# Dziennik Urzędowy C 75/28 l

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 75 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6628 lutego 2023 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 75

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6628 lutego 2023

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | REZOLUCJE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022 |
| 2023/C 75/01 | Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspólne przeciwdziałanie zagrożeniu egzystencjalnemu: partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie na rzecz realizacji ambitnych działań w dziedzinie klimatu | 1 |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022 |
| 2023/C 75/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Suwerenność cyfrowa kluczowym filarem cyfryzacji i wzrostu (opinia z inicjatywy własnej) | 8 |
| 2023/C 75/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Gotowość na wypadek sytuacji wyjątkowej (opinia z inicjatywy własnej) | 13 |
| 2023/C 75/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Cyfrowe euro (opinia z inicjatywy własnej) | 22 |
| 2023/C 75/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dokapitalizowanie przedsiębiorstw UE – innowacyjny sposób na trwałą odbudowę sprzyjającą włączeniu społecznemu (opinia z inicjatywy własnej) | 28 |
| 2023/C 75/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dodatkowe rozważania na temat komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego – Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022(COM(2021) 740 final) (opinia z inicjatywy własnej) | 35 |
| 2023/C 75/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Uwagi dodatkowe na zalecenia dotyczącego zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro(COM(2021) 742 final) (opinia z inicjatywy własnej) | 43 |
| 2023/C 75/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zwiększenie mobilności pracowników w celu wsparcia odbudowy gospodarczej (opinia z inicjatywy własnej) | 50 |
| 2023/C 75/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Poprawa równości w UE (opinia z inicjatywy własnej) | 56 |
| 2023/C 75/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zapewnienie silnej europejskiej solidarności z pacjentami cierpiącymi na choroby rzadkie (opinia z inicjatywy własnej) | 67 |
| 2023/C 75/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola członków rodziny opiekujących się osobami z niepełnosprawnością i osobami starszymi: gwałtowne nasilenie się tego zjawiska podczas pandemii (opinia z inicjatywy własnej) | 75 |
| 2023/C 75/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ośrodki innowacji cyfrowych i MŚP (opinia z inicjatywy własnej) | 82 |
| 2023/C 75/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważona strategia UE w zakresie białka i oleju roślinnego (opinia z inicjatywy własnej) | 88 |
| 2023/C 75/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku ram etykietowania zrównoważonej żywności pomagających konsumentom dokonywać zrównoważonych wyborów żywieniowych (opinia z inicjatywy własnej) | 97 |
| 2023/C 75/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Strategiczna wizja transformacji energetycznej umożliwiającej strategiczną autonomię UE (opinia z inicjatywy własnej) | 102 |
| 2023/C 75/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Znaczenie transportu publicznego dla ekologicznej odbudowy Europy (opinia z inicjatywy własnej) | 115 |
| 2023/C 75/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dyplomacja kulturalna jako nośnik stosunków zewnętrznych UE – nowe partnerstwa i rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego (opinia z inicjatywy własnej) | 122 |
| 2023/C 75/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wielostronny sąd arbitrażowy dla sporów między inwestorem a państwem: ocena procesu UNCITRAL i jego osiągnięć w świetle zaleceń społeczeństwa obywatelskiego (opinia z inicjatywy własnej) | 130 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022

2023/C 75/01

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspólne przeciwdziałanie zagrożeniu egzystencjalnemu: partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie na rzecz realizacji ambitnych działań w dziedzinie klimatu

1

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022

2023/C 75/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Suwerenność cyfrowa kluczowym filarem cyfryzacji i wzrostu (opinia z inicjatywy własnej)

8

2023/C 75/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Gotowość na wypadek sytuacji wyjątkowej (opinia z inicjatywy własnej)

13

2023/C 75/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Cyfrowe euro (opinia z inicjatywy własnej)

22

2023/C 75/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dokapitalizowanie przedsiębiorstw UE – innowacyjny sposób na trwałą odbudowę sprzyjającą włączeniu społecznemu (opinia z inicjatywy własnej)

28

2023/C 75/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dodatkowe rozważania na temat komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego – Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022(COM(2021) 740 final) (opinia z inicjatywy własnej)

(COM(2021) 740 final)

35

2023/C 75/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Uwagi dodatkowe na zalecenia dotyczącego zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro(COM(2021) 742 final) (opinia z inicjatywy własnej)

(COM(2021) 742 final)

43

2023/C 75/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zwiększenie mobilności pracowników w celu wsparcia odbudowy gospodarczej (opinia z inicjatywy własnej)

50

2023/C 75/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Poprawa równości w UE (opinia z inicjatywy własnej)

56

2023/C 75/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zapewnienie silnej europejskiej solidarności z pacjentami cierpiącymi na choroby rzadkie (opinia z inicjatywy własnej)

67

2023/C 75/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola członków rodziny opiekujących się osobami z niepełnosprawnością i osobami starszymi: gwałtowne nasilenie się tego zjawiska podczas pandemii (opinia z inicjatywy własnej)

75

2023/C 75/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ośrodki innowacji cyfrowych i MŚP (opinia z inicjatywy własnej)

82

2023/C 75/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważona strategia UE w zakresie białka i oleju roślinnego (opinia z inicjatywy własnej)

88

2023/C 75/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W kierunku ram etykietowania zrównoważonej żywności pomagających konsumentom dokonywać zrównoważonych wyborów żywieniowych (opinia z inicjatywy własnej)

97

2023/C 75/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Strategiczna wizja transformacji energetycznej umożliwiającej strategiczną autonomię UE (opinia z inicjatywy własnej)

102

2023/C 75/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Znaczenie transportu publicznego dla ekologicznej odbudowy Europy (opinia z inicjatywy własnej)

115

2023/C 75/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dyplomacja kulturalna jako nośnik stosunków zewnętrznych UE – nowe partnerstwa i rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego (opinia z inicjatywy własnej)

122

2023/C 75/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wielostronny sąd arbitrażowy dla sporów między inwestorem a państwem: ocena procesu UNCITRAL i jego osiągnięć w świetle zaleceń społeczeństwa obywatelskiego (opinia z inicjatywy własnej)

130

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022 |
| 2023/C 75/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi(COM(2022) 650 final) – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim(COM(2022) 655 final) – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Przyciąganie umiejętności i talentów do UE(COM(2022) 657 final) | 136 |
| 2023/C 75/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej)(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD) | 143 |
| 2023/C 75/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2008, (WE) nr 810/2009 i (UE) 2017/2226, rozporządzenia Rady (WE) nr 1683/95, (WE) nr 333/2002, (WE) nr 693/2003 i (WE) nr 694/2003 oraz konwencję wykonawczą do układu z Schengen w zakresie cyfryzacji procedury wizowej(COM(2022) 658 final) | 150 |
| 2023/C 75/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego przeznaczonych do zastosowania u ludzi oraz uchylającego dyrektywy 2002/98/WE i 2004/23/WE(COM(2022)338 – 2022/0216 (COD)) | 154 |
| 2023/C 75/23 | Opinia Europejskiego Komitet Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 305/2011(COM(2022) 144 final) | 159 |
| 2023/C 75/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przekształcenie w sieć danych dotyczących zrównoważonego charakteru gospodarstw rolnych (FSDN)(COM(2022) 296 final – 2022/0192 (COD)) | 164 |
| 2023/C 75/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działań na rzecz korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą ułatwiających wywóz produktów rolnych z Ukrainy i handel dwustronny między Ukrainą a UE(COM(2022) 217 final) | 171 |
| 2023/C 75/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia UE na rzecz energii słonecznej(COM(2022) 221 final) oraz Zalecenie Komisji w sprawie przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej oraz ułatwienia zawierania umów zakupu energii elektrycznej(C(2022) 3219 final) | 178 |
| 2023/C 75/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Krótkoterminowe interwencje na rynku energii i długoterminowe udoskonalenia struktury rynku energii elektrycznej – kierunek działania(COM(2022) 236 final) | 185 |
| 2023/C 75/28 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/1153 i rozporządzenie (UE) nr 913/2010 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1315/2013(COM(2022) 384 final/2 – 2021/0420 (COD)) | 190 |
| 2023/C 75/29 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przepisy szczegółowe dotyczące programów współpracy na lata 2014–2020 wspieranych z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i w ramach celu Europejska współpraca terytorialna ustanawiane w następstwie zakłócenia realizacji programu(COM(2022) 362 – 2022/0227 (COD)) | 195 |
| 2023/C 75/30 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady uchylającej dyrektywę Rady 89/629/EWG(COM(2022) 465 final – 2022/0282(COD)) | 198 |
| 2023/C 75/31 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie ustanowienia przepisów dotyczących ulgi służącej przeciwdziałaniu zjawisku uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego oraz w sprawie ograniczenia możliwości odliczania odsetek do celów związanych z podatkiem dochodowym od osób prawnych(COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS)) | 199 |
| 2023/C 75/32 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uchylenia rozporządzenia Rady (EWG) nr 1108/70 wprowadzającego system księgowy dla wydatków na infrastrukturę w transporcie kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 851/2006 określającego pozycje, które należy uwzględnić pod poszczególnymi nazwami w planach kont, stanowiące załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1108/70(COM(2022) 381 final) | 204 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022

2023/C 75/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi(COM(2022) 650 final) – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim(COM(2022) 655 final) – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Przyciąganie umiejętności i talentów do UE(COM(2022) 657 final)

(COM(2022) 650 final)

(COM(2022) 655 final)

(COM(2022) 657 final)

136

2023/C 75/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej)(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD)

(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD)

143

2023/C 75/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2008, (WE) nr 810/2009 i (UE) 2017/2226, rozporządzenia Rady (WE) nr 1683/95, (WE) nr 333/2002, (WE) nr 693/2003 i (WE) nr 694/2003 oraz konwencję wykonawczą do układu z Schengen w zakresie cyfryzacji procedury wizowej(COM(2022) 658 final)

(COM(2022) 658 final)

150

2023/C 75/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego przeznaczonych do zastosowania u ludzi oraz uchylającego dyrektywy 2002/98/WE i 2004/23/WE(COM(2022)338 – 2022/0216 (COD))

(COM(2022)338 – 2022/0216 (COD))

154

2023/C 75/23

Opinia Europejskiego Komitet Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 305/2011(COM(2022) 144 final)

(COM(2022) 144 final)

159

2023/C 75/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przekształcenie w sieć danych dotyczących zrównoważonego charakteru gospodarstw rolnych (FSDN)(COM(2022) 296 final – 2022/0192 (COD))

(COM(2022) 296 final – 2022/0192 (COD))

164

2023/C 75/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działań na rzecz korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą ułatwiających wywóz produktów rolnych z Ukrainy i handel dwustronny między Ukrainą a UE(COM(2022) 217 final)

(COM(2022) 217 final)

171

2023/C 75/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia UE na rzecz energii słonecznej(COM(2022) 221 final) oraz Zalecenie Komisji w sprawie przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej oraz ułatwienia zawierania umów zakupu energii elektrycznej(C(2022) 3219 final)

(COM(2022) 221 final)

(C(2022) 3219 final)

178

2023/C 75/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Krótkoterminowe interwencje na rynku energii i długoterminowe udoskonalenia struktury rynku energii elektrycznej – kierunek działania(COM(2022) 236 final)

(COM(2022) 236 final)

185

2023/C 75/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/1153 i rozporządzenie (UE) nr 913/2010 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1315/2013(COM(2022) 384 final/2 – 2021/0420 (COD))

(COM(2022) 384 final/2 – 2021/0420 (COD))

190

2023/C 75/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przepisy szczegółowe dotyczące programów współpracy na lata 2014–2020 wspieranych z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i w ramach celu Europejska współpraca terytorialna ustanawiane w następstwie zakłócenia realizacji programu(COM(2022) 362 – 2022/0227 (COD))

(COM(2022) 362 – 2022/0227 (COD))

195

2023/C 75/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady uchylającej dyrektywę Rady 89/629/EWG(COM(2022) 465 final – 2022/0282(COD))

(COM(2022) 465 final – 2022/0282(COD))

198

2023/C 75/31

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie ustanowienia przepisów dotyczących ulgi służącej przeciwdziałaniu zjawisku uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego oraz w sprawie ograniczenia możliwości odliczania odsetek do celów związanych z podatkiem dochodowym od osób prawnych(COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS))

(COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS))

199

2023/C 75/32

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uchylenia rozporządzenia Rady (EWG) nr 1108/70 wprowadzającego system księgowy dla wydatków na infrastrukturę w transporcie kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 851/2006 określającego pozycje, które należy uwzględnić pod poszczególnymi nazwami w planach kont, stanowiące załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1108/70(COM(2022) 381 final)

(COM(2022) 381 final)

204

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/1

---

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wspólne przeciwdziałanie zagrożeniu egzystencjalnemu: partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie na rzecz realizacji ambitnych działań w dziedzinie klimatu”

(2023/C 75/01)

| Sprawozdawcy: | Peter SCHMIDT


  Isabel CAÑO AGUILAR


  Sandra PARTHIE


  Josep PUXEU ROCAMORA


  Neža REPANŠEK


  Lutz RIBBE |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Peter SCHMIDT

Isabel CAÑO AGUILAR

Sandra PARTHIE

Josep PUXEU ROCAMORA

Neža REPANŠEK

Lutz RIBBE

| Podstawa prawna | Art. 50 regulaminu wewnętrznego
  Rezolucja |
| --- | --- |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 104/1/0 |

Podstawa prawna

Art. 50 regulaminu wewnętrznego

Rezolucja

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

104/1/0

Doroczne posiedzenie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP27) odbędzie się w Szarm el-Szejk w Egipcie w dniach 6–18 listopada.

Zgodnie z notatką Prezydium EKES-u z dnia 22 lutego 2022 r. EKES powołał grupę ad hoc ds. Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu w celu przygotowania rezolucji EKES-u dotyczącej Konferencji Stron (COP), uwzględniającej priorytety następnej COP i procesy negocjacyjne Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), a także w celu lepszego zapoznania Komitetu jako całości z procesem UNFCCC i zaangażowania go w negocjacje w sprawie zmiany klimatu.

W skład grupy ad hoc wchodzi sześcioro członków Sekcji NAT oraz osoba reprezentująca młodzież, która regularnie uczestniczy w posiedzeniach grupy, zgodnie z opinią z inicjatywy własnej „W kierunku zorganizowanego zaangażowania młodzieży na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesie decyzyjnym UE” (1). W ciągu ostatnich kilku miesięcy grupa ad hoc spotkała się z odpowiednimi organizacjami i instytucjami, takimi jak Komisja Europejska, Komitet Regionów, Biuro Liderów Wysokiego Szczebla w Dziedzinie Ochrony Klimatu i Climate Action Tracker [organizacją monitorującą działania w dziedzinie klimatu], a także z przedstawicielami środowisk społeczeństwa obywatelskiego – młodymi ludźmi, przedsiębiorstwami, rolnikami, związkami zawodowymi i organizacjami pozarządowymi zajmującymi się ochroną środowiska – w celu wymiany informacji i poszukiwania synergii. Kryzys klimatyczny był dominującym tematem wszystkich tych spotkań.

W 2022 roku ekstremalne zjawiska pogodowe spowodowane zmianą klimatu dają się we znaki bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Fale niemiłosiernych upałów i pożary w Europie i niektórych częściach Azji Południowej, katastrofalne powodzie w Pakistanie i Bangladeszu oraz przedłużająca się susza w Afryce Wschodniej pochłonęły tysiące istnień ludzkich, a miliony innych osób musiały opuścić miejsce zamieszkania lub stanęły w obliczu widma głodu.

W niedawnym sprawozdaniu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (2) stwierdzono, że aby ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5 oC, emisje gazów cieplarnianych muszą osiągnąć wartość szczytową „najpóźniej przed 2025 r.”, emisje muszą zmniejszyć się o połowę do 2030 r., a do osiągnięcia tego celu niezbędna jest głęboka i natychmiastowa redukcja emisji we wszystkich sektorach. Przewiduje się jednak, że obecna polityka doprowadzi do wzrostu temperatury o około 2,7 oC, a bieżące zobowiązania krajowe – ustalone na poziomie krajowym wkłady – ograniczą ocieplenie do 2,4 oC (3).

Rosyjska inwazja na Ukrainę sprawiła, że i tak już trudna pod względem gospodarczym i społecznym sytuacja stała się o wiele bardziej złożona. Nie można jednak odkładać na później palącej potrzeby rozwiązania kwestii klimatycznej. Wszelkie przyjęte środki szczególne muszą mieć charakter wyjątkowy i ograniczony w czasie, a Unia Europejska musi przyspieszyć przeformułowanie swojej polityki energetycznej i klimatycznej, by zaradzić wstrząsom krótkoterminowym, przy jednoczesnym dążeniu do nieuniknionej dekarbonizacji społeczeństw. Europa musi przewodzić działaniom w dziedzinie klimatu, niwelując dysonans między ambicjami a podejmowanymi środkami politycznymi.

W rezolucji przygotowanej przez członkinie i członków grupy ad hoc wezwano instytucje i rządy UE do zwiększenia ambicji w dziedzinie klimatu, zgodnie z nauką i informacjami naukowymi, oraz położono szczególny nacisk na rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w przyspieszaniu działań w dziedzinie klimatu. Odporność społeczną można zwiększyć jedynie dzięki wzmocnieniu pozycji społeczeństwa obywatelskiego, podmiotów społecznych i ruchów oddolnych.

Jesteśmy ostatnim pokoleniem, które może powstrzymać zmianę klimatu, a EKES, jako głos europejskiego społeczeństwa obywatelskiego, powinien odgrywać wiodącą rolę w promowaniu tych przemian w kierunku społeczeństw neutralnych pod względem emisji dwutlenku węgla, sprzyjających włączeniu społecznemu i sprawiedliwych społecznie.

Zalecenia Polityczne Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Zwiększenie ambitnych celów klimatycznych w celu zaradzenia kryzysowi klimatycznemu oraz wzmocnienie działań UE w dziedzinie klimatu

Jako głos zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w Europie, działając jako organ doradczy Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, a także jako część światowej społeczności obywatelskiej,

| 1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zaznacza, że Ramową konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) przyjęto 30 lat temu, a jej ostatecznym celem było „ustabilizowanie koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze na poziomie, który zapobiegałby niebezpiecznej antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny” (art. 2), i że cel ten nie został osiągnięty. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Zwraca uwagę, że w porozumieniu paryskim z 2015 r. przestano koncentrować się na jakościowym celu konwencji w sprawie zmian klimatu – zapobieganie ingerencji w klimat – ale skupiono się na celu ilościowym: „utrzymanie wzrostu średniej temperatury na świecie do wartości znacznie niższej niż 2 oC powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej i kontynuacja wysiłków w celu ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5 oC powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej (4). |
| --- | --- |

2.

| 3. | Podkreśla, że cel 1,5 oC nie wystarczy, by uniknąć dramatycznych konsekwencji zmiany klimatu. Jak pokazują dowody, zmiana klimatu już teraz wpływa na każdy region na świecie. Powodzie, susze, burze, pożary i fale upałów nasilają się w alarmującym tempie, co powoduje niszczące skutki społeczne i miliardowe skutki gospodarcze każdego roku (5). |
| --- | --- |

3.

| 4. | Podkreśla, że przeżywamy kryzys klimatyczny i że nie powinniśmy rezygnować z realizacji postanowień art. 2 konwencji, mimo że UNFCCC nie jest obecnie w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań. |
| --- | --- |

4.

| 5. | Jest głęboko przekonany, że decyzje polityczne muszą odpowiadać nauce i informacjom naukowym, oraz wskazuje, że IPCC określił wyraźne punkty odniesienia: emisje muszą osiągnąć wartość szczytową „najpóźniej przed 2025 r.” (6), a świat musi ograniczyć emisje o 45 % poniżej poziomu z 2010 r. do 2030 r., aby utrzymać cel ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5 oC. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Przyznaje, że inwazja Rosji na Ukrainę pogłębiła już i tak trudną sytuację charakteryzującą się inflacją, wysokimi cenami energii i żywności oraz możliwymi niedoborami energii, co ma dotkliwy wpływ na życie obywateli i stwarza poważne wyzwania społeczne i gospodarcze, przynajmniej w perspektywie krótkoterminowej. EKES uważa, że obecna sytuacja sprawia, że europejskie działania w dziedzinie klimatu są dziś bardziej potrzebne niż kiedykolwiek przedtem oraz że nowa sytuacja geopolityczna zwiększa potrzebę przyspieszenia przez UE procesu przekształcania jej polityki energetycznej i klimatycznej. |
| --- | --- |

6.

| 7. | Jest przekonany, że należy wzmocnić Europejski Zielony Ład, aby osiągnąć cel dekarbonizacji gospodarki, jeszcze bardziej ograniczyć zależność od czynników zewnętrznych, zapewnić odporność i wzmocnić sprawiedliwą transformację, a także, że wyjątkowe odstępstwa od uzgodnionych celów mogą być przyznawane jedynie na ograniczony okres (7). Uważa też, że rozwój otwartej strategicznej autonomii powinien zapewnić zmniejszenie zależności w zakresie energii, surowców krytycznych i żywności. |
| --- | --- |

7.

| 8. | Wzywa UE do objęcia roli przywódczej i zwraca się do Komisji Europejskiej oraz państw członkowskich UE o zaktualizowanie ustalonego na poziomie krajowym wkładu (NDC) zgodnie z paktem klimatycznym z Glasgow. Apeluje także o uczciwy podział w skali globalnej, oparty na sprawiedliwości, odpowiedzialności historycznej i możliwościach. |
| --- | --- |

8.

| 9. | Z zadowoleniem przyjmuje decyzje Parlamentu Europejskiego w sprawie systemu handlu emisjami (8) i pochłaniaczy dwutlenku węgla (9), które doprowadziły do nieznacznego zwiększenia unijnego celu redukcji emisji i chociaż zakładany poziom redukcji jest niewystarczający, to stanowi on wezwanie do zwiększenia ustalonych na poziomie krajowym wkładów UE. |
| --- | --- |

9.

| 10. | Wyraża zaniepokojenie faktem, że wiele państw ogłosiło długoterminowe plany mające na celu osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 lub 2060 r., które nie są poparte współmiernymi planami krótko- i średnioterminowymi, i w związku z tym wzywa Komisję Europejską do zintensyfikowania działania w obszarze dyplomacji unijnej w celu promowania przyjęcia przez społeczność międzynarodową ram politycznych podobnych do Europejskiego Zielonego Ładu. Jest gotów wspierać to przedsięwzięcie poprzez współpracę z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na całym świecie, biorąc za kompas Agendę 2030 i cele zrównoważonego rozwoju na nadchodzące lata, które będą decydujące. |
| --- | --- |

10.

| 11. | Zwraca się do UE o dalsze rozwijanie podejść sektorowych w odniesieniu do środków dostosowanych do potrzeb lub „klubów klimatycznych”, które mogłyby powstać wśród państw posiadających najbardziej ambitne programy działań na rzecz klimatu, aby zachęcić inne narody do szybszych działań – narzędziem do realizacji tego celu mogłoby być wdrożenie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM). |
| --- | --- |

11.

| 12. | Uważa, że konieczne jest podjęcie zdecydowanych i jasno określonych działań, aby zapewnić operacyjność art. 6 porozumienia paryskiego i zakończyć prace nad pakietem paryskim, który ustanawia ramy dobrowolnej współpracy międzynarodowej, tak by poszczególne kraje mogły ograniczyć emisje w celu wypełnienia swoich zobowiązań, unikając jednocześnie niektórych zagrożeń związanych z podwójnym liczeniem lub ryzykiem fałszywych jednostek redukcji emisji. |
| --- | --- |

12.

Dokonanie przeglądu naszego obecnego modelu gospodarczego w celu skutecznego uwzględnienia kwestii łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej oraz zapewnienie odpowiedniego dostępu do finansowania działań w związku ze zmianą klimatu.

| 13. | Podkreśla, że aby przyspieszyć przejście na społeczeństwo neutralne dla klimatu, musimy dokonać przeglądu naszego obecnego modelu gospodarczego, aby ponownie przemyśleć sposób, w jaki konsumujemy i produkujemy, oraz znaczenie, jakie przypisujemy wystarczalności. Wzywa UE do zaproponowania nowej wizji dobrobytu dla ludzi i planety, opartej na zasadach zrównoważenia środowiskowego, prawa do godnego życia i ochrony wartości społecznych (10). |
| --- | --- |

13.

| 14. | Proponuje nowe ramy zarządzania w celu opracowania tych zmian transformacyjnych i zachęca rządy i władze regionalne do utworzenia komisji sprawiedliwej transformacji, aby umożliwić partnerom społecznym i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacjom młodzieżowym, przedstawianie zaleceń oraz negocjowanie i opracowywanie krajowych i regionalnych planów sprawiedliwej transformacji (11). Jest zdania, że obecne inicjatywy mające na celu sprostanie wyzwaniom społecznym związanym z zieloną transformacją pozostają rozdrobnione (12). |
| --- | --- |

14.

| 15. | Uważa, że szybkie przejście na gospodarkę niskoemisyjną będzie wiązało się z ogromnymi wyzwaniami dla obywateli, pracowników, przedsiębiorstw i regionów, zwłaszcza tych, które są najbardziej uzależnione od sektorów i gałęzi przemysłu emitujących duże ilości dwutlenku węgla (13). Jest także zdania, że ustalone na poziomie krajowym wkłady powinny obejmować sporządzenie szczegółowej mapy i analizy wpływu, jaki przejście to będzie miało na zatrudnienie i umiejętności w danym państwie, podregionach i sektorach, w tym na podwykonawców i łańcuchy wartości niższego szczebla – należy przy tym uwzględnić krajowe plany zwiększania zatrudnienia i strategie sprawiedliwej transformacji (14), oparte na zasadzie sprawiedliwej transformacji opracowanej przez MOP. W związku z tym popiera propozycję przedstawioną podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy (15) dotyczącą zapewnienia sprawiedliwej transformacji, która chroni pracowników i miejsca pracy poprzez odpowiednie finansowanie transformacji i dalszych badań. |
| --- | --- |

15.

| 16. | Podkreśla, że odpowiedzialność sektora prywatnego za osiągnięcie celu dekarbonizacji będzie wymagała szybkiej transformacji systemów na niespotykaną dotąd skalę, i zaznacza, że sektor prywatny ma do odegrania kluczową rolę w tym procesie. |
| --- | --- |

16.

| 17. | Uznaje liczne i zróżnicowane działania podejmowane przez firmy i przedsiębiorców w całej UE w celu opracowania rozwiązań biznesowych służących łagodzeniu wyzwań związanych ze zmianą klimatu i dostosowywaniu się do nich oraz uważa, że innowacyjne i odpowiedzialne modele biznesowe powinny przeciwdziałać zmianie klimatu poprzez skupienie się na wymiernych celach w zakresie zrównoważonego rozwoju, w tym na zmniejszonym zużyciu wody, energii lub substancji chemicznych. |
| --- | --- |

17.

| 18. | Jest zaniepokojony faktem, że ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych w UE towarzyszy wzrost emisji za granicą w celu zaspokojenia konsumpcji w UE, co powoduje efekt mnożnikowy w odniesieniu do emisji gazów cieplarnianych (16) i uważa, że unijne podejście do inwentaryzacji gazów cieplarnianych musi uwzględniać emisje gazów cieplarnianych związane z produktami przywożonymi, że oddzielenie postępu społeczno-gospodarczego od negatywnego wpływu produktów krajowych i przywożonych na klimat i różnorodność biologiczną musi stać się priorytetem oraz że mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 jest środkiem wspierającym osiągnięcie tego celu. |
| --- | --- |

18.

| 19. | Zauważa, że utrata różnorodności biologicznej i zmiana klimatu wzajemnie się wzmacniają, co jest podkreślane przez społeczność naukową, i wzywa do przyjęcia całościowego podejścia do działań na rzecz środowiska, uwzględniającego powiązania między utratą bioróżnorodności a zmianą klimatu. Proponuje, by dokonać przeglądu wielkości obszarów chronionych i je zwiększyć oraz wzmóc wysiłki na rzecz ochrony pozostałych zasobów naturalnych w ramach unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 (17). |
| --- | --- |

19.

| 20. | Wyraża zaniepokojenie faktem, że skutki zmiany klimatu dotykają w nieproporcjonalnym stopniu osoby najbardziej narażone oraz że społeczności, które są w najmniejszym stopniu odpowiedzialne za globalne emisje, stają w obliczu najgorszych skutków i nie zawsze dysponują środkami, by sobie z nimi poradzić. |
| --- | --- |

20.

| 21. | Zwraca uwagę, że działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu mają coraz bardziej krytyczne znaczenie w miarę mnożenia się anormalnych zjawisk klimatycznych i że konieczne jest lepsze przewidywanie skutków zmiany klimatu. Zaznacza, że w porozumieniu paryskim podkreślono znaczenie procesów planowania adaptacji na szczeblu krajowym, zobowiązując wszystkie państwa do składania sprawozdań z poczynionych postępów, oraz wzywa do usprawnienia procesu włączania, aby uniknąć nasilenia istniejących nierówności. |
| --- | --- |

21.

| 22. | Wzywa kraje rozwinięte do zwiększenia łącznych wkładów na finansowanie działań w związku ze zmianą klimatu i do położenia równego nacisku na finansowanie działań na rzecz łagodzenia zmian klimatu i działań w zakresie przystosowania się do niej, gdyż bez dodatkowych środków finansowych na adaptację ograniczeniu ulegnie planowanie i wdrażanie działań na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu, zwłaszcza w krajach rozwijających się. Apeluje o podjęcie dalszych kroków w celu zapewnienia przestrzegania tej zasady, biorąc pod uwagę, że działania na rzecz łagodzenia zmian klimatu chronią przyszłe pokolenia przed pogłębieniem kryzysu klimatycznego, natomiast działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu chronią obecne i przyszłe pokolenia przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi spowodowanymi już istniejącą zmianą klimatu (18). Przypomina, że finansowanie działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu stanowi obecnie jedynie 25 % światowego finansowania działań w związku ze zmianą klimatu oraz że nie dotrzymuje się wcześniejszych zobowiązań, zgodnie z którymi finansowanie działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu wzrośnie do 40 % do 2025 r. (19). |
| --- | --- |

22.

| 23. | Z zadowoleniem przyjmuje wkład Komisji w wysokości 100 mln EUR do Funduszu Adaptacyjnego, wzywając jednocześnie państwa członkowskie UE do podwojenia do 2025 r. środków finansowych przeznaczonych na przystosowanie się do zmiany klimatu z poziomu z 2019 r., a także wzywa do podjęcia dodatkowych działań na rzecz planu realizacji celu w wysokości 100 mld USD. Podkreśla fakt, że obecnie nie istnieje żaden światowy instrument finansowy wspierający naprawę strat i szkód poniesionych przez te osoby oraz wzywa państwa członkowskie UE i Komisję do zobowiązania się na rzecz „instrumentu finansowania strat i szkód” w celu naprawy skutków zmiany klimatu. |
| --- | --- |

23.

| 24. | Uważa, że w ramach działań na rzecz sprawiedliwości klimatycznej rządy i instytucje UE muszą opracować dalekosiężną i kompleksową europejską politykę migracyjną i azylową, która zapewni ochronę osobom przesiedlonym ze względu na klimat, począwszy od formalnego uznania uchodźców klimatycznych. |
| --- | --- |

24.

Wspieranie skutecznych działań sektorowych w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej

| 25. | Podkreśla, że gospodarka o obiegu zamkniętym i biogospodarka są czynnikami umożliwiającymi opracowanie nowej wizji dobrobytu dla ludzi i że należy jeszcze bardziej przyspieszyć ich urzeczywistnianie (20). Wskazuje, że strategie dotyczące gospodarki o obiegu zamkniętym wdrażane we wszystkich sektorach i narodach mogą potencjalnie ograniczyć globalne emisje gazów cieplarnianych o 39 % (21). Wyraża zaniepokojenie, że w UE gospodarka o obiegu zamkniętym stanowi jedynie ok. 12 %, pomimo poważnego procesu aktualizacji przepisów rozpoczętego w 2015 r. za pośrednictwem pierwszego planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, i uważa, że dalsze postępy można osiągnąć jedynie poprzez zaangażowanie wszystkich elementów społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza w celu pokonania pozostałych barier politycznych, kulturowych, infrastrukturalnych, związanych z zarządzaniem i finansowych (22). |
| --- | --- |

25.

| 26. | Wzywa do należytego uwzględnienia w ustalonych na poziomie krajowym wkładach strategii przejściowych na rzecz wprowadzenia zrównoważonych systemów żywnościowych i przyznaje, że choć wiele państw wspomina w swoich ustalonych na poziomie krajowym wkładach o potencjale rolnictwa w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej, bardzo niewiele z nich wyznacza cele w odniesieniu do innych etapów systemu żywnościowego (23), pozostawiając możliwości w znacznym stopniu niewykorzystane (24). Potwierdza swoje zalecenia dotyczące przyjęcia kompleksowych polityk żywnościowych, takich jak strategia „Od pola do stołu”, obejmujących środki klimatyczne, oraz zapewnienia zorganizowanego zaangażowania zainteresowanych stron w całym łańcuchu dostaw żywności (25) i na wszystkich szczeblach zarządzania, w szczególności umieszczając producentów w centrum strategii rolnych i angażując ich w kształtowanie polityki. |
| --- | --- |

26.

| 27. | Wyraża zaniepokojenie sytuacją Afryki, która odpowiada za mniej niż 4 % globalnych emisji, ale wyróżnia się w sposób dysproporcjonalny jako jeden z najbardziej narażonych regionów na świecie. Ponadto, z uwagi na to, że COP27 odbywa się w Afryce, apeluje z całą mocą do UE o priorytetowe zapewnienie Afryce zasobów finansowych, technicznych i w zakresie budowania zdolności, aby wesprzeć zobowiązania podjęte przez ten kontynent podczas COP21 w Paryżu, a także by uwzględnić fakt, że większość afrykańskich wkładów ustalonych na poziomie krajowym obejmuje cele w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej, które zależne są od otrzymania odpowiedniego wsparcia międzynarodowego. Ta zależność stawia pod znakiem zapytania możliwość zachowania ekosystemów ochrony o wysokiej wartości, takich jak lasy lub sawanny, jak również możliwość zaprzestania wydobycia paliw kopalnych. |
| --- | --- |

27.

| 28. | Wzywa do natychmiastowego zaprzestania subsydiowania paliw kopalnych, a także z zadowoleniem przyjmuje komunikat REPowerEU, ponieważ przedstawiono w nim rozwiązania zgodne z celami Zielonego Ładu i europejskiej unii energetycznej (26) (27). Uważa, że rządy powinny zapewnić ramy w odniesieniu do inwestycji w przełomowe technologie w takich dziedzinach, jak efektywność energetyczna i produkcja energii odnawialnej, poprzez wsparcie na rzecz badań, innowacji i rozwoju, a także że należy opracować przepisy, które umożliwią rozwój i wprowadzanie na rynek nowych technologii, w tym środki po stronie popytu w celu stworzenia rynków pionierskich i zachęcenia do konsumpcji produktów niskoemisyjnych (28). |
| --- | --- |

28.

| 29. | Z zadowoleniem przyjmuje rozwiązania cyfrowe umożliwiające ochronę środowiska i transformację w kierunku zrównoważonego rozwoju w transporcie, systemach energetycznych, budynkach, rolnictwie i innych sektorach, ale zauważa również, że ogólnie rzecz biorąc, cyfryzacja nie przyczyniła się jak dotąd do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i emisji dwutlenku węgla, a zatem podkreśla potrzebę prowadzenia wspierających strategii politycznych w celu złagodzenia efektu odbicia i efektu indukcji (29). |
| --- | --- |

29.

| 30. | Podkreśla, że zmiana klimatu ma również poważne reperkusje dla przedsiębiorstw, w szczególności dla MŚP, takie jak przerwanie łańcuchów dostaw lub uszkodzenie zakładów produkcyjnych z powodu ekstremalnych zjawisk pogodowych, i zmusza je do wprowadzania niekiedy kosztownych zmian w ich modelach biznesowych i operacyjnych, a także do inwestycji w celu sprostania wymogom regulacyjnym lub innym. Uważa, że należy wspierać wczesnych użytkowników nowych zrównoważonych modeli biznesowych, aby ich innowacyjność nie doprowadziła do niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej. |
| --- | --- |

30.

| 31. | Zaznacza, że wsparcie dla sektora prywatnego musi być zgodne z zasadami sprawiedliwego dostępu do narzędzi finansowania MŚP i powinno opierać się wyłącznie na celach klimatycznych (30) oraz że konieczne będą szeroko zakrojone prace w ramach łańcuchów wartości i współpraca międzysektorowa. |
| --- | --- |

31.

| 32. | Uważa, że harmonizacja i normalizacja mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia skalowalności rozwiązań w całym przemyśle dzięki technologii, podnoszeniu umiejętności i regulacji, które powinny być wspierane przez rządy UE na szczeblu międzynarodowym, oraz że szczególnie dla MŚP kluczowe będzie uzyskanie instrumentów towarzyszących i budowanie zdolności w celu spełnienia nowych wymogów i zwiększenia dostępu do rynku w UE. |
| --- | --- |

32.

Wzmocnienie pozycji społeczeństwa obywatelskiego w celu przyspieszenia działań w dziedzinie klimatu i wezwanie do stworzenia nowych ram zarządzania.

| 33. | Podkreśla, że skala potrzebnych działań wymaga zintegrowanej, wielopoziomowej polityki i rozwiązań międzysektorowych przy rzeczywistym zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego, a zatem proponuje nowe ramy zarządzania w celu opracowania tych zmian transformacyjnych. |
| --- | --- |

33.

| 34. | Jest zdania, że na poziomie miejsca pracy te nowe ramy zarządzania powinny gwarantować dialog społeczny poprzez zapewnienie praw i udziału pracowników oraz wzmocnienie układów zbiorowych. |
| --- | --- |

34.

| 35. | Uważa, że należy również wzmocnić szerszy dialog z udziałem regionów, podmiotów wiejskich i miast, partnerów społecznych, spółdzielni i społeczeństwa obywatelskiego, aby zapewnić sprawiedliwość społeczną i wiarygodność i nadać konkretne znaczenie zobowiązaniu, że nikt nie zostanie pozostawiony w tyle (31). Na przykład ułatwianie podejścia prosumenckiego może przyspieszyć przejście na czystszy system energetyczny, stworzyć nowe modele gospodarcze i pomóc w ochronie najsłabszych grup w naszych społeczeństwach przed np. odcięciem od ciepła, światła i technologii informacyjnych. |
| --- | --- |

35.

| 36. | Jest głęboko przekonany, że należy rzeczywiście wspierać i promować inicjatywy oddolne i obywatelskie, aby przyspieszyć łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej oraz wzmocnić odporność społeczną, uwalniając w ten sposób potencjał kultury współpracy i rozwiązań oddolnych. Uważa ponadto, że istnieje równa i zasadnicza potrzeba zwiększenia inwestycji w innowacje społeczne w celu upowszechnienia zmian kulturowych i społecznych niezbędnych do włączenia ochrony klimatu do codziennego życia przedsiębiorstw, organów publicznych i gospodarstw domowych. |
| --- | --- |

36.

| 37. | Jest zdania, że nie należy traktować płci jako odrębnego i wyizolowanego zagadnienia, lecz należy ją uznać za kwestię podstawową, aby uniknąć środków i strategii politycznych obojętnych wobec problematyki płci. Zmiana klimatu nie ma takiego samego wpływu na wszystkie grupy ludności, a polityka klimatyczna, jeśli nie jest prawidłowo opracowana, może utrwalić te niesprawiedliwości i brak równowagi. Na przykład nierówny udział kobiet w procesach decyzyjnych oraz rynkach pracy potęguje nierówności, a często uniemożliwia kobietom pełne włączenie się w proces planowania, kształtowania i realizowania polityki klimatycznej (32). |
| --- | --- |

37.

| 38. | Jest przekonany, że silniejsze zaangażowanie młodzieży w procesy decyzyjne, począwszy od opracowywania wniosków ustawodawczych i inicjatyw, poprzez ich wdrażanie, monitorowanie i działania następcze, najlepiej uwzględni międzypokoleniowy wymiar tych zmian (33). Dlatego też od 2021 r. EKES zaczął włączać delegata ds. młodzieży do oficjalnej delegacji UE na posiedzenia Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu i zobowiązał się do wzmocnienia głosów młodzieży i organizacji młodzieżowych w ramach prac Komitetu; EKES zdecydowanie zaleca stronom i innym zainteresowanym podmiotom przyjęcie podobnego podejścia. |
| --- | --- |

38.

| 39. | Uznaje rolę ludności tubylczej na pierwszej linii frontu zmiany klimatycznej – ludność tubylcza jest strażnikiem ponad 80 % pozostałej różnorodności biologicznej na naszej planecie (34). Z zadowoleniem przyjmuje rosnące zaangażowanie ludności tubylczej w politykę klimatyczną i wzywa strony do aktywnego włączenia jej w realizację działań w dziedzinie klimatu. |
| --- | --- |

39.

| 40. | EKES zobowiązuje się do podjęcia działań mających na celu wdrożenie wyżej wymienionych zaleceń politycznych. |
| --- | --- |

40.

Bruksela dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 44.

1

(2)  https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/

2

(3)  https://climateactiontracker.org/global/temperatures/

3

(4)  Porozumienie paryskie.

4

(5)  Na podstawie: „Economic losses from weather and climate-related extremes in Europe reached around half a trillion euros over past 40 years” [„Straty ekonomiczne spowodowane ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi i klimatycznymi w Europie osiągnęły około pół biliona EUR w ciągu ostatnich 40 lat”] – Europejska Agencja Środowiska; „New report: World counts the cost of a year of climate breakdown – UK charity fighting global poverty” [„Nowy raport: Świat liczy koszty roku kryzysu klimatycznego – brytyjska organizacja charytatywna walcząca z globalnym ubóstwem”], Christian Aid, Media Centre; „The Costs of Extreme Weather Events Caused by Climate Change” [„Koszty ekstremalnych zjawisk pogodowych spowodowanych zmianą klimatu”] – CMCC; „Billion-Dollar Weather and Climate Disasters” [„Katastrofy pogodowe i klimatyczne powodujące szkody o wartości miliardów dolarów”], National Centers for Environmental Information (NCEI).

5

(6)  „Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change” [„Zmiana klimatu 2022: łagodzenie zmiany klimatu”], IPCC.

6

(7)  Rezolucja EKES-u „Wojna w Ukrainie i jej skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe” (Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 1).

7

(8)  Zmiana klimatu: PE chce szybszych działań UE i niezależności energetycznej.

8

(9)  Gotowi na 55: Parlament za wzrostem naturalnych pochłaniaczy CO2 w UE do 2030.

9

2

(10)  Opinia EKES-u „Zrównoważona gospodarka, jakiej potrzebujemy” (Dz.U. C 106 z 31.3.2020, s. 1).

10

(11)  Opinia EKES-u „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

11

(12)  Opinia EKES-u „Dialog społeczny w ramach transformacji ekologicznej” (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 95).

12

(13)  Opinia EKES-u „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

13

(14)  Opinia EKES-u „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

14

(15)  Konferencja w sprawie przyszłości Europy – zalecenia przyjęte przez europejski panel obywatelski.

15

(16)  2021 Europe Sustainable Development Report – SDSN Europe [Sprawozdanie nt. zrównoważonego rozwoju Europy z 2021 r. – SDSN Europe].

16

(17)  Będąca w przygotowaniu opinia EKES-u (NAT/841) w sprawie celów dotyczących odbudowy zasobów przyrodniczych w ramach unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności.

17

(18)  Opinia EKES-u „Nowa strategia w zakresie przystosowania do zmiany klimatu” (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 84).

18

(19)  António Guterres: „50 % of All Climate Finance Needed for Adaptation” [António Guterres: „50 % wszystkich środków w ramach finansowania działań w związku ze zmianą klimatu musi być przeznaczone na działania w zakresie adaptacji”].

19

(20)  Opinia EKES-u „Rozwijanie synergii pomiędzy różnymi planami działania dotyczącymi gospodarki o obiegu zamkniętym” (Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 29).

20

(21)  Circularity Gap Report 2021 „Climate Change Mitigation through the Circular Economy” [Sprawozdanie z 2021 r. w sprawie luki w obiegu zamkniętym – „Łagodzenie zmiany klimatu poprzez gospodarkę o obiegu zamkniętym”].

21

(22)  Opinia EKES-u „Nowa strategia w zakresie przystosowania do zmiany klimatu” (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 84).

22

(23)  „Enhancing NDCs For Food Systems – recommendations for decision-makers” [„Wzmocnienie ustalonych na poziomie krajowym wkładów w odniesieniu do systemów żywnościowych – zalecenia dla decydentów”], NDC Action Project.

23

(24)  Opinia EKES-u „Bezpieczeństwo żywnościowe i zrównoważone systemy żywnościowe” (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 72).

24

(25)  Opinia EKES-u w sprawie komunikatu „Strategia »Od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268).

25

(26)  Opinia EKES-u „Sprawiedliwość klimatyczna” (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 22) i opinia w sprawie nowej Strategii w zakresie przystosowania do zmiany klimatu (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 84).

26

(27)  Opinia EKES-u „REPowerEU: Wspólne europejskie działania w kierunku bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie” (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 123).

27

(28)  Opinia EKES-u „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

28

(29)  Opinia EKES-u „Cyfryzacja i zrównoważony rozwój: status quo i potrzeba działania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 187).

29

(30)  Opinia EKES-u „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

30

(31)  Opinia EKES-u „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

31

(32)  2020 Pocket Guide to Gender Equality under the UNFCCC – WEDO [Podręczny przewodnik po równości płci w ramach UNFCCC – WEDO z 2020 r.].

32

(33)  Opinia EKES-u „W kierunku zorganizowanego zaangażowania młodzieży na rzecz klimatu i zrównoważonego rozwoju w procesie decyzyjnym UE” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 44).

33

(34)  „Indigenous peoples defend Earth's biodiversity—but they're in danger” [„Ludność tubylcza broni różnorodności biologicznej Ziemi, ale jest zagrożona”].

34

---

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/8 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/8

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Suwerenność cyfrowa kluczowym filarem cyfryzacji i wzrostu”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/02)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 7.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 185/0/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

7.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

185/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pomimo znacznych postępów w zwiększaniu suwerenności cyfrowej UE istnieje wciąż duża zależność od przedsiębiorstw technologicznych mających siedzibę poza UE. Ogranicza to przywództwo i autonomię strategiczną UE w świecie cyfrowym, co z kolei zmniejsza jej potencjał w zakresie wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W środowisku internetowym, w którym wciąż dominują przedsiębiorstwa technologiczne spoza UE, rodzi się pytanie, w jakim stopniu obywatele, przedsiębiorstwa i rządy UE mogą mieć kontrolę nad swoimi danymi cyfrowymi. Być może w obecnych kryzysowych okolicznościach nie wydaje się to kwestią największej wagi, lecz nie można bagatelizować potrzeby zaradzenia brakowi równowagi w zakresie suwerenności cyfrowej. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W związku z tym EKES jest zdania, że UE musi zmniejszyć zależność od gigantów technologicznych spoza UE poprzez wzmożone wysiłki, by rozwinąć bezpieczną, inkluzywną i opartą na wartościach gospodarkę cyfrową, zdolną do konkurowania z gigantami technologicznymi spoza UE i kładącą nacisk na niezawodną łączność, bezpieczeństwo danych i sztuczną inteligencję (AI). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES apeluje zatem, by inwestycje w sektorze cyfrowym były w znacznym stopniu ukierunkowane na otwartą autonomię strategiczną w gospodarce cyfrowej. Powinno to obejmować inwestycje w zdolności cyfrowe, edukację i szkolenie zawodowe oraz w infrastrukturę i technologie. EKES wzywa również do zapewnienia równych warunków działania w transformacji cyfrowej, w ramach których prawa pracownicze są chronione, a przedsiębiorstwa różnej wielkości mogą współistnieć i rozwijać się bez nadmiernej regulacji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES odnotowuje, że takie innowacje, jak chmura obliczeniowa i AI, stały się ważnymi atutami strategicznymi w UE, które wpływają pozytywnie na potencjalny wzrost gospodarki UE. UE traci jednak pozycję w globalnym wyścigu o rozwój nowych technologii w świecie cyfrowym, a w przypadku niektórych technologii inwestycje prywatne UE pozostają w tyle za podobnymi inwestycjami w USA i Chinach. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa do wznowienia wysiłków na rzecz tworzenia partnerstw publiczno-prywatnych w dziedzinie technologii cyfrowych oraz do wspierania zakrojonych na szeroką skalę unijnych badań w dziedzinie nowych technologii w celu dotrzymania kroku zdolnościom badawczym USA i Chin. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES stwierdza, że istniejące nierówności w zakresie suwerenności cyfrowej wynikają częściowo z barier krajowych, które nadal utrudniają urzeczywistnienie prawdziwego jednolitego rynku. W obecnej sytuacji jednolity rynek jest zasadniczo połączeniem wielu mniejszych rynków krajowych, bez skali potrzebnej do tego, by jakiekolwiek przedsiębiorstwo z siedzibą w UE mogło konkurować z gigantami cyfrowymi na świecie. Ponadto w całej UE istnieją różne poziomy rozwoju cyfrowego, infrastruktury i zdolności cyfrowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES apeluje, by Komisja poczyniła postępy w zakresie ram regulacyjnych dotyczących technologii cyfrowych w celu ochrony obywateli UE przed nadużyciami świata cyfrowego i zadbania o podstawy bardziej humanocentrycznego i etycznego środowiska. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Równie istotne jest, by platformy, ekosystemy i zajęcia online stały się bardziej otwarte, sprawiedliwe i przewidywalne dzięki przepisom dotyczącym przejrzystości i neutralności algorytmicznej oraz uwzględniającym udostępnianie danych i interoperacyjność. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES popiera apele do UE o rozwinięcie infrastruktury chmury obliczeniowej i danych, by zbudować suwerenność cyfrową i zaradzić głębokim nierównościom na rynku chmury obliczeniowej i przechowywania danych, który jest niemal całkowicie zdominowany przez przedsiębiorstwa spoza UE. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES dostrzega również potencjał UE, by stać się światowym liderem w zakresie gromadzenia i przetwarzania danych, które stanowią trzon gospodarki cyfrowej. Unijne ramy gromadzenia i udostępniania danych mają ogromny potencjał w sektorach strategicznych, takich jak zdrowie, rynek pracy i transport. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES wzywa do aktualizacji polityki konkurencji i polityki ochrony konsumentów na jednolitym rynku. Należy się również skupić się na zakłócających praktykach przedsiębiorstw technologicznych spoza UE, a także na rosnącym wpływie chińskich przedsiębiorstw cyfrowych w UE. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje zmiany regulacyjne, takie jak akt o rynkach cyfrowych i proponowany europejski akt w sprawie czipów. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES uznaje, że małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu suwerenności cyfrowej UE, zwłaszcza dzięki kontaktom z dużymi unijnymi przedsiębiorstwami technologicznymi. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Wreszcie, EKES podkreśla znaczenie kształcenia na wszystkich szczeblach (zarówno zawodowego, jak i akademickiego) dla rozwoju suwerenności cyfrowej UE. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Suwerenność cyfrową można określić jako autonomię, dzięki której rządy i przedsiębiorstwa zarządzają własnymi danymi, sprzętem i oprogramowaniem oraz je tworzą. Wielokrotnie wyrażano już obawy związane z mocnym uzależnieniem UE od niewielkiej liczby dużych przedsiębiorstw technologicznych działających poza UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | O tej zależności UE od przedsiębiorstw technologicznych spoza UE świadczy fakt, że zgodnie z szacunkami 92 % wszystkich danych w świecie zachodnim jest przechowywanych na serwerach należących do USA. Są wśród nich dane internetowe, dane pobrane z mediów społecznościowych oraz dane zarządzane przez rządy krajowe (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Nie dziwi, że ten stan rzeczy budzi coraz większe obawy, że unijne przedsiębiorstwa i rządy krajowe mogą nie mieć pełnej kontroli nad danymi i nadal w dużym stopniu polegają na dużych przedsiębiorstwach technologicznych spoza UE, co utrudnia przedsiębiorstwom technologicznym mającym siedzibę w UE rywalizację z przedsiębiorstwami w USA. Kolejnym problemem jest to, że UE nieuchronnie traci zdolność do skutecznego egzekwowania przepisów w środowisku cyfrowym. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Niepokojące jest, że duża zależność od amerykańskich przedsiębiorstw technologicznych ogranicza przywództwo i autonomię strategiczną UE w świecie cyfrowym, co może z kolei zmniejszyć jej potencjał w zakresie wzrostu gospodarczego. Nie można bagatelizować wpływu gospodarczego przedsiębiorstw technologicznych spoza UE. To samo dotyczy wpływu tych przedsiębiorstw na obywateli UE i ich strukturę konsumpcji, a także na ich sposób wchodzenia w interakcję z innymi obywatelami w UE i poza nią. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Obecnie duże przedsiębiorstwa technologiczne spoza UE wiedzą o nas więcej niż być może najbliżsi członkowie rodziny i przyjaciele, a brak prywatności budzi niepokój. Nie mamy bowiem kontroli nad naszymi danymi w internecie: mają ją duże przedsiębiorstwa technologiczne, a sieć pozostaje w dużej mierze nieuregulowana. Próby określenia nowych zasad podejmowano w takich dokumentach jak ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) (2). Problem polega na tym, że przedsiębiorstwa technologiczne rozwiązują ten problem szybciej niż UE. Duże przedsiębiorstwa technologiczne często działają w miejscach, w których mają znaczną przewagę informacyjną nad organami regulacyjnymi i ogólnie mają swobodę śledzenia ruchów obywateli w internecie, gromadząc w tym procesie informacje i wykorzystując zdobytą wiedzę do osiągnięcia zysków. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W związku z tym przewodnicząca Komisji uznała politykę cyfrową za jeden z głównych priorytetów swojej kadencji na lata 2019–2024, zobowiązując się do suwerenności technologicznej. Jest jednak wciąż daleko do osiągnięcia tego celu i sama Komisja wyraziła zaniepokojenie, że duże przedsiębiorstwa technologiczne spoza UE lekceważą przepisy i podstawowe wartości UE. W ostatnich latach gospodarka cyfrowa skonsolidowała się wokół tych gigantów technologicznych, którzy wykorzystują pliki cookie do kontrolowania danych i utrzymania oligopolistycznej władzy rynkowej. Parlament Europejski wyraził zaniepokojenie zagrożeniami dla bezpieczeństwa związanymi z coraz większą obecnością technologiczną Chin w UE, a w szczególności wezwał do podjęcia działań na szczeblu UE w celu zmniejszenia ich rosnącego wpływu na infrastrukturę 5G. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Niepokojące jest to, że całe sektory gospodarki UE są w znacznym stopniu uzależnione od dużych platform internetowych spoza UE. Pozbawia to państwa członkowskie suwerenności cyfrowej w kluczowych obszarach, takich jak prawo autorskie, ochrona danych i opodatkowanie. Obawy dotyczą również innych obszarów, takich jak handel elektroniczny i dezinformacja cyfrowa. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W środowisku internetowym zdominowanym przez przedsiębiorstwa technologiczne spoza UE nasuwa się pytanie, czy obywatele UE mogą odzyskać kontrolę nad swoimi danymi cyfrowymi oraz czy UE może skutecznie i w rozsądnym czasie rozwiązać problem braku równowagi w zakresie suwerenności cyfrowej. Poglądy na ten temat omówiono w punktach 3 i 4. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | UE musi przede wszystkim zmniejszyć zależność od gigantów technologicznych spoza UE poprzez wzmożone wysiłki, by rozwinąć bezpieczną, inkluzywną i opartą na wartościach gospodarkę cyfrową, zdolną do konkurowania z gigantami technologicznymi spoza UE i kładącą nacisk na niezawodną łączność, bezpieczeństwo danych i AI. EKES uważa, że szczególnie istotny jest aspekt dotyczący wartości i kładzie nacisk na wymiar społeczny i etyczny, a także na prawa pracowników w gospodarce cyfrowej. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W odpowiedzi na zmiany w gospodarce cyfrowej Komisja opracowała w 2021 r. cyfrowy kompas na cyfrową dekadę UE, skupiając się na infrastrukturze, administracji, przedsiębiorstwach i umiejętnościach. Wyznaczono w nim cele na szczeblu unijnym i krajowym, zaproponowano solidne wspólne ramy zarządzania w celu monitorowania postępów i wyeliminowania niedociągnięć, a także zaproponowano dalsze projekty obejmujące wiele krajów, łączące inwestycje UE, państw członkowskich i sektora prywatnego. Jego uzupełnieniem był akt o rynkach cyfrowych – ramy prawne mające na celu zapewnienie wyższego stopnia konkurencji na europejskich rynkach cyfrowych poprzez zapobieganie nadużywaniu przez duże przedsiębiorstwa ich siły rynkowej oraz umożliwienie wejścia na rynek nowym podmiotom. Zaproponowany niedawno europejski akt w sprawie czipów ma na celu zwiększenie produkcji mikroczipów w całej UE w odpowiedzi na rosnący popyt i zmniejszenie zależności od dostawców spoza Europy. Stanowiłoby to przeciwwagę dla dominacji Chin, zwłaszcza w produkcji czipów półprzewodnikowych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W kontekście ożywienia gospodarki UE po pandemii i w obliczu rosnących cen EKES wzywa do skutecznego wdrożenia cyfrowego kompasu oraz do zapewnienia przez rządy UE zachęt dla przedsiębiorstw do dalszego inwestowania w zdolności cyfrowe i zasoby ludzkie. Inwestycje te pomogłyby zwiększyć strategiczną autonomię w transformacji cyfrowej gospodarki UE. Za kluczowe uznaje się również inwestycje rządów UE w poprawę zdolności cyfrowych oraz infrastruktury i technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES odnotowuje, że takie innowacje, jak chmura obliczeniowa i AI, stały się ważnymi atutami strategicznymi w UE, co wpływa pozytywnie na potencjalny wzrost jej gospodarki. UE ciągle jednak traci pozycję w globalnym wyścigu o rozwój nowych technologii w świecie cyfrowym. Na przykład inwestycje prywatne UE w AI pozostają w tyle za podobnymi inwestycjami w USA i Chinach. To samo dotyczy gromadzenia danych, technologii dostępu do danych oraz obliczeń kwantowych, przy czym inwestycje UE w technologie blockchain i internet rzeczy również pozostają w tyle za podobnymi inwestycjami w USA i Chinach. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES odnotowuje również różne instrumenty finansowe mające na celu nadrobienie dystansu w stosunku do amerykańskich i chińskich inwestycji w technologie cyfrowe. Te instrumenty mogłyby z pewnością wspierać badania naukowe i innowacje w dziedzinie technologii cyfrowych, lecz – jak stwierdzono w punkcie 3.3 – konieczne są dalsze inwestycje. EKES wzywa do wznowienia wysiłków na rzecz tworzenia partnerstw publiczno-prywatnych w zakresie technologii cyfrowych oraz do wspierania zakrojonych na szeroką skalę badań UE w dziedzinie nowych technologii w celu dotrzymania kroku zdolnościom badawczym USA i Chin. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uważa, że suwerenność cyfrowa nie jest jedynie kwestią odzyskania utraconej pozycji czy też wyznaczania trendów w świecie cyfrowym. Nie chodzi również o to, czy suwerenność cyfrowa polega na protekcjonizmie UE. Celem jest stworzenie równych warunków działania dla przedsiębiorstw technologicznych z siedzibą w UE, aby – jak wskazano w tytule niniejszej opinii z inicjatywy własnej – zwiększyć potencjał wzrostu gospodarczego UE, a tym samym przynieść korzyści całemu społeczeństwu w UE. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Istnieją uzasadnione powody, dla których przedsiębiorstwa technologiczne mieszczące się w UE mogą wymagać korzystniejszego traktowania od przedsiębiorstw spoza UE, jeśli mają znaleźć się w światowej czołówce liderów cyfrowych. EKES stwierdza jednak, że istniejące nierówności w zakresie suwerenności cyfrowej wynikają częściowo z barier krajowych, które nadal utrudniają urzeczywistnienie prawdziwego jednolitego rynku. W obecnej sytuacji jednolity rynek jest zasadniczo połączeniem wielu mniejszych rynków krajowych, bez skali potrzebnej do tego, by przedsiębiorstwo z siedzibą w UE mogło konkurować z takimi przedsiębiorstwami na świecie jak Microsoft. Ponadto poziom rozwoju i infrastruktury jest zróżnicowany w całej UE. Nie dziwi zatem, że rynek cyfrowy jest nadal zdominowany przez przedsiębiorstwa spoza UE. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES sądzi również, że zajęcie się kwestią suwerenności cyfrowej pomoże rozwiązać problemy związane z prywatnością i danymi osobowymi, opodatkowaniem, danymi i zamówieniami publicznymi. Pomimo solidniejszych ram regulacyjnych nie stanie się to z dnia na dzień. Kontrowersje wzbudza zwłaszcza kwestia opodatkowania, gdyż przedsiębiorstwa technologiczne z siedzibą w USA mogą uzyskiwać dochody dzięki interakcjom z klientami w UE, w związku z czym nasuwa się pytanie o fizyczną obecność, która zazwyczaj powoduje powstanie obowiązku podatkowego. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Wreszcie, EKES podkreślił już we wcześniejszej opinii (3) znaczenie suwerenności cyfrowej jako głównego filaru rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego Europy oraz wyraźnie wskazał, że ta suwerenność musi opierać się na globalnej konkurencyjności i na ożywionej współpracy między państwami członkowskimi. Jest to niezbędny warunek wstępny do tego, by UE stała się światowym liderem na arenie międzynarodowej, szczególnie pod względem niezawodności technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES apeluje do państw członkowskich o skuteczne wdrożenie ram regulacyjnych dotyczących technologii cyfrowych w celu ochrony obywateli UE przed nadużyciami zaobserwowanymi w świecie cyfrowym i jednocześnie o zadbanie o ramy zapewniające etyczne i przyjazne dla ludzi środowisko. Komitet uważa, że ramy regulacyjne powinny przyczynić się do skuteczniejszego zarządzania sektorem cyfrowym UE. Ponadto ochrona pracowników i prawo do rokowań zbiorowych powinny ułatwić transformacją cyfrową. Jednocześnie unijne przedsiębiorstwa technologiczne powinny mieć wystarczającą przestrzeń do innowacji i rozwoju w porównaniu z przedsiębiorstwami technologicznymi spoza UE, przy czym w miarę możliwości należy zachęcać do tworzenia partnerstw międzynarodowych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ustanowienie przepisów dotyczących danych UE przyczyni się do zwiększenia suwerenności UE w ujęciu nominalnym, lecz nie wystarczy, aby unijne przedsiębiorstwa technologiczne dorównały przedsiębiorstwom spoza UE pod względem globalnego zasięgu. Można to osiągnąć jedynie dzięki ukierunkowaniu politycznemu, inwestycjom w badania naukowe i innowacje oraz zajęciu się obecnymi niedociągnięciami jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wymaga to bardziej dalekosiężnego podejścia do ram regulacyjnych, które nadadzą kształt gospodarce cyfrowej w nadchodzących latach. Równie istotne jest, by platformy, ekosystemy i zajęcia online stały się bardziej otwarte, sprawiedliwe i przewidywalne dzięki przepisom dotyczącym przejrzystości i neutralności algorytmicznej oraz uwzględniającym udostępnianie danych i interoperacyjność. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W ramach budowania suwerenności cyfrowej UE EKES wzywa do zwiększenia koordynacji między jurysdykcjami krajowymi, a w szczególności między organami regulacyjnymi w tej dziedzinie. Konieczne jest ponowne przemyślenie istniejących struktur zarządzania zarówno w celu rozwinięcia kontaktów między państwami członkowskimi, jak i ułatwienia wspólnego podejmowania decyzji w dziedzinie cyfrowej. Zdaniem EKES-u będzie to miało kluczowe znaczenie dla wspierania wysiłków na rzecz osiągnięcia pewnej formy suwerenności cyfrowej. Jednocześnie EKES ostrzega przed nadmierną regulacją, która mogłaby zaszkodzić potencjalnemu wzrostowi gospodarczemu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES popiera apele do UE o rozwinięcie infrastruktury chmury obliczeniowej i danych, by zbudować suwerenność cyfrową i zaradzić głębokim nierównościom na rynku chmury obliczeniowej i przechowywania danych, który jest niemal całkowicie zdominowany przez przedsiębiorstwa spoza UE. Pomogłoby to również zmniejszyć zagrożenia dla bezpieczeństwa obywateli UE. W związku z tym EKES ponownie wyraża poparcie dla projektu UE Gaia-X, którego celem jest zapewnienie bezpiecznego środowiska do zarządzania danymi dla obywateli, przedsiębiorstw i rządów. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES dostrzega również potencjał UE, by stać się światowym liderem w zakresie gromadzenia i przetwarzania danych, które stanowi trzon gospodarki cyfrowej. Unijne ramy gromadzenia i udostępniania danych mają ogromny potencjał w sektorach strategicznych, takich jak zdrowie, rynek pracy i transport. Umożliwiłoby to obywatelom i przedsiębiorstwom dostęp do ogólnounijnych danych (zgodnie z przepisami dotyczącymi prywatności i ochrony danych) oraz zwiększyłoby efektywność jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Dlatego też EKES wzywa do aktualizacji polityki konkurencji na jednolitym rynku i do zaradzenia istniejącej nierównowadze. Należy się również skupić się na zakłócających praktykach przedsiębiorstw technologicznych spoza UE, a także na rosnącym wpływie chińskich przedsiębiorstw cyfrowych w UE. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES przyznaje, że osiągnięcie suwerenności cyfrowej będzie zależne od: (i) sposobu dostosowania się unijnych przedsiębiorstw technologicznych do ram prawnych; (ii) środków służących wyeliminowaniu niedociągnięć jednolitego rynku; (iii) badań naukowych i innowacji UE w dziedzinie cyfrowej, a także od możliwości inwestycyjnych. Jednocześnie nie można pomijać roli, jaką MŚP mogą odegrać w kształtowaniu suwerenności cyfrowej UE. Być może MŚP nie mają środków finansowych potrzebnych do bezpośredniego kształtowania gospodarki cyfrowej, lecz mogą z pewnością wnosić wkład za pomocą interakcji z dużymi unijnymi przedsiębiorstwami technologicznymi. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Wreszcie, EKES podkreśla znaczenie kształcenia na wszystkich szczeblach (zarówno zawodowego, jak i akademickiego) dla rozwoju suwerenności cyfrowej UE: instytucje edukacyjne muszą inwestować w odpowiednie badania naukowe i innowacje i trzeba stworzyć strukturę opartą na wykwalifikowanym personelu, który będzie w stanie wspierać strategię cyfrową UE. Zaleca się również skoordynowane podejście we wszystkich instytucjach edukacyjnych w UE. |
| --- | --- |

4.9.

Bruksela dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://www.weforum.org/agenda/2021/03/europe-digital-sovereignty/

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1).

2

(3)  Dz.U. C 365 z 23.9.2022, s. 13.

3

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/13 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/13

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Gotowość na wypadek sytuacji wyjątkowej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/03)

| Sprawozdawca: | Paul RÜBIG |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Paul RÜBIG

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 7.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 184/8/9 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

24.2.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

7.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

184/8/9

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zwraca się do Komisji Europejskiej i państw członkowskich o pilne opracowanie planu mającego na celu znaczne zwiększenie autonomii/suwerenności jednolitego rynku UE w odniesieniu do zakładów wytwarzania energii, do produkcji żywności i wody oraz wydobycia niezbędnych surowców, w tym suwerenności/autonomii w zakresie niezbędnych technologii. Ta autonomia/suwerenność UE musi obejmować odnośne badania i rozwój, przetwarzanie, projektowanie, wytwarzanie, instalację, uruchomienie i konserwację obiektów na jednolitym rynku UE, aby zapobiec ubóstwu energetycznemu oraz bezrobociu unijnych obywateli i konsumentów. Najskuteczniejsza gotowość na wypadek sytuacji kryzysowych opiera się na odporności, zarówno technicznej, jak i społecznej. Należy włączać stałe zwiększanie odporności systemów energetycznych na zagrożenia naturalne, polityczne lub wszelkie inne do wszystkich polityk energetycznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zaleca, by UE określiła krótkoterminowe środki na rzecz budowy zakładów produkcji energii w ramach jednolitego rynku jako kwestię pilną z punktu widzenia realizacji unijnego celu dotyczącego autonomii/suwerenności. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES ocenia, że powszechnym i długotrwałym niedoborom energii w Europie można zapobiec poprzez podjęcie następujących działań:






  — | otwartość technologiczna (odnośnie do zastosowań związanych z produkcją i wykorzystaniem energii), |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

otwartość technologiczna (odnośnie do zastosowań związanych z produkcją i wykorzystaniem energii),

| — | wzmocnienie i rozwój europejskiego jednolitego rynku energii, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie i rozwój europejskiego jednolitego rynku energii,

| — | wzmocnienie współpracy i koordynacji z partnerami o podobnych poglądach, a także ściślejsza współpraca z państwami sąsiednimi i państwami spoza UE, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie współpracy i koordynacji z partnerami o podobnych poglądach, a także ściślejsza współpraca z państwami sąsiednimi i państwami spoza UE,

| — | prowadzenie ambitnej polityki handlowej i dywersyfikacja dostaw, |
| --- | --- |

—

prowadzenie ambitnej polityki handlowej i dywersyfikacja dostaw,

| — | rozwiązanie problemu niedopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy, |
| --- | --- |

—

rozwiązanie problemu niedopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy,

| — | poprawa komunikacji i podnoszenie świadomości, |
| --- | --- |

—

poprawa komunikacji i podnoszenie świadomości,

| — | przyspieszenie innowacji i cyfryzacji, |
| --- | --- |

—

przyspieszenie innowacji i cyfryzacji,

| — | ułatwianie dostępu do finansowania, |
| --- | --- |

—

ułatwianie dostępu do finansowania,

| — | zapewnienie wystarczających inwestycji (m.in. w celu ułatwienia transformacji ekologicznej), |
| --- | --- |

—

zapewnienie wystarczających inwestycji (m.in. w celu ułatwienia transformacji ekologicznej),

| — | zadbanie o to, by strategie polityczne były realistyczne. Na przykład w dziedzinie energii i klimatu musimy ponownie ocenić pakiet „Gotowi na 55”, aby znaleźć równowagę między osiągnięciem celów na 2030 i 2050 r. a zapewnieniem transformacji, która będzie możliwa do przeprowadzenia pod względem gospodarczym i społecznym. Zyski z handlu uprawnieniami do emisji powinny zostać wykorzystane do sfinansowania pułapu cenowego dla gazu, opartego na amerykańskim wskaźniku Henry Hub, oraz inwestycji w nowe zakłady produkcji energii w UE. |
| --- | --- |

—

zadbanie o to, by strategie polityczne były realistyczne. Na przykład w dziedzinie energii i klimatu musimy ponownie ocenić pakiet „Gotowi na 55”, aby znaleźć równowagę między osiągnięciem celów na 2030 i 2050 r. a zapewnieniem transformacji, która będzie możliwa do przeprowadzenia pod względem gospodarczym i społecznym. Zyski z handlu uprawnieniami do emisji powinny zostać wykorzystane do sfinansowania pułapu cenowego dla gazu, opartego na amerykańskim wskaźniku Henry Hub, oraz inwestycji w nowe zakłady produkcji energii w UE.

| 1.4. | Aby można było uniknąć konieczności zmiany harmonogramu Zielonego Ładu i wdrożyć realistyczną politykę energetyczną – procedury oceny wariantów, wpływu i ryzyka dotyczące Zielonego Ładu i polityki energetycznej UE powinny obejmować wpływ przedsięwziętych środków nie tylko na klimat, ale także na siłę nabywczą konsumentów unijnych oraz na konkurencyjność unijnej gospodarki, co pozwoli chronić miejsca pracy w UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ze względu na dotkliwość kryzysu nie należy zdaniem EKES-u wykluczać żadnych środków w reakcji na ten kryzys. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W ramach środków, które należy przedsięwziąć, część reakcji powinna według EKES-u polegać na wdrożeniu planu EPSTE (europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych) i planu REPowerEU, a w szczególności na podjęciu następujących działań:






  — | poprawa efektywności energetycznej i promowanie systemów o obiegu zamkniętym, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

poprawa efektywności energetycznej i promowanie systemów o obiegu zamkniętym,

| — | wdrożenie planu REPowerEU, aby położyć kres zależności UE od rosyjskich paliw kopalnych, |
| --- | --- |

—

wdrożenie planu REPowerEU, aby położyć kres zależności UE od rosyjskich paliw kopalnych,

| — | zwiększenie magazynowania gazu i skoordynowanych operacji uzupełniania zapasów; monitorowanie i optymalizacja rynków energii elektrycznej; ukierunkowanie inwestycji na systemy energetyczne i poprawa łączności w bezpośrednim sąsiedztwie za pośrednictwem Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) (1), Organu Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC), europejskiej sieci operatorów systemów przesyłowych ENTSO gazu (2) i ENTSO energii elektrycznej (3) oraz wspólnot wiedzy i innowacji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii w dziedzinie InnoEnergy, surowców i produkcji w kontekście rozwoju europejskiej wodorowej sieci szkieletowej, magazynowania H2 i składowania CO2, |
| --- | --- |

—

zwiększenie magazynowania gazu i skoordynowanych operacji uzupełniania zapasów; monitorowanie i optymalizacja rynków energii elektrycznej; ukierunkowanie inwestycji na systemy energetyczne i poprawa łączności w bezpośrednim sąsiedztwie za pośrednictwem Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) (1), Organu Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC), europejskiej sieci operatorów systemów przesyłowych ENTSO gazu (2) i ENTSO energii elektrycznej (3) oraz wspólnot wiedzy i innowacji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii w dziedzinie InnoEnergy, surowców i produkcji w kontekście rozwoju europejskiej wodorowej sieci szkieletowej, magazynowania H2 i składowania CO2,

| — | utworzenie tysiąca zakładów produkujących energię w UE z 14-dniową procedurą wydawania pozwoleń i natychmiastowe rozpoczęcie inwestycji przy 50-procentowym unijnym wsparciu finansowym z dochodów z handlu uprawnieniami do emisji. |
| --- | --- |

—

utworzenie tysiąca zakładów produkujących energię w UE z 14-dniową procedurą wydawania pozwoleń i natychmiastowe rozpoczęcie inwestycji przy 50-procentowym unijnym wsparciu finansowym z dochodów z handlu uprawnieniami do emisji.

| 1.7. | EKES zaleca, by zachęcać konsumentów do inwestowania we własną produkcję energii i efektywność energetyczną oraz wspierać ich w tym zakresie. Będzie to wymagało kampanii informacyjnych i zachęt podatkowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ponadto EKES sądzi, że UE powinna zbudować nową infrastrukturę transportową do przesyłu energii i zasobów energetycznych (gazociąg z Afryki Północnej do Hiszpanii) oraz do celów odnawialnych źródeł energii, takich jak wodór, biometan i amoniak (Campfire). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Jako odpowiedź na kryzys EKES zaleca szereg środków krótkoterminowych:






  — | ochrona innych źródeł, zwłaszcza ropy naftowej, węgla, gazu, uranu, wody, żywności i paszy dla zwierząt, |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

ochrona innych źródeł, zwłaszcza ropy naftowej, węgla, gazu, uranu, wody, żywności i paszy dla zwierząt,

| — | opracowanie planów i koncepcji oszczędzania i reglamentacji energii we wszystkich 27 państwach członkowskich UE:






  — | reglamentacja powinna odbywać się w ramach jasnych priorytetów, np. negocjowania planów dotyczących reglamentacji energii dla energochłonnych gałęzi przemysłu oraz negocjowania nowych umów handlowych WTO zawierających nowe priorytety w zakresie żywności, pasz, wody i urządzeń sanitarnych, |
| --- | --- | --- |

—

opracowanie planów i koncepcji oszczędzania i reglamentacji energii we wszystkich 27 państwach członkowskich UE:

—

reglamentacja powinna odbywać się w ramach jasnych priorytetów, np. negocjowania planów dotyczących reglamentacji energii dla energochłonnych gałęzi przemysłu oraz negocjowania nowych umów handlowych WTO zawierających nowe priorytety w zakresie żywności, pasz, wody i urządzeń sanitarnych,

| — | priorytetowe traktowanie magazynowania energii elektrycznej i gazu oraz dostaw dla szpitali i opieki medycznej, służb ratunkowych, a także na potrzeby opieki nad osobami starszymi i znajdującymi się w trudnej sytuacji, |
| --- | --- |

—

priorytetowe traktowanie magazynowania energii elektrycznej i gazu oraz dostaw dla szpitali i opieki medycznej, służb ratunkowych, a także na potrzeby opieki nad osobami starszymi i znajdującymi się w trudnej sytuacji,

| — | wprowadzenie przepisów mających na celu zapewnienie rezerw ropy naftowej i gazu na wystarczającym poziomie, |
| --- | --- |

—

wprowadzenie przepisów mających na celu zapewnienie rezerw ropy naftowej i gazu na wystarczającym poziomie,

| — | promowanie oszczędności energii i nowych źródeł energii, |
| --- | --- |

—

promowanie oszczędności energii i nowych źródeł energii,

| — | intensyfikacja badań i rozwoju UE w dziedzinie energii, zwłaszcza odnośnie do energii z alternatywnych źródeł, energii termojądrowej, magazynowania energii, technologii wodorowych i dotyczących amoniaku, efektywności energetycznej energochłonnych procesów przemysłowych oraz urządzeń konsumenckich, |
| --- | --- |

—

intensyfikacja badań i rozwoju UE w dziedzinie energii, zwłaszcza odnośnie do energii z alternatywnych źródeł, energii termojądrowej, magazynowania energii, technologii wodorowych i dotyczących amoniaku, efektywności energetycznej energochłonnych procesów przemysłowych oraz urządzeń konsumenckich,

| — | przyspieszenie publicznych procedur zatwierdzania nowych projektów zapewniających dodatkową energię w perspektywie krótko- i średnioterminowej, np. stacji rozładunku wodoru w portach UE, rurociągów i obiektów portowych dla regazyfikacji gazu skroplonego (LNG), |
| --- | --- |

—

przyspieszenie publicznych procedur zatwierdzania nowych projektów zapewniających dodatkową energię w perspektywie krótko- i średnioterminowej, np. stacji rozładunku wodoru w portach UE, rurociągów i obiektów portowych dla regazyfikacji gazu skroplonego (LNG),

| — | zwrócenie się do wszystkich przedsiębiorstw w UE, które wytwarzają lub dostarczają produkty i usługi potrzebne w sytuacjach nadzwyczajnych, by zapewniły sobie awaryjne źródła zasilania, zaktualizowały plany działania w sytuacjach wyjątkowych, organizowały okresowe szkolenia itp. (chodzi np. o przedsiębiorstwa zajmujące się telekomunikacją i nadawaniem, służby ratunkowe, publiczne serwery IT i dostawców energii elektrycznej). |
| --- | --- |

—

zwrócenie się do wszystkich przedsiębiorstw w UE, które wytwarzają lub dostarczają produkty i usługi potrzebne w sytuacjach nadzwyczajnych, by zapewniły sobie awaryjne źródła zasilania, zaktualizowały plany działania w sytuacjach wyjątkowych, organizowały okresowe szkolenia itp. (chodzi np. o przedsiębiorstwa zajmujące się telekomunikacją i nadawaniem, służby ratunkowe, publiczne serwery IT i dostawców energii elektrycznej).

| 1.10. | Oprócz środków krótkoterminowych EKES zaleca również szereg środków średnio- i długoterminowych: |
| --- | --- |

1.10.

| 1.10.1. | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o opracowanie planów i podjęcie następujących ogólnounijnych skoordynowanych środków i działań:






  — | wdrożenie rozkładu metanu w drodze elektrolizy/pirolizy i reformingu parowego w celu produkcji wodoru oraz węgla w postaci stałej, |
| --- | --- | --- |

1.10.1.

—

wdrożenie rozkładu metanu w drodze elektrolizy/pirolizy i reformingu parowego w celu produkcji wodoru oraz węgla w postaci stałej,

| — | wykorzystanie zróżnicowanych i trwałych rezerw metanu jako surowca do produkcji wodoru (nośnika energii) i węgla oraz pełne zbadanie korzyści płynących ze stosowania ich jako polepszaczy gleby w rolnictwie w celu zwiększenia plonów i poprawy bezpieczeństwa żywnościowego, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie zróżnicowanych i trwałych rezerw metanu jako surowca do produkcji wodoru (nośnika energii) i węgla oraz pełne zbadanie korzyści płynących ze stosowania ich jako polepszaczy gleby w rolnictwie w celu zwiększenia plonów i poprawy bezpieczeństwa żywnościowego,

| — | znaczne przyspieszenie zamówień na krytyczną infrastrukturę energetyczną, tj. uproszczenie i usprawnienie przepisów UE, które spowalniają zamówienia na taką infrastrukturę, |
| --- | --- |

—

znaczne przyspieszenie zamówień na krytyczną infrastrukturę energetyczną, tj. uproszczenie i usprawnienie przepisów UE, które spowalniają zamówienia na taką infrastrukturę,

| — | nowa ramowa dyrektywa wodna UE; priorytetem musi być zapewnienie szybkich dostaw energii, |
| --- | --- |

—

nowa ramowa dyrektywa wodna UE; priorytetem musi być zapewnienie szybkich dostaw energii,

| — | należy uprościć nowe unijne przepisy dotyczące łańcucha dostaw; szczególny nacisk trzeba położyć na zapewnienie zrównoważonych dostaw surowców i towarów krytycznych do UE, wynegocjowanych w ramach dwustronnych umów handlowych, |
| --- | --- |

—

należy uprościć nowe unijne przepisy dotyczące łańcucha dostaw; szczególny nacisk trzeba położyć na zapewnienie zrównoważonych dostaw surowców i towarów krytycznych do UE, wynegocjowanych w ramach dwustronnych umów handlowych,

| — | wzmocnienie łańcuchów produkcji i systemów transportowych w celu zrekompensowania ewentualnych przyszłych zakłóceń w dostępności surowców krytycznych dla przedsiębiorstw z UE (przemysłu i handlu), |
| --- | --- |

—

wzmocnienie łańcuchów produkcji i systemów transportowych w celu zrekompensowania ewentualnych przyszłych zakłóceń w dostępności surowców krytycznych dla przedsiębiorstw z UE (przemysłu i handlu),

| — | zmniejszenie zależności od przywozu materiałów krytycznych i prefabrykatów, |
| --- | --- |

—

zmniejszenie zależności od przywozu materiałów krytycznych i prefabrykatów,

| — | położenie nacisku na suwerenność/autonomię technologiczną UE, |
| --- | --- |

—

położenie nacisku na suwerenność/autonomię technologiczną UE,

| — | rozwój transgranicznej infrastruktury sieci energetycznej (380 kV lub więcej), |
| --- | --- |

—

rozwój transgranicznej infrastruktury sieci energetycznej (380 kV lub więcej),

| — | zabezpieczenie produkcji transformatorów w celu zmiany napięcia energii elektrycznej (wysokie/niskie, prąd przemienny/stały), |
| --- | --- |

—

zabezpieczenie produkcji transformatorów w celu zmiany napięcia energii elektrycznej (wysokie/niskie, prąd przemienny/stały),

| — | wznowienie tysięcy projektów w zakresie produkcji energii (energia wodna, geotermiczna, elektrownie szczytowo-pompowe itp.), które są zamrożone od lat bądź ze względu na niski wskaźnik zwrotu (spowodowany tanim gazem z Rosji), bądź też ze względu na bariery biurokratyczne, |
| --- | --- |

—

wznowienie tysięcy projektów w zakresie produkcji energii (energia wodna, geotermiczna, elektrownie szczytowo-pompowe itp.), które są zamrożone od lat bądź ze względu na niski wskaźnik zwrotu (spowodowany tanim gazem z Rosji), bądź też ze względu na bariery biurokratyczne,

| — | zbadanie nowych technologii eksploatacji; w UE istnieje kilka regionów posiadających znaczne rezerwuary gazu ziemnego, który można wydobywać za pomocą nowych technologii opracowanych niedawno przez europejskie uczelnie; w świetle celu UE, jakim jest suwerenność/autonomia energetyczna, należy poważnie przyjrzeć się tym nowym technologiom i zachęcać regiony do ich wypróbowania, |
| --- | --- |

—

zbadanie nowych technologii eksploatacji; w UE istnieje kilka regionów posiadających znaczne rezerwuary gazu ziemnego, który można wydobywać za pomocą nowych technologii opracowanych niedawno przez europejskie uczelnie; w świetle celu UE, jakim jest suwerenność/autonomia energetyczna, należy poważnie przyjrzeć się tym nowym technologiom i zachęcać regiony do ich wypróbowania,

| — | ponowne rozważenie lokalnej produkcji gazu/ropy naftowej i e-paliw tam, gdzie jest to możliwe i potrzebne, lub zwiększenie istniejącej produkcji jako środek krótkoterminowy. |
| --- | --- |

—

ponowne rozważenie lokalnej produkcji gazu/ropy naftowej i e-paliw tam, gdzie jest to możliwe i potrzebne, lub zwiększenie istniejącej produkcji jako środek krótkoterminowy.

| 1.10.2. | Nasilenie szkoleń zawodowych i dotyczących umiejętności dla elektryków i rolników oraz tworzenie miejsc pracy w sektorze gospodarki wodnej. |
| --- | --- |

1.10.2.

| 1.10.3. | EKES zaleca zwiększenie liczby europejskich studentek i studentów nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), gdyż utrzymuje się ona na niezmiennym poziomie, podczas gdy kraje azjatyckie znacznie zwiększyły liczbę osób studiujących fizykę, technologie informacyjno-komunikacyjne i inżynierię. EKES zaleca, by stworzyć inicjatywy i zachęty w celu zwiększenia liczby dodatkowych inżynierów, techników i miejsc pracy w sektorze zaawansowanych technologii w Europie, tak aby osiągnąć cele UE w zakresie suwerenności/autonomii technologicznej. |
| --- | --- |

1.10.3.

| 1.10.4. | Wreszcie, zdaniem EKES-u ważne jest utrzymanie siły nabywczej obywateli i konsumentów UE poprzez skupienie się na suwerenności/autonomii technologicznej UE, a tym samym zmniejszenie zależności UE od importu (technologii i energii) oraz zwiększenie liczby miejsc pracy wymagających znajomości zaawansowanych technologii w Europie. |
| --- | --- |

1.10.4.

| 1.11. | Podsumowując wnioski i zalecenia: trzeba zadać sobie pytanie, czy kolejność priorytetów w świadomości konsumentów zmieniła się z takiej: 1) środowisko, 2) cena i 3) bezpieczeństwo dostaw – na taką: 1) bezpieczeństwo dostaw, 2) cena i 3) środowisko. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Zarządzanie sytuacjami wyjątkowymi oznacza organizację zasobów i zadań oraz zarządzanie nimi w celu sprostania wszelkim aspektom humanitarnym tych sytuacji. Obejmuje to:






  — | zapobieganie, |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

zapobieganie,

| — | gotowość, |
| --- | --- |

—

gotowość,

| — | reagowanie, |
| --- | --- |

—

reagowanie,

| — | łagodzenie, |
| --- | --- |

—

łagodzenie,

| — | odbudowę. |
| --- | --- |

—

odbudowę.

| 2.2. | Nie wiadomo, ile potrwa brutalna wojna w Ukrainie, jaki odsetek infrastruktury ulegnie zniszczeniu ani ile milionów ukraińskich uchodźców – którzy staną się nowymi konsumentami na jednolitym rynku – ucieknie do państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wojna ta z pewnością będzie miała dramatyczne konsekwencje dla UE, ponieważ Unia jest bardzo silnie uzależniona od paliw kopalnych i surowców importowanych z Rosji i Ukrainy. Pilnie zaleca się inwestowanie w rodzime obiekty górnicze i zakłady produkujące energię, by móc osiągnąć autonomię/suwerenność, która jest jednym z głównych celów UE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W 2021 r. kilka państw europejskich importowało 100 % gazu ziemnego z Rosji, niektóre zaś importowały około 70 % ropy naftowej z tego kraju. Według stanu na wrzesień 2022 r. niektóre kraje UE (np. Polska, Bułgaria i wszystkie trzy państwa bałtyckie) zaprzestały importu gazu z Rosji, a wielu krajom UE udało się znacznie ograniczyć import rosyjskiego gazu ziemnego poprzez zwiększenie importu gazu z innych państw, głównie LNG za pośrednictwem terminali LNG. W rezultacie ceny gazu w UE skoczyły i dalej rosną. Od lipca 2022 r. średnie ceny gazu w Unii były około osiem razy wyższe niż w USA, co negatywnie wpływa na konkurencyjność UE. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W związku z tym rośnie ryzyko masowej utraty miejsc pracy w UE. Według EUROFER przemysł stalowy w UE zatrudnia bezpośrednio 330 tys. wysoko wykwalifikowanych pracowników, a pośrednio wspiera jeszcze do 2,2 mln osób. Przemysł aluminiowy, cementowy, papierniczy, szklarski i chemiczny również bezpośrednio i pośrednio zatrudnia setki tysięcy osób. W ramach jednolitego rynku zakłady produkcji energii mogłyby zapewnić setki tysięcy nowych dobrze płatnych miejsc pracy, a tym samym zwiększyć siłę nabywczą konsumentów w UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jeśli chodzi o bezpieczeństwo żywnościowe, kraje UE będą systematycznie dążyć do zmniejszenia zależności od dostaw pszenicy z Ukrainy i Rosji. Musimy przyjrzeć się dopłatom do nawozów, gruntom odłogowanym na produkcję żywności i pasz oraz odpadom rolno-spożywczym do produkcji biogazu. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Gotowość na wypadek klęsk żywiołowych (4)

| 3.1. | UE zrobiła wiele w zakresie przygotowania się na sytuacje wyjątkowe, jednak wojna na Ukrainie pokazała, że UE musi kontynuować, a nawet wzmóc wysiłki w następujących dziedzinach:






  — | przerwy w dostawie energii elektrycznej spowodowane awariami technicznymi, cyberatakami itp., które mogą mieć wpływ na:






  — | systemy łączności, |
| --- | --- | --- | --- |

3.1.

—

przerwy w dostawie energii elektrycznej spowodowane awariami technicznymi, cyberatakami itp., które mogą mieć wpływ na:

—

systemy łączności,

| — | systemy sanitarne, zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków, |
| --- | --- |

—

systemy sanitarne, zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków,

| — | ciągłość działania przemysłu, |
| --- | --- |

—

ciągłość działania przemysłu,

| — | plany w zakresie reglamentacji przydziałów energii elektrycznej i gazu dla konsumentów i przemysłu w UE. Ryzyko to drastycznie wzrosło od czasu wojny w Ukrainie, |
| --- | --- |

—

plany w zakresie reglamentacji przydziałów energii elektrycznej i gazu dla konsumentów i przemysłu w UE. Ryzyko to drastycznie wzrosło od czasu wojny w Ukrainie,

| — | zakłócenia w dostępności surowców wynikające z awarii łańcucha produkcyjnego lub systemu transportowego (np. zator komunikacyjny, który objął 400 dużych statków towarowych w porcie w Szanghaju w kwietniu 2022 r. ze względu na wprowadzoną w mieście blokadę w związku z COVID-19), |
| --- | --- |

—

zakłócenia w dostępności surowców wynikające z awarii łańcucha produkcyjnego lub systemu transportowego (np. zator komunikacyjny, który objął 400 dużych statków towarowych w porcie w Szanghaju w kwietniu 2022 r. ze względu na wprowadzoną w mieście blokadę w związku z COVID-19),

| — | zagrożenia lub incydenty cybernetyczne: w jaki sposób UE może wzmocnić odporność przedsiębiorstw i zapewnić ciągłość działań z myślą o zagwarantowaniu dostaw niezbędnych dla konsumentów? |
| --- | --- |

—

zagrożenia lub incydenty cybernetyczne: w jaki sposób UE może wzmocnić odporność przedsiębiorstw i zapewnić ciągłość działań z myślą o zagwarantowaniu dostaw niezbędnych dla konsumentów?

| — | inne ataki: przedsiębiorstwa muszą dysponować odpowiednimi środkami, by mogły poradzić sobie z atakami i szybko wznowić działalność. |
| --- | --- |

—

inne ataki: przedsiębiorstwa muszą dysponować odpowiednimi środkami, by mogły poradzić sobie z atakami i szybko wznowić działalność.

| 3.2. | Sytuacje nadzwyczajne i klęski żywiołowe uwypuklają znaczenie 17 celów zrównoważonego rozwoju ONZ (5). Katastrofę mogą stanowić klęski żywiołowe (6), katastrofy spowodowane awariami przemysłowymi lub technologicznymi (maszyny wyprodukowane przez człowieka, katastrofy ABC), wojna oraz katastrofy polityczne i cywilne (7), epidemie i klęski głodu, a także wpływ produkcji żywności i pasz. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Ważne organizacje w Komisji Europejskiej

| 4.1. | Unii Europejskiej nie brak kompetentnych i wyspecjalizowanych organów, które mogłyby pomóc pokierować debatą i przygotowaniami w zakresie gotowości na wypadek sytuacji wyjątkowej. Obejmują one w szczególności takie:






  — | Dyrekcja Generalna ds. Prowadzonych przez UE Operacji Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej (DG ECHO) (8), |
| --- | --- | --- |

4.1.

—

Dyrekcja Generalna ds. Prowadzonych przez UE Operacji Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej (DG ECHO) (8),

| — | Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) (9), |
| --- | --- |

—

Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) (9),

| — | unijna sieć wiedzy w zakresie ochrony ludności (10), |
| --- | --- |

—

unijna sieć wiedzy w zakresie ochrony ludności (10),

| — | Unijny Mechanizm Ochrony Ludności (UMOL) (11). |
| --- | --- |

—

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności (UMOL) (11).

5.   Aktualne przykłady potencjalnych sytuacji nadzwyczajnych o krytycznym znaczeniu dla państw członkowskich UE, zwłaszcza w dziedzinie zakładów wytwarzających energię

| 5.1. | Niewydolność łańcucha dostaw energii ze źródeł kopalnych (węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny, uran). W 2021 r. paliwa kopalne stanowiły ok. 80 % całej energii pierwotnej zużywanej w UE, z czego większość pochodziła z importu. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Przerwy w dostawie energii elektrycznej i późniejsze problemy z łącznością spowodowane awariami technicznymi, cyberwojną lub atakami terrorystycznymi. Produkcja energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jest nieprzewidywalna: wiatr nie zawsze wieje, a słońce nie zawsze świeci akurat, gdy UE potrzebuje dużej ilości energii, w związku z czym jakiemukolwiek zwiększeniu zdolności wytwarzania energii wiatrowej i fotowoltaicznej w UE musi towarzyszyć budowa ogromnych instalacji magazynowania energii. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Zdolność do zabezpieczenia dostaw surowców krytycznych (miedzi, litu, kobaltu, metali ziem rzadkich itp.) za pomocą nowych unijnych strategii jednolitego rynku w zakresie górnictwa, recyklingu itp. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Zdolność do zapewnienia konkurencyjnego jednolitego rynku dostaw półproduktów (np. unijny przemysł motoryzacyjny od początku wojny w Ukrainie odnotował poważny niedobór wiązek kablowych produkowanych w tym kraju). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Zasoby materiałowe potrzebne dla ogromnej liczby turbin wiatrowych niezbędnych do osiągnięcia celów obniżenia emisyjności produkcji energii elektrycznej przekraczają roczną światową produkcję miedzi 14-krotnie (25 mln ton produkowanych obecnie w porównaniu z potrzebnymi 350 mln ton), roczną globalną produkcję aluminium – 7,2 raza, a roczną światową produkcję specjalnej stali potrzebnej do turbin wiatrowych – 3,9 raza. Panele fotowoltaiczne są produkowane głównie w Chinach. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Pilnie potrzebne są ogromne dostawy paliw kopalnych, dopóki w UE nie zostanie zbudowana wystarczająca liczba zakładów produkujących energię ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

5.6.

6.   Reagowanie

| 6.1. | Biorąc pod uwagę wielkość zużycia energii w UE, transformacja ekologiczna Unii zajmie około dwóch dziesięcioleci. Na posiedzeniu Rady w Wersalu zalecono jej przyspieszenie, co byłoby bardzo trudnym zadaniem. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Głównym problemem uniemożliwiającym szybszą transformację nie są tylko pieniądze, lecz także materiały niezbędne dla ok. 700 tys. dużych turbin wiatrowych o mocy 5 MW potrzebnych w całej UE, a także miliony instalacji fotowoltaicznych, energii termojądrowej, elektrowni wodnych i instalacji magazynowania energii. Ponadto konieczne będzie zbudowanie obiektów geotermalnych oraz instalacji do składowania wodoru, amoniaku i CO2. Dystrybucja znacznie większej ilości zdecentralizowanej energii elektrycznej będzie wymagać rozbudowania na kolosalną skalę linii przesyłowych wysokiego i średniego napięcia. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Każda z tych 700 tys. dużych turbin wiatrowych o mocy 5 MW (które zwykle wytwarzają 12,5 GWh energii elektrycznej rocznie) ma wysokość około 200 metrów, podstawę składającą się z około 2 000 ton zbrojonego betonu, wymaga ok. 600 ton specjalnej stali, 20 ton miedzi oraz dostaw występujących w bardzo ograniczonym stopniu metali ziem rzadkich, które muszą być importowane głównie z Chin lub Rosji. Po pomnożeniu tych ton niezbędnych materiałów przez ok. 700 tys. turbin wiatrowych potrzebnych w UE – konieczne okazują się ogromne ilości betonu, stali, miedzi i innych materiałów, których produkcja wygenerowałaby ogromne dodatkowe ilości CO2. W przypadku metali ziem rzadkich (do generatorów prądu i baterii), neodymu, dysprozu itp. problem niedoboru jest jeszcze poważniejszy i bardzo trudno będzie go rozwiązać do 2050 r. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Łagodzenie

| 7.1. | Jeśli Niemcy będą nadal wznosić turbiny wiatrowe w tempie odnotowanym w 2021 r., budowa 70 tys. turbin wiatrowych potrzebnych do realizacji założeń Zielonego Ładu zajmie 160 lat. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Podsumowując, wielu inżynierów twierdzi, że osiągnięcie celów Zielonego Ładu do 2050 r. stanowi duże wyzwanie ze względu na niedobór inżynierów i wykwalifikowanych pracowników (np. elektryków) oraz materiałów (metali ziem rzadkich, miedzi, stali itp.), którzy są niezbędni do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

7.2.

8.   Zapobieganie

| 8.1. | Do 2050 r. wiele energochłonnych gałęzi przemysłu, w tym przemysł stalowy, chemiczny i cementowy, ma przejść na odnawialny ekologiczny wodór lub amoniak produkowany z użyciem odnawialnej energii elektrycznej. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że transformacja tych wszystkich energochłonnych gałęzi przemysłu wymaga ok. 10 razy więcej energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych niż przejście na elektromobilność i obniżenie emisyjności przemysłu stalowego. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Produkcja żelaza i stali odpowiada za jedną czwartą wszystkich światowych emisji CO2 w przemyśle. W 2020 r. na całym świecie wyprodukowano ok. 1 870 mln ton stali – z tego ok. 57 % w Chinach i 7 % w UE. Z tych 1 870 mln ton ok. 1 300 mln ton (65 %) wytwarza się za pośrednictwem zintegrowanego procesu wielkopiecowego, gdzie rudę żelaza redukuje się koksem, co generuje bardzo wysokie emisje CO2 (około 1,4 tony CO2 na tonę stali). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | W 27 państwach członkowskich UE produkuje się rocznie ok. 150 mln ton stali, z czego ok. 90 mln ton za pośrednictwem procesu wielkopiecowego. Aby przestawić produkcję tych 90 mln ton surówki (zredukowanej koksem w procesie wielkopiecowym) na ekologiczne żelazo wytworzone przy pomocy odnawialnego wodoru, potrzeba będzie ok. 360 TWh rocznie energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (do 2050 r.). Jest to ogromna ilość energii odnawialnej! To więcej energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych niż potrzeba do elektryfikacji wszystkich samochodów osobowych w całej UE. Do jej produkcji dla przemysłu stalowego w UE trzeba będzie zapewnić co najmniej 30 tys. dużych turbin wiatrowych. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Jeśli chodzi o Unię Europejską, produkcja energii elektrycznej w 2019 r. wyniosła ok. 2 904 TWh, z czego tylko około 35 % pochodziło ze źródeł odnawialnych. Około 38 % (1 112 TWh) wyprodukowano jednak z paliw kopalnych, a około 26 % z energii jądrowej (765 TWh). Tylko 13 % pochodziło z energii wiatrowej, 12 % z elektrowni wodnych, 4 % z elektrowni słonecznych, 4 % z bioenergii i 2 % z dostaw geotermalnych. Znaczna część produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych w Unii Europejskiej w 2019 r. (1 005 TWh) pochodziła z energii wiatrowej (367 TWh, czyli 42 % wszystkich odnawialnych źródeł energii). Kolejne 39 % pochodziło z elektrowni wodnych (345 TWh), 12 % z elektrowni słonecznych (125 TWh), a pozostałe 6 % z bioenergii (55 TWh). |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Do ustabilizowania sieci w razie nieuchronnej przerwy w dostawie energii elektrycznej niezbędna jest rozbudowa elektrowni szczytowo-pompowych. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Bardziej priorytetowe znaczenie w programie polityki energetycznej i klimatycznej należy nadać energii wodnej. Elektrownie wodne prowadzone w sposób zrównoważony należy uznać za odnawialne źródła energii. Rządy powinny uwzględnić duże i małe elektrownie wodne w swoich długoterminowych celach w zakresie rozmieszczania, planach energetycznych i systemach zachęt w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, na równi ze zmiennymi odnawialnymi źródłami energii. |
| --- | --- |

8.6.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki.

1

(2)  https://www.entsog.eu/

2

(3)  https://www.entsoe.eu/

3

(4)  https://ec.europa.eu/echo/what/humanitarian-aid/disaster-preparedness_en

4

(5)  https://sdgs.un.org/goals

5

(6)  https://www.conserve-energy-future.com/10-worst-natural-disasters.php

6

(7)  https://www.samhsa.gov/find-help/disaster-distress-helpline/disaster-types/incidents-mass-violence

7

(8)  https://ec.europa.eu/echo/index_en

8

(9)  https://erccportal.jrc.ec.europa.eu/

9

(10)  https://civil-protection-knowledge-network.europa.eu/

10

(11)  https://ec.europa.eu/echo/what/civil-protection/eu-civil-protection-mechanism_en

11

---

ZAŁĄCZNIK

Poniższe fragmenty opinii sekcji zostały odrzucone wskutek przyjęcia poprawki przez Zgromadzenie, ale uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów:

| „1.3. | EKES ocenia, że powszechnym i długotrwałym niedoborom energii w Europie można zapobiec poprzez podjęcie następujących działań:






  — | wzmocnienie i rozwój europejskiego jednolitego rynku energii, |
| --- | --- | --- |

„1.3.

—

wzmocnienie i rozwój europejskiego jednolitego rynku energii,

| — | wzmocnienie współpracy i koordynacji z partnerami o podobnych poglądach, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie współpracy i koordynacji z partnerami o podobnych poglądach,

| — | prowadzenie ambitnej polityki handlowej i dywersyfikacja dostaw, |
| --- | --- |

—

prowadzenie ambitnej polityki handlowej i dywersyfikacja dostaw,

| — | rozwiązanie problemu niedopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy, |
| --- | --- |

—

rozwiązanie problemu niedopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy,

| — | poprawa komunikacji i podnoszenie świadomości, |
| --- | --- |

—

poprawa komunikacji i podnoszenie świadomości,

| — | przyspieszenie innowacji i cyfryzacji, |
| --- | --- |

—

przyspieszenie innowacji i cyfryzacji,

| — | ułatwianie dostępu do finansowania, |
| --- | --- |

—

ułatwianie dostępu do finansowania,

| — | zapewnienie wystarczających inwestycji (m.in. w celu ułatwienia transformacji ekologicznej), |
| --- | --- |

—

zapewnienie wystarczających inwestycji (m.in. w celu ułatwienia transformacji ekologicznej),

| — | zadbanie o to, by strategie polityczne były realistyczne. Na przykład w dziedzinie energii i klimatu musimy ponownie ocenić pakiet »Gotowi na 55«, aby znaleźć równowagę między osiągnięciem celów na 2030 i 2050 r. a zapewnieniem transformacji, która będzie możliwa do przeprowadzenia pod względem gospodarczym i społecznym.” |
| --- | --- |

—

zadbanie o to, by strategie polityczne były realistyczne. Na przykład w dziedzinie energii i klimatu musimy ponownie ocenić pakiet »Gotowi na 55«, aby znaleźć równowagę między osiągnięciem celów na 2030 i 2050 r. a zapewnieniem transformacji, która będzie możliwa do przeprowadzenia pod względem gospodarczym i społecznym.”

Wynik głosowania

Wynik głosowania

| Za: | 95 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 67 |
| Wstrzymało się: | 25 |

Za:

95

Przeciw:

67

Wstrzymało się:

25

| „1.6. | W ramach środków, które należy przedsięwziąć, część reakcji powinna według EKES-u polegać na wdrożeniu planu EPSTE (europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych) i planu REPowerEU, a w szczególności na podjęciu następujących działań:






  — | poprawa efektywności energetycznej i promowanie systemów o obiegu zamkniętym, |
| --- | --- | --- |

„1.6.

—

poprawa efektywności energetycznej i promowanie systemów o obiegu zamkniętym,

| — | wdrożenie planu REPowerEU, aby położyć kres zależności UE od rosyjskich paliw kopalnych, |
| --- | --- |

—

wdrożenie planu REPowerEU, aby położyć kres zależności UE od rosyjskich paliw kopalnych,

| — | zwiększenie magazynowania gazu i skoordynowanych operacji uzupełniania zapasów; monitorowanie i optymalizacja rynków energii elektrycznej; ukierunkowanie inwestycji na systemy energetyczne i poprawa łączności w bezpośrednim sąsiedztwie za pośrednictwem Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) (*1), Organu Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC), europejskiej sieci operatorów systemów przesyłowych ENTSO gazu i ENTSO energii elektrycznej oraz wspólnot wiedzy i innowacji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii w dziedzinie InnoEnergy, surowców i produkcji. |
| --- | --- |

—

zwiększenie magazynowania gazu i skoordynowanych operacji uzupełniania zapasów; monitorowanie i optymalizacja rynków energii elektrycznej; ukierunkowanie inwestycji na systemy energetyczne i poprawa łączności w bezpośrednim sąsiedztwie za pośrednictwem Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) (*1), Organu Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC), europejskiej sieci operatorów systemów przesyłowych ENTSO gazu i ENTSO energii elektrycznej oraz wspólnot wiedzy i innowacji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii w dziedzinie InnoEnergy, surowców i produkcji.

Wynik głosowania

Wynik głosowania

| Za: | 104 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 61 |
| Wstrzymało się: | 18 |

Za:

104

Przeciw:

61

Wstrzymało się:

18

| „1.10.1. | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o opracowanie planów i podjęcie następujących ogólnounijnych skoordynowanych środków i działań:






  — | znaczne przyspieszenie zamówień na krytyczną infrastrukturę energetyczną, tj. uproszczenie i usprawnienie przepisów UE, które spowalniają zamówienia na taką infrastrukturę.






  — | Nowa ramowa dyrektywa wodna UE. Priorytetem musi być zapewnienie szybkich dostaw energii. |
| --- | --- | --- | --- |

„1.10.1.

—

znaczne przyspieszenie zamówień na krytyczną infrastrukturę energetyczną, tj. uproszczenie i usprawnienie przepisów UE, które spowalniają zamówienia na taką infrastrukturę.

—

Nowa ramowa dyrektywa wodna UE. Priorytetem musi być zapewnienie szybkich dostaw energii.

| — | Należy uprościć nowe unijne przepisy dotyczące łańcucha dostaw. Szczególny nacisk trzeba położyć na zapewnienie zrównoważonych dostaw surowców i towarów krytycznych do UE, wynegocjowanych w ramach dwustronnych umów handlowych. |
| --- | --- |

—

Należy uprościć nowe unijne przepisy dotyczące łańcucha dostaw. Szczególny nacisk trzeba położyć na zapewnienie zrównoważonych dostaw surowców i towarów krytycznych do UE, wynegocjowanych w ramach dwustronnych umów handlowych.

| — | wzmocnienie łańcuchów produkcji i systemów transportowych w celu zrekompensowania ewentualnych przyszłych zakłóceń w dostępności surowców krytycznych dla przedsiębiorstw z UE (przemysłu i handlu), |
| --- | --- |

—

wzmocnienie łańcuchów produkcji i systemów transportowych w celu zrekompensowania ewentualnych przyszłych zakłóceń w dostępności surowców krytycznych dla przedsiębiorstw z UE (przemysłu i handlu),

| — | zmniejszenie zależności od przywozu materiałów krytycznych i prefabrykatów, |
| --- | --- |

—

zmniejszenie zależności od przywozu materiałów krytycznych i prefabrykatów,

| — | położenie nacisku na suwerenność/autonomię technologiczną UE, |
| --- | --- |

—

położenie nacisku na suwerenność/autonomię technologiczną UE,

| — | rozwój transgranicznej infrastruktury sieci energetycznej (380 kV lub więcej), |
| --- | --- |

—

rozwój transgranicznej infrastruktury sieci energetycznej (380 kV lub więcej),

| — | zabezpieczenie produkcji transformatorów w celu zmiany napięcia energii elektrycznej (wysokie/niskie, prąd przemienny/stały), |
| --- | --- |

—

zabezpieczenie produkcji transformatorów w celu zmiany napięcia energii elektrycznej (wysokie/niskie, prąd przemienny/stały),

| — | wznowienie tysięcy projektów w zakresie produkcji energii (energia wodna, geotermiczna, elektrownie szczytowo-pompowe itp.), które są zamrożone od lat bądź ze względu na niski wskaźnik zwrotu (spowodowany tanim gazem z Rosji), bądź też ze względu na bariery biurokratyczne, |
| --- | --- |

—

wznowienie tysięcy projektów w zakresie produkcji energii (energia wodna, geotermiczna, elektrownie szczytowo-pompowe itp.), które są zamrożone od lat bądź ze względu na niski wskaźnik zwrotu (spowodowany tanim gazem z Rosji), bądź też ze względu na bariery biurokratyczne,

| — | zbadanie nowych technologii eksploatacji. W UE istnieje kilka regionów posiadających znaczne rezerwuary gazu ziemnego, który można wydobywać za pomocą nowych technologii opracowanych niedawno przez europejskie uczelnie. W świetle celu UE, jakim jest suwerenność/autonomia energetyczna, należy poważnie przyjrzeć się tym nowym technologiom i zachęcać regiony do ich wypróbowania.” |
| --- | --- |

—

zbadanie nowych technologii eksploatacji. W UE istnieje kilka regionów posiadających znaczne rezerwuary gazu ziemnego, który można wydobywać za pomocą nowych technologii opracowanych niedawno przez europejskie uczelnie. W świetle celu UE, jakim jest suwerenność/autonomia energetyczna, należy poważnie przyjrzeć się tym nowym technologiom i zachęcać regiony do ich wypróbowania.”

Wynik głosowania

Wynik głosowania

| Za: | 96 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 66 |
| Wstrzymało się: | 30 |

Za:

96

Przeciw:

66

Wstrzymało się:

30

---

(*1)  Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki.”«

*1

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/22 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/22

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Cyfrowe euro”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/04)

| Sprawozdawca: | Juraj SIPKO |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Juraj SIPKO

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 183/1/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

6.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

183/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Szybki postęp innowacyjnych technologii w sektorze finansowym doprowadził do stopniowego opracowywania walut cyfrowych przez banki centralne na całym globie. Podobnie jak inne banki centralne na świecie, Europejski Bank Centralny (EBC-Eurosystem) przyjął decyzję, w lipcu 2021 r., by rozpocząć badanie możliwości wprowadzenia cyfrowego euro. EKES wyraża zadowolenie, że EBC w dalszym ciągu pracuje nad wprowadzeniem cyfrowego euro. Obecnie EBC-Eurosystem podejmuje kolejne kroki zmierzające do przyjęcia cyfrowego euro, które mają określony harmonogram. Nie podjęto jednak jeszcze decyzji w sprawie przyjęcia cyfrowego euro. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Za bardzo ważne podczas wprowadzania cyfrowego euro EKES uważa sprzyjanie włączeniu społecznemu pod względem finansowym i cyfrowym. Oczekuje zatem, że cyfrowe euro przyniesie korzyści wszystkim obywatelkom i obywatelom w strefie euro. Cyfrowe euro powinno umożliwić szybsze i skuteczniejsze wykonywanie transakcji płatniczych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES stwierdza, że cyfrowe euro będzie nową formą pieniądza. W związku z tym podkreśla, że choć w rozważaniach o przyjęciu cyfrowego euro trzeba uwzględnić wszystkie pozytywne aspekty i oferowane możliwości, to należy też wskazać potencjalne zagrożenia, zwłaszcza odnośnie do sektora finansowego. Dlatego podczas opracowywania cyfrowego euro trzeba będzie wziąć pod uwagę monitorowanie i nadzorowanie potencjalnych zagrożeń oraz zarządzanie nimi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Za jedną z kluczowych kwestii na drodze do wprowadzenia cyfrowego euro EKES uważa stabilność finansową. Toteż w procesie jego wprowadzania będzie istotne, aby EBC podjął wszelkie niezbędne środki w sferze nadzoru w celu przeciwdziałania nielegalnym transakcjom, szczególnie w przypadku prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, oraz w celu udaremniania cyberataków. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES dostrzega możliwość, by w ramach przygotowań do ewentualnego wprowadzenia cyfrowego euro zwiększyć skuteczność i konkurencyjność systemu płatności. Cyfrowe euro mogłoby zmniejszyć ryzyko, a zarazem sprzyjać stabilności finansowej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES popiera kroki podjęte przez EBC-Eurosystem w kierunku wprowadzenia cyfrowego euro. Zważywszy że mowa tutaj o bardzo złożonym przedsięwzięciu, na które wyraźnie wpływa także bieżący dynamiczny rozwój innowacyjnych technologii, będzie ważne, aby EBC-Eurosystem określił możliwości wyboru co do projektu. Trzeba będzie zatem również umożliwić dokonywanie transakcji zarówno online, jak i offline. Ponadto przy transgranicznych transakcjach płatniczych systemy będą musiały być wzajemnie kompatybilne. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES ściśle monitoruje i będzie nadal monitorował prace EBC nad przyjęciem cyfrowego euro. Dlatego będzie ważne, aby w dalszym procesie decyzyjnym na poziomie EBC-Eurosystemu podjęto wszelkie środki merytoryczne i systemowe zmierzające do umożliwienia wyboru najwłaściwszego modelu z zachowaniem włączenia finansowego, stabilności finansowej i ochrony prywatności. EBC bada i analizuje obecnie różne warianty projektowe. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Biorąc pod uwagę, że jest to złożony i szczególnie wymagający projekt, który dotyczy wszystkich mieszkańców państw członkowskich Unii Europejskiej, EKES podkreśla potrzebę zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w dalsze etapy przygotowań, negocjacji i dyskusji na temat wprowadzenia cyfrowego euro. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Ciągły postęp technologiczny prowadzi do szybkiej cyfryzacji we wszystkich sektorach gospodarki, w tym odnośnie do nadrzędnej struktury społecznej. Szybki rozwój innowacji technologicznych oraz ich oddziaływanie można zaobserwować również w sektorze finansowym i w instytucjach świadczących usługi płatnicze. W sektorze publicznym również następuje szybka cyfryzacja. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Banki centralne na całym świecie dyskutują obecnie nad wprowadzeniem cyfrowej waluty banku centralnego (CBDC) i podejmują decyzje w tym względzie. Do tej pory jako legalny środek płatniczy walutę cyfrową przyjęły banki centralne Bahamów i Nigerii. Poza tym możliwość wprowadzenia waluty cyfrowej rozważa ponad 110 krajów na świecie. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Chińska Republika Ludowa (1) – jako pierwsze państwo z grupy G-20 – z powodzeniem uruchomiła projekt waluty cyfrowej, który do tej pory nie jest powiązany z innymi bankami centralnymi na świecie. Amerykański System Rezerwy Federalnej opublikował w styczniu 2022 r. badanie na temat dobrych i złych stron wprowadzenia cyfrowego dolara. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Około 90 % banków centralnych, reprezentujących 95 % światowego PKB, rozważa obecnie przyjęcie waluty cyfrowej (2). Około połowy banków centralnych na świecie opracowuje lub przeprowadza specjalne testy dotyczące wprowadzenia CBDC. Ponadto dwie trzecie banków centralnych zamierza w perspektywie krótko- lub średnioterminowej wprowadzić CBDC dla transakcji detalicznych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Istnieje powszechna zgoda co do tego, że po wprowadzeniu walut cyfrowych przez banki centralne można się spodziewać niższych kosztów oraz skuteczniejszych, szybszych i bezpieczniejszych operacji płatniczych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Proces przyjmowania przez banki centralne walut cyfrowych jest powiązany z dynamicznym rozwojem rynku kryptowalut. Ponadto pojawienie się i szybkie rozprzestrzenianie się COVID-19 jeszcze bardziej przyspieszyło proces cyfryzacji. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Podczas podejmowania decyzji o wprowadzeniu cyfrowych walut banków centralnych istotne będzie uwzględnienie wpływu takiego posunięcia na stabilność makrofinansową. Oczekuje się, że państwa, które postanowiły przyjąć i potencjalnie wdrożyć waluty cyfrowe, odniosą znaczne korzyści nie tylko pod względem szybkości, skuteczności i wolumenu operacji, lecz również z punktu widzenia nieprzerwanego funkcjonowania systemu płatności i rozrachunku. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wprowadzenie cyfrowego euro przez Europejski Bank Centralny (EBC) powinno zmierzać do zachowania roli pieniądza publicznego jako podstawy systemu płatności, a także wnieść wkład w strategiczną autonomię i efektywność gospodarczą Unii Europejskiej. Powinno również przyczynić się do powstania sprawiedliwszego, bardziej zróżnicowanego i odporniejszego europejskiego rynku płatności detalicznych, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu prywatności i bezpieczeństwa. Eurosystem rzeczywiście zaangażował się w zapewnianie wysokich standardów ochrony prywatności. Do ram regulacyjnych należałoby jednak włączyć wyższy poziom ochrony prywatności niż obecne rozwiązania w zakresie płatności. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Główne uwagi

| 3.1. | EKES zwraca uwagę, że dążąc do wprowadzenia cyfrowego euro, EBC powinien skupić się na ograniczaniu i eliminowaniu potencjalnego ryzyka. Jeśli chodzi o samo cyfrowe euro, dyskutuje się nad kilkoma modelami, w tym modelami opartymi na walidacji przez osoby trzecie i walidacji typu peer-to-peer oraz z funkcją offline lub online (3). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES oczekuje, że EBC w swojej strategii dotyczącej przyjęcia cyfrowego euro przeanalizuje wszelkiego rodzaju ryzyko i skupi się na środkach eliminujących potencjalne zagrożenia. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podkreśla, że strategia ta powinna również koncentrować się na utrzymaniu stabilności finansowej i zapewnieniu sprawnej transformacji w kierunku nowego modelu emisji waluty. Dlatego istotne znaczenie będą miały szczegółowe analizy różnych cech projektu cyfrowego euro, w tym analizy przyszłego wpływu cyfrowego euro na stabilność makrofinansową. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES oczekuje, że proces rozwoju technologicznego będzie musiał również uwzględniać inne możliwe zagrożenia związane z tym procesem. Strategia EBC w zakresie cyfrowego euro będzie zatem musiała sprostać dwóm wyzwaniom, a mianowicie z jednej strony zagwarantować stabilność finansową i płynną transformację polityki pieniężnej, a z drugiej – zapewnić dynamiczny proces rozwoju technologicznego i innowacji. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES spodziewa się, że w chwili dokonywania płatności zagranicznych konieczne będzie przedsięwzięcie wszelkich niezbędnych środków przeciwko finansowaniu terroryzmu i innym nielegalnym operacjom (4). W tym kontekście dostrzega duże pole do korzystnej dla obu stron współpracy międzynarodowej i koordynacji między bankami centralnymi a międzynarodowymi monetarnymi instytucjami finansowymi i międzynarodowymi instytucjami gospodarczymi (5). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES odnotowuje, że oceniając różne formy pieniędzy, należy wziąć pod uwagę pełnione przez nie funkcje, tj. takie jak przechowywanie wartości, jednostka rozliczeniowa i środek wymiany. Aby uniknąć negatywnych konsekwencji dla sektora finansowego, cyfrowe euro powinno być wykorzystywane głównie jako środek płatniczy i nie powinno stać się instrumentem inwestycji finansowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa, że aby osiągnąć maksymalny efekt odnośnie do funkcji płatniczej, ważne będzie, aby dopływ środków finansowych był wystarczający i wolny od jakichkolwiek ograniczeń. EKES zwraca również uwagę, że istotne będzie, by w stosunkach wzajemnych płatności i rozrachunku akceptowano zarówno osoby fizyczne, jak i prawne. Konieczne będzie jednak wprowadzenie odpowiednich narzędzi, aby uniknąć wykorzystywania cyfrowego euro do celów inwestycyjnych (6). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES spodziewa się, że rozważając wprowadzenie cyfrowego euro, EBC będzie musiał stawić czoła pewnym wyzwaniom, zwłaszcza jeśli chodzi o bezpieczeństwo i skuteczność płatności, włączenie finansowe, w tym stabilność finansową i mechanizm transmisji polityki pieniężnej. Plany przedsiębiorstw sektora prywatnego dotyczące wprowadzenia walut cyfrowych przyspieszyły realizację projektów cyfrowej waluty banku centralnego. Jest bardzo ważne, aby EBC przewidywał dalszą konkurencję ze strony walut cyfrowych sektora prywatnego (7). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zwraca uwagę, że istotna będzie decyzja EBC o tym, w jaki sposób określić warunki pozwalające zapobiec potencjalnej niedoskonałości rynku. Ponadto konieczne będzie również określenie sposobu postępowania z bankami prywatnymi, a także z instytucjami finansowymi świadczącymi usługi w zakresie płatności krajowych i zagranicznych. EBC będzie zatem musiał podjąć na etapie przygotowawczym ważną decyzję co do wyboru modelu cyfrowej waluty banku centralnego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Uznane obecnie modele walut cyfrowych banku centralnego to: model bezpośredni, pośredni, realizowany przez pośredników i hybrydowy. Ponadto EKES zwraca uwagę, że do największych wyzwań związanych z wdrożeniem jednego z możliwych modeli waluty cyfrowej EBC będzie należała interoperacyjność między bankami centralnymi (8). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES oczekuje, że transgraniczne systemy płatności odnośnie do transakcji detalicznych wykorzystujących cyfrowe euro będą wystarczająco szybkie, bardziej racjonalne pod względem kosztów, przejrzystsze i bezpieczniejsze oraz znacznie bardziej dostępne. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES podkreśla, że wzajemne powiązanie płatności detalicznych ułatwi przeprowadzanie indywidualnych transakcji w oparciu o różne modele przyjęte przez poszczególne banki centralne podczas wprowadzania cyfrowego euro. Im lepsza interoperacyjność między dostawcami usług płatniczych, tym większe zadowolenie użytkowników i dostawców usług. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES przewiduje, że cyfrowe euro będzie nową formą pieniądza. Innowacje technologiczne prowadzą do powstania dwóch form waluty cyfrowej, a mianowicie a) aktywów cyfrowych banku centralnego i b) prywatnych aktywów cyfrowych. W tym kontekście należy wziąć pod uwagę nie tylko potencjalną konkurencję, lecz również status cyfrowego euro w międzynarodowych stosunkach walutowych jako drugiej pod względem ważności waluty rezerwowej. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Zalecenia szczegółowe

| 4.1. | EKES zwraca uwagę, że w przypadku wprowadzenia cyfrowego euro EBC, we współpracy z bankami komercyjnymi, zadba o to, by środki pieniężne w postaci gotówki w dalszym ciągu były dostarczane i mogły być wykorzystywane w operacjach detalicznych (9). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES zwraca uwagę, że EBC powinien monitorować wszystkie potencjalne zagrożenia. Stabilna kryptowaluta będzie jednym z istotnych środków zapewniających stabilność waluty w łańcuchu bloków (10). Zasadnicze znaczenie będzie miało zatem określenie, w jaki sposób EBC będzie radzić sobie z tą formą cyfrowej waluty – stabilną kryptowalutą – którą można również powiązać z cyfrowym euro. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES podkreśla, że gotówka pozostanie bardzo ważna dla zapewnienia inkluzywności waluty. Niektóre grupy społeczne – zwłaszcza osoby starsze i znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej – nie zawsze mają dostęp do rachunków cyfrowych i kart kredytowych. Gotówka jest dla nich jedynym środkiem płatniczym. Ponadto stanowi ona ochronę przed nadmierną ingerencją w sferę prywatną obywateli. Rosnąca ilość banknotów w gospodarce jest dowodem zaufania do tej formy pieniądza, prawdopodobnie również po kryzysie finansowym z 2008 r. i z jego powodu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zauważa, że obecnie nieomal wszystkie banki centralne na świecie, które przyjęły strategię wprowadzenia cyfrowej waluty banku centralnego, starają się stworzyć i przetestować formę, system, projekt i model swoich przyszłych walut cyfrowych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES dostrzega dylemat, przed którym stoi EBC w związku z procesem innowacji technologicznych (11): w jaki sposób kontynuować trwający proces cyfryzacji euro, zapewniając powiązania z innymi cyfrowymi walutami banku centralnego, a także włączenie finansowe oraz stabilność makroekonomiczną i finansową. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES nie oczekuje, że wprowadzenie cyfrowego euro ma być rozwiązaniem wszelkich problemów związanych z postępującą rewolucją technologiczną. Można się spodziewać znacznego spadku metod płatności gotówkowych. Ponadto trzeba będzie zająć się kwestią suwerenności monetarnej, m.in. wspierając proces cyfryzacji związany z płatnościami i transferami zagranicznymi, w tym rozwiązując kluczową kwestię włączenia finansowego. Są to wszystko nierozstrzygnięte kwestie, którym EBC musi wciąż sprostać. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES odnotowuje, że nie można przyjąć uniwersalnego podejścia do cyfrowego euro dla wszystkich państw członkowskich, ponieważ między poszczególnymi państwami występują różnice. W związku z tym przy przechodzeniu na cyfrowe euro należy przede wszystkim rozważyć możliwość jego stosowania w każdym kraju. Cyfrowe euro będzie oferowane wszystkim obywatelom strefy euro, podobnie jak będą im oferowane środki pieniężne w gotówce, niezależnie od ich kraju. Sposób korzystania z cyfrowego euro może różnić się w zależności od zwyczajów i standardów poszczególnych krajów. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES ma świadomość, że starając się kształtować różne cechy wprowadzenia cyfrowego euro, należy w szczególności uwzględnić warunki prywatności, a także czas wprowadzenia euro na rynek. Niebagatelne znaczenie będzie również miało wykorzystanie obecnej infrastruktury i nowej architektury technicznej w celu zapewnienia bezpieczeństwa transakcji płatniczych i procedur identyfikacji klienta. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES sądzi, że w rzeczywistości cyfrowe euro będzie charakteryzować się wysokim stopniem ochrony prywatności. Chociaż ramy czasowe nie zostały jeszcze dokładnie określone, na tym etapie zasadnicze znaczenie mają staranne przygotowania. Ponadto EKES zauważa, że podczas emisji cyfrowego euro EBC weźmie pod uwagę wszystkie wymogi w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, to jednak nie oznacza, że sam EBC będzie przeprowadzał kontrole pod kątem zasady „znaj swojego klienta”. Mogłyby je przeprowadzać na przykład nadzorowane podmioty, w zależności od kształtu cyfrowego euro. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES jest zdania, że ważna będzie również ocena suwerenności państw oraz wpływu na europejski system bankowy. Chociaż europejski system płatniczy nie jest obecnie całkowicie jednolity, bardzo korzystne jest to, że jest on dostępny zarówno dla osób fizycznych, jak i prawnych. Do tej pory, od czasu światowego kryzysu finansowego, jest on stosunkowo skuteczny, stabilny i bezpieczny. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES domaga się ukończenia unii bankowej. Pełna i rzeczywista unia bankowa byłaby pożyteczna z punktu widzenia dalszego wzmocnienia odporności i jednolitości europejskiego sektora bankowego. Jest to również istotne i korzystne w świetle potencjalnego cyfrowego euro. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES zwraca uwagę, że banki komercyjne w krajach strefy euro korzystają obecnie z korzystnych warunków transakcji płatniczych. W związku z tym oczekuje się, że banki komercyjne i inne instytucje sektora finansowego, w tym instytucje świadczące usługi płatnicze, będą intensywnie współpracować z EBC przy opracowywaniu i wprowadzaniu cyfrowego euro. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Wprowadzenie i wdrożenie CBDC w krajach strefy euro będzie musiało uwzględniać co najmniej następujące, bardzo ważne aspekty:






  (i) | gdy cyfrowe euro przyjęte zostanie jako podstawowy środek płatniczy, nadal możliwe musi być dokonanie transakcji płatniczych gotówką, |
| --- | --- | --- |

4.13.

(i)

gdy cyfrowe euro przyjęte zostanie jako podstawowy środek płatniczy, nadal możliwe musi być dokonanie transakcji płatniczych gotówką,

| (ii) | cyfrowe euro musi być możliwe do wykorzystania i dostępne w strefie euro, a potencjalnie również poza jej granicami, |
| --- | --- |

(ii)

cyfrowe euro musi być możliwe do wykorzystania i dostępne w strefie euro, a potencjalnie również poza jej granicami,

| (iii) | proces cyfryzacji powinien oznaczać, że cyfrowe euro może być stosowane w transakcjach na nowych warunkach, które nie istniały w przypadku płatności gotówkowych. |
| --- | --- |

(iii)

proces cyfryzacji powinien oznaczać, że cyfrowe euro może być stosowane w transakcjach na nowych warunkach, które nie istniały w przypadku płatności gotówkowych.

| 4.14. | EKES zakłada, że EBC przygotuje i wdroży szereg środków mających na celu wprowadzenie cyfrowego euro zgodnie z przyjętym harmonogramem. Ponadto podkreśla potrzebę bardzo ścisłej współpracy w celu zapewnienia wysokiego stopnia wzajemnych połączeń między systemami płatniczymi nie tylko w obrębie państw członkowskich strefy euro, lecz również z innymi bankami centralnymi na całym świecie i z odpowiednimi monetarnymi instytucjami finansowymi, które będą również udzielać niezbędnej pomocy technicznej. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Wprowadzenie cyfrowego euro będzie wymagało stworzenia szeregu warunków merytorycznych i systemowych, które zapewnią jego skuteczne funkcjonowanie. Ponieważ będzie to dotyczyć wszystkich obywateli państw członkowskich strefy euro, w tym państw członkowskich UE, istnieje wyraźna potrzeba włączenia społeczeństwa obywatelskiego oraz środowisk naukowych i akademickich do kolejnych etapów dyskusji na temat przyjęcia i wprowadzenia cyfrowego euro. |
| --- | --- |

4.15.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  W 2014 r. Chiny uruchomiły projekt cyfrowego yuana i waluty tej używano podczas zimowych igrzysk olimpijskich w 2022 r. Jak dotąd yuan cyfrowy był wykorzystywany wyłącznie na terytorium Chin.

1

(2)  Więcej informacji – zob. https://news.bitcoin.com/105-countries-are-exploring-central-bank-digital-currencies-cbdc-tracker-shows/.

2

(3)  Więcej informacji – zob. https://www.ecb.europa.eu/paym/digital_euro/investigation/governance/shared/files/ecb.degov220504_magdesignfeatures.en.pdf?2e15ee7911b93a720fbdebe09cfa1a79.

3

(4)  Więcej informacji – zob. ostatnią opinię EKES-u na ten temat, dotyczącą pakietu legislacyjnego dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy” (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 89).

4

(5)  W proces wprowadzenia cyfrowej waluty banku centralnego najbardziej zaangażowane są następujące instytucje: Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Bank Rozrachunków Międzynarodowych, Bank Światowy oraz inne publiczne i prywatne monetarne instytucje finansowe i instytucje gospodarcze.

5

(6)  Więcej informacji – zob. https://www.ecb.europa.eu/paym/digital_euro/investigation/governance/shared/files/ecb.degov220711_tools.en.pdf?fb2430528d8f964513dd66ffcd8cbaf7.

6

(7)  Prywatne waluty cyfrowe (kryptowaluty) mogą konkurować z walutami cyfrowymi banku centralnego. Od czasu światowego kryzysu finansowego nastąpił znaczny wzrost liczby prywatnych walut cyfrowych.

7

(8)  Podczas łączenia różnych modeli transgranicznych systemów płatności ważne jest, by modele te były ze sobą kompatybilne.

8

(9)  Więcej informacji – zob. wcześniejszą opinię EKES-u w sprawie unijnej strategii w zakresie płatności detalicznych (Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 72).

9

(10)  Stabilna kryptowaluta (ang. stablecoin) to kryptowaluta o stałej cenie, której wartość rynkowa jest powiązana z innymi aktywami. W przeciwieństwie do innych kryptowalut, takich jak bitcoin, stabilna kryptowaluta może być powiązana z aktywami, takimi jak niektóre rezerwy lub waluty wymienialne, które mogą być przedmiotem obrotu na giełdach, w tym dolar amerykański lub euro.

10

stablecoin

(11)  Rozwój technologiczny opiera się na procesie decentralizacji finansów, tak jak ma to miejsce na przykład w przypadku eksperymentów prowadzonych przez duże przedsiębiorstwa technologiczne. Diem/libra i wprowadzenie e-CNY są wynikiem rewolucyjnego procesu technologicznego.

11

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/28 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/28

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dokapitalizowanie przedsiębiorstw UE – innowacyjny sposób na trwałą odbudowę sprzyjającą włączeniu społecznemu”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/05)

| Sprawozdawca: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 186/0/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

6.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

186/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Najnowsze dane wskazują, że niedobór kapitału własnego i kapitału hybrydowego wynosi 450–600 mld EUR. Istnienie wielu przedsiębiorstw jest zatem zagrożone, zwłaszcza z uwagi na to, że pojawiają się nowe napięcia gospodarcze i że przedsiębiorstwa z UE są nadmiernie zadłużone. Przedsiębiorstwa unijne polegają głównie na finansowaniu bankowym, dlatego należy zachęcać je do korzystania z innych źródeł finansowania. Wymaga to zaangażowania takich podmiotów, jak podmioty zarządzające aktywami, zakłady ubezpieczeń i fundusze emerytalne. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W tym kontekście EKES zaleca opracowanie ram usprawniających hybrydowe instrumenty finansowe, tak aby były one łatwe do wdrożenia, wzmacniały bilanse przedsiębiorstw i umożliwiały przedsiębiorstwom utrzymanie poziomu inwestycji bez zwiększania zadłużenia. Pozwoliłoby im to zachować konkurencyjność i dostosować się do wyzwań przyszłości, pobudzając transformację ekologiczną i cyfrową. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Instrumenty w dużym stopniu podporządkowane są najlepszą alternatywą z kilku powodów:






  (i) | istnieją już i są regulowane w różnych krajach europejskich, co czyni je bezpiecznym instrumentem dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP), |
| --- | --- | --- |

1.3.

(i)

istnieją już i są regulowane w różnych krajach europejskich, co czyni je bezpiecznym instrumentem dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP),

| (ii) | w porównaniu z bardziej wyrafinowanymi alternatywami, takimi jak obligacje lub akcje, są elastycznym rozwiązaniem długoterminowym, łatwym do wdrożenia dla przedsiębiorstw każdej wielkości, |
| --- | --- |

(ii)

w porównaniu z bardziej wyrafinowanymi alternatywami, takimi jak obligacje lub akcje, są elastycznym rozwiązaniem długoterminowym, łatwym do wdrożenia dla przedsiębiorstw każdej wielkości,

| (iii) | stanowią produkt kompatybilny z formą działania przedsiębiorstw rodzinnych, które stanowią 60 % przedsiębiorstw w UE, gdyż zazwyczaj rodziny chcą zachować kontrolę nad przedsiębiorstwem. |
| --- | --- |

(iii)

stanowią produkt kompatybilny z formą działania przedsiębiorstw rodzinnych, które stanowią 60 % przedsiębiorstw w UE, gdyż zazwyczaj rodziny chcą zachować kontrolę nad przedsiębiorstwem.

| 1.4. | Instrumenty te, aby stanowić skuteczne rozwiązanie, powinny mieć status quasi-kapitału własnego, tak by nie były uwzględniane w bilansach jako dług, a w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa plasowały się tuż przed kapitałem własnym w ramach płatności kaskadowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aby mieć duży wpływ i dotrzeć do przedsiębiorstw każdej wielkości, najlepszym rozwiązaniem jest system, w którym istnieje współpraca między instytucjami prywatnymi i publicznymi, w tym bankami, podmiotami zarządzającymi aktywami, sektorem publicznym i inwestorami instytucjonalnymi (ubezpieczycielami i funduszami emerytalnymi). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zalecenie to pozwala osiągnąć długoterminowy cel dzięki rozwiązaniu, które można wprowadzić w perspektywie krótkoterminowej i które wspierałoby unię rynków kapitałowych. Dzięki przyjęciu ogólnounijnego modelu instrumentu można by skorzystać na widoczności, płynności i skali jednolitego rynku, a także przyciągnąć szerokie rzesze inwestorów instytucjonalnych zainteresowanych profilami ryzyka typowymi dla instrumentów dłużnych i hybrydowych, ale o lepszych zwrotach, przy jednoczesnym zaspokojeniu potrzeb mniejszych przedsiębiorstw. Przy odpowiedniej skali ogólnounijnej skuteczne ramy mogłyby przekształcić się w dobrze zdefiniowaną klasę aktywów zachęcającą do inwestycji i integracji w UE. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Kontekst

| 2.1. | Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) są podstawą gospodarki: w UE-27 stanowią 99,8 % wszystkich firm, odpowiadają za prawie dwie trzecie (65 %) zatrudnienia i ponad połowę (53 %) wartości dodanej generowanej przez sektor przedsiębiorstw niefinansowych (1). Należą one do gospodarki realnej i są głównym czynnikiem spójności społecznej w wielu regionach europejskich. W 2020 r. działało ponad 22,5 mln MŚP. Średniej wielkości MŚP jest niecałe 200 tys., ale odpowiadają one za 17,3 % wartości dodanej i 16 % zatrudnienia (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Pandemia COVID-19 mocno obciążała gospodarkę przez cały 2020 r. i przez część 2021 r., ale szybka reakcja rządów i wprowadzenie tymczasowych środków publicznych zapobiegły masowej fali bankructw związanych z COVID-19, głównie dzięki rozwiązaniom mającym na celu zaradzenie problemom z płynnością i trudnościom krótkoterminowym, które w rezultacie doprowadziły do nadmiernego zadłużenia przedsiębiorstw w UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wygasanie większości już przyznanych publicznych środków wsparcia zbiega się w czasie z nowymi napięciami w gospodarce światowej i europejskiej, takimi jak kryzys energetyczny, inflacja, koniec akomodacyjnej polityki pieniężnej EBC, wzrost premii za ryzyko, wzrost kosztów finansowania, problemy w łańcuchach dostaw i inwazja Rosji na Ukrainę. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Objęcie przez Europę pozycji lidera zielonej transformacji będzie wymagało dużych inwestycji ze strony podmiotów publicznych i prywatnych. Gorsza sytuacja MŚP może utrudnić im przystosowanie się do nowych standardów i spowodować, że pozostaną w tyle za dużymi korporacjami lub średnimi firmami z innych części świata. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Biorąc pod uwagę, że wysoki odsetek przedsiębiorstw jest nadmiernie zadłużonych (3), a jednocześnie potrzebuje długoterminowych zasobów, aby stawić czoła nadchodzącym wyzwaniom, potrzebne są nowe rozwiązania wzmacniające kapitał MMŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji. Istniejące inicjatywy na poziomie europejskim takie jak program ESCALAR EBI są zazwyczaj skierowane do korporacji o wysokim wzroście, uznawanych za przedsiębiorstwa scale-up, lub do przedsiębiorstw na wczesnym etapie rozwoju finansowanych przez fundusze venture capital. Nowe rozwiązania powinny uzupełniać już istniejące rozwiązania i koncentrować się na działających MMŚP o solidnej pozycji oraz małych spółkach o średniej kapitalizacji, które stanowią większość firm europejskich. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W niektórych krajach wprowadzono selektywne środki mające na celu zwiększenie zdolności inwestycyjnej przedsiębiorstw, unikając jednocześnie ryzyka „zombifikacji”. W Hiszpanii i we Francji programy te opiewają na ponad 30 mld EUR dla 15 tys. przedsiębiorstw (4), przy czym głównym instrumentem są pożyczki w wysokim stopniu podporządkowane, a kryterium kwalifikacji stanowi rating kredytowy, który ma zagwarantować, że beneficjentami będą przedsiębiorstwa rentowne. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Nadmierne zadłużenie przedsiębiorstw w UE wymaga wprowadzenia jakiegoś instrumentu dokapitalizowania, który pozwoli im utrzymać lub zwiększyć wysiłek inwestycyjny. Rynki publiczne do tej pory dość dobrze wspierały istniejące spółki giełdowe, ale rynki prywatne nie mają wystarczającej zdolności, aby wspierać mniejsze przedsiębiorstwa. Luka w kapitale własnym i hybrydowym, z którą UE może mieć do czynienia w wyniku pandemii i ograniczenia państwowych środków wsparcia, szacowana jest na 450–600 mld EUR (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | MMŚP i małe spółki o średniej kapitalizacji zasadniczo podają, że jest im trudniej niż dużym przedsiębiorstwom uzyskać dostęp do finansowania, zwłaszcza długoterminowego: |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Jak wynika z badania SAFE (6), większy ich odsetek stwierdza, że przy ubieganiu się o pożyczkę napotykają przeszkody (7 % MŚP w porównaniu z 4 % dużych przedsiębiorstw), mają niższe wskaźniki powodzenia (72 % w porównaniu z 85 %) i wyższe wskaźniki odrzucenia (6 % w porównaniu z 2 %), a także gorsze warunki. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Przedsiębiorstwa rodzinne stanowią ponad 60 % wszystkich firm europejskich, przy czym odsetek ten wzrasta do 85 % w Hiszpanii i 75 % we Włoszech, Francji i w Niemczech (7). Przedsiębiorstwa te są mniej skłonne szukać powiązanych z kapitałem własnym rozwiązań z zakresu finansowania długoterminowego, które wymagają rezygnacji z kontroli nad przedsiębiorstwem. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Ponadto MŚP mają zwykle mniej zróżnicowany portfel zewnętrznych instrumentów finansowych, często oparty na bankach i nastawiony na krótkoterminowe wykorzystanie.






  (i) | Zależność MŚP od banków pozostaje wysoka w strefie euro, gdzie 70 % finansowania zewnętrznego zależy od banków, w porównaniu z 40 % w USA (8) |
| --- | --- | --- |

3.3.

(i)

Zależność MŚP od banków pozostaje wysoka w strefie euro, gdzie 70 % finansowania zewnętrznego zależy od banków, w porównaniu z 40 % w USA (8)

| (ii) | 63 % dużych firm zgłasza wykorzystanie funduszy na inwestycje w środki trwałe, w porównaniu z 38 % MŚP i zaledwie 28 % mikroprzedsiębiorstw (9). |
| --- | --- |

(ii)

63 % dużych firm zgłasza wykorzystanie funduszy na inwestycje w środki trwałe, w porównaniu z 38 % MŚP i zaledwie 28 % mikroprzedsiębiorstw (9).

| 3.4. | W niniejszej opinii z inicjatywy własnej zaleca się zatem opracowanie wspólnych ram dla wysoce podporządkowanych instrumentów finansowych, które pobudzą dokapitalizowanie unijnych przedsiębiorstw. Ramy te powinny zapewnić, aby instrumenty te uwzględniały quasi-kapitał własny i tym samym nie wpływały na wskaźnik zadłużenia przedsiębiorstw i ich rating korporacyjny. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Wzywa się UE do podjęcia wspólnych działań w celu właściwego opracowania tych wspólnych ram zgodnie z zasadami pomocniczości i proporcjonalności, zezwalając na interwencję Unii, gdy cele danego działania mogą zostać lepiej osiągnięte na poziomie Unii ze względu na skalę i skutki proponowanego działania. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Ramy dla wysoce podporządkowanych instrumentów powinny:






  (i) | wyeliminować wspomniany niedobór finansowania długoterminowego w celu wzmocnienia bilansów i wsparcia inwestycji, |
| --- | --- | --- |

3.4.2.

(i)

wyeliminować wspomniany niedobór finansowania długoterminowego w celu wzmocnienia bilansów i wsparcia inwestycji,

| (ii) | zapewnić przedsiębiorstwom rodzinnym instrument pozwalający na zwiększenie inwestycji długoterminowych bez konieczności rezygnacji z kontroli nad firmą, ponieważ – jak wykazują badania – przedsiębiorstwa te są skłonne do dystrybucji części zysków lub do emisji instrumentów hybrydowych (10), |
| --- | --- |

(ii)

zapewnić przedsiębiorstwom rodzinnym instrument pozwalający na zwiększenie inwestycji długoterminowych bez konieczności rezygnacji z kontroli nad firmą, ponieważ – jak wykazują badania – przedsiębiorstwa te są skłonne do dystrybucji części zysków lub do emisji instrumentów hybrydowych (10),

| (iii) | być zgodne z praktykami głównych dostawców finansowania (banków komercyjnych, podmiotów zarządzających aktywami, sektora publicznego), tak aby mogła z nich skorzystać większość przedsiębiorstw, |
| --- | --- |

(iii)

być zgodne z praktykami głównych dostawców finansowania (banków komercyjnych, podmiotów zarządzających aktywami, sektora publicznego), tak aby mogła z nich skorzystać większość przedsiębiorstw,

| (iv) | pomóc w przyciąganiu inwestorów instytucjonalnych, takich jak zakłady ubezpieczeń i fundusze emerytalne, podlegających rozporządzeniu w sprawie PRIIP (11), którzy zarządzają oszczędnościami i odgrywają kluczową rolę w kierowaniu większej ilości aktywów do gospodarki realnej. |
| --- | --- |

(iv)

pomóc w przyciąganiu inwestorów instytucjonalnych, takich jak zakłady ubezpieczeń i fundusze emerytalne, podlegających rozporządzeniu w sprawie PRIIP (11), którzy zarządzają oszczędnościami i odgrywają kluczową rolę w kierowaniu większej ilości aktywów do gospodarki realnej.

| 3.5. | Istnieją różne wysoce podporządkowane instrumenty, które można by wykorzystać do wzmocnienia bilansów MŚP i spółek o średniej kapitalizacji, takie jak obligacje, obligacje zamienne, systemy udziałów o różnych uprawnieniach i pożyczki hybrydowe (takie jak pożyczki partycypacyjne):






  (i) | Emisja obligacji jest wykorzystywana głównie przez duże spółki i w przypadku dużych emisji. To skomplikowane i kosztowne rozwiązanie. Na przykład choć wykorzystanie obligacji korporacyjnych znacznie wzrosło w ostatnich latach; łącznie aktywnych jest tylko 2 tys. emitentów i są to głównie większe przedsiębiorstwa (12). |
| --- | --- | --- |

3.5.

(i)

Emisja obligacji jest wykorzystywana głównie przez duże spółki i w przypadku dużych emisji. To skomplikowane i kosztowne rozwiązanie. Na przykład choć wykorzystanie obligacji korporacyjnych znacznie wzrosło w ostatnich latach; łącznie aktywnych jest tylko 2 tys. emitentów i są to głównie większe przedsiębiorstwa (12).

| (ii) | Prywatne obligacje zamienne mają tę główną przewagę, że są niezwykle elastyczne pod względem struktury, ponieważ opierają się na prywatnej umowie. Oznacza to jednak również niski poziom bezpieczeństwa dla mniejszych firm, zwykle dysponujących mniejszą wiedzą finansową, oraz wysoki koszt transakcji. Obligacje te są wykorzystywane głównie przez wyspecjalizowanych dostawców kapitału wysokiego ryzyka. |
| --- | --- |

(ii)

Prywatne obligacje zamienne mają tę główną przewagę, że są niezwykle elastyczne pod względem struktury, ponieważ opierają się na prywatnej umowie. Oznacza to jednak również niski poziom bezpieczeństwa dla mniejszych firm, zwykle dysponujących mniejszą wiedzą finansową, oraz wysoki koszt transakcji. Obligacje te są wykorzystywane głównie przez wyspecjalizowanych dostawców kapitału wysokiego ryzyka.

| (iii) | Systemy udziałów o różnych uprawnieniach odnoszą się do emisji dwóch kategorii akcji, z których jedna zazwyczaj daje ograniczone prawa głosu lub nie daje żadnych praw głosu, a jednocześnie zapewnia kapitał własny. Chociaż w niektórych państwach członkowskich instrument ten jest dozwolony (13) (np. w krajach nordyckich, Polsce, Portugalii i Włoszech), w wielu innych (takich jak Niemcy, Francja i Hiszpania) nie jest dopuszczalny, a jego wdrożenie na dużą skalę wydaje się trudniejsze, gdyż wymagałoby wysokiego stopnia dostosowania do spółki emitującej. |
| --- | --- |

(iii)

Systemy udziałów o różnych uprawnieniach odnoszą się do emisji dwóch kategorii akcji, z których jedna zazwyczaj daje ograniczone prawa głosu lub nie daje żadnych praw głosu, a jednocześnie zapewnia kapitał własny. Chociaż w niektórych państwach członkowskich instrument ten jest dozwolony (13) (np. w krajach nordyckich, Polsce, Portugalii i Włoszech), w wielu innych (takich jak Niemcy, Francja i Hiszpania) nie jest dopuszczalny, a jego wdrożenie na dużą skalę wydaje się trudniejsze, gdyż wymagałoby wysokiego stopnia dostosowania do spółki emitującej.

| (iv) | Pożyczki hybrydowe są instrumentami dłużnymi, które są silnie podporządkowane i ukierunkowane na długi okres (zazwyczaj z uwzględnieniem okresów karencji). Jest to instrument regulowany w wielu jurysdykcjach, co daje firmom większe bezpieczeństwo i sprawia, że proces ten jest bardziej elastyczny, ponieważ produkt nie jest tworzony dla każdej operacji. Ponadto nie wpływa on niekorzystnie na przedsiębiorstwa ze względu na zadłużenie, ponieważ zajmuje on ostatnie miejsce w kolejności spłat, przed kapitałem własnym. |
| --- | --- |

(iv)

Pożyczki hybrydowe są instrumentami dłużnymi, które są silnie podporządkowane i ukierunkowane na długi okres (zazwyczaj z uwzględnieniem okresów karencji). Jest to instrument regulowany w wielu jurysdykcjach, co daje firmom większe bezpieczeństwo i sprawia, że proces ten jest bardziej elastyczny, ponieważ produkt nie jest tworzony dla każdej operacji. Ponadto nie wpływa on niekorzystnie na przedsiębiorstwa ze względu na zadłużenie, ponieważ zajmuje on ostatnie miejsce w kolejności spłat, przed kapitałem własnym.

| | Wdrażanie | Poziom wykonalności | Poziom wyników | Poziom ochrony przedsiębiorstw | Poziom ochrony inwestorów |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Obligacje | Niski | Wysoki | Niski | Średni | Wysoki |
| Obligacje zamienne | Średni | Średni | Niski | Niski | Wysoki |
| Udziały dwuklasowe | Niski | Średni | Średni | Wysoki | Średni |
| Pożyczki hybrydowe | Wysoki | Wysoki | Średni do wysokiego | Wysoki | Średni |

Wdrażanie

Poziom wykonalności

Poziom wyników

Poziom ochrony przedsiębiorstw

Poziom ochrony inwestorów

Obligacje

Niski

Wysoki

Niski

Średni

Wysoki

Obligacje zamienne

Średni

Średni

Niski

Niski

Wysoki

Udziały dwuklasowe

Niski

Średni

Średni

Wysoki

Średni

Pożyczki hybrydowe

Wysoki

Wysoki

Średni do wysokiego

Wysoki

Średni

Źródło: Inbonis Rating.

| 3.6. | Hybrydowy instrument pożyczkowy jest najlepszym rozwiązaniem z kilku powodów:






  (i) | stanowią one rozwiązanie długoterminowe, które jest łatwe do wdrożenia i zapewnia większą ochronę przedsiębiorstw w porównaniu z obligacjami czy udziałem, |
| --- | --- | --- |

3.6.

(i)

stanowią one rozwiązanie długoterminowe, które jest łatwe do wdrożenia i zapewnia większą ochronę przedsiębiorstw w porównaniu z obligacjami czy udziałem,

| (ii) | w przypadku MMŚP zapewnia, aby nie dochodziło do osłabienia lub utraty kontroli, przy jednoczesnych korzyściach związanych z kosztami, takich jak możliwość odliczenia od podatku lub niższe koszty emisji), |
| --- | --- |

(ii)

w przypadku MMŚP zapewnia, aby nie dochodziło do osłabienia lub utraty kontroli, przy jednoczesnych korzyściach związanych z kosztami, takich jak możliwość odliczenia od podatku lub niższe koszty emisji),

| (iii) | oferuje kredytobiorcom atrakcyjny zwrot, bez konieczności angażowania posiadaczy w podejmowanie decyzji korporacyjnych, |
| --- | --- |

(iii)

oferuje kredytobiorcom atrakcyjny zwrot, bez konieczności angażowania posiadaczy w podejmowanie decyzji korporacyjnych,

| (iv) | pożyczki partycypacyjne, rodzaj pożyczek hybrydowych, już istnieją i są regulowane w wielu krajach europejskich, takich jak Hiszpania (préstamos participativos), Francja (prêts participatifs), Niemcy (Partiarisches Darlehen) czy ostatnio Portugalia (empréstimos participativos) (14). |
| --- | --- |

(iv)

pożyczki partycypacyjne, rodzaj pożyczek hybrydowych, już istnieją i są regulowane w wielu krajach europejskich, takich jak Hiszpania (préstamos participativos), Francja (prêts participatifs), Niemcy (Partiarisches Darlehen) czy ostatnio Portugalia (empréstimos participativos) (14).

| 3.6.1. | Pożyczki hybrydowe są instrumentem wybieranym w ramach różnych inicjatyw publicznych i prywatnych mających na celu rozwiązanie problemu braku finansowania kapitałowego w całej UE: co najmniej sześć programów w trzech państwach członkowskich, a także niektóre programy Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego oferują takie hybrydowe pożyczki partycypacyjne.






  (i) | Francja realizuje wspierany przez rząd program długu podporządkowanego o wartości 12,7 mld EUR, skierowany do 10 tys. przedsiębiorstw, głównie MŚP, wykorzystujący pożyczki partycypacyjne i obligacje podporządkowane. Program ten jest dystrybuowany przez banki i finansowany przez inwestorów instytucjonalnych. |
| --- | --- | --- |

3.6.1.

(i)

Francja realizuje wspierany przez rząd program długu podporządkowanego o wartości 12,7 mld EUR, skierowany do 10 tys. przedsiębiorstw, głównie MŚP, wykorzystujący pożyczki partycypacyjne i obligacje podporządkowane. Program ten jest dystrybuowany przez banki i finansowany przez inwestorów instytucjonalnych.

| (ii) | W Hiszpanii utworzono fundusz na rzecz dokapitalizowania przedsiębiorstw dotkniętych skutkami pandemii COVID-19 o wartości 1 mld EUR, z wykorzystaniem pożyczek partycypacyjnych, przeznaczony dla MŚP i spółek o średniej kapitalizacji, które mają problemy z wypłacalnością, ale są rentowne. |
| --- | --- |

(ii)

W Hiszpanii utworzono fundusz na rzecz dokapitalizowania przedsiębiorstw dotkniętych skutkami pandemii COVID-19 o wartości 1 mld EUR, z wykorzystaniem pożyczek partycypacyjnych, przeznaczony dla MŚP i spółek o średniej kapitalizacji, które mają problemy z wypłacalnością, ale są rentowne.

| (iii) | Również w Hiszpanii utworzono 15-letni fundusz wsparcia produktywnych inwestycji przemysłowych o łącznej wartości 9 mld EUR (600 mln EUR rocznie), finansowany ze środków publicznych, wykorzystujący zwykłe finansowanie zadłużenia, pożyczki partycypacyjne i kapitał własny, skierowany do przedsiębiorstw realizujących projekty inwestycji przemysłowych. |
| --- | --- |

(iii)

Również w Hiszpanii utworzono 15-letni fundusz wsparcia produktywnych inwestycji przemysłowych o łącznej wartości 9 mld EUR (600 mln EUR rocznie), finansowany ze środków publicznych, wykorzystujący zwykłe finansowanie zadłużenia, pożyczki partycypacyjne i kapitał własny, skierowany do przedsiębiorstw realizujących projekty inwestycji przemysłowych.

| (iv) | W Walencji regionalny bank rozwoju Instituto Valenciano de Finanzas uruchomił szereg programów finansowania, w których wykorzystuje się pożyczki partycypacyjne w celu wsparcia MŚP i strategicznych spółek o średniej kapitalizacji, o łącznej wartości 400 mln EUR rocznie. |
| --- | --- |

(iv)

W Walencji regionalny bank rozwoju Instituto Valenciano de Finanzas uruchomił szereg programów finansowania, w których wykorzystuje się pożyczki partycypacyjne w celu wsparcia MŚP i strategicznych spółek o średniej kapitalizacji, o łącznej wartości 400 mln EUR rocznie.

| (v) | Niderlandy uruchomiły program wsparcia o wartości 400 mln EUR oparty na pożyczkach podporządkowanych dla MŚP. |
| --- | --- |

(v)

Niderlandy uruchomiły program wsparcia o wartości 400 mln EUR oparty na pożyczkach podporządkowanych dla MŚP.

| 3.7. | Aby zapewnić skuteczne wdrożenie, które dociera do wszystkich MMŚP i ma maksymalne oddziaływanie, najlepszym systemem operacyjnym jest taki, w którym istnieje wiele publicznych i prywatnych jednostek inicjujących i dystrybutorów, którzy nie muszą być tożsami. Jednostki inicjujące obejmują banki, podmioty zarządzające aktywami oraz sektor publiczny, podczas gdy inwestorami mogą być banki, inwestorzy z sektora publicznego lub inwestorzy instytucjonalni (ubezpieczyciele i fundusze emerytalne). Ramy te odnoszą się do nowo rozpoczętych transakcji, a nie do sekurytyzacji wcześniejszych transakcji. Miało to miejsce na przykład we Francji w ramach programu Relance (15). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ograniczenie potencjalnie postrzeganego ryzyka związanego z dystrybucją na dużą skalę hybrydowego systemu pożyczek w całej Europie:






  Postrzegane ryzyko | Rozwiązanie |
| --- | --- | --- |
| Nadzór nad równoległym systemem bankowym | Narzędzia zarządzania ryzykiem, takie jak rating kredytowy, wyeliminowałyby ryzyko związane z równoległym systemem bankowym. |
| Wypieranie banków | Hybrydowy instrument pożyczkowy przywróciłby wypłacalność przedsiębiorstw, w związku z czym banki byłyby skłonne do dalszego udzielania im kredytów. |
| Kompatybilność z inicjatywą dotyczącą ulgi służącej przeciwdziałaniu zjawisku uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego (DEBRA) | Inicjatywa również ma na celu uniknięcie nadmiernego zadłużenia przedsiębiorstw, a zatem jest zgodna z głównym celem inicjatywy DEBRA. |
| Przywrócenie wypłacalności nierentownych przedsiębiorstw | Wprowadzenie standardów rynkowych, takich jak rating kredytowy, uniemożliwiłoby nierentownym przedsiębiorstwom dostęp do tych instrumentów. Wymóg ten istnieje w wielu programach publicznych obejmujących pożyczki partycypacyjne. |

3.8.

Postrzegane ryzyko

Rozwiązanie

Nadzór nad równoległym systemem bankowym

Narzędzia zarządzania ryzykiem, takie jak rating kredytowy, wyeliminowałyby ryzyko związane z równoległym systemem bankowym.

Wypieranie banków

Hybrydowy instrument pożyczkowy przywróciłby wypłacalność przedsiębiorstw, w związku z czym banki byłyby skłonne do dalszego udzielania im kredytów.

Kompatybilność z inicjatywą dotyczącą ulgi służącej przeciwdziałaniu zjawisku uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego (DEBRA)

Inicjatywa również ma na celu uniknięcie nadmiernego zadłużenia przedsiębiorstw, a zatem jest zgodna z głównym celem inicjatywy DEBRA.

Przywrócenie wypłacalności nierentownych przedsiębiorstw

Wprowadzenie standardów rynkowych, takich jak rating kredytowy, uniemożliwiłoby nierentownym przedsiębiorstwom dostęp do tych instrumentów. Wymóg ten istnieje w wielu programach publicznych obejmujących pożyczki partycypacyjne.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Proponowane ramy dla pożyczek hybrydowych powinny spełniać określone standardy, które czynią je atrakcyjnymi dla wszystkich zainteresowanych stron: przedsiębiorstw, dostawców usług finansowych działających w charakterze dystrybutorów oraz inwestorów instytucjonalnych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Istotne jest, aby ramy te zapewniały uwzględnienie kapitału własnego w odniesieniu do tego rodzaju pożyczek hybrydowych o następujących skutkach:






  (i) | Przy obliczaniu współczynnika kapitału dłużnego nie zwiększa to istniejącego zadłużenia ani nie ma nadmiernego wpływu na stosunek zadłużenia do kapitału. na przykład we Francji art. 313-14 Code monétaire et financier[Kodeksu pieniężnego i finansowego] stanowi, że „kredyty partycypacyjne są traktowane jako kapitał własny do celów oceny sytuacji finansowej spółek, które je otrzymują”. |
| --- | --- | --- |

4.2.

(i)

Przy obliczaniu współczynnika kapitału dłużnego nie zwiększa to istniejącego zadłużenia ani nie ma nadmiernego wpływu na stosunek zadłużenia do kapitału. na przykład we Francji art. 313-14 Code monétaire et financier[Kodeksu pieniężnego i finansowego] stanowi, że „kredyty partycypacyjne są traktowane jako kapitał własny do celów oceny sytuacji finansowej spółek, które je otrzymują”.

| (ii) | Do celów obniżenia kapitału; tak jest na przykład w przypadku hiszpańskiego rozporządzenia, które stanowi, że pożyczki partycypacyjne są uwzględniane przy obliczaniu kapitału własnego w celu obniżenia kapitału i rozwiązania spółek oraz że przedterminowa spłata lub amortyzacja pożyczek partycypacyjnych może nastąpić tylko wtedy, gdy następuje po niej podwyższenie kapitału o tę samą kwotę (16). |
| --- | --- |

(ii)

Do celów obniżenia kapitału; tak jest na przykład w przypadku hiszpańskiego rozporządzenia, które stanowi, że pożyczki partycypacyjne są uwzględniane przy obliczaniu kapitału własnego w celu obniżenia kapitału i rozwiązania spółek oraz że przedterminowa spłata lub amortyzacja pożyczek partycypacyjnych może nastąpić tylko wtedy, gdy następuje po niej podwyższenie kapitału o tę samą kwotę (16).

| (iii) | W przypadku niewypłacalności ta pożyczka hybrydowa powinna mieć status instrumentu podporządkowanego, plasującego się za zwykłym zadłużeniem lub zwykłymi wierzycielami, a przed udziałowcami. Nieprzyjęcie takiej konstrukcji długu prawdopodobnie osłabiłoby zdolność przedsiębiorstw do pozyskiwania finansowania dłużnego z tradycyjnych źródeł. Jednym z celów unijnego planu działania na rzecz tworzenia unii rynków kapitałowych jest osiągnięcie większej konwergencji między różnymi zasadami stosowanymi w przypadku niewypłacalności w państwach członkowskich UE. |
| --- | --- |

(iii)

W przypadku niewypłacalności ta pożyczka hybrydowa powinna mieć status instrumentu podporządkowanego, plasującego się za zwykłym zadłużeniem lub zwykłymi wierzycielami, a przed udziałowcami. Nieprzyjęcie takiej konstrukcji długu prawdopodobnie osłabiłoby zdolność przedsiębiorstw do pozyskiwania finansowania dłużnego z tradycyjnych źródeł. Jednym z celów unijnego planu działania na rzecz tworzenia unii rynków kapitałowych jest osiągnięcie większej konwergencji między różnymi zasadami stosowanymi w przypadku niewypłacalności w państwach członkowskich UE.

| 4.2.1. | Istnieją przypadki, w których pożyczki hybrydowe są traktowane jako kapitał własny zgodnie z międzynarodowymi standardami sprawozdawczości finansowej (MSSF) i Bazyleą II. Na przykład, jeżeli pożyczka hybrydowa ma bezterminowy termin zapadalności, kwalifikuje się jako kapitał własny zgodnie z zasadami MSSF ze względu na swój głęboko podporządkowany status (17). Ogólnie rzecz biorąc, instrumenty hybrydowe można uznać za kapitał własny, jeżeli nie są gwarantowane, są podporządkowane i w pełni wypłacone, jeżeli nie podlegają wykupowi z inicjatywy posiadacza, jeżeli mogą zostać wykorzystane do pokrycia strat oraz jeżeli zobowiązanie do zapłaty odsetek można odroczyć (18). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES zaleca zmianę dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE (19) („dyrektywa o rachunkowości”) w celu zharmonizowania procedury księgowej w odniesieniu do pożyczek hybrydowych lub innych rodzajów zadłużenia, których okres zapadalności jest dłuższy niż osiem lat (20), z okresem karencji wynoszącym co najmniej trzy lata i ze zmienną stopą oprocentowania, której część jest powiązana z „powodzeniem” zdefiniowanym według uznania (np. w odniesieniu do wzrostu, rentowności itp.). Zmiana ta ułatwi obliczanie pożyczek partycypacyjnych jako kapitału własnego przy kalkulacji wartości netto przedsiębiorstwa do celów prawa handlowego, traktowanych jako kapitał własny lub fundusze własne do celów rachunkowości. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.3. | Aby uniknąć niepewności, należy również utrzymać uznawanie instrumentu za dług do innych celów (tj. podatkowych i prawnych), tak by emisja instrumentu podobnego do kapitału własnego nie pociągała za sobą utraty kontroli nad przedsiębiorstwem wynikającej z posiadanych praw głosu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Kolejną ważną kwestią zarówno dla przedsiębiorstw, jak i inwestorów jest to, że okresowe odsetki opłacane z tytułu podporządkowanego instrumentu dłużnego nie mogą podlegać żadnemu potrąceniu ani odliczeniu podatku u źródła, dzięki czemu do puli środków trafi dochód z odsetek w kwocie brutto. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.4. | Jeśli chodzi o stronę inwestycyjną, instrument quasi-kapitałowy taki jak proponowany można uznać za instrument kwalifikujący się do europejskich długoterminowych funduszy inwestycyjnych (EDFI) zgodnie z art. 10 rozporządzenia w sprawie EDFI (21), co umożliwi natychmiastowe włączenie go do ekosystemu finansowego. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | EDFI mogłyby być następnie wprowadzane do obrotu w UE poprzez publikację prospektu lub dokumentu zawierającego kluczowe informacje, który spełnia wymogi odpowiednio rozporządzenia w sprawie prospektu emisyjnego (22) lub rozporządzenia w sprawie detalicznych produktów zbiorowego inwestowania i ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych. Pomogłoby to zapewnić inwestorom indywidualnym możliwość korzystania z instrumentów dłużnych oferowanych na rynku niepublicznym i zintegrować ich z gospodarką realną, czego nie udało się jeszcze osiągnąć w przypadku inicjatyw dotyczących crowdfundingu dłużnego. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Optymalnie instrument ten powinien opierać się na standardach rynkowych, takich jak ratingi kredytowe wystawiane przez agencje zarejestrowane w ESMA lub oceny wskaźników z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego w celu zwiększenia bazy inwestorów. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.5. | Ponadto inicjatywa ta stanowiłaby wsparcie dla unii rynków kapitałowych. Dzięki przyjęciu podejścia ogólnounijnego, czyli modelu wspólnego europejskiego instrumentu, można by skorzystać na widoczności, płynności i skali jednolitego rynku, a także przyciągnąć szerokie rzesze inwestorów instytucjonalnych zainteresowanych profilami ryzyka typowymi dla instrumentów dłużnych i hybrydowych, ale o lepszych zwrotach, przy jednoczesnym zaspokojeniu potrzeb mniejszych przedsiębiorstw. Przy odpowiedniej skali ogólnounijnej skuteczne ramy mogłyby przekształcić się w dobrze zdefiniowaną klasę aktywów zachęcającą do inwestycji i integracji w UE. |
| --- | --- |

4.5.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Sprawozdanie roczne 2020–2021 w sprawie europejskich MŚP, Komisja Europejska, lipiec 2021 r.

1

(2)  Sprawozdanie roczne 2020–2021 w sprawie europejskich MŚP, Komisja Europejska, lipiec 2021 r.

2

(3)  Wskaźnik zadłużenia wzrósł o 18,8 punktu procentowego między końcem 2019 r. a początkiem 2021 r., osiągając najwyższy poziom 164,4 %. Biuletyn Ekonomiczny EBC, wydanie 2/2022.

3

(4)  Francuskie Ministerstwo Gospodarki, COFIDES, SEPIDES, Instituto Valenciano de Finanzas.

4

(5)  Recapitalising EU businesses post COVID-19, AFME i PwC.

5

Recapitalising EU businesses post COVID-19

(6)  Survey on the access to finance of enterprises (SAFE), Komisja Europejska, listopad 2021 r.

6

Survey on the access to finance of enterprises (SAFE)

(7)  Europejska Organizacja Firm Rodzinnych (European Family Businesses, EFB).

7

(8)  European SMEs Financing Gap, Euler Hermes.

8

European SMEs Financing Gap

(9)  Survey on the access to finance of enterprises (SAFE), Komisja Europejska, listopad 2021 r.

9

Survey on the access to finance of enterprises (SAFE)

(10)  Recapitalising EU businesses post COVID-19, AFME i PwC.

10

Recapitalising EU businesses post COVID-19

(11)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1286/2014 z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie dokumentów zawierających kluczowe informacje, dotyczących detalicznych produktów zbiorowego inwestowania i ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych (PRIIP) (Dz.U. L 352 z 9.12.2014, s. 1).

11

(12)  The rise of non-bank finance and its implications for monetary policy transmission, 2021, EBC.

12

The rise of non-bank finance and its implications for monetary policy transmission

(13)  Study on minority shareholders protection, sprawozdanie końcowe, Komisja Europejska.

13

Study on minority shareholders protection

(14)  Ramy prawne pożyczek partycypacyjnych zatwierdzone w dekrecie z mocą ustawy nr 11/2022 z 12 stycznia.

14

(15)  Dispositif de garantie aux fonds de prêts participatifs et d’obligations subordonnées [System gwarancji państwowych dla pożyczek partycypacyjnych i podporządkowanych funduszy obligacji], Komisja Europejska.

15

Dispositif de garantie aux fonds de prêts participatifs et d’obligations subordonnées

(16)  Decyzja Instytutu Rachunkowości i Audytu (Instituto de Contabilidad y Auditoría de Cuentas) z 20 grudnia 1996 r.

16

(17)  Decyzja Komisji SA.60113 (2021/N) – Finlandia – pomoc w związku z COVID-19 na rzecz Finnair.

17

(18)  Bazylea II. 4. Hybrydowe instrumenty dłużne/kapitałowe, załącznik 1a. Definicja kapitału. (d) Hybrydowe instrumenty dłużne/kapitałowe.

18

(19)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek, zmieniająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/43/WE oraz uchylająca dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG (Dz.U. L 182 z 29.6.2013, s. 19).

19

(20)  Należy pamiętać, że średni czas trwania przedsiębiorstwa jest zbliżony do tej liczby, a w przypadku niepublicznego rynku kapitałowego nawet krótszy (pięć lat).

20

(21)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/760 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie europejskich długoterminowych funduszy inwestycyjnych (Dz.U. L 123 z 19.5.2015, s. 98).

21

(22)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1129 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie prospektu, który ma być publikowany w związku z ofertą publiczną papierów wartościowych lub dopuszczeniem ich do obrotu na rynku regulowanym oraz uchylenia dyrektywy 2003/71/WE (Dz.U. L 168 z 30.6.2017, s. 12).

22

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/35 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/35

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dodatkowe rozważania na temat komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego – Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022”

(COM(2021) 740 final)

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/06)

| Sprawozdawczyni: | Judith VORBACH |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Judith VORBACH

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 24.3.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 133/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

24.3.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

6.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

133/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Od czasu przyjęcia pierwszej opinii na temat „Rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022” nastąpiła drastyczna zmiana sytuacji na skutek rosyjskiej agresji na Ukrainę. W rezultacie obniżono szacunkowe wartości wzrostu realnego PKB w UE i dokonano korekty prognozowanej inflacji w strefie euro do rekordowo wysokiego poziomu, co w dużej mierze wynikało z gwałtownych podwyżek cen na rynku gazu. Komitet uznaje, że wszystkie główne cele polityki gospodarczej zorientowanej na dobrobyt są zagrożone, a czynnikami ryzyka pozostają podziały i napięcia geoekonomiczne oraz pandemia COVID-19. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet wyraźnie ponownie wzywa do przyjęcia wyważonego podejścia w ramach polityki gospodarczej zakładającego rozwiązywanie utrzymujących się od dawna problemów i reagowanie na obecne kryzysy. Cele UE określone w art. 3 TUE stanowią – zarówno w przeszłości, obecnie, jak i w przyszłości – podstawę dobrobytu, stabilności politycznej, pozytywnej konwergencji, konkurencyjności i odporności UE. Nie można dopuścić do tego, aby obecny kryzys zagroził celom w zakresie sprawiedliwości i celom środowiskowym. W kontekście rosnących cen istnieje pilna potrzeba ochrony najbardziej narażonych i zagrożonych przedsiębiorstw, w szczególności MŚP. Ponadto kluczowe znaczenie ma zabezpieczenie siły nabywczej gospodarstw domowych o niskich i średnich dochodach, które odpowiadają za główną część popytu gospodarczego. Do innych kwestii, na których należy się skoncentrować, należy solidarność z narodem ukraińskim, zwiększenie strategicznej autonomii UE i dążenie do pokoju. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Głównym narzędziem służącym do realizacji priorytetów polityki UE w ramach europejskiego semestru (semestr) stał się Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF). Instrument ten przyczynił się do ustabilizowania gospodarki w czasie pandemii i odgrywa główną rolę w działaniach podejmowanych w odpowiedzi na obecny kryzys. Komitet wzywa do realizacji krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności (RRP) w taki sposób, aby miały one wyraźny wpływ na dobrostan obywateli. Ponieważ zalecenia dla poszczególnych krajów mają zyskać na znaczeniu, Komitet wzywa do prowadzenia szczegółowego monitorowania i przyjęcia wyważonego podejścia. Komitet wzywa również do reformy semestru gwarantującej wysokiej jakości udział zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Jeżeli chodzi o krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności, Komitet z zadowoleniem przyjmuje zalecenie dotyczące „opiera[nia] się na doświadczeniach uzyskanych w ramach skutecznego stosowania zasady partnerstwa” i wzywa do ustanowienia obowiązku angażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje zwiększenie celów w zakresie energii elektrycznej i wydajności oraz podkreśla, że zrównoważenie środowiskowe należy traktować priorytetowo, a jednocześnie wzywa również do promowania sprawnej i pilnej reformy europejskiego rynku energii elektrycznej. W związku z tym, że propagowanie zielonej transformacji i zwiększenie strategicznej autonomii wymaga dokonania ogromnych inwestycji, Komitet wzywa Komisję do przedstawienia uporządkowanej wizji ze wskazaniem, które fundusze UE należy wykorzystywać oraz w jakim stopniu inwestycje powinny być finansowane z programów UE, przez państwa członkowskie lub w ramach narzędzi finansowania prywatnego lub mieszanego. EKES zaleca wdrożenie Funduszu Dostosowania do Zmiany Klimatu, a w przyszłości również rozważenie wzmocnienia NextGenerationEU (NGEU) i/lub InvestEU. Komitet przestrzega przed ograniczaniem środków finansowych na cele społeczne w ramach restrukturyzacji funduszy lub opracowania nowych wieloletnich ram finansowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Urzeczywistnienie jednolitego rynku powinno przynieść dalszą pozytywną konwergencję między państwami członkowskimi. Należy wyeliminować zakłócenia i bariery oraz wspierać regiony, aby mogły one w pełni realizować swój potencjał. Należy poczynić postępy w kierunku ukończenia tworzenia unii rynków kapitałowych i unii bankowej oraz wdrożenia strategii zrównoważonego finansowania, co jest tak samo potrzebne jak zapewnienie stabilności rynków finansowych. Komitet wzywa do przyjęcia sprawiedliwego i wyważonego podejścia do poprawy otoczenia działalności gospodarczej i wydajności. Podstawowymi narzędziami umożliwiającymi zwiększenie konkurencyjności, przyspieszenie sprawiedliwej dwojakiej transformacji i osiągnięcie wyższego poziomu strategicznej autonomii pozostają szkolenia i badania naukowe. Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycje wskazane w komunikacie dotyczącym naszego europejskiego modelu wzrostu, ale jednocześnie podkreśla znaczenie zwiększenia strategicznej autonomii, przenoszenia produkcji głównych produktów do UE i niezaniedbywania celów społecznych i środowiskowych w kontekście łańcuchów dostaw. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komisja słusznie twierdzi, że wsparcie publiczne mające pobudzić inwestycje prywatne musi być dobrze ukierunkowane i dotyczyć projektów o wyraźnej wartości dodanej, a polityka konkurencji ma do odegrania kluczową rolę w tym zakresie. Komitet podkreśla znaczenie przejrzystości i monitorowania z myślą o zapewnieniu integralności i osiągnięciu wyznaczonych celów. Należy unikać nieoczekiwanych efektów poprzez niesubsydiowanie inwestycji, które i tak by zrealizowano, a budżety publiczne nie mogą być obarczone nadmiernym ryzykiem. Ponadto środki pomocy państwa należy także powiązać z tworzeniem wysokiej jakości miejsc pracy oraz poszanowaniem praw pracowniczych, norm środowiskowych i zobowiązań podatkowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet popiera zalecenia Komisji dotyczące umożliwienia działania automatycznych stabilizatorów, zwiększenia inwestycji i dalszego stosowania ogólnej klauzuli wyjścia w całym roku 2023. Komitet ma jednak zastrzeżenia co do utrzymania wzrostu wydatków bieżących finansowanych ze środków krajowych poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego- oraz zamiaru oceny zasadności wszczęcia procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Dotychczas unijne reguły fiskalne prawie w ogóle nie zostały wdrożone, a sankcji nigdy nie zastosowano. Komitet ponownie wzywa do modernizacji ram budżetowych poprzez określenie realistycznych celów i uwzględnienie złotej reguły budżetowej bez narażania stabilności fiskalnej w średnim okresie, a jednocześnie do przedstawienia wytycznych dotyczących okresu przejściowego. Należy chronić solidną wartość euro dzięki zrównoważonemu podejściu monetarnemu i fiskalnemu zgodnemu z należytym zarządzaniem makroekonomicznym. Ponadto Komitet podkreśla, że warunkiem koniecznym do zapewnienia stabilności fiskalnej jest sprawiedliwy system wydatków i dochodów. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W lutym 2022 r. EKES przyjął opinię w sprawie rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022 (1). W tamtym czasie UE wychodziła z najgłębszej recesji w swojej historii (2), w związku z czym podjęto bezprecedensowe działania wspierające, aby złagodzić cios i zażegnać niestabilną sytuację. Dzięki NGEU UE wchodziła w nowy etap polityki gospodarczej i solidarności. Ponieważ w ramach RRF Komisja dużą rolę nadała semestrowi, dzięki czemu wzrosło jego znaczenie w kontekście koordynacji polityki, Komitet ponownie wzywa do ściślejszego zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Komitet z zadowoleniem przyjął program na rzecz konkurencyjnej zrównoważoności, a jednocześnie wskazał, że cztery wymiary tego programu – zrównoważenie środowiskowe, wydajność, sprawiedliwość i stabilność makroekonomiczna – należy traktować na równi, aby osiągnąć zamierzony efekt wzmocnienia i sprawiedliwą transformację ekologiczną i cyfrową. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tak jak w poprzednich latach w niniejszej opinii dodatkowej uwzględnia się trwający proces semestru i zapewnia się informacje na potrzeby kolejnego cyklu. Jest to szczególnie ważne w tym roku. Od czasu rosyjskiej agresji na Ukrainę nastąpiła drastyczna zmiana sytuacji geopolitycznej, zmieniły się priorytety, a politykę dostosowano, co odzwierciedla komunikat „Plan RepowerEU” (3) i w komunikat dotyczący naszego europejskiego modelu wzrostu (4). Okazało się, że semestr, który także przeszedł zmianę systemową, stanowi wiarygodne ramy koordynacji polityki UE w czasie pandemii. W pakiecie wiosennym ponownie w sposób kompleksowy uwzględniono skutki obecnego kryzysu. Tak jak w tym komunikacie (5) struktura niniejszej opinii opiera się na wymiarach programu na rzecz konkurencyjnej zrównoważoności. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Gospodarka UE odczuwa skutki wojny w Ukrainie i związanych z nią sankcji, w połączeniu ze środkami powstrzymującymi rozprzestrzenianie się koronawirusa stosowanymi w Chinach i spowolnieniem gospodarczym w Stanach Zjednoczonych. Szybki wzrost cen energii i towarów żywnościowych napędza inflację, która osłabia siłę nabywczą i ogranicza konkurencyjność. UE jest w trudnej sytuacji ze względu na położenie geograficzne, znaczące uzależnienie od przywożonych paliw i duży poziom integracji z globalnymi łańcuchami wartości. W prognozie letniej szacunkowe wartości wzrostu realnego PKB obniżono do 2,7 % w 2022 r. i dokonano korekty prognozowanej inflacji do rekordowo wysokiej średniej 8,3 % w 2022 r. (6) Komisja podkreśliła, że „bezprecedensowy charakter i rozmiar wstrząsów wynikających z wojny” sprawiają, że prognozy obarczone są znaczną niepewnością. Dalszy wzrost cen w połączeniu z efektami drugiej rundy mogą spotęgować siły stagflacyjne, co prawdopodobnie będzie miało skutki polityczne. Napięcia geopolityczne i COVID-19 pozostają ważnymi czynnikami ryzyka (7). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ostatni kryzys zagraża osiągnięciu wszystkich głównych celów polityki gospodarczej ukierunkowanej na dobrobyt (8), którymi są: zrównoważenie środowiskowe, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, pełne zatrudnienie i wysokiej jakości miejsca pracy, sprawiedliwy podział, zdrowie i jakość życia, stabilność rynków finansowych, stabilność cen, zrównoważony handel oparty na sprawiedliwej i konkurencyjnej strukturze przemysłowej i gospodarczej oraz stabilne finanse publiczne. Komitet wyraźnie ponownie wzywa do przyjęcia wyważonego podejścia koncentrującego się na wszystkich tych celach, zakładającego rozwiązanie utrzymujących się od dawna problemów i odpowiednie reagowanie na obecne kryzysy, zgodnie z art. 3 TUE. Trzymanie się celów i zasad UE stanowiło podstawę unijnego dobrobytu w przeszłości, a ponadto stanowi podstawę obecnej i przyszłej stabilności politycznej, pozytywnej konwergencji, konkurencyjności i odporności na nowe kryzysy. Reakcja UE na rosyjską agresję nie może zagrażać celom w zakresie sprawiedliwości i celom środowiskowym. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Przyczyny bezprecedensowych wzrostów cen są różnorakie i obejmują m.in. braki w europejskiej polityce. Sama przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen słusznie stwierdziła, że obecna struktura rynku energii elektrycznej już nie działa i wymaga reformy (9). EKES wzywa Komisję i Radę do szybkiego przyspieszenia reformy unijnego rynku energii, a w ramach tej reformy również do rozwiązania problemu niekorzystnej krótkoterminowej zmienności i długoterminowego wzrostu cen. EKES zdecydowanie wzywa do podjęcia drastycznych, nadzwyczajnych, a także tymczasowych środków. Możliwe punkty wyjścia obejmują efekt rankingu cenowego, unijną giełdę energii (EEX), nadużywanie władzy rynkowej oraz wpływ transakcji spekulacyjnych i transakcji wysokich częstotliwości. Ceny energii elektrycznej nie powinny mieć związku z cenami gazu oraz należy uwzględniać pułapy cenowe. Nieoczekiwane zyski powinny być obłożone opłatami, przy czym należy uważać, aby nie zniechęcać do inwestycji w rozwiązania niskoemisyjne. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Priorytety UE muszą w głównej mierze koncentrować się na solidarności z narodem ukraińskim, zwiększeniu strategicznej autonomii UE i dążeniu do pokoju. Zgodnie z art. 21. TUE, który stanowi m.in., że Unia ma prowadzić polityki w celu „ochrony swoich wartości, podstawowych interesów, bezpieczeństwa, niezależności i integralności”, „umacniania i wspierania demokracji” oraz „utrzymania pokoju, zapobiegania konfliktom i umacniania bezpieczeństwa międzynarodowego”. W tym celu Komitet uznaje również cele zapisane w Deklaracji wersalskiej Rady, tj. umocnienie suwerenności UE poprzez zmniejszenie jej strategicznych zależności, zwiększenie bezpieczeństwa dostaw w obszarze surowców krytycznych i zredukowanie uzależnienia od importu rosyjskich paliw kopalnych. EKES z zadowoleniem przyjmuje kroki podejmowane w celu stopniowego wycofywania zależności od paliw kopalnych i wzywa do dalszych działań w tym kierunku. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) stał się głównym narzędziem realizacji priorytetów polityki UE w ramach semestru i faktycznie w znaczny sposób przyczynił się już do ustabilizowania gospodarki w czasie pandemii, umocnienia dwojakiej transformacji i rozwoju współpracy między Komisją a państwami członkowskimi. Od tej pory RRF będzie odgrywał główną rolę w mobilizowaniu i kierowaniu zasobów na działania podejmowane w odpowiedzi na niedawny kryzys i w celu realizacji planu REPowerEU. Państwa członkowskie zachęca się do zaproponowania w ich krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności (RRP) specjalnego rozdziału dotyczącego REPowerEU na podstawie nowych zaleceń dla poszczególnych krajów. Komitet podkreśla znaczenie wdrożenia zaktualizowanych RRP w sposób skuteczny i zrównoważony tak, aby realizacja tych planów miała pozytywny i wyraźny wpływ na dobrostan obywateli. Powiązanie osiągnięcia celów określonych w RRP z wypłatami transzy RRF zwiększa jednak znaczenie zaleceń dla poszczególnych krajów. Tę zmianę w procedurach należy monitorować i poddać ocenie, a Komitet wzywa Komisję i Radę do zapewnienia wyważonego podejścia. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W szczególności konieczne jest ściślejsze zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w proces semestru na szczeblu krajowym w celu zapewnienia odpowiedniej reprezentacji wszystkich grup społecznych, propagowania dostosowanych rozwiązań cieszących się pełnym poparciem zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz osiągnięcia szerszego zaangażowania w RRP. Komitet wzywa do reformy semestru gwarantującej, w drodze dyrektywy lub rozporządzenia, skuteczny, wysokiej jakości udział zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. W toku formalnego procesu konsultacji opartego na zasadach i przejrzystych procedurach organizacjom społeczeństwa obywatelskiego należy udzielać odpowiednich informacji na piśmie i dawać im wystarczająco dużo czasu na przeanalizowanie wniosków i sporządzenie uwag i propozycji. Uwzględnieniu lub odrzuceniu tych propozycji musi towarzyszyć uzasadnienie zawarte w dokumentach publicznych. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W kontekście RRP Komitet z zadowoleniem przyjmuje zalecenie Komisji dotyczące „opiera[nia] się na doświadczeniach uzyskanych w ramach skutecznego stosowania zasady partnerstwa podczas programowania i wdrażania polityki spójności”, do czego Komitet wzywał w opinii w sprawie rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022. Zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego musi być obowiązkowe. W swojej pierwszej rezolucji (10) dotyczącej zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w opracowanie planów Komitet stwierdził, że w większości państw członkowskich poziom takiego uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego jest w dużej mierze niewystarczający i wezwał do określenia minimalnych norm dotyczących takich konsultacji. W swojej drugiej rezolucji (11) Komitet wezwał wiele państw członkowskich do zwiększenia zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego, przejrzystego wdrażania i monitorowania, a także udzielania informacji ogółowi społeczeństwa, a jednocześnie propagowania dalszego dialogu na temat RRP ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, co może przyczynić się do zapobiegania nadużyciom i oszustwom. W rezolucji tej przedstawiono ponadto dobre praktyki, takie jak ustanowienie organu monitorującego, w skład którego wchodzą m.in. przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego i który może służyć jako przykład dla innych państw członkowskich. Podczas swojej dorocznej konferencji grupa ds. europejskiego semestru Komitetu ponownie wezwała do tego, aby uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego stanowiło obowiązek przewidziany w prawie (12). Wezwanie do odpowiedniego zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych odzwierciedlono również w sporządzonym z własnej inicjatywy wspólnym sprawozdaniu Komisji Budżetowej i Komisji Gospodarczej i Monetarnej z wdrażania RRF (13) zawierającym wkład Parlamentu Europejskiego w sprawozdanie z przeglądu wdrażania RRF, które Komisja Europejska przyjęła 29 lipca 2022 r. (14) |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Energia i zrównoważenie środowiskowe

| 3.1.1. | Komisja słusznie podkreśla, że przyspieszenie dekarbonizacji „zmniejszy naszą zależność od paliw kopalnych, pomagając jednocześnie w osiągnięciu celów klimatycznych na 2030 r.” Komitet podkreślił, że zrównoważenie środowiskowe musi odgrywać główną rolę i z zadowoleniem przyjął zwiększenie celu w zakresie odnawialnych źródeł energii do co najmniej 45 % ogólnego koszyka energetycznego UE oraz cel w zakresie efektywności energetycznej zakładający obniżenie zużycia energii o 13 % do 2030 r. w ramach planu REPowerEU. Podobnie z zadowoleniem przyjmuje się zalecenia dotyczące inwestycji w energię, które powinny koncentrować się m.in. na wsparciu gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, promowaniu mobilność zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju i dekarbonizacji przemysłu, badaniach naukowych i innowacjach oraz rozwoju infrastruktury, w tym w kontekście transgranicznym. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Już przed wojną w Ukrainie istniało niedopasowanie finansowania do potrzeb inwestycyjnych. Szacuje się, że roczne dodatkowe potrzeby inwestycyjne na osiągnięcie celu pośredniego zakładającego spadek emisji na poziomie 55 % do 2030 r. w porównaniu z poziomem w 1990 r. wynoszą 520 mld EUR (15). Ponadto występują potrzeby w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji, przystosowania się do zmiany klimatu i kluczowych technologii, takich jak baterie. Z drugiej strony, około 30 % budżetu UE na lata 2021–2027 zostanie wydane na zieloną transformację. Oczekuje się, że wkład w ramach polityki spójności wyniesie około 100 mld EUR w tym dziesięcioleciu, a 224,1 mld EUR powinno pochodzić z RRF (16). Z analizy Komisji wynika, że REPowerEU wiąże się z dodatkowymi inwestycjami w wysokości 210 mld EUR od chwili obecnej do 2027 r. oprócz tego, co jest potrzebne do osiągnięcia celów wyznaczonych we wnioskach w ramach pakietu „Gotowi na 55”. W celu uruchomienia środków finansowych przedstawiono szereg możliwości, które w dużej mierze opierają się na komponencie pożyczkowym RRF. Komitet wzywa Komisję do przedstawienia uporządkowanej wizji ze wskazaniem, które fundusze UE należy wykorzystywać oraz w jakim stopniu inwestycje powinny być finansowane z programów UE, przez państwa członkowskie lub w ramach narzędzi finansowania prywatnego lub mieszanego. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Ze względu pilną potrzebę przyspieszenia transformacji energetycznej stanowiącej przedmiot wspólnego zainteresowania Komitet zdecydowanie zaleca, aby państwa członkowskie szybko i kompleksowo wykorzystały możliwości, jakie oferują NGEU, RRP i niedawny plan REPowerEU. Jeżeli okaże się, że istniejące środki są niewystarczające do sprostania potrzebom finansowania, które mogą wzrastać, konieczne będzie podjęcie dalszych działań. EKES wzywa do utworzenia Funduszu Dostosowania do Zmiany Klimatu (17) w celu zapewnienia natychmiastowego wsparcia w przypadku klęsk żywiołowych. Ponadto, nawet gdyby wprowadzono złotą regułę budżetową, niektóre państwa członkowskie mogłyby nadal nie być w stanie gromadzić potrzebnych kwot bez narażania swojej stabilności fiskalnej. W związku z tym należy rozważyć wzmocnienie NGEU i/lub InvestEU. Powiązanie dotacji lub pożyczek z inwestycjami w transformację energetyczną może stanowić punkt zwrotny. Komitet wzywa do przyjęcia sprawiedliwego i wyważonego podejścia do poprawy otoczenia działalności gospodarczej i wydajności. W każdym przypadku Komitet przestrzega przed ograniczaniem środków finansowych na cele społeczne i sprawiedliwą transformację w ramach restrukturyzacji istniejących funduszy, a także w kontekście nowych wieloletnich ram finansowych. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Komisja słusznie poskreśla, że „[p]rzekształcenie gospodarki europejskiej powiedzie się tylko pod warunkiem że będzie ona miała sprawiedliwy i sprzyjający włączeniu społecznemu charakter, a możliwości niesione przez dwojaką transformację będą dostępne dla każdego” (18). Nie można rzucać słów na wiatr. Komitet ponownie wzywa do przygotowania opisu i analizy wpływu transformacji na zatrudnienie i umiejętności (19). W czasach braku bezpieczeństwa i kryzysów jeszcze większy nacisk należy kłaść na dialog społeczny i prawidłowy ład korporacyjny z udziałem pracowników oraz zaangażowanie partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w kształtowanie polityki. Ponadto dużą wagę należy nadal przykładać do wszystkich aspektów zrównoważenia środowiskowego, w tym bioróżnorodności i zapobiegania zanieczyszczeniom. Zasadę „nie czyń poważnych szkód” należy również stosować w kontekście zaktualizowanych krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Wydajność

| 3.2.1. | Urzeczywistnienie jednolitego rynku powinno przynieść dalszą pozytywną konwergencję gospodarczą i społeczną między państwami członkowskimi. Komitet zgadza się z Komisją, że należy wyeliminować wszelkie zakłócenia i bariery na jednolitym rynku. Wparcie regionów w uwolnieniu ich pełnego potencjału będzie skutkowało nie tylko większą integracją jednolitego rynku, ale również wzrostem wydajności UE i stabilności energetycznej, jako że regiony znacznie różnią się pod względem zdolności do produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Należy poczynić postępy w kierunku ukończenia tworzenia unii rynków kapitałowych i unii bankowej, a jednocześnie zapewnić stabilność rynków finansowych, aby rozwijać wiarygodne i stabilne finanse i inwestycje. W szczególności zaciąganie pożyczek na potrzeby NGEU powoduje umocnienie unijnych rynków kapitałowych i międzynarodowej roli euro. Ponadto Komitet wskazuje na ramy zrównoważonego finansowania, których celem jest ukierunkowanie inwestycji prywatnych na zrównoważony rozwój, a jednocześnie podkreśla znaczenie uwzględniania ryzyka związanego z klimatem. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje kompleksowe podejście w zakresie polityki, zgodnie z którym inwestycje i reformy mają przyczynić się do poprawy otoczenia działalności gospodarczej i propagowania wydajności w sprawiedliwy i wyważony sposób. Reformy powinny koncentrować się na skutecznej administracji publicznej, nowoczesnej infrastrukturze transportowej, wysokiej jakości szkoleniach i edukacji oraz efektywnej gospodarce zasobami. Komitet zgadza się z Komisją, że główne znaczenie mają niezależne, wysokiej jakości i skuteczne systemy wymiaru sprawiedliwości oraz dobrze funkcjonujące ramy antykorupcyjne. Badania naukowe i innowacje wraz z edukacją pozostają podstawowymi narzędziami umożliwiającymi zwiększenie wydajności i konkurencyjności, przyspieszenie zielonej i cyfrowej transformacji, rozwój pozytywnej konwergencji i umocnienie strategicznej autonomii UE. Komitet z zadowoleniem przyjmuje zalecenia Komisji między innymi dotyczące ułatwiania transferu wiedzy, osiągania doskonałości, wspierania innowacji w działalności gospodarczej i przyciągania talentów. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Komitet przedstawia następujące uwagi dotyczące komunikatu w sprawie naszego europejskiego modelu wzrostu. Komisja podkreśla działania prowadzone w celu zmniejszenia strategicznych zależności, takie jak partnerstwa międzynarodowe, sojusze przemysłowe, inwestycje publiczne i prywatne oraz w szczególności dywersyfikacja łańcuchów dostaw. Komitet podkreśla znaczenie propagowania przez UE programu na rzecz wolnego handlu w sprawiedliwy sposób bez zaniedbywania celów środowiskowych i społecznych w kontekście łańcuchów dostaw. Jeżeli chodzi o dostawy surowców krytycznych, UE nie powinna tworzyć nowych zależności od państw, które nie podzielają wartości UE, ale powinna dążyć do uzyskania strategicznej autonomii. Ponadto produkcję kluczowych produktów takich jak leki należy przenieść do UE, aby zapewnić ich dostępność na wypadek sytuacji wyjątkowej. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Cyfryzacja stanowi czynnik ułatwiający przeprowadzenie zielonej transformacji oraz zwiększenie wydajności i konkurencyjności. Komisja słusznie podkreśla następujące cztery obszary działania: rozwój edukacji cyfrowej, umiejętności i kompetencji cyfrowych; bezpieczną i zrównoważoną infrastrukturę cyfrową i infrastrukturę połączeń; transformację cyfrową przedsiębiorstw oraz cyfryzację usług publicznych i systemów edukacji. Aby osiągnąć te cele, konieczne będzie zwiększenie inwestycji w kluczowe technologie cyfrowe, w tym cyberbezpieczeństwo, sztuczną inteligencję, przestrzenie danych i półprzewodniki. Komitet wzywa do zrównoważonej cyfryzacji realizowanej poprzez ochronę praw socjalnych, zwiększenie efektywności energetycznej i ograniczenie odpadów elektronicznych i zużycia wody. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Zdaniem Komisji, źródłem znacznej części inwestycji służących finansowaniu dwojakiej transformacji i zwiększeniu odporności będzie sektor prywatny, natomiast inwestycje publiczne należy dobrze ukierunkowywać, tak aby zachęcały prywatnych inwestorów i pomogły skorygować niedoskonałości rynku. W praktyce UE dąży do uruchomienia w ciągu następnej dekady co najmniej 1 bln EUR za pośrednictwem budżetu UE i powiązanych instrumentów. Komisja słusznie twierdzi, że wsparcie publiczne musi być dobrze ukierunkowane i dotyczyć projektów o wyraźnej wartości dodanej, a polityka konkurencji ma do odegrania kluczową rolę w tym zakresie. W szczególności w kontekście Programu InvestEU lub podobnych programów Komitet podkreśla potrzebę przejrzystości i monitorowania z myślą o zapewnieniu integralności i osiągnięciu wyznaczonych celów. Należy unikać nieoczekiwanych efektów poprzez niesubsydiowanie inwestycji, które i tak by zrealizowano. Alokacje muszą być przejrzyste, a podział ryzyka musi obywać się w sposób prawnie wiążący tak, aby sektory publiczne nie były obarczone nadmiernym ryzykiem. Nie należy generować kosztów wyższych niż w przypadku finansowania publicznego, a środki pomocy państwa należy powiązać z tworzeniem wysokiej jakości miejsc pracy oraz poszanowaniem praw pracowniczych, norm środowiskowych i zobowiązań podatkowych. |
| --- | --- |

3.2.5.

3.3.   Sprawiedliwość

| 3.3.1. | Chociaż UE prosperuje stosunkowo dobrze jak na standardy światowe, to jednak nierówności między państwami członkowskimi i regionami oraz w ich granicach stanowią poważne wyzwanie. Komisja wskazuje, że dzięki szybkiej reakcji politycznej ogólne nierówności dochodowe i zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym nie ulegały znaczącym zmianom w latach 2019–2020, natomiast nie ma pewności co do skutków w średnim terminie. Kryzys w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotknął tych, którzy już wcześniej funkcjonowali w gorszych warunkach. Gwałtowne podwyżki najmocniej uderzyły w najuboższe gospodarstwa domowe. Ponadto ceny nieruchomości mieszkalnych nadal znacznie rosły – w niektórych państwach członkowskich odnotowano najszybsze tempo wzrostu cen od ponad dziesięciu lat – podczas gdy stopy procentowe zaczynają rosnąć. Miliony osób uzyskują mniejszy dochód do dyspozycji i z trudem udaje im się przetrwać do końca miesiąca. Nadal odnotowuje się wysoki poziom niepewności, rośnie liczba katastrof związanych z klimatem, a dwojaka transformacja skutkuje zmianami strukturalnymi. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Zrównoważony rozwój społeczny nie stanowi wyłącznie celu samego w sobie, ale jest również warunkiem koniecznym do uzyskania stabilnej sytuacji gospodarczej i politycznej, sprawiedliwej wydajności i konkurencyjności. Spadające dochody w ujęciu realnym i niejasne oczekiwania wpływają nie tylko na dobrostan jednostek, ale również na popyt gospodarczy i tym samym na plany inwestycyjne, produkcję i wzrost gospodarczy. Ponadto, o ile sektor bankowy okazał się odporny i udało się znacznie ograniczyć poziom kredytów zagrożonych, z wyjątkiem trzech państw członkowskich, odporność ta może być zagrożona w przypadku wystąpienia dalszego pogorszenia koniunktury gospodarczej. Komitet przestrzega przed takimi efektami drugiej rundy. Jeżeli chodzi o rosnące ceny, konieczne jest pilne zapewnienie ochrony gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i zabezpieczenie siły nabywczej gospodarstw domowych o niskich i średnich dochodach, które odpowiadają za większą część popytu. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje środki wprowadzone w celu ochrony gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i złagodzenia społecznego wpływu wielu kryzysów w UE, w tym na przykład przyjęcie instrumentu SURE, a także środki wprowadzone w celu wsparcia osób uciekających z Ukrainy. Komitet zgadza się również z Komisją w kwestii istotności zapewnienia dostępu do edukacji o wysokiej jakości na wszystkich poziomach, odpowiedniego zasięgu siatki bezpieczeństwa socjalnego i dostępności przystępnych cenowo mieszkań socjalnych oraz posiadania sprawnych, odpornych i zrównoważonych systemów opieki zdrowotnej. EKES zwraca uwagę na potrzebę wspierania również młodych ludzi dotkniętych kryzysem energetycznym. W praktyce podstawę stanowi pełne wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych: jego realizacja w ramach cyklu europejskiego semestru wraz z monitorowaniem za pośrednictwem tablicy wskaźników społecznych stanowi krok we właściwym kierunku. Ponadto z wielkim zadowoleniem przyjmuje się reformy i inwestycje w ramach RRP, które wnoszą wkład we włączenie społeczne i odporność. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Z wywiadów przeprowadzonych w kontekście rezolucji Komitetu w sprawie zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego wynika, że społeczny wymiar niektórych RRP jest stosunkowo niedopracowany. Komitet zaleca zwracanie szczególnej uwagi na efekty dystrybucyjne i szczegółowe uwzględnienie Europejskiego filaru praw socjalnych w kontekście RRP. Ponadto Komitet zwraca się o przedstawienie szacunkowej kwoty inwestycji potrzebnych do realizacji filaru. EKES podkreśla znaczenie znalezienia równowagi między swobodami gospodarczymi a prawami socjalnymi i prawami na rynku pracy. Krajowe prawa ochronne na rzecz pracowników nigdy nie mogą być klasyfikowane jako bariery administracyjne dla rynku (20). Przy wzmacnianiu jednolitego rynku należy w równym stopniu przestrzegać praw socjalnych i pracowniczych, by zapewnić w sprawiedliwy sposób postępy UE na drodze do zrównoważenia gospodarczego, społecznego i środowiskowego. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   Stabilność makroekonomiczna

| 3.4.1. | Umożliwienie udzielania i wdrożenie krajowego i unijnego wsparcia fiskalnego na dużą skalę w sposób decydujący przyczyniło się do ochrony stabilności gospodarczej, społecznej i politycznej, zwłaszcza dzięki zwiększeniu poziomu zaufania. Ponadto, chociaż wybuch wojny poważnie wpłynął na ożywienie gospodarcze, bardzo prawdopodobne jest, że ekspansywny kurs polityki fiskalnej w 2022 r. przyczyni się do ponownego złagodzenia wpływu ostatniego kryzysu i ochrony stabilności. Komitet popiera zalecenia Komisji dotyczące umożliwienia działania automatycznych stabilizatorów i zwiększenia inwestycji w celu realizacji dwojakiej transformacji. Komitet ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje dalsze stosowanie ogólnej klauzuli wyjścia w całym 2023 r., ponieważ w praktyce sytuacja gospodarcza w UE nie unormowała się, a państwa członkowskie muszą być w stanie w razie potrzeby szybko reagować. Komitet dostrzega, że EBC podniósł stopy procentowe po raz pierwszy od jedenastu lat, i zdecydowanie wzywa do wprowadzenia środków z zakresu polityki w celu zapewnienia, by spready rentowności obligacji europejskich miały umiarkowany poziom i zapobiegania zawirowaniom na rynkach finansowych, tak aby nie zagrozić inwestycjom prywatnym w transformację energetyczną i uniknąć recesji. Chociaż cele te mogą wymagać szerokiego wykorzystania zestawu narzędzi EBC, to jednak sama polityka pieniężna nie będzie w stanie w zrównoważony sposób ograniczyć obecnej dynamiki cen. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje działania dyskrecjonalne w ramach polityki fiskalnej, które przyjęto w celu zmniejszenia wpływu wysokich cen energii i które są szacowane na 0,6 % PKB UE w 2022 r., wobec szczególnie narażonych sektorów przemysłu znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Problemy niedoboru energii i wpływu na ceny innych towarów mogą jednak być istotne również w perspektywie średnioterminowej w kontekście trwających napięć geopolitycznych i dalszej presji na obniżenie cen w gospodarce UE. Ponadto perspektywy niskiego wzrostu gospodarczego oraz coraz silniejsza presja cenowa stanowią nowe problemy, które należy uwzględnić w polityce gospodarczej UE. Dlatego też Komitet popiera zalecenie Komisji, zgodnie z którym UE powinna być gotowa reagować na zmieniającą się sytuację gospodarczą. Należy uważnie monitorować sytuację, tak aby możliwe było jak najwcześniejsze wykrycie nowych czynników negatywnych wymagających zastosowania stabilizującego impulsu fiskalnego oraz przewidywanie konieczności rozszerzenia działań wspierających. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Komitet wyraża zastrzeżenia co do utrzymania wzrostu wydatków bieżących finansowanych ze środków krajowych poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego w państwach członkowskich o wysokim poziomie zadłużenia, a jednocześnie podkreśla, że w ramach każdej kontroli bieżących wydatków pierwotnych należy uwzględniać wpływ społeczny, i przestrzega przed cięciami wydatków na cele społeczne, opiekę zdrowotną i edukację. Z kolei różnice między państwami członkowskimi należy niwelować w sposób zorientowany na dobrobyt, na przykład poprzez propagowanie badań i rozwoju oraz rozwijanie szkoleń. Komitet ma również wątpliwości, czy sensowne jest oceniać stosowność wszczęcia procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r., i wskazuje, że unijne reguły fiskalne prawie w ogóle nie zostały wdrożone (21), a sankcji w ramach drugiej fazy procedury nadmiernego deficytu nigdy nie zastosowano, ponieważ w trudnych czasach gospodarczych takie sankcje jedynie jeszcze bardziej pogorszyłyby sytuację. Ponadto Komitet kwestionuje ewentualne stosowanie procedur nadmiernego deficytu w czasie, w którym klauzula wyjścia nadal jest aktywna. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Komitet przywołuje swoje rozważania dotyczące niedociągnięć obecnych ram budżetowych i ponownie wzywa do ich modernizacji m.in. poprzez określenie realistycznych i operacyjnych docelowych wartości deficytu i długu (22), uwzględnienie złotej reguły budżetowej w ramach inwestycji i przewidzenie większej elastyczności i zróżnicowania między państwami bez narażania stabilności fiskalnej w średnim okresie. Należy chronić solidną wartość euro dzięki zrównoważonemu podejściu monetarnemu i fiskalnemu zgodnemu z należytym zarządzaniem makroekonomicznym. Ponadto Komitet wzywa Komisję do przedstawienia wytycznych dotyczących okresu przejściowego, w którym nie należy uruchamiać procedury nadmiernego deficytu, zanim znowelizowane ramy wejdą w życie (23). Ponadto w rezolucji z dnia 8 lipca 2021 r. Parlament Europejski podkreślił, że „potrzebny jest jasny plan przeglądu ram budżetowych, najlepiej przed dezaktywacją ogólnej klauzuli wyjścia” oraz że „stosowanie obecnych ram budżetowych, w szczególności ścieżek dostosowawczych, prowadziłoby do wysokiego tempa redukcji zadłużenia, podważając plan odbudowy gospodarek”. Ponadto, aby uniknąć zagrożeń dla stabilności oraz zwiększyć gotowość na sytuacje kryzysowe i zdolności reagowania, należy rozważyć utworzenie odpowiednich funduszy UE. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Komitet w pełni popiera zalecenie, zgodnie z którym należy dalej wspólnie zwiększać starania na rzecz zwalczania agresywnego planowania podatkowego i uchylania się od opodatkowania, a także powiązanych skutków obocznych w państwach członkowskich, oraz wzywa do podjęcia skoordynowanego działania. Komitet z zadowoleniem przyjmuje porozumienie OECD dotyczące reformy opodatkowania osób prawnych i zachęca państwa członkowskie do jej szybkiej realizacji. UE powinna propagować to porozumienie na poziomie międzynarodowym, w szczególności w kontaktach z głównymi partnerami handlowymi. Ponadto z zadowoleniem przyjmuje się strategie przesuwania obciążeń podatkowych z pracy i – pod warunkiem należytego uwzględnienia efektu dystrybucyjnego – na wspieranie dwojakiej transformacji. Na przykład podatek od nieruchomości w mniejszym stopniu zakłóca konkurencję i umożliwiłby odejście od opodatkowania pracy. Ponadto Komitet zwraca uwagę na fakt, że w kontekście zapewnienia rozważnej polityki fiskalnej uwzględnia się wyłącznie środki związane z wydatkami, a nie środki oparte na dochodach. Podsumowując, sprawiedliwy system dochodów stanowi warunek konieczny do osiągnięcia stabilności fiskalnej i przywrócenia zdrowych finansów publicznych, w szczególności w państwach wysoko zadłużonych. |
| --- | --- |

3.4.5.

Bruksela, dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. opinia EKES-u w sprawie rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022 (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 50).

1

(2)  Zob. European Economic Forecast. Spring 2020 (europa.eu), [Europejska prognoza gospodarcza. Wiosna 2020 r.], s. 1.

2

(3)  COM(2022) 230 final.

3

(4)  Komunikat Komisji Europejskiej „W kierunku zielonej, cyfrowej i odpornej gospodarki: nasz europejski model wzrostu”.

4

(5)  Komunikat „Europejski semestr w 2022 r. – pakiet wiosenny” – Komisja Europejska (europa.eu).

5

(6)  Summer 2022 Economic Forecast: Russia's war worsens the outlook [Prognoza gospodarcza z lata 2022 r.: rosyjska wojna pogarsza perspektywy] (europa.eu).

6

(7)  Spring 2022 Economic Forecast: Russian invasion tests EU economic resilience [Prognoza gospodarcza z wiosny 2022 r.: rosyjska inwazja wystawia na próbę odporność gospodarczą UE] – Komisja Europejska (europa.eu).

7

(8)  Zob. opinia EKES-u w sprawie rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022 (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 50).

8

(9)  Wystąpienie przewodniczącej Komisji Ursuli von der Leyen podczas debaty w ramach sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego (w dniu 8.6.2022) na temat wniosków ze specjalnego posiedzenia Rady Europejskiej, które odbyło się 30 i 31 maja 2022 r.

9

(10)  Dz.U. C 155 z 30.4.2021, s. 1.

10

(11)  Zob. rezolucja EKES-u „Jak poprawić zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności?” (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 1).

11

(12)  Doroczna konferencja grupy ds. europejskiego semestru 2022 – Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (europa.eu).

12

(13)  2021/2251 (INI), pkt 88.

13

(14)  COM(2022) 383 final.

14

(15)  Wzrost z 683 mld EUR rocznie zainwestowanych w poprzednim dziesięcioleciu. W scenariuszu pośrednim dodatkowe średnie roczne potrzeby inwestycyjne oszacowano na 360 mld EUR do 2030 r. Zob. Bruegel Policy Contribution, wydanie nr 18/21 – wrzesień 2021 r. Po roku 2030 potrzeby inwestycyjne będą jeszcze większe.

15

Bruegel Policy Contribution

(16)  COM(2022) 231 final.

16

(17)  Zob. opinia EKES-u Fundusz Dostosowania do Zmiany Klimatu finansowany z Funduszu Spójności i NGEU (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 23).

17

(18)  Komunikat Komisji Europejskiej „W kierunku zielonej, cyfrowej i odpornej gospodarki” (COM(2022) 83 final).

18

(19)  Zob. opinia EKES-u „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 101).

19

(20)  Zob. opinia EKES-u w sprawie rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2022 (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 50), pkt 3.2.3.

20

(21)  Z prognoz MFW z października 2015 r. wynika, że oczekiwano, iż dziewięć państwa członkowskich nie będzie przestrzegać zasady obniżenia zadłużenia o jedną dwudziestą przez kolejne trzy lata. Nie zrealizowano drugiej fazy procedury nadmiernego deficytu (Bruegel Policy Contribution, marzec 2016 r.).

21

Bruegel Policy Contribution

(22)  Klaus Regling, dyrektor Europejskiego Mechanizmu Stabilności, proponuje korektę wskaźnika zadłużenia z 60 % na 100 % i utrzymanie rocznego deficytu na poziomie 3 % PKB.

22

(23)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 227 oraz Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 11.

23

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/43 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/43

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Uwagi dodatkowe na zalecenia dotyczącego zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro”

(COM(2021) 742 final)

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/07)

| Sprawozdawca: | Juraj SIPKO |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Juraj SIPKO

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 22.3.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 170/1/2// |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

22.3.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

6.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

170/1/2//

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zauważa, że obecny stan rozwoju gospodarczego strefy euro i Unii Europejskiej charakteryzuje się szczególnie wysokim poziomem niepewności gospodarczej, geoekonomicznej i politycznej. Niepewność ta wynika z dwóch wstrząsów systemowych, z jakimi mamy obecnie do czynienia, tj. utrzymującej się pandemii COVID-19 oraz inwazji Rosji na Ukrainę. Pojawiło się także nowe zagrożenie związane z rozdrobnieniem w sektorach handlu międzynarodowego, płatności, rynków kapitałowych i finansowych, w tym produkcji, badań i transportu. To ryzyko systemowe doprowadziło do ogromnego wzrostu długu publicznego i przyrostu inflacji. Największym wyzwaniem, przed jakim stoją strefa euro i państwa członkowskie UE, pozostaje jednak walka ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES przypomina, że do zakończenia walki z ciągłym rozpowszechnianiem się COVID-19 jest jeszcze daleka droga. Dlatego należy podjąć wszelkie konkretne i systemowe działania w celu zwalczenia tej choroby, przygotowując się jednocześnie do innych potencjalnych epidemii i pandemii. Komitet podkreśla, co potwierdzają doświadczenia ostatnich dwóch lat, że najwyższa stopa zwrotu z inwestycji występuje w sektorze zdrowia. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES popiera zakończenie rosyjskiej agresji i wojny w Ukrainie oraz przywrócenie integralności terytorialnej Ukrainy. Może to stworzyć warunki dla odpornego, sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego wzrostu gospodarczego w państwach strefy euro i w państwach członkowskich Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z uwagą śledzi bardzo niekorzystne tendencje inflacyjne, które wynikają głównie z rosnących cen towarów, żywności i energii, w tym z zakłóceń w łańcuchu dostaw. W tej sytuacji podnoszenie stóp procentowych nie jest szczególnie skutecznym narzędziem. Zbyt ostra polityka pieniężna może też zwiększyć ryzyko recesji i opóźnić prywatne inwestycje w transformację energetyczną, które są tak pilnie potrzebne. Dlatego EKES zaleca, aby EBC przeprowadził odpowiednią ocenę proporcjonalności, dokładnie analizując skutki uboczne zaostrzonej polityki pieniężnej i jej konsekwencje dla długoterminowych celów w zakresie stabilności cen. EKES zachęca jednak Europejski Bank Centralny do obniżania inflacji bazowej bez szkody dla ożywienia gospodarczego w UE. Ze względu na wyżej wymienione zagrożenia EBC powinien postępować ostrożnie w normalizacji polityki pieniężnej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W obliczu gwałtownie rosnących cen energii i żywności EKES zaleca krajowym decydentom w dziedzinie polityki gospodarczej utworzenie sprawnej i skutecznej siatki bezpieczeństwa socjalnego dla najsłabszych grup społecznych, w tym dla najbardziej dotkniętej obecną sytuacją części klasy średniej – siatki, która nikogo nie pozostawi na uboczu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet jest zaniepokojony stałym wzrostem długu publicznego. W związku z tym zaleca podjęcie działań w kierunku konsolidacji budżetowej w perspektywie średnioterminowej. Mając na uwadze konieczność uzupełnienia budżetów państw, EKES dostrzega możliwość sprawiedliwego opodatkowania, a jednocześnie efektywnego wykorzystania funduszy publicznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zwraca uwagę, że uruchomienie ogólnej klauzuli wyjścia w odpowiedzi na pandemię COVID-19 było słuszną decyzją. Choć obowiązywanie klauzuli przedłużono do 2023 r., trzeba będzie rozważyć jego dalsze przedłużenie, jeżeli ryzyko systemowe będzie się utrzymywać. W związku z tym Komitet oczekuje, że Komisja Europejska niezwłocznie poczyni konkretne kroki w celu zreformowania paktu stabilności i wzrostu. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Pomimo postępów w tworzeniu unii finansowej należy przyjąć i wdrożyć wszelkie konkretne i systemowe środki służące dokończeniu budowy unii bankowej i unii rynków kapitałowych. EKES wzywa więc odpowiedzialne organizacje i właściwe instytucje, aby połączyły siły w celu utworzenia unii finansowej. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla negatywne skutki rozdrobnienia. Zwraca uwagę na niestabilną sytuację na rynku obligacji skarbowych na rynkach strefy euro. Dlatego też Komitet z zadowoleniem przyjmuje zapowiedź Europejskiego Banku Centralnego z 15 czerwca 2022 r. dotyczącą przygotowania środków na rzecz przeciwdziałania rozdrobnieniu w strefie euro. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES popiera transformację gospodarek strefy euro. Jednocześnie zwraca uwagę na elementarne ryzyko związane ze zmianą klimatu. W związku z tym – i pomimo nieprzewidzianych złożonych zmian geoekonomicznych – zaleca przejście na odnawialne źródła energii oraz wykorzystanie środków finansowych dostępnych w ramach planu odbudowy, a także innych zasobów finansowych, w tym wsparcia finansowego ze strony sektora prywatnego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Podobnie jak inne państwa UE, kraje strefy euro zmagają się obecnie ze wstrząsami i zagrożeniami systemowymi. Dlatego też, biorąc pod uwagę krytyczny okres, w którym znajduje się ludzkość, EKES wzywa wszystkie kraje i właściwe instytucje międzynarodowe do współpracy w celu rozwiązania wszystkich historycznie bezprecedensowych wstrząsów, niebezpieczeństw i zagrożeń systemowych, przed którymi stoi obecnie świat. Opóźnienie przyjęcia i wdrożenia środków może mieć daleko idące konsekwencje, nie tylko w postaci strat materialnych, ale także – i przede wszystkim – w postaci zagrożenia dla życia ludzkiego. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Tło i kontekst

| 2.1. | Obecnie mamy do czynienia z dwoma realnymi wstrząsami systemowymi – pandemią COVID-19 i inwazją Rosji na Ukrainę – które wraz z następującym w ich konsekwencji rozdrobnieniem geoekonomicznym spowodowały wysoki stopień niepewności. Co więcej, rosnące ceny towarów i żywności doprowadziły do znacznego ryzyka społeczno-gospodarczego zarówno w strefie euro, jak i w całej UE. W świetle elementarnego zagrożenia związanego ze zmianą klimatu jednym z największych wyzwań dla strefy euro i państw członkowskich UE jest przejście na zieloną gospodarkę. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dzisiejsza sytuacja gospodarcza jest naznaczona bezprecedensowymi realnymi wstrząsami zewnętrznymi w krajach strefy euro. Z punktu widzenia podstawowych wskaźników makroekonomicznych nie można zatem uznać, że sytuacja ta jest stabilna. Ponadto niektóre państwa członkowskie strefy euro w swoich dążeniach do utworzenia zrównoważonych, odpornych i sprzyjających włączeniu społecznemu gospodarek od dłuższego czasu zmagają się z wyzwaniami strukturalnymi. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Przed wystąpieniem tych dwóch wstrząsów systemowych inflacja utrzymywała się na stosunkowo niskim poziomie w niemal wszystkich państwach członkowskich należących do strefy euro. Względnie niższe stopy inflacji odnotowano jeszcze przed nadejściem kryzysu klimatycznego, a w niektórych krajach strefy euro odnotowano wręcz deflację. Dzisiejsza dynamika inflacji wymaga szerokiego zastosowania zestawu narzędzi EBC. Obecnie inflacja jest jednym z największych zagrożeń dla trwałego i odpornego wzrostu gospodarczego w strefie euro sprzyjającego włączeniu społecznemu. Obniżenie i ustabilizowanie inflacji oraz utrzymanie jej na poziomie celu inflacyjnego, czyli poniżej 2 %, nie jest możliwe bez odpowiednich zmian w polityce pieniężnej Europejskiego Banku Centralnego. W najbliższej przyszłości ważne jest, aby EBC zachował ostrożność w normalizacji polityki pieniężnej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Inflacja jest najwyższa od czasów utworzenia europejskiej unii walutowej. Wynika to z całego szeregu czynników, które doprowadziły do stopniowego wzrostu inflacji nawet w czasie pogłębiającego się globalnego kryzysu związanego z COVID-19. Trwające obecnie ożywienie gospodarcze w strefie euro jeszcze bardziej pogłębiło tę negatywną tendencję w wyniku zmniejszenia podaży. Do zwiększenia cen przyczyniła się także rosyjska inwazja na Ukrainę. Zasadne jest pytanie, w jakim stopniu polityka pieniężna Europejskiego Banku Centralnego, zakładając wykorzystanie wszystkich dostępnych instrumentów, może spowolnić wzrost inflacji oraz stopniowo przywrócić ją do poziomu zadeklarowanego celu inflacyjnego i utrzymać ją na tym poziomie, bez zagrożenia dla stabilności jednej waluty i ożywienia gospodarczego po kryzysie związanym z COVID-19. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Obecne tendencje inflacyjne nie są ani przejściowe, ani krótkoterminowe (jak zauważono jesienią 2021 r.), ale ujawniają wysoki stopień niepewności. W drugiej połowie ubiegłego roku zwyżki cen wynikały przede wszystkim ze wzrostu cen energii, a także z zakłóceń w łańcuchach dostaw, niezwykle gwałtownego wzrostu cen towarów i wyższych kosztów transportu. Ponieważ przyczyny obecnej dynamiki cen są złożone, sama polityka pieniężna nie zdoła ograniczyć inflacji. Potrzebna jest dywersyfikacja importu energii, a tym samym zmniejszenie zależności od dostaw z Rosji. Dywersyfikacja daje również państwom członkowskim strefy euro historyczną możliwość przeprowadzenia pilnych reform strukturalnych (np. reform administracyjnych, reform sądownictwa, reform mających na celu wzmocnienie praworządności) i uniezależnienia od importu tradycyjnych surowców energetycznych. Ponadto konieczna jest interwencja na rynku w celu kontrolowania obecnej zmienności cen na rynku energii. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący interwencji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jednocześnie istnieją dowody na to, że pomimo rosnących cen energii wiele przedsiębiorstw było w stanie zwiększyć swoje zyski jednostkowe. Analiza EBC wykazała, że zyski były kluczowym czynnikiem wpływającym na ogólną inflację krajową, ponieważ firmy przenosiły wyższe koszty oraz zabezpieczały i zwiększały marże zysku. Interwencje rynkowe w sektorze energetycznym mogą także ograniczać dynamikę cen. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Obecne wzrosty cen są przede wszystkim związane z podażą. Tendencja ta wpływa negatywnie na konkurencyjność strefy euro, prowadząc do wzrostu kosztów i wywierając presję na wzrost wynagrodzeń w okresie pogorszenia koniunktury gospodarczej. Jeśli ten niekorzystny wzorzec będzie się utrzymywał, może doprowadzić do stagflacji (choć obecnie nie występuje ona w krajach strefy euro jako całości). W przeszłości stagflację odnotowano niemal 40 lat temu. Jeśli zewnętrzne wstrząsy systemowe będą się utrzymywać, nie można wykluczyć, że dojdzie do tego niepożądanego zjawiska. Z drugiej strony EKES wskazuje na możliwe negatywne skutki dla popytu, jeśli osoby o niskich i średnich dochodach zostaną dotknięte spadkiem płac realnych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W 2021 r. odnotowano stosunkowo korzystną tendencję wzrostu gospodarczego w państwach członkowskich strefy euro. Nie spodziewano się jednak gwałtownego spowolnienia inwestycji i przepływów handlowych spowodowanego wysokim poziomem niepewności gospodarczej. Światowy kryzys związany z COVID-19 może pogłębić przepaść między poziomami wzrostu gospodarczego w strefie euro, jeśli nie zostaną przyjęte i wdrożone reformy strukturalne. Ta tendencja w kierunku rozbieżności gospodarczej może mieć istotny wpływ na konwergencję i pogłębić niekorzystne zmiany w państwach członkowskich strefy euro. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Perspektywy potencjalnego wzrostu inwestycji w krótkim okresie nie są zachęcające. W obliczu niepewności inwestycyjnej spowodowanej wojną w Ukrainie przyjęto nieco bardziej stonowane podejście do instrumentów wprowadzonych w celu zapewnienia odbudowy po pandemii COVID-19 (Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności). Dlatego ważne jest, aby poszczególne gospodarki były w stanie poradzić sobie z trwającymi zakłóceniami przepływów handlowych i inwestycyjnych oraz z utrzymującą się niepewnością w gospodarce światowej, ale przede wszystkim z wysokim poziomem niepewności w państwach członkowskich strefy euro. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Spowolnienie gospodarcze wynika również ze znacznych podwyżek cen energii, z którymi borykają się gospodarstwa domowe. Niektóre państwa członkowskie wprowadziły środki mające na celu przeciwdziałanie wzrostowi cen w postaci dotacji, zmian w podatku VAT, w tym dodatkowych składek społecznych, oraz taryf socjalnych dla gospodarstw domowych o najniższych dochodach. W związku z tym konieczna jest nowa definicja efektywnego wykorzystania energii w gospodarstwach domowych i zmiana nawyków związanych z jej zużyciem. Rosnące ceny energii doprowadziły do stopniowego wyparcia innych pozycji z koszyka konsumenckiego, na które obecnie nastąpił spadek popytu. Co więcej, wyższe ceny energii dla gospodarstw domowych prowadzą do zmiany struktury konsumpcji gospodarstw domowych i znacznego spadku konsumpcji niektórych artykułów konsumenckich. Energia jest jednak dobrem podstawowym i dostęp do niej można ograniczyć jedynie w niewielkim zakresie, co oznacza, że skutki tych podwyżek cen szczególnie odczują biedniejsze gospodarstwa domowe. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Pandemia COVID-19 miała i nadal ma bardzo negatywny wpływ na finanse publiczne w państwach członkowskich należących do strefy euro. W celu zwalczenia kryzysu związanego z COVID-19 w marcu 2020 r. uruchomiono ogólną klauzulę wyjścia w ramach paktu stabilności i wzrostu. Ustanowiono także tymczasowe ramy pomocy państwa umożliwiające wykorzystanie bodźców fiskalnych na szeroką skalę w celu wsparcia sektora biznesowego, ale również w celu utrzymania stabilności społecznej. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Podejmowane w odpowiedzi na kryzys działania w ramach polityki fiskalnej oraz spadek produkcji doprowadziły do znacznego wzrostu wskaźników zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych, zwłaszcza w niektórych państwach członkowskich o wysokim zadłużeniu. Ogromne znaczenie ma dalsze zapewnianie długookresowej zdolności do obsługi długu publicznego przez jego stopniowe zmniejszanie. Biorąc pod uwagę, że w perspektywie średnioterminowej ceny energii nadal będą utrzymywać się na wysokim poziomie, konieczne będą przegląd mechanizmów rynkowych i mechanizmów ustalania cen oraz wprowadzenie dalszych środków wsparcia fiskalnego w celu udzielenia pomocy gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom szczególnie dotkniętym wzrostem cen energii. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Zwiększone wydatki na bezpieczeństwo i inne obszary priorytetowe o krytycznym znaczeniu mogą doprowadzić do tymczasowego spadku kondycji gospodarczej strefy euro na tle gospodarek światowych. W tym kontekście państwa członkowskie należące do strefy euro stoją przed poważnym wyzwaniem, jakim jest dążenie do trwałego wzrostu gospodarczego i utrzymanie udziału gospodarki strefy euro względem innych światowych konkurentów przy użyciu wszystkich dostępnych narzędzi w połączeniu ze skuteczną polityką indywidualną, w tym narzędzi dyplomatycznych. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | W ostatnim czasie w wyniku niekorzystnych wydarzeń geopolitycznych kurs euro spadł w stosunku do dolara amerykańskiego. Te tendencje spadkowe obserwowano od maja 2021 r. Deprecjacja euro, drugiej co do wielkości waluty rezerwowej, wynika głównie z odmiennej polityki pieniężnej prowadzonej przez Europejski Bank Centralny i System Rezerwy Federalnej (FED). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Na podstawie powyższych analiz Komisja Europejska przedstawiła swoją prognozę gospodarczą (w lipcu 2022 r.), uwarunkowaną przede wszystkim rozwojem sytuacji w Ukrainie. Prognozy Komisji zakładają, że w tym roku wzrost gospodarczy wyniesie 2,7 % w państwach członkowskich UE i 2,6 % w strefie euro, a w przyszłym roku spadnie do 1,5 % i 1,4 %. Przewiduje się, że w tym roku średnia stopa inflacji wyniesie 7,6 % w UE i 7,6 % w strefie euro, natomiast w przyszłym roku inflacja ma spaść odpowiednio do 4,6 % i 4 %. |
| --- | --- |

2.15.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES podkreśla, że rozwój gospodarczy krajów strefy euro w perspektywie krótko-, ale także średnioterminowej jest i w dalszym ciągu może być silnie uzależniony od skutków inwazji Rosji na Ukrainę. Przyczyny tej niekorzystnej sytuacji mają charakter systemowy i na próżno szukać analogii w powojennej historii. Dlatego bardzo trudno jest ją porównać z innymi wstrząsami, które w przeszłości miały negatywny wpływ na rozwój gospodarczy w strefie euro. W każdym razie istnieje bardzo duży stopień niepewności, który utrudnia określenie perspektyw rozwoju sytuacji w przyszłości. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zwraca uwagę, że dynamika podstawowych wskaźników makro- i mikroekonomicznych w krajach strefy euro nie jest optymistyczna. Panuje ogromna niepewność. W szczególności mamy do czynienia z szeregiem nieznanych zmiennych, głównie o charakterze geopolitycznym i gospodarczym, które mogą wpłynąć na i tak już niezwykle wysoki stopień niepewności. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komitet uważa, że tendencja inflacyjna stanowi duże zagrożenie dla postępu społeczno-gospodarczego w krajach strefy euro. Obecne ryzyko inflacyjne związane jest głównie z dostawami i zakłóceniami w łańcuchach wartości. Wydarzenia w Ukrainie, szczególnie w kontekście dostaw energii, w tym cen surowców, a także środki mające na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się COVID-19 doprowadziły do zmian po stronie podaży. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dzisiejsza dynamika inflacji wymaga szerokiego stosowania zestawu narzędzi EBC w celu osiągnięcia stabilności cen za pomocą akomodacyjnej polityki pieniężnej. EBC powinien postępować ostrożnie w kwestii normalizacji polityki pieniężnej. Co więcej, oczekuje się, że polityka pieniężna będzie nadal wspierać politykę gospodarczą w krajach należących do strefy euro. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet podkreśla, że ryzyko inflacyjne nie zostało opanowane w państwach członkowskich, a próby jego wyeliminowania są jedynie częściowe. Z uwagi na utrzymującą się niekorzystną tendencję inflacyjną, która wpływa na gospodarstwa domowe oraz na konkurencyjność, EKES wzywa wszystkie właściwe i odpowiedzialne instytucje do przyjęcia i wdrożenia wszelkich pilnych środków, aby zrekompensować negatywne skutki gwałtownych skoków cen. Jednocześnie należy zapobiec zawirowaniom na rynku obligacji skarbowych w strefie euro (1). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje publikację programu REPowerEU. Oczekuje, że program ten przyczyni się do stopniowego zmniejszenia zależności od dostaw energii z Federacji Rosyjskiej. Program oferuje też możliwość stopniowego eliminowania największego ryzyka kosztowego, które stanowi główne zagrożenie dla stabilności cen w krajach strefy euro. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Komitet spodziewa się, że REPowerEU wniesie wkład w dwóch kolejnych kluczowych aspektach: (i) REPowerEU powinien stymulować znaczny wzrost inwestycji w wybranych sektorach i obszarach, co pozwoli zrealizować pomysł, który powstał przed inwazją Rosji na Ukrainę – głównym założeniem jest to, że ten rok będzie znaczący pod względem wzrostu inwestycji, szczególnie w wybranych obszarach interesu publicznego; (ii) REPowerEU powinien również wnieść znaczący wkład w najważniejsze zmiany strukturalne, przed którymi stoi obecne pokolenie, a tym samym przyczynić się do osiągnięcia kluczowego celu, jakim jest uczynienie gospodarek strefy euro bardziej konkurencyjnymi, zrównoważonymi i odpornymi, przy jednoczesnym dążeniu do realizacji głównych celów określonych w Zielonym Ładzie. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES uważnie przygląda się zasadniczej zmianie przeznaczenia inwestycji w porównaniu z pierwotnymi planami inwestycyjnymi. Można oczekiwać, że wzrost inwestycji będzie niższy w sektorach związanych z restrukturyzacją energetyczną i realizacją przez kraje UE priorytetów określonych w Zielonym Ładu. Perspektywy w sektorach i obszarach, które nie są z tym bezpośrednio powiązane, pozostają niewiadomą. W tym kontekście ważny będzie rozwój małych i średnich przedsiębiorstw w tradycyjnych sektorach gospodarki (nie tych niezbędnych ze względów strategicznych ani dążących do doskonałości na światowym poziomie), wykorzystujących potencjał w poszczególnych regionach. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zdecydowanie popiera zwrócenie należytej uwagi nie tylko na realizację bieżących priorytetów o krytycznym znaczeniu, ale także na zapewnienie jednolitych wyników w zakresie innowacji w poszczególnych regionach, w strefie euro i w całej UE. Bagatelizowanie tego celu może pogłębić rozbieżne tendencje między regionami w strefie euro i między państwami członkowskimi UE. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje możliwość zwiększenia konwergencji dzięki wzrostowi w niegdyś słabiej rozwiniętych państwach członkowskich strefy euro, które od dłuższego czasu odnotowują wzrost na poziomie wyższym niż średnia dla całej strefy euro. Z tej perspektywy należy zauważyć, że pandemia COVID-19 oraz obecna wojna w Ukrainie mogą doprowadzić do pogłębienia rozbieżności w państwach członkowskich strefy euro, co nie sprzyja realizacji podstawowych idei zawartych w traktacie z Maastricht. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje i wspiera toczącą się debatę na temat kształtu nowych instytucjonalnych ram finansów publicznych w państwach członkowskich UE. W tym kontekście zwraca uwagę, że aktualizacja reguł fiskalnych określonych w pakcie stabilności i wzrostu wiąże się przede wszystkim z wyzwaniem dotyczącym pogodzenia stabilności finansowania z wyraźnymi potrzebami w zakresie inwestycji publicznych. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES dostrzega możliwości wzajemnej koordynacji i powiązań między różnymi rodzajami polityk mających na celu zapewnienie zrównoważonego długu publicznego. Ponadto w uzasadnionych przypadkach należy wspierać strategie fiskalne zgodnie ze średniookresowym podejściem do korekty fiskalnej, które będzie ukierunkowane na odbudowę i odporność. Komitet oczekuje, że wypracowane zostaną realistyczne i wykonalne rozwiązania prowadzące do powstania platformy w dziedzinie finansów publicznych, którą należy niezwłocznie wdrożyć. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Biorąc pod uwagę, że po kryzysie związanym z COVID-19 budżety publiczne są nadwyrężone, dalsze środki wyrównawcze wspomagające gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa w radzeniu sobie z kryzysem energetycznym muszą być odpowiednio ukierunkowane i skuteczne. EKES doskonale rozumie obecne przesłanki, które uzasadniają konieczność ochrony bezpieczeństwa oraz zaspokojenia potrzeb humanitarnych i społecznych, oraz ich wpływ na budżety państw w strefie euro, a także szanuje działania państw w tym zakresie. W tym kontekście z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji o przedłużeniu obowiązywania klauzuli wyjścia w ramach paktu stabilności i wzrostu oraz wzywa Komisję do jak najszybszego przedstawienia konkretnych propozycji reformy paktu stabilności i wzrostu. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Komitet wielokrotnie już stwierdzał, że podobnie jak w przeszłości – choć dziś jest to być może jeszcze bardziej istotne – konieczne są większe starania na rzecz wzmocnienia pozycji strefy euro w kontekście międzynarodowym. Obecnie gospodarki strefy euro stoją przed nowymi wyzwaniami związanymi z ogólnym zagrożeniem bezpieczeństwa i ze zmianami strukturalnymi. Ponadto rozwój sytuacji gospodarczej i politycznej może wpłynąć na pozycję euro w międzynarodowym systemie walutowym i płatniczym. Zakończenie rosyjskiej agresji i wojny w Ukrainie wraz z przywróceniem integralności terytorialnej Ukrainy może doprowadzić do ożywienia koniunktury na świecie, a także do umocnienia gospodarki strefy euro. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES jest przekonany, że w celu zapewnienia względnej stabilności społeczno-gospodarczej w państwach członkowskich należących do strefy euro, w obliczu dużej niepewności geopolitycznej i gospodarczej związanej z ryzykiem wzrostu inflacji i długu publicznego, istotne będzie skupienie się na właściwych priorytetach przy korzystaniu z funduszy Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF). Instrument ten umożliwia państwom członkowskim UE wspólną emisję obligacji na rynkach kapitałowych i jak dotąd jest bardzo skuteczny. Dlatego Komitet bardzo przychylnie odnosi się do jego praktycznego wykorzystania także w przyszłości. W związku z tym widzi możliwość wykorzystania RRF po 2026 r. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Komitet podkreśla, że trwająca inwazja Rosji na Ukrainę może doprowadzić do niepożądanej recesji, a nawet stagflacji w niektórych krajach strefy euro. Dlatego teraz bardziej niż kiedykolwiek potrzebne jest uważne monitorowanie tych niekorzystnych zjawisk i podejmowanie działań zapobiegawczych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES zwraca uwagę, że stopa bezrobocia i tendencje na rynku pracy wskazują na względnie stabilną sytuację. Jednocześnie podkreśla, że w porównaniu z okresem sprzed 2008 r. zaobserwowano stosunkowo duże rozbieżności między wskaźnikami bezrobocia w poszczególnych krajach. W niektórych państwach członkowskich strefy euro utrzymuje się bezrobocie strukturalne, któremu towarzyszy niedobór wykwalifikowanej siły roboczej. To właśnie ten względny niedobór wysoko wykwalifikowanej kadry nie daje dostatecznego pola do zwiększenia konkurencyjności w wybranych sektorach i obszarach. W tym kontekście EKES zauważa, że w państwach członkowskich strefy euro i w UE nadal istnieją wystarczające i wciąż jeszcze niewykorzystane możliwości podnoszenia i zmiany kwalifikacji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Komitet jest bardzo zaniepokojony negatywnymi tendencjami w zakresie nierówności i rosnącym ubóstwem w państwach członkowskich strefy euro i w całej UE. Nierówności w szerokim tego słowa znaczeniu są w dużej mierze także pokłosiem globalnego kryzysu finansowego. Pandemia COVID-19 dodatkowo pogłębiła tę niekorzystną sytuację. Skutki rosnących cen energii i żywności dotykają obecnie najsłabsze grupy społeczne, a także gospodarstwa domowe o niskich i średnich dochodach. Z tego względu EKES pilnie wzywa wszystkie właściwe instytucje do utworzenia siatki bezpieczeństwa socjalnego, która będzie skutecznie działać i nie pozostawi nikogo na uboczu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES ponownie zwraca uwagę na możliwy i nieprzewidziany rozwój kolejnych mutacji wirusa, pandemii i epidemii. Pojawienie się i szybkie rozprzestrzenianie COVID-19 ujawniło, jak bardzo sektor zdrowia był nieprzygotowany na pandemię. Potrzeba zatem bardziej dogłębnego przygotowania, ale przede wszystkim bardziej odpowiedzialnej polityki ze strony wszystkich właściwych organów i instytucji w tej dziedzinie. Komitet zauważa, że – jak pokazały wydarzenia z ostatnich dwóch lat – największy zwrot z inwestycji pochodzi z inwestycji w zdrowie i profilaktykę. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES podkreśla, że wspieranie działań mających na celu zapewnienie dodatkowej płynności od czasu wybuchu pandemii COVID-19 było słusznym posunięciem. Biorąc jednak pod uwagę, że niektóre szczególne operacje zostały zawieszone, konieczne będzie teraz skupienie się na zapewnieniu wypłacalności niektórych przedsiębiorstw. Dodatkowa płynność będzie również potrzebna do wsparcia wzrostu po pandemii. Dlatego też zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie mają dalsze działania zmierzające do utworzenia unii rynków kapitałowych i unii bankowej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Komitet zwraca uwagę, że w gospodarce światowej dochodzi do rozdrobnienia. Inwazja Rosji na Ukrainę doprowadziła do rozdrobnienia w handlu międzynarodowym, płatnościach międzynarodowych, międzynarodowych stosunkach walutowo-finansowych, transporcie międzynarodowym, międzynarodowej nauce i badaniach, globalnych łańcuchach wartości, a także w innych obszarach. Proces ten ma bardzo negatywny wpływ na rozwój społeczno-gospodarczy w krajach strefy euro. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES zauważa, że wobec wysokiego poziomu niepewności gospodarczej i geoekonomicznej, któremu towarzyszy duże ryzyko, Europa znalazła się w niezwykle skomplikowanej sytuacji, najtrudniejszej od początku projektu integracji europejskiej. Ponieważ nie sposób przewidzieć przyszłego rozwoju sytuacji społeczno-gospodarczej, istnieje silna potrzeba przyjęcia i wdrożenia przez właściwe instytucje całego szeregu środków mających na celu ograniczenie i wyeliminowanie zewnętrznych wstrząsów dla gospodarek państw członkowskich strefy euro. |
| --- | --- |

4.8.

Bruksela dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  W związku z tym Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat EBC z 15 czerwca 2022 r. o zamiarze opracowania instrumentu mającego na celu przeciwdziałanie rozdrobnieniu w strefie euro.

1

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/50 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/50

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zwiększenie mobilności pracowników w celu wsparcia odbudowy gospodarczej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/08)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 101/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

29.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

101/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W wielu swoich opiniach EKES odniósł się do znaczenia mobilności pracowników i zauważył, że choć na przestrzeni lat wewnątrzunijna mobilność pracowników wzrastała, to tylko w umiarkowanym tempie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet uważa, że trzeba dokładniej przeanalizować, dlaczego – poza ograniczeniami spowodowanymi pandemią – liczba osób w wieku produkcyjnym przemieszczających się w obrębie UE wzrasta o mniejszy odsetek niż w poprzednich latach. Wzywa również do przeprowadzenia badania dotyczącego określenia kosztów ekonomicznych obecnego stanu rynku pracy. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet zaleca bardziej skuteczne środki na szczeblu krajowym z naciskiem na aktywne polityki rynku pracy, takie jak świadczenia pracownicze dla pracowników z UE i państw trzecich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia w semestrze europejskim wskaźników będących częścią zaleceń krajowych, służących monitorowaniu polityk krajowych, które w taki czy inny sposób ograniczają mobilność pracowników wewnątrz UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet wzywa Komisję także do przeanalizowania negatywnego rozwoju sytuacji związanej z mobilnością pracowników, w szczególności zjawiska drenażu mózgów w niektórych sektorach i regionach. Jednocześnie walka z drenażem mózgów musi iść w parze ze środkami promowania pozytywnej konwergencji społecznej i gospodarczej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca również, by państwa członkowskie w dalszym ciągu ulepszały swoje odpowiednie portale poprzez uwzględnienie minimalnych warunków pracy wymaganych na podstawie przepisów krajowych, z myślą o uniknięciu nadużyć. Wzywa też do dalszych wysiłków na rzecz poprawy umiejętności językowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa państwa członkowskie do ułatwiania mobilności osobom z niepełnosprawnościami. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet uważa także, że ważnym czynnikiem zwiększania mobilności pracowników w UE jest równouprawnienie płci, jak stwierdzono w opinii SOC/731 (1). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wzywa Komisję Europejską do stałego monitorowania koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i do zapewniania wspólnych rozwiązań w nowych sytuacjach, takich jak telepraca z zagranicy. Ponadto apeluje o intensywniejsze wysiłki na rzecz utworzenia europejskiego numeru zabezpieczenia społecznego jako sposobu na pokonanie przeszkód w dostępie do zabezpieczenia społecznego w sytuacjach transgranicznych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zauważa, że dobre warunki pracy i zatrudnienia, a także aspekty jakości życia, takie jak dostępność dobrych szkół i obiektów rekreacyjnych, są niezbędne, aby przedsiębiorstwa utrzymały przewagę konkurencyjną i przyciągały wykwalifikowanych pracowników. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES stwierdza również, że pandemia COVID-19 wyraźnie zwiększyła możliwości telepracy. Coraz więcej pracowników jest zainteresowanych pracowaniem zdalnie z zagranicy przez krótki lub średni okres. EKES oczekuje zbliżających się negocjacji partnerów społecznych na temat dyrektywy w tej sprawie. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Komitet wzywa do utworzenia ogólnounijnej sieci punktów informacyjnych, internetowych, ale również fizycznych i telefonicznych, mających na celu pomoc pracownikom i pracodawcom w radzeniu sobie z wątpliwościami dotyczącymi usług bankowych i ubezpieczeniowych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Wreszcie, EKES podkreśla znaczenie trwającej analizy statystycznej przepływów w ramach mobilności pracowników. Ma ona pomóc w rozwiązaniu problemu niedopasowania umiejętności na rynkach pracy UE, a także w ocenie wpływu wydarzeń takich jak wojna w Ukrainie oraz przemieszczania się osób w wieku produkcyjnym w państwach członkowskich i między nimi. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W czasie ogromnej niepewności gospodarczej, gdy prognozy gospodarcze są obniżane, a podwyżka stóp procentowych w strefie euro zapobiegająca wysokiej inflacji jest niemal nieunikniona, mobilność pracowników w UE może odegrać kluczową rolę w ożywieniu gospodarczym i perspektywach wzrostu UE. Powszechnie uznaje się, że swobodny przepływ pracowników i usług przyczynia się do wzrostu gospodarczego i spójności w Unii oraz stwarza możliwości zatrudnienia na jednolitym rynku. Efekt jest oczywisty: zwiększenie mobilności pracowników wypełniających istniejące wakaty poprawia alokację zasobów siły roboczej oraz zwiększa produkcję gospodarczą i dobrobyt, zwłaszcza jeśli oferowane warunki pracy są sprawiedliwe. Unijny rynek pracy opiera się również na zasadzie równego traktowania zapisanej w art. 45 TFUE i zawartej w szeregu aktów prawa wtórnego. Zwiększona mobilność pracowników może przynieść ogólne korzyści gospodarce UE. Poszczególne państwa członkowskie mogą jednak, w zależności od długoterminowych skutków kierunków przepływów w ramach mobilności, zarówno na nich zyskać, jak i ponieść straty. W perspektywie krótkoterminowej mobilność pracowników byłaby korzystna dla krajów wysyłających charakteryzujących się bezrobociem strukturalnym. Niemniej wyniki netto dla krajów przyjmujących zależałyby w dużej mierze m.in. od warunków pracy zapewnianych pracownikom. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W wielu opiniach EKES odnosił się do znaczenia mobilności pracowników i zauważył, że mobilność pracowników wewnątrz UE na przestrzeni lat wzrastała, ale w umiarkowanym tempie; w ujęciu procentowym nadal pozostaje ona w tyle za mobilnością pracowników w USA. Z badania przeprowadzonego przez Dyrekcję Generalną ds. Polityki Regionalnej Komisji Europejskiej wynika, że w Stanach Zjednoczonych odsetek osób, które przeniosły się do innego stanu, w całej populacji w wieku produkcyjnym wynosi około 2,8 %, podczas gdy w UE – około 1,2 % (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Według statystyk demograficznych Eurostatu na rok 2019 13 milionów osób w wieku produkcyjnym (od 20 do 64 lat) w UE przeniosło się z jednego państwa członkowskiego do drugiego. Liczba osób w wieku produkcyjnym przemieszczających się wewnątrz UE wzrosła jednak o mniejszy procent niż w poprzednich latach, a pandemia nie przyczyniła się do zwiększenia tej liczby. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Badanie aktywności ekonomicznej ludności UE z 2019 r. wykazało, że 11,9 mln osób w wieku produkcyjnym przeniosło się w obrębie UE (osoby zdefiniowane jako obywatele UE mieszkający w państwie członkowskim innym niż państwo, którego są obywatelami), z czego 9,9 mln to aktywne zawodowo osoby przemieszczające się (definiowane jako obywatele UE, którzy podejmują pracę w innym państwie członkowskim bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę). Stanowi to 4,2 % ogółu siły roboczej ówczesnych 28 państw członkowskich. Wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE z oczywistych względów zmniejszyło możliwości zatrudnienia dla obywateli UE. Głównymi krajami docelowymi są obecnie Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Rumunia i Polska są najważniejszymi krajami pochodzenia aktywnych zawodowo osób przemieszczających się, natomiast głównymi sektorami działalności gospodarczej osób przemieszczających się wewnątrz UE są przetwórstwo przemysłowe oraz handel hurtowy i detaliczny. Inne stosunkowo ważne sektory to budownictwo i transport, opieka społeczna i usługi domowe, turystyka i rolnictwo. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Liczba pracowników transgranicznych w UE-28 wynosiła 1,5 mln, jednak wraz z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE spadła. Głównymi krajami zamieszkania pracowników transgranicznych są zaś Francja, Niemcy i Polska, podczas gdy znaczące przepływy pracowników mają miejsce także między Słowacją, Węgrami i Austrią. EKES zauważa, że mobilność pracowników w UE jest motywowana różnymi przyczynami, w zależności od sytuacji osobistej, w tym różnicami w wynagrodzeniach między państwem przyjmującym a państwem zamieszkania pracownika transgranicznego. Decyzja o przeniesieniu się za granicę w celu podjęcia pracy może rzeczywiście opierać się na kilku różnych powodach, w tym na zatrudnieniu oferowanym sezonowo w sektorach takich jak rolnictwo i turystyka. Niedawny spadek siły nabywczej obywateli w całej UE może w rzeczywistości zniechęcać do mobilności pracowników, zwłaszcza jeżeli wzrost cen ma również wpływ na koszt wynajmowanych lokali mieszkalnych. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W ostatnich latach zwiększyła się mobilność osób z wyższym wykształceniem – do tej kategorii zalicza się ponad jedna trzecia osób przemieszczających się wewnątrz UE. Z kolei odsetek osób przemieszczających się o niskich kwalifikacjach spadł o taki sam procent, o jaki wzrosła liczba przeprowadzek wśród osób z wyższym wykształceniem. Należy zauważyć, że mobilność osób wysoko wykwalifikowanych jest ważnym czynnikiem rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. Do najważniejszych krajów docelowych w UE dla wysoko wykwalifikowanych pracowników przemieszczających się należą Niemcy, Hiszpania, Francja, Belgia i Austria. Wysoko wykwalifikowane osoby przemieszczające się pracują najczęściej jako specjaliści w biznesie, nauczaniu, nauce i inżynierii. Mimo to nadmierne kwalifikacje okazują się dość powszechne. Szacuje się, że 55 % wysoko wykwalifikowanych osób przemieszczających się stanowią kobiety. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Zgodnie z prognozami demograficznymi Eurostatu średni wiek obywateli UE zwiększy się. Co istotne, oczekuje się także, że udział ludności w wieku produkcyjnym w całej populacji zmniejszy się, zwłaszcza w grupie osób w wieku od 20 do 39 lat. Natomiast w starszych grupach wiekowych nastąpi duży proporcjonalny wzrost. Wymienione zmiany demograficzne będą miały znaczący wpływ na potencjalną liczbę osób przemieszczających się wewnątrz UE w nadchodzących latach, ponieważ ludzie najchętniej przemieszczają się na początku swojego życia zawodowego, a wraz z wiekiem jest to coraz mniej prawdopodobne. Potwierdzają to dane, z których wynika, że osoby w wieku od 20 do 29 lat oraz od 30 do 39 lat odnotowują wyższy roczny odpływ niż inne grupy wiekowe. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ponieważ liczba osób w młodszych kohortach wiekowych maleje również w krajach wysyłających, oczekuje się, że spowoduje to spadek liczby pracowników przemieszczających się w całej UE. Spodziewanemu spadkowi przepływów w ramach mobilności może jednak stanąć na przeszkodzie starzenie się społeczeństwa UE, które w związku ze zwiększeniem zapotrzebowania na specjalistyczną opiekę zdrowotną i społeczną będzie wymagało zatrudnienia większej liczby pracowników mobilnych. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Powyższe dane wyraźnie wskazują, że przepływy w ramach mobilności wewnątrz UE nadal są wyzwaniem, które ogranicza podaż i powoduje niedopasowania w większości sektorów, w tym w branży informatycznej i zaawansowanej technologii. Sytuacji tej nie mogła poprawić pandemia, podczas której mobilność wewnątrz UE ograniczały obostrzenia i inne środki ograniczające, takie jak zamknięcie granic i zakaz podróżowania. Przed pandemią mobilność pracowników na linii wschód–zachód przeważała nad przepływami na linii południe–północ. Oczekuje się, że wraz z napływem uchodźców z ogarniętej wojną Ukrainy tendencja ta się utrzyma. W każdym razie im szybciej mobilność obywateli UE powróci do poziomu sprzed pandemii, tym lepiej. W latach 2019–2020 liczba aktywnych zawodowo osób przemieszczających się na rynku pracy spadła o 4 % (3). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Zasadnicze znaczenie dla znalezienia pracowników tam, gdzie utrzymują się niedobory siły roboczej, oraz dla ułatwienia mobilności ma wzajemne uznawanie dyplomów i kwalifikacji. Niemniej system uznawania dyplomów i kwalifikacji trzeba wzmocnić w taki sposób, aby był skuteczniejszy i wspierał mobilność pracowników. Problem pojawia się głównie w przypadku wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych, a nie na poziomie zdobytego wykształcenia czy uprawnień zawodowych. Trzeba jednak przyznać, że czym innym jest wzajemne uznawanie kwalifikacji akademickich, a czym innym kwalifikacji zawodowych. Należy również pamiętać, że zgodnie z art. 166 TFUE Unia musi w pełni respektować kompetencje państw członkowskich, jeśli chodzi o treść i organizację kształcenia zawodowego, a jednocześnie wspierać i uzupełniać ich działania. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Komitet uważa, że trzeba dokładniej przeanalizować, dlaczego – poza ograniczeniami spowodowanymi pandemią – liczba osób w wieku produkcyjnym przemieszczających się w obrębie UE wzrasta o mniejszy odsetek niż w poprzednich latach. Komitet apeluje również o przeprowadzenie badania, aby oszacować koszt ekonomiczny obecnej sytuacji na rynku pracy, gdzie panuje rozdrobnienie na poszczególne państwa członkowskie. Tytuł badania mógłby brzmieć: „Koszt niezjednoczonego rynku pracy UE”. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zaleca skuteczniejsze środki polityki krajowej, takie jak zachęty do mobilności, w tym mobilności cyrkulacyjnej (poprzez inwestowanie w krajach pochodzenia za pomocą programów wymiany i wzajemnego uczenia się), z naciskiem na aktywne krajowe środki polityki rynku pracy, takie jak świadczenia pracownicze dla pracowników z UE i z państw trzecich. Jest bowiem zdania, że oferowanie osobom poszukującym pracy wsparcia finansowego, np. pokrycia kosztów przeprowadzki w celu podjęcia pracy w innym państwie członkowskim lub regionie, jeszcze bardziej zachęciłoby do mobilności. Ponadto konieczne są dalsze wysiłki na rzecz poprawy informacji na temat miejsc pracy w innych państwach UE, a także pomocy w relokacji, aby wesprzeć logistykę przenoszenia się do innego kraju, np. znalezienie zakwaterowania, zarejestrowanie się do celów podatkowych, znalezienie szkoły dla dzieci, ewentualnie pomoc w znalezieniu pracy dla partnerów itp. EKES zaleca wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji w ramach wspólnej ogólnounijnej sieci skupiającej wszystkie oferty pracy we wszystkich państwach członkowskich UE, w celu lepszego dopasowania profili zawodowych do wymogów pracy. Na tej samej zasadzie trzeba w sposób bardziej ukierunkowany motywować bezrobotnych pracowników do przenoszenia się do państw członkowskich o niskim poziomie bezrobocia. Jak stwierdzono w sprawozdaniu SAFE wydanym przez EBC 1 czerwca 2022 r., brak wykwalifikowanej siły roboczej to najpilniejsza bolączka przedsiębiorstw europejskich. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES ubolewa, że rynek pracy UE pozostaje rozdrobniony. Mobilność pracowników jest ofiarą panującego dotychczas fragmentarycznego podejścia. Należy unikać dalszej niespójnej polityki, szczególnie na szczeblu krajowym. Niezbędne jest zapewnienie równego traktowania pracowników lokalnych i mobilnych, dlatego EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia w semestrze europejskim wskaźników będących częścią zaleceń krajowych, służących monitorowaniu polityk krajowych, które w taki czy inny sposób ograniczają mobilność pracowników wewnątrz UE. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Zwiększenie mobilności pracowników i specjalistów z UE będzie możliwe tylko wtedy, gdy poprawi się egzekwowanie obowiązujących przepisów, dostęp do informacji i współpraca między państwami członkowskimi. EKES sądzi, że Komisja Europejska odgrywa w przedmiotowych kwestiach kluczową rolę. Zauważa, że niektóre państwa członkowskie mogą nie być chętne do dalszych reform jednolitego rynku z obawy, że mogą one prowadzić do krótkoterminowej utraty miejsc pracy, szczególnie w państwach, które już pozostają w tyle, jak również w państwach/sektorach o niskiej produktywności. Swobodny przepływ pracowników teoretycznie pomógłby rozwiązać ten problem, ale z krajowego punktu widzenia takie rozwiązanie mogłoby doprowadzić do utraty zasobów i potencjalnego drenażu mózgów/umiejętności w okresie przejściowym. Konieczne może być zatem, aby Komisja Europejska przeanalizowała negatywny rozwój sytuacji związanej z mobilnością pracowników, w szczególności zjawisko drenażu mózgów w niektórych sektorach i regionach. Jednocześnie walka z drenażem mózgów musi iść w parze ze środkami promowania pozytywnej konwergencji społecznej i gospodarczej. EKES przyznaje, że w grę może wchodzić szereg zmiennych, w tym perspektywy demograficzne i ich wpływ na wielkość i skład populacji w wieku produkcyjnym zarówno w krajach wysyłających, jak i przyjmujących. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Mając na uwadze konieczność nieprzerwanego utrzymywania standardów kształcenia i walidacji, EKES wzywa państwa członkowskie do zmniejszenia biurokracji i przestrzegania podstawowej zasady równego traktowania. W związku z tym za konieczne uważa się dalsze usprawnianie mechanizmów wzajemnego uznawania i portali mobilności zawodowej. EKES odnotowuje istotne ulepszenia portalu mobilności zawodowej EURES, platformy internetowej Europass oraz europejskiej klasyfikacji umiejętności, kompetencji, kwalifikacji i zawodów (ESCO) i wzywa państwa członkowskie do dalszego udoskonalania odpowiednich portali i ujmowania w nich minimalnych warunków pracy wymaganych przez ustawodawstwo krajowe. Ta ostatnia kwestia jest uważana za szczególnie istotną dla uniknięcia nadużyć związanych z warunkami pracy pracowników mobilnych w regionach transgranicznych oraz pracowników z państw trzecich. EKES wzywa również do dalszych wysiłków, by poprawić znajomość języków, ponieważ jej brak stanowi główną przeszkodę w swobodnym przemieszczaniu się w UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES wzywa państwa członkowskie do ułatwiania mobilności osobom z niepełnosprawnościami. W tym celu ważne jest przyjęcie wspólnej europejskiej definicji statusu osoby niepełnosprawnej, zgodnej z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, oraz wzajemne uznawanie statusu osoby niepełnosprawnej przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Komitet uważa, że ważnym czynnikiem zwiększania mobilności pracowników w UE jest równouprawnienie płci, jak stwierdzono w opinii SOC/731. Powinno to stanowić część szerszego zobowiązania do przestrzegania norm w zakresie demokracji i równości dla wszystkich jako sposobu na zwiększenie mobilności pracowników. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES zaleca, by przyjmujące państwa członkowskie zapewniły przybywającym pracownikom na początku ich doświadczenia zawodowego dostęp do szkoleń, np. do kursów językowych, i później, jeśli trzeba, do zdobycia nowych kwalifikacji, aby zaradzić niedoborom siły roboczej w niektórych sektorach oraz wspierać transformację cyfrową i środki na rzecz gospodarki neutralnej dla klimatu. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zauważa również, że program Erasmus+ mógłby zwiększyć mobilność pracowników w całej UE. Zwraca uwagę na badanie z 2011 r. (4), w którym przeanalizowano, jak studia za granicą wpływają na mobilność na rynku pracy w późniejszym okresie życia, na przykładzie programu Erasmus jako niezależnego czynnika zmienności w studiowaniu za granicą. Badanie wykazało, że studia za granicą znacznie zwiększają prawdopodobieństwo pracy za granicą po uzyskaniu dyplomu. Absolwenci, którzy studiowali za granicą, są o około 15 punktów procentowych bardziej skłonni pracować za granicą po ukończeniu studiów. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje poprawę koordynacji zabezpieczenia społecznego w UE, ale z pewnym niepokojem zauważa, że pracownicy mobilni, zwłaszcza pracownicy transgraniczni i przygraniczni, nadal napotykają trudności w dostępie do systemów ochrony socjalnej. Dlatego wzywa Komisję Europejską do stałego monitorowania koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i do zapewniania wspólnych rozwiązań w nowych sytuacjach, takich jak telepraca z zagranicy. Nie sposób nie podkreślić znaczenia skoordynowanych działań na poziomie Unii. Państwa członkowskie muszą zapewniać pracownikom mobilnym prawa socjalne przez cały czas – także w sytuacjach kryzysowych. Choć istnieją różnice w systemach emerytalnych w UE, EKES wzywa również do zwiększenia wysiłków na rzecz lepszej koordynacji i egzekwowania praw emerytalnych mobilnych pracowników w całej UE. W miarę możliwości należy wydać w tym celu ukierunkowane zalecenia dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru. Ponadto Komitet wzywa do intensywniejszych wysiłków na rzecz utworzenia europejskiego numeru zabezpieczenia społecznego jako sposobu na pokonanie przeszkód w dostępie do zabezpieczenia społecznego w sytuacjach transgranicznych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.10.1. | Należy zauważyć, że ogólnoeuropejski indywidualny produkt emerytalny (OIPE) (5) ma być szczególnie atrakcyjny dla osób samozatrudnionych i dla pracowników mobilnych, którzy pracują w różnych krajach w trakcie swego życia zawodowego. Możliwość transgranicznej zmiany dostawców OIPE niewątpliwie przyczyni się do mobilności pracowników, chociaż nie jest jasne w jakim stopniu, ponieważ nie są jeszcze dostępne żadne OIPE. |
| --- | --- |

3.10.1.

| 3.10.2. | Kiedy koncepcja OIPE została wprowadzona, EKES przyjął ją z zadowoleniem jako istotny krok zachęcający obywateli UE do zatroszczenia się o odpowiednie dochody w okresie emerytalnym oraz jako ważny element unii rynków kapitałowych. Jednak w związku z tym, że oferta OIPE musi jeszcze się urzeczywistnić, EKES dostrzega potrzebę podjęcia dodatkowych wysiłków w kontekście planu działania na rzecz unii rynków kapitałowych (6) w ramach działania 9 w celu stymulowania uczestnictwa w pracowniczych programach emerytalnych. |
| --- | --- |

3.10.2.

| 3.11. | EKES stwierdza, że pandemia COVID-19 wyraźnie zwiększyła możliwości telepracy (7). Coraz więcej pracowników jest zainteresowanych pracowaniem zdalnie z zagranicy przez krótki lub średni okres. EKES oczekuje zbliżających się negocjacji partnerów społecznych w sprawie przeglądu i aktualizacji autonomicznego porozumienia w sprawie telepracy z 2002 r., które zostaną przedstawione do przyjęcia w formie prawnie wiążącego porozumienia wdrożonego w drodze dyrektywy. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES zauważa, że dobre warunki pracy i zatrudnienia, a także aspekty jakości życia, takie jak dostępność dobrych szkół oraz wysokiej jakości zrównoważonych obiektów, są niezbędne, aby przedsiębiorstwa utrzymały przewagę konkurencyjną i przyciągały wykwalifikowanych pracowników. Podkreśla także znaczenie ciągłych inwestycji w formalne i nieformalne szkolenie oraz uczenie się przez całe życie z myślą o wspieraniu transformacji w kierunku gospodarki cyfrowej i gospodarki bezemisyjnej. W dynamicznym i szybko zmieniającym się otoczeniu kluczowe znaczenie ma szybkie i skuteczne dostosowanie się do zmieniających się potrzeb rynku pracy, przy jednoczesnym uznaniu wpływu niedoborów siły roboczej na istniejącą siłę roboczą. Istotne w tym kontekście jest porozumienie ramowe europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji, w którym stwierdza się, że obie strony zobowiązują się podnosić lub zmieniać kwalifikacje, aby sprostać wyzwaniom cyfrowym, przed którymi stoją przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES podkreśla potrzebę cyfryzacji procedur dotyczących mobilności pracowników i delegowania pracowników, aby poprawić wymianę informacji między organami krajowymi i usunąć niewspółmierne bariery. Pomoże to także w monitorowaniu i prawidłowym egzekwowaniu przepisów. EKES zgadza się z propozycją zawartą w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 20 maja 2021 r.„Wpływ przepisów unijnych na swobodny przepływ pracowników i usług: wewnątrzunijna mobilność zawodowa jako narzędzie dopasowania umiejętności do potrzeb rynku” (2020/2007(INI)) (8), w której zaleca się utworzenie punktu kompleksowej obsługi dla pracowników i przyszłych pracodawców w zakresie obowiązujących przepisów unijnych, mieszczącego się zarówno pod względem cyfrowym, jak i fizycznym w Europejskim Urzędzie ds. Pracy. Jak określono w art. 5 rozporządzenia w sprawie Europejskiego Urzędu ds. Pracy, organ ten ma poprawić dostępność i jakość informacji na temat mobilności pracowników oraz dostęp do tych informacji, m.in. za pośrednictwem jednej ogólnounijnej strony internetowej działającej jako wspólny portal dostępu do źródeł informacji i usług na szczeblu unijnym i krajowym we wszystkich językach UE. Ponadto Europejski Urząd ds. Pracy powinien wspierać państwa członkowskie w aktualizowaniu ich krajowych stron internetowych. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Jednocześnie EKES wzywa państwa członkowskie do cyfryzacji usług publicznych, zwłaszcza odpowiednich służb zabezpieczenia społecznego, aby ułatwić mobilność pracowników europejskich w całej UE, przy jednoczesnym zagwarantowaniu możliwości przenoszenia praw i wypełniania obowiązków związanych z mobilnością pracowników i specjalistów. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Komitet wzywa jednocześnie do utworzenia ogólnounijnej sieci punktów informacyjnych, internetowych, ale również fizycznych i telefonicznych, mających na celu pomoc pracownikom i pracodawcom w radzeniu sobie z wątpliwościami dotyczącymi usług bankowych i ubezpieczeniowych. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Komitet podkreśla znaczenie trwającej analizy statystycznej przepływów w ramach mobilności pracowników. Ma ona pomóc w rozwiązaniu problemu niedopasowania umiejętności na rynkach pracy UE, a także w ocenie wpływu wydarzeń takich jak wojna w Ukrainie oraz przemieszczania się osób w wieku produkcyjnym w państwach członkowskich i między nimi. EKES przyznaje, że dopasowanie na poziomie europejskim jest o wiele trudniejsze niż na poziomie krajowym czy regionalnym. Niemniej jednak uważa, że rola doradców EURES w udzielaniu kompetentnego wsparcia pracownikom mobilnym ma fundamentalne znaczenie. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Istotne są również badania nad mobilnością pracowników z państw trzecich i warunkami ich pracy. EKES jest zaniepokojony niepewnymi warunkami pracy dla pracowników z państw trzecich w państwach członkowskich i wzywa do skuteczniejszego egzekwowania przepisów. Stwierdza również, że mobilność pracowników tylko z państw członkowskich UE nie wystarczy do rozwiązania problemu niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej. Należy też ułatwić i wzmocnić migrację zarobkową z państw trzecich. W związku z tym Komitet z zadowoleniem przyjmuje niedawny pakiet dotyczący polityki migracyjnej, ponownie jednak wyraża pogląd, że należy podjąć skuteczne kroki, aby umożliwić bezrobotnym obywatelom UE wejście na rynek pracy. |
| --- | --- |

3.17.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 63.

1

(2)  https://epc2010.princeton.edu/papers/100976

2

(3)  Sprawozdanie roczne na temat mobilności pracowników w UE (2021 r.).

3

(4)  Parey i Waldinger, „Studying abroad and the effect on international labour market mobility; evidence from the introduction of Erasmus” [Studiowanie za granicą a wpływ na międzynarodową mobilność na rynku pracy – dowody z wprowadzenia programu Erasmus], 2011 r.

4

(5)  Opinia EKES-u w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 139).

5

(6)  Opinia EKES-u w sprawie komunikatu „Unia rynków kapitałowych dla obywateli i przedsiębiorstw – nowy plan działania”, Dz.U. C 155 z 30.4.2021, s. 20.

6

(7)  Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 13, Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 106.

7

(8)  Dz.U. C 15 z 12.1.2022, s. 137.

8

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/56 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/56

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Poprawa równości w UE”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/09)

| Sprawozdawczyni: | Ozlem YILDIRIM |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Cristian PÎRVULESCU |

Sprawozdawczyni:

Ozlem YILDIRIM

Współsprawozdawca:

Cristian PÎRVULESCU

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 140/13/31 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

29.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

140/13/31

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przypomina preambułę Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, która stanowi, że „Unia jest zbudowana na niepodzielnych, powszechnych wartościach godności osoby ludzkiej, wolności, równości i solidarności”. Podkreśla również znaczenie art. 20, w którym zapisana jest zasada równości wszystkich osób wobec prawa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ponadto EKES przypomina, że stosowanie zasady równości nie tylko zakazuje dyskryminacji, ale sprzyja również spójnemu stosowaniu normy prawnej. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zdecydowanie zachęca Radę, Parlament i Komisję do dalszych prac nad ochroną przed dyskryminacją w dostępie do towarów i usług, w szczególności poprzez przyjęcie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że istnieje solidna podstawa w postaci Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i że w całej Unii trzeba w jednolity sposób rozwijać instrumenty ochrony praw podstawowych. Ponadto konieczne jest uwzględnienie wszystkich interakcji, środowisk i sytuacji, w których może dojść do dyskryminacji. Różnice w ochronie prawnej tworzą niedopuszczalną hierarchię praw oraz pozbawiają ochrony całe kategorie osób. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Obecny europejski system ochrony opiera się zasadniczo na indywidualnym korzystaniu przez ofiary z przepisów prawa i środków zaskarżenia. Szereg badań wskazuje jednak, że zgłoszenia i procedury nie umożliwiają uwzględnienia strukturalnego, międzysektorowego i systemowego wymiaru nierówności, a odwoływanie się ofiar do prawa jest nieznaczne, statystycznie bardzo wyjątkowe i stosowane jedynie w ostateczności (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podkreśla, że złożone zjawisko nierówności i dyskryminacji wynikające ze struktur społecznych można wyeliminować jedynie za pomocą spójnej i kompleksowej polityki, konkretnych środków i długotrwałej mobilizacji. Podnoszenie świadomości, widoczność i szkolenia to istotne mechanizmy, które należy uruchomić we wszystkich grupach społecznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że krzewienie równości i ochrona praw podstawowych muszą być włączone do szerszej wizji społecznej pomnażającej i wzmacniającej narzędzia, za pomocą których państwa członkowskie i instytucje europejskie dają praktyczny wyraz wsparciu dla jednostek oraz podmiotów publicznych i prywatnych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES jest zdania, że Unia musi aktywnie dążyć do uznania ogólnej zasady równości oraz obowiązków pozytywnych w zakresie równości szans oraz że w tym celu instytucje muszą rozpocząć opracowywanie następnej generacji środków na rzecz krzewienia równości w Europie. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES przyznaje, że rozwój technologiczny ułatwia wielu obywatelkom i obywatelom dostęp do praw, lecz podkreśla, że może on również stworzyć nowe luki w zakresie równości i tym samym spowodować, że na nowo potrzebne będą działania w celu zapewnienia monitorowania oraz stosowania zasady równego traktowania. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | W celu przezwyciężenia indywidualnego obciążenia związanego ze sporem sądowym, nadania środkowi zaskarżenia mocy współmiernej do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynienia z ram prawnych skutecznego środka odstraszającego w celu uregulowania kwestii dyskryminacji, EKES opowiada się za przyjęciem przez Unię Europejską norm ułatwiających składanie w państwach członkowskich powództw zbiorowych poprawiających dostęp do środków zaskarżenia i zwiększających ich wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uważa, że Unia musi zapewnić bezpieczeństwo, równe traktowanie i ochronę ze strony władz państw członkowskich podmiotom politycznym, związkom zawodowym i stowarzyszeniom, co jest konsekwencją jej wartości, takich jak demokracja, państwo prawa i niedyskryminacja ze względu na poglądy polityczne. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Należy również poprawić zdolność wszystkich podmiotów obywatelskich, w szczególności tych zaangażowanych w ochronę praw człowieka, do działania w oparciu o istniejące instrumenty prawne oraz do współpracy z instytucjami publicznymi. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES przypomina preambułę Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, która stanowi, że „Unia jest zbudowana na niepodzielnych, powszechnych wartościach godności osoby ludzkiej, wolności, równości i solidarności”. Podkreśla również znaczenie art. 20, w którym zapisana jest zasada równości wszystkich osób wobec prawa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ponadto EKES przypomina, że stosowanie zasady równości nie tylko zakazuje dyskryminacji, ale sprzyja również spójnemu stosowaniu normy prawnej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Obecnie Unia Europejska uznaje wielorakie formy nierówności i ich aspekt intersekcjonalny (w tym nierówności płciowe, etniczne, społeczne, pokoleniowe itp.). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ponad dwadzieścia lat po przyjęciu traktatu z Amsterdamu wszystkie europejskie i krajowe wskaźniki pokazują utrzymującą się dyskryminację w dziedzinie zatrudnienia oraz w dostępie do towarów, kształcenia, usług publicznych i ochrony socjalnej ze względu na pochodzenie etniczne, rasę, płeć, orientację seksualną, poglądy i przekonania, niepełnosprawność i wiek. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ta utrzymująca się dyskryminacja powstaje w szczególności wskutek złożonych i często kumulujących się procesów i jest wynikiem wbudowanych procesów, systemów i norm, które wytwarzają i odtwarzają bezpośrednią lub pośrednią dyskryminację. Połączenie różnych źródeł nierówności powoduje sytuacje, które mają w związku z tym charakter systemowy i stanowią rzeczywiste przeszkody w szerzeniu równości (3). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES, za pośrednictwem swoich członków, lecz także dzięki działaniom prowadzonym bezpośrednio w państwach członkowskich, zauważa także pogorszenie się ogólnego klimatu społecznego i coraz większe rozpowszechnienie zachowań dyskryminacyjnych wobec osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Dlatego też zdecydowanie potrzebne jest szybkie i skoordynowane działanie na szczeblu krajowym i europejskim. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ponadto po nieomal dwóch latach kryzysu związanego z COVID-19 kilka agencji ONZ, w tym Międzynarodowa Organizacja Pracy (4), dostrzega niepokojące oznaki pogłębiania się nierówności społecznych i terytorialnych. Kryzys związany z COVID-19 spotęgował nierówności społeczne i ekonomiczne i znacząco wpłynął na przedsiębiorstwa europejskie, osłabiając ich zdolność do utrzymania i tworzenia zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W konsekwencji ubogie lub znajdujące się w niepewnej sytuacji grupy społeczne są siłą rzeczy bardziej narażone na dyskryminację, która następnie nakłada się na inne czynniki podatności na zagrożenia. EKES podkreśla potrzebę zajęcia się specyficznym charakterem tej dyskryminacji i opracowania zdecydowanej polityki zwalczania dyskryminacji osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej i społecznej w UE. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES zaznacza, że złożone zjawisko nierówności i dyskryminacji wynikające ze struktur społecznych można wyeliminować jedynie za pomocą zdecydowanej polityki, konkretnych środków i długotrwałej mobilizacji. Potrzebne jest większe i znaczne wsparcie dla krajowych organów ds. równości i praw człowieka, szczególnie z myślą o zapewnieniu ich większej niezależności oraz zwiększeniu ich zasobów kadrowych i finansowych. Podnoszenie świadomości, widoczność i szkolenia to istotne mechanizmy, które należy uruchomić we wszystkich grupach społecznych i polityce publicznej. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES uważa, że krzewienie równości i ochrona praw podstawowych muszą być włączone do szerszej wizji społecznej pomnażającej i wzmacniającej narzędzia, za pomocą których państwa członkowskie i instytucje europejskie dają praktyczny wyraz wsparciu dla jednostek oraz podmiotów publicznych i prywatnych. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES ponownie wyraża pełne poparcie dla nowego Planu działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych i uważa, że istnieje w nim wiele elementów zbieżnych z krzewieniem równości, ochroną praw podstawowych i walką z dyskryminacją (5). Do osiągnięcia jego celów niezbędna jest większa dbałość o ich wcielenie w życie. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Zgodnie ze swoimi wcześniejszymi opiniami (6) EKES uznaje wysiłki podejmowane przez UE w dziedzinie równości kobiet i mężczyzn, ochrony przed dyskryminacją ze względu na pochodzenie etniczne, rasę lub wiek, religię, poglądy lub przekonania, ochrony praw osób LGBTQIA+ i osób z niepełnosprawnościami, a także integracji Romów i obrony praw migrantów. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Jak Komitet już stwierdził, Karta praw podstawowych UE ma niewykorzystany potencjał dla instytucji praw człowieka, a także dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. Konieczne są ulepszenia w celu zwiększenia jej wpływu na ochronę, zapobieganie, promowanie, wdrażanie i egzekwowanie zasady równości (7). |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Obecny europejski system ochrony opiera się zasadniczo na indywidualnym korzystaniu przez ofiary z przepisów prawa i środków zaskarżenia. Wszystkie badania wskazują jednak, że zgłoszenia i procedury nie umożliwiają uwzględnienia strukturalnego, międzysektorowego i systemowego wymiaru nierówności, a odwoływanie się ofiar do prawa jest nieznaczne, statystycznie bardzo wyjątkowe i stosowane jedynie w ostateczności (8). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Walka z dyskryminacją w dziedzinie zatrudnienia ogranicza się obecnie do sytuacji odpowiadających kryteriom określonym w art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (płeć, rasa lub pochodzenie etniczne, religia lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientacja seksualna). |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Ponadto ochrona prawa UE w zakresie dostępu do towarów i usług publicznych ogranicza się do kryteriów rasy lub pochodzenia etnicznego oraz równości płci. Żadna inna forma naruszenia równości nie jest traktowana jako taka, a ochrona przed dyskryminacją różni się w zależności od kryterium. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Obecnie poziom ochrony przed dyskryminacją w państwach członkowskich jest bardzo zróżnicowany. Niektóre z nich zapewniają ochronę w dostępie do towarów i usług przed wszelkimi formami dyskryminacji na mocy art. 19, a inne zapewniają ochronę wykraczającą poza kryteria ustanowione w tym artykule. W rezultacie ochrona przed dyskryminacją, a tym samym równość, różni się między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | W świetle tych wniosków należy określić kolejne kroki, które należy podjąć w celu przezwyciężenia obecnych ograniczeń w zakresie skutecznego wdrażania mechanizmu ochrony równości w Unii Europejskiej z perspektywy włączenia społecznego. |
| --- | --- |

2.18.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Dążenie do potwierdzenia ogólnej zasady równości w państwach członkowskich

| 3.1.1. | Obecna sytuacja w Europie unaocznia, że zasada równości jest dążeniem, które podlega trudnym do przewidzenia czynnikom. Sama Komisja stwierdza na przykład, że w czasie pandemii COVID-19 równy dostęp do opieki zdrowotnej był w Europie poważnym wyzwaniem (9). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Obecnie, podczas gdy niektóre państwa europejskie przekładają ogólną zasadę równości na ramy prawne, chroniąc prawo do równego traktowania w społeczeństwie obywatelskim, w stosunkach gospodarczych i w relacjach z państwem, to inne zwalczają jedynie dyskryminację wyraźnie zakazaną przez prawo, bez pozytywnego obowiązku wcielania w życie zasady równości (10). |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Te rozbieżności powodują znaczne dysproporcje między obywatelami i mieszkańcami Europy pod względem zakresu zasady równości, jej ochrony prawnej i wymogów jej skutecznego wdrażania. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | EKES wzywa Komisję do uznania trudności strukturalnych uniemożliwiających pełne urzeczywistnienie zasady równości, które świadczą o ograniczeniach dotychczasowych osiągnięć i o skali nierówności panującej w dzisiejszej Europie. Krajowe organizacje ds. równości i praw człowieka powinny brać czynny udział w tym nieustannym procesie oceny. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | EKES uważa, że UE musi przyjąć ambitną politykę promowania zasady równości i równości szans, zgodnie z wartościami głoszonymi w Traktacie o Unii Europejskiej i w Karcie praw podstawowych, mobilizując wszystkie swoje obszary kompetencji. W związku z tym popiera nową, opartą na art. 157 i 19 Traktatu inicjatywę Komisji Europejskiej, która dotyczy skuteczności krajowych organów ds. równości, rozwoju ich potencjału, a także ich wielorakich ról i zdolności. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Unia musi wyposażyć się w konkretne środki, aby przełożyć ogólną zasadę równości na zasadę prawną mającą zastosowanie do wszystkich państw członkowskich, co umożliwi przyznanie ochrony przed nierównym traktowaniem wykraczającej poza siedem kryteriów dyskryminacji objętych ochroną w art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Wykorzystanie funduszy strukturalnych byłoby na przykład jednym ze skutecznych sposobów efektywnego przedsięwzięcia środków antydyskryminacyjnych. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Uznając ogólną zasadę równego traktowania, nakładając obowiązki pozytywne i dostrzegając ich wymiar systemowy, można lepiej zwalczać nierówności ekonomiczne i społeczne. |
| --- | --- |

3.1.7.

3.2.   Zwalczanie nierówności i dyskryminacji w środowisku cyfrowym

| 3.2.1. | EKES przyznaje, że rozwój technologiczny ułatwia wielu obywatelkom i obywatelom dostęp do ich praw, lecz uważa, że tworzy on również nowe luki w zakresie równości w dostępie do praw i usług oraz powoduje, że na nowo potrzebne są działania w celu ochrony zasady równego traktowania. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Transformacja cyfrowa usług państwowych oraz dostępu do towarów i usług (zwłaszcza do usług podstawowych) doprowadziła do głębokiej przemiany relacji z użytkownikiem, znosząc bariery fizyczne, lecz tworząc przy tym nowe bariery cyfrowe. Uniemożliwia ona dostęp do praw i usług niektórym obywatelom, zwłaszcza tym, którzy znajdują się w najbardziej niepewnej sytuacji, mają słabą pozycję lub osobom z niepełnosprawnością, a także większości osób starszych w Europie (11). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Te braki wymagają opracowania i wdrożenia nowych kierunków polityki publicznej na rzecz włączenia cyfrowego oraz stworzenia obowiązków pozytywnych dla podmiotów publicznych i prywatnych wobec użytkowników, w tym odnośnie do łatwego i bezpłatnego dostępu. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Oprócz trudności technicznych związanych z dostępem EKES stwierdza, że mamy do czynienia z nowymi wyzwaniami w zakresie naruszania praw i wywoływania dyskryminacji w związku z narzędziami opartymi na algorytmach (12) i technologiach biometrycznych (13). |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Jak podkreśla się w pracach Rady Europy (14) i Agencji Praw Podstawowych (15), decyzje algorytmiczne prowadzą do powstania narzędzi decyzyjnych o dyskryminacyjnych uprzedzeniach opartych na poszukiwaniu automatycznego powielania wyników. Prawo o niedyskryminacji i prawo o ochronie danych to najważniejsze instrumenty prawne mające ograniczać ryzyko dyskryminacji napędzanej przez sztuczną inteligencję. Oba te instrumenty prawne mogłyby pomóc w zwalczaniu nielegalnej dyskryminacji pod warunkiem skutecznego egzekwowania. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | EKES uważa, że kontrola tych skutków wymaga prowadzenia zdecydowanej polityki publicznej, mającej zastosowanie do całego europejskiego rynku wewnętrznego, a także do podmiotów gospodarczych spoza Europy, nakładającej – zgodnie z przyjmowanymi obecnie przepisami dotyczącymi usług cyfrowych – wymóg wprowadzenia automatycznej kontroli decyzji, weryfikacji danych, oceny, analizy wpływu oraz dokonywania korekty w ramach rozwoju i wdrażania tych technologii. Przyjęcie dyrektywy w sprawie usług cyfrowych może również pomóc w znalezieniu rozwiązań. |
| --- | --- |

3.2.6.

3.3.   Rozwój ochrony równego traktowania i przeciwdziałania dyskryminacji w miejscu pracy

| 3.3.1. | EKES podkreśla kluczowe znaczenie zatrudnienia jako środka integracji i realizacji obietnicy równości dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Pomimo historycznego zobowiązania Unii Europejskiej do zapewnienia równości kobiet w zatrudnieniu, obecna sytuacja przypomina, że w historii kobiety jako pierwsze ponosiły konsekwencje kryzysów (gospodarczych, społecznych, zdrowotnych itd.). Równość płci w miejscu pracy pozostaje jednym z głównych wyzwań, przed którymi stoją kraje europejskie. Wraz z kryzysem związanym z COVID-19 wskaźnik zatrudnienia kobiet spadł we wszystkich kategoriach wiekowych i zawodowych, do 61,8 % ogółem (16). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Nierówności związane z płcią nakładają się na inne formy nierówności. Z badania Eurostatu z 2019 r. wynika, że 68 % osób z niepełnosprawnościami było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, w porównaniu z 28,4 % ogółu społeczeństwa (17). 21 % osób uważających się za LGBT czuło się dyskryminowanych w pracy, podobnie jak 25 % osób pochodzenia północnoafrykańskiego, afrykańskiego i romskiego (18). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Eurobarometr z 2020 r. dotyczący dyskryminacji wskazuje, że 59 % Europejczyków uważa pochodzenie etniczne lub kolor skóry za główną przyczynę dyskryminacji, a badania pokazują, że jest to szczególnie istotne w obszarze zatrudnienia, gdzie ma znaczący wpływ na równość szans oraz integrację społeczną. Należy wprowadzić skuteczne metody pozwalające na stwierdzenie takiej dyskryminacji przed sądem, takie jak uznana przez francuskie sądy najwyższe metoda Clerc, która pozwala na porównanie przebiegu kariery zawodowej osób zatrudnionych na tym samym poziomie (19). |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Obecnie europejska polityka w zakresie zwalczania dyskryminacji w sferze zatrudnienia ogranicza się do ram prawnych, które umożliwiają wnoszenie spraw o dyskryminację do sądów, nakładając na potencjalną ofiarę bardzo duży ciężar walki z dyskryminacją poprzez zastosowanie co najmniej jednego środka zaskarżenia przeciwko swemu pracodawcy, usługodawcy lub państwu. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Komisja od dawna uznaje, że dyskryminacja wynika ze zjawisk zbiorowych. Prowadzenie spraw sądowych w poszczególnych przypadkach jest bardzo dużym obciążeniem dla poszkodowanych. Zjawisko rezygnacji z odwołania się do sądu w kwestiach dyskryminacji jest udokumentowane i powszechne (20). Niewiele jest sporów sądowych przeciwko dyskryminacji w sferze zatrudnienia i nie ma prawie żadnych pozwów dotyczących dyskryminacji w dostępie do towarów i usług. Można wzmocnić pozasądowe mechanizmy i procesy krzewienia równości, podobnie jak wsparcie dla pracy prawniczej pro bono i sporów sądowych w interesie publicznym. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | By przezwyciężyć indywidualne obciążenie związane ze sporem sądowym, nadać środkowi zaskarżenia moc współmierną do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynić z ram prawnych skuteczny środek odstraszający w celu uregulowania kwestii dyskryminacji, EKES opowiada się za przyjęciem przez Unię Europejską odpowiednich przepisów. Te przepisy powinny przewidywać narzędzia proceduralne ułatwiające dostęp do praw w państwach członkowskich, na przykład poprzez wykorzystanie mechanizmów powództw zbiorowych ułatwiających odwołanie się do sądu i zwiększających jego wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | Ponadto, jeśli Unia Europejska zamierza skutecznie zwalczać dyskryminację w miejscu pracy, spór sądowy nie może być jedynym środkiem interwencji w obliczu zbiorowej i systemowej dyskryminacji. |
| --- | --- |

3.3.8.

| 3.3.9. | Unia Europejska musi poszerzyć swój zakres interwencji przeciwko dyskryminacji, nie ograniczając się do dochodzenia roszczeń na drodze prawnej, lecz narzucając stosowanie narzędzi wyprzedzających, które pozwolą jej interweniować na wczesnym etapie nierówności, korygować praktyki i zapobiegać dyskryminacji. |
| --- | --- |

3.3.9.

| 3.3.10. | EKES uważa, że należy opracować porównywalną politykę w odniesieniu do dyskryminacji ze wszystkich przyczyn, o których mowa w art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W związku z tym wzywa Komisję do:






  i. | zobowiązania się, w ramach polityki zatrudnienia i walki z dyskryminacją, do skutecznego egzekwowania istniejących środków lub do przyjęcia nowych środków mających na celu krzewienie równości w sferze zatrudnienia oraz zapewnienie skutecznego wdrażania istniejącego prawodawstwa, |
| --- | --- | --- |

3.3.10.

i.

zobowiązania się, w ramach polityki zatrudnienia i walki z dyskryminacją, do skutecznego egzekwowania istniejących środków lub do przyjęcia nowych środków mających na celu krzewienie równości w sferze zatrudnienia oraz zapewnienie skutecznego wdrażania istniejącego prawodawstwa,

| ii. | zapewnienia przyjęcia środków mających na celu upowszechnienie praktyki analizy dyskryminacji w miejscu pracy oraz zachęcanie pracodawców do podejmowania się zobowiązań w zakresie oceny, sprawozdawczości i monitorowania, |
| --- | --- |

ii.

zapewnienia przyjęcia środków mających na celu upowszechnienie praktyki analizy dyskryminacji w miejscu pracy oraz zachęcanie pracodawców do podejmowania się zobowiązań w zakresie oceny, sprawozdawczości i monitorowania,

| iii. | udzielenia pomocy przedsiębiorstwom w opracowaniu praktyk antydyskryminacyjnych i integracyjnych. |
| --- | --- |

iii.

udzielenia pomocy przedsiębiorstwom w opracowaniu praktyk antydyskryminacyjnych i integracyjnych.

3.4.   Rozszerzenie i ujednolicenie zakresu ochrony przed dyskryminacją w całej UE

| 3.4.1. | EKES zdecydowanie zachęca Unię Europejską do dalszych prac nad ochroną przed dyskryminacją w dostępie do towarów i usług, w szczególności poprzez przyjęcie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | EKES zauważa, że ochrona przed dyskryminacją w dostępie do towarów i usług w obecnym kształcie tworzy hierarchię ochrony w zależności od kryteriów, a zatem stwarza sytuację nierównej ochrony osób, których dotyczą kryteria dyskryminacji. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Chociaż zasada niedyskryminacji jest filarem ochrony praw podstawowych w Unii, to dopóki zawieszone będzie przyjęcie projektu dyrektywy, Unia Europejska nie wypełni swojej misji równego korzystania z praw w europejskiej przestrzeni publicznej. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | EKES zwraca się do Rady, Parlamentu i Komisji, by przedsięwzięły środki zapewniające przyjęcie projektu dyrektywy w wersji uwzględniającej jego ogólne propozycje dotyczące poprawy sposobu korzystania z praw i środków zaskarżenia. Chodzi w tym zwłaszcza o mechanizmy ułatwiające dostęp do praw dzięki przyjęciu procedur powództw zbiorowych w celu zapewnienia skuteczności tych praw oraz uznania kompetencji krajowych organów zwalczających dyskryminację. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | UE powinna dołożyć jeszcze większych starań i rozwinąć współpracę w terenie, aby zagwarantować, że godność i prawa człowieka osób LGBTQIA+ są bez wyjątku respektowane, że nie są one ścigane i że zwiększa się ich udział w życiu publicznym. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.5. | EKES jest zdania, że Unia musi aktywnie dążyć do uznania ogólnej zasady oraz obowiązków pozytywnych w zakresie równości szans. Instytucje UE muszą również wspierać krajowe organizacje ds. równości i praw człowieka, przyjmując wiążące normy, tak by te organizacje były w stanie wykorzystać cały swój potencjał i zapewnić skuteczne zastosowanie istniejącego prawodawstwa. |
| --- | --- |

3.5.

3.6.   Odnowienie ochrony przed dyskryminacją polityczną, związkową i obywatelską

| 3.6.1. | EKES zauważa, że w ostatnich latach działacze polityczni, działacze związków zawodowych (lub stowarzyszeń pracowniczych) oraz działacze obywatelscy w całej Europie mogą napotykać trudności w korzystaniu z wolności słowa i działania, na przykład w korzystaniu z prawa do demonstracji w celu wyrażenia swoich żądań lub podjęcia negocjacji. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | EKES uważa, że zarówno Unia, jak i państwa członkowskie muszą – zgodnie ze swoim prawodawstwem i mającymi zastosowanie instrumentami międzynarodowymi – zapewnić w skuteczny sposób bezpieczeństwo, równe traktowanie i ochronę ze strony władz państw członkowskich podmiotom politycznym, partnerom społecznym i stowarzyszeniom, co jest konsekwencją unijnych wartości, takich jak demokracja, państwo prawa i niedyskryminacja ze względu na poglądy polityczne. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały Konwencję MOP nr 87 dotyczącą wolności związkowej i ochrony praw związkowych oraz Konwencję nr 98 dotyczącą stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych. Ponadto należy respektować i promować wolność zrzeszania się i prawo do organizowania się. Ważne jest, aby na szczeblu krajowym i unijnym odbyły się dyskusje dotyczące rozwiązania, które mogłoby zapewnić pracownikom dostęp do reprezentacji związkowej i umożliwiało egzekwowanie praw do organizowania się i podejmowania działań zbiorowych (21). Zgodnie z uznanymi na szczeblu międzynarodowym normami Międzynarodowej Organizacji Pracy EKES zdecydowanie zachęca państwa członkowskie i Komisję do zapewnienia, zgodnie z ich prawodawstwem, systemami stosunków pracy i mającymi zastosowanie instrumentami międzynarodowymi, skutecznej ochrony wolności zrzeszania się, prawa do organizowania się i do rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

3.6.3.

3.7.   Skuteczne instytucje krajowe promujące równość, chroniące prawa podstawowe i zwalczające dyskryminację

| 3.7.1. | Stosowanie europejskich i krajowych przepisów w tej dziedzinie ma zbyt często istotne ograniczenia związane z aspektami prawnymi, instytucjonalnymi, organizacyjnymi i finansowymi, które charakteryzują każde państwo członkowskie. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Komitet sądzi, że należy opracować konkretne plany, w tym zapewnić wsparcie finansowe, w celu poprawy zdolności instytucji krajowych. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | EKES zachęca Komisję do opracowania programu pomocy dla krajowych instytucji odpowiedzialnych za prawa człowieka w celu poprawy, wzmocnienia i racjonalizacji ich zdolności (ustanowienie, akredytacja i zgodność z międzynarodowymi standardami), w tym podnoszenia świadomości, rozwoju wiedzy i uwzględnienia specyficznych potrzeb wszystkich grup. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Należy również poprawić zdolność wszystkich podmiotów społecznych i obywatelskich, w szczególności tych zaangażowanych w ochronę praw człowieka, do działania w oparciu o istniejące instrumenty prawne oraz do współpracy z instytucjami publicznymi. Niezbędne jest lepsze wsparcie podmiotów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które zapewnia ofiarom dyskryminacji dostęp do prawa. Wsparcie dla nich może przybrać formę szkoleń, podnoszenia świadomości, transferu wiedzy i dobrych praktyk, wsparcia finansowego i organizacyjnego oraz ochrony przed atakami i kampaniami oszczerstw. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Zgodnie ze swą wcześniejszą propozycją EKES ponownie podkreśla potrzebę stworzenia skutecznego i dostępnego mechanizmu identyfikacji i zgłaszania napaści fizycznych, zniewag słownych, zastraszania i nękania, między innymi w formie nadużycia i mowy nienawiści wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacji chroniących prawa człowieka (22). Gdy taka napaść następuje w sferze cyfrowej, należy ją szybko zidentyfikować i usunąć odpowiednie wpisy internetowe. |
| --- | --- |

3.7.5.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2008) 426.

1

(2)  Agencja Praw Podstawowych, Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania, kwiecień 2021 r. (niedostępna jest polska wersja językowa całego sprawozdania).

2

Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania

(3)  Mulder, J., Indirect sex discrimination in employment [Pośrednia dyskryminacja ze względu na płeć w zatrudnieniu], europejska sieć ekspertów prawnych w dziedzinie równości płci i niedyskryminacji, Komisja Europejska, 2020.

3

(4)  Zob. w szczególności ósme wydanie sprawozdania MOP na temat wpływu trwającego kryzysu na świat pracy, październik 2021 r. Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP), ILO Monitor: COVID-19. Eighth edition [Monitor MOP: COVID-19. Ósme wydanie], 27 października 2021 r.

4

ILO Monitor: COVID-19. Eighth edition

(5)  „Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych”Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 38.

5

(6)  Zob. w szczególności opinie dotyczące sytuacji kobiet z niepełnosprawnością (SOC/579) (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 20), sytuacji kobiet romskich (SOC/585) (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 20), strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami (SOC/616) (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 41), zarządzania różnorodnością w państwach członkowskich UE (SOC/642) (Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 7), strategii na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025 (SOC/667) (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 128), planu działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027 (SOC/668) (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 134), strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami (SOC/680) (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 50) oraz nowych unijnych ram strategicznych na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów.

6

nowych unijnych ram strategicznych na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów

(7)  Opinia w sprawie nowej strategii na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE (SOC/671) (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 50).

7

(8)  Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania, op. cit.

8

Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania

(9)  Komisja Europejska, Solidarność w zdrowiu: zmniejszanie nierówności zdrowotnych w UE (COM(2009) 567 final).

9

Solidarność w zdrowiu: zmniejszanie nierówności zdrowotnych w UE

(10)  Crowley, N., Making Europe more Equal: A legal Duty? [Wprowadzenie większej równości w Europie: prawny obowiązek?], Equinet, 2016.

10

Making Europe more Equal: A legal Duty?

(11)  Rzeczniczka praw, Dématérialisation et inégalités d’accès aux services publics [Transformacja cyfrowa i nierówności w dostępie do usług publicznych], 2019; Dématérialisation des services publics: trois ans après, où en est-on? [Transformacja cyfrowa usług publicznych: gdzie jesteśmy po trzech latach?], 2022.

11

Dématérialisation et inégalités d’accès aux services publics

Dématérialisation des services publics: trois ans après, où en est-on?

(12)  Gerards, J. Xenidis, R., Algorithmic discrimination in Europe [Dyskryminacja algorytmiczna w Europie], europejska sieć ekspertów prawnych w dziedzinie równości płci i niedyskryminacji, Komisja Europejska, 2020.

12

Algorithmic discrimination in Europe

(13)  Rzeczniczka praw, Technologies biométriques: l’impératif respect des droits fondamentaux [Technologie biometryczne: konieczność przestrzegania praw podstawowych], 2021.

13

Technologies biométriques: l’impératif respect des droits fondamentaux

(14)  Prof. Zuiderveen, F., Discrimination, intelligence artificielle et décisions algorithmiques [Dyskryminacja, sztuczna inteligencja i decyzje algorytmiczne], Rada Europy, ECRI, 2018.

14

Discrimination, intelligence artificielle et décisions algorithmiques

(15)  Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Naprawić przyszłość: sztuczna inteligencja a prawa podstawowe, 2021.

15

Naprawić przyszłość: sztuczna inteligencja a prawa podstawowe

(16)  Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE), Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic [Równość płci a wpływ społeczno-gospodarczy pandemii COVID-19].

16

Gender equality and the socio-economic impact of the COVID-19 pandemic

(17)  Eurostat, Income inequalities [Nierówności płacowe], 2019.

17

(18)  Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania, op. cit.

18

Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania

(19)  Chappe. V.A., La preuve par la comparaison: méthode des panels et droit de la non-discrimination [Dowód porównawczy: metoda panelowa i prawo o niedyskryminacji], „Sociologies pratiques”, 2011/2 nr 23, s. 45–55; decyzja ramowa rzecznika praw, nr 2022-139 z 31 sierpnia 2022 r.; sąd kasacyjny: izba ubezpieczeń społecznych, 10 lipca 1998 r., nr 90-41231; izba ubezpieczeń społecznych, 4 lipca 2000 r., nr 98-43285; izba ubezpieczeń społecznych, 28 czerwca 2006 r., nr 04-46419.

19

(20)  Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania, op. cit.

20

Równość w UE dwadzieścia lat po pierwszym wdrożeniu dyrektyw w sprawie równego traktowania

(21)  Zob. również opinię Godziwe płace minimalne w całej Europie (SOC/632), pkt 4.5.3 i 4.5.6 (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159).

21

Godziwe płace minimalne w całej Europie

(22)  Opinia w sprawie nowej strategii na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE (SOC/671) (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 50).

22

nowej strategii na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 59 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

POPRAWKA 1

SOC/724 – Poprawa równości w UE

Punkt 3.3.7

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| By przezwyciężyć indywidualne obciążenie związane ze sporem sądowym, nadać środkowi zaskarżenia moc współmierną do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynić z ram prawnych skuteczny środek odstraszający w celu uregulowania kwestii dyskryminacji, EKES
  opowiada się za przyjęciem przez Unię Europejską odpowiednich przepisów. Te
  przepisy
  powinny przewidywać
  narzędzia proceduralne ułatwiające dostęp do praw w 
  państwach członkowskich
  , na przykład poprzez wykorzystanie mechanizmów powództw zbiorowych
  ułatwiających
  odwołanie się do sądu i zwiększających jego wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania. | By przezwyciężyć indywidualne obciążenie związane ze sporem sądowym, nadać środkowi zaskarżenia moc współmierną do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynić z ram prawnych skuteczny środek odstraszający w celu uregulowania kwestii dyskryminacji, EKES
  zachęca państwa członkowskie do rozważenia – i w razie potrzeby podjęcia – odpowiednich działań w celu zapewnienia i wspierania dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Mogłoby to obejmować
  przepisy
  przewidujące
  narzędzia proceduralne ułatwiające dostęp do praw w 
  danym państwie członkowskim
  , na przykład poprzez wykorzystanie mechanizmów powództw zbiorowych
  mogących ułatwiać
  odwołanie się do sądu i zwiększających jego wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania. |

Opinia sekcji

Poprawka

By przezwyciężyć indywidualne obciążenie związane ze sporem sądowym, nadać środkowi zaskarżenia moc współmierną do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynić z ram prawnych skuteczny środek odstraszający w celu uregulowania kwestii dyskryminacji, EKES
  opowiada się za przyjęciem przez Unię Europejską odpowiednich przepisów. Te
  przepisy
  powinny przewidywać
  narzędzia proceduralne ułatwiające dostęp do praw w 
  państwach członkowskich
  , na przykład poprzez wykorzystanie mechanizmów powództw zbiorowych
  ułatwiających
  odwołanie się do sądu i zwiększających jego wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania.

By przezwyciężyć indywidualne obciążenie związane ze sporem sądowym, nadać środkowi zaskarżenia moc współmierną do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynić z ram prawnych skuteczny środek odstraszający w celu uregulowania kwestii dyskryminacji, EKES
  zachęca państwa członkowskie do rozważenia – i w razie potrzeby podjęcia – odpowiednich działań w celu zapewnienia i wspierania dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Mogłoby to obejmować
  przepisy
  przewidujące
  narzędzia proceduralne ułatwiające dostęp do praw w 
  danym państwie członkowskim
  , na przykład poprzez wykorzystanie mechanizmów powództw zbiorowych
  mogących ułatwiać
  odwołanie się do sądu i zwiększających jego wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania.

Uzasadnienie

W grupie analitycznej i w Sekcji SOC nie osiągnięto porozumienia w tej sprawie we wszystkich trzech grupach. Prawo procesowe tradycyjnie należy do kompetencji państw członkowskich. W związku z tym to państwa członkowskie powinny decydować o tym, czy chcą wprowadzić na szczeblu krajowym powództwa zbiorowe/zbiorowe dochodzenie roszczeń jako narzędzie egzekwowania zasady równości. Pozwoliłoby to również dostosować systemy krajowe do realiów krajowych. Ponadto nie należy zapominać o tym, że zbiorowe dochodzenie roszczeń także może być nadużywane.

Wynik głosowania

| Za: | 59 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 104 |
| Wstrzymało się: | 13 |

Za:

59

Przeciw:

104

Wstrzymało się:

13

POPRAWKA 2

SOC/724 – Poprawa równości w UE

Punkt 3.3.10

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES uważa, że należy opracować porównywalną politykę w odniesieniu do dyskryminacji ze wszystkich przyczyn, o których mowa w art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W związku z tym wzywa Komisję do:






  — | zobowiązania się, w ramach polityki zatrudnienia i walki z dyskryminacją, do skutecznego egzekwowania istniejących środków lub do przyjęcia nowych środków mających na celu krzewienie równości w sferze zatrudnienia oraz zapewnienie skutecznego wdrażania istniejącego prawodawstwa, |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES uważa, że należy opracować porównywalną politykę w odniesieniu do dyskryminacji ze wszystkich przyczyn, o których mowa w art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W związku z tym wzywa Komisję do:

—

zobowiązania się, w ramach polityki zatrudnienia i walki z dyskryminacją, do skutecznego egzekwowania istniejących środków lub do przyjęcia nowych środków mających na celu krzewienie równości w sferze zatrudnienia oraz zapewnienie skutecznego wdrażania istniejącego prawodawstwa,

| — | zapewnienia przyjęcia środków
  mających na celu upowszechnienie praktyki
  analizy dyskryminacji w miejscu pracy oraz
  zachęcanie
  pracodawców
  do podejmowania się
  zobowiązań w zakresie oceny, sprawozdawczości i monitorowania, |
| --- | --- |

—

zapewnienia przyjęcia środków
  mających na celu upowszechnienie praktyki
  analizy dyskryminacji w miejscu pracy oraz
  zachęcanie
  pracodawców
  do podejmowania się
  zobowiązań w zakresie oceny, sprawozdawczości i monitorowania,

| — | udzielenia pomocy przedsiębiorstwom w opracowaniu praktyk antydyskryminacyjnych i integracyjnych. |
| --- | --- |

—

udzielenia pomocy przedsiębiorstwom w opracowaniu praktyk antydyskryminacyjnych i integracyjnych.

EKES uważa, że należy opracować porównywalną politykę w odniesieniu do dyskryminacji ze wszystkich przyczyn, o których mowa w art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W związku z tym wzywa Komisję do:

| — | zobowiązania się, w ramach polityki zatrudnienia i walki z dyskryminacją, do skutecznego egzekwowania istniejących środków lub do przyjęcia nowych środków mających na celu krzewienie równości w sferze zatrudnienia oraz zapewnienie skutecznego wdrażania istniejącego prawodawstwa, |
| --- | --- |

—

zobowiązania się, w ramach polityki zatrudnienia i walki z dyskryminacją, do skutecznego egzekwowania istniejących środków lub do przyjęcia nowych środków mających na celu krzewienie równości w sferze zatrudnienia oraz zapewnienie skutecznego wdrażania istniejącego prawodawstwa,

| — | zapewnienia przyjęcia środków
  , które pomogą w skutecznym wykorzystaniu
  analizy dyskryminacji w miejscu pracy
  – zgodnie z tym, jak została ona zdefiniowana w prawie UE –
  oraz
  zapewnienie wytycznych dla
  pracodawców
  odnośnie do ich
  zobowiązań w zakresie oceny, sprawozdawczości i monitorowania, |
| --- | --- |

—

zapewnienia przyjęcia środków
  , które pomogą w skutecznym wykorzystaniu
  analizy dyskryminacji w miejscu pracy
  – zgodnie z tym, jak została ona zdefiniowana w prawie UE –
  oraz
  zapewnienie wytycznych dla
  pracodawców
  odnośnie do ich
  zobowiązań w zakresie oceny, sprawozdawczości i monitorowania,

| — | udzielenia pomocy przedsiębiorstwom w opracowaniu praktyk antydyskryminacyjnych i integracyjnych. |
| --- | --- |

—

udzielenia pomocy przedsiębiorstwom w opracowaniu praktyk antydyskryminacyjnych i integracyjnych.

Uzasadnienie

Punkt ten dotyczy wdrażania polityk na podstawie kryteriów określonych w art. 19 TFUE. W pkt 3.4.1 (i 1.3) przedmiotowej opinii stwierdzono już, że „EKES zdecydowanie zachęca Unię Europejską do dalszych prac nad ochroną przed dyskryminacją w dostępie do towarów i usług, w szczególności poprzez przyjęcie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną”. Poprawka ma na celu wskazanie, jakie środki są potrzebne do zapewnienia skutecznego wdrożenia i egzekwowania unijnych przepisów antydyskryminacyjnych.

Wynik głosowania

| Za: | 67 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 109 |
| Wstrzymało się: | 11 |

Za:

67

Przeciw:

109

Wstrzymało się:

11

POPRAWKA 3

SOC/724 – Poprawa równości w UE

Punkt 3.4.4

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES zwraca się do Rady, Parlamentu i Komisji, by przedsięwzięły środki zapewniające przyjęcie projektu dyrektywy w wersji uwzględniającej jego ogólne propozycje dotyczące poprawy sposobu korzystania z praw i środków zaskarżenia.
  Chodzi w tym zwłaszcza o mechanizmy ułatwiające
  dostęp do praw dzięki przyjęciu procedur powództw zbiorowych w celu zapewnienia skuteczności tych praw oraz uznania kompetencji krajowych organów zwalczających dyskryminację. | EKES zwraca się do Rady, Parlamentu i Komisji, by przedsięwzięły środki zapewniające przyjęcie projektu dyrektywy w wersji uwzględniającej jego ogólne propozycje dotyczące poprawy sposobu korzystania z praw i środków zaskarżenia.
  Natomiast należy pozostawić w gestii państw członkowskich decyzję o wprowadzeniu ewentualnych mechanizmów ułatwiających
  dostęp do praw dzięki przyjęciu procedur powództw zbiorowych w celu zapewnienia skuteczności tych praw oraz uznania kompetencji krajowych organów zwalczających dyskryminację. |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES zwraca się do Rady, Parlamentu i Komisji, by przedsięwzięły środki zapewniające przyjęcie projektu dyrektywy w wersji uwzględniającej jego ogólne propozycje dotyczące poprawy sposobu korzystania z praw i środków zaskarżenia.
  Chodzi w tym zwłaszcza o mechanizmy ułatwiające
  dostęp do praw dzięki przyjęciu procedur powództw zbiorowych w celu zapewnienia skuteczności tych praw oraz uznania kompetencji krajowych organów zwalczających dyskryminację.

EKES zwraca się do Rady, Parlamentu i Komisji, by przedsięwzięły środki zapewniające przyjęcie projektu dyrektywy w wersji uwzględniającej jego ogólne propozycje dotyczące poprawy sposobu korzystania z praw i środków zaskarżenia.
  Natomiast należy pozostawić w gestii państw członkowskich decyzję o wprowadzeniu ewentualnych mechanizmów ułatwiających
  dostęp do praw dzięki przyjęciu procedur powództw zbiorowych w celu zapewnienia skuteczności tych praw oraz uznania kompetencji krajowych organów zwalczających dyskryminację.

Uzasadnienie

W grupie analitycznej i w Sekcji SOC nie osiągnięto porozumienia w tej sprawie we wszystkich trzech grupach. Prawo procesowe tradycyjnie należy do kompetencji państw członkowskich. W związku z tym to państwa członkowskie powinny decydować o tym, czy chcą wprowadzić na szczeblu krajowym powództwa zbiorowe/zbiorowe dochodzenie roszczeń jako narzędzie egzekwowania zasady równości. Pozwoliłoby to również dostosować systemy krajowe do realiów krajowych. Ponadto nie należy zapominać o tym, że zbiorowe dochodzenie roszczeń także może być nadużywane.

Wynik głosowania

| Za: | 60 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 114 |
| Wstrzymało się: | 11 |

Za:

60

Przeciw:

114

Wstrzymało się:

11

POPRAWKA 4

SOC/724 – Poprawa równości w UE

Punkt 1.10

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| W
  celu przezwyciężenia indywidualnego obciążenia związanego ze sporem sądowym, nadania środkowi zaskarżenia mocy współmiernej do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynienia
  z
  ram prawnych skutecznego środka odstraszającego w celu uregulowania kwestii dyskryminacji
  , EKES opowiada się za przyjęciem przez Unię Europejską norm ułatwiających
  składanie w 
  państwach członkowskich
  powództw zbiorowych poprawiających dostęp do środków zaskarżenia i zwiększających ich wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania. | EKES zachęca państwa członkowskie do rozważenia i, w razie potrzeby, podjęcia odpowiednich działań w
  celu przezwyciężenia
  lub zmniejszenia
  indywidualnego obciążenia związanego ze sporem sądowym, nadania środkowi zaskarżenia mocy współmiernej do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynienia
  ze swoich
  ram prawnych skutecznego środka odstraszającego w celu uregulowania kwestii dyskryminacji
  . Mogłyby to obejmować normy ułatwiające
  składanie w 
  danym państwie członkowskim
  powództw zbiorowych poprawiających dostęp do środków zaskarżenia i zwiększających ich wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania.
  Aby ułatwić wymianę najlepszych praktyk, zachęca się Komisję Europejską do przedstawienia informacji na temat różnych krajowych ram prawnych w tym zakresie. |

Opinia sekcji

Poprawka

W
  celu przezwyciężenia indywidualnego obciążenia związanego ze sporem sądowym, nadania środkowi zaskarżenia mocy współmiernej do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynienia
  z
  ram prawnych skutecznego środka odstraszającego w celu uregulowania kwestii dyskryminacji
  , EKES opowiada się za przyjęciem przez Unię Europejską norm ułatwiających
  składanie w 
  państwach członkowskich
  powództw zbiorowych poprawiających dostęp do środków zaskarżenia i zwiększających ich wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania.

EKES zachęca państwa członkowskie do rozważenia i, w razie potrzeby, podjęcia odpowiednich działań w
  celu przezwyciężenia
  lub zmniejszenia
  indywidualnego obciążenia związanego ze sporem sądowym, nadania środkowi zaskarżenia mocy współmiernej do praktyk, które ten środek potępia, oraz uczynienia
  ze swoich
  ram prawnych skutecznego środka odstraszającego w celu uregulowania kwestii dyskryminacji
  . Mogłyby to obejmować normy ułatwiające
  składanie w 
  danym państwie członkowskim
  powództw zbiorowych poprawiających dostęp do środków zaskarżenia i zwiększających ich wpływ z myślą o zwalczaniu dyskryminacji i ochronie równego traktowania.
  Aby ułatwić wymianę najlepszych praktyk, zachęca się Komisję Europejską do przedstawienia informacji na temat różnych krajowych ram prawnych w tym zakresie.

Uzasadnienie

W grupie analitycznej i w Sekcji SOC nie osiągnięto porozumienia w tej sprawie we wszystkich trzech grupach. Prawo procesowe tradycyjnie należy do kompetencji państw członkowskich. W związku z tym to państwa członkowskie powinny decydować o tym, czy chcą wprowadzić na szczeblu krajowym powództwa zbiorowe/zbiorowe dochodzenie roszczeń jako narzędzie egzekwowania zasady równości. Pozwoliłoby to również dostosować systemy krajowe do realiów krajowych. Ponadto nie należy zapominać o tym, że zbiorowe dochodzenie roszczeń także może być nadużywane.

Wynik głosowania

| Za: | 65 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 113 |
| Wstrzymało się: | 8 |

Za:

65

Przeciw:

113

Wstrzymało się:

8

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/67 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/67

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zapewnienie silnej europejskiej solidarności z pacjentami cierpiącymi na choroby rzadkie”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/10)

| Sprawozdawca: | Alain COHEUR |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Alain COHEUR

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 171/1/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

24.2.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

29.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

171/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W 2009 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjął opinię SOC/330 w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Rady w sprawie działań na poziomie europejskim w dziedzinie rzadkich chorób (1), wyrażając swoje poparcie, obawy i sugestie w celu podniesienia świadomości na temat wszystkich potrzeb osób cierpiących na rzadkie choroby . EKES bardzo ubolewa, że ponad dziesięć lat po przyjęciu opinii musi ponowić swój apel o przyjęcie kompleksowego europejskiego podejścia uwzględniającego wszystkie potrzeby osób cierpiących na rzadkie choroby i wzywa do opracowania europejskich rozwiązań w celu złagodzenia wpływu rzadkich chorób na życie codzienne, rodzinne i zawodowe. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zdecydowanie potwierdza swoje poparcie dla pacjentów cierpiących na choroby rzadkie, ich rodzin i ogółu społeczności cierpiących na choroby rzadkie oraz solidarność z nimi. Unia Europejska (UE) mogłaby stać się orędownikiem prawa do opieki zdrowotnej dla wszystkich w całej Unii Europejskiej i pokazać, że bycie dotkniętym rzadką chorobą nie oznacza bycia pozostawionym samemu sobie. Wspieranie badań podstawowych i europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia (EHDS) w oparciu o zasadę FAIR (możliwość znalezienia, dostępność, interoperacyjność i możliwość ponownego wykorzystania) jest niezbędne do szybszego diagnozowania i leczenia rzadkich chorób. EKES zaleca uznanie i pełne promowanie wiedzy fachowej zebranej na portalu Orphanet w celu wzmocnienia europejskiego ekosystemu danych dotyczących zdrowia z korzyścią dla pacjentów cierpiących na choroby rzadkie. Udostępnienie strony internetowej Orphanet we wszystkich językach UE przyniosłoby znaczną wartość dodaną pacjentom cierpiącym na choroby rzadkie i pracownikom służby zdrowia. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES potwierdza ustalenia dotyczące częstości występowania rzadkich chorób w UE, podobieństw w ścieżkach pacjentów cierpiących na rzadkie choroby oraz wyzwań w zakresie ochrony socjalnej, pomimo niejednorodności lub mnogości chorób oraz rozproszenia pacjentów i wiedzy fachowej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zasadę prawa dostępu do opieki zdrowotnej zaproponowaną w Europejskim filarze praw socjalnych, rezolucję Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz uwagę poświęconą rzadkim chorobom przez Konferencję w sprawie przyszłości Unii Europejskiej i francuską prezydencję Rady UE w 2022 r. z myślą o tym, aby nierówności zdrowotne nie pogarszały sytuacji pacjentów cierpiących na rzadkie choroby. Podkreśla znaczenie ambitnej europejskiej strategii opieki nad nieformalnymi opiekunami pacjentów cierpiących na rzadkie choroby. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zaleca wykorzystanie impulsu politycznego oraz zaleceń instytucji i społeczeństwa obywatelskiego w celu opracowania kompleksowego europejskiego planu działania w zakresie rzadkich chorób, którego cele SMART (tzn. skonkretyzowane, mierzalne, osiągalne, realne, terminowe) można by osiągnąć do 2030 r., aby zapewnić wszystkim pacjentom cierpiącym na rzadkie choroby w UE równe szanse w zakresie diagnozowania, leczenia i całościowej perspektywy w zakresie zintegrowanej opieki. Celem musi być uzyskanie przez pacjentów diagnozy ich rzadkich chorób w ciągu roku. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES proponuje rozszerzenie mandatu Urzędu ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA) lub wykorzystanie go jako modelu do utworzenia nowego europejskiego organu ds. chorób niezakaźnych, który wspierałby koordynację i solidarność w odniesieniu do rzadkich chorób. W ten sposób można by koordynować wdrażanie europejskiego planu działania w zakresie rzadkich chorób oraz zapewnić europejskie podejście do rzadkich chorób niezakaźnych. Współdziałanie z portalem Orphanet, którego prace mogłyby być publikowane we wszystkich językach urzędowych UE dzięki wsparciu strukturalnemu ze strony UE, zagwarantowałoby zarówno pacjentom, jak i specjalistom dostęp do potrzebnych im informacji. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES oddaje głos społeczeństwu obywatelskiemu państw członkowskich, aby wzmocnić dialog polityczny z ogółem obywateli i wspiera instytucje europejskie poprzez strukturalną i stałą współpracę w celu opracowania polityki, która cieszyłaby się pełnym poparciem. Zaleca, by kolejne trzy prezydencje w latach 2023–2024 – Hiszpania, Belgia i Węgry – utrzymały w programie działań politykę dotyczącą rzadkich chorób, mając na uwadze ocenę europejskich sieci referencyjnych (ERN) w 2022 r. oraz zobowiązanie Komisji do zmiany strategii na rzecz rzadkich chorób do początku 2023 r. poprzez włączenie rzadkich chorób do polityki zdrowia publicznego w przyszłych kadencjach Komisji. Dla opracowania ambitnej strategii kluczowe znaczenie ma zaangażowanie zainteresowanych stron i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES domaga się inicjatyw takich jak rezolucja mająca na celu wzmocnienie pozycji pacjentów cierpiących na rzadkie choroby i stymulowanie ich udziału w polityce i zaleceniach dotyczących rzadkich chorób zgodnie z art. 4 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Stowarzyszenia pacjentów jako źródło doświadczeń mogą odgrywać kluczową rolę jako przedstawiciele i głos pacjentów; należy zagwarantować im i wspierać ich występowanie w mediach i udział w zaleceniach politycznych (2). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wzywa do uznania znaczenia dostępu do diagnozy chorób rzadkich podczas badań przesiewowych w okresie okołoporodowym lub noworodkowym lub jak najwcześniej po wystąpieniu problemów zdrowotnych lub rozwojowych, korzyści płynących z multidyscyplinarnej opieki zdrowotnej oraz całościowej perspektywy w odniesieniu do potrzeb i ścieżek pacjentów, dla których korzystna mogłaby być zintegrowana opieka medyczna i społeczna oraz scentralizowana koordynacja opieki, a przede wszystkim – optymalizacja dostępności finansowej opieki. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES stwierdza, że wysokiej jakości usługi zdrowotne nigdy nie mogą być przywilejem dla tych osób, które z jakiegokolwiek powodu mogą zapewnić sobie lepszy dostęp do odpowiedniej krajowej służby zdrowia, pozwolić sobie na najwyższe składki ubezpieczeniowe, płatności z własnej kieszeni lub zorganizować najbardziej dochodowe kampanie zbierania środków. Nie można lekceważyć znaczenia solidarnych systemów ubezpieczeń zdrowotnych, które chronią pacjentów cierpiących na rzadkie choroby. EKES z zadowoleniem przyjąłby debatę na temat korzyści i wyzwań dla europejskich solidarnych funduszy wzajemnych ubezpieczeń zdrowotnych związanych z pokryciem kosztów innowacyjnego leczenia pacjentów cierpiących na rzadkie choroby. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES dostrzega, jak ważna dla europejskich pacjentów cierpiących na rzadkie choroby jest możliwość dostępu do transgranicznego leczenia obejmującego diagnostykę i opiekę. Możliwość zarówno podróżowania w celu leczenia, jak i unikania nadmiernego przemieszczania się dzięki telemedycynie może poprawić dostęp do opieki nad pacjentami cierpiącymi na rzadkie choroby, zwłaszcza te bardzo rzadkie. EKES apeluje o optymalizację funkcjonowania europejskich sieci referencyjnych i wzywa do ich integracji z całym systemem UE i systemami opieki zdrowotnej państw członkowskich. Proponuje zbadanie możliwości opracowania konwencji dotyczącej opieki w europejskich sieciach referencyjnych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | W związku z różną sytuacją gospodarczą państw członkowskich EKES zaleca refleksję nad możliwością utworzenia specjalnego funduszu finansowego UE, do którego państwa członkowskie wnoszą wkład i z którego korzystają zgodnie ze swoimi możliwościami finansowymi – w celu zapewnienia dostępu do leczenia wszystkim pacjentom cierpiącym na rzadkie choroby w Europie, zwłaszcza tym, którzy mają niezaspokojone potrzeby medyczne, oraz zadbanie o prawdziwą solidarność w UE, i takich właśnie rozwiązań oczekuje. Popiera modele wspólnych zakupów i wkładów, takie jak europejski kalkulator sprawiedliwych cen leków, w celu zwiększenia dostępności leczenia farmaceutycznego dla państw członkowskich i pacjentów cierpiących na rzadkie choroby oraz wnosi o uwzględnienie tego faktu w przeglądzie przepisów UE dotyczących leków sierocych i pediatrycznych (leków dla osób cierpiących na rzadkie choroby i dla dzieci). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zaleca przeprowadzenie badania możliwości funduszu solidarnościowego w kontekście rzadkich chorób, w szczególności tych, które nie zostały uwzględnione w europejskich sieciach referencyjnych. Taki fundusz może być użytecznym uzupełnieniem w sytuacji, gdy obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne nie pokrywa kosztów leczenia złożonych lub rzadkich chorób lub opieki transgranicznej, a EKES uważa, że konieczne jest wzajemne udostępnienie ubezpieczenia na szczeblu europejskim. W ramach europejskiego funduszu solidarności dla pacjentów cierpiących na rzadkie choroby należy:






  — | dążyć do tego, by pacjenci cierpiący na rzadkie choroby nie ponosili niemożliwych do udźwignięcia kosztów koniecznej z medycznego punktu widzenia i uzasadnionej opieki zdrowotnej, która jest dostępna w UE, oraz by nie doświadczali dalszych nierówności zdrowotnych z powodu rzadkości ich choroby, |
| --- | --- | --- |

1.13.

—

dążyć do tego, by pacjenci cierpiący na rzadkie choroby nie ponosili niemożliwych do udźwignięcia kosztów koniecznej z medycznego punktu widzenia i uzasadnionej opieki zdrowotnej, która jest dostępna w UE, oraz by nie doświadczali dalszych nierówności zdrowotnych z powodu rzadkości ich choroby,

| — | wyrażać europejską solidarność w celu poprawy dostępu do opieki zdrowotnej w całej UE dla wszystkich pacjentów cierpiących na rzadkie choroby, lepszego egzekwowania praw pacjentów do transgranicznej opieki zdrowotnej oraz optymalizacji i ułatwienia korzystania z europejskich sieci referencyjnych, |
| --- | --- |

—

wyrażać europejską solidarność w celu poprawy dostępu do opieki zdrowotnej w całej UE dla wszystkich pacjentów cierpiących na rzadkie choroby, lepszego egzekwowania praw pacjentów do transgranicznej opieki zdrowotnej oraz optymalizacji i ułatwienia korzystania z europejskich sieci referencyjnych,

| — | uzupełniać krajowe przepisy dotyczące zabezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego poprzez utworzenie funduszu pokrywającego powiązane i nieuniknione koszty związane z transgraniczną opieką zdrowotną w UE oraz ułatwienie europejskiej współpracy w zakresie rozwiązywania problemów związanych ze zdrowiem publicznym, w przypadku których korzystne byłoby strukturalne i wspierające podejście transgraniczne. |
| --- | --- |

—

uzupełniać krajowe przepisy dotyczące zabezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego poprzez utworzenie funduszu pokrywającego powiązane i nieuniknione koszty związane z transgraniczną opieką zdrowotną w UE oraz ułatwienie europejskiej współpracy w zakresie rozwiązywania problemów związanych ze zdrowiem publicznym, w przypadku których korzystne byłoby strukturalne i wspierające podejście transgraniczne.

2.   Uwagi ogólne dotyczące rzadkich chorób

| 2.1. | Przypadki chorób rzadkich nie są częste, ale cierpiący na nie pacjenci są liczni – choroba jest klasyfikowana jako rzadka w zależności od częstości jej występowania. W UE rzadka choroba jest definiowana jako często przewlekły, czasami upośledzający lub zagrażający życiu stan, który dotyka nie więcej niż 1 na 2 000 osób (3). W 2019 roku Orphanet – portal poświęcony chorobom rzadkim i lekom sierocym – naliczył 6 172 unikalne choroby rzadkie (4). 71,9 % tych rzadkich chorób ma podłoże genetyczne, a 69,9 % występuje we wczesnym dzieciństwie. Szacuje się, że od 3,5 % do 5,9 % populacji cierpi na rzadkie choroby, co daje około 36 mln pacjentów w UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Złożoność i przewlekłość wielu rzadkich chorób często oznacza wpływ sięgający poza życie samego pacjenta i dotyczący wielu innych osób, np. członków rodziny, jak również wpływ na systemy opieki zdrowotnej i społecznej. Rodziny mogą stać się narażone na izolację i na wzrost innych zagrożeń, a biorąc pod uwagę aspekt płci w opiece nieformalnej (5), rzadka choroba może mieć znaczący wpływ w szczególności na życie matek i innych kobiet. Należy zatem zwrócić szczególną uwagę na dostęp nieformalnych opiekunów do ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Chociaż zidentyfikowano już ponad 6 172 choroby, umożliwiając tym samym postawienie diagnozy pacjentom nimi dotkniętym, w przypadku niektórych schorzeń nadal może brakować definicji, klasyfikacji lub testów diagnostycznych, które w związku z tym określa się mianem „zespołów bez nazwy” (ang. „Syndromes Without A Name” lub SWAN). Różnica w poziomie ochrony zdrowia jest jeszcze wyraźniejsza w przypadku pacjentów nieposiadających diagnozy. Ich niezaspokojone potrzeby są jeszcze większe, a nierówności jeszcze poważniejsze, ponieważ diagnoza jest niezbędna do uzyskania odpowiedniej opieki medycznej lub dodatkowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Utrzymujące się nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej wymagają proaktywnych i ukierunkowanych modeli opartych na społeczności, tak aby osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, na przykład osoby z niepełnosprawnościami fizycznymi, psychospołecznymi i sensorycznymi, mogły otrzymywać diagnozę i opiekę. Poprzednie opinie EKES-u dotyczyły opieki zdrowotnej dla migrantów i obywateli UE wywodzących się ze środowisk migracyjnych. Wiedzę fachową i te zalecenia należy wykorzystać w ramach wspólnego podejścia do rzadkich chorób (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zdiagnozowanie choroby rzadkiej, jeśli nie została zidentyfikowana za pomocą badań prenatalnych, trwa średnio około 4,5 roku od pojawienia się problemów zdrowotnych lub rozwojowych. Jak wynika z badań, okresy niepewności diagnostycznej – często obejmującej błędną diagnozę lub nieprawidłowe leczenie, które powodują szkodliwe skutki – wahają się od 5 do 7 lat (7). Droga do postawienia ostatecznej i prawidłowej diagnozy to często odyseja, w której bierze udział kilku pracowników służby zdrowia: badania wykazały, że 22 % zdiagnozowanych pacjentów cierpiących na rzadkie choroby skonsultowało się z ponad pięcioma pracownikami służby zdrowia, a 7 % nawet z ponad dziesięcioma (8). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Podnoszenie świadomości wśród pracowników służby zdrowia, tak aby mogli oni lepiej wykrywać potencjalne choroby rzadkie i umożliwienie im kierowania pacjentów i przyspieszenia procesu diagnostycznego, wymaga wymiany informacji, odpowiedniego i ustawicznego, wysokiej jakości szkolenia pracowników oraz terminowego planowania zatrudnienia z udziałem partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ustalanie priorytetów i ustrukturyzowane inwestycje w podstawowe badania medyczne nad przyczynami rzadkich chorób, w tym przyczynami genetycznymi, muszą prowadzić do skuteczniejszego leczenia, a być może nawet dostępu do terapii dla pacjentów cierpiących na rzadkie choroby. Europejskie instrumenty finansowe, takie jak Program UE dla zdrowia na lata 2021–2027 – wizja zdrowszej UE – oraz regulacje, takie jak wniosek w sprawie europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia, powinny wspierać takie badania. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wiedza i doświadczenie niezbędne do diagnozowania i zarządzania specjalistyczną opieką terapeutyczną wymaganą w przypadku niektórych rzadkich chorób mogą być niedostępne w niektórych państwach członkowskich i rozproszone geograficznie w całej UE. Leczenie musi być bardziej dostępne, osiągalne i przystępne cenowo, przy czym pacjenci zgłaszają brak dostępności w miejscu zamieszkania (22 %), listy oczekujących utrudniające dostęp do leczenia (14 %), leczenie, na które nie można sobie pozwolić ze względów finansowych (12 %), oraz brak wsparcia finansowego ułatwiającego podróż w celu podjęcia leczenia w innym kraju (12 %) (9). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Jakość opieki zdrowotnej wymaga, aby usługi zdrowotne były terminowe, sprawiedliwe, zintegrowane i skuteczne (10). Badania przesiewowe w okresie okołoporodowym i noworodkowym są ważnymi procesami we wczesnej diagnostyce. Zalecenie w sprawie transgranicznych badań genetycznych chorób rzadkich w Unii Europejskiej opracowane przez grupę ekspertów Komisji ds. rzadkich chorób oraz prace Eurordis w zakresie badań przesiewowych w całej UE stanowią podstawę ogólnoeuropejskiego zalecenia. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Droga do diagnozy, otrzymanie diagnozy i życie z rzadką chorobą może być wyzwaniem psychicznym dla pacjenta i/lub jego rodziny. Podatność na zagrożenia psychologiczne i społeczne może być spowodowana niewidocznością choroby, związanymi z nią problemami fizycznymi oraz brakiem wiedzy lub zrozumienia dla choroby ze strony innych osób. Jakość życia codziennego może pogorszyć się wskutek niedostatecznej koordynacji opieki, ale także wyzwań natury praktycznej, administracyjnej, edukacyjnej, zawodowej lub finansowej (11). Całościowe podejście do opieki obejmuje pełne spektrum zdrowia (profilaktyka oraz ciągła, lecznicza, rehabilitacyjna i paliatywna opieka zdrowotna),), a także potrzeby społeczne i codzienne oraz wymaga wysokiej jakości zintegrowanej, wielodyscyplinarnej opieki medycznej i społecznej. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Dzień Chorób Rzadkich zwiększa świadomość i uznanie wśród ogółu społeczeństwa oraz przyczynia się do zrozumienia i włączenia społecznego pacjentów i ich rodzin. Informowanie pacjentów cierpiących na rzadkie choroby oraz dbanie o dobrostan pacjentów i ich rodzin wymaga ekosystemu złożonego z pracowników służby zdrowia, kas wzajemnego ubezpieczenia zdrowotnego, (cyfrowych) grup kontaktowych i stowarzyszeń pacjentów. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Uwagi ogólne na temat europejskiej polityki w zakresie chorób rzadkich

| 3.1. | Ponad dwadzieścia lat temu UE uznała rzadkie choroby za priorytet w dziedzinie zdrowia publicznego i podjęła działania, które doprowadziły do: zintensyfikowania badań i rozwoju, przyjęcia przez państwa członkowskie krajowych planów działania w zakresie rzadkich chorób, koordynacji współpracy transgranicznej w ramach europejskich sieci referencyjnych oraz nabycia przez pacjentów prawa do dostępu do transgranicznej opieki zdrowotnej (12). Komisja przyjęła zalecenie 3 „Zwiększenie wsparcia w celu ułatwienia pacjentom cierpiącym na choroby rzadkie dostępu do opieki zdrowotnej” i zapowiedziała, że w stosownych przypadkach dokona przeglądu swojej strategii w zakresie rzadkich chorób do początku 2023 r. (13) Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie strategii UE w zakresie zdrowia publicznego w erze po pandemii COVID-19, w której wezwał do opracowania planu działania UE w zakresie rzadkich chorób (14). UE zapisała również „dostęp w odpowiednim czasie do przystępnej cenowo, profilaktycznej i leczniczej opieki zdrowotnej dobrej jakości” w Europejskim filarze praw socjalnych (15). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Oczekuje się, że zapowiedziany komunikat w sprawie europejskiej strategii opieki będzie obejmował wsparcie na rzecz wdrożenia Europejskiego filaru praw socjalnych i właściwego uznania opiekunów nieformalnych. Rodziny pacjentów cierpiących na rzadkie choroby skorzystałyby ze strategii, która lepiej uznaje opiekunów i ich prawa w całej UE, oferuje większą elastyczność w korzystaniu z praw opiekunów w sytuacjach transgranicznych i uwzględnia zdrowie psychiczne (opiekunów formalnych i nieformalnych) jako główny przedmiot zainteresowania (16). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Państwa członkowskie UE były współwnioskodawcami rezolucji Organizacji Narodów Zjednoczonych z 2021 r. w sprawie wyzwań stojących przed osobami cierpiącymi na rzadkie choroby i ich rodzinami (17), która zawiera wezwanie do „wzmocnienia systemów opieki zdrowotnej [...], aby umożliwić osobom cierpiącym na rzadkie choroby zaspokojenie ich potrzeb w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego w celu realizacji ich praw człowieka, w tym ich prawa do najwyższego osiągalnego poziomu zdrowia fizycznego i psychicznego, do zwiększenia równości i sprawiedliwości w zakresie zdrowia, położenia kresu dyskryminacji i stygmatyzacji, wyeliminowania luk w zakresie świadczeń i stworzenia bardziej integracyjnego społeczeństwa”. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (zdrowie) zajęła się kwestią działań europejskich w zakresie chorób rzadkich i omówiła przydatność wzmocnienia współpracy i koordynacji w zakresie rzadkich chorób między państwami członkowskimi i na szczeblu UE. Prezydencja Rady uważała, że intensyfikacja działań UE w tej dziedzinie przyniosłaby obywatelom europejskim wymierne korzyści płynące z unii zdrowia publicznego. Europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia jest jednym z narzędzi, które powinny przyczynić się do skuteczniejszego działania UE, odgrywając rolę w zwalczaniu chorób rzadkich i zapewniając dostęp do wysokiej jakości danych dotyczących zdrowia w bezpiecznych ramach. Musi ona także przyczynić się do szybszego udostępnienia nowego, bezpieczniejszego i spersonalizowanego leczenia (18). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Sprawozdanie z wyników Konferencji w sprawie przyszłości UE zawiera wniosek w sprawie równego dostępu do opieki zdrowotnej dla wszystkich w celu ustanowienia „prawa do zdrowia” – zagwarantowania wszystkim Europejczykom równego i powszechnego dostępu do przystępnej cenowo, profilaktycznej, leczniczej i wysokiej jakości opieki zdrowotnej. Na posiedzeniu plenarnym Konferencji w sposób szczególny uznano społeczność cierpiącą na choroby rzadkie i odniesiono się do niej, popierając: szybsze i bardziej zdecydowane podejmowanie decyzji w kluczowych kwestiach oraz poprawę skuteczności sprawowania rządów w Europie na drodze do rozwoju Europejskiej Unii Zdrowotnej; potrzebę zapewnienia każdemu dostępu do istniejących metod leczenia w którymkolwiek kraju UE, w którym są one dostępne jako pierwsze; w tym celu ułatwienie współpracy transgranicznej, zwłaszcza w przypadku rzadkich chorób; wzmocnienie systemu opieki zdrowotnej w celu zwiększenia odporności i jakości naszych systemów opieki zdrowotnej, w szczególności poprzez dalszy rozwój, koordynację i finansowanie europejskich sieci referencyjnych, ponieważ stanowią one podstawę rozwoju sieci opieki medycznej w zakresie wysoce specjalistycznych i złożonych metod leczenia (19). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | „Europejski plan walki z rakiem z 2021 r.: Nowe podejście UE do profilaktyki, leczenia i opieki”, wykaz działań, które mają zostać zrealizowane do 2030 r., oraz zaangażowanie zainteresowanych stron stanowią podejście do europejskiej polityki zdrowotnej ukierunkowane na zwalczanie nierówności zdrowotnych w UE (20). Plan opiera się również na europejskich sieciach referencyjnych, które są pionierami w wymianie wiedzy fachowej w zakresie diagnozowania i leczenia rzadkich chorób. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące rzadkich chorób i polityki w zakresie rzadkich chorób

| 4.1. | Oceniając działania następcze w związku z opinią EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Rady w sprawie działań na szczeblu europejskim w dziedzinie rzadkich chorób (21), EKES uważa, że chociaż zalecenia są obecnie realizowane z różnym powodzeniem, na przykład poprzez rozwój europejskich sieci referencyjnych począwszy od 2017 r., wprowadzenie systemu komunikacji i sprawozdawczości, podręczników lub wytycznych ułatwiających dialog między różnymi kulturami zawodowymi w UE i EHDS w celu uwzględnienia wymogu, by pacjenci mieli dostęp do swoich danych, wymaga pilnych działań, przy czym należy nadrobić znaczne zaległości. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Europejskie sieci referencyjne są przykładem konkretnej europejskiej współpracy między systemami opieki zdrowotnej, ułatwiającej prowadzenie badań klinicznych i zdobywanie wiedzy specjalistycznej w zakresie diagnostyki i leczenia europejskich pacjentów cierpiących na rzadkie choroby. Potencjał tych europejskich sieci referencyjnych nie został jeszcze w pełni zbadany i nie funkcjonują one jeszcze w pełni. Planuje się, że ocena rozpocznie się w 2022 r. (22) 24 europejskie sieci referencyjne, utworzone w 2017 r., dotarły do 1 466 członków ESR we wszystkich państwach członkowskich UE, w tym ponad 900 jednostek opieki zdrowotnej zlokalizowanych w ponad 313 szpitalach. Przez członków ESR leczonych jest 1,7 mln pacjentów, jednak tylko 2,1 tys. przypadków pacjentów ze złożonymi i bardzo rzadkimi chorobami obsłużono za pośrednictwem systemu zarządzania pacjentami klinicznymi (CPMS). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Aby zoptymalizować potencjał europejskich sieci referencyjnych, należy uwzględnić następujące czynniki: brak zwrotu kosztów dla świadczeniodawców uczestniczących w europejskich sieciach referencyjnych, brak konkretnego zwrotu kosztów konsultacji wirtualnych za pośrednictwem CPMS, problemy z interoperacyjnością administracyjną lub techniczną. Innym punktem roboczym jest integracja europejskich sieci referencyjnych z krajowymi systemami opieki zdrowotnej za pośrednictwem powiązanych ośrodków referencyjnych zajmujących się rzadkimi chorobami, gwarantujących promocję ich istnienia i dostępności. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Centralizacja opieki nad pacjentami cierpiącymi na rzadkie choroby przy jednoczesnym utrzymaniu wystarczającej liczby ośrodków specjalistycznych byłaby korzystna dla jakości opieki. Należy ustanowić kryteria określające ośrodek specjalistyczny. Ośrodki specjalistyczne wymagają specjalnego i odpowiedniego finansowania. Mając na uwadze fakt, że to społeczeństwo i partnerzy społeczni wytwarzają niezbędne środki przeznaczane na publiczną służbę zdrowia, należy umożliwić im odgrywanie strategicznej roli w podziale tych środków. Lokalne, regionalne i krajowe sieci opieki muszą być świadome istnienia ośrodków specjalistycznych i trzeba zachęcać je do uczestnictwa w europejskich sieciach referencyjnych w celu ułatwienia dostępu do opieki i poprawy jej jakości. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wykazano, że transgraniczne wielostronne partnerstwa i konsorcja wspierane z funduszy UE, łączące społeczeństwo obywatelskie i ekspertów w dziedzinie rzadkich chorób oraz polityki zdrowotnej lub społecznej, środowiska akademickie, partnerów medycznych, ośrodki wiedzy, stowarzyszenia pacjentów, nienastawione na zysk fundusze wzajemnego ubezpieczenia zdrowotnego i pacjentów będących ekspertami, wzbogacają ekosystemy europejskich badań i współpracy. Przyczyniły się one do opracowania ukierunkowanych na pacjenta zaleceń politycznych, projektów pilotażowych i badań mających na celu poprawę dostępu europejskich pacjentów cierpiących na rzadkie choroby do wysokiej jakości całościowej i zintegrowanej opieki zdrowotnej i społecznej (23). Nadszedł czas, aby skonsolidować te zalecenia i najlepsze praktyki w spójną politykę, która połączy inicjatywy krajowe, transgraniczne i europejskie, nie pozostawiając w tyle żadnego pacjenta cierpiącego na rzadkie choroby. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W badaniu partycypacyjnym w ramach projektu „Rare 2030” dotyczącym prognozowania w dziedzinie chorób rzadkich do 2030 r. sformułowano osiem kluczowych zaleceń dotyczących leczenia, opieki, badań naukowych, danych oraz infrastruktury europejskiej i krajowej, wraz z planem działania i celami SMART nadającymi ton polityce w zakresie chorób rzadkich w następnej dekadzie: 1) długoterminowe, zintegrowane plany i strategie europejskie i krajowe; 2) wcześniejsza, szybsza i dokładniejsza diagnoza; 3) dostęp do wysokiej jakości opieki zdrowotnej; 4) opieka zintegrowana i skoncentrowana na osobie; 5) partnerstwa z pacjentami; 6) innowacyjne i ukierunkowane na potrzeby badania i rozwój; 7) optymalizacja danych z korzyścią dla pacjentów i społeczeństwa; 8) dostępne, osiągalne i przystępne cenowo terapie (24). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Uznanie wiedzy pacjentów cierpiących na rzadkie choroby, krewnych i pracowników służby zdrowia stanowiło podstawę projektu EMRaDi, w ramach którego zbadano m.in. podaż i popyt w dziedzinie rzadkich chorób w Euroregionie Moza-Ren. W ramach projektu przeanalizowano również codzienną rzeczywistość i ścieżki pacjentów na podstawie 104 szczegółowych wywiadów na temat ośmiu rzadkich chorób (25). Wywiady te potwierdziły założenia dotyczące trudności diagnostycznych, zwiększonego obciążenia w zakresie koordynacji opieki (przy czym pacjenci napotykają na swej ścieżce leczenia od sześciu do 25 pracowników służby zdrowia), potrzeby wielodyscyplinarnej opieki zdrowotnej w wyspecjalizowanych ośrodkach i jej preferowania, a co za tym idzie konieczności szerszej całościowej perspektywy odnośnie do całego spektrum potrzeb informacyjnych, wsparcia psychologicznego, włączenia społecznego i szans rozwojowych, praktycznych i administracyjnych, ale również transgranicznych potrzeb w zakresie opieki zdrowotnej. W ramach projektu sformułowano zalecenia dotyczące opieki całościowej, telemedycyny i solidarności europejskiej (26). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Pandemia COVID-19 przyspieszyła cyfryzację opieki zdrowotnej, wykorzystanie nowych technologii i wdrożenie telemedycyny. Regulacja, budowanie zdolności i zwrot kosztów telemedycyny, obejmującej telekonsultacje, teleekspertyzy, telemonitorowanie i mobilną opiekę zdrowotną, muszą być wynikiem konsultacji z partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami z sektora medycznego, a przede wszystkim muszą zapewniać bezpieczeństwo pacjentów oraz jakość i ciągłość opieki i terapii. Optymalne wykorzystanie telemedycyny zapobiega nadmiernemu podróżowaniu pacjentów, w tym pacjentów cierpiących na choroby rzadkie, zarówno w obrębie własnego kraju, jak i po całej Europie. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Postęp w dziedzinie badań naukowych, ekonomiki zdrowia i jakości opieki nad pacjentami cierpiącymi na rzadkie choroby wymaga rejestrów pacjentów w oparciu o zasadę FAIR (możliwość znalezienia, dostępność, interoperacyjność i możliwość ponownego wykorzystania). Inicjatywy, takie jak baza danych europejskiego rejestru, repozytorium metadanych europejskiego rejestru chorób rzadkich (ERDRI.mdr) oraz europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia, muszą zainicjować debatę na temat zwięzłej, standardowej rejestracji i celu rejestrów. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Mapowanie podaży i popytu w dziedzinie rzadkich chorób wymaga ilościowych analiz częstości występowania, wykorzystania opieki i kosztów opieki nad pacjentami cierpiącymi na rzadkie choroby z pełnym poszanowaniem prywatności pacjentów. Innowacyjna metodyka stosowana przez belgijskie kasy chorych pozwoliła na pierwszą analizę częstości występowania, kosztów opieki i wykorzystania opieki nad pacjentami cierpiącymi na rzadkie choroby w porównaniu ze średnimi kosztami opieki i wykorzystaniem opieki przez jej członków (27). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Analiza potwierdziła większe korzystanie z opieki niż w przypadku przeciętnego członka (częstsze wizyty i przyjęcia do szpitala, częstsza opieka lekarza rodzinnego i opieka specjalistyczna), co można wyjaśnić bardziej złożonymi potrzebami w zakresie opieki. Potwierdzono, że koszty w ramach systemu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego są dziesięciokrotnie wyższe niż w przypadku przeciętnego członka, a roczny wkład własny jest trzykrotnie wyższy niż w przypadku przeciętnego członka. Największą część stanowiły leki – średnio połowę wydatków. Należy spodziewać się znacznie wyższych kosztów rzeczywistych, ponieważ w badaniu nie uwzględniono sytuacji społeczno-ekonomicznej rodzin ani innych niezwracanych kosztów, takich jak opieka psychologiczna lub paramedyczna, ubezpieczenie uzupełniające lub zwykłe wydatki własne. Analiza dowodzi znaczenia silnych systemów ubezpieczeń zdrowotnych opartych na solidarności, które interweniują w celu ochrony pacjentów cierpiących na rzadkie choroby. W przypadku gdy pacjenci cierpiący na rzadkie choroby odmawiają lub nie podejmują opieki ze względów finansowych, ma to wpływ na ich zdrowie, jakość życia na jego późniejszym etapie i stanowi ryzyko finansowe związane z wyższymi kosztami w perspektywie długoterminowej. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Przegląd przepisów UE dotyczących leków sierocych i pediatrycznych (leków dla osób cierpiących na rzadkie choroby i dla dzieci) wymaga ambitnego podejścia w celu zapewnienia, aby leki sieroce i terapia były przystępne cenowo dla systemów opieki zdrowotnej i pacjentów w państwach członkowskich. Obecnie przystępność cenowa stanowi barierę dla wielu pacjentów cierpiących na choroby rzadkie. Różne formy i modele współpracy europejskiej polegające na wspólnym zakupie leków przez kraje – takie jak Beneluks (28) lub obserwowane podczas pandemii COVID-19 w odniesieniu do szczepionek – poprawiły dostęp do leczenia dzięki wspólnemu, przejrzystemu, zrównoważonemu i wspierającemu podejściu UE. Debatę na temat uczciwych cen i przejrzystości kosztów badań i rozwoju w odniesieniu do leków poprawia wniosek w sprawie kalkulatora uczciwych cen leków oraz modelu uczciwego ustalania cen stosowanego przez AIM do obliczania ceny FAIR za nowe lub istniejące leki (bez konkurencji generycznej) i porównywania jej z ceną płaconą lub negocjowaną (29). |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | W przypadku gdy nie ma możliwości regularnego zwrotu kosztów, w różnych państwach członkowskich istnieją różne przepisy dotyczące dostępu pacjentów cierpiących na choroby rzadkie do produktów sierocych, w tym programy indywidualnego stosowania leków, przepisy dotyczące używania leków poza wskazaniami rejestracyjnymi, a także, na przykład, interwencje w ramach specjalnego funduszu solidarności (30). Fundusze solidarnościowe mogą być użytecznym uzupełnieniem, jeżeli obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne nie pokrywa kosztów leczenia skomplikowanych lub rzadkich chorób albo opieki transgranicznej. Na pewno ma to miejsce w przypadku, gdy w UE nie istnieją żadne uznane ośrodki referencyjne. Pomimo wpływu leczenia rzadkich chorób na budżet, nie doszło do refleksji nad europejskimi konwencjami w sprawie opieki w europejskich sieciach referencyjnych lub nad pacjentami cierpiącymi na rzadkie choroby, którzy mają dostęp do opieki w ośrodku referencyjnym w innym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Europejski Urząd ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA) powstał w odpowiedzi na pandemię COVID-19 i jako kluczowy filar Europejskiej Unii Zdrowotnej. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom kryzysowym w dziedzinie zdrowia, wykrywanie ich i szybkie reagowanie na nie oraz przewidywanie zagrożeń i potencjalnych kryzysów zdrowotnych poprzez gromadzenie informacji wywiadowczych i budowanie niezbędnych zdolności reagowania. Jego misja może wykraczać poza choroby zakaźne, a jego mandat oznacza, że może on stawić czoła innym zagrożeniom dla zdrowia. Obecna struktura zarządzania Europejską Unią Zdrowotną nie obejmuje jeszcze zinstytucjonalizowanego wsparcia w zakresie gotowości i reagowania na wyzwania związane z rzadkimi chorobami, z którymi państwa członkowskie mogą się zmierzyć. HERA może służyć jako model nowego organu ds. chorób niezakaźnych, który wspierałby koordynację i solidarność w odniesieniu do rzadkich chorób. |
| --- | --- |

4.14.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 91.

1

(2)  Biuro ONZ ds. Praw Człowieka, Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, 2006.

2

(3)  Komisja Europejska, Rzadkie choroby, 2019.

3

(4)  Orphanet, Orphanet w liczbach: 6 172 choroby https://www.orpha.net/consor/cgi-bin/index.php, 2021; Nguengang Wakap S., Lambert D.M., Olry A., Rodwell C., Gueydan C., Lanneau V., Murphy D., Le Cam Y., Rath A., „Estimating cumulative point prevalence of rare diseases: analysis of the Orphanet database” [Oszacowanie skumulowanej chorobowości punktowej chorób rzadkich: analiza bazy danych Orphanet]. Eur J Hum Genet, luty 2020; 28(2):165-173. doi: 10.1038/s41431-019-0508-0. EPUB, 16 września 2019 r. PMID: 31527858; PMCID: PMC6974615.

4

(5)  Eurocarers, „The gender dimension of informal care” [Wymiar płci w opiece nieformalnej], grudzień 2021.

5

(6)  Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 123.

6

(7)  Eurordis; sprawozdanie dotyczące wpływu chorób rzadkich: Insights from patients and the medical community 2013 detailing diagnostic uncertainty of low prevalence diseases in the United States and the United Kingdom [Informacje przekazane przez pacjentów i środowisko medyczne w 2013 roku wyszczególniające niepewność diagnostyczną chorób o niskiej częstości występowania w USA i Zjednoczonym Królestwie].

7

Insights from patients and the medical community 2013 detailing diagnostic uncertainty of low prevalence diseases in the United States and the United Kingdom

(8)  Fundacja Króla Baudouina, „Zoom: nieuwe perspectieven op gelijke kansen- Zeldzame ziekten” [Zoom: nowe perspektywy dotyczące równych szans – choroby rzadkie], 2014.

8

(9)  Kole, A., Hedley V., i in. Recommendations from the Rare 2030 Foresight Study: The future of rare diseases starts today: Available, accessible and affordable treatments – what do people living with a rare disease think? [Zalecenia sformułowane w badaniu prospektywnym projektu „Rare 2030” – Przyszłość chorób rzadkich zaczyna się teraz: dostępne, osiągalne i przystępne cenowo metody leczenia. Jaki jest punkt widzenia osób dotkniętych chorobą rzadką?], 2021, s. 119.

9

The future of rare diseases starts today: Available, accessible and affordable treatments – what do people living with a rare disease think?

(10)  Światowa Organizacja Zdrowia, „Jakość opieki”, 2022.

10

(11)  Loridan J., Noirhomme C., „Field analysis of existing rd patient pathways in the EMR” [Analiza w terenie istniejących ścieżek opieki nad pacjentami z chorobami rzadkimi w euroregionie Moza-Ren], 2020.

11

(12)  Rozporządzenie (WE) nr 141/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych (Dz.U. L 18 z 22.1.2000, s. 1); zalecenie Rady z dnia 8 czerwca 2009 r. w sprawie działań w dziedzinie rzadkich chorób (Dz.U. C 151 z 3.7.2009, s. 7); dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 45).

12

(13)  Europejski Trybunał Obrachunkowy, „Działania UE w zakresie transgranicznej opieki zdrowotnej – ustanowiono ambitne cele, lecz konieczne jest usprawnienie zarządzania”, 2019.

13

(14)  Parlament Europejski, „Unijna strategia ochrony zdrowia publicznego po pandemii COVID-19 – Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie unijnej strategii w zakresie zdrowia publicznego po pandemii COVID-19” (2020/2691(RSP)) (Dz.U. C 371 z 15.9.2021, s. 102), 10 lipca 2020 r.

14

(15)  COM(2021) 102 final, Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych” (SWD(2021) 46 final).

15

(16)  Międzynarodowe Stowarzyszenie Towarzystw Ubezpieczeń Wzajemnych (AIM), „AIM’s Views on the EU Care Strategy” [Opinie AIM na temat strategii UE w zakresie opieki], 2022.

16

(17)  Organizacja Narodów Zjednoczonych (5 stycznia 2022 r.), Rezolucja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne 16 grudnia 2021 r. – Addressing the challenges of persons living with a rare disease and their families.

17

Addressing the challenges of persons living with a rare disease and their families

(18)  Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (zdrowie), „Główne wyniki – Działania europejskie w zakresie chorób rzadkich”, 29 marca 2022 r.

18

(19)  Konferencja w sprawie przyszłości Europy – sprawozdanie z wyników końcowych, maj 2022 r.

19

(20)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego planu walki z rakiem, 2021.

20

(21)  Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 91.

21

(22)  Dokument roboczy służb Komisji towarzyszący dokumentowi „Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące funkcjonowania dyrektywy 2011/24/UE w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej” (COM(2022) 200 final), europejskie sieci referencyjne, s. 29–36.

22

(23)  INNOVCARE, „Bridging the gaps between health, social and local services to improve care of people living with rare and complex conditions” [Wypełnianie luk pomiędzy służbami zdrowotnymi, społecznymi i lokalnymi w celu poprawy opieki nad osobami cierpiącymi na rzadkie i złożone schorzenia] 2018; EMRaDi, „Rare diseases do not stop at borders” [Rzadkie choroby nie zatrzymują się na granicach], 2020, RARE 2030, „Foresight in Rare Disease Policy” [Prognozowanie polityki w zakresie chorób rzadkich], 2021.

23

(24)  Kole, A., Hedley V., i in. Zalecenia z badania prognostycznego Rare 2030: The future of rare diseases starts today [Przyszłość chorób rzadkich zaczyna się dziś], 2021.

24

The future of rare diseases starts today

(25)  EMRaDi, „Final report of the EMRaDi project” [Sprawozdanie końcowe z projektu EMRaDi], 2020.

25

(26)  Projekt EMRaDi, Arkusz informacyjny EMRaDi – „How to get EU actions on rare diseases (RD) closer to RD patients and their relatives?” [Jak sprawić, by działania UE były lepiej dostosowane do potrzeb pacjentów cierpiących na rzadkie choroby i ich rodzin?], „From local and cross-border developments to European solutions” [Od zmian lokalnych i transgranicznych do rozwiązań europejskich], 2019.

26

(27)  Noirhomme C., MC informations 282,„Analyse de la consommation et des dépenses de soins des personnes atteintes de maladies rares” [Analiza korzystania z opieki i wydatków z tym związanych przez osoby cierpiące na rzadkie choroby], grudzień 2020 r., s. 20–29.

27

,

(28)  Beneluxa Initiative on Pharmaceutical Policy [Inicjatywa Beneluxa na rzecz polityki farmaceutycznej].

28

(29)  AIM, „European fair price calculator for medicines” [Europejski instrument obliczania uczciwej ceny produktów leczniczych]; „AIM offers a tool to calculate fair and transparent European prices for accessible pharmaceutical innovations” [AIM oferuje narzędzie do obliczania sprawiedliwych i przejrzystych europejskich cen dostępnych innowacji farmaceutycznych].

29

(30)  Uniwersytet w Maastricht, „Report on the analysis of legal, financial and reimbursement mechanisms of rare diseases for treatment costs of EMR rare diseases patients” [Sprawozdanie z analizy mechanizmów prawnych i finansowych dotyczących refundacji wydatków poniesionych przez pacjentów cierpiących na rzadkie choroby w Euroregionie Moza-Ren], rozdział 3.2 „Sieroce produkty lecznicze”, 2020, s. 43–45.

30

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/75 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/75

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rola członków rodziny opiekujących się osobami z niepełnosprawnością i osobami starszymi: gwałtowne nasilenie się tego zjawiska podczas pandemii”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/11)

| Sprawozdawca: | Pietro Vittorio BARBIERI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Pietro Vittorio BARBIERI

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 24.2.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 170/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

24.2.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

29.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

170/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES wyraża zaniepokojone warunkami życia obywateli, którzy zapewniają długoterminową opiekę nad członkami rodziny z niepełnosprawnościami oraz cierpiącymi na przewlekłe i zwyrodnieniowe choroby, w tym na zaburzenia poznawcze i schorzenia onkologiczne. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podkreśla, że tego rodzaju sytuacje nabrały jeszcze bardziej dramatycznego charakteru podczas pandemii COVID-19, co sprawia, że niezbędne są interwencje strukturalne w zakresie polityki społecznej i usług społecznych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet zwraca uwagę na potrzebę wspólnego określenia roli i sytuacji członka rodziny zapewniającego długoterminową opiekę nad krewnym z niepełnosprawnościami lub cierpiącym na przewlekłe i zwyrodnieniowe choroby, w tym na zaburzenia poznawcze i schorzenia onkologiczne, w celu optymalizacji polityki społecznej i lepszego dostosowania niezbędnego wsparcia. Należy określić specyficzne uwarunkowania związane z rolą i sytuacją opiekuna, a także różne stopnie interwencji opiekuńczych, doceniając przy tym rangę opiekunów, również w świetle usług, jakie świadczą na rzecz społeczności. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zaznacza, że niezbędne jest dalsze definiowanie tego zjawiska za pomocą badań i pogłębionych analiz socjologicznych i statystycznych, które uwzględniłyby wpływ długoterminowej opieki nad krewnymi na członków rodziny, niezależnie od tego, czy ci ostatni są w tym samym czasie zatrudnieni czy też nie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet jest zdania, że zarządzanie kwestią świadczenia opieki przez członków rodziny powinno opierać się na wspólnych działaniach prowadzonych zarówno w ramach polityki publicznej, jak i przez pracodawców w drodze dialogu społecznego, a także przez samych opiekunów rodzinnych i ich organizacje przedstawicielskie, tak aby zapewnić zaangażowanie opiekunów w cały ten proces – od etapu opracowania polityki publicznej aż po jej wdrażanie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podkreśla znaczenie zapewnienia usług w zakresie ochrony zdrowia – w tym profilaktycznej opieki zdrowotnej i regularnych specjalistycznych badań lekarskich – obywatelom sprawującym długoterminową opiekę nad krewnymi, a także znaczenie promowania odpowiednich szkoleń dla opiekunów na temat tego, jak dbać o własne zdrowie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet wnosi o przeprowadzenie w ramach krajowych systemów emerytalnych konkretnych badań służących zebraniu elementów pozwalających stopniować i dostosować do indywidualnych sytuacji prawo do alternatywnych form wynagrodzenia dla osób zmuszonych do rezygnacji z pracy w celu sprawowania długoterminowej opieki nad krewnym z niepełnosprawnością lub cierpiącym na przewlekłe i zwyrodnieniowe schorzenia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zwraca także uwagę na utrzymujące się zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn w odniesieniu do sprawowania opieki rodzinnej i zgodnie z opinią „Strategia na rzecz równouprawnienia płci” (1) wzywa do podjęcia działań w celu przeciwdziałania temu – w tym poprzez wzmocnione wdrażanie wytycznych, które zostały już sformułowane w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 (2). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla wciąż jeszcze ograniczoną świadomość warunków życia opiekunów i wnosi o ustanowienie Europejskiego Dnia Osób Zapewniających Długoterminową Opiekę nad Krewnymi, by zwiększyć świadomość tego zjawiska i zachęcić do wdrażania odpowiednich polityk i środków wsparcia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Zwraca także uwagę na znaczenie zapewnienia usług i wsparcia w zakresie mieszkalnictwa, usług domowych ze szczególnym uwzględnieniem wymagań w zakresie opieki zdrowotnej i pielęgniarskiej, a także wsparcia psychologicznego dla opiekuna, komórki rodzinnej lub osoby z niepełnosprawnością. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla znaczenie wspierania i zapewniania usług w sytuacjach nadzwyczajnych, w przypadku niespodziewanych wydarzeń uniemożliwiających świadczenie długoterminowej lub tymczasowej opieki, a także znaczenie zapewniania usług wytchnieniowych, co pozwoli ograniczyć skutki nadmiernego i przedłużonego obciążenia opiekunów. Należy również przewidzieć ułatwienia i uproszczone procedury, by ograniczyć obciążenia administracyjne, z którymi mają do czynienia opiekunowie. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Uważa także, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie usług i wsparcia umożliwiających osobom z niepełnosprawnościami osiągnięcie niezależności poza rodziną pochodzenia, w tym poprzez proces dochodzenia do autonomii osobistej, alternatywne rozwiązania mieszkaniowe i ścieżki pozwalające osobom z niepełnosprawnościami prowadzić samodzielne życie. Te strategie mają pozytywny wpływ także na obciążenie opiekunów rodzinnych, którzy inaczej zobowiązani są świadczyć opiekę długoterminową. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wzywa państwa członkowskie, by rozważyły przyjęcie środków – w tym za pośrednictwem transferów pieniężnych – mających przeciwdziałać ryzyku zubożenia osób, które – mimo konkretnych polityk, usług i wsparcia mających przeciwdziałać temu zjawisku – są zmuszone rezygnować z całości lub części pracy zarobkowej, by zapewnić długoterminową opiekę nad krewnymi. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Zwraca się także o wspieranie w ramach polityk państw członkowskich jakościowej i ilościowej podaży pracowników w sektorze opieki długoterminowej |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES wnosi o promowanie i wspieranie pracodawców zapewniających pracownikom sprawującym stałą opiekę nad członkami rodziny elastyczne formy zatrudnienia i dodatkowe świadczenia w ramach przedsiębiorstwa – oprócz środków już przewidzianych w przepisach państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Opis zjawiska

| 2.1. | W 2018 r. Eurostat opublikował statystyki dotyczące godzenia życia zawodowego z rodzinnym (3), według których ponad 300 mln mieszkańców UE należy do grupy wiekowej 18–64 lat. Z tej grupy około jedna trzecia wykonywała obowiązki opiekuńcze. Oznacza to, że około 100 mln osób opiekowało się dziećmi w wieku poniżej 15 lat i/lub niesamodzielnymi krewnymi (chorymi, starszymi i/lub z niepełnosprawnościami) w wieku 15 lat i powyżej. Natomiast około 200 mln osób w UE nie miało żadnych obowiązków opiekuńczych. Wśród osób sprawujących opiekę przeważali (74 %) opiekunowie dzieci w wieku poniżej 15 lat, które mieszkały w tym samym gospodarstwie domowym. Z pozostałych 26 % osób – 3 % troszczyły się o dzieci mieszkające poza gospodarstwem domowym, 7 % – o wiele dzieci mieszkających zarówno w gospodarstwie domowym, jak i poza nim, 4 % – zarówno o dzieci, jak i o niesamodzielnych członków rodziny, a 12 % – wyłącznie o niesamodzielnych krewnych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W 2018 r. jeden na trzech mieszkańców UE w wieku 18–64 lat wypełniał obowiązki opiekuńcze (34,4 % w porównaniu z 65,6 %, którzy nie wykonywali żadnych obowiązków opiekuńczych). Podział grupy spełniającej obowiązki opiekuńcze wyglądał następująco: 28,9 % opiekowało się wyłącznie dziećmi poniżej 15 lat, 4,1 % – niesamodzielnymi krewnymi w wieku 15 lat i powyżej, a mniej niż 2 % – zarówno małymi dziećmi, jak i niesamodzielnymi krewnymi. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Większość osób, które sprawowały opiekę nad niesamodzielnymi krewnymi, stanowiły kobiety: 63 % w porównaniu z 37 % mężczyzn. Ci opiekunowie należeli głównie do starszych grup wiekowych: 48,5 % było w wieku 55–64 lat, a 35 % w wieku 45–54 lat. Jedynie 5,5 % należało do grupy wiekowej 18–44 lat. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | We wszystkich obecnych (27) państwach członkowskich i jednym byłym państwie członkowskim (UE-28) odnotowano różnicę 3,3 punktu procentowego między mężczyznami (2,5 %) a kobietami (5,9 %), którzy zmniejszyli lub przerwali pracę na okres dłuższy niż jeden miesiąc podczas obecnego lub poprzedniego zatrudnienia z powodu obowiązku opieki nad chorymi lub starszymi krewnymi bądź nad członkami rodziny z niepełnosprawnościami. Największą różnicę zauważono w Bułgarii (6,8 punktu procentowego), a najmniejszą – na Cyprze (1,1 punktu procentowego), ponieważ kobiety zmieniały życie zawodowe częściej od mężczyzn (Eurostat, 2018 r.). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W 2018 r. 29,4 % pracowników w UE-28 stwierdziło, że na ogół mogą pracować w elastycznych (dostosowanych) godzinach i przeznaczać całe dni urlopu na opiekę. Różnice zaobserwowano we wszystkich państwach członkowskich UE. W Słowenii odnotowano najwyższy odsetek pracowników mających możliwość zarówno pracy w elastycznych godzinach, jak i czasu wolnego na opiekę (60,4 %). Na drugim miejscu uplasowała się Finlandia (57,1 %), a po niej – Dania (55,1 %). Najniższe wskaźniki odnotowano na Węgrzech (7,5 %), w Polsce (7,3 %) i na Cyprze (3,8 %). Jeden na czterech pracowników (25,2 %) stwierdził, że nie ma możliwości pracy w elastycznych godzinach ani przeznaczenia całych dni na opiekę. Podobnie jak w przypadku osób, które miały taką możliwość, odsetek ten różnił się między państwami członkowskimi, wahając się od 6,9 % na Łotwie i 7,7 % w Słowenii do 58,6 % w Polsce i 58,7 % na Cyprze (Eurostat, 2018 r.). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Co się tyczy skutków dla zdrowia, to w 2009 r. Elizabeth Blackburn, Carol Greider i Jack Szostak zdobyli Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny za odkrycie biologicznego wpływu stresu typowego dla opiekunów długoterminowych. Opieka długoterminowa skraca telomery matek zajmujących się dziećmi o specjalnych potrzebach: ich długość jest taka, jak u osób o 9–17 lat starszych. Międzynarodowa literatura naukowa w dużej mierze potwierdza, że długotrwały stres ma tego rodzaju oddziaływanie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Podczas wysłuchania w dniu 4 lipca 2022 r. Komisja Europejska stwierdziła, że czas poświęcony na opiekę nieformalną wynosi 33–39 mld godzin rocznie, co odpowiada wartości 2,4–2,7 % unijnego PKB. Wieloletnie ramy finansowe, czyli środki zainwestowane przez UE w innowacyjne projekty przyszłości, wynoszą mniej niż połowę tej kwoty, czyli około 1,02 % PKB UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Historie życiowe opiekunów rodzinnych, zgromadzone przez organizacje pozarządowe reprezentujące osoby z niepełnosprawnościami, pokazują, że możliwości kontaktów społecznych czy podtrzymania zainteresowań kulturalnych i sportowych podlegają istotnym uwarunkowaniom i ograniczeniom ze względu na świadczenie opieki osobistej, która ma często nieprzewidywalny charakter, a także ze względu na brak alternatyw dla sprawowanej opieki, na co nakłada się jeszcze bardzo często brak chwil wytchnienia i brak przestrzeni sprzyjających wytchnieniu. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Jak pokazują analizy statystyczne i doświadczenia życiowe poszczególnych osób, mamy do czynienia ze zróżnicowaniem sytuacji kobiet i mężczyzn, jeśli chodzi o sprawowanie długoterminowej opieki nad krewnymi z niepełnosprawnościami lub cierpiącymi na przewlekłe i zwyrodnieniowe choroby, co powoduje nadmierne obciążenie kobiet. Największe skutki tego zróżnicowania to rezygnacja z aktywności zawodowej, ograniczony rozwój kariery zawodowej, przymusowe przejście na pracę w niepełnym wymiarze godzin oraz, bardziej ogólnie, większe zubożenie pod względem materialnym i niematerialnym. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | 25 % kobiet w UE, w porównaniu z 3 % mężczyzn, twierdzi, że nie ma możliwości podjęcia pracy lub że jest zmuszonych pracować tylko w niepełnym wymiarze czasu pracy ze względu na obowiązek sprawowania opieki nad krewnymi, młodymi ludźmi, osobami starszymi i chorymi (4). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Osoby, które rezygnują z pracy, często nie są objęte płatnościami z tytułu zabezpieczenia społecznego służącymi do późniejszego uzyskania świadczeń emerytalnych w starszym wieku i tym samym są skazane na korzystanie z ochrony socjalnej lub wsparcia w ubóstwie. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | W różnych krajach UE w taki czy inny sposób dochodzi do kurczenia się usług świadczonych na rzecz osób i rodzin oraz do ich ograniczania, co powoduje jeszcze większe przeciążenie obywateli zapewniających długoterminową opiekę nad krewnym z niepełnosprawnościami lub cierpiącym na choroby przewlekłe i zwyrodnieniowe, w tym onkologiczne. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Osoby sprawujące opiekę nie pracują w ramach stosunku pracy i z tego względu nie korzystają ze środków ochrony zdrowia i profilaktyki chorób, które zostały ustabilizowane i wzmocnione w wypadku pracowników najemnych. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Z historii życia opiekunów rodzinnych wynika, że sprawowanie opieki, w tym stałej i długoterminowej, jest często podyktowane obowiązkiem lub przymusem wskutek niewystarczającego charakteru usług opiekuńczych, a także pragnieniem uniknięcia opieki instytucjonalnej dla krewnego. Nawet gdy usługi są na dobrym poziomie, pozostaje mniejsze lub większe obciążenie związane z opieką. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Zależność od opieki świadczonej przez rodzinę pochodzenia, spowodowana brakiem alternatyw, wsparcia i ułatwień często oznacza, że osoby z niepełnosprawnościami nie są w stanie prowadzić samodzielnego i niezależnego życia. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | W badaniu Eurofound pt. „Życie, praca i COVID-19” (5) stwierdzono, że w czasie pandemii znacząco wzrosły obowiązki związane ze świadczeniem zarówno formalnej, jak i nieformalnej opieki domowej, a spadło korzystanie z opieki rezydencjalnej. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Tendencja do wydatkowania środków ochrony socjalnej w krajach UE na instytucjonalizację w potencjalnie izolujących placówkach opiekuńczych znacznie góruje, również jako strategia, nad polityką wspierania samodzielnego mieszkania i niezależności. Dzieje się tak pomimo zasad i wskazówek przedstawionych w strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030, w której Komisja Europejska wezwała państwa członkowskie do wcielenia w życie dobrych praktyk deinstytucjonalizacji w dziedzinie zdrowia psychicznego i w odniesieniu do wszystkich osób z niepełnosprawnościami, w tym dzieci, w celu łatwiejszego przechodzenia od opieki instytucjonalnej do usług wsparcia świadczonych w obrębie społeczności. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Zjawisko nadmiernego obciążenia dotyczy sprawowania opieki nad zróżnicowanym wachlarzem osób, których szczególne uwarunkowania wpływają na intensywność, czas trwania i rodzaj świadczonej opieki, a także na potencjalne zwiększenie jej zakresu, a tym samym – na przeciążenie opieką. Mowa tu o osobach z zaburzeniami psychicznymi, z poważną niepełnosprawnością intelektualną, z demencją, a także o osobach cierpiących na choroby przewlekłe, zwyrodnieniowe i onkologiczne. W wielu przypadkach opieka o charakterze ściśle zdrowotnym również spoczywa na barkach sprawującego opiekę krewnego. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Z opieką zapewnianą przez krewnych wciąż wiążą się liczne, choć zróżnicowane, stereotypy: na przykład związane z przeświadczeniem, że tego rodzaju sytuacje należą do kategorii nieuniknionych zrządzeń losu lub – wręcz przeciwnie – że wynikają po prostu ze świadomego i emocjonalnego wyboru członków rodziny sprawujących opiekę. W pewnych szczególnych sytuacjach przymus powierzenia członkom rodziny opieki osobistej nad krewnymi z niepełnosprawnościami utrudnia osiągnięcie przez te osoby autonomii i niezależności, co naraża na szwank i ogranicza ich możliwości wyboru i podążania własną drogą życiową. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Chociaż istnieją tu spore różnice związane z różną jakością usług wsparcia, zarządzanie sytuacjami wyjątkowymi (choroba opiekuna, szczególnie ostre stadia choroby, nagłe problemy mieszkaniowe, sytuacje konfliktowe, niekontrolowany stres itp.) jest szczególnie ważnym czynnikiem zarówno w przypadku zdarzeń nadzwyczajnych, jak i z punktu widzenia wywołanego tym stresu i niepokoju. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | W przypadku wystąpienia większej presji i gdy brakuje alternatyw dla sprawowania bezpośredniej opieki przez członków rodziny, perspektywa przewidywanej nieobecności opiekuna rodzinnego (z powodu utraty autonomii osobistej, chorób zwyrodnieniowych, wieku, zgonu) jest źródłem głębokiego i uzasadnionego zaniepokojenia. Niepokój ten nasila się, gdy całkowicie brakuje możliwości uzyskania opieki alternatywnej. Powierzenie obowiązków opiekuńczych wyłącznie członkowi rodziny staje się – zwłaszcza w przypadkach wymagających bardzo intensywnej opieki – przyczyną izolacji całej rodziny, co ma łatwe do przewidzenia i czasami również patologiczne skutki. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | W prawie UE brakuje jednolitego uznania roli osób sprawujących opiekę nad członkiem rodziny z niepełnosprawnościami lub cierpiącym na przewlekłe i zwyrodnieniowe choroby – w tym uznania dla usług świadczonych przez te osoby. Ponadto nie dostrzega się zagrożeń i potrzeb związanych ze sprawowaniem tej opieki. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Większy stopień wykluczenia, zagrożenia i nierównych szans wydaje się być związany z jakością i liczbą usług świadczonych na rzecz rodziny i poszczególnych osób, w tym osób z niepełnosprawnościami, a także z jakością i liczbą usług domowych, w szczególności zdrowotnych i rehabilitacyjnych, oraz usług wspierających samodzielne życie. Niemniej brakuje badań, które pomogłyby wyodrębnić i wiarygodnie wskazać wszystkie aspekty tej ewentualnej korelacji i określić możliwe dobre praktyki w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.24. | W dyrektywie (UE) 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów wskazano szereg środków mających na celu zrekompensowanie zróżnicowanej sytuacji kobiet i mężczyzn pod względem sprawowania różnych form opieki rodzinnej, a także dalsze środki na rzecz lepszego godzenia czasu poświęcanego na opiekę z pracą zawodową. Jednak oprócz zanalizowania faktycznych skutków tego zjawiska w państwach członkowskich, dyrektywa nie uwzględnia tych opiekunów rodzinnych, którzy nie mają innego zatrudnienia bądź którzy zrezygnowali z pracy lub są na emeryturze. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | W wielu wypadkach obywatele sprawujący opiekę długoterminową nad krewnym z niepełnosprawnościami lub cierpiącym na choroby przewlekłe bądź zwyrodnieniowe wspierani są przez organizacje non-profit założone przez samych członków rodzin – tak wynika z wysłuchania zorganizowanego 16 września 2021 r. przez tematyczną grupę analityczną ds. praw osób z niepełnosprawnościami. |
| --- | --- |

2.25.

| 2.26. | W UE-27 około 6,3 mln osób pracuje w sektorze opieki długoterminowej, co stanowi 3,2 % całej siły roboczej UE (na podstawie danych BAEL z 2019 r.). Istnieją pod tym względem bardzo duże różnice między państwami członkowskimi, a bardzo niski wskaźnik zatrudnienia w tym sektorze notowany w niektórych państwach (w Grecji, na Cyprze, w Rumunii, Polsce, Bułgarii, Estonii, Litwie, Chorwacji, we Włoszech i na Węgrzech – gdzie wynosi on 1,8 % lub mniej) prawdopodobnie odzwierciedla zależność od opieki nieformalnej (rodzinnej) w tych państwach (oraz zależność od opiekunów domowych zatrudnianych przez rodzinę i nieujętych w tych statystykach). |
| --- | --- |

2.26.

| 2.27. | W badaniu Eurofound (2020 r.) wskazano, że płace w opiece długoterminowej i innych usługach społecznych są o 21 % niższe od średniej i wezwano do wspierania rokowań zbiorowych w tym sektorze w celu rozwiązania tego problemu (6). |
| --- | --- |

2.27.

3.   Kształtowanie polityki na rzecz opiekunów

| 3.1. | Konieczne jest sporządzenie wspólnej definicji roli i sytuacji krewnego sprawującego opiekę długoterminową nad członkiem rodziny z niepełnosprawnościami lub cierpiącym na przewlekłe i zwyrodnieniowe choroby, w tym na utratą zdolności poznawczych i schorzenia onkologiczne. Należy również określić specyficzne uwarunkowania związane z tą rolą i sytuacją oraz różne stopnie interwencji opiekuńczych. Musi to być definicja pomocna w uznaniu statusu opiekuna, a także polityk i usług wsparcia w państwach UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Należy zauważyć, że w ramach kompleksowego przeglądu polityki społecznej konieczne i wskazane jest docenienie i zapewnienie zaangażowania obywateli (opiekunów i osób pozostających pod opieką) we wspólne programowanie usług, które ich dotyczą, a jeszcze wcześniej, w strategiczne określenie odpowiednich polityk. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | By zrozumieć to zjawisko, niezbędne jest przeprowadzenie badania nad sytuacją i warunkami życia obywateli zapewniających opiekę długoterminową członkom rodziny z niepełnosprawnościami, dotkniętym chorobami przewlekłymi i zwyrodnieniowymi, w tym utratą zdolności poznawczych i schorzeniami onkologicznymi. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Aby zapewnić odpowiedni wkład w kształtowanie polityki w tej dziedzinie, Eurostat powinien zaktualizować badanie pt. „Godzenie życia zawodowego z rodzinnym” z 2018 r. i przeanalizować bardziej wnikliwie wpływ opieki długoterminowej na członków rodziny niezależnie od tego, czy łączą ją z aktywnością zawodową czy też nie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Obywatele sprawujący długoterminową opiekę nad bliskimi powinni mieć zapewnioną opiekę zdrowotną, która zapewni im odpowiednią ochronę na warunkach jak najbardziej zbliżonych do warunków oferowanych pracownikom najemnym i osobom prowadzącym działalność na własny rachunek – należy też przewidzieć środki zapobiegające wypadkom mającym miejsce podczas wykonywania obowiązków opiekuńczych, jak również środki zapobiegające chorobom i patologiom wynikającym ze sprawowania opieki. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Pożądane jest przeprowadzenie pogłębionych analiz ekonomicznych i prawnych oraz oceny skutków w celu określenia wspólnych, sprawiedliwych i zrównoważonych kryteriów uznawania uciążliwości warunków pracy osób łączących długoterminową opiekę nad krewnymi ze zwykłą aktywnością zawodową. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Należy także przeprowadzić analizy ekonomiczne, prawne i oceny skutków w celu określenia środków wsparcia ekonomicznego dla osób rezygnujących z pracy w celu opieki nad krewnym w starszym wieku, z niepełnosprawnością lub cierpiącym na przewlekłe i zwyrodnieniowe schorzenia. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Należy podjąć działania – zgodnie z opinią „Strategia na rzecz równouprawnienia płci” (7) – w celu przeciwdziałania zróżnicowaniu sytuacji kobiet i mężczyzn w zakresie sprawowania długoterminowej opieki nad członkami rodziny, oraz wzmocnić wdrażanie wskazówek przedstawionych już w dyrektywie (UE) 2019/1158. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Powodzenie i skuteczność polityk i usług skierowanych do członków rodziny świadczących opiekę długoterminową są ściśle powiązane z polityką i wsparciem wobec osób z niepełnosprawnościami, które pragną lub są w stanie rozpocząć samodzielne życie, również poza rodziną, z którą są powiązane zależnością opiekuńczą. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wiedza i świadomość na temat tego zjawiska wydają się nadal fragmentaryczne i ograniczone do kilku obserwatorów i podmiotów społecznych. Należy zatem podjąć działania kompensujące tę ograniczoną świadomość, w tym za pomocą konkretnych inicjatyw, tak by wzmocnić odpowiednie polityki i środki wsparcia oraz zachęcać do ich stosowania. W związku z tym EKES wzywa do ustanowienia Europejskiego Dnia Osób Zapewniających Długoterminową Opiekę nad Krewnymi. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES apeluje do Unii Europejskiej o ścisłą współpracę z państwami członkowskimi, by poprawić warunki życia zarówno osób świadczących opiekę długoterminową nad zależnymi krewnymi, jak i ich rodzin, i nie dopuścić do tego, by byli de facto zmuszeni ją świadczyć. Konkretne środki mające na celu osiągnięcie tego celu powinny obejmować:






  — | uznanie i docenienie roli opiekunów, również pod względem usług świadczonych na rzecz społeczności, |
| --- | --- | --- |

3.11.

—

uznanie i docenienie roli opiekunów, również pod względem usług świadczonych na rzecz społeczności,

| — | zagwarantowanie usług mieszkaniowych i wsparcia mieszkaniowego w celu zapobiegania izolacji, marginalizacji i przeciążenia psychofizycznego, |
| --- | --- |

—

zagwarantowanie usług mieszkaniowych i wsparcia mieszkaniowego w celu zapobiegania izolacji, marginalizacji i przeciążenia psychofizycznego,

| — | rozwijanie usług domowych ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb zdrowotnych i pielęgniarskich, |
| --- | --- |

—

rozwijanie usług domowych ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb zdrowotnych i pielęgniarskich,

| — | zapewnienie usług wsparcia psychologicznego dla opiekuna rodzinnego i dla samej rodziny, |
| --- | --- |

—

zapewnienie usług wsparcia psychologicznego dla opiekuna rodzinnego i dla samej rodziny,

| — | ułatwienie i uproszczenie procedur związanych z czynnościami administracyjnymi, |
| --- | --- |

—

ułatwienie i uproszczenie procedur związanych z czynnościami administracyjnymi,

| — | zagwarantowanie usług w sytuacjach nadzwyczajnych w razie nieoczekiwanych zdarzeń lub niemożności świadczenia opieki, |
| --- | --- |

—

zagwarantowanie usług w sytuacjach nadzwyczajnych w razie nieoczekiwanych zdarzeń lub niemożności świadczenia opieki,

| — | zapewnienie usług w zakresie opieki wytchnieniowej, które ograniczałyby skutki nadmiernego i długotrwałego przeciążenia psychofizycznego członków rodziny, |
| --- | --- |

—

zapewnienie usług w zakresie opieki wytchnieniowej, które ograniczałyby skutki nadmiernego i długotrwałego przeciążenia psychofizycznego członków rodziny,

| — | przeciwdziałanie – również za pomocą transferów pieniężnych – ryzyku popadnięcia w ubóstwo osób rezygnujących z pracy zarobkowej lub ograniczających czas tej pracy i, ogólnie, przeciwdziałanie ryzyku popadnięcia w ubóstwo całej rodziny, |
| --- | --- |

—

przeciwdziałanie – również za pomocą transferów pieniężnych – ryzyku popadnięcia w ubóstwo osób rezygnujących z pracy zarobkowej lub ograniczających czas tej pracy i, ogólnie, przeciwdziałanie ryzyku popadnięcia w ubóstwo całej rodziny,

| — | zachęcanie państw członkowskich do prowadzenia polityki zapewniającej jakościową i ilościową podaż pracowników opieki długoterminowej, |
| --- | --- |

—

zachęcanie państw członkowskich do prowadzenia polityki zapewniającej jakościową i ilościową podaż pracowników opieki długoterminowej,

| — | wspieranie, w miarę możliwości, ścieżek prowadzących do autonomii osobistej, alternatywnych rozwiązań mieszkaniowych i osiągnięcia niezależności przez osoby z niepełnosprawnościami, |
| --- | --- |

—

wspieranie, w miarę możliwości, ścieżek prowadzących do autonomii osobistej, alternatywnych rozwiązań mieszkaniowych i osiągnięcia niezależności przez osoby z niepełnosprawnościami,

| — | podejmowanie działań wobec opiekunów rodzinnych na bazie wspólnych interwencji w ramach polityk publicznych (uznanie i wzmacnianie roli opiekunów rodzinnych, dostępność i niezawodność usług, dbanie o zdrowie opiekunów, promowanie rozwiązań budujących odporność, ochrona socjalna i systemy rekompensat dla opiekunów itp.), w ramach działań realizowanych przez pracodawców za pośrednictwem dialogu społecznego, a także w ramach działań wdrażanych przez samych opiekunów rodzinnych oraz ich organizacje przedstawicielskie, tak by zapewnić ich zaangażowanie w cały ten proces, począwszy od opracowania polityki publicznej aż po jej wdrażanie. |
| --- | --- |

—

podejmowanie działań wobec opiekunów rodzinnych na bazie wspólnych interwencji w ramach polityk publicznych (uznanie i wzmacnianie roli opiekunów rodzinnych, dostępność i niezawodność usług, dbanie o zdrowie opiekunów, promowanie rozwiązań budujących odporność, ochrona socjalna i systemy rekompensat dla opiekunów itp.), w ramach działań realizowanych przez pracodawców za pośrednictwem dialogu społecznego, a także w ramach działań wdrażanych przez samych opiekunów rodzinnych oraz ich organizacje przedstawicielskie, tak by zapewnić ich zaangażowanie w cały ten proces, począwszy od opracowania polityki publicznej aż po jej wdrażanie.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 77.

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylająca dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz.U. L 188 z 12.7.2019, s. 79).

2

(3)  Reconciliation of work and family life [Godzenie życia zawodowego z rodzinnym], Eurostat 2018 r.

3

Reconciliation of work and family life

(4)  Dz.U.C 194 z 12.5.2022, s. 19, pkt 3.8.

4

(5)  https://www.eurofound.europa.eu/publications/report/2020/living-working-and-covid-19

5

(6)  Eurofound (2020), Long-term care workforce: Employment and working conditions [Pracownicy opieki długoterminowej: zatrudnienie i warunki pracy].

6

Long-term care workforce: Employment and working conditions

(7)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 77.

7

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/82 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/82

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ośrodki innowacji cyfrowych i MŚP”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/12)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Nicos EPISTITHIOU |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

Współsprawozdawca:

Nicos EPISTITHIOU

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 13.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 136/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez sekcję

13.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

136/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jest głęboko przekonany, że transformacja cyfrowa i ekologiczna może być korzystna dla europejskiej gospodarki oraz uczynić ją bardziej konkurencyjną, zrównoważoną, odporną i autonomiczną. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Aby osiągnąć powyższe cele, UE musi wzmocnić swój potencjał badawczo-rozwojowy i innowacyjny oraz zwiększyć rozpowszechnianie technologii wśród obywateli, organów administracji publicznej i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet uważa, że należy jak najszybciej zwiększyć inwestycje UE w badania i rozwój do poziomu 3 % PKB. UE musi opracować odrębny zestaw umiejętności w zakresie technologii cyfrowych nowej generacji i zapewnić ich włączenie do modeli biznesowych unijnych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Dwojaka transformacja oferuje wiele możliwości zwiększenia konkurencyjności MŚP, lecz może również stanowić zagrożenie. Aby uniknąć tego rodzaju ryzyka, europejskie MŚP muszą otrzymać wsparcie w procesie transformacji w postaci zestawu strategii i instrumentów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Chociaż tradycyjne MŚP mogą być wysoce innowacyjne, napotykają trudności w zarządzaniu procesem dwojakiej transformacji ze względu na ograniczenia finansowe i organizacyjne oraz brak odpowiednich kompetencji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Dostęp do finansowania innowacji dla MŚP w każdym państwie członkowskim wymaga radykalnej poprawy, w tym poprzez wykorzystanie finansowania kapitałowego i zachęt podatkowych związanych z technologiami i umiejętnościami cyfrowymi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ośrodki innowacji cyfrowych (DIH) funkcjonują jako punkty kompleksowej obsługi opracowujące analizy i rozwiązania na potrzeby przedsiębiorstw mierzących się z wyzwaniem dwojakiej transformacji. EKES uważa, że więcej unijnych przedsiębiorstw, nawet przedsiębiorstw gospodarki społecznej, powinno angażować się w działania DIH, oraz zaleca usprawnienie sposobu komunikowania wyników, w szczególności małym i średnim przedsiębiorcom. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | DIH mogą służyć jako platformy do testowania rozwiązań technologicznych przed dokonaniem inwestycji („testowanie przed inwestowaniem”), wymiany najlepszych praktyk oraz rozwijania umiejętności cyfrowych. Ponadto mogą odgrywać istotną rolę w wykorzystywaniu potencjału technologii cyfrowych na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet wskazuje na brak jasnej wizji przyszłego rozwoju DIH, zwłaszcza w świetle nowo utworzonych europejskich centrów innowacji cyfrowych (EDIH). Istnieje potrzeba wprowadzenia kluczowych wskaźników skuteczności działania w celu pomiaru wyników DIH z myślą o ich przekształceniu w główne europejskie ośrodki inkluzywnych innowacji dla MŚP. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że DIH powinny działać jako „warstwy pośrednie”, których zadaniem jest wsłuchanie się w potrzeby MŚP oraz określenie narzędzi i rozwiązań, które mogłyby pomóc MŚP w zaspokojeniu tych potrzeb. Kluczowe znaczenie ma zwiększanie świadomości na temat istotnej roli DIH. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Komitet zauważa, że kilka strategii dotyczących MŚP nie zostało wdrożonych na szczeblu krajowym oraz że istnieje wyraźna luka w obszarze informowania o takich udogodnieniach dla MŚP. UE i państwa członkowskie muszą wspólnie angażować się w działania podnoszące świadomość na temat istniejących europejskich i krajowych inicjatyw na rzecz MŚP, w tym korzyści z przystąpienia do sieci DIH. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES jest przekonany, że należy zapewnić odpowiednie finansowanie działalności DIH – począwszy od programów wsparcia rozwoju biznesu i programów wsparcia badań naukowych i innowacji po dotowane finansowanie dla przedsiębiorstw oraz udział w przetargach. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Komitet uważa, że DIH powinny skupić się na wspieraniu gospodarek regionalnych i lokalnych systemów MŚP, a także zaleca regionalne mapowanie istniejących ośrodków oraz opracowanie planu działania ukierunkowanego na rozwój regionalny i zwiększenie włączenia i zaangażowania. Współpraca między dużymi przedsiębiorstwami a MŚP może zrewolucjonizować proces wprowadzania innowacji cyfrowych dzięki wykorzystaniu potencjału innowacji opartych na łańcuchu dostaw, który to potencjał pozostaje obecnie niewykorzystany. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zauważa, że poszczególne regiony europejskie różnie sobie radzą z rozmieszczaniem DIH – Europa Wschodnia i Południowo-Wschodnia odnotowały najmniejszy postęp w tej dziedzinie. Zmniejszenie dysproporcji między państwami członkowskimi i regionami ma kluczowe znaczenie dla skuteczności inicjatywy na poziomie europejskim. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | DIH muszą wspierać MŚP w podnoszeniu i zmianie kwalifikacji ich siły roboczej (w tym przedsiębiorców), również w celu zapewnienia zdolności do zatrudnienia w przyszłości w obliczu szybko zmieniających się realiów gospodarczych. Systemy edukacji, począwszy od szkół podstawowych, należy doskonalić ze szczególnym uwzględnieniem nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM). Co więcej, niebagatelną rolę mają do odegrania kształcenie techniczne i zawodowe na szczeblu średnim i wyższym oraz lokalne uniwersytety. Umiejętności cyfrowe mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia pełnej cyfryzacji i przyciągnięcia młodych talentów również do tradycyjnych sektorów. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Związki zawodowe, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, stowarzyszenia pracodawców i organy publiczne muszą współpracować przy zarządzaniu misjami i strategiami DIH oraz opracowywać programy uczenia się przez całe życie oraz programy szkolenia zawodowego, które gwarantują ciągłość zdolności do zatrudnienia, godziwe miejsca pracy i godne wynagrodzenie, przy jednoczesnym zapewnieniu przestrzegania praw socjalnych pracowników i ich aktywnego uczestnictwa. W tym procesie kluczowe znaczenie ma dialog społeczny i trzeba zadbać o równość płci. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kontekst i uwagi ogólne

| 2.1. | Transformacja cyfrowa niezwykle silnie oddziałuje na gospodarkę, środowisko i całe społeczeństwo. Zwiększa produktywność systemów gospodarczych, przyczynia się do poprawy usług publicznych i jakości życia ludzi oraz generuje nowe możliwości rozwoju. Przedsiębiorstwa i organizacje (publiczne i prywatne, o profilu rynkowym i społecznym), które weszły na ścieżkę transformacji cyfrowej, rozwinęły swoje usługi, produkty i procesy oraz stały się bardziej konkurencyjne. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Obawy co do negatywnego wpływu cyfryzacji na zatrudnienie zostały również jaśniej umieszczone w kontekście – wysoce ustandaryzowane działania w sektorach, które są bardziej narażone na konkurencję, niosą za sobą ryzyko zwolnień pracowników, które jest jednak znacznie mniejsze w sektorach o większej wartości dodanej oraz w procesie produkcji. Ogólnie rzecz biorąc, transformacja cyfrowa i ekologiczna może być korzystna dla europejskiej gospodarki oraz uczynić ją bardziej konkurencyjną, zrównoważoną, odporną i autonomiczną. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Zmiany, które niesie za sobą transformacja cyfrowa, mają szybki przebieg i fundamentalne znaczenie. W konsekwencji wszystkie organizacje muszą nieustannie podejmować działania dostosowawcze, w tym na nowo się określać, aby nadążyć za dynamicznie zmieniającą się rzeczywistością. MŚP, stanowiące trzon europejskiej gospodarki, należą do tych organizacji, które najbardziej ucierpiały w wyniku transformacji cyfrowej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Tradycyjne MŚP mają tendencję do koncentrowania zasobów – które są ograniczone pod względem finansowania, kapitału ludzkiego i struktury organizacyjnej – w skonsolidowane działania i praktyki. Nawet wysoce innowacyjne MŚP preferują zwykle innowacje stopniowe (technologie o średnim stopniu zaawansowania) od tych przełomowych (zaawansowanych technologii), które przeważają w domenie cyfrowej. Ponadto MŚP w dużym stopniu korzystają z takich źródeł finansowania jak tradycyjne pożyczki bankowe, których uzyskanie jest czasem utrudnione ze względu na brak zabezpieczenia czy historii kredytowej. Można zwiększyć możliwości finansowania, zwłaszcza finansowania kapitałowego, które w UE nie jest tak rozwinięte jak na przykład w Stanach Zjednoczonych, w którym to kraju znaczna część finansowania dostępna jest na etapach, na których nie ma możliwości spłacenia zadłużenia. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Pandemia COVID-19 przyspieszyła procesy transformacji cyfrowej – kluczowe aspekty gospodarki i społeczeństwa, takie jak praca, handel, edukacja, komunikacja czy rozrywka nagle zostały zwirtualizowane. Aby przetrwać, MŚP zmuszone były również silniej rozwinąć swoją obecność cyfrową. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Pandemia COVID-19 ograniczyła również przepływy handlowe i zakłóciła globalne łańcuchy wartości, co wskazało na pilną potrzebę osiągnięcia znacznie większej niezależności technologicznej na poziomie europejskim. W tym kierunku zmierzają właśnie działania UE podejmowane w ramach strategii rozwoju autonomicznych i wysoce konkurencyjnych rozwiązań na potrzeby kluczowych technologii przyszłości. Wiąże się to z koniecznością wyboru określonych kierunków rozwoju, do których obrania należy zachęcać. Mimo poczynionych postępów proces transformacji cyfrowej przedsiębiorstw, organów publicznych i innych organizacji wciąż pozostawia wiele do życzenia. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES uważa, iż zdolność do tworzenia innowacji i rozpowszechniania ich w społeczeństwie i gospodarce będzie mieć decydujące znaczenie dla konkurencyjności UE od chwili obecnej do 2050 r. Aby osiągnąć ten cel, zgodnie z ustaleniami Komisji Europejskiej w programie „Cyfrowa Europa” (1), UE musi opracować odrębny zestaw umiejętności w zakresie technologii cyfrowych nowej generacji, takich jak IoT (internet rzeczy), duże zbiory danych, sztuczna inteligencja, robotyka, przetwarzanie w chmurze i blockchain, oraz dopilnować, aby te technologie prorozwojowe zostały na stałe włączone do modeli biznesowych europejskich przedsiębiorstw, w tym za pośrednictwem działań ośrodków innowacji cyfrowych. Dla większej jasności w niniejszej opinii przyjęto, że termin „DIH” będzie miał zastosowanie zarówno do DIH, jak i EDIH. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Powyższe zalecenia dotyczące transformacji cyfrowej mają również zastosowanie w odniesieniu do transformacji ekologicznej. Te dwie fazy transformacji systemowej mają wiele punktów wspólnych i oznaczają podwójne obciążenie dla MŚP (oraz oczywiście różne szanse, które wymagają uważnej analizy). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Cyfryzacja europejskiego przemysłu będzie miała bezpośredni wpływ na osiągnięcie celów klimatycznych Zielonego Ładu oraz celów zrównoważonego rozwoju Agendy 2030. Należy jednak pamiętać, że zaawansowane projekty cyfrowe zużywają również znaczne ilości energii. EKES uważa, iż EDIH mogą odegrać istotną rolę w badaniu wpływu tych projektów na transformację ekologiczną. Cele takie jak zrównoważona produkcja i modele biznesowe oparte na gospodarce o obiegu zamkniętym można osiągnąć w Europie jedynie poprzez znaczne inwestycje w nowe technologie. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Aby sprostać tym wyzwaniom, należy postawić na szybki i dynamiczny rozwój potencjału technologicznego UE. Komitet zauważa, że UE wciąż pozostaje w tyle, jeśli chodzi o inwestycje w badania i rozwój w relacji do PKB (2,32 % w 2020 r. w porównaniu do 3,08 % w Stanach Zjednoczonych i 3,2 % w Japonii) (2). Inwestycje w badania i rozwój należy jak najszybciej zwiększyć do 3 % PKB, aby UE mogła konkurować na globalnym rynku w dziedzinie transformacji cyfrowej. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Na szczeblu europejskim nie tylko MŚP, lecz także inne przedsiębiorstwa napotykają trudności przy wdrażaniu nowych technologii. EKES w kilku swoich opiniach podkreśla, że choć przedsiębiorstwa czerpią znaczące korzyści z transformacji cyfrowej w całej UE, to wiele z nich wciąż jeszcze doświadcza trudności i niepewności prawa, zwłaszcza w obszarze działalności transgranicznej. Z perspektywy wielu MŚP niepewność prawa jest kolejnym problemem, obok braku dostępu do zasobów finansowych lub inwestycyjnych, a także niedoboru wykwalifikowanych pracowników. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Z tego względu należy opracować i udoskonalić narzędzia, które pomogą MŚP w przezwyciężaniu tych ograniczeń. Głównymi narzędziami tego typu są właśnie ośrodki innowacji cyfrowych (DIH). EKES uważa, że więcej przedsiębiorstw w Europie powinno współpracować z DIH, oraz zaleca poprawę sposobu informowania zainteresowanych stron, w tym MŚP, o uzyskanych wynikach. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Ośrodki innowacji cyfrowych jako infrastruktura wspierająca MŚP

| 3.1. | Ośrodki innowacji cyfrowych to podmioty, które różnią się między sobą pod względem struktury organizacyjnej, sposobu zarządzania i rodzaju świadczonych usług i które zostały utworzone w całej Europie, aby wspierać MŚP w cyfrowej transformacji. Ośrodki innowacji cyfrowych (DIH) funkcjonują jako punkty kompleksowej obsługi opracowujące analizy i rozwiązania na potrzeby przedsiębiorstw mierzących się z wyzwaniem dwojakiej transformacji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | DIH świadczą na rzecz MŚP usługi o wartości dodanej, takie jak podnoszenie i zmiana kwalifikacji oraz doradztwo w zakresie innowacji, technologii, strategii, finansów, transformacji ekologicznej i gospodarki o obiegu zamkniętym. Często oferują również zaplecze technologiczne i platformy do testowania rozwiązań technologicznych przed dokonaniem inwestycji („testowanie przed inwestowaniem”). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Rozległa sieć DIH w Europie przechodzi obecnie gruntowną restrukturyzację. Niedawno wybrane europejskie DIH (EDIH) będą w 50 % finansowane ze środków dostępnych w ramach programu „Cyfrowa Europa”, a w 50 % ze środków krajowych i regionalnych. Ich zadaniem będzie wspieranie cyfryzacji MŚP i organów publicznych. W związku z przyjęciem programu „Cyfrowa Europa” pierwsze EDIH rozpoczną działalność we wrześniu 2022 r. Obecne DIH nadal będą działać na rzecz transformacji cyfrowej MŚP i regionów, korzystając z zasobów programu „Horyzont Europa” i EFRR. EKES uważa, że zbliżone nazewnictwo tych ośrodków może wprowadzać w błąd odbiorców usług. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Komitet wskazuje na brak jasnej wizji przyszłego rozwoju DIH. W związku z tym wzywa do przyjęcia pewnych kluczowych wskaźników skuteczności działania, aby mierzyć wyniki DIH w perspektywie czasowej, a także do ustalenia postępów w realizacji strategii cyfryzacji MŚP na szczeblu europejskim. DIH muszą stworzyć gęstą sieć punktów kompleksowej obsługi pomagających zaspokajać cyfrowe potrzeby MŚP. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EDIH będą mniej zróżnicowane pod względem wielkości, sposobu zarządzania i przydzielonych zadań. Będą mały dosyć szeroki zasięg terytorialny oraz będą rozwijać konkretne wysokopoziomowe zdolności w zakresie „kluczowych technologii prorozwojowych” zgodnie z definicją zawartą w programie „Cyfrowa Europa”. Będą wspierać transformację cyfrową przedsiębiorstw – w szczególności MŚP i spółek o średniej kapitalizacji – oraz organów publicznych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Mimo iż przyjęte przez Komisję Europejską podejście względem EDIH skupione na kluczowych technologiach prorozwojowych i zaawansowanych technologiach jest spójne z celami konkurencyjności technologicznej Europy określonymi w programie „Cyfrowa Europa”, istnieją obawy, że takie podejście nie jest skorelowane ze ścieżkami innowacji MŚP. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa, że w strategii na rzecz zwiększenia zdolności cyfrowych MŚP należy w większym stopniu uwzględnić charakter zgłaszanego przez takie przedsiębiorstwa zapotrzebowania, jak również krytyczne problemy, które mogą wyniknąć z radykalnych zmian, o których mowa powyżej. Cel ten zostanie osiągnięty poprzez zwiększenie zdolności odnotowywania potrzeb MŚP oraz współpracę z różnymi zainteresowanymi stronami, w tym dużymi przedsiębiorstwami, w ramach specjalnych programów innowacyjnych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | MŚP nie wydzielają oficjalnie w swej strukturze zadań w zakresie innowacji i badań i rozwoju, a ich podejście do innowacji jest głównie zorientowane na technologie o średnim stopniu zaawansowania (integracja istniejących technologii) i innowacje stopniowe (postępujące stopniowo i w wolniejszym tempie niż przełomowe innowacje cyfrowe), a podejście to realizowane jest również w ramach nieformalnych i półformalnych sposobów wymiany wiedzy fachowej oraz eksperymentalnych działań prowadzonych wspólnie z innymi przedsiębiorstwami, w tym w ramach relacji podwykonawczych. Innym sposobem wdrażania kluczowych technologii w MŚP mogłoby być ustanowienie strategicznych i technologicznych ścieżek rozwoju przewidujących wykorzystanie tego typu technologii. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Procesy innowacyjne na rzecz MŚP wymagają zatem „warstwy pośredniej” między popytem a podażą. Taką warstwę należy zaprojektować tak, aby rozpoznać (nawet niewielki) popyt i wskazać najbardziej adekwatne narzędzia i rozwiązania spośród dostępnych rozwiązań technologicznych, oferowanych w sposób chaotyczny i w ogromnych ilościach. Tę „warstwę pośrednią” mogłyby stanowić DIH. Zwiększanie świadomości na temat istotnej roli, jaką mogą odegrać EDIH, ma kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wyniki osiągnięte przez DIH w tej dziedzinie można już uznać za zadowalające. Według EBI: „Zgromadzone dane pokazują, że ośrodki innowacji cyfrowych odgrywają kluczową rolę we wspieraniu europejskich MŚP w procesie transformacji cyfrowej. [...] Ponad 70 % ankietowanych przedsiębiorstw, które skorzystały z usług ośrodków innowacji cyfrowych, jest zdania, że otrzymane wsparcie ułatwiło im podróż w stronę cyfryzacji”. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ponadto ośrodki innowacji cyfrowych mogą odgrywać bardzo istotną rolę w promowaniu cyfryzacji przedsiębiorstw społecznych, w szczególności tych działających w sektorze pomocy społecznej i opieki domowej, ponieważ technologie cyfrowe w tym obszarze pozwalają poprawić jakość świadczonych usług poprzez zaspokajanie potrzeb osób niepełnosprawnych. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Propozycje udoskonalenia europejskiej polityki w zakresie innowacji cyfrowych dla MŚP

| 4.1. | EKES docenia, że kwestia MŚP została potraktowana z należytą uwagą oraz że opracowano wiele strategii i programów wspierających MŚP. Komitet zauważa jednak, że ogólne podejście KE nie jest w wystarczającym stopniu ukierunkowane na procesy i potrzeby MŚP. Ponadto nie wszystkie te strategie zostały wdrożone na szczeblu krajowym oraz istnieje wyraźna luka w obszarze informowania MŚP o tych strategiach i programach. Podnoszenie świadomości na temat inicjatyw europejskich i krajowych należy traktować priorytetowo, a odpowiedzialność w tym zakresie należy rozłożyć na instytucje europejskie i państwa członkowskie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES jest zdania, że warunkiem koniecznym realizacji zadań DIH jest zapewnienie odpowiedniego finansowania z różnych źródeł, począwszy od programów wsparcia rozwoju biznesu i programów wsparcia badań naukowych i innowacji na szczeblu regionalnym, krajowym i europejskim po dotowane finansowanie dla przedsiębiorstw oraz udział w przetargach. Małym i średnim przedsiębiorstwom należy zapewnić dostęp do zachęt podatkowych związanych z inwestycjami w innowacje cyfrowe i powiązane umiejętności. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES uważa, że DIH powinny odgrywać kluczową rolę w sprawnym i zrównoważonym rozwoju gospodarczym i zwiększaniu możliwości zatrudnienia w UE, a w szczególności zapewniać wsparcie w dwojakiej transformacji cyfrowej i ekologicznej MŚP. W tym celu ośrodki te powinny również uruchomić usługi „nierynkowe” w ramach szkoleń i działań służących podnoszeniu świadomości, przy czym koszty tych działań podejmowanych w interesie publicznym powinny być pokrywane ze środków publicznych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Komitet jest przekonany, że DIH powinny przede wszystkim pełnić rolę integratora systemów poprzez dopasowywanie rozwiązań technologicznych do potrzeb MŚP. W tym kontekście kluczowe jest, aby DIH rozwijały zdolności działania jako lokalne platformy innowacji, łącząc umiejętności i zasoby lokalnych (i ewentualnie zewnętrznych) sieci innowacji z zapotrzebowaniem/możliwościami lokalnych systemów produkcji – przed wypracowaniem konkretnych umiejętności w zakresie indywidualnych kluczowych technologii właściwych dla innych podmiotów z obszaru badań naukowych i innowacji (ośrodków badawczych, uniwersytetów, dużych przedsiębiorstw). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Biorąc pod uwagę standaryzację procesów oraz zachęty do współpracy transgranicznej oraz wymiany wiedzy, doświadczeń i praktyk, w tym za pośrednictwem wspólnej platformy cyfrowej, EKES uważa, że DIH powinny skoncentrować się na wspieraniu gospodarek regionalnych i lokalnych systemów MŚP. W związku z powyższym EKES zaleca regionalne mapowanie istniejących ośrodków we współpracy z organizacjami pracodawców będących MŚP oraz opracowanie planu działania ukierunkowanego na rozwój regionalny i zwiększenie włączenia i zaangażowania. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Komitet zauważa, że nadal widoczne są różnice między poszczególnymi regionami europejskimi, jeśli chodzi o rozmieszczanie DIH – podobnie jak w poprzednich latach, kraje Europy Wschodniej i Południowo-Wschodniej odnotowały najmniejszy postęp w dziedzinie cyfryzacji. W poprzedniej opinii EKES stwierdził, że „[s]zczególnym priorytetem będzie zajęcie się przepaścią cyfrową. [...] pandemia unaoczniła tak zalety, jak wady komunikacji cyfrowej, zwłaszcza w przypadku mieszkańców obszarów wiejskich”. Zmniejszenie dysproporcji między państwami członkowskimi i regionami ma kluczowe znaczenie dla postępów na poziomie europejskim. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES uważa, że aby zachęcić MŚP do transformacji ekologicznej i cyfrowej, konieczne jest odpowiednie monitorowanie i rozwiązanie problemów w obszarze dwóch kluczowych zagadnień: upowszechniania umiejętności cyfrowych oraz współpracy między przedsiębiorstwami, począwszy od produkcji i łańcuchów dostaw. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Umiejętności cyfrowe mają kluczowe znaczenie, zwłaszcza dla MŚP, ponieważ brak tych umiejętności stanowi główną przeszkodę w osiągnięciu pełnej cyfryzacji, nawet w sytuacji gdy istnieją bardzo atrakcyjne zachęty finansowe do inwestowania. W przypadku MŚP podnoszenie i zmiana kwalifikacji obejmuje zarówno zatrudnionych pracowników, jak i przedsiębiorców bezpośrednio zaangażowanych w procesy produkcji oraz w decyzje dotyczące innowacji i inwestycji. Jeśli przedsiębiorcy nie mają umiejętności cyfrowych, nie mogą korzystać z możliwości oferowanych przez technologie cyfrowe, co znacznie osłabia konkurencyjność przedsiębiorstw i w efekcie negatywnie wpływa na zatrudnienie. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | MŚP nie wydzielają oficjalnie w swej strukturze zadań w zakresie innowacji i badań i rozwoju, a ich podejście do innowacji jest głównie zorientowane na technologie o średnim stopniu zaawansowania (integracja istniejących technologii) i innowacje stopniowe (postępujące stopniowo i w wolniejszym tempie niż przełomowe innowacje cyfrowe), a podejście to realizowane jest również w ramach nieformalnych i półformalnych sposobów wymiany wiedzy fachowej oraz eksperymentalnych działań prowadzonych wspólnie z innymi przedsiębiorstwami, w tym w ramach relacji podwykonawczych. Innym sposobem wdrażania kluczowych technologii w MŚP mogłoby być ustanowienie strategicznych i technologicznych ścieżek rozwoju przewidujących wykorzystanie tego typu technologii. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Związki zawodowe, organizacje pozarządowe i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, stowarzyszenia pracodawców i organy publiczne, których kluczowa rola musi stanowić punkt odniesienia dla DIH przy realizowaniu ich misji i strategii, muszą współpracować, aby opracować programy podnoszenia i zmiany kwalifikacji, uczenia się przez całe życie i szkolenia zawodowego, które gwarantują ciągłość zdolności do zatrudnienia pracowników, godziwe miejsca pracy i godne wynagrodzenie, a także przestrzeganie praw socjalnych. Pracownicy muszą odgrywać wiodącą rolę w procesach transformacji cyfrowej i należy zadbać o równość płci. Kluczowe znaczenie ma w tym względzie dialog społeczny i należy go wspierać, aby ustalić potrzeby w perspektywie krótko- i średnioterminowej oraz długofalowe skutki realizacji określonych strategii. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Współpraca między dużymi przedsiębiorstwami a MŚP, począwszy od produkcji i łańcuchów dostaw, może zrewolucjonizować proces innowacji cyfrowej i pomóc pokonać wiele przeszkód na drodze do zwiększenia wiedzy, standaryzacji i zmniejszenia kosztów. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES jest zdania, że przyszła strategiczna rola EDIH zależy od dwóch czynników: od umiejętności komunikowania decydentkom i decydentom potrzeb, ograniczeń i możliwości MŚP związanych z działalnością badawczą, rozwojową i innowacyjną w celu lepszego opracowania strategii politycznych promujących znaczenie i jakość MŚP oraz od zdolności udoskonalenia ekosystemu społecznego i ekosystemu przedsiębiorczości w sposób przyczyniający się do ich większej odporności i dostosowania do przyszłości. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/694 z dnia 29 kwietnia 2021 r. ustanawiające program „Cyfrowa Europa” oraz uchylające decyzję (UE) 2015/2240 (Dz.U. L 166 z 11.5.2021, s. 1).

1

(2)  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R%26D_expenditure&oldid=551418

2

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/88 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/88

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważona strategia UE w zakresie białka i oleju roślinnego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/13)

| Sprawozdawca: | Lutz RIBBE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Lutz RIBBE

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 158/2/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

158/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Hodowla zwierząt gospodarskich w UE (na produkty mięsne i mleczne, jaja) to gospodarczo ważny sektor rolnictwa, który jednak w ostatnich latach coraz częściej był przedmiotem debaty społecznej, m.in. z powodu regionalnego, ale i globalnego oddziaływania intensywnej hodowli na środowisko oraz dlatego, że sektor ten jest silnie uzależniony od przywozu pasz. Ten drugi aspekt budzi obawy ze względu na bezpieczeństwo żywnościowe i paszowe w UE. Znacząca jest zwłaszcza zależność od importu roślin o wysokiej zawartości białka (około 75 %). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Oprócz gruntów ornych poza UE wykorzystywanych w sposób pośredni na potrzeby sektora hodowli zwierząt, również duża część gruntów ornych w UE zaspokaja jego potrzeby. Około 50 % zbiorów jest przeznaczanych na pasze dla zwierząt do produkcji wyrobów pochodzenia zwierzęcego. Jedynie niecałe 20 % zbiorów służy bezpośrednio jako żywność pochodzenia roślinnego dla człowieka. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Choć od lat dyskutuje się o europejskiej strategii w zakresie białka, jak dotąd – poza deklaracjami – dla rozwoju produkcji roślin wysokobiałkowych w Europie zrobiono niewiele. W niniejszej opinii Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pragnie wskazać dodatkowe aspekty, które należy przy tym zagadnieniu uwzględnić. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zauważa, że w UE jest tylko niewielki deficyt białka w sektorze żywności (pochodzenia roślinnego) jako takim, jednak występuje on zwłaszcza w sektorze mieszanek paszowych. Istnieje wiele zasadnych powodów, aby rozszerzyć uprawę roślin białkowych w UE, a w szczególności w większej mierze wykorzystywać użytki zielone w żywieniu zwierząt. Jednak choćby tylko ze względu na ilość, mimo istniejącego potencjału, nie będzie możliwe całkowite zastąpienie dużego przywozu białka produkcją europejską bez zasadniczych oddziaływań na inne obszary produkcji rolnej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla ponadto, że rozszerzenie upraw roślin oleistych w UE może również przynieść pozytywne skutki, takie jak samowystarczalność pod względem paliw stosowanych w ciągnikach, większa dostępność makuchów o doskonałym potencjale w zakresie pasz wysokobiałkowych oraz zwiększony płodozmian. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Istnieje bowiem jeden absolutnie ograniczający czynnik, a mianowicie dostępna powierzchnia użytków rolnych. Chociaż zarówno w rolnictwie konwencjonalnym, jak i ekologicznym stale podejmuje się innowacyjne działania w celu zwiększenia wydajności, również one napotykają granice pod względem ilości. EKES uważa zatem, że UE powinna pilnie przeprowadzić badanie na temat ogólnoeuropejskiego potencjału roślin białkowych i oleistych, które można uprawiać na obszarze UE, i na temat udziału przeznaczonych na nie gruntów. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ważnym elementem europejskiej strategii w zakresie białka musi być dostosowanie hodowli zwierząt do własnych celów UE, jak też celów ONZ dotyczących europejskiego i światowego bezpieczeństwa żywnościowego, autonomii dostaw i zrównoważonego rozwoju. Zwiększona uprawa roślin białkowych w UE to tylko jeden z aspektów. W skali globalnej tendencja, w której średnie światowe spożycie mięsa i produktów mlecznych na mieszkańca zbliża się do obecnego poziomu gospodarek rozwiniętych, wydaje się nie do pogodzenia z celami zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Europejska strategia dotycząca białek i oleju roślinnego powinna również przyczyniać się do zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich zgodnie z długoterminową wizją UE dotyczącą obszarów wiejskich, na przykład poprzez rozwój nowych regionalnych łańcuchów wartości, które są samowystarczalne. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W Niemczech powołana przez rząd federalny Komisja ds. Przyszłości Rolnictwa (Zukunftkomission Landwirtschaft, ZKL), w której reprezentowane były wszystkie społecznie istotne grupy, opracowała w ujęciu całościowym propozycje dotyczące zrównoważonego systemu rolno-spożywczego, obejmującego również sektor hodowli zwierząt. Zaproponowano zmiany w metodach produkcji, które mają być wdrożone za pomocą pakietu instrumentów (nagradzanie poprzez instrumenty rynkowe i premie), aby umożliwić adaptację jak największej liczbie rolników. EKES zaleca, by Komisja Europejska przyjrzała się bliżej strukturze tego procesu i przeanalizowała, czy nie byłby on również odpowiedni dla opracowania europejskiej strategii w zakresie białka. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Strategia w zakresie białka, która miałaby służyć także celom strategicznej autonomii dostaw, będzie musiała zawierać następujące elementy:






  — | wspieranie badań naukowych i innowacji w dziedzinie białek pochodzenia roślinnego w całym łańcuchu wartości oraz w zakresie ukierunkowanego na potrzeby i zoptymalizowanego wykorzystania źródeł białka pochodzenia roślinnego, |
| --- | --- | --- |

1.10.

—

wspieranie badań naukowych i innowacji w dziedzinie białek pochodzenia roślinnego w całym łańcuchu wartości oraz w zakresie ukierunkowanego na potrzeby i zoptymalizowanego wykorzystania źródeł białka pochodzenia roślinnego,

| — | rozwój i większe promowanie potencjału dotyczącego białka w UE, |
| --- | --- |

—

rozwój i większe promowanie potencjału dotyczącego białka w UE,

| — | wzmocnienie zrównoważonej produkcji krajowej białek pochodzenia roślinnego, produkowanych zgodnie z wysokimi normami europejskimi, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie zrównoważonej produkcji krajowej białek pochodzenia roślinnego, produkowanych zgodnie z wysokimi normami europejskimi,

| — | rozwijanie i rozszerzanie regionalnych łańcuchów wartości i regionalnych zdolności w zakresie przetwarzania, |
| --- | --- |

—

rozwijanie i rozszerzanie regionalnych łańcuchów wartości i regionalnych zdolności w zakresie przetwarzania,

| — | stała współpraca z instytucjami i organizacjami rolniczymi w celu promowania uprawy i stosowania krajowych białek roślinnych w przemyśle spożywczym i paszowym, |
| --- | --- |

—

stała współpraca z instytucjami i organizacjami rolniczymi w celu promowania uprawy i stosowania krajowych białek roślinnych w przemyśle spożywczym i paszowym,

| — | dalsze zwiększanie potencjału upraw dzięki ulepszaniu i poszerzaniu strategii hodowlanych, |
| --- | --- |

—

dalsze zwiększanie potencjału upraw dzięki ulepszaniu i poszerzaniu strategii hodowlanych,

| — | rozszerzanie usług edukacyjnych i doradczych oraz transferu wiedzy, |
| --- | --- |

—

rozszerzanie usług edukacyjnych i doradczych oraz transferu wiedzy,

| — | umożliwianie i ułatwianie produkcji roślin wysokobiałkowych na obszarach proekologicznych, |
| --- | --- |

—

umożliwianie i ułatwianie produkcji roślin wysokobiałkowych na obszarach proekologicznych,

| — | większe powiązanie hodowli zwierząt gospodarskich z regionalnym potencjałem paszowym, |
| --- | --- |

—

większe powiązanie hodowli zwierząt gospodarskich z regionalnym potencjałem paszowym,

| — | konsekwentne przestrzeganie obowiązujących limitów zanieczyszczeń w wyniku emisji (zawartość azotanów w wodach powierzchniowych i gruntowych oraz amoniaku itp.), internalizację kosztów zewnętrznych, |
| --- | --- |

—

konsekwentne przestrzeganie obowiązujących limitów zanieczyszczeń w wyniku emisji (zawartość azotanów w wodach powierzchniowych i gruntowych oraz amoniaku itp.), internalizację kosztów zewnętrznych,

| — | promowanie w szczególności warunków hodowli zwierząt uwzględniającej ich dobrostan poprzez informacje dla konsumentów i etykietowanie produktów, |
| --- | --- |

—

promowanie w szczególności warunków hodowli zwierząt uwzględniającej ich dobrostan poprzez informacje dla konsumentów i etykietowanie produktów,

| — | ustanowienie norm produkcji i jakości w odniesieniu do wpływu na zdrowie i środowisko przywozu produktów konkurujących z produktami wytwarzanymi w UE, |
| --- | --- |

—

ustanowienie norm produkcji i jakości w odniesieniu do wpływu na zdrowie i środowisko przywozu produktów konkurujących z produktami wytwarzanymi w UE,

| — | towarzysząca temu kampania informacyjna dotycząca wpływu różnych nawyków żywieniowych na środowisko i zdrowie. |
| --- | --- |

—

towarzysząca temu kampania informacyjna dotycząca wpływu różnych nawyków żywieniowych na środowisko i zdrowie.

2.   Wprowadzenie i kontekst

| 2.1. | Unijna polityka i praktyka rolna z powodzeniem zapewniały zaopatrzenie w żywność, obecnie jednak, m.in. ze względu na strategię „Od pola do stołu”, w coraz większym stopniu skupiają się na kwestiach zrównoważoności, celach Zielonego Ładu i celach zrównoważonego rozwoju. Co najmniej od czasu pandemii COVID-19 i wybuchu wojny w Ukrainie w centrum uwagi znalazł się również cel strategicznej autonomii dostaw. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Hodowla zwierząt gospodarskich w UE (na produkty mięsne i mleczne, jaja) to ważny sektor gospodarki, który jednak w ostatnich latach z różnych powodów coraz częściej był przedmiotem debaty społecznej, m.in. ze względu na silne uzależnienie sektora od przywozu pasz. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W rezolucji w sprawie europejskiej strategii na rzecz promowania roślin wysokobiałkowych (1) Parlament Europejski stwierdza, że występuje „znaczny deficyt białek roślinnych wynikający z potrzeb [...] sektora produkcji zwierzęcej” oraz że „sytuacja ta niestety nie zmienia się pomimo [...] wykorzystywania w materiałach paszowych produktów ubocznych z produkcji biopaliw”. Ponadto „przeznacza się zaledwie 3 % gruntów ornych pod uprawę roślin wysokobiałkowych, a ponad 75 % zapotrzebowania na białka roślinne pokrywa się przez przywóz, przede wszystkim z Brazylii, Argentyny i Stanów Zjednoczonych” (2). Chociaż produkcja surowców o wysokiej zawartości białka w UE wzrosła w latach 1994–2014 z 24,2 mln ton do 36,3 mln ton (+ 50 %), to jednocześnie całkowite spożycie zwiększyło się z 39,7 mln ton do 57,1 mln ton (+ 44 %) (3). Decyzje polityczne, takie jak porozumienie z Blair House, zasadniczo przyczyniły się do powstania tych zależności. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Szczególną rolę, wręcz najważniejszą dla przemysłu paszowego, odgrywa śruta sojowa (4), która „jest szczególnym składnikiem w mieszankach paszowych ze względu na wysoką zawartość białka (ponad 40 %), zawartość aminokwasów oraz całoroczną dostępność, co ogranicza konieczność częstych zmian składu paszy” (5). Spożycie soi w Europie wzrosło z 2,4 mln ton w 1960 r. do prawie 36 mln ton rocznie. Aby zaspokoić ogromny popyt na soję, potrzeba prawie 15 mln ha gruntów, „z czego 13 mln ha znajduje się w Ameryce Południowej” (6), a jest to więcej niż cała powierzchnia gruntów uprawnych w Niemczech (11,7 mln ha) (7). Zdecydowana większość przywożonej soi (ok. 94 %) to odmiany genetycznie modyfikowane. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wspomniane w dokumencie Komisji rośliny białkowe o wysokiej zawartości białka (ponad 15 %) (8)„stanowią około 1/4 całkowitej podaży surowego białka roślinnego w UE. Chociaż zboża i trawy stanowią znaczące źródło całkowitej podaży białka roślinnego”, zaskakujące jest, że zboża i trawy nie są jednak uwzględnione w strategicznych rozważaniach Komisji dotyczących białka roślinnego „ze względu na [...] niską zawartość białka oraz małe znaczenie dla rynku” (9). Takiej argumentacji EKES nie może przyjąć. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Duża skala przywozu, zwłaszcza soi, wynika przede wszystkim z tego, że w USA i Ameryce Południowej soję można produkować znacznie taniej ze względu na występujące tam naturalne warunki uprawy. Pewną rolę odgrywają przy tym także znacznie niższe standardy środowiskowe i społeczne, czego przykładami są wycinka lasów naturalnych w Ameryce Południowej i wysiedlanie ludów tubylczych, ale także drobnych rolników (10). EKES z zadowoleniem przyjmuje uznanie przez Komisję tego problemu i jej zaangażowanie na rzecz łańcuchów dostaw niepowodujących wylesiania (11). |
| --- | --- |

2.6.

Ani w ostatnich wnioskach w sprawie reformy WPR, ani w negocjacjach z krajami Mercosuru UE nie podjęła wystarczających inicjatyw, które mogłyby doprowadzić do rzeczywistego zmniejszenia zależności od przywozu.

| 2.7. | Tu warto wspomnieć, że w ramach nadal obowiązującej WPR szczególnie korzystne dla uprawy roślin białkowych są tak zwane obszary proekologiczne, których po reformie już nie będzie: „Uprawy roślin wiążących azot są najczęściej deklarowanym typem obszarów proekologicznych”. Aż 37 % (!) obszarów proekologicznych jest wykorzystywane w ten sposób. Nie przeprowadzono dotychczas oceny przedłożonych krajowych planów strategicznych dotyczących wdrażania nowej WPR, w związku z czym EKES nie jest jeszcze w stanie stwierdzić, czy doprowadzą one do poprawy, czy pogorszenia sytuacji. Prawdą jest, że państwa członkowskie mają do dyspozycji szereg opcji (w szczególności płatności powiązane z wielkością produkcji) w celu wspierania upraw, ale wstępne analizy sugerują, że a) nie wszystkie państwa członkowskie będą z nich korzystać oraz b) poziom wsparcia nie jest wystarczająco atrakcyjny. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES zajmuje jasne stanowisko i uważa, że „pod każdym względem pożądane jest zwiększenie niezależności UE, jeśli chodzi o zaopatrzenie w białko. Przywóz soi z państw trzecich może być przyczyną wylesiania, degradacji lasów i niszczenia naturalnych ekosystemów w niektórych z tych krajów. Uprawianie w Unii roślin strączkowych i ich nasion o wysokiej zawartości białka ograniczyłoby ich przywóz, a tym samym miałoby pozytywny wpływ na klimat i środowisko” (12). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Nikt się temu nie sprzeciwia. Przeciwnie, potrzeba odpowiedniej europejskiej strategii w zakresie białka jest w UE od dawna przedmiotem dyskusji, ale jak dotąd doprowadziło to zaledwie do opowiedzenia się za rozszerzeniem europejskich upraw roślin białkowych. Instrumentów wymienionych w punkcie 2.7 dotychczas nie ma. Jesteśmy więc daleko od skutecznej europejskiej strategii w zakresie białka. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Od początku pandemii COVID-19, a najpóźniej wraz z wybuchem wojny w Ukrainie, stało się jasne, że globalny podział pracy i stosunki handlowe mają nie tylko pozytywne konsekwencje. Mogą prowadzić do problemów, których do tej pory nie przemyślano lub przemyślano w stopniu niewystarczającym. Nowym hasłem jest strategiczna autonomia dostaw. Niezależnie od tego, czy myślimy o niedoborach zaopatrzenia w maski ochronne, leki, półprzewodniki czy paliwa kopalne, takie jak gaz, ropa czy węgiel, zależności mogą prowadzić do bardzo silnych wstrząsów gospodarczych i społecznych. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Wojna w Ukrainie i jej prawdopodobne długofalowe następstwa będą mieć trwały wpływ na europejski i światowy sektor rolny oraz europejski przemysł spożywczy, co pociągnie za sobą konieczność zmian. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | W rezolucji w sprawie wojny w Ukrainie i jej skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych (13) EKES stwierdza zatem, „że konflikt nieuchronnie doprowadzi do poważnych konsekwencji dla unijnego sektora rolno-spożywczego, który będzie potrzebował dodatkowego wsparcia. [...] podkreśla, że UE musi wzmocnić swoje zobowiązanie do zapewnienia zrównoważonych systemów żywnościowych, a jednocześnie [...] Unia powinna zwłaszcza poprawić swoje bezpieczeństwo żywnościowe poprzez ograniczenie zależności od importu kluczowych produktów rolnych i środków produkcji”. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Jednocześnie EKES podkreśla, „że reagowanie na skutki wojny nie powinno odbywać się kosztem działań w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju” oraz że cele zrównoważonego rozwoju określone w Agendzie 2030 ONZ wspierają również pokój, bezpieczeństwo i ograniczanie ubóstwa. Za pomocą Europejskiego Zielonego Ładu można osiągnąć postępy we wdrażaniu Agendy 2030 ONZ i sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Także szefowie państw i rządów UE odnieśli się do tej kwestii w deklaracji wersalskiej z 11 marca 2022 r., w której stwierdzono: „Podniesiemy poziom naszego bezpieczeństwa żywnościowego poprzez zmniejszenie naszych zależności od kluczowych importowanych produktów rolnych i składników produkcji, w szczególności dzięki zwiększeniu unijnej produkcji białka roślinnego” (14). |
| --- | --- |

2.14.

3.   Fakty i tendencje

| 3.1. | EKES jest zdania, że przy opracowywaniu kompleksowej europejskiej strategii w zakresie białka należy znacznie dokładniej przeanalizować i uwzględnić kwestie systemowe. Trzeba m.in. zastanowić się nad oceną obecnego systemu z perspektywy strategicznej europejskiej autonomii dostaw oraz z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju w skali globalnej i regionalnej, innymi słowy: jakie są jego zalety i wady dla rolników, konsumentów, środowiska i zwierząt hodowlanych. Należy jednak wziąć pod uwagę także aktualne tendencje, które mają wpływ na kwestię zaopatrzenia w białko. |
| --- | --- |

3.1.

Talerz, bak czy koryto – co uprawiamy i co dzieje się z zebranymi roślinami uprawnymi?

| 3.2. | Bez przywozu białka na dużą skalę obecna wysoka produkcja mięsa w Europie nie byłaby możliwa, chociaż już teraz duża część zbiorów rolnych jest wykorzystywana na paszę dla zwierząt. Na przykład w Niemczech dotyczy to prawie 2/3 (!) wszystkich zbiorów, czyli prawie całości traw (których my, ludzie, oczywiście nie możemy wykorzystać bezpośrednio), a także po 60 % kukurydzy i zboża (15). Drugi pod względem ilościowym sposób wykorzystania zbiorów to nie żywność pochodzenia roślinnego, lecz pozyskiwanie energii technicznej (kukurydza na biogaz, rzepak na biodiesel oraz zboża i buraki cukrowe na bioetanol). Dopiero na trzecim miejscu znajduje się bezpośrednie wykorzystanie roślin jako pożywienia. Żywność pochodzenia roślinnego spożywana w Niemczech – głównie zboża chlebowe, ziemniaki, cukier, olej rzepakowy i warzywa – stanowi tylko 11 % całkowitej produkcji roślinnej! |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Także 93 % białka roślinnego z przywozu wykorzystuje się na paszę dla zwierząt. To właśnie ten przywóz, a także zakres i intensywność produkcji mięsa stały się w ostatnich latach przedmiotem wielu debat społecznych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Nasuwają się dwa wnioski: po pierwsze w UE jest tylko niewielki deficyt białka w sektorze żywności (pochodzenia roślinnego) jako takim, jednak występuje on zwłaszcza w sektorze mieszanek paszowych. Po drugie, nie da się całkowicie zastąpić przywozu białka produkcją europejską bez odczuwalnych skutków dla innych obszarów produkcji rolnej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Istnieje bowiem jeden absolutnie ograniczający czynnik, a mianowicie dostępna powierzchnia użytków rolnych. Chociaż zarówno w rolnictwie konwencjonalnym, jak i ekologicznym stale podejmuje się innowacyjne działania w celu zwiększenia wydajności, również one napotykają granice pod względem ilości. Stowarzyszenie Przetwórców Roślin Oleistych w Niemczech doszło zatem po szczegółowej analizie do wniosku, że należy „nadal zabezpieczać kanały dostaw tych źródeł białka, ponieważ pełna samowystarczalność w oparciu o białko produkcji krajowej pozostaje nierealistyczna” (16). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tych zasadniczych stwierdzeń nie należy mylnie rozumieć: istnieje wiele uzasadnionych powodów, aby intensywnie promować zwiększoną uprawę roślin białkowych i oleistych w UE. Wiążą one azot w glebie, zmniejszają zapotrzebowanie na azot mineralny, poprawiają jakość i żyzność gleby oraz pozytywnie wpływają na ochronę klimatu (np. poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na transport i inne nakłady, ograniczenie wylesiania). Rozszerzone zmianowanie upraw zmniejsza występowanie szkodników i pozytywnie wpływa na bioróżnorodność. Obecnie tylko na bardzo niewielkiej części (ok. 3 %) gruntów rolnych uprawia się rośliny białkowe. Bardzo użyteczna ich ekspansja musi zatem nieuchronnie odbywać się kosztem innych rodzajów upraw, takich jak uprawy spożywcze lub energetyczne, lub prowadzić do sytuacji konkurencji, na przykład z innymi środkami ochrony przyrody. |
| --- | --- |

3.6.

Obecne tendencje

| 3.7. | Dlatego wskazane jest, aby najpierw określić i przeanalizować tendencje, które mogą mieć wpływ na przyszłą hodowlę zwierząt i ich żywienie, a tym samym na zapotrzebowanie na białko i jakość białka. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.7.1. | Z jednej strony widać już zmianę zachowań użytkowników i konsumentów. Coraz więcej konsumentów ogranicza spożycie mięsa lub całkiem z niego rezygnuje. Wysokie spożycie mięsa w Europie jest obecnie krytykowane również ze względów żywieniowych. W niektórych państwach członkowskich można już zaobserwować spadek spożycia mięsa (17). Widać to wyraźnie nie tylko w statystykach, ale także na półkach supermarketów, gdzie tzw. roślinne substytuty mięsa wyraźnie się upowszechniają. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Kolejną tendencję można opisać jako „mniej mięsa, za to lepszej jakości”: rozwijają się programy premium, nastawione na poprawę dobrostanu zwierząt i większą regionalność, co ma wpływ na żywienie zwierząt. Coraz więcej konsumentów zwraca uwagę na to, w jakich warunkach zwierzęta są trzymane i czy np. są karmione lokalnie produkowaną paszą lub paszą niemodyfikowaną genetycznie, czy mają dostęp do pastwisk itd. W UE już teraz istnieje wysoki stopień zróżnicowania pod tym względem. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Tendencja ta była dotąd postrzegana jako niszowa, ale zarysowują się znaczące zmiany: wiele dużych sieci supermarketów w kilku państwach członkowskich już stopniowo zwiększyło wymagania w zakresie dobrostanu zwierząt i ochrony środowiska w odniesieniu do swoich świeżych produktów mięsnych. Nadchodzą dalsze radykalne zmiany: od 2030 r. niektóre duże sklepy dyskontowe będą pozyskiwać 100 % swojego asortymentu świeżego mięsa z hodowli na świeżym powietrzu i standardzie premium. Zmiana dotyczy wszystkich grup zwierząt gospodarskich (bydło, świnie, kurczaki i indyki). |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | Planowany lub już widoczny rozwój rolnictwa ekologicznego w UE również będzie miał wpływ na podaż paszy (i przywóz soi). Według Komisji Europejskiej ekologiczna hodowla zwierząt rozwijała się dotychczas w tempie 10 % rocznie. Przewidziany w strategii „Od pola do stołu” cel przeznaczenia 25 % gruntów rolnych na rolnictwo ekologiczne zapewniłby w tym zakresie dodatkowy impuls, jeśli rynki odpowiednio się rozwiną, do czego WPR ma się przyczynić. Ponieważ tylko 6 % soi na całym świecie jest sprzedawane jako soja niemodyfikowana genetycznie, gospodarstwa muszą szukać alternatyw lub w większym stopniu produkować własną paszę. |
| --- | --- |

3.7.4.

| 3.7.5. | Znaczące zmiany można już zaobserwować również w przypadku mleka: w wielu państwach członkowskich detaliczni sprzedawcy żywności wymagają od mleczarni mleka i przetworów mlecznych pozyskanych od krów, które nie były karmione produktami genetycznie zmodyfikowanymi. Dzięki temu np. w Niemczech w około 70 % produkcji mleka nie wykorzystuje się już śruty sojowej. Na rynku produkty zaczynają być coraz bardziej zróżnicowane. Przykładem jest mleko od krów wypasanych na łąkach, mleko od krów karmionych sianem, mleko od krów wypasanych w górach. Przetwory mleczne pozostaną jednak w przyszłości niezbędnym składnikiem białkowym diety, dostępnym dla wszystkich grup wiekowych w ramach zrównoważonego żywienia. |
| --- | --- |

3.7.5.

| 3.7.6. | W tym kontekście należy również przypomnieć raport informacyjny EKES-u „Zalety ekstensywnej hodowli zwierząt i stosowania nawozów organicznych w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu” (18), w którym ekstensywna hodowla zwierząt (na trwałych użytkach zielonych i pastwiskach) jest doceniana nie tylko ze względu na jej szczególne znaczenie dla bioróżnorodności i innych korzyści pod względem ekologii i kultury obszarów wiejskich, lecz także jako mająca „kluczowe znaczenie dla dostaw zrównoważonej, zdrowej, bezpiecznej i wysokiej jakości żywności, w szczególności ze względu na rosnącą liczbę ludności na świecie”. Na potrzebę większego uwzględnienia „pastwisk i upraw koniczyny jako ważnego źródła białka dla przeżuwaczy” wskazano również w innej opinii Komitetu (19). |
| --- | --- |

3.7.6.

| 3.7.7. | Kolejnym zupełnie odmiennym rozwiązaniem, które może mieć katastrofalne skutki gospodarcze dla rolnictwa, tradycyjnej hodowli zwierząt i całego systemu rolno-spożywczego tego sektora jest rozwój tzw. sztucznego mięsa, które jednak nie ma nic wspólnego z mięsem i jest produktem przemysłowym wytwarzanym w reaktorach. Nie jest to trend pochodzący od konsumentów ani rolników, lecz od wielkich międzynarodowych korporacji, takich jak Cargill, Tyson Foods czy Nestlé. Badają one i opracowują praktyki wytwarzania sztucznej tkanki mięsnej w bioreaktorach przemysłowych. Jak argumentują, to, co rolnicy robili zawsze, przez całą historię ludzkości, prowadząc tradycyjny chów zwierząt gospodarskich (hodując komórki), oni mogą zrobić w bioreaktorze, zużywając znacznie mniej ziemi, choć pozostają wątpliwości co do oszczędności wody i innych wykorzystywanych zasobów, jak również co do jakości i powiązanych kosztów produkcji. EKES wzywa do podjęcia szerokiej debaty społecznej na temat obaw dotyczących tego potencjalnego rozwiązania i jego negatywnych konsekwencji dla hodowców oraz łańcucha produkcji mięsa, które to konsekwencje mogą być źródłem szkód dla gospodarki i poziomu zatrudnienia we wszystkich państwach członkowskich oraz w całej Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.7.7.

Reakcje polityczne

| 3.8. | Pojawiają się obecnie wyraźne reakcje polityczne, które pod względem merytorycznym częściowo idą nawet dalej niż strategia „Od pola do stołu” i które również powstały w ramach zupełnie innego dyskursu społecznego. Na przykład w Niemczech w lipcu 2020 r. rząd federalny powołał Komisję ds. Przyszłości Rolnictwa (ZKL), składającą się z 32 członków z bardzo różnych grup społecznych, w tym z tradycyjnych stowarzyszeń rolników i środowisk naukowych. Celem było wypracowanie wizji przyszłości systemu rolno-spożywczego, którą zaakceptowałyby szerokie kręgi społeczeństwa. W czerwcu 2021 r. jej rekomendacje zostały jednogłośnie zatwierdzone i opublikowane. Przyświeca im wspólna zasada: ekologiczną i etyczną (w stosunku do zwierząt) odpowiedzialność rolnictwa można najefektywniej i najtrwalej wzmocnić poprzez takie rozwiązania, które za pomocą nowych instrumentów będą finansowo wynagradzać bardziej zrównoważone metody produkcji, a tym samym czynić je opłacalnymi ekonomicznie. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Jeśli chodzi o hodowlę zwierząt komisja ZKL przyłącza się do zaleceń Sieci Kompetencji ds. Hodowli Zwierząt Gospodarskich, utworzonej przez Federalne Ministerstwo Żywności i Rolnictwa. Owa sieć kompetencji opublikowała swoje propozycje w lutym 2020 r. (20). Nakreślono w nich strategię transformacji mającą na celu takie przekształcenie hodowli zwierząt gospodarskich, by znacząco poprawić ich dobrostan. Obejmuje to finansowanie z podatków lub opłat w powiązaniu z wyższymi cenami rynkowymi oraz przyznawanie premii związanej z obowiązkowym etykietowaniem wskazującym na sposób hodowli zwierząt przy odpowiednio określonych normach hodowlanych. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia perspektyw ekonomicznych rolnikom, którzy muszą się do tych zmian dostosować. Rezultatem tej strategii transformacji ma być zapewnienie przetrwania gospodarstw hodowlanych przy jednoczesnym spadku pogłowia zwierząt. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Podsumowując, obecne formy hodowli zwierząt w Europie czasem różnią się zasadniczo, zarówno pod względem zapotrzebowania na przywóz (głównie soi), jak i pod względem regionalnego wpływu na środowisko. Bardziej tradycyjne lub ekstensywno-ekologiczne, obszarowe formy hodowli opierają się głównie na regionalnych środkach produkcji i paszach, a ich wpływ na środowisko daje się kontrolować. Co więcej: po części stanowią one niemal nieodzowny element zachowania krajobrazu. Natomiast zmodernizowana i stale rozrastająca się intensywna hodowla zwierząt obciąża środowisko regionalne i opiera się – pomimo i tak już dużego wykorzystania gruntów ornych w UE – w dużej mierze na paszy z przywozu, której uprawa w krajach pochodzenia ma poważne konsekwencje (przyczynia się m.in. do globalnego wylesiania i zmiany klimatu, a także niepokojów społecznych). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Dlatego ważnym elementem europejskiej strategii w zakresie białka musi być dostosowanie hodowli zwierząt do celów UE, jak też do celów ONZ dotyczących europejskiego i światowego bezpieczeństwa żywnościowego, autonomii dostaw i zrównoważonego rozwoju. Zwiększenie uprawy roślin białkowych w UE to tylko jeden z aspektów. W skali globalnej trzeba natomiast stwierdzić, że trend polegający na tym, że średnie światowe spożycie mięsa i produktów mlecznych na mieszkańca zbliża się do obecnego poziomu gospodarek rozwiniętych, wydaje się nie do pogodzenia z celami zrównoważonego rozwoju ONZ. Niezbędna jest redukcja pogłowia zwierząt. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | W zasadzie Komisja ds. Przyszłości Rolnictwa dokonała już takiej oceny obecnego systemu rolno-spożywczego, i to w ramach dyskusji społecznej, i ocena ta zasługuje na głębszą analizę ze strony pozostałych państw członkowskich UE, a także Komisji Europejskiej. Z jednej strony w ocenie tej dostrzeżono niekwestionowane korzyści, jakie rolnictwo przynosi społeczeństwu, a z drugiej strony krytycznie przeanalizowano, na czym opierał się rozwój produkcji w ostatnich latach i jakie miał on konsekwencje: „Minusem tego postępu są formy nadmiernej eksploatacji przyrody i środowiska, zwierząt i cykli biologicznych, aż po niebezpieczne zakłócenie klimatu. Jednocześnie rolnictwo przeżywa kryzys gospodarczy. Różne czynniki, również polityczne, doprowadziły do powstania sposobów gospodarowania, które nie są ani ekologicznie, ani ekonomicznie, ani społecznie zrównoważone. [...] Ze względu na koszty zewnętrzne, jakie niosą ze sobą dominujące formy produkcji, niezmienione trwanie dzisiejszego systemu rolno-spożywczego jest wykluczone ze względów ekologicznych i etycznych (w stosunku do zwierząt), a także ze względów ekonomicznych” (21). |
| --- | --- |

3.12.

4.   Postulaty – zrównoważone zaopatrzenie w białko i wzmocnienie roli roślin oleistych

| 4.1. | W Europie, w której autonomia dostaw jest w coraz większym stopniu uznawana za cel strategiczny, porównania z polityką energetyczną są jak najbardziej właściwe: uzależnienie od przywozu powinno zostać ograniczone tak dalece, jak to możliwe, a nacisk należy położyć na zrównoważone zaspokojenie popytu własnymi zasobami. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W przeciwieństwie do energetyki, gdzie nowe technologie (wiatr, słońce, biomasa, wodór itp.) mogą być wykorzystane do zrekompensowania braku paliw kopalnych, światowy sektor spożywczy musi dostosować produkcję i konsumpcję do potencjału skończonego kapitału naturalnego (głównie gruntów, ale także bioróżnorodności). Musi temu towarzyszyć określenie priorytetów wykorzystania plonów rolnych. Zaopatrywanie ludzi w produkty roślinne (zboża, owoce, warzywa itp.) musi mieć najwyższy priorytet. Na szczęście nie ma powodów do obaw, że UE nie będzie w stanie zaspokoić tych potrzeb swoich obywateli. Biorąc jednak pod uwagę rosnący niepokój dotyczący głodu na świecie, należy pamiętać, że problemu tego nie da się rozwiązać za pomocą produkcji mięsa, a wręcz przeciwnie: pasza (a także biomasa do celów energetycznych) konkuruje z żywnością. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Konflikt o użytkowanie gruntów zaostrza dodatkowo to, że w prawie wszystkich regionach UE rolnictwo jest narażone na niekiedy znaczną konkurencję o ziemię. Według obliczeń UE utrata gruntów rolnych na potrzeby urbanizacji lub zabudowy oraz infrastruktury itp. może sprawić, że powierzchnia użytkowa zmniejszy się do 2030 r. o prawie 1 mln ha. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Niemniej w porównaniu z sytuacją na świecie UE znajduje się w komfortowym położeniu: unijna produkcja rolna, oparta na zasadach europejskiego modelu rolnictwa (22), choć nie zaspokaja obecnego zapotrzebowania, bez wątpienia może zapewnić wystarczającą ilość wysokiej jakości produktów roślinnych dla wszystkich obywateli, a także duże ilości paszy dla zwierząt. Poza tym należy zadać pytanie, czy w obliczu prognozowanego odcięcia dostaw zboża z Ukrainy i Rosji do regionów zagrożonych głodem, my, Europejczycy, nie powinniśmy zużywać mniej zboża w charakterze paszy (lub surowca w produkcji paliwa), aby pomóc rozwiązać zaostrzający się problem głodu na świecie oraz poprawić zaopatrzenie w białko. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W europejskiej strategii w zakresie białka należy uwzględnić, że przeżuwacze (ale nie tylko one) posiadają dar, którym ludzie nie dysponują: potrafią trawić trawę! Nawet w przypadku zwierząt monogastrycznych (świnie i drób) użytki zielone mogą uzupełnić część racji paszowych. W związku z tym użytki zielone powinny stanowić zasadniczy element zrównoważonego zaopatrzenia w białko – obecnie poświęca się im zbyt mało uwagi w dyskusjach politycznych. Podjęta przez UE w zeszłym roku decyzja o ponownym dopuszczeniu mączki zwierzęcej i mączki z owadów jako karmy dla zwierząt może przyczynić się do zmniejszenia udziału białka roślinnego w żywieniu zwierząt. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Ostatnie badania komisji eksperckich Unii na rzecz Promowania Roślin Oleistych i Białkowych (UFOP) dotyczące potencjału rzepaku i roślin strączkowych w zakresie uprawy i żywienia zwierząt przekonują, że technicznie możliwe są znacznie większe uprawy tych roślin, a także szersze zmianowanie upraw. Udział rzepaku i roślin strączkowych mógłby stanowić około 10 % gruntów ornych, co odpowiada np. w przypadku strączkowych (zwłaszcza grochu, bobu, soi, łubinu) więcej niż dwukrotności obecnego poziomu. Zatem większa ilość roślin oleistych nie jest przeszkodą dla zrównoważonego użytkowania gruntów, wręcz przeciwnie. Niemniej zwiększenie tych upraw możliwe jest tylko kosztem upraw innych roślin. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Wspomniane badanie pokazuje również, że potrzeby obecnej populacji zwierząt nie mogą być zaspokojone w sposób autonomiczny i że redukcja pogłowia jest konieczna, jeśli mamy zbliżyć się do celu strategicznej autonomii dostaw. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa zatem, że UE powinna pilnie przeanalizować ogólnoeuropejski potencjał roślin białkowych i oleistych, które można uprawiać na obszarze UE. Należy wziąć pod uwagę zrównoważenie użytkowania gruntów (zmianowanie upraw, żyzność gleby, w tym bioróżnorodność). Wnioski z tej analizy trzeba następnie wykorzystać do określenia, jakiej powierzchni gruntów wymaga zapewnienie zdrowej, bazującej na białkach roślinnych diety dla obywateli Europy. Dopiero na tej podstawie można ustalić, ile gruntów pozostanie na uprawy na paszę dla zwierząt (lub na cele energetyczne), a także, co nadal będzie trzeba importować na potrzeby hodowli zwierząt gospodarskich. Mowa tu o hodowli odpowiadającej europejskim i światowym ograniczeniom ekologicznym, nastawionej na zrównoważony rozwój i dobrostan zwierząt. To oznacza, że europejska strategia w zakresie białek musi także określać skutki dla obecnych umów handlowych (takich jak Mercosur) oraz wskazywać metody, jak należy chronić rolników w UE prowadzących zrównoważoną działalność przed przywozem produktów, które tych wymogów zrównoważoności nie spełniają. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES pragnie podkreślić, że olej pochodzący z upraw roślin oleistych, które to uprawy zajmowałyby 10 % gruntów ornych UE, może prowadzić do samowystarczalności energetycznej w zakresie zasilania ciągników rolniczych w paliwo, jeśli zostanie wykorzystany do tego celu. EKES stwierdził już w poprzednich opiniach (23), że jego zdaniem wskazane jest stworzenie specjalnego programu stosowania w maszynach rolniczych nieestryfikowanych (tj. czystych) olejów roślinnych zamiast dodawania ich do oleju napędowego. Należy jednak również rozważyć wykorzystanie paliw typu B100 (100 % estryfikowanego oleju roślinnego). Powstający przy tym makuch (24) jest doskonałą paszą białkową (to samo dotyczy np. odpadów z produkcji alkoholu). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Niektóre państwa członkowskie już pracują – z bardzo różnych powodów – nad zmniejszeniem pogłowia zwierząt (np. Niderlandy). Można to zadekretować przepisami lub przeprowadzić przy użyciu instrumentów rynkowych. Oprócz jasnych norm w zakresie ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt EKES opowiada się przede wszystkim za rozwiązaniami rynkowymi. Takie rozwiązania stwarzają warunki do budowy nowych regionalnych łańcuchów wartości, które są samowystarczalne i których funkcjonowanie nie będzie wymagało ciągłego dotowania. Jednocześnie powinny one zapewniać perspektywy dla jak największej liczby gospodarstw hodowlanych. Muszą także umożliwić jak największej liczbie rolników w UE zrównoważoną produkcję i zapewnić im stabilne środki utrzymania. W tym celu konieczna jest ochrona przed nieuczciwą konkurencją i nieuczciwymi praktykami handlowymi, a to wymaga zwiększenia siły rynkowej rolników w procesie transformacji w kierunku globalnego zrównoważonego systemu żywnościowego. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Wszystko to po raz kolejny pokazuje, że zrównoważona strategia UE w zakresie białka i oleju roślinnego musi uwzględniać cały system rolno-spożywczy, a strategia izolowanych upraw nie jest dobrym rozwiązaniem. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Mechanizmy rynkowe muszą być zaprojektowane tak, aby odzwierciedlały rzeczywiste koszty socjalne, społeczne i środowiskowe. Niedoskonałość rynku państwa mogą korygować za pomocą ingerencji opartych na faktach i nauce, tak by służyły one osiągnięciu optymalnej równowagi między kosztami a korzyściami dla społeczeństwa, z uwzględnieniem wszystkich interesów. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie europejskiej strategii na rzecz promowania roślin wysokobiałkowych (Dz.U. C 390 z 18.11.2019, s. 2).

1

(2)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2018 r. (Dz.U. C 390 z 18.11.2019, s. 2), motyw E. Komentarz EKES: „Uzależnienie na poziomie 75 % dotyczy roślin białkowych o wysokiej zawartości białka, a znaczenie traw i zbóż jako źródła białka dla zwierząt jest z niezrozumiałych względów pomijane w wielu dyskusjach!”

2

(3)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2018 r. (Dz.U. C 390 z 18.11.2019, s. 2), motyw L.

3

(4)  Sprawozdanie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie rozwoju białek roślinnych w Unii Europejskiej (COM(2018) 757 final, s. 2).

4

(5)  COM(2018) 757 final, s. 3.

5

(6)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2018 r. (Dz.U. C 390 z 18.11.2019, s. 2), motyw L.

6

(7)  Według Eurostatu całkowita powierzchnia użytków rolnych (w tym pastwisk i łąk) w Europie wynosi około 174 mln ha (dane sprzed brexitu).

7

(8)  COM(2018) 757 final.

8

(9)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 17 kwietnia 2018 r. (Dz.U. C 390 z 18.11.2019, s. 2).

9

(10)  Opinia EKES-u w sprawie zminimalizowania ryzyka wylesiania i degradacji lasów związanego z produktami wprowadzanymi na rynek UE (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 88).

10

(11)  Opinia EKES-u w sprawie zminimalizowania ryzyka wylesiania i degradacji lasów związanego z produktami wprowadzanymi na rynek UE (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 88).

11

(12)  Opinia rozpoznawcza EKES-u na wniosek prezydencji francuskiej „Bezpieczeństwo żywnościowe i zrównoważone systemy żywnościowe” (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 72), punkt 1.3.ii.

12

(13)  Opinia EKES-u przyjęta na sesji plenarnej w dniu 24 marca 2022 r. (Dz.U. C 290 z 29.7. 2022, s. 1).

13

(14)  https://www.consilium.europa.eu/media/54787/20220311-versailles-declaration-pl.pdf

14

(15)  W 2017 r. wykorzystywana powierzchnia użytków rolnych w UE (27) wynosiła 178,7 mln ha: w tym 105,5 mln ha stanowiły grunty orne, z których 63 % (czyli 66,8 mln ha) wykorzystywano do produkcji paszy (https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1196852/umfrage/landwirtschaftliche-flaechen-in-der-eu-nach-nutzungsart/).

15

(16)  Stowarzyszenie Przetwórców Roślin Oleistych w Niemczech (OVID), Eiweißstrategie 2.0 [Strategia w zakresie białka 2.0], 2019.

16

Eiweißstrategie 2.0

(17)  W Niemczech spożycie wieprzowiny na mieszkańca spadło w latach 1995–2021 z 39,8 do 31 kg.

17

(18)  Raport informacyjny EKES-u „Zalety ekstensywnej hodowli zwierząt i stosowania nawozów organicznych w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu”.

18

(19)  Opinia rozpoznawcza EKES-u na wniosek prezydencji francuskiej „Bezpieczeństwo żywnościowe i zrównoważone systemy żywnościowe” (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 72).

19

(20)  https://www.bmel.de/SharedDocs/Downloads/DE/_Tiere/Nutztiere/200211-empfehlung-kompetenznetzwerk-nutztierhaltung.html

20

(21)  Raport końcowy Komisji ds. Przyszłości Rolnictwa.

21

(22)  Opinia z inicjatywy własnej EKES-u w sprawie reformy wspólnej polityki rolnej w 2013 r. (Dz.U. C 354 z 28.12.2010, s. 35).

22

(23)  Opinia EKES-u w sprawie stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. C 77 z 31.3.2009, s. 43).

23

(24)  Z tłoczenia rzepaku uzyskuje się około 1/3 oleju i 2/3 tzw. makuchu.

24

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/97 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/97

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku ram etykietowania zrównoważonej żywności pomagających konsumentom dokonywać zrównoważonych wyborów żywieniowych”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/14)

| Sprawozdawca: | Andreas THURNER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Andreas THURNER

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 147/5/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

147/5/1

1.   Wnioski i zalecenia

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES)

| 1.1. | Z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji Europejskiej dotyczącą ustanowienia ram prawnych dla zrównoważonych systemów żywnościowych, obejmujących również przepisy dotyczące etykietowania zrównoważonej żywności. Jasne jest, że istnieje potrzeba uregulowania oraz wprowadzenia pewnego stopnia normalizacji i harmonizacji, aby zapewnić wiarygodność i równe zasady działania. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Podkreśla, że zrównoważony rozwój jest wieloaspektowym pojęciem, w którym należy zawsze w równym stopniu uwzględniać wymiar gospodarczy, środowiskowy i społeczny. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zwraca uwagę, że nawyki żywieniowe ludzi są bardzo zróżnicowane, zależne od różnych czynników i bardzo trwałe. Zatem od samego początku oczekiwania wobec systemu etykietowania zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju powinny być realistyczne. Istnieje jednak ogólne zainteresowanie przestawieniem się na bardziej zrównoważoną strukturę spożycia. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Zaleca w związku z tym ustanowienie przejrzystych, opartych na nauce oraz jak najprostszych i najbardziej pragmatycznych ram etykietowania zrównoważonej żywności, które zarówno pomogą przedsiębiorcom w ocenie i poprawie zrównoważoności produktów, jak i będą służyć za przydatną wskazówkę dla konsumentek i konsumentów, która umożliwi im świadome decyzje. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Proponuje, aby z uwagi na prostotę i pragmatyzm zadowolić się częściowymi aspektami kompleksowo określonej i ocenionej zrównoważoności, takimi jak na przykład dobrostan zwierząt czy kryteria społeczne lub środowiskowe. W tym przypadku nie należy jednak posługiwać się określeniem „zrównoważony”, gdyż powinno być ono używane wyłącznie w ramach całościowego podejścia do oceny. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Opowiada się za początkowo dobrowolnym podejściem, które w przypadku zastosowania powinno jednak nakładać obowiązkowe warunki. Trzeba zatem wprowadzić zakaz stosowania oznaczeń lub oświadczeń dotyczących zrównoważonego rozwoju, które nie opierają się na tych warunkach. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jest zdania, że formy etykietowania oparte na skali oceny (np. w postaci systemu oznaczeń kolorystycznych) mogą pomóc konsumentkom i konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów. Taki system oceny może również sprzyjać zdobyciu pozycji lidera w zakresie zrównoważonego rozwoju i zachęcać w tym celu przedsiębiorstwa do poprawy procesów w całym łańcuchu żywnościowym. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zwraca przy tym uwagę, że algorytmy oceny mają decydujące znaczenie dla modelu opartego na skali. Muszą one opierać się na podstawach naukowych, a także być odpowiednio przejrzyste dla konsumentek i konsumentów. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Uważa, że istniejące systemy jakości UE, takie jak ekologiczne rolnictwo bądź oznaczenia geograficzne, zawierają już elementy przyczyniające się do większego zrównoważenia systemu żywnościowego. Należy to odpowiednio uwzględnić. Zaleca również, by obowiązujące systemy zostały poddane kontroli zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju i – w stosownych przypadkach – zostały uzupełnione o odpowiednie przepisy dotyczące zrównoważoności. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Podkreśla decydującą rolę kształcenia w zapewnianiu podstawowej znajomości aspektów zrównoważonego rozwoju związanych z żywnością. Kampanie uświadamiające i odpowiednie środki wspierające przystępność cenową zrównoważonych produktów spożywczych mogą również przyczynić się do przejścia na bardziej zrównoważone systemy żywnościowe. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Strategia „Od pola do stołu” (1) jest kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu. Jej celem jest uczynienie systemów żywnościowych sprawiedliwymi, zdrowymi i przyjaznymi dla środowiska. Plan działania dotyczący strategii przewiduje m.in. środki promujące zrównoważoną konsumpcję żywności i ułatwiające przejście na zdrowy i zrównoważony sposób odżywiania. W międzyczasie Komisja Europejska rozpoczęła już prace przygotowawcze nad horyzontalnymi przepisami ramowymi w celu przyspieszenia i ułatwienia transformacji w stronę modelu zrównoważonego. Trzeba również zadbać o to, by żywność wprowadzana do obrotu w UE stawała się coraz bardziej zrównoważona. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES opracował już solidne ramy działania za pomocą projektu strategicznej wizji propagowania kompleksowej polityki żywnościowej. Podstawy tej wizji przedstawiono w opiniach dotyczących takich kwestii, jak kompleksowa polityka żywnościowa (2), zdrowe i zrównoważone odżywianie (3), krótkie łańcuchy dostaw żywności/rolnictwo ekologiczne (4), zrównoważona konsumpcja (5) oraz dostosowanie strategii i działań przedsiębiorstw sektora spożywczego do celów zrównoważonego rozwoju na rzecz zrównoważonej odbudowy gospodarczej po pandemii COVID-19 (6). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Na przedsiębiorstwach spoczywa duża odpowiedzialność za – z jednej strony – zachęcanie konsumentów do podejmowania zdrowych i mniej szkodliwych dla środowiska wyborów, a – z drugiej strony – za zrównoważoną transformację systemów żywnościowych poprzez przyjęcie zrównoważonych praktyk w zakresie rolnictwa, przetwarzania i pakowania. Przedsiębiorstwa powinny być częścią całego procesu zmierzającego do opracowania ram etykietowania zrównoważonej żywności. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Oprócz przedsiębiorstw i zainteresowanych podmiotów w dziedzinie produkcji żywności decydującą rolę w przechodzeniu na bardziej zrównoważone systemy żywnościowe odgrywają również konsumentki i konsumenci. Każda decyzja o zakupie przekłada się zasadniczo na kolejne zamówienie na produkcję. Większy popyt na zrównoważoną żywność przyczyni się zatem również do większej zrównoważoności po stronie podaży. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Dlatego też w niniejszej opinii z inicjatywy własnej postawiono sobie za cel przeanalizowanie możliwych wariantów ram etykietowania zrównoważonej żywności oraz przedstawienie wniosków i zaleceń w celu wsparcia Komisji już na wczesnym etapie opracowywania tego rodzaju ram politycznych. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Zrównoważony rozwój jest wieloaspektowym pojęciem, w którym należy zawsze w równym stopniu uwzględniać wymiar gospodarczy, środowiskowy i społeczny. Zgodnie z definicją FAO zrównoważony system żywnościowy to „system żywnościowy, który zapewnia bezpieczeństwo żywnościowe i żywienie dla wszystkich w sposób niezagrażający gospodarczym, społecznym i środowiskowym podstawom bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia dla przyszłych pokoleń” (7). Krótko mówiąc, jednostronne skupienie się na aspekcie ekologicznym zrównoważonego rozwoju, co ma obecnie często miejsce, bądź na jego społeczno-gospodarczych podstawach jest z definicji niezrównoważone. Celem powinno być uwzględnienie całego łańcucha wartości we wszystkich trzech wymiarach zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ramy etykietowania nie powinny mieć na celu klasyfikowania żywności jako zrównoważonej lub niezrównoważonej, lecz raczej wsparcie rozwoju w kierunku osiągnięcia bardziej zrównoważonego systemu żywnościowego. Powinny pomagać przedsiębiorcom w ocenie i poprawie zrównoważoności produktów (metody zachęcające do ulepszeń, na przykład system wskaźników lub system odniesienia), a także zapewniać konsumentkom i konsumentom przydatne wskazówki. Powinny powstać w otwarty i przejrzysty sposób z udziałem odpowiednich zainteresowanych stron i powinny bazować na jasnej metodyce opartej na nauce. W tym celu przedsiębiorstwa powinny mieć dostęp do wskaźników, metod i wyników osiągniętych na podstawie systemu etykietowania. Ramy etykietowania muszą być przede wszystkim proste. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Potrzebne są jasne zasady w celu zmniejszenia obecnego zamętu na rynku wynikającego z nadmiernego stosowania pojęcia „zrównoważony” (co jest formą pseudoekologicznego marketingu). Trzeba wprowadzić zakaz stosowania oznaczeń bądź oświadczeń dotyczących zrównoważoności, które nie opierają się na powszechnie uznanym systemie certyfikacji. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Etykietowanie zrównoważonej żywności powinno następować w oparciu o cały proces wytwarzania i być na razie dobrowolne. Wszelkie ramy etykietowania zrównoważonej żywności muszą jednak od samego początku bazować na jasnej definicji/metodologii opierającej się równocześnie na wszystkich trzech filarach zrównoważonego rozwoju (środowiskowym, społecznym i gospodarczym). Powinno to obejmować cały łańcuch wartości żywności, od produkcji do konsumpcji. Na późniejszym etapie należałoby się zastanowić, czy konieczne jest wprowadzenie obowiązku etykietowania zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju. Ramy UE powinny zapewniać krajowym i regionalnym systemom odpowiednie pole manewru. Ponadto konieczne jest ujednolicenie definicji i zasad oceny w całej UE. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Nie należy jednak przeceniać roli etykietowania. Trzeba mieć realistyczny i pragmatyczny obraz tego, co można, a czego nie można osiągnąć za pomocą etykietowania zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju. Według Światowej Organizacji Zdrowia konsumenci powinni znać i rozpoznawać etykiety, rozumieć ich znaczenie, być w stanie je prawidłowo stosować i być do tego zmotywowani, tak by dzięki nim mogli podejmować świadome decyzje o zakupie żywności z myślą o zdrowszym sposobie odżywiania (8). Istotne będzie podnoszenie świadomości na temat unijnych systemów zrównoważonego rozwoju i znakowania jakości. W połączeniu z zamówieniami publicznymi i środkami edukacyjnymi może to zwiększyć popyt na zrównoważone produkty żywnościowe. Decydenci powinni również rozważyć odpowiednie środki wspierające przystępność cenową i dostępność zrównoważonej żywności. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Etykietowanie zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju jest bardzo istotne w przypadku, gdy producent nie może bezpośrednio dostarczyć niezbędnych informacji. Jeżeli może bezpośrednio przekazać konsumentowi stosowne informacje (np. na lokalnym targu rolnym lub w punkcie sprzedaży przy gospodarstwie rolnym), system etykietowania nie jest konieczny. Jest to również ważne, aby uniknąć obciążeń biurokratycznych dla drobnych producentów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Kształcenie ma decydujący wpływ na podstawową znajomość aspektów zrównoważonego rozwoju związanych z żywnością. Trzeba inwestować w działania edukacyjne dotyczące zrównoważonego odżywiania już od wczesnego dzieciństwa, tak by młodzi ludzie mogli nauczyć się doceniać wartość żywności. Ponadto można się spodziewać, że dzieci nauczą rodziców zachowań bardziej zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju, co można było zaobserwować na przykład w wypadku sortowania i recyklingu odpadów. Na przykład unijny program dla szkół („Owoce, warzywa i mleko w szkole”) powinien w większym stopniu naświetlić również istotne aspekty zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES ponawia zalecenie dotyczące opracowania nowych wytycznych w sprawie zrównoważonego odżywiania, które uwzględnią różnice kulturowe i geograficzne między państwami członkowskimi i w ich obrębie. Byłyby one pomocną wskazówką dla rolników, przetwórców, sprzedawców detalicznych i lokali gastronomicznych. System rolno-spożywczy odniósłby korzyści z nowych ram dotyczących produkcji, przetwarzania, dystrybucji i sprzedaży zdrowszej i bardziej zrównoważonej żywności po uczciwszej cenie (9). |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Nawyki żywieniowe ludzi są zróżnicowane i w dużym stopniu kształtują się pod wpływem kontaktów osobistych i otoczenia kulturowego. Są one ponadto bardzo trwałe: ich zmiana udaje się wyłącznie dzięki zastosowaniu metody „małych kroków” i w dłuższej perspektywie czasowej. Inne istotne czynniki decydujące o tym, czy zrównoważony rozwój odgrywa rolę w strukturze spożycia, to styl życia ludzi i ich środowisko społeczne. Duży i rosnący odsetek konsumentów twierdzi jednak, że są gotowi zmienić swoje nawyki konsumpcyjne z myślą o zrównoważonym rozwoju. Istnieje zainteresowanie informacjami na temat zrównoważonego rozwoju, które umożliwiają dokonywanie świadomych wyborów. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ogólnie rzecz biorąc, etykietowanie zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju często przemawia do tych osób, które już i tak interesują się tą kwestią. Powinno ono ułatwić tej podstawowej grupie dokonywanie zrównoważonych wyborów konsumpcyjnych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W związku z tym rodzi się pytanie, czy docierać do osób, które nie interesują się w ogóle kwestią zrównoważonego rozwoju, a jeżeli tak – to w jaki sposób. Można jednak doprowadzić do zmiany zachowania poprzez naśladowanie kluczowych grup, które dają innym przykład w zakresie zrównoważonego rozwoju. Postęp następuje również wówczas, gdy grupy docelowe – które nie interesują się tak bardzo tą kwestią – przynajmniej sporadycznie lub w niektórych cząstkowych dziedzinach dokonują zrównoważonych wyborów żywieniowych. Są to tylko nieliczne aspekty, dzięki których uwzględnieniu oczekiwania dotyczące etykietowania zrównoważonej żywności mogą być od samego początku realistyczne. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Kluczowymi warunkami wstępnymi powodzenia w etykietowaniu zrównoważonej żywności są odpowiednia świadomość i akceptacja ze strony konsumentów, a także czytelny przekaz. Sama etykieta musi być zrozumiała, prosta i wiarygodna. Po stronie konsumentów należy równolegle przedsięwziąć środki wspomagające, które będą sprzyjać edukowaniu i informowaniu o zrównoważonym odżywianiu, zwiększać zaufanie do systemu etykietowania i jego akceptację, a także motywować do bardziej zrównoważonej konsumpcji. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Oświadczenia dotyczące zrównoważonego rozwoju powinny się opierać na następujących zasadach: wiarygodności, przejrzystości, adekwatności, dostępności i przejrzystości (zob. wytyczne ONZ w sprawie udostępniania informacji o zrównoważonym charakterze produktów (10)). W systemie certyfikacji trzeba zadbać o odpowiednie uwzględnienie kontekstu strukturalnego, aby nie stawiać w niekorzystnej sytuacji małych podmiotów, takich jak rolnicy, MŚP, punkty sprzedaży w gospodarstwie rolnym, cotygodniowe targi itd. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Etykiety oparte na skali oceny (np. w postaci systemu oznaczeń kolorystycznych) mogłyby pomóc konsumentkom i konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów. Taki system oceny może również sprzyjać zdobyciu pozycji lidera w zakresie zrównoważonego rozwoju i zachęcać w tym celu przedsiębiorstwa do poprawy procesów w całym łańcuchu żywnościowym. Aby uniknąć dezorientacji, niezbędne jest jednak zapewnienie pewnego stopnia spójności między różnymi systemami etykietowania. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Przy opracowywaniu odpowiednich ram etykietowania zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju należy w miarę możliwości przyjąć całościowe podejście w znaczeniu „odpowiedzialnej konsumpcji i produkcji”, a nie tylko „zrównoważonej żywności”. Zachowanie konsumentów jest zasadniczym elementem ogólnie pojętego zrównoważonego systemu żywnościowego. Równie istotne są pakowanie i transport (pochodzenie produktu). Jednocześnie określając stosowne wskaźniki zrównoważonego rozwoju (np. które informacje/dane są dostępne w wiarygodnej formie), trzeba będzie wykazać się pewnym pragmatyzmem. W każdym razie należy jak najszybciej ustanowić zharmonizowany zbiór przepisów dotyczących etykietowania zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju. Coraz większa liczby różnych etykiet dotyczących zrównoważonego rozwoju na szczeblu krajowym i na poziomie przedsiębiorstw powoduje jedynie zamęt i prowadzi do utraty zaufania. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Europejscy detaliści spożywczy gromadzą już pierwsze doświadczenia w realizacji projektów pilotażowych odnoszących się do etykietowania zrównoważonej żywności. Płyną z tego między innymi następujące, wstępne wnioski: postrzeganie etykietowanych produktów jest zazwyczaj bardziej pozytywne niż produktów nieopatrzonych etykietą, lecz ma jedynie znikomy wpływ na decyzję o zakupie, pozytywne uwagi zgłaszają szczególnie młodsze grupy docelowe, system punktów czasami mylony jest z oznakowaniem wartości odżywczej (Nutriscore) i konsumenci wyrażają życzenie, by informacje znajdowały się na opakowaniu (a nie tylko na etykiecie cenowej). Kluczowe znaczenie mają m.in. wiarygodność systemu oceny (niezależny, oparty na nauce), klarowność informacji (czytelność), jak najbardziej zharmonizowane podejście w całym sektorze oraz przejrzystość (wyjaśnienie zamiast uproszczenia, na przykład poprzez zastosowanie kodu kreskowego zawierającego stosowne informacje). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Decydujące znaczenie ma uwzględnienie wymiaru społecznego i społeczno-gospodarczego, chociaż wskaźniki w tym zakresie wciąż nie zawsze są oczywiste. Państwa członkowskie mają różne przepisy prawne szczególnie w dziedzinie społecznej (warunki pracy, płaca minimalna), co może utrudniać zharmonizowane podejście w całej UE. Pomimo tego w etykietowaniu zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju istotne jest uwzględnienie aspektu społeczno-gospodarczego. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Zgodnie z pragmatycznym podejściem, aby promować zrównoważony rozwój w systemie żywnościowym, logiczne wydaje się uznanie istniejących unijnych systemów certyfikacji, takich jak ekologiczne rolnictwo, chronione oznaczenie geograficzne (ChOG), chroniona nazwa pochodzenia (ChNP) lub gwarantowane tradycyjne specjalności (GTS). Chociaż te systemy mogą nie obejmować w pełni kwestii zrównoważonego rozwoju, zawierają one jednak elementy, które przyczyniają się do większej zrównoważoności w systemie żywnościowym. Obowiązujące zasady powinny zostać poddane kontroli zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju i – w stosownych przypadkach – zostać uzupełnione o odpowiednie przepisy dotyczące zrównoważoności. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Regionalne/lokalne produkty i krótkie łańcuchy dostaw mogą odegrać pewną rolę w zwiększaniu zrównoważonego charakteru systemów żywnościowych. Producenci regionalni często wytwarzają produkty w bezpośrednim sąsiedztwie lokalnej ludności, podlegając w ten sposób pewnej kontroli społecznej, która może zazwyczaj sprzyjać zrównoważonym metodom produkcji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Sezonowość ma wpływ na poziom zrównoważoności, zwłaszcza w przypadku owoców i warzyw. Dostarczanie informacji i wyjaśnień może zwiększyć świadomość na temat wymagającej niewielu zasobów konsumpcji tej kategorii żywności, która szybko się psuje i zawiera dużo wody. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Niedawna reforma WPR i wdrożenie Europejskiego Zielonego Ładu (strategia na rzecz bioróżnorodności, strategia „Od pola do stołu”) w europejskim rolnictwie mają na celu zapewnienie jeszcze większej zrównoważoności produkcji rolnej w Europie. Oznaczanie pochodzenia surowców rolnych pozwala zatem na wyciągnięcie wniosków na temat ich poziomu zrównoważoności. |
| --- | --- |

4.13.

Bruksela dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/farm-fork-strategy_pl

1

(2)  Opinia z inicjatywy własnej EKES-u „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE” (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18).

2

(3)  Opinia z inicjatywy własnej EKES-u „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

3

(4)  Opinia z inicjatywy własnej EKES-u „Wspieranie krótkich i alternatywnych łańcuchów dostaw żywności w UE: rola rolnictwa ekologicznego” (Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 65).

4

(5)  Opinia z inicjatywy własnej EKES-u „W kierunku strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 51).

5

(6)  Opinia z inicjatywy własnej EKES-u „Dostosowanie strategii i działań przedsiębiorstw sektora spożywczego do celów zrównoważonego rozwoju” (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s 63).

6

(7)  https://www.fao.org/in-action/territorios-inteligentes/componentes/produccion-agricola/contexto-general/en/

7

(8)  https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/336988/WHO-EURO-2020-1569-41320-56234-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y

8

(9)  Opinia z inicjatywy własnej EKES-u „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

9

(10)  https://www.oneplanetnetwork.org/knowledge-centre/resources/guidelines-providing-product-sustainability-information

10

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/102 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/102

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategiczna wizja transformacji energetycznej umożliwiającej strategiczną autonomię UE”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/15)

| Sprawozdawcy: | Thomas KATTNIG


  Lutz RIBBE


  Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Thomas KATTNIG

Lutz RIBBE

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 197/9/12 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

4.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

197/9/12

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pod koniec 2021 r. EKES postanowił opracować całościową wizję transformacji energetycznej. Dnia 18 stycznia 2022 r. podjął decyzję, że wszystkie sekcje i CCMI powinny zawrzeć wnioski z wielu opinii z inicjatywy własnej poświęconych różnym aspektom transformacji energetycznej w nadrzędnej opinii Strategiczna wizja transformacji energetycznej umożliwiającej strategiczną autonomię UE. |
| --- | --- |

1.1.

Jednakże obecna sytuacja w Ukrainie, po inwazji wojskowej Federacji Rosyjskiej, sprawia, że transformacja energetyczna nabiera najwyższego priorytetu, ponieważ jej konsekwencje dla dostaw energii w UE i dla cen energii są bezprecedensowe.

W obliczu aktualnego kryzysu oraz tego, że UE zamierza do 2030 r. położyć kres swojej zależności od gazu rosyjskiego, w niniejszej opinii EKES przedstawia kompleksową wizję takiej transformacji energetycznej, której celem jest osiągnięcie i promowanie strategicznej autonomii UE w dziedzinie energii.

Aby określić długoterminową wizję strategiczną, w niniejszej opinii ramowej podsumowano:

| — | wnioski i zalecenia z sektorowych opinii z inicjatywy własnej (1), |
| --- | --- |

—

wnioski i zalecenia z sektorowych opinii z inicjatywy własnej (1),

| — | wnioski z opinii w sprawie REPowerEU i planu REPowerEU oraz wynikających z nich wniosków ustawodawczych, |
| --- | --- |

—

wnioski z opinii w sprawie REPowerEU i planu REPowerEU oraz wynikających z nich wniosków ustawodawczych,

| — | wnioski i zalecenia z poprzednich opinii EKES-u. |
| --- | --- |

—

wnioski i zalecenia z poprzednich opinii EKES-u.

| 1.2. | EKES zwraca uwagę na ryzyko związane z tym, że kumulacja skutków gospodarczych i społecznych obecnego kryzysu energetycznego może narazić na szwank system demokratyczny, o ile nie znajdzie się odpowiednich rozwiązań. Dlatego popiera wdrożenie natychmiastowych środków, aby rozwiązać najpilniejsze kwestie, a w szczególności zapewnić bezpieczeństwo dostaw po kosztach jak najniższych zarówno dla konsumentów, jak i dla sektorów przemysłu, które odczuwają skutki obecnego dramatycznego wzrostu cen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zmiana klimatu coraz większym stopniu staje się gorzką rzeczywistością w Europie. Jednocześnie obecny kryzys energetyczny, który pogłębił się wskutek agresywnej inwazji Rosji na Ukrainę, wyraźnie pokazuje, że zarówno cele, jak i środki zaproponowane w ramach europejskiej unii energetycznej i Zielonego Ładu są zasadniczo słuszne, ale nie dość ambitne. Nie wystarczą one, aby zapewnić Europie bezpieczną, zgodną z zasadami zrównoważonego rozwoju i konkurencyjną strategiczną autonomię energetyczną. Przede wszystkim aktualne wyzwania podejmuje się zbyt nieśmiało. Tymczasem potrzeba prawdziwej zmiany paradygmatu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Należy jak najdokładniej określić potencjał Europy w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych i szeroko o nim informować, aby promować wspólne rozumienie zakresu, w jakim można osiągnąć niezależność od importu energii. Należy przede wszystkim zająć się elektryfikacją sektorów ciepłowniczego i transportowego oraz koniecznością europejskiej produkcji ekologicznego wodoru. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Oprócz jak najszybszego wykorzystania tego potencjału należy jeszcze intensywniej wykorzystywać potencjał oszczędności energii. W obecnej sytuacji oszczędzanie energii jest najlepszym sposobem na uzyskanie natychmiastowych efektów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Jednocześnie konieczne będą środki krótko- i ewentualnie średnioterminowe w celu zrekompensowania utraconych dostaw energii z Rosji. Jednym z takich środków jest przywóz LNG. EKES uważa jednak, że ważne jest, by nie powodowało to nowego długotrwałego uzależnienia od paliw kopalnych. Aspekty te trzeba z wyprzedzeniem uwzględnić w cyklu inwestycyjnym. Ogólnie rzecz biorąc, celem nie jest dywersyfikacja zależności, lecz osiągnięcie najwyższego możliwego poziomu strategicznej autonomii. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Transformacja ta jest nie tylko poważnym wyzwaniem technicznym; wiąże się ona również z kwestiami strukturalnymi. W przyszłości produkcja energii będzie znacznie bardziej zdecentralizowana niż w przeszłości. Otwiera to również możliwości dla miast i regionów oraz innych nowych zainteresowanych podmiotów, np. mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP), a także indywidualnych i społecznych prosumentów. EKES uważa, że decydenci polityczni nadal nie przedstawili jasnych wskazówek ani środków dotyczących tego, w jaki sposób dotychczasowi konsumenci czystej energii mogą stać się nowymi podmiotami. EKES w wielu swoich opiniach podkreślał, że akceptacja w społeczeństwie jest podstawowym warunkiem zapewnienia szybkiej transformacji. Prawo do uczestnictwa i faktyczne możliwości są najlepszym sposobem na uzyskanie takiej akceptacji. Chodzi zatem nie tylko o to, gdzie wytwarzana jest energia i z jakiego źródła, ale także o to, kto może na niej zarabiać. EKES ponownie wzywa do podjęcia szeroko zakrojonych i ukierunkowanych działań informacyjnych i uświadamiających, prowadzonych w sposób skoordynowany i komplementarny przez Komisję Europejską i państwa członkowskie z udziałem organizacji przedsiębiorców, izb, partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron (2). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES potwierdza swoje przekonanie wyrażone w poprzednich opiniach: środki z funduszy spójności społecznej i regionalnej oraz funduszy na rzecz odbudowy muszą być wykorzystywane nie tylko w celu wspierania działań w dziedzinie klimatu i transformacji energetycznej, lecz polityka klimatyczna i energetyczna powinna (i może) być kształtowana także w taki sposób, aby wspierać spójność społeczną i regionalną. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES zwraca uwagę na ryzyko związane z tym, że kumulacja skutków gospodarczych i społecznych obecnego kryzysu energetycznego może narazić na szwank system demokratyczny, o ile nie znajdzie się odpowiednich rozwiązań. Dlatego popiera wdrożenie natychmiastowych środków, aby rozwiązać najpilniejsze kwestie, a w szczególności zapewnić bezpieczeństwo dostaw po kosztach jak najniższych zarówno dla konsumentów, jak i dla sektorów przemysłu, które odczuwają skutki obecnego dramatycznego wzrostu cen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Europa i świat mierzą się z dotkliwymi skutkami kryzysu klimatycznego. EKES ponownie wyraża zdecydowane poparcie dla celów określonych w ramach Zielonego Ładu, wzmocnienia strategicznej autonomii w zakresie dostaw energii oraz przejścia na zrównoważoną i neutralną dla klimatu gospodarkę. Rozpoczęta przez Rosję tzw. wojna energetyczna jeszcze bardziej unaocznia potrzebę wyraźnego przyspieszenia transformacji zainicjowanej przez Zielony Ład. REPowerEU i inne inicjatywy zaproponowane przez Komisję służą odpowiedniemu dostosowaniu Zielonego Ładu, ale nie są jeszcze wystarczająco ambitne. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W każdym planowanym działaniu w ramach transformacji energetycznej należy jednak uwzględnić wymiar społeczny. Z jednej strony jest to konieczne, aby nie była zagrożona akceptacja zmian przez społeczeństwo oraz by zapewnić sprawiedliwą transformację. Z drugiej strony transformacja ta umożliwi również pozytywne zmiany w gospodarce regionalnej, w tym nowe miejsca pracy (3), co będzie sprzyjać akceptacji. Jako przedstawiciel społeczeństwa obywatelskiego EKES często udzielał wskazówek dotyczących sposobu zaangażowania obywateli, tak aby mogli oni czerpać korzyści ze sprawiedliwej transformacji. Niestety zostały one w większości zignorowane, co może prowadzić do poważniejszych trudności w uzyskaniu akceptacji. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES uważa, że należy i można chronić konkurencyjność gospodarki europejskiej, a zwłaszcza sektora przemysłowego i MMŚP jako siły napędowej zrównoważonych innowacji. Inteligentne koncepcje wykorzystania energii – np. wirtualne elektrownie – oferują mniejszym przedsiębiorstwom duże możliwości wzrostu. Ponieważ MMŚP są zasadniczym elementem rozwiązania na rzecz konkurencyjnej, neutralnej dla klimatu i sprzyjającej włączeniu społecznemu gospodarki o obiegu zamkniętym w UE, należy stworzyć i utrzymać odpowiednie warunki za pomocą ukierunkowanych form wsparcia i warunków ramowych. Jest to niezbędne do zapewnienia i tworzenia wzrostu gospodarczego oraz wysokiej jakości miejsc pracy. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Co prawda UE jest pionierem w redukcji emisji CO2, ale również inne podmioty muszą odegrać swoją rolę w ochronie klimatu. UE musi zintensyfikować swoje wysiłki dyplomatyczne, podjąć nowe formy współpracy i wykorzystać takie narzędzia jak umowy o handlu i współpracy, aby przekonać państwa trzecie do wzmożenia działań w walce z tym kryzysem. Jednocześnie musi przeprowadzić dyskusję, czy należy przenieść łańcuchy dostaw przemysłowych z powrotem do Europy, aby zmniejszyć zależność od chińskich dostawców – np. w sektorze modułów fotowoltaicznych i baterii – a przy tym móc zagwarantować w pełni zrównoważony łańcuch dostaw, także pod względem polityki społecznej i poszanowania praw człowieka. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Obecny (cenowy) kryzys energetyczny oraz brak bezpieczeństwa, stabilności i przewidywalności dostaw stanowią ogromne obciążenie dla Unii Europejskiej. Kryzys ten byłby mniej dotkliwy, gdyby wcześniej podjęto bardziej ukierunkowane działania i np. poważniej potraktowano cele własne UE (np. cele europejskiej unii energetycznej). EKES z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane w komunikacie REPowerEU i planie REPowerEU mające na celu zwiększenie produkcji zielonej energii, dywersyfikację dostaw i zmniejszenie popytu na rosyjski gaz, ponieważ środki te są zgodne z celami Zielonego Ładu i europejskiej unii energetycznej. Zdaniem Komitetu nie powinno chodzić przede wszystkim o dywersyfikację zależności, lecz raczej, w miarę możliwości, o strategiczną niezależność i autonomię energetyczną. Jeśli chodzi o zasoby, które mają zastąpić rosyjski gaz, EKES ostrzega, że UE musi zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do wpływu tych zasobów na środowisko oraz do nowych zależności od krajów trzecich, które nie podzielają wartości europejskich. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Sytuacja na rynkach energii w sierpniu 2022 r. wyraźnie pokazała, że żadne źródło energii nie jest w każdym momencie wiarygodne w 100 %. Na przykład przez kilka miesięcy znaczna część francuskich elektrowni jądrowych nie była podłączona do sieci ze względu na konserwację, skutki zmiany klimatu i inne kwestie. Z kolei wytwarzanie energii ze spalania węgla nie tylko pogłębia kryzys klimatyczny, ale ostatnio sektor ten sam również bezpośrednio padł ofiarą kryzysu klimatycznego – z powodu niskiego poziomu wód w Renie w wyniku suszy elektrownie węglowe nie mogą funkcjonować. Z podobnych przyczyn energia wodna również stała się mniej stabilna, co pokazał przykład we Włoszech. Z kolei gaz ziemny, niezależnie od tego, czy jest transportowany jako gaz czy w postaci płynnej, jest nie tylko szkodliwy dla klimatu, ale również wiąże się z ogromnymi zagrożeniami geopolitycznymi. Innymi słowy, w zróżnicowanym i zabezpieczonym koszyku energetycznym, do którego dążą obecnie wszystkie państwa członkowskie, energia wiatrowa i słoneczna wyróżniają się jako strategiczne i wiarygodne źródła w kontekście przyszłej polityki energetycznej UE. Aby skompensować wahania w tych dwóch źródłach energii, w pierwszej kolejności potrzeba instalacji magazynowych, a na kolejnym etapie – zielonego wodoru, w którym energia wiatrowa i słoneczna może być „przechowywana” długoterminowo. Zasadniczą kwestią dla strategicznej autonomii Europy jest to, ile zielonego wodoru można wyprodukować w samej Europie, a w jakim stopniu trzeba go importować. Również w dobie transformacji należy mieć na uwadze stosunkowo najbardziej niezawodne i efektywne pod względem klimatu źródło energii. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Rozwój sytuacji w ostatnich dziesięcioleciach, a także ostatnie wydarzenia wskazują na niebezpieczeństwo cyberataków i aktów sabotażu na infrastrukturę krytyczną, taką jak sieć energetyczna lub elektrownie. Awaria lub uszkodzenie tej infrastruktury może spowodować katastrofalne wąskie gardła w dostawach i zagrażać bezpieczeństwu publicznemu. Celem cyberataków i ataków fizycznych może być infrastruktura krytyczna, taka jak sieci gazowe i elektroenergetyczne, głębokomorskie kable internetowe, instalacje morskie, a także lądowe farmy wiatrowe i terminale LNG, elektrownie węglowe lub jądrowe, transport i ruch, usługi zdrowotne, finanse i bezpieczeństwo. W interesie wszystkich w Europie leży lepsza ochrona tej krytycznej infrastruktury. UE musi być lepiej przygotowana na potencjalne ataki tego rodzaju. W związku z tym EKES wzywa do natychmiastowej krytycznej oceny podjętych dotychczas środków oraz do opracowania kompleksowej strategii ochrony UE przed zagrożeniami takimi jak klęski żywiołowe, ataki fizyczne i cyberataki. W tym kontekście EKES zaleca, by wszelkie inwestycje zagraniczne w sektorach strategicznych w Unii były zgodne z polityką bezpieczeństwa UE. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego (4). Niemniej jest przekonany, że nie zapewni on wystarczającego wsparcia finansowego, aby odpowiedzialnie zmierzyć się ze skutkami społeczno-gospodarczymi. Stworzenie skutecznego i sprawiedliwego mechanizmu kompensacyjnego w heterogenicznym obszarze gospodarczym obejmującym 27 państw członkowskich jest ogromnym wyzwaniem i wymaga większej ilości daleko idących środków towarzyszących oraz zasobów na szczeblu UE i na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Gwałtowny wzrost cen energii wyraźnie pokazał, że obecny rynek energii tylko częściowo funkcjonuje w sposób zrównoważony. Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen, odnosząc się do transgranicznych cen opartych na kosztach na europejskich giełdach energii elektrycznej, sama stwierdziła, że system ten przestałby działać, gdyby ilość zielonej energii elektrycznej nadal rosła. Należy zadać fundamentalne pytania o przyszłość energetyczną, która zapewni przyjazną dla środowiska, przystępną cenowo i niezawodną dostawę energii oraz prawo do energii. EKES uważa, że sposób kształtowania i regulowania rynku energii musi być dostosowany do nowych realiów związanych z przewagą energii ze źródeł odnawialnych. Jednocześnie należy stworzyć niezbędne warunki dla przemysłu, MMŚP i poszczególnych podmiotów, a także umożliwiać nowe modele uczestnictwa dla prosumentów, obywatelskich społeczności energetycznych itp. oraz zwiększać odpowiednią ochronę konsumentów. Przy zmianie struktury rynku należy zwrócić szczególną uwagę na to, by uniknąć już istniejących barier strukturalnych w dostępie do rynku dla małych uczestników rynku. Dotyczy to np. dostępu do energii bilansującej oraz, w razie potrzeby, do rynków zdolności wytwórczych, co może być konieczne do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | W celu zapewnienia akceptowalnych społecznie i ponownie konkurencyjnych cen energii, a także dalszego przywództwa UE w wykorzystywaniu energii ze źródeł odnawialnych EKES apeluje o sprawniejsze i szybsze procedury wydawania zezwoleń w sektorze energii ze źródeł odnawialnych, które są uważane za główną przeszkodę w szybszym wykorzystywaniu energii ze źródeł odnawialnych. Jednocześnie należy znacznie poprawić warunki ramowe działań na rzecz decentralizacji, spółdzielni energetycznych i wszelkich form prosumpcji. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | EKES zdecydowanie popiera wniosek Komisji w sprawie magazynowania gazu oraz rozporządzenie w sprawie skoordynowanych działań na rzecz zmniejszenia zapotrzebowania na gaz. Wzywa instytucje do:






  — | uzupełnienia tego wniosku o instrument inwestycji krótkoterminowych w celu wsparcia rozwoju infrastruktury przystosowanej do wodoru, takiej jak połączenia wzajemne i instalacje magazynowania, |
| --- | --- | --- |

2.12.

—

uzupełnienia tego wniosku o instrument inwestycji krótkoterminowych w celu wsparcia rozwoju infrastruktury przystosowanej do wodoru, takiej jak połączenia wzajemne i instalacje magazynowania,

| — | rozważenia wykorzystania instalacji magazynowania gazu w sąsiadujących państwach trzecich, |
| --- | --- |

—

rozważenia wykorzystania instalacji magazynowania gazu w sąsiadujących państwach trzecich,

| — | stworzenia planów dla poszczególnych państw członkowskich, aby uniknąć niezrównoważonego podziału obciążeń w wymiarze regionalnym. |
| --- | --- |

—

stworzenia planów dla poszczególnych państw członkowskich, aby uniknąć niezrównoważonego podziału obciążeń w wymiarze regionalnym.

| 2.13. | EKES zwraca uwagę, że równoległy rozwój infrastruktury scentralizowanej i zdecentralizowanej jest problematyczny i że istnieje ryzyko błędnych inwestycji. Istnieją na przykład potencjalne zastosowania dla ogólnokrajowej sieci rurociągów wodorowych oraz rozbudowy zimnych sieci ciepłowniczych. W związku z tym EKES wezwał do podjęcia odpowiednich strategicznych decyzji z myślą o bezpieczeństwie inwestycji (5). |
| --- | --- |

2.13.

3.   Transformacja energetyczna jako nadrzędna strategia w UE i na arenie międzynarodowej

| 3.1. | Agresja rosyjska wywołała światowy kryzys geopolityczny, który ma gwałtownie rosnący wpływ zarówno na równowagę gospodarczą, jak i na światowe bezpieczeństwo energetyczne. Podważyła dekady polityki energetycznej, obronnej i polityki stosunków zewnętrznych, zmuszając UE do ponownej oceny zarówno swoich planów jak i dotychczasowych zbyt niezdecydowanych działań w zakresie transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz do rozważenia konsekwencji, jakie rosyjska inwazja i nałożone sankcje będą miały dla kontynuacji transformacji energetyki na świecie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zależność od importu energii pierwotnej z państw trzecich stała się bezpośrednim zagrożeniem dla bezpieczeństwa i stabilności UE. Dlatego też Komisja Europejska szybko zaproponowała przyjęcie zestawu środków dostosowujących europejską politykę energetyczną do obecnej sytuacji geopolitycznej w ramach RePowerEU. We wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu i warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego ponownie zaklasyfikowano np. magazynowanie gazu do krytycznej infrastruktury energetycznej oraz wprowadzono zarówno obowiązkową certyfikację operatorów instalacji magazynowania gazu, jak i cele w zakresie napełniania magazynów gazu, co ma pomóc UE w odzyskaniu kontroli nad jej rynkiem energetycznym. EKES z zadowoleniem przyjmuje wszystkie te środki, które powinny rzeczywiście pomóc UE w odzyskaniu kontroli nad jej rynkiem energii. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Jednocześnie, biorąc pod uwagę obecne napięcia polityczne, EKES uważa, że konieczna jest jeszcze bardziej aktywna współpraca z kilkoma krajami, które są w stanie zaopatrywać Europę w energię w perspektywie krótkoterminowej, aż do momentu, w którym nastąpi zaplanowana przez Komisję ekspansja energii ze źródeł odnawialnych. Do tych krajów należą Stany Zjednoczone oraz, w różnym stopniu, kraje Ameryki Południowej i Afryki. Ich eksportowi paliw kopalnych, który stał się niezbędny w perspektywie krótkoterminowej, musi towarzyszyć transfer wiedzy i rozwój technologii w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, aby również tam przyspieszyć łagodzenie zmian klimatu. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Tworzenie korzystnych warunków ramowych dla transformacji energetycznej

4.1.   Inwestycje publiczne

| 4.1.1. | Aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na energię elektryczną i osiągnąć cele klimatyczne, należałoby podwoić nakłady inwestycyjne w sieć elektroenergetyczną do 55 mld EUR rocznie, a środki na budowę mocy wytwórczych czystej energii zwiększyć do 75 mld EUR rocznie (6). W tym kontekście ogromne znaczenie mają inwestycje publiczne w inteligentne i odnawialne systemy energetyczne oraz infrastrukturę magazynowania mające na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw, walkę z ubóstwem energetycznym, przystępne ceny i tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | EKES ponownie zaleca stosowanie złotej reguły budżetowej w odniesieniu do inwestycji publicznych, zgodnie z przyjętą opinią ECO/569 (7), pod warunkiem że nie zagrozi to średniookresowej stabilności fiskalnej ani wartości euro, co pozwoli zagwarantować wydajność oraz chronić społeczne i ekologiczne podstawy dobrobytu przyszłych pokoleń. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Finansowanie pochodzące z różnych źródeł z udziałem inwestorów prywatnych jest możliwe tylko pod warunkiem zapewnienia przejrzystości alokacji, braku klauzul poufności oraz wykluczenia nieuzasadnionych kosztów po stronie sektora publicznego w porównaniu z finansowaniem publicznym. Musi istnieć pełna przejrzystość w odniesieniu do uzasadnionych kosztów dodatkowych. Dlatego tym ważniejsze jest, aby w takich mieszanych modelach finansowania jasno określić prawa i obowiązki, wyjaśnić kwestie odpowiedzialności oraz zapewnić skuteczny i szybki system rozwiązywania konfliktów w celu uniknięcia długoterminowych dodatkowych kosztów i niekorzystnych kwestii odpowiedzialności. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | EKES wielokrotnie podkreślał, że w kontekście przyszłego projektowania systemów i infrastruktury energetycznej potrzebne jest aktywne zaangażowanie wszystkich konsumentów – gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i społeczności energetycznych – w rozwój inteligentnych systemów energetycznych oraz ustanawianie zachęt, aby społeczeństwo obywatelskie mogło mieć swój udział w transformacji energetycznej. Najwyraźniej zupełnie nie docenia się roli, jaką w finansowaniu działań odgrywają osoby prywatne, rolnicy, miasta, MMŚP lub obywatelskie społeczności energetyczne. Tymczasem EKES zwraca uwagę, że ponad 90 % mocy zainstalowanej w Niemczech nie zostało zbudowane przez głównych dostawców energii. A zatem potencjał i chęci wyraźnie istnieją, brakuje tylko strategii ich wykorzystania. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Europejskie prawo energetyczne nie przewiduje ochrony klimatu jako celu regulacji dotyczących sieci. W rezultacie również krajowe organy regulacyjne mają trudności z tworzeniem zachęt do przebudowy, rozbudowy i modernizacji sieci dystrybucyjnych energii elektrycznej, tak by spełniały one wymogi neutralności klimatycznej. A zatem neutralność klimatyczna jako cel regulacji sieci powinna być wyraźnie ujęta w europejskim prawie energetycznym. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Komisja słusznie zwraca uwagę na to, że inwestycje publiczne mogą i muszą uruchomić inwestycje prywatne. REPowerEU nie obejmuje jednak refinansowania odpowiednich funduszy publicznych. Zaś innym podejściem byłoby opodatkowanie ogromnych nieoczekiwanych zysków wynikających z poważnego kryzysu naftowego i gazowego, na którym skorzystały zwłaszcza duże przedsiębiorstwa paliwowe. EKES wyraża zaniepokojenie, że połączenie zjawiska niezwykle wysokich zysków przedsiębiorstw energetycznych z pogłębiającym się ubóstwem energetycznym spowodowanym gwałtownym wzrostem cen energii jest niebezpieczne ze społecznego punktu widzenia. Proponuje, by zyski te były odbierane za pomocą podatków i przekazywane jako rekompensata finansowa odbiorcom energii, np. gospodarstwom domowym znajdującym się w gorszej sytuacji finansowej lub przedsiębiorstwom o dużym zapotrzebowaniu na energię, oraz by były wykorzystywane na rozwój produkcji energii odnawialnej i niezbędnej infrastruktury sieciowej. To opcja do rozważenia tym bardziej, że w niektórych państwach członkowskich już się o tym dyskutuje lub wdraża takie rozwiązania. Komitet uważa, że do takiego opodatkowania należy podchodzić z dużym wyczuciem, aby nie zniechęcać przedsiębiorstw energetycznych do inwestowania w rozwiązania niskoemisyjne. Wzywa Komisję do niezwłocznego zaproponowania odpowiednich środków. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Polityka zaopatrzeniowa musi iść w parze z infrastrukturą umożliwiającą racjonalny przepływ energii elektrycznej i gazu na rynku europejskim oraz gwarantującą stabilność sieci. EKES wyraża przekonanie, że należy zwrócić szczególną uwagę na definicję rozbudowy sieci jako nadrzędnego interesu publicznego, uwzględnienie ochrony klimatu jako celu regulacyjnego oraz w bardziej ogólnym ujęciu na lepszą synchronizację w planowaniu energii odnawialnej i sieci elektroenergetycznej. Niezbędne jest tu wprowadzenie konkretnych wymogów prawa Unii. |
| --- | --- |

4.1.7.

4.2.   Fundusz Dostosowania do Zmiany Klimatu

| 4.2.1. | Obecnie unijnym mechanizmem reagowania na klęski żywiołowe jest Fundusz Solidarności Unii Europejskiej (FSUE). Dostępny roczny budżet FSUE jest jednak o wiele mniejszy w porównaniu z kosztami szkód (8) spowodowanych przez niedawne klęski żywiołowe i trzeba go wyraźnie zwiększyć. Finansowanie unijne na rzecz ekologicznej transformacji energetycznej jest wprawdzie znacznie większe, ale nie uwzględnia pilnej potrzeby UE, jaką jest osiągnięcie autonomii bazującej na odnawialnych źródłach energii. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES uważa, że UE potrzebuje nowego mechanizmu finansowania, który zapewni natychmiastowe i znaczące wsparcie państwom członkowskim w tego rodzaju sytuacjach kryzysowych. Komitet proponuje zatem utworzenie nowego Funduszu Dostosowania do Zmiany Klimatu. Środki finansowe powinny zostać przekierowane z istniejących funduszy UE, zwłaszcza z Funduszu Spójności i Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), przy czym powinny być zarządzane w usprawniony i spójny sposób za pośrednictwem tego nowego funduszu. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | W ramach modernizacji finansowania można by również rozszerzyć zakres istniejących programów, zwiększyć ich zasoby, a Next Generation EU uznać za wzór dla nowego instrumentu finansowania. EKES zwraca uwagę, że być może trzeba będzie stworzyć nowe zasoby, aby sprostać ogromnym wyzwaniom, przed którymi stoimy. Jednakże wszelkie nowe zasoby własne muszą być opracowane w sposób sprawiedliwy, aby nie obciążać dodatkowo grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. Ponadto nie mogą one utrudniać rozwoju gospodarczego. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Funkcjonowanie Funduszu Dostosowania do Zmiany Klimatu, bardziej skoncentrowane na szybkich i pilnych działaniach, musi być spójne z nadrzędną polityką UE w zakresie klimatu, środowiska i energii, co w dłuższej perspektywie przyczyni się do ograniczenia zależności od działań w sytuacjach wyjątkowych i zapewnienia ochrony ludzkości oraz świata przyrody. |
| --- | --- |

4.2.4.

4.3.   Wspieranie technologii

| 4.3.1. | Aby transformacja ekologiczna w przemyśle wytwórczym powiodła się, potrzebna jest podstawa w postaci wystarczającego, stabilnego i odpowiedniego koszyka energii ze źródeł odnawialnych do elektryfikacji i produkcji zielonego wodoru. Trwają prace nad technologiami magazynowania, a możliwości oferowane przez cyfryzację są w pełni wykorzystywane. Istnieje zatem nadal znaczne zapotrzebowanie na badania i rozwój. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Od początku liberalizacji spadają wyniki inwestycyjne przedsiębiorstw energetycznych. Udział inwestycji publicznych w badania i rozwój technologii dekarbonizacji jest w UE niższy niż we wszystkich innych dużych gospodarkach, co zagraża konkurencyjności UE w zakresie kluczowych technologii przyszłości. EKES wzywa Komisję do opracowania strategicznego planu inwestycyjnego i zachęca państwa członkowskie do optymalnego i efektywnego wykorzystania funduszy na rozwój czystej energii. To samo dotyczy inwestycji w sieć elektroenergetyczną. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Dekarbonizacja będzie wymagała głębokiej transformacji działalności przemysłowej (w ciągu najbliższych 30 lat). Chociaż istnieje już wiele technologii niskoemisyjnych, ich poziom gotowości technologicznej (TRL (9)) jest niski. Potrzebne będą ambitne plany działania w zakresie technologii, aby zwiększyć skalę stosowania tych przełomowych technologii i je upowszechnić, a UE musi promować innowacje za pośrednictwem funduszy na rzecz klimatu i innowacji. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Nie ulega wątpliwości, że w przyszłości ekologiczny wodór przyczyni się do stworzenia europejskiego systemu energetycznego z bezpieczeństwem dostaw. EKES odsyła do swoich opinii w sprawie strategii w zakresie wodoru (10) i strategii na rzecz integracji systemu energetycznego (11). |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Wspieranie MMŚP (12)

| 4.4.1. | Mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MMŚP) – niezależnie od tego, czy są to przedsiębiorstwa tradycyjne, rodzinne, handlowe, przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, rzemieślnicy czy wolne zawody – są zasadniczą częścią rozwiązania służącego stworzeniu konkurencyjnej, neutralnej dla klimatu i sprzyjającej włączeniu społecznemu gospodarki UE o obiegu zamkniętym, o ile zostaną stworzone i utrzymane odpowiednie warunki. MMŚP odnoszą korzyści z poprawy własnej efektywności środowiskowej oraz z zapewniania wiedzy fachowej i rozwiązań innym przedsiębiorstwom, ogółowi społeczeństwa i sektorowi publicznemu. EKES uznaje i podkreśla różnorodność i różne potrzeby MMŚP oraz wzywa do zwrócenia szczególnej uwagi na najmniejsze i najsłabsze z nich. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | EKES podkreśla, że istnieje pilna potrzeba wspierania MMŚP w jak najlepszym zrozumieniu zielonej transformacji i zarządzaniu nią. EKES wzywa do podjęcia szeroko zakrojonych i ukierunkowanych działań informacyjnych i uświadamiających, prowadzonych w sposób skoordynowany i komplementarny przez Komisję Europejską i państwa członkowskie z udziałem organizacji przedsiębiorców, izb, partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron. Z drugiej strony w kryteriach dostępności programów finansowania należy również podkreślić i uwzględnić ważną rolę, jaką odgrywają MMŚP w zakresie nowych technologii i innowacyjnych rozwiązań na rzecz ekologicznych zmian w przemyśle UE. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | EKES wzywa UE i państwa członkowskie do przyspieszenia zielonych inwestycji w MMŚP poprzez stworzenie sprzyjającego, przewidywalnego i zachęcającego otoczenia regulacyjnego, w tym sprawnych procedur wydawania zezwoleń bez uciążliwych obowiązków administracyjnych, a także poprzez zapewnienie szybkiego, łatwego, prostego i identyfikowalnego dostępu do finansowania dostosowanego do różnych potrzeb wszelkich grup MMŚP. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Aby poprawić zasobooszczędność MMŚP, EKES proponuje utworzenie w różnych regionach tzw. centrów obiegu zamkniętego (ang. H4C). Powinno to wzmocnić współpracę między przedsiębiorstwami we wszystkich sektorach i ułatwić opracowywanie nowych praktyk i procesów, w tym prezentowanie nowych technologii. Procedury udzielania zamówień publicznych w całej UE muszą obejmować kryteria związane z klimatem, kryteria społeczne i inne kryteria jakości. Promuje to innowacyjność MMŚP i ułatwia im dostęp do zamówień publicznych. Integralną częścią tego procesu powinny być organizacje MMŚP, izby, środowisko akademickie, partnerzy społeczni i inne odpowiednie zainteresowane strony. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | EKES wzywa do ścisłej współpracy między organizatorami kształcenia a MMŚP w celu opracowania szkoleń zapewniających kompetencje i umiejętności potrzebne w transformacji ekologicznej, w tym poprzez podnoszenie i zmianę kwalifikacji zarówno pracowników, jak i przedsiębiorców. Ponadto opowiada się za wspieraniem działań innowacyjnych na rzecz MMŚP poprzez zachęcanie do współpracy z innymi przedsiębiorstwami, ich organizacjami, izbami, szkołami wyższymi i organizacjami badawczymi i ułatwianie tej współpracy. |
| --- | --- |

4.4.5.

5.   Ogólne wspieranie sprawiedliwej i sprzyjającej włączeniu społecznemu transformacji

5.1.   Sprawiedliwa transformacja

| 5.1.1. | Sprawiedliwa transformacja oznacza środki i interwencje polityki społecznej, które wspierają proces transformacji w kierunku zrównoważonego i neutralnego pod kątem emisji CO2 modelu gospodarczego i produkcyjnego. EKES podkreśla, że sprawiedliwa transformacja nie sprowadza się tylko do kwestii jej finansowania. Obejmuje również cele takie jak ochrona praw pracowników, zapewnienie godnej pracy i zabezpieczenia społecznego oraz stworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, wzmocnienie demokratycznego uczestnictwa (również na poziomie przedsiębiorstw) oraz utrzymanie oraz dalsze zwiększanie konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw. Wymaga to także podjęcia szczególnych środków na wszystkich szczeblach, zwłaszcza na szczeblu regionalnym. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Te kluczowe sektory, które zostaną najbardziej dotknięte konsekwencjami modernizacji ekologicznej i rewolucji przemysłowej w kierunku Europy neutralnej dla klimatu, stoją w obliczu poważnych przemian pod względem zatrudnienia. Tu niezbędne będą przekwalifikowanie pracowników i inwestycje edukacyjne w wysokiej jakości zielone miejsca pracy. W związku z tym równie istotne są zgodne z duchem czasu transfer wiedzy i prawo do edukacji, jak i nieustanne promowanie awansu zawodowego kobiet w zawodach technicznych. |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Środki i etapy transformacji przewidziane w pakiecie „Gotowi na 55” mogą prowadzić do ogromnych zmian w gospodarce i do zakłóceń społecznych. EKES wzywa zatem Komisję do zwrócenia większej uwagi podczas oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu na adekwatność tych strategii pod kątem sprawiedliwej transformacji, a zwłaszcza pod kątem osiągnięcia takich celów jak:






  — | ułatwianie zmian zawodowych, |
| --- | --- | --- |

5.1.3.

—

ułatwianie zmian zawodowych,

| — | wsparcie dla pracowników, którzy stracili pracę z powodu obniżania emisyjności (utracone miejsce pracy powinno zostać zastąpione co najmniej jednym innym, równorzędnym miejscem pracy), |
| --- | --- |

—

wsparcie dla pracowników, którzy stracili pracę z powodu obniżania emisyjności (utracone miejsce pracy powinno zostać zastąpione co najmniej jednym innym, równorzędnym miejscem pracy),

| — | rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału i upodmiotowienia w obszarze produkcji energii elektrycznej; |
| --- | --- |

—

rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału i upodmiotowienia w obszarze produkcji energii elektrycznej;

| — | skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego. |
| --- | --- |

—

skuteczne zwalczanie ubóstwa energetycznego.

| 5.1.4. | EKES wzywa do ścisłej współpracy między organizatorami szkoleń a przedsiębiorstwami w zakresie opracowywania szkoleń zapewniających umiejętności i kompetencje niezbędne do ekologicznej transformacji gospodarki, w tym poprzez podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowanie pracowników oraz przedsiębiorców. |
| --- | --- |

5.1.4.

| 5.1.5. | EKES jest przekonany, co wyraził we wcześniejszych opiniach (13), że środki z funduszy spójności społecznej i regionalnej oraz funduszy na rzecz odbudowy muszą być wykorzystywane nie tylko w celu wspierania działań w dziedzinie klimatu i transformacji energetycznej. Polityka klimatyczna i energetyczna powinna być także kształtowana w taki sposób, aby wspierać spójność społeczną i regionalną. Takie strategie już istnieją, np. projekty budowy instalacji fotowoltaicznych na byłych obszarach wydobycia węgla brunatnego w Portugalii i Grecji albo bardzo strategicznie ukierunkowane wsparcie prosumentów na Litwie. Przykłady te nie należą jednak do powszechnych czy popularnych praktyk. |
| --- | --- |

5.1.5.

5.2.   Sprzyjanie inwestycjom prywatnym

| 5.2.1. | Poszczególne państwa członkowskie potrzebują programów dla oddolnego rozwijania odnawialnych źródeł energii, gdyż te źródła są niezbędne do transformacji energetycznej i mają istotny wpływ zarówno na jakość, jak i przede wszystkim na ceny dostarczanej energii. Wzrost cen energii, wynikający z krajowych sieci elektroenergetycznych, wykreował już trend samodzielnego zaspokajania potrzeb energetycznych wśród przedsiębiorstw, dla których zielona energia stała się kwestią przetrwania. Wiele firm już teraz aktywnie realizuje inwestycje we własną energię odnawialną i energię cieplną. Ponieważ źródła te są tańsze, są również atrakcyjne dla lokalnych przedsiębiorstw i społeczności, które mogłyby wykorzystać nadwyżkę energii wprowadzanej do sieci elektroenergetycznej. Niestety systemy w wielu częściach Europy wymagają rozwoju i nie są przygotowane do przyjęcia licznych nowych instalacji. Poza tym takie inwestycje prywatne bardzo często nie zaspokajałyby potrzeb wyłącznie jednego przedsiębiorstwa, lecz mogłyby przynieść korzyści całym społecznościom lokalnym. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Wydaje się, że to szybki wzrost mocy w sektorze w niezwykle krótkim czasie jest przeszkodą w rozwoju sektora energii odnawialnej, gdyż stanowi spore wyzwanie dla krajowych systemów energetycznych w państwach członkowskich, pomimo znacznych inwestycji w modernizację sieci i zwiększenie zdolności przesyłowych systemów. Europa musi teraz rozwijać lokalne społeczności energetyczne, w których samorządy lokalne odgrywają dominującą rolę inwestycyjną. Są to tzw. spółdzielnie energetyczne, utworzone z udziałem mieszkańców i często finansowane przez lokalne fundusze inwestycyjne. Taka forma zaangażowania lokalnych społeczności w transformację energetyczną zapewnia poparcie dla tych inicjatyw i minimalizuje ryzyko oporu mieszkańców przed umiejscowieniem na danym obszarze instalacji wytwarzania, dystrybucji lub przesyłu. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Należy jak najszybciej przewidzieć takie inicjatywy w regulacjach unijnych i wspierać je za pomocą państwowego systemu finansowania tego rodzaju inwestycji. Tu kluczowe znaczenie ma komercjalizacja linii średniego i niskiego napięcia w sieci elektroenergetycznej, aby umożliwić także udział inwestorów prywatnych w rozwoju infrastruktury sieciowej. Rozwój prywatnej energetyki fotowoltaicznej pokazuje ogromny potencjał inwestycyjny społeczeństwa i przedsiębiorców. Odpowiednie prawodawstwo w tej dziedzinie rozwiązałoby zarówno problemy związane z finansowaniem, jak i te związane z podłączeniem takich instalacji do systemu elektroenergetycznego. |
| --- | --- |

5.2.3.

5.3.   Ubóstwo energetyczne

| 5.3.1. | Zapewnienie równego dostępu do energii i bezpieczeństwa dostaw energii po przystępnych kosztach musi być najwyższym priorytetem dla UE i jej państw członkowskich. W związku z gwałtownym wzrostem cen energii ubóstwo energetyczne dotyka coraz więcej obywatelek i obywateli, konsumentek i konsumentów w całej Europie. Sytuacja osób, które już wcześniej borykały się z ubóstwem energetycznym, pogarsza się, a konsumenci, którzy w przeszłości nie mieli problemów z płaceniem rachunków za energię, są zagrożeni ubóstwem. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Biorąc pod uwagę znaczenie tej kwestii, EKES wzywa UE do promowania wspólnego podejścia do ubóstwa energetycznego. Obecnie każde państwo członkowskie może zdefiniować pojęcie ubóstwa energetycznego według własnych kryteriów, a brak wspólnego podejścia może doprowadzić do sytuacji, w której Komisja nie będzie w stanie odpowiednio ocenić sytuacji, zaś państwa członkowskie nie będą rozumiały pod tym pojęciem tego samego i będą reagowały w różny sposób. Definicja zawarta we wniosku o przekształcenie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej oraz wskaźniki opracowane wcześniej przez Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego stanowią dobry punkt wyjścia. Biorąc pod uwagę pilny charakter tej kwestii, EKES uważa, że Komisja i państwa członkowskie powinny promować wspólne podejście, które zapewni precyzyjne i jednolite rozumienie ubóstwa energetycznego oraz umożliwi gromadzenie danych statystycznych. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | EKES podkreśla znaczenie inwestowania w sprawiedliwe i efektywne dostawy energii, aby zmniejszyć ubóstwo energetyczne w długiej perspektywie. W tym celu trzeba zadbać o to, by inwestycje w energię ze źródeł odnawialnych i efektywność energetyczną, a także kompleksowe renowacje budynków wspierały grupy o najniższych dochodach. Tylko wtedy, gdy słabsze finansowo gospodarstwa domowe będą dysponować środkami umożliwiającymi dokonanie niezbędnych inwestycji, prosumenci będą mogli osiągnąć strategiczną autonomię dla siebie w pojedynkę lub w ramach wspólnoty z innymi. A to byłoby przecież najbardziej zrównoważonym sposobem na przezwyciężenie ubóstwa energetycznego. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | EKES przypomina swoje stanowisko, że nie wolno dopuścić do powstania społeczeństwa dwuklasowego pod względem energetycznym. Nie może tak być, że tylko dobrze sytuowane i dobrze wyposażone technicznie gospodarstwa domowe korzystają z transformacji energetycznej, a wszystkie pozostałe muszą ponosić jej koszty. Dlatego EKES wspiera zachęty i narzędzia służące wdrażaniu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, aby pomóc odbiorcom i gospodarstwom domowym w trudnej sytuacji, i zwraca uwagę na to, że ambitne cele w zakresie systemu ciepłowniczego i chłodniczego mogą pogorszyć warunki w mieszkalnictwie socjalnym. Komitet przyjmuje z zadowoleniem propozycję stworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz wzywa do postępowania zgodnego z zasadą sprawiedliwej transformacji, aby wziąć pod uwagę różną sytuację poszczególnych państw członkowskich. |
| --- | --- |

5.3.4.

| 5.3.5. | Ponieważ ubóstwo energetyczne wynika z ogólnego ubóstwa, istotne jest również, aby Komisja i państwa członkowskie nadal koncentrowały się na ograniczaniu ubóstwa we wszystkich kontekstach. Kryzys ten uwydatnia konieczność ciągłej poprawy dostępu do zatrudnienia i integracji społecznej, a także zapewnienia godnego poziomu życia i wspierania wzrostu gospodarczego w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

5.3.5.

5.4.   Obszary wiejskie

| 5.4.1. | EKES uważa, że połączona strategia transformacji energetycznej i cyfryzacji na obszarach wiejskich nie spotkała się z takim zainteresowaniem i wsparciem, jakiego oczekiwano. Wzywa do szybkiego wdrożenia długoterminowej wizji Komisji dotyczącej obszarów wiejskich UE oraz do mobilizacji zainteresowanych stron w ramach unijnego paktu na rzecz obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | EKES wielokrotnie podkreślał, że transformacja energetyczna (odchodzenie od dużych, scentralizowanych zakładów produkcyjnych do bardziej zdecentralizowanych struktur) stwarza realne możliwości dla nowych źródeł dochodów i nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich (14). Również w tym przypadku Komitet jest bardzo rozczarowany pomysłami przedstawionymi dotychczas przez Komisję Europejską i państwa członkowskie. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Należy uznać i wykorzystać rolę społeczności lokalnych i regionalnych, aby osiągnąć sprawiedliwą transformację energetyczną w połączeniu z rozwojem społeczności. Trzeba tworzyć i rozwijać obywatelskie społeczności energetyczne oraz zachęcać do dobrowolnego łączenia się obywateli, władz lokalnych i MMŚP w celu promowania korzyści społecznych i gospodarczych. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | EKES stwierdza, że wdrożenie technologii cyfrowych na obszarach wiejskich jest zasadniczym wymogiem wspierania transformacji energetycznej. System energetyczny na obszarach wiejskich musi być zdecentralizowany, co oznacza ogromne zapotrzebowanie na większą liczbę lepszych połączeń międzysystemowych. Już to samo w sobie wymaga wdrożenia technologii cyfrowych w celu dopasowania podaży do popytu oraz zapewnienia efektywnych przepływów energii. |
| --- | --- |

5.4.4.

6.   Uwagi szczegółowe

| 6.1. | Utrzymanie solidnej bazy przemysłowej w UE zapewni dobrobyt, wysokiej jakości miejsca pracy i zaangażowanie społeczeństwa europejskiego w walkę ze zmianą klimatu. Aby zachować swoją pozycję konkurencyjną, przemysł europejski musi inwestować w Europie zarówno w badania, rozwój i innowacje, jak i w aktywa trwałe. Potrzebne są do tego odpowiednie ramy regulacyjne.
  Sektor energetyczny stanowi bardzo duży segment gospodarki. Szczególną cechą tego segmentu jest to, że stanowi on kluczowy czynnik umożliwiający funkcjonowanie innych sektorów gospodarki. Zarazem wszystkie aspekty sektora energetycznego są stereotypowo kojarzone z dominującą pozycją mężczyzn. Prowadzi to do dużej dysproporcji w zatrudnieniu między mężczyznami a kobietami, zarówno w prywatnym, jak i w publicznym sektorze energii (15).
  Dlatego EKES zaleca:






  — | wzmocnienie obowiązującego prawodawstwa dotyczącego równości i egzekwowanie jego stosowania zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym, |
| --- | --- | --- |

6.1.

Sektor energetyczny stanowi bardzo duży segment gospodarki. Szczególną cechą tego segmentu jest to, że stanowi on kluczowy czynnik umożliwiający funkcjonowanie innych sektorów gospodarki. Zarazem wszystkie aspekty sektora energetycznego są stereotypowo kojarzone z dominującą pozycją mężczyzn. Prowadzi to do dużej dysproporcji w zatrudnieniu między mężczyznami a kobietami, zarówno w prywatnym, jak i w publicznym sektorze energii (15).

Dlatego EKES zaleca:

—

wzmocnienie obowiązującego prawodawstwa dotyczącego równości i egzekwowanie jego stosowania zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym,

| — | zapewnienie równych warunków szkolenia w zakresie kształcenia w zawodach związanych z energią w państwach członkowskich i na szczeblu europejskim oraz stworzenie europejskiego kolegium nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), |
| --- | --- |

—

zapewnienie równych warunków szkolenia w zakresie kształcenia w zawodach związanych z energią w państwach członkowskich i na szczeblu europejskim oraz stworzenie europejskiego kolegium nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM),

| — | zapewnienie równości na rynku pracy w sektorze energetycznym poprzez badanie możliwości dla kobiet, a jednocześnie zapobieganie sytuacji, w której transformacja energetyczna i transformacja cyfrowa stałyby się pułapkami dla karier i wynagrodzenia kobiet; zintensyfikowanie dialogu społecznego w całej Europie oraz promowanie układów zbiorowych w celu zapewnienia równości w przedsiębiorstwach z branży energetycznej. |
| --- | --- |

—

zapewnienie równości na rynku pracy w sektorze energetycznym poprzez badanie możliwości dla kobiet, a jednocześnie zapobieganie sytuacji, w której transformacja energetyczna i transformacja cyfrowa stałyby się pułapkami dla karier i wynagrodzenia kobiet; zintensyfikowanie dialogu społecznego w całej Europie oraz promowanie układów zbiorowych w celu zapewnienia równości w przedsiębiorstwach z branży energetycznej.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 67; Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 88; Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 53; Dz.U. C 486 z 21.12.2022. s. 1; Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 59; Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 23; Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 198.

1

(2)  Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 1.

2

(3)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 1.

3

(4)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 158.

4

(5)  Zob. Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 85.

5

(6)  Do takiego wniosku doszło stowarzyszenie przemysłu elektroenergetycznego Eurelectric.

6

(7)  Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 50.

7

(8)  Oszałamiająca kwota 80 mld EUR w Niemczech w 2021 r.

8

(9)  TRL (Technology Readiness Levels) – poziomy gotowości technologicznej – to różne punkty w skali wykorzystywanej do pomiaru postępu lub poziomu dojrzałości danej technologii.

9

(10)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 30.

10

(11)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 22.

11

(12)  Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 1.

12

(13)  Zob. Dz.U. C 47 z 28.10.2020, s. 30 oraz Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 269.

13

(14)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 1.

14

(15)  Cele ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju nr 5, 7 i 8; Joy Clancy, Universiteit Twente, Give women a chance: engendering the energy supply chain.

15

Give women a chance: engendering the energy supply chain

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 2.6

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Obecny (cenowy) kryzys energetyczny oraz brak bezpieczeństwa, stabilności i przewidywalności dostaw stanowią ogromne obciążenie dla Unii Europejskiej. Kryzys ten byłby mniej dotkliwy, gdyby wcześniej podjęto bardziej ukierunkowane działania i np. poważniej potraktowano cele własne UE (np. cele europejskiej unii energetycznej). EKES z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane w komunikacie REPowerEU i planie REPowerEU mające na celu zwiększenie produkcji zielonej energii, dywersyfikację dostaw i zmniejszenie popytu na rosyjski gaz, ponieważ środki te są zgodne z celami Zielonego Ładu i europejskiej unii energetycznej. Zdaniem Komitetu
  nie
  powinno chodzić przede wszystkim o dywersyfikację
  zależności, lecz raczej,
  w miarę możliwości, o strategiczną niezależność i autonomię energetyczną. Jeśli chodzi o zasoby, które mają zastąpić rosyjski gaz, EKES ostrzega, że UE musi zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do wpływu tych zasobów na środowisko oraz do nowych zależności od krajów trzecich, które nie podzielają wartości europejskich. | Obecny (cenowy) kryzys energetyczny oraz brak bezpieczeństwa, stabilności i przewidywalności dostaw stanowią ogromne obciążenie dla Unii Europejskiej. Kryzys ten byłby mniej dotkliwy, gdyby wcześniej podjęto bardziej ukierunkowane działania i np. poważniej potraktowano cele własne UE (np. cele europejskiej unii energetycznej). EKES z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane w komunikacie REPowerEU i planie REPowerEU mające na celu zwiększenie produkcji zielonej energii, dywersyfikację dostaw i zmniejszenie popytu na rosyjski gaz, ponieważ środki te są zgodne z celami Zielonego Ładu i europejskiej unii energetycznej. Zdaniem Komitetu powinno chodzić przede wszystkim o dywersyfikację
  zasobów i
  , w miarę możliwości,
  o zadbanie
  o 
  otwartą
  strategiczną niezależność i autonomię energetyczną. Jeśli chodzi o zasoby, które mają zastąpić rosyjski gaz, EKES ostrzega, że UE musi zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do wpływu tych zasobów na środowisko oraz do nowych zależności od krajów trzecich, które nie podzielają wartości europejskich.
  W obecnej sytuacji musimy utrzymać wszystkie nasze działające źródła energii, gdyż obecnie zagrożeniem nie jest ewentualny wpływ źródeł zastępczych na środowisko, lecz brak energii oraz przerwy w jej dostawie. Nie można utracić zdolności produkcyjnych energii, która obecnie zapewnia zaopatrzenie europejskiego rynku energii. |

Opinia sekcji

Poprawka

Obecny (cenowy) kryzys energetyczny oraz brak bezpieczeństwa, stabilności i przewidywalności dostaw stanowią ogromne obciążenie dla Unii Europejskiej. Kryzys ten byłby mniej dotkliwy, gdyby wcześniej podjęto bardziej ukierunkowane działania i np. poważniej potraktowano cele własne UE (np. cele europejskiej unii energetycznej). EKES z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane w komunikacie REPowerEU i planie REPowerEU mające na celu zwiększenie produkcji zielonej energii, dywersyfikację dostaw i zmniejszenie popytu na rosyjski gaz, ponieważ środki te są zgodne z celami Zielonego Ładu i europejskiej unii energetycznej. Zdaniem Komitetu
  nie
  powinno chodzić przede wszystkim o dywersyfikację
  zależności, lecz raczej,
  w miarę możliwości, o strategiczną niezależność i autonomię energetyczną. Jeśli chodzi o zasoby, które mają zastąpić rosyjski gaz, EKES ostrzega, że UE musi zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do wpływu tych zasobów na środowisko oraz do nowych zależności od krajów trzecich, które nie podzielają wartości europejskich.

Obecny (cenowy) kryzys energetyczny oraz brak bezpieczeństwa, stabilności i przewidywalności dostaw stanowią ogromne obciążenie dla Unii Europejskiej. Kryzys ten byłby mniej dotkliwy, gdyby wcześniej podjęto bardziej ukierunkowane działania i np. poważniej potraktowano cele własne UE (np. cele europejskiej unii energetycznej). EKES z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane w komunikacie REPowerEU i planie REPowerEU mające na celu zwiększenie produkcji zielonej energii, dywersyfikację dostaw i zmniejszenie popytu na rosyjski gaz, ponieważ środki te są zgodne z celami Zielonego Ładu i europejskiej unii energetycznej. Zdaniem Komitetu powinno chodzić przede wszystkim o dywersyfikację
  zasobów i
  , w miarę możliwości,
  o zadbanie
  o 
  otwartą
  strategiczną niezależność i autonomię energetyczną. Jeśli chodzi o zasoby, które mają zastąpić rosyjski gaz, EKES ostrzega, że UE musi zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do wpływu tych zasobów na środowisko oraz do nowych zależności od krajów trzecich, które nie podzielają wartości europejskich.
  W obecnej sytuacji musimy utrzymać wszystkie nasze działające źródła energii, gdyż obecnie zagrożeniem nie jest ewentualny wpływ źródeł zastępczych na środowisko, lecz brak energii oraz przerwy w jej dostawie. Nie można utracić zdolności produkcyjnych energii, która obecnie zapewnia zaopatrzenie europejskiego rynku energii.

Wynik głosowania

| Za: | 77 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 113 |
| Wstrzymało się: | 14 |

Za:

77

Przeciw:

113

Wstrzymało się:

14

Punkt 4.3.1

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Aby transformacja ekologiczna w przemyśle wytwórczym powiodła się, potrzebna jest podstawa w postaci wystarczającego, stabilnego i odpowiedniego koszyka energii ze źródeł odnawialnych do elektryfikacji i produkcji
  zielonego
  wodoru. Trwają prace nad technologiami magazynowania, a możliwości oferowane przez cyfryzację są w pełni wykorzystywane. Istnieje zatem nadal znaczne zapotrzebowanie na badania i rozwój. | Aby transformacja ekologiczna w przemyśle wytwórczym powiodła się, potrzebna jest podstawa w postaci wystarczającego, stabilnego i odpowiedniego koszyka energii ze źródeł odnawialnych do elektryfikacji i produkcji wodoru. Trwają prace nad technologiami magazynowania, a możliwości oferowane przez cyfryzację są w pełni wykorzystywane. Istnieje zatem nadal znaczne zapotrzebowanie na badania i rozwój. |

Opinia sekcji

Poprawka

Aby transformacja ekologiczna w przemyśle wytwórczym powiodła się, potrzebna jest podstawa w postaci wystarczającego, stabilnego i odpowiedniego koszyka energii ze źródeł odnawialnych do elektryfikacji i produkcji
  zielonego
  wodoru. Trwają prace nad technologiami magazynowania, a możliwości oferowane przez cyfryzację są w pełni wykorzystywane. Istnieje zatem nadal znaczne zapotrzebowanie na badania i rozwój.

Aby transformacja ekologiczna w przemyśle wytwórczym powiodła się, potrzebna jest podstawa w postaci wystarczającego, stabilnego i odpowiedniego koszyka energii ze źródeł odnawialnych do elektryfikacji i produkcji wodoru. Trwają prace nad technologiami magazynowania, a możliwości oferowane przez cyfryzację są w pełni wykorzystywane. Istnieje zatem nadal znaczne zapotrzebowanie na badania i rozwój.

Wynik głosowania

| Za: | 92 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 9 |

Za:

92

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

9

Punkt 4.3.4

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Nie ulega wątpliwości, że w przyszłości
  ekologiczny
  wodór przyczyni się do stworzenia europejskiego systemu energetycznego z bezpieczeństwem dostaw. EKES odsyła do swoich opinii w sprawie strategii w zakresie wodoru (1) i strategii na rzecz integracji systemu energetycznego (2). | Nie ulega wątpliwości, że w przyszłości wodór przyczyni się do stworzenia europejskiego systemu energetycznego z bezpieczeństwem dostaw. EKES odsyła do swoich opinii w sprawie strategii w zakresie wodoru (1) i strategii na rzecz integracji systemu energetycznego (2). |

Opinia sekcji

Poprawka

Nie ulega wątpliwości, że w przyszłości
  ekologiczny
  wodór przyczyni się do stworzenia europejskiego systemu energetycznego z bezpieczeństwem dostaw. EKES odsyła do swoich opinii w sprawie strategii w zakresie wodoru (1) i strategii na rzecz integracji systemu energetycznego (2).

Nie ulega wątpliwości, że w przyszłości wodór przyczyni się do stworzenia europejskiego systemu energetycznego z bezpieczeństwem dostaw. EKES odsyła do swoich opinii w sprawie strategii w zakresie wodoru (1) i strategii na rzecz integracji systemu energetycznego (2).

Wynik głosowania

| Za: | 92 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 9 |

Za:

92

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

9

Punkt 1.4

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Należy jak najdokładniej określić potencjał Europy w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych i szeroko o nim informować, aby promować wspólne rozumienie zakresu, w jakim można osiągnąć niezależność od importu energii. Należy przede wszystkim zająć się elektryfikacją sektorów ciepłowniczego i transportowego oraz koniecznością europejskiej produkcji
  ekologicznego
  wodoru. | Należy jak najdokładniej określić potencjał Europy w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych i szeroko o nim informować, aby promować wspólne rozumienie zakresu, w jakim można osiągnąć niezależność od importu energii. Należy przede wszystkim zająć się elektryfikacją sektorów ciepłowniczego i transportowego oraz koniecznością europejskiej produkcji wodoru. |

Opinia sekcji

Poprawka

Należy jak najdokładniej określić potencjał Europy w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych i szeroko o nim informować, aby promować wspólne rozumienie zakresu, w jakim można osiągnąć niezależność od importu energii. Należy przede wszystkim zająć się elektryfikacją sektorów ciepłowniczego i transportowego oraz koniecznością europejskiej produkcji
  ekologicznego
  wodoru.

Należy jak najdokładniej określić potencjał Europy w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych i szeroko o nim informować, aby promować wspólne rozumienie zakresu, w jakim można osiągnąć niezależność od importu energii. Należy przede wszystkim zająć się elektryfikacją sektorów ciepłowniczego i transportowego oraz koniecznością europejskiej produkcji wodoru.

Wynik głosowania

| Za: | 92 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 9 |

Za:

92

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

9

Punkt 1.6

Zmienić

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Jednocześnie konieczne będą środki krótko- i ewentualnie średnioterminowe w celu zrekompensowania utraconych dostaw energii z Rosji. Jednym z takich środków jest przywóz LNG. EKES uważa jednak, że ważne jest, by nie powodowało to nowego długotrwałego uzależnienia od paliw kopalnych. Aspekty te trzeba z wyprzedzeniem uwzględnić w cyklu inwestycyjnym. Ogólnie rzecz biorąc, celem
  nie
  jest dywersyfikacja zależności,
  lecz osiągnięcie
  najwyższego możliwego poziomu strategicznej autonomii. | Jednocześnie konieczne będą środki krótko- i ewentualnie średnioterminowe w celu zrekompensowania utraconych dostaw energii z Rosji. Jednym z takich środków jest przywóz LNG. EKES uważa jednak, że ważne jest, by nie powodowało to nowego długotrwałego uzależnienia od paliw kopalnych. Aspekty te trzeba z wyprzedzeniem uwzględnić w cyklu inwestycyjnym. Ogólnie rzecz biorąc, celem jest dywersyfikacja
  źródeł i jednocześnie – zmniejszenie dużej
  zależności
  od jednego importera w celu osiągnięcia
  najwyższego możliwego poziomu
  otwartej
  strategicznej autonomii. |

Opinia sekcji

Poprawka

Jednocześnie konieczne będą środki krótko- i ewentualnie średnioterminowe w celu zrekompensowania utraconych dostaw energii z Rosji. Jednym z takich środków jest przywóz LNG. EKES uważa jednak, że ważne jest, by nie powodowało to nowego długotrwałego uzależnienia od paliw kopalnych. Aspekty te trzeba z wyprzedzeniem uwzględnić w cyklu inwestycyjnym. Ogólnie rzecz biorąc, celem
  nie
  jest dywersyfikacja zależności,
  lecz osiągnięcie
  najwyższego możliwego poziomu strategicznej autonomii.

Jednocześnie konieczne będą środki krótko- i ewentualnie średnioterminowe w celu zrekompensowania utraconych dostaw energii z Rosji. Jednym z takich środków jest przywóz LNG. EKES uważa jednak, że ważne jest, by nie powodowało to nowego długotrwałego uzależnienia od paliw kopalnych. Aspekty te trzeba z wyprzedzeniem uwzględnić w cyklu inwestycyjnym. Ogólnie rzecz biorąc, celem jest dywersyfikacja
  źródeł i jednocześnie – zmniejszenie dużej
  zależności
  od jednego importera w celu osiągnięcia
  najwyższego możliwego poziomu
  otwartej
  strategicznej autonomii.

Wynik głosowania

| Za: | 77 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 113 |
| Wstrzymało się: | 14 |

Za:

77

Przeciw:

113

Wstrzymało się:

14

---

(1)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 30.

(2)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 22.

(1)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 30.

(2)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 22.

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/115 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/115

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Znaczenie transportu publicznego dla ekologicznej odbudowy Europy”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/16)

| Sprawozdawczyni: | Kristina KRUPAVIČIENĖ |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Dovilė JUODKAITĖ |

Sprawozdawczyni:

Kristina KRUPAVIČIENĖ

Współsprawozdawczyni:

Dovilė JUODKAITĖ

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 173/1/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

4.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

173/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uznaje, że transport publiczny odgrywa kluczową rolę w ekologicznej odbudowie gospodarki Europy po pandemii. Pandemia zadziałała jako katalizator i uwidoczniła, że transport publiczny zapewnia usługę leżącą w interesie publicznym, jak również możliwości dojazdu do pracy i dostęp do usług dla pracowników pierwszego kontaktu i grup szczególnie wrażliwych. EKES wzywa do uznania mobilności za prawo indywidualne i dobro publiczne, które musi być dostępne dla wszystkich, ponieważ gwarantuje dostęp do życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego. Priorytetowym celem UE musi być zapewnienie wszystkim obywatelom usług transportu publicznego, w których świadczenia zaangażowana jest wystarczająca liczba pracowników i które są dostępne, przystępne cenowo i bezpieczne oraz cechują się wysoką jakością. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Mając na uwadze znaczenie transportu publicznego dla osób indywidualnych, użytkowników i pracowników, EKES ponawia swój apel o przyjęcie partycypacyjnego podejścia do planowania transportu publicznego na szczeblu regionalnym, krajowym i europejskim (1). Tylko w ten sposób można zagwarantować, że strategie i środki na rzecz odbudowy będą odpowiadać potrzebom i oczekiwaniom wszystkich zarządzających transportem publicznym oraz wszystkich użytkowników transportu publicznego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zauważa, że rozwój usług wysokiej jakości ma zasadnicze znaczenie dla odbudowy transportu publicznego po pandemii. Dobre warunki pracy oraz zmotywowany i dobrze wyszkolony personel są niezbędne do świadczenia usług na takim poziomie. EKES wzywa lokalnych, regionalnych i krajowych decydentów politycznych do opracowania – a decydentów unijnych do pełnego wspierania – modeli biznesowych prowadzących do bardziej innowacyjnego i atrakcyjnego systemu transportu zapewniającego zarówno wysokiej jakości usługi, jak i odpowiednie warunki i ochronę socjalną dla pracowników. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Transport publiczny jest usługą pracochłonną powiązaną z zielonymi miejscami pracy, których nie można delokalizować. Operatorzy transportu publicznego są jednym z największych pracodawców na obszarach miejskich, ponieważ oferują zatrudnienie dla szerokiego grona osób i ułatwiają włączenie pracowników migrujących do rynku pracy. Aby zachować społeczny charakter tego sektora, EKES wzywa decydentów do włączenia do umów o świadczenie usług transportu publicznego obowiązkowych kryteriów wysokiej jakości usług i kryteriów społecznych, takich jak stosowanie układów zbiorowych i odpowiednie uwzględnienie sytuacji pracowników po zmianie operatora. EKES wzywa również decydentów politycznych do wdrożenia solidnych mechanizmów dialogu społecznego, aby sektor ten stał się zrównoważony pod względem gospodarczym i społecznym. Apeluje także o pełne przestrzeganie zasad postępowania o udzielenie zamówienia publicznego (rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady (2) lub dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/23/UE (3)). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca uwagę na fakt, że zapewnienie mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju wymaga silnego zaangażowania politycznego ze strony wszystkich podmiotów na wszystkich szczeblach. Instytucje Unii muszą odgrywać silną rolę lidera politycznego i przewodnika poprzez wyznaczanie jasnych celów i zadań oraz udostępnianie niezbędnych środków finansowych. EKES wzywa zatem Komisję Europejską do wyznaczenia wymiernych i ambitnych celów dotyczących przejścia z korzystania z prywatnych samochodów na transport zbiorowy i aktywną mobilność. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Trwałe inwestycje mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia skuteczności polityki ukierunkowanej na zrównoważony transport publiczny, a tym samym ekologicznej odbudowy gospodarki. Państwom członkowskim UE udostępniono znaczne środki finansowe za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności i wiele z nich postanowiło zainwestować w systemy transportu publicznego. EKES wzywa Komisję do monitorowania postępów w realizacji tych zobowiązań i przedstawiania sprawozdań w tym zakresie oraz do zapewnienia, aby ekologicznej odbudowie gospodarki towarzyszyło utrzymanie miejsc pracy oraz poprawa w zakresie miejsc pracy, jakości usług i włączenia społecznego. EKES wzywa państwa członkowskie do ustanowienia mechanizmów partycypacyjnych w celu przeprowadzenia konsultacji z użytkownikami i partnerami społecznymi na temat wykorzystania tych środków finansowych, które mają zasadnicze znaczenie dla odbudowy transportu publicznego. EKES zwraca uwagę, że wszystkie środki unijne i publiczne przeznaczone na rozwój rozwiązań w zakresie transportu powinny uwzględniać kryteria dotyczące inkluzywności, dostępności i zrównoważoności transportu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa zatem decydentów do wdrożenia procesów transformacji cyfrowej mających na celu osiągnięcie zrównoważonego i sprawiedliwego transportu dla wszystkich w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu i partycypacyjny. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zachęca Unię Europejską i państwa członkowskie, by przyczyniły się do przejścia na bardziej ekologiczne rodzaje transportu poprzez zwiększenie ich ogólnej atrakcyjności. W propagowaniu przejścia na transport publiczny i zrównoważony ważne jest również zwiększanie świadomości na temat wpływu transportu i wyborów jednostek w zakresie mobilności na środowisko. EKES wzywa zatem Komisję, aby w 2024 r. skoncentrowała działania na transporcie publicznym i jego użytkownikach oraz pracownikach tego sektora. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kontekst

| 2.1. | Transport i mobilność stanowią integralną część codziennego życia Europejczyków, ponieważ zapewniają osobom z wszystkich grup społecznych możliwości przemieszczania się we wszystkich zakątkach Europy. Jednocześnie, aby osiągnąć neutralność klimatyczną, w ramach Europejskiego Zielonego Ładu wyznaczono cel polegający na redukcji emisji w sektorze transportu o 90 % do 2050 r. Wszystkie sektory transportu muszą przyczynić się do osiągnięcia tego celu. W komunikacie w sprawie Zielonego Ładu stwierdzono, że „[t]ransport multimodalny potrzebuje silnego wsparcia, które zwiększy skuteczność całego systemu transportu”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności Komisja wymienia zrównoważoną mobilność między miastami i w miastach jako projekt przewodni i podkreśla potrzebę zapewnienia „uczciwej i sprawiedliwej mobilności dla wszystkich” oraz zwiększenia udziału transportu zbiorowego, co przyczyni się do poprawy płynnej multimodalności na obszarach miejskich i podmiejskich. W strategii wskazano również na rosnące zapotrzebowanie na nowe i innowacyjne rozwiązania, w tym usługi dostępne na żądanie i zbiorowe usługi w zakresie mobilności. Priorytetem strategii jest konieczność usprawnienia ram mobilności w miastach.






  — | W ramach mobilności miejskiej (4) Komisja zwraca uwagę, że mobilność w miastach przyczynia się w 23 % do rosnącego udziału transportu w zużyciu energii i emisji gazów cieplarnianych w UE; miasta stoją przed największymi wyzwaniami w zakresie jakości powietrza, przy czym stężenia NO2 i PM10 przekraczają unijne wartości graniczne; poziomy zagęszczenia ruchu w miastach UE od 2013 r. nie zmieniły się lub pogorszyły, co pociąga za sobą znaczne koszty dla społeczeństwa i ma negatywny wpływ na dojazdy do pracy; 38 % wszystkich wypadków drogowych w UE, w których występują ofiary śmiertelne lub ciężko ranne, ma miejsce na obszarach miejskich; ponad 70 % Europejczyków mieszka w miastach i spodziewa się rozwiązań w zakresie usprawnionej i bezpieczniejszej mobilności, zagęszczenia ruchu, zanieczyszczenia powietrza i zanieczyszczenia hałasem, a 30 % mieszka we wsiach, w małych miastach i na obszarach podmiejskich i często, aby dotrzeć do pobliskich węzłów miejskich, musi polegać prywatnych samochodach. |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

W ramach mobilności miejskiej (4) Komisja zwraca uwagę, że mobilność w miastach przyczynia się w 23 % do rosnącego udziału transportu w zużyciu energii i emisji gazów cieplarnianych w UE; miasta stoją przed największymi wyzwaniami w zakresie jakości powietrza, przy czym stężenia NO2 i PM10 przekraczają unijne wartości graniczne; poziomy zagęszczenia ruchu w miastach UE od 2013 r. nie zmieniły się lub pogorszyły, co pociąga za sobą znaczne koszty dla społeczeństwa i ma negatywny wpływ na dojazdy do pracy; 38 % wszystkich wypadków drogowych w UE, w których występują ofiary śmiertelne lub ciężko ranne, ma miejsce na obszarach miejskich; ponad 70 % Europejczyków mieszka w miastach i spodziewa się rozwiązań w zakresie usprawnionej i bezpieczniejszej mobilności, zagęszczenia ruchu, zanieczyszczenia powietrza i zanieczyszczenia hałasem, a 30 % mieszka we wsiach, w małych miastach i na obszarach podmiejskich i często, aby dotrzeć do pobliskich węzłów miejskich, musi polegać prywatnych samochodach.

| — | Należy dostosować infrastrukturę i usługi miejskiego transportu publicznego, aby zapewnić lepszą dostępność, m.in. po to, by lepiej służyć starzejącej się populacji w wielu miastach, a także osobom z niepełnosprawnościami lub o ograniczonej możliwości poruszania się. |
| --- | --- |

—

Należy dostosować infrastrukturę i usługi miejskiego transportu publicznego, aby zapewnić lepszą dostępność, m.in. po to, by lepiej służyć starzejącej się populacji w wielu miastach, a także osobom z niepełnosprawnościami lub o ograniczonej możliwości poruszania się.

| 2.3. | Komisja podkreśla również pilną potrzebę zajęcia się kwestią zmiany klimatu oraz fakt, że stanowi ona istotny aspekt włączenia społecznego i ważny czynnik wpływający na dobrostan człowieka, zwłaszcza w przypadku grup w niekorzystnej sytuacji. Dlatego Komisja ustanowiła budowę silniejszej sieci transportu publicznego jednym z celów ram mobilności miejskiej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W ciągu ostatnich kilku lat pandemia zmieniła perspektywy dla wzrostu gospodarczego oraz leżących u jego podstaw zasad i mechanizmów. Ujawniła problemy i skierowała uwagę na wartości w rozwoju jednolitego rynku UE. Pandemia stworzyła jednak również możliwości szybszego wdrożenia polityk, takich jak Zielony Ład, ujawniła znaczenie umieszczenia ludzi w centrum procesu odbudowy, co odzwierciedla koncepcja sprawiedliwej transformacji, i skłoniła Komisję do przyjęcia największego programu pomocy finansowej, mającego na celu złagodzenie społecznych i gospodarczych skutków COVID-19, czyli Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RFF), w którym dwoma z sześciu filarów są zielona transformacja i transformacja cyfrowa. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jeśli chodzi o transport publiczny, pandemia wywarła wpływ na miejsca pracy, użytkowników i operatorów transportu publicznego oraz władze publiczne. W konkluzjach w sprawie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności Rada Ministrów podkreśliła, że kryzys związany z COVID-19 poważnie wpłynął na transport publiczny i że reakcja polityczna na ten kryzys powinna mieć na celu przywrócenie zaufania do transportu publicznego oraz zwiększenie jego odporności, przyspieszenie jego zrównoważonej transformacji i modernizacji, przy jednoczesnym zapewnieniu cenowej przystępności transportu, z uwagi na zasadniczą rolę, jaką odgrywa on w budowaniu spójności społecznej i terytorialnej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES podkreśla niezwykle istotny fakt, że w czasie trwania pandemii transport publiczny wykazał swoją wartość, ponieważ zapewniał tak bardzo potrzebną mobilność pracowników pierwszego kontaktu i grup w niekorzystnej sytuacji. Pracownicy migrujący i kobiety stanowią duży odsetek tych grup i jak wiadomo, są w dużym stopniu uzależnieni od transportu publicznego w celu dotarcia do miejsc pracy i podstawowych usług. Jak wynika z danych Eurobarometru z 2020 r., zdecydowanie więcej kobiet niż mężczyzn korzysta z transportu publicznego. W analizie Parlamentu Europejskiego „Kobiety a transport”, choć wskazano na brak danych dotyczących wzorców mobilności z podziałem na płeć, przedstawiono interesujące spostrzeżenia dotyczące wyborów w tym zakresie (5). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES zwraca również uwagę na zwiększone koszty i zmniejszone zasoby, z którymi mierzą się dostawcy usług transportowych i władze publiczne w związku z pandemią. Chociaż środki zapobiegania rozprzestrzenianiu się COVID-19 doprowadziły do zwiększenia kosztów, a znaczny spadek liczby użytkowników sprawił, że przychody przedsiębiorstw były znacznie niższe, organy publiczne i rządowe oraz władze na szczeblu lokalnym zdawały sobie sprawę, że utrzymanie funkcjonowania transportu publicznego jest częścią ich obowiązku służenia społecznościom, a w szczególności ludziom, którzy działają na rzecz innych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Niniejsza opinia z inicjatywy własnej ma na celu przedstawienie kluczowych zaleceń dotyczących odbudowy i przyszłego rozwoju zrównoważonego, solidnego, sprzyjającego włączeniu społecznemu, dostępnego i odpornego transportu publicznego po kryzysie związanym z COVID-19, gotowego służyć przyszłym pokoleniom w obliczu starzenia się społeczeństwa w UE (6). Skoncentruje się ona na kwestiach finansowania, atrakcyjności i roli transportu w ekologicznej odbudowie gospodarki UE, ze szczególnym uwzględnieniem warunków socjalnych pracowników sektora transportu publicznego. Niedobór pracowników we wszystkich sektorach transportu wskazuje na wyraźną potrzebę przyjęcia takiego podejścia. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES uznaje, że transport publiczny jest istotnym elementem działań na rzecz ekologicznej odbudowy gospodarki Europy po pandemii. Stanowi on nie tylko odpowiedź na problemy związane ze zmianą klimatu, lecz także przyczynia się do poprawy jakości życia poprzez rozwiązanie problemu zatorów komunikacyjnych. „Do 2020 r. w transporcie publicznym na obszarach miejskich w Europie odnotowywano blisko 60 mld podróży pasażerskich rocznie, przy czym liczby te rosną. [...] Zatory komunikacyjne już teraz kosztują gospodarkę europejską 1 % jej PKB, tj. 100 mld EUR rocznie” (7). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zwraca uwagę, że pandemia zmieniła zachowania ludzi i ponownie skierowała uwagę władz publicznych i lokalnych na społeczną wartość transportu publicznego. Transport publiczny był jednak jednym z tych sektorów, które najbardziej ucierpiały z powodu drastycznego spadku liczby użytkowników, a jego odbudowa wymaga najwięcej czasu. Działo się to w czasie, gdy ludzie przestawiali się na aktywną mobilność i podróże prywatnym samochodem, aby uniknąć zakażenia. O ile zwiększona aktywna mobilność jest dobrą tendencją i należy ją wspierać, o tyle kwestia zwiększonego wykorzystania samochodów prywatnych musi stać się przedmiotem poważnych rozważań europejskich decydentów politycznych oraz władz krajowych, lokalnych i regionalnych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES przyznaje, że pomimo utrzymania ciągłości świadczenia usług transportu publicznego w czasie pandemii, kryzys silnie uderzył w zatrudnienie w tym sektorze. W Europie, przed pierwszym lockdownem, sektor ten zapewniał 2 mln bezpośrednich miejsc pracy (8). Co ważne, transport publiczny zapewnia bezpieczne miejsca pracy na rynkach lokalnych, charakteryzujące się dużą różnorodnością – od profili mniej wykwalifikowanych do wysoko wykwalifikowanych – i daje zatrudnienie osobom o bardzo zróżnicowanym pochodzeniu (9). Jednak znaczna część tych osób musiała zostać objęta rządowymi systemami zasiłków dla tymczasowo bezrobotnych, a wiele z nich zdecydowało się nie wracać do pracy. Dotyczy to w szczególności państw członkowskich, w których poziomy świadczeń socjalnych są niskie, a zasięg rokowań zbiorowych niewielki. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W związku z tym EKES ostrzega, że we wszystkich sektorach transportu w Europie, w tym w transporcie publicznym, występuje krytyczny niedobór pracowników. Jakość i bezpieczeństwo zatrudnienia stały się kluczowymi kryteriami dla osób poszukujących pracy, a zabezpieczenie społeczne i zasięg rokowań zbiorowych stanowią kluczowe gwarancje w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje starania organów publicznych i rządowych oraz władz na szczeblu regionalnym mające na celu utrzymanie niezbędnego poziomu usług transportu publicznego przez cały okres pandemii w trudnych okolicznościach, które wymagały wsparcia finansowego i inwestycji w protokoły bezpieczeństwa w związku z COVID-19. Komitet uznaje, że odpowiednie władze musiały wprowadzić znaczne limity pasażerów w pojazdach (10), wdrożyć rozwiązania cyfrowe w celu ograniczenia bezpośredniego kontaktu między użytkownikami i pracownikami, zwiększyć wydatki na sprzęt ochrony zdrowia i urządzenia sanitarno-higieniczne oraz zrównoważyć spadek przychodów spowodowany nagłym i trwałym zmniejszeniem liczby użytkowników transportu publicznego. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jednocześnie EKES ubolewa, że protokoły bezpieczeństwa w związku z COVID-19 w sektorze transportu nie zawsze były przyjmowane w sposób inkluzywny, z uwzględnieniem wszystkich zainteresowanych osób. Na przykład w niektórych przypadkach transport publiczny stał się niedostępny dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych ze względu na ograniczenie lub zawieszenie pomocy udzielanej osobom o ograniczonej możliwości poruszania się (11) oraz fakt, że rozwiązania cyfrowe nie uwzględniały osób o niższych umiejętnościach cyfrowych, osób, które nie mogą pozwolić sobie na zakup urządzeń cyfrowych lub usług łączności elektronicznej, a także nie były opracowywane zgodnie z unijnymi strategiami dotyczącymi dostępności i odpowiednimi normami. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zwraca uwagę, że obecnie potrzebne są strategie na okres po pandemii, aby uczynić transport publiczny atrakcyjnym i sprawić, że będzie z niego korzystać więcej osób. Jak Komitet podkreślił w opinii INT/909, „mamy teraz możliwość sprawiedliwego ożywienia i szybkiej odbudowy naszych gospodarek, aby uczynić je bardziej ekologicznymi, sprawiedliwszymi i odporniejszymi na przyszłe wstrząsy” (12). Wezwanie to powtórzono w opinii TEN/728, w której EKES zwrócił uwagę, że „transformacja ekologiczna musi zarówno być sprawiedliwa społecznie, jak i chronić konkurencyjność europejskiego transportu, w tym poprzez pełne wdrożenie europejskiego obszaru transportu, przy pełnym wdrożeniu jednolitego rynku” (13). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W świetle powyższych rozważań, aby zwiększyć atrakcyjność transportu publicznego, konieczne są następujące kluczowe elementy:






  — | dostępność, przekładająca się na wystarczającą pojemność środków transportu publicznego, aby sprostać zwiększonemu popytowi, zwłaszcza na obszarach wiejskich i peryferyjnych, gdzie często ludzie mają mniej możliwości wyboru; |
| --- | --- | --- |

3.8.

—

dostępność, przekładająca się na wystarczającą pojemność środków transportu publicznego, aby sprostać zwiększonemu popytowi, zwłaszcza na obszarach wiejskich i peryferyjnych, gdzie często ludzie mają mniej możliwości wyboru;

| — | wystarczająca liczba pracowników, którzy mają zapewnione odpowiednie warunki i szkolenia, stabilne, wysokiej jakości miejsca pracy oraz pełen zakres praw i świadczeń; |
| --- | --- |

—

wystarczająca liczba pracowników, którzy mają zapewnione odpowiednie warunki i szkolenia, stabilne, wysokiej jakości miejsca pracy oraz pełen zakres praw i świadczeń;

| — | połączenia – zwiększone i skuteczne – obejmujące różne rodzaje transportu, w obrębie obszarów miejskich i pozamiejskich oraz pomiędzy nimi, w celu zapewnienia wszystkim pasażerom bezproblemowych podróży intermodalnych, w tym pomiędzy różnymi regionami geograficznymi; |
| --- | --- |

—

połączenia – zwiększone i skuteczne – obejmujące różne rodzaje transportu, w obrębie obszarów miejskich i pozamiejskich oraz pomiędzy nimi, w celu zapewnienia wszystkim pasażerom bezproblemowych podróży intermodalnych, w tym pomiędzy różnymi regionami geograficznymi;

| — | przystępność cenowa dla wszystkich członków społeczeństwa; aby to zapewnić, kalkulacje kosztów transportu publicznego powinny uwzględniać przystępność dla osób doświadczających ubóstwa społeczno-gospodarczego i wykluczenia; w ścisłej współpracy z odpowiednimi społecznościami należy przeanalizować ukierunkowane programy wspierające grupy znajdujące się w najbardziej niekorzystnej sytuacji społeczno-gospodarczej; |
| --- | --- |

—

przystępność cenowa dla wszystkich członków społeczeństwa; aby to zapewnić, kalkulacje kosztów transportu publicznego powinny uwzględniać przystępność dla osób doświadczających ubóstwa społeczno-gospodarczego i wykluczenia; w ścisłej współpracy z odpowiednimi społecznościami należy przeanalizować ukierunkowane programy wspierające grupy znajdujące się w najbardziej niekorzystnej sytuacji społeczno-gospodarczej;

| — | dostępność umożliwiająca bezproblemowe i niezależne użytkowanie przez wszystkich, w tym osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze i osoby o (czasowo) ograniczonej możliwości poruszania się; |
| --- | --- |

—

dostępność umożliwiająca bezproblemowe i niezależne użytkowanie przez wszystkich, w tym osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze i osoby o (czasowo) ograniczonej możliwości poruszania się;

| — | bezpieczeństwo użytkowników i pracowników skoncentrowane wokół aspektu płci i wymiaru intersekcjonalnego; jak pokazały ostatnie lata, inkluzywne środki ochrony zdrowia publicznego są równie istotne z punktu widzenia bezpiecznego podróżowania; pracownicy sektora transportu publicznego potrzebują bezpiecznego środowiska pracy, wolnego od przemocy i mobbingu; |
| --- | --- |

—

bezpieczeństwo użytkowników i pracowników skoncentrowane wokół aspektu płci i wymiaru intersekcjonalnego; jak pokazały ostatnie lata, inkluzywne środki ochrony zdrowia publicznego są równie istotne z punktu widzenia bezpiecznego podróżowania; pracownicy sektora transportu publicznego potrzebują bezpiecznego środowiska pracy, wolnego od przemocy i mobbingu;

| — | jakość pod względem wygody, czasu podróży, pomocy ze strony wystarczającej liczby pracowników, dostępnych rozwiązań cyfrowych, informacji o rozwiązaniach i rozkładach jazdy. |
| --- | --- |

—

jakość pod względem wygody, czasu podróży, pomocy ze strony wystarczającej liczby pracowników, dostępnych rozwiązań cyfrowych, informacji o rozwiązaniach i rozkładach jazdy.

| 3.9. | EKES zwraca uwagę, że w latach poprzedzających pandemię rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 w sprawie zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych wprowadziło możliwość świadczenia usług transportu publicznego przez operatorów prywatnych po przeprowadzeniu przetargów konkurencyjnych oraz zawierania umów o świadczenie usług publicznych na podstawie ogólnych przepisów UE dotyczących zamówień publicznych. Ponieważ pandemia dowiodła, że transport publiczny odgrywa strategiczną rolę w społeczeństwie i mobilności, a jednocześnie boryka się z bezprecedensowym niedoborem personelu, EKES podkreśla, że umowy o świadczenie usług publicznych muszą zapewniać ochronę pod względem warunków socjalnych i warunków zatrudnienia w celu utrzymania umiejętności w tym sektorze. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Transport publiczny jest usługą, z której musi móc korzystać całe społeczeństwo, w całej swojej różnorodności. W związku z tym kluczowe znaczenie ma zachowanie przejrzystości procedur udzielania zamówień oraz zapewnienie udziału zarówno pracowników, jak i użytkowników w podejmowaniu decyzji o udzieleniu zamówienia. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES docenia fakt, że w celu złagodzenia społecznych i gospodarczych skutków pandemii COVID-19 Komisja uruchomiła Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RFF). W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (14) określono warunki, na jakich państwa członkowskie mogą uzyskać dostęp do unijnych dotacji z RRF. Musiały one przedstawić plany krajowe i zobowiązać się do wydania 37 % środków z unijnych dotacji na inwestycje i reformy w dziedzinie klimatu oraz 20 % na transformację cyfrową. Głównym elementem tych planów jest czysta mobilność. EKES zwraca jednak uwagę, że wdrożenie tych środków będzie miało wpływ na społeczeństwo, w tym na pracowników, a zatem nie może odbywać się za zamkniętymi drzwiami. Wszystkie zainteresowane strony dialogu społecznego powinny być zaangażowane w rozwój polityki na rzecz bardziej ekologicznego i zrównoważonego transportu publicznego (15). Podobnie zainteresowane strony z sektora publicznego powinny mieć możliwość skutecznego monitorowania wdrażania polityki publicznej i wydatkowania odpowiednich środków publicznych. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Należy propagować inkluzywne uczestnictwo w rozwiązaniach w zakresie rozwoju transportu publicznego, aby wszystkie zainteresowane strony, w tym władze publiczne, dostawcy usług, użytkownicy transportu publicznego oraz eksperci ds. dostępności i planowania przestrzeni miejskiej, mogli odegrać swoją rolę (16). Należy propagować najlepsze praktyki współtworzenia rozwiązań w zakresie transportu publicznego (17). Podejście oparte na „uniwersalnym projektowaniu” zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (18) przy opracowywaniu usług powinno umożliwiać korzystanie z nich jak największej i jak najbardziej zróżnicowanej grupie użytkowników, w tym osobom z niepełnosprawnościami, osobom starszym i osobom o ograniczonej możliwości poruszania się. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | W komunikacie „Gotowi na 55” Komisja stwierdza, że „wielu obywateli, w szczególności młodszych, jest skłonnych zmienić swoje przyzwyczajenia w zakresie konsumpcji i mobilności po uzyskaniu istotnych informacji w celu ograniczenia pozostawianego przez siebie śladu węglowego oraz aby żyć w czystszym i zdrowszym środowisku” (19). Zwiększenie atrakcyjności tych rodzajów transportu dla wszystkich przyczyni się do przejścia na bardziej ekologiczne i zrównoważone rodzaje transportu. Ważne jest podnoszenie świadomości na temat wpływu transportu i indywidualnych wyborów dotyczących mobilności na środowisko. Same działania promocyjne nie będą jednak miały niezbędnego wpływu, jeżeli nie zaradzi się w odpowiedni sposób wyzwaniom związanym z zapewnieniem istnienia dostępnego, przystępnego cenowo i bezpiecznego transportu publicznego. Chociaż wiele osób zdaje sobie sprawę z pilnej z punktu widzenia środowiska potrzeby korzystania z bardziej ekologicznych środków transportu, osoby te nie będą w stanie wnieść cennego wkładu w transformację ekologiczną, jeżeli po prostu nie będą mogły sobie pozwolić na bardziej ekologiczny transport lub nie będą mogły uzyskać do niego dostępu. Będzie to ogromna stracona szansa dla UE. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES pragnie podkreślić fakt, że COVID-19 spowodował szybsze włączenie technologii cyfrowych do transportu publicznego. Tendencje te najprawdopodobniej utrzymają się i będą wspierane poprzez wdrożenie unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności i krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. Chociaż cyfryzacja może przyczynić się do efektywności i zrównoważoności transportu publicznego, a także przynieść korzyści użytkownikom transportu (np. cyfrowe systemy planowania podróży, informacje dotyczące transportu w czasie rzeczywistym), należy zadbać o to, aby transformacja cyfrowa nie odbywała się kosztem możliwości zatrudnienia dla pracowników sektora transportu i usług wsparcia osobistego dla użytkowników, ani nie zwiększała różnic w mobilności między tymi użytkownikami transportu, którzy mogą odnosić korzyści z cyfryzacji, a tymi którzy takich korzyści odnosić nie mogą ze względu na niedostępność i nieprzystępność cenową usług cyfrowych oraz niższe umiejętności cyfrowe. EKES wzywa zatem decydentów do wdrożenia procesów transformacji cyfrowej mających na celu osiągnięcie zrównoważonego i sprawiedliwego transportu dla wszystkich w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu i partycypacyjny. |
| --- | --- |

3.14.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u TEN/766 w sprawie Nowych unijnych ram mobilności miejskiej (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 107).

1

Nowych unijnych ram mobilności miejskiej

(2)  Rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczące usług publicznych w zakresie kolejowego i drogowego transportu pasażerskiego oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 1191/69 i (EWG) nr 1107/70 (Dz.U. L 315 z 3.12.2007, s. 1).

2

(3)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/23/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania koncesji (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 1).

3

(4)  Ramy mobilności w miastach, COM(2021) 811 final.

4

(5)  „Women and transport” [Kobiety a transport], Parlament Europejski, Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia, grudzień 2021 r., https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/701004/IPOL_STU(2021)701004_EN.pdf, s. 34–35, „Dane należy rozpatrywać w kontekście potrzeb kobiet w zakresie mobilności. Jak wspomniano w poprzednich sekcjach, kobiety częściej pracują w niepełnym wymiarze czasu pracy, opiekują się dziećmi i krewnymi, żyją dłużej, rzadziej posiadają prawo jazdy i własny samochód, a także częściej niż mężczyźni korzystają z transportu publicznego i chodzą pieszo. W porównaniu z mężczyznami wzorce codziennej mobilności kobiet są bardziej złożone. Jednocześnie kobiety często sprawują ograniczoną kontrolę nad finansami domowymi, ponieważ częściej są drugimi żywicielami rodziny (Borgato i in., 2021; Rastrigina i Verashchagina, 2015). Ogólnie rzecz biorąc, kobiety są bardziej narażone na ubóstwo i wykluczenie społeczne (EIGE, 2020), ponieważ częściej należą do grup w trudnej sytuacji, a przystępność cenowa jest kluczowym aspektem ich mobilności”.

5

(6)  Ageing Europe – statistics on population developments – Eurostat [Starzejąca się Europa – statystyki dotyczące zmian demograficznych – Eurostat].

6

(7)  Wspólne oświadczenie ETF i UITP na COP26, Tackling climate action with public transport is one of the EU's largest economic opportunities of the 21st century [Przeciwdziałanie zmianie klimatu za pomocą transportu publicznego jako jedna z największych szans gospodarczych UE w XXI wieku].

7

Tackling climate action with public transport is one of the EU's largest economic opportunities of the 21st century

(8)  Relaunching Transport and Tourism in the EU after COVID-19 [Ożywienie transportu i turystyki w UE po pandemii COVID-19], maj 2021 r., analiza sporządzona przez Departament Tematyczny ds. Polityki Strukturalnej i Polityki Spójności Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej na zlecenie Komisji Transportu i Turystyki Parlamentu Europejskiego.

8

Relaunching Transport and Tourism in the EU after COVID-19

(9)  Wspólne oświadczenie ETF i UITP na COP26, Tackling climate action with public transport is one of the EU's largest economic opportunities of the 21st century [Przeciwdziałanie zmianie klimatu za pomocą transportu publicznego jako jedna z największych szans gospodarczych UE w XXI wieku].

9

Tackling climate action with public transport is one of the EU's largest economic opportunities of the 21st century

(10)  W 2020 r., podczas pierwszego lockdownu, Mediolan i Barcelona ograniczyły liczbę pasażerów w transporcie publicznym odpowiednio do 25 % i 50 %, Irlandia do 20 %, a Portugalia do dwóch trzecich – COVID-19 and urban mobility: impacts and perspectives [COVID-19 a mobilność w miastach: skutki i perspektywy], wrzesień 2020 r., analiza sporządzona przez Departament Tematyczny ds. Polityki Strukturalnej i Polityki Spójności Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej na zlecenie Komisji Transportu i Turystyki Parlamentu Europejskiego (PE 652.213).

10

COVID-19 and urban mobility: impacts and perspectives

(11)  EDF Recommendations on exit measures for transport services in light of covid-19 [Zalecenia EDF dotyczące środków wyjścia w odniesieniu do usług transportowych w kontekście COVID-19].

11

(12)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 219.

12

(13)  Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 100.

13

(14)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

14

(15)  Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych stanowi, że „[p]rzy tworzeniu i wdrażaniu prawodawstwa i polityki celem wprowadzenia w życie niniejszej konwencji, a także w toku podejmowania decyzji w zakresie spraw dotyczących osób niepełnosprawnych Państwa Strony będą ściśle konsultować się z osobami niepełnosprawnymi, a także angażować te osoby, w tym niepełnosprawne dzieci, w te procesy, za pośrednictwem reprezentujących je organizacji” – art. 4 ust. 3 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Ponadto w opinii „Dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu” podkreślono, że „EKES, podobnie jak w opinii z 2012 r., pragnie zachęcić do otwartej, ciągłej i przejrzystej wymiany poglądów między społeczeństwem obywatelskim (przedsiębiorstwa, pracodawcy, pracownicy, użytkownicy, organizacje pozarządowe, środowiska akademickie itp.), Komisją i innymi właściwymi podmiotami, takimi jak władze krajowe na różnych szczeblach, na temat wdrażania białej księgi. W ten sposób zwiększy się akceptacja i zrozumienie ze strony społeczeństwa obywatelskiego, a także przekaz informacji zwrotnych przydatnych dla decydentów politycznych i osób odpowiedzialnych za wdrażanie” (Dz.U. C 341 z 24,8. 2021, s. 100).

15

(16)  Zgodnie z zaleceniami zawartymi w opinii „Wyzwania społeczne związane z ekologizacją transportu morskiego i żeglugi śródlądowej”„EKES uważa, że zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, w tym partnerów społecznych, jest niezbędne do osiągnięcia zarówno znaczących, jak i zrównoważonych rozwiązań w kontekście ekologizacji transportu morskiego” (Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 18).

16

(17)  Zob. np. projekt TRIPS „TRansport Innovation for disabled People needs Satisfaction” [Innowacje w zakresie transportu na rzecz osób niepełnosprawnych].

17

(18)  Art. 2 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.

18

(19)  „Gotowi na 55” (COM(2021) 550 final).

19

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/122 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/122

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dyplomacja kulturalna jako nośnik stosunków zewnętrznych UE – nowe partnerstwa i rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/17)

| Sprawozdawca: | Luca JAHIER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Luca JAHIER

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 14.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 178/1/1 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

14.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

178/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Kultura ma charakter inkluzywny. Jest kapitałem, który pozwala rozświetlić ścieżkę, po której stąpamy w Europie i wizerunek, jaki projektujemy w świecie. W momencie, gdy wojna powróciła na kontynent europejski, powodując olbrzymie zniszczenia i rozdarcia – zarówno miejsc, jak i życia ludzkiego –bardziej niż kiedykolwiek potrzebujemy, by stosunki kulturalne były narzędziem dialogu, pokoju i przyszłości. Uczynienie kultury wiodącym i strategicznym nośnikiem polityki zagranicznej Unii Europejskiej, o co wielokrotnie apelowano w wielu dokumentach i ważnych inicjatywach na przestrzeni ostatnich 17 lat, musi obecnie stać się prawdziwym priorytetem. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Nadszedł czas, by na podstawie komunikatu Komisji Europejskiej z 2016 r., a także licznych decyzji i wytycznych Rady oraz zaleceń Parlamentu Europejskiego, przyjąć pełnoprawny, wieloletni i strategiczny plan działania, który – koordynowany przez Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ) – tworzyłby rzeczywistą synergię z różnymi politykami i strukturami Komisji Europejskiej i państw członkowskich oraz zapewniałby platformę skutecznych, wzajemnych powiązań z szerszymi środowiskami – zarówno z zaangażowanymi władzami terytorialnymi, jak i z wieloma podmiotami prywatnymi lub instytucjonalnymi, które już teraz podejmują aktywne działania. Należy zapewnić mu niezbędne środki finansowe. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W międzyczasie należy bezzwłocznie wzmocnić działania mające na celu ochronę, renowację i odbudowę dziedzictwa na obszarach dotkniętych klęskami żywiołowymi, kryzysami i konfliktami; trzeba też zintensyfikować szkolenie podmiotów lokalnych i budowanie zdolności lokalnych instytucji i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Należy także podjąć bardziej ambitne działania w sektorze kreatywnym oraz uruchomić znaczące projekty pilotażowe m.in. na obszarze Bałkanów Zachodnich, Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, na kontynencie afrykańskim i w Ukrainie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ponadto należy zidentyfikować szeroki zakres działań i inicjatyw, które są już podejmowane na szczeblu instytucji i organizacji europejskich, poszczególnych państw i wielu organizacji społeczeństwa obywatelskiego w państwach członkowskich, a także w ramach różnych partnerstw międzynarodowych, z myślą o utworzeniu platformy UE na rzecz międzynarodowych stosunków kulturalnych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Należy utworzyć w ramach ESDZ znaczącą, specjalną strukturę, kierowaną przez specjalnego wysłannika UE ds. stosunków kulturalnych, która byłaby odpowiedzialna za opracowanie kompleksowego kierunku polityki, dysponowałaby niezbędnym budżetem i zdolnością tworzenia sieci z państwami członkowskimi i różnymi organizacjami, a także zapewniała instrumenty i niewielkie środki finansowe dla delegatur UE w celu rozwijania inicjatyw w stosownych krajach. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Ogólny kontekst opinii

| 2.1. | Kultura od dawna uwzględniana jest w programie prac instytucji europejskich, jako instrument polityki zagranicznej Unii Europejskiej mający na celu pogłębienie związków między różnorodnością kulturową, prawami człowieka oraz spójnością społeczną i gospodarczą. Opiera się ona na sektorze kultury i sektorze kreatywnym jako siły napędowej wzrostu. Specyfika dyplomacji kulturalnej, którą Unia Europejska określiła jako narzędzie działania w dziedzinie polityki zagranicznej, polega na niestawianiu warunków współpracy kulturalnej i na propagowaniu podejścia wykraczającego poza zwykłą promocję produkcji kulturalnej państw członkowskich, by dać pierwszeństwo dzieleniu się przestrzenią wspólnej produkcji kulturalnej z krajami partnerskimi na szczeblu społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Już w 2007 r. Komisja Europejska przyjęła komunikat dotyczący Europejskiej agendy kultury w dobie globalizacji świata (1), między innymi w celu zwiększenia roli wymiaru kulturalnego w stosunkach zewnętrznych UE. Parlament Europejski stanowczo poparł to podejście w rezolucji z 2008 r. i ponownie – w rezolucji z 2011 r., przewidując na kolejny rok specjalny budżet w wysokości 500 tys. EUR na realizację działań przygotowawczych na rzecz wykorzystania kultury w stosunkach międzynarodowych, co doprowadziło do przeprowadzenia w 2014 r. istotnego badania ramowego (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Rada Europejska wielokrotnie wyrażała poparcie dla potencjału dyplomatycznego stosunków kulturalnych, zwłaszcza w konkluzjach z 2007, 2008, 2014 i 2015 r., a także w planach działania Komisji począwszy od 2014 r. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Przeprowadzone w tamtym dziesięcioleciu prace przygotowawcze zostały uwzględnione we wspólnym komunikacie (3) Komisji i Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa z czerwca 2016 r. pt.
  W stronę strategii UE w dziedzinie międzynarodowych stosunków kulturalnych
  . W komunikacie określono trzy obszary prac nad opracowaniem tej strategii:






  — | rozwój społeczno-gospodarczy koncentrujący się na polityce kulturalnej, a także rola władz lokalnych w inicjatywach kulturalnych i sektora kultury i kreatywnego w krajach partnerskich, |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

rozwój społeczno-gospodarczy koncentrujący się na polityce kulturalnej, a także rola władz lokalnych w inicjatywach kulturalnych i sektora kultury i kreatywnego w krajach partnerskich,

| — | dialog międzykulturowy na rzecz pokoju i stabilności, |
| --- | --- |

—

dialog międzykulturowy na rzecz pokoju i stabilności,

| — | ochrona dziedzictwa kulturowego przed klęskami żywiołowymi, konfliktami zbrojnymi i handlem artefaktami, z których może być finansowana działalność terrorystyczna. |
| --- | --- |

—

ochrona dziedzictwa kulturowego przed klęskami żywiołowymi, konfliktami zbrojnymi i handlem artefaktami, z których może być finansowana działalność terrorystyczna.

| 2.5. | W komunikacie zwrócono również uwagę na potrzebę wspierania stopniowej koordynacji działań państw członkowskich w celu przezwyciężenia obecnego sporego rozdrobnienia, promowania roli centrów pełnionej przez delegatury UE w krajach trzecich, pogłębienia współpracy z EUNIC (Europejskim Stowarzyszeniem Narodowych Instytutów Kultury) jako gwarantem prerogatyw państw członkowskich w dziedzinie kultury oraz sięgnięcia po już istniejące w różnych dziedzinach narzędzia i linie finansowania. Utworzono również platformę dyplomacji kulturalnej (4), aby ułatwić wyodrębnienie odpowiednich programów i zasobów oraz koordynację działań różnych zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES wypowiedział się na temat tego komunikatu (5) w maju 2017 r., gdy zdecydowanie go poparł, wskazując jednak także na potrzebę poczynienia kroku naprzód, począwszy od dokumentu pt. „W kierunku strategii UE”, a skończywszy na przyjęciu, a następnie wdrożeniu w pełni rozwiniętej strategii i planu działania. Plan działania – jak stwierdził – powinien spełniać cztery wymogi strukturalne: zapewniać przejrzystość zarządzania na poziomie UE; gwarantować koordynację i dodatkową pomoc na poziomie państw członkowskich; wyjaśniać aspekty finansowe oraz wspierać sieci wzajemnie powiązanych podmiotów w dziedzinie kultury reprezentujących sprawnie funkcjonujące społeczeństwo obywatelskie. EKES zaapelował również, by wymiar kulturalny stał się czwartym filarem strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, a także by stworzono odpowiednie sieci angażujące różne, już działające w tej dziedzinie środowiska zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz inne organizacje na rozmaitych szczeblach. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Parlament Europejski w przyjętej w lipcu 2017 r. rezolucji (6) podkreślił, że w komunikacie brakuje bardziej znaczącej struktury, która umożliwiałaby opracowanie skutecznej strategii dyplomacji kulturalnej UE i wyasygnowanie odpowiednich funduszy. Również KR wydał w czerwcu 2017 r. opinię wytyczającą zdecydowany kierunek działania (7), w której przypomniał o kluczowej roli, jaką miasta i lokalne szczeble sprawowania rządów mogą odegrać w rozwoju sieci współpracy kulturalnej na szczeblu sąsiedztwa. Temat ten został w dużej mierze uwzględniony w obszernym badaniu z 2020 r. (8), w którym nakreślono wielopoziomową strategię na rzecz międzynarodowych stosunków kulturalnych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W konkluzjach z maja 2017 r. Rada zebrała i powtórzyła propozycje Komisji, a także zaleciła utworzenie Grupy Przyjaciół Prezydencji, która byłaby przekrojową platformą ułatwiającą realizację strategii. Powróciła następnie do kwestii dyplomacji kulturalnej w ważnych konkluzjach z czerwca 2019 r. w sprawie strategicznego podejścia UE do międzynarodowych stosunków kulturalnych i ram działania (9), w konkluzjach z września 2019 r. w sprawie kulturowego wymiaru zrównoważonego rozwoju (10), w konkluzjach z maja 2020 r. w sprawie zarządzania ryzykiem w obszarze dziedzictwa kulturowego (11) oraz w konkluzjach z czerwca 2021 r. (12) w sprawie podejścia UE do dziedzictwa kulturowego podczas konfliktów i kryzysów. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ponadto w europejskich ramach działania (13), opublikowanych w następstwie Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego (2018 r.), Komisja określiła „Dziedzictwo kulturowe na rzecz wzmocnienia globalnych partnerstw: wzmocnienie współpracy międzynarodowej” mianem jednego z pięciu głównych filarów działań UE. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi i propozycje

| 3.1. | Przedstawiony kontekst uzmysławia zatem skalę rozwoju polityki oraz to, jak wiele różnych opracowań, wytycznych, propozycji i decyzji sporządzono wraz z upływem lat. Świadczy również o obecnie ugruntowanym konsensusie co do tego, że kultura jest nośnikiem budowania tożsamości i spójności, motorem rozwoju społeczno-gospodarczego oraz istotnym czynnikiem rozwijania pokojowych stosunków, w tym współpracy międzyludzkiej (obejmującej zarówno organizacje społeczeństwa obywatelskiego, jak i uczelnie wyższe, ośrodki kultury, muzea, miasta i inne organizacje pośredniczące).
  Panuje ponadto coraz powszechniejsze przeświadczenie, że nacisk na wymiar kulturalny może istotnie przyczynić się do realizacji Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. |
| --- | --- |

3.1.

Panuje ponadto coraz powszechniejsze przeświadczenie, że nacisk na wymiar kulturalny może istotnie przyczynić się do realizacji Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030.

| 3.2. | Ponadto kultura jest obecnie częścią głównych instrumentów współpracy UE, a także różnorakich umów dwustronnych UE z państwami trzecimi, a od wielu lat realizuje się szeroki wachlarz projektów kulturalnych w ramach pomocy technicznej i finansowej UE.
  Celem tych działań jest: konserwacja i restauracja zabytków dziedzictwa kulturowego, wytwarzanie dzieł sztuki i obrót nimi, tworzenie lub renowacja muzeów, wzmocnienie potencjału podmiotów kultury i artystów na szczeblu lokalnym, ułatwianie ich swobodnego przemieszczania się między krajami, organizacja ważnych imprez kulturalnych, podnoszenie świadomości społecznej w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego oraz rozwój nowego modelu zrównoważonej turystyki. Komisja wspiera również tworzenie i wzmacnianie przemysłu kulturalnego w krajach partnerskich, zwłaszcza w sektorze audiowizualnym i kinematograficznym, a także promowanie lokalnego dostępu do kultury. |
| --- | --- |

3.2.

Celem tych działań jest: konserwacja i restauracja zabytków dziedzictwa kulturowego, wytwarzanie dzieł sztuki i obrót nimi, tworzenie lub renowacja muzeów, wzmocnienie potencjału podmiotów kultury i artystów na szczeblu lokalnym, ułatwianie ich swobodnego przemieszczania się między krajami, organizacja ważnych imprez kulturalnych, podnoszenie świadomości społecznej w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego oraz rozwój nowego modelu zrównoważonej turystyki. Komisja wspiera również tworzenie i wzmacnianie przemysłu kulturalnego w krajach partnerskich, zwłaszcza w sektorze audiowizualnym i kinematograficznym, a także promowanie lokalnego dostępu do kultury.

| 3.3. | Ta aktywność jest jednak bardzo fragmentaryczna, częściowo niewidoczna i pozbawiona rozpoznawalnej wizji strategicznej, co czyni ją raczej niezdolną do rozwinięcia swego prawdziwego potencjału jako coraz bardziej znaczącego motoru polityki zagranicznej UE oraz istotny instrument partnerstwa w wielu częściach świata. A jest ona ukrytym atutem, z którego mogłaby powstać prawdziwa masa krytyczna ogromnego kapitału złożonego z bieżących i możliwych do realizacji inicjatyw na szczeblu państw członkowskich, a także z bardzo wielu podmiotów i instytucji lokalnych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Należy również mieć na uwadze, że aby dyplomacja kulturalna Unii Europejskiej miała sens, powinna być rozumiana i rozwijana jako instrument polityki zagranicznej Unii, a tym samym musi jej towarzyszyć niezbędną wizja wpływu, który w przypadku Unii Europejskiej wyraża się w propagowaniu na świecie modelu pokojowego współistnienia i integracji narodów, poszanowania praw podstawowych i wolności wypowiedzi artystycznej, zgodnie z zasadami demokracji i państwa prawa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ponadto kultura jest produktem pracy, który stanowi filar, na którym zbudowana jest Europa. Praca umożliwiła rozwój przemysłu, postawiła Europę w centrum handlu, ukształtowała historię europejskich miast, umożliwiając emancypację jej mieszkańców, a jednocześnie zagwarantowała potwierdzenie praw socjalnych i europejskiego modelu społecznego. Kultura pracy musi pozostać centralnym elementem działań europejskich. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Dziedzictwo kulturowe, w wymiarze materialnym i niematerialnym, jest z natury rzeczy kwestią politycznie drażliwą, bardzo złożoną i bogatą w wiele znaczeń symbolicznych i emocjonalnych. W związku z tym istnieje wysokie ryzyko manipulacji politycznej w odniesieniu do historii tego dziedzictwa i tego, która grupa społeczna może rościć sobie prawo do tej spuścizny, a także odnośnie do jej wykorzystania, zwłaszcza, gdy mamy do czynienia z mniejszościami oraz w przypadku konfliktów. Dziedzictwo kulturowe może zatem stać się motorem konfliktu, ale także nośnikiem pokoju, pojednania i wspólnego rozwoju. Wynika z tego wyraźnie, że jest ono potężnym elementem dyplomatycznym uzupełniającym podejście UE do pokoju, bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Konkluzje Rady UE z 21 czerwca ubiegłego roku, skupione przede wszystkim na ochronie dziedzictwa podczas konfliktów i kryzysów, ponownie rozbudzają ambicje związane z uczynieniem z dyplomacji kulturalnej istotnego nośnika pokoju i rozwoju w ramach wspólnej europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony. Powierza się w niej również ESDZ, Komisji oraz wszystkim właściwym agencjom i organom UE przygotowanie konkretnych działań w tym kierunku, między innymi poprzez powołanie wspieranej przez ESDZ specjalnej grupy zadaniowej, której zadaniem jest sporządzanie dla Rady corocznego sprawozdania z osiągniętych postępów. W punkcie 8 konkluzji Rady podkreśla się znaczenie wzmacniania wszystkich niezbędnych partnerstw ze stosownymi organizacjami międzynarodowymi i regionalnymi, a także międzyrządowymi i pozarządowymi. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Należy zatem zdecydowanie powtórzyć postulaty zawarte już w opinii EKES-u z 2017 r. oraz w rezolucji PE z 2017 r., które dotyczyły przyjęcia prawdziwego planu działania, tak jak uczyniono już ostatnio w różnych innych obszarach działania UE, oraz określenia elastycznej i sprawnej, stanowiącej punkt odniesienia struktury działania i niezbędnych własnych środków finansowych, które można by uruchomić w innych, już istniejących programach.
  Plan ten powinien skupiać się przede wszystkim na następujących aspektach: zwiększenie spójności zewnętrznych polityk i instrumentów UE; komplementarność dziedzictwa materialnego i niematerialnego; powiązanie ze zmianą klimatu jako źródłem kryzysu; włączenie i upodmiotowienie lokalnych podmiotów, kobiet i młodzieży; tworzenie i wymiana wiedzy, ustanawianie sieci oraz ich łączenie z już istniejącymi sieciami, takimi jak Erasmus+; różne możliwości rozwijania konkretnej współpracy i partnerstwa między instytucjami kulturalnymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego UE w tej dziedzinie a ich odpowiednikami w krajach trzecich; zacieśnienie współpracy z różnymi istniejącymi organami regionalnymi i międzynarodowymi, tak aby kultura stała się ważną osią tych synergii.
  A przede wszystkim plan ten powinien rozwijać wzajemne powiązania między następującymi wymiarami:






  — | stosunki kulturalne i zrównoważony rozwój, |
| --- | --- | --- |

3.8.

Plan ten powinien skupiać się przede wszystkim na następujących aspektach: zwiększenie spójności zewnętrznych polityk i instrumentów UE; komplementarność dziedzictwa materialnego i niematerialnego; powiązanie ze zmianą klimatu jako źródłem kryzysu; włączenie i upodmiotowienie lokalnych podmiotów, kobiet i młodzieży; tworzenie i wymiana wiedzy, ustanawianie sieci oraz ich łączenie z już istniejącymi sieciami, takimi jak Erasmus+; różne możliwości rozwijania konkretnej współpracy i partnerstwa między instytucjami kulturalnymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego UE w tej dziedzinie a ich odpowiednikami w krajach trzecich; zacieśnienie współpracy z różnymi istniejącymi organami regionalnymi i międzynarodowymi, tak aby kultura stała się ważną osią tych synergii.

A przede wszystkim plan ten powinien rozwijać wzajemne powiązania między następującymi wymiarami:

—

stosunki kulturalne i zrównoważony rozwój,

| — | stosunki kulturalne i gospodarka o obiegu zamkniętym, |
| --- | --- |

—

stosunki kulturalne i gospodarka o obiegu zamkniętym,

| — | stosunki kulturalne i transformacja cyfrowa, |
| --- | --- |

—

stosunki kulturalne i transformacja cyfrowa,

| — | stosunki kulturalne, pokój i stabilność, |
| --- | --- |

—

stosunki kulturalne, pokój i stabilność,

| — | stosunki kulturalne i krzewienie praw podstawowych i wolności wypowiedzi. |
| --- | --- |

—

stosunki kulturalne i krzewienie praw podstawowych i wolności wypowiedzi.

| — | stosunki kulturalne i mniejszości, ochrona i promowanie kultur i języków mniejszości, |
| --- | --- |

—

stosunki kulturalne i mniejszości, ochrona i promowanie kultur i języków mniejszości,

| — | stosunki kulturalne i promowanie równości płci |
| --- | --- |

—

stosunki kulturalne i promowanie równości płci

| 3.9. | Opracowując ten plan z jak najszerszym udziałem różnych podmiotów, tak jak jest to obecnie przyjęte, i kładąc na niego taki sam nacisk i nadając mu takie samo znaczenie, co w przypadku innych niedawnych planów, należy niemniej podjąć bezzwłocznie szereg konkretnych działań, by wreszcie wypełnić treścią mandat Rady oraz rozliczne, wcześniej przywołane zalecenia i propozycje innych instytucji, a także umożliwić wysunięcie tego procesu na pierwszy plan. Tytułem przykładu wymieniono poniżej niektóre tego rodzaju działania. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.9.1. | Ochrona, renowacja i odbudowa dziedzictwa na obszarach dotkniętych katastrofami naturalnymi, kryzysem i konfliktem, począwszy od już istniejących misji WPBiO (w Afganistanie, Ukrainie, Gruzji, Kosowie, Libii, terytoriach palestyńskich (Ramallah i Rafah), Nigrze, Mali i Rogu Afryki (Somalia i Somaliland)– oraz w razie konieczności – dostosowanie ich mandatu. W tym celu należy: inwestować w dialog wewnątrzwspólnotowy i międzyetniczny (oraz, w stosownych przypadkach, międzyznaniowy); uczynienie z odbudowy i zachowania dziedzictwa kulturowego narzędzia odbudowy wspólnej pamięci i pojednania, ale także szansy na tworzenie miejsc pracy oraz zrównoważonej działalności gospodarczej i turystycznej; budowanie zdolności na poziomie lokalnym i niezbędnych działań szkoleniowych; szersze wykorzystywanie map satelitarnych i zdjęć cyfrowych do opracowywania działań prewencyjnych. |
| --- | --- |

3.9.1.

| 3.9.2. | Zintensyfikowanie walki z nielegalnym handlem dobrami kultury, który jest również wykorzystywany do finansowania międzynarodowego terroryzmu i ma duże znaczenie w obszarach objętych konfliktem, w koordynacji z Europolem i Interpolem, jak również zwiększenie szkoleń dla straży granicznej. |
| --- | --- |

3.9.2.

| 3.9.3. | Opracowanie konkretnych działań dotyczących sektorów kreatywnych, zwłaszcza w odniesieniu do sztuki współczesnej i nowych technologii, ze szczególnym uwzględnieniem nowych pokoleń. Dziedzina ta, w której podejmuje się już pewne istotne inicjatywy we współpracy z WTO, jest z pewnością jedną z najbardziej obiecujących dróg osiągania zrównoważonego rozwoju i została już uznana za istotną w nowej umowie o partnerstwie z krajami AKP. Spodziewane utworzenie przyszłej Fundacji Kulturalnej AKP oraz propozycja zorganizowania w przyszłości pierwszego posiedzenia ministrów kultury AKP–UE oferuje bardzo interesujące ramy polityczne, które muszą być traktowane priorytetowo, tak jak na to zasługują. W tym kontekście należy odnotować Forum Kreatywne 2021 (14) w Lublanie, które skupia kreatywne przedsiębiorstwa z całego regionu Morza Śródziemnego, w celu przyczynienia się do transformacji ekologicznej, innowacji społecznych i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

3.9.3.

| 3.9.4. | Systematyczne mapowanie różnorodności i bogactwa już realizowanych inicjatyw na wszystkich poziomach, również poprzez stworzenie interaktywnej strony internetowej umożliwiającej wymianę najlepszych praktyk i rozwój nowych synergii między podmiotami na różnych szczeblach i w wymiarze transnarodowym. Celem jest stworzenie platformy UE ds. międzynarodowych stosunków kulturalnych, na wzór innych pomyślnych inicjatyw wdrożonych już w innych dziedzinach (por. platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, festiwal „Nowy europejski Bauhaus” itd.). W tej dziedzinie EKES, we współpracy z głównymi zainteresowanymi europejskimi organizacjami kulturalnymi, może z pewnością zapewnić cenne i stabilne forum instytucjonalne. |
| --- | --- |

3.9.4.

| 3.9.5. | Uruchomienie projektów pilotażowych w niektórych konkretnych obszarach, powiązanych z już określonymi priorytetami politycznymi w każdym z nich. Poniżej wskazano niektóre przykłady, w których skoordynowane działania UE mogą mieć istotne znaczenie. |
| --- | --- |

3.9.5.

| 3.9.5.1. | Bałkany Zachodnie, również ze względu na perspektywę ich integracji z Unią Europejską, to obszar, w którym wymiar kulturowy zasługuje na intensywne rozwijanie, na przykład poprzez wspieranie regionalnej sieci organizacji społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich krajach Bałkanów Zachodnich, które zajmują się ochroną dziedzictwa kulturowego i naturalnego jako dziedzictwa wspólnego. W związku z tym w ramach prowadzonych przez Belgrad i Prisztinę rozmów w sprawie normalizacji stosunków między Serbią a Kosowem należy nadać znacznie wyższy priorytet tematowi dziedzictwa kulturowego i religijnego z uwagi na jego bardzo duże znaczenie dla tożsamości różnych społeczności. Należy również wspierać regionalne projekty współpracy z udziałem historyków, w tym historyków sztuki, w szerzej pojętym regionie Europy Południowo-Wschodniej, aby pomóc w przezwyciężeniu rosnących tendencji do rewizji historii lub pisania jej na nowo i związanego z tym zniekształcania (wielorakiej) tożsamości zabytków i obiektów dziedzictwa historycznego. Powinno to również obejmować budowanie zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego i instytucji lokalnych, na przykład poprzez programy partnerskie z muzeami, fundacjami itp. z państw członkowskich UE; uruchomienie programu „Liderzy Dziedzictwa (Heritage Champions) UE-Bałkany Zachodnie”, inspirowanego metodologią istniejącego programu „ILUCIDARE Champions”, który umożliwia specjalistom zajmującym się dziedzictwem europejskim i zachodniobałkańskim wymianę doświadczeń i najlepszych praktyk; a także wykorzystanie programu Europejskiego Korpusu Solidarności do zachęcenia młodych ludzi do udziału w pracach mających na celu odbudowę dziedzictwa. Ponadto specjalny program wolontariatu w dziedzinie dziedzictwa kulturowego na szczeblu regionalnym (otwarty zarówno dla obywatelek i obywateli UE, jak i tych spoza Unii) mógłby w znacznym stopniu przyczynić się do budowania odnowionego ducha solidarności w tym obszarze. |
| --- | --- |

3.9.5.1.

| 3.9.5.2. | Morze Śródziemne i Bliski Wschód. Jest to z pewnością obszar priorytetowy, w którym mamy do czynienia z wieloma sytuacjami bieżących konfliktów i gdzie nie brakuje miejsc i bogactw należących do nieocenionego dziedzictwa kulturowego, które mogą odegrać ważną rolę w propagowaniu pojednania, pokoju, odbudowy, a nawet zrównoważonego rozwoju, a także w zapobieganiu nowym kryzysom, ponownie wyzwalając cenną energię lokalnych społeczności i tradycji. Należy bezsprzecznie wznowić i wzmocnić projekt, który był swojego czasu promowany przez DG DEVCO
  w regionie Mosulu
  w celu odzyskania poważnie zranionej tożsamości i dziedzictwa zagrożonego rozproszeniem poprzez szkolenie lokalnych organizatorów działalności kulturalnej i profesjonalistów oraz rozwijanie powiązanej działalności gospodarczej. Należy podjąć podobne działania w 
  Syrii, aby odbudować Palmyrę
  . Również w kontekście złożonego procesu w 
  Libii
  nie sposób jest niedocenić ogromnej wartości dziedzictwa kulturowego tego państwa. Od dawna już wskazywano, że od początku wybuchu konfliktu takie
  miejsca jak miedzy innymi Sabrata, Leptis Magna, Cyrena, Apollonia i Ghadames
  są najbardziej zagrożone, gdyż posiadają dobra o ogromnej wartości, które mogłyby ulec poważnemu rozproszeniu w sieciach nielegalnego handlu.
  Od 2015 r. Unia dla Śródziemnomorza promuje
  niezależną sieć śródziemnomorskich ekspertów ds. zmiany klimatu
   (15), która formułuje istotne wnioski, a także
  plan działania na rzecz rozwoju obszarów miejskich do 2040 r. (16)
  Konkretny projekt realizowany wspólnie z Unią dla Śródziemnomorza dotyczący wspólnej strategii zabezpieczenia różnych miejsc dziedzictwa materialnego miałby wysoką wartość polityczną, a tym samym pozwoliłby na zachowanie wszelkiej powiązanej działalności turystycznej i gospodarczej.
  Głównym punktem odniesienia jest obecnie Deklaracja Końcowa Konferencji Ministrów Kultury Regionu Morza Śródziemnego, która odbyła się w Neapolu w dniach 16 i 17 czerwca 2022 r. z myślą o opracowaniu wspólnych strategii i działań mających na celu ochronę i wzmocnienie kultury jako wspólnego dobra regionu oraz rozpoczęcie „procesu neapolitańskiego” na rzecz współpracy kulturalnej w regionie Morza Śródziemnego (17). |
| --- | --- |

3.9.5.2.

Od 2015 r. Unia dla Śródziemnomorza promuje
  niezależną sieć śródziemnomorskich ekspertów ds. zmiany klimatu
   (15), która formułuje istotne wnioski, a także
  plan działania na rzecz rozwoju obszarów miejskich do 2040 r. (16)
  Konkretny projekt realizowany wspólnie z Unią dla Śródziemnomorza dotyczący wspólnej strategii zabezpieczenia różnych miejsc dziedzictwa materialnego miałby wysoką wartość polityczną, a tym samym pozwoliłby na zachowanie wszelkiej powiązanej działalności turystycznej i gospodarczej.

Głównym punktem odniesienia jest obecnie Deklaracja Końcowa Konferencji Ministrów Kultury Regionu Morza Śródziemnego, która odbyła się w Neapolu w dniach 16 i 17 czerwca 2022 r. z myślą o opracowaniu wspólnych strategii i działań mających na celu ochronę i wzmocnienie kultury jako wspólnego dobra regionu oraz rozpoczęcie „procesu neapolitańskiego” na rzecz współpracy kulturalnej w regionie Morza Śródziemnego (17).

| 3.9.5.3. | Świadomość znaczenia kultury na kontynencie afrykańskim z pewnością nie jest czymś nowym, ale często traktowano ją bardzo marginalne, zarówno w stosunkach politycznych, jak i w ramach konkretnych projektów i inwestycji. Nie brakuje tu jednak przykładów dobrych praktyk, ponadto kwestia ta staje się coraz bardziej priorytetowa w ramach Wspólnoty AKP i oferuje potencjał w stosunkach z Unią Afrykańską. Istotna rolę odgrywa tu bez wątpienia Muzeum Czarnych Cywilizacji w Dakarze, o którego projekcie mówił już pierwszy prezydent Senegalu Léopold Sédara Senghor. Zainaugurowane pod koniec 2018 r., jest ono głównym centrum wymiany kulturalnej na całym kontynencie, związane z perspektywą odrodzenia afrykańskiego. Należy tu także wymienić Tigraj, dotknięty obecnie konfliktem i zmagający się z poważną sytuacją humanitarną, który jest obszarem ogromnego dziedzictwa kulturowego, będąc kolebką religii koptyjskiej, z jej ważnymi klasztorami i kościołami.
  Afryka jest również kontynentem o największej liczbie uchodźców i wysiedleńców na świecie: należy inwestować w wymiar kulturowy tych mas ludności, tak aby m.in. wspierać zdolność do zachowania tradycji i uczynienia z nich podstawy odnowy i odbudowy. Jeszcze inną kwestią jest wymiar kulturowy stosunków z odpowiednimi diasporami, które są liczne i mogą stanowić dźwignię rozwoju.
  Ponadto mamy do czynienia z prawdziwym rozkwitem przemysłu mody na kontynencie afrykańskim, zwłaszcza na poziomie rzemiosła i MŚP, i jest on nie tylko motorem dobrobytu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, ale także buduje tożsamość i dumę z kreatywności tego kontynentu. Należy zdecydowanie wzmocnić konkretne projekty, zarówno w zakresie szkoleń, jak i partnerstw między podmiotami gospodarczymi z obu kontynentów. |
| --- | --- |

3.9.5.3.

Afryka jest również kontynentem o największej liczbie uchodźców i wysiedleńców na świecie: należy inwestować w wymiar kulturowy tych mas ludności, tak aby m.in. wspierać zdolność do zachowania tradycji i uczynienia z nich podstawy odnowy i odbudowy. Jeszcze inną kwestią jest wymiar kulturowy stosunków z odpowiednimi diasporami, które są liczne i mogą stanowić dźwignię rozwoju.

Ponadto mamy do czynienia z prawdziwym rozkwitem przemysłu mody na kontynencie afrykańskim, zwłaszcza na poziomie rzemiosła i MŚP, i jest on nie tylko motorem dobrobytu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, ale także buduje tożsamość i dumę z kreatywności tego kontynentu. Należy zdecydowanie wzmocnić konkretne projekty, zarówno w zakresie szkoleń, jak i partnerstw między podmiotami gospodarczymi z obu kontynentów.

| 3.9.5.4. | Zostanie także opracowana specjalna inicjatywa na rzecz Ukrainy z uwagi na już istniejące doniesienia o ogromnych zniszczeniach dziedzictwa kulturowego w wielu regionach tego kraju. Europejskie muzea mogłyby zorganizować zbiórki funduszy na rzecz wspierania ukraińskiego dziedzictwa kulturowego, a państwa członkowskie mogłyby zachęcać do partnerstw publiczno-prywatnych w celu finansowania projektów odbudowy. Projekt pilotażowy PE dotyczący europejskich miejsc kultury mógłby koncentrować się na Ukrainie poprzez utworzenie w Kijowie Europejskiego Domu Kultury w formie biblioteki lub innej przestrzeni kulturalnej organizowanej przez EUNIC we współpracy z ESDZ. |
| --- | --- |

3.9.5.4.

| 3.9.5.5. | Podjęte zostaną również konkretne działania, aby Zachód mógł przekazać pozytywne przesłanie pokoju i szacunku dla ludności rosyjskiej i białoruskiej oraz dla kultury rosyjskiej w celu zakłócenia propagandy Putina. |
| --- | --- |

3.9.5.5.

| 3.9.6. | Wskazana jest także koordynacja z Radą Europy, która już prowadzi politykę kulturalną na szczeblu europejskim, obejmującą program szlaków dziedzictwa kulturowego, a także z Unesco, ICCROM i ICOM. Należy również zacieśniać wielostronną współpracę w kontekście Światowej Konferencji Unesco w sprawie Polityki Kulturalnej i Zrównoważonego Rozwoju – MONDIACULT 2022, która ma odbyć się w Meksyku w dniach 28–30 września 2022 r. |
| --- | --- |

3.9.6.

| 3.9.7. | Należy także opracować wytyczne dotyczące polityki zwrotu wykradzionych dzieł sztuki oraz zwiększania możliwości wspierania krajów i muzeów, w których znajdują się te dzieła, z myślą o odbudowie ograbionych i zdefraudowanych kultur. Konieczność zwrotu staje się jeszcze pilniejsza w przypadku antyków o szczególnym znaczeniu dla ludzkości, usuniętych z terytorium państwa w sposób wywierający niekorzystny wpływ na zabytek lub szersze środowisko archeologiczne, zarówno ze względu na podstawowe przepisy prawne dotyczące dziedzictwa kulturowego, jak i z uwagi na potrzebę przywrócenia integralności zabytku w jego kontekście historycznym, kulturowym i przyrodniczym. Zasada ta znajduje również odzwierciedlenie w konwencji Unesco z 1970 r. w sprawie dóbr kultury, która ułatwia międzynarodową repatriację poprzez zwalczanie grabieży archeologicznej, nielegalnego handlu antykami i przemytu dóbr kultury. Przykładami są miejsca pochówku tubylczych Amerykanów (Native American Graves), brązy z Beninu, pomnik Zhang Gong i rzeźby z Partenonu. |
| --- | --- |

3.9.7.

| 3.9.8. | Należy wzmocnić budowanie zdolności społeczeństwa obywatelskiego działającego w sektorze kultury, rozwijać międzynarodowe stosunki kulturalne każdego kraju i wspierać rozwój niezależnych organizacji, zwłaszcza oddolnych. |
| --- | --- |

3.9.8.

| 3.10. | Nie można zrealizować tego rodzaju przedsięwzięcia bez utworzenia w ESDZ znaczącej, specjalnej struktury funkcjonującej w ramach sieci z innymi odpowiednimi dyrekcjami generalnymi KE. Centralnym elementem tej struktury powinien być specjalny wysłannik UE ds. stosunków kulturalnych, a jej zadaniem byłoby opracowanie kompleksowego, uznanego i znaczącego kierunku polityki, a także tworzenie sieci i wszechstronne zarządzanie wyżej wymienionym planem działania.
  Budżet przeznaczony na tę strukturę musi przede wszystkim zapewniać wywiązanie się z powyższych zadań.
  Musi temu towarzyszyć sieć punktów kontaktowych ds. kultury w różnych delegaturach UE, z uwzględnieniem różnych priorytetów politycznych, ale zawsze z rozpoznawalnym kluczowym filarem na rzecz Europy zapewniającej pokój. Delegatury UE powinny następnie otrzymać specjalne fundusze na działania kulturalne w terenie. |
| --- | --- |

3.10.

Budżet przeznaczony na tę strukturę musi przede wszystkim zapewniać wywiązanie się z powyższych zadań.

Musi temu towarzyszyć sieć punktów kontaktowych ds. kultury w różnych delegaturach UE, z uwzględnieniem różnych priorytetów politycznych, ale zawsze z rozpoznawalnym kluczowym filarem na rzecz Europy zapewniającej pokój. Delegatury UE powinny następnie otrzymać specjalne fundusze na działania kulturalne w terenie.

| 3.11. | Wreszcie, aby powiązać wymiar kulturowy w stosunkach międzynarodowych UE ze zrównoważoną i cyfrową transformacją, do wszelkich działań podejmowanych w krajach partnerskich należy włączyć jasne zasady dotyczące jakości inwestycji kulturalnych. Na przykład inwestycje w dziedzictwo materialne muszą obejmować zasady dotyczące nowego europejskiego Bauhausu (zrównoważoność, estetyka, włączenie społeczne) oraz systemu jakości Baukultur z Davos. |
| --- | --- |

3.11.

Bruksela, dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2007) 242 final.

1

(2)  „Engaging the World: Towards Global Cultural Citizenship” [Angażowanie świata: w kierunku globalnego obywatelstwa kulturalnego] (europa.eu).

2

(3)  JOIN(2016) 29 final.

3

(4)  Cultural Relations Platform (cultureinexternalrelations.eu).

4

(5)  „W stronę strategii UE w dziedzinie międzynarodowych stosunków kulturalnych” (Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 120).

5

(6)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 5 lipca 2017 r.„W stronę strategii UE w dziedzinie międzynarodowych stosunków kulturalnych” (2016/2240(INI)) (Dz.U. C 334 z 19.9.2018, s. 112).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Regionów „W kierunku strategii UE na rzecz międzynarodowych stosunków kulturalnych” (Dz.U. C 207 z 30.6.2017, s. 95).

7

(8)  „Towards a multi-level strategy for EU external cultural relations” [W kierunku wielopoziomowej strategii na rzecz zewnętrznych stosunków kulturalnych UE] (dostępne na stronie Urzędu Publikacji UE – europa.eu).

8

(9)  Konkluzje Rady w sprawie strategicznego podejścia UE do międzynarodowych stosunków kulturalnych i ram działania (Dz.U. C 192 z 7.6.2019, s. 6).

9

(10)  Rezolucja Rady w sprawie kulturowego wymiaru zrównoważonego rozwoju (Dz.U. C 410 z 6.12.2019, s. 1).

10

(11)  Konkluzje Rady w sprawie zarządzania ryzykiem w obszarze dziedzictwa kulturowego (Dz.U. C 186 z 5.6.2020, s. 1).

11

(12)  Konkluzje Rady w sprawie podejścia UE do dziedzictwa kulturowego podczas konfliktów i kryzysów (21.6.2021).

12

(13)  Dokument roboczy służb Komisji, „Europejskie ramy działania na rzecz dziedzictwa kulturowego” (SWD(2018) 491 final z 5.12.2018), s. 29.

13

(14)  Future Unlocked!
  - Cultural and Creative Sectors as Agents of Change (creativeforum.si).

14

Future Unlocked!

- Cultural and Creative Sectors as Agents of Change (creativeforum.si)

(15)  https://www.medecc.org/

15

(16)  Towards a new UfM Strategic Urban Development Action Plan 2040 – Union for the Mediterranean – UfM [W kierunku nowego strategicznego planu działania Unii dla Śródziemnomorza na rzecz rozwoju obszarów miejskich do 2040 r. – Unia dla Śródziemnomorza (ufmsecretariat.org).

16

Towards a new UfM Strategic Urban Development Action Plan 2040 – Union for the Mediterranean

(17)  https://cultura.gov.it/medculture

17

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/130 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/130

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wielostronny sąd arbitrażowy dla sporów między inwestorem a państwem: ocena procesu UNCITRAL i jego osiągnięć w świetle zaleceń społeczeństwa obywatelskiego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 75/18)

| Sprawozdawca: | Christophe QUAREZ |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Christophe QUAREZ

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 14.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 176/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.1.2022

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

14.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

176/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W interesie EKES-u leży skuteczny i sprawnie działający międzynarodowy system ochrony inwestycji obejmujący rozstrzyganie sporów. Niemniej Komitet przyłącza się do krytyki wobec przewidzianego w umowach handlowo-inwestycyjnych rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem (ISDS). Wyrażane przez społeczeństwo obywatelskie uwagi krytyczne dotyczą głównie legalności, spójności i przejrzystości tego systemu arbitrażu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES odnotowuje upoważnienie Komisji Europejskiej do negocjacji – pod auspicjami Komisji Narodów Zjednoczonych do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego (UNCITRAL) – ewentualnego powołania wielostronnego trybunału inwestycyjnego. Wyraża jednak ubolewanie, że toczące się obecnie negocjacje dotyczą w większym stopniu kwestii proceduralnych niż merytorycznych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W ciągu pięciu lat od rozpoczęcia pierwszego wielostronnego procesu reformy ISDS osiągnięto nieznaczne postępy z wyjątkiem opracowania kodeksu postępowania dla arbitrów, którego szczegóły należy jeszcze określić. Z części dyskusji poświęconej reformie strukturalnej systemu ISDS, której najważniejszym elementem ma być zgodnie z propozycją utworzenie stałego trybunału, z trudnością wyłania się wspólne rozwiązanie dla wszystkich państw członkowskich UNCITRAL. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W związku z brakiem konsensusu państw członkowskich w stosownych organizacjach międzynarodowych nie przewiduje się obecnie zmiany prawa materialnego. Dlatego też EKES wzywa Komisję Europejską do dalszej reformy kwestii prawa materialnego wraz z przepisami proceduralnymi. Jeśli chodzi o kwestie merytoryczne, niejasne lub zbyt daleko idące przepisy w zakresie sprawiedliwego i równego traktowania należy zawęzić, by dotyczyły wyłącznie niedyskryminacji i bezpośredniego wywłaszczenia, które są zasadniczymi elementami ochrony inwestycji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ponadto EKES apeluje, by zadbano o dalsze negocjacje w sprawie niektórych przekrojowych kwestii, w tym efektu mrożącego ISDS, wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym oraz dostępu stron trzecich takich jak społeczności lokalne, na które wpływają te inwestycje. Proces ten musi przynieść rzeczywiste i namacalne wyniki. Nie można poprzestać na drobnych, okrzykniętych sukcesem ulepszeniach w obecnym systemie arbitrażowym ISDS. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES odnotowuje, że reforma przepisów proceduralnych (w szczególności dotyczących przejrzystości, etyki zawodowej, dostępu do arbitrażu lub jego kosztów) toruje jednak drogę do debaty na temat reformy przepisów materialnych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet pragnie, aby model amicus curiae (1) obejmował interwencje osób trzecich ze strony wszystkich zainteresowanych podmiotów (takich jak lokalni mieszkańcy, pracownicy, związki zawodowe, grupy działające na rzecz ochrony środowiska lub konsumenci) oraz by zapewniał ich należyte uwzględnienie przez sędziów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje prace OECD mające na celu uwzględnienie wyzwań związanych ze zrównoważonym rozwojem w umowach inwestycyjnych, lecz wzywa, aby uzupełniła je ona o kwestie społeczne, szczególnie przewidując, że jednym z kryteriów kwalifikowalności dla inwestorów zagranicznych musi być należyta. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zawsze podkreślał (zwłaszcza w opinii REX/501 w sprawie wielostronnego trybunału inwestycyjnego (2)), że trybunał nie może w żaden sposób wpływać na zdolność Unii i państw członkowskich do wywiązywania się z wynikających z umów międzynarodowych zobowiązań dotyczących środowiska, praw człowieka, praw pracowniczych i rzecz jasna ochrony konsumentów. Trzeba również przewidzieć zabezpieczenia proceduralne przed roszczeniami w stosunku do krajowych przepisów przyjętych w interesie ogólnym. EKES uważa, że cel ten można osiągnąć, wprowadzając klauzulę dotyczącą pierwszeństwa (3) i wyłączenie odnoszące się do interesu publicznego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES odnotowuje, że nawet jeśli prace grupy tematycznej III UNCITRAL skupiają się na elementach proceduralnych, może to mieć w przyszłości pozytywne skutki z punktu widzenia bardziej klarownego i stabilnego orzecznictwa, co ułatwiłoby również reformę prawa materialnego mającego zastosowanie do umów inwestycyjnych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Komitet zaznacza, że – zgodnie ze zwyczajowym prawem międzynarodowym oraz z prawem międzynarodowym praw człowieka – zanim osoby fizyczne mogą wszcząć międzynarodowe postępowanie przeciwko państwu, muszą najpierw dochodzić roszczeń przed sądami krajowymi. Ubolewa, że międzynarodowe prawo inwestycyjne nie wymaga na ogół wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym. Zauważa, że system ten okazuje się dyskryminować MŚP ze względu na ich ograniczone środki finansowe. Zachęca zatem Komisję, by w ramach procesu UNCITRAL dalej zajmowała się kwestią wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym przed wniesieniem sprawy do trybunału międzynarodowego. ISDS należy uznać za nadzwyczajny środek odwoławczy. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES przypomina Komisji o swoim wniosku, by w większym stopniu włączyła go w prace UNCITRAL. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Komitet przypomina o potrzebie zapewnienia spójności między ambitnymi celami zrównoważonego rozwoju przyjętymi przez UE a ramami reform modelu ISDS. Niewłaściwie skonstruowane umowy inwestycyjne mogą utrudniać postępy, a dobrze opracowane – mogą pomóc społeczeństwom w stawieniu czoła obecnym wyzwaniom. Należy opracować nowy model międzynarodowego zarządzania inwestycjami, który wypełni znaczną lukę między systemem inwestycyjnym a prawami człowieka, prawami pracowniczymi i środowiskiem. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Rozstrzyganie sporów między inwestorem a państwem (ISDS) to mechanizm stosowany w wielu umowach o wolnym handlu i międzynarodowych umowach inwestycyjnych, który umożliwia rozstrzyganie sporów związanych z wdrażaniem umów o ochronie inwestycji. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jest to dochodzenie roszczeń przed prywatnym sądem arbitrażowym przez inwestora zagranicznego pochodzącego z państwa umawiającego się przeciwko państwu, które nie przestrzega postanowień danej umowy. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jeden arbiter jest wyznaczany przez przedsiębiorstwo, drugi – przez państwo, a trzeci – przez sekretarza generalnego Stałego Trybunału Arbitrażowego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES wielokrotnie zajmował się już kwestiami dotyczącymi ISDS (4). Celem niniejszej opinii nie jest zatem analiza wszystkich niedociągnięć i wyzwań związanych z arbitrażem ISDS, lecz zbadanie procesu reformy i unowocześnienia tej metody rozstrzygania sporów, a także zajęcie w jego sprawie stanowiska. Proces ten jest obecnie przedmiotem dyskusji w UNCITRAL i Komisja Europejska odgrywa w nim główną rolę. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | W ostatnich latach model ISDS był przedmiotem częstej krytyki i stale rośnie zainteresowanie reformą umów inwestycyjnych, jeśli chodzi o naruszanie prawa państw do stanowienia prawa, podważanie legitymacji demokratycznej, niezgodność z europejskimi standardami regulacyjnymi (sanitarnymi, fitosanitarnymi, społecznymi czy też środowiskowymi) bądź zapewnienie neutralności i niezależności arbitrów. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Najczęściej stwierdza się problemy związane z brakiem przejrzystości w sporach inwestycyjnych, brakiem spójności i przewidywalności orzeczeń arbitrażowych, rolą i niezależnością arbitrów, wątpliwościami co do ich legalności oraz odstraszającym wpływem orzeczeń na organy regulacyjne danego państwa. Skutek odstraszający odnosi się w szczególności do faktu, że państwa mogą zniechęcić się do przyjmowania przepisów, które z definicji leżą w interesie publicznym, z obawy przed narażeniem się – ze szkodą dla obywateli i podatników – na odpowiedzialność wynikającą z umowy inwestycyjnej oraz – w przypadku sporu – na ewentualną konieczność zapłaty znacznych kwot inwestorom zagranicznym. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Przedmiotem krytyki są również często klauzule regulujące ISDS zawierające niejasne i daleko idące pojęcia, takie jak „sprawiedliwe i równe traktowanie” i „wywłaszczenie pośrednie”, które mogą prowadzić do niepewności prawa i potencjalnych nadużyć. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Podobnie zasada braku odwołania lub skargi o stwierdzenie nieważności lub rewizję, o ile nie uzgodniono inaczej, narusza prawo do skutecznego sądowego środka prawnego. W ostatnich latach niektórzy inwestorzy wykorzystywali wady klasycznych systemów ISDS, co doprowadziło do bezprecedensowego wzrostu liczby sporów między inwestorem a państwem, do znacznego wzrostu kwot dochodzonych przez inwestorów i do wysokich kosztów postępowania. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Należy w związku z tym gruntownie zreformować mechanizmy rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem, zważywszy, że obecnym wyzwaniom – takim jak zmiana klimatu (która wymaga sprawiedliwego dla pracowników przejścia w kierunku gospodarki niskoemisyjnej), reakcje na pandemię COVID-19, transformacja cyfrowa oraz realizacja celów zrównoważonego rozwoju (w tym pojęcia godnej pracy) – można sprostać wyłącznie dzięki inwestycjom krajowym i międzynarodowym. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES ponownie podkreśla potrzebę stworzenia nowoczesnego, skutecznego i sprawnie funkcjonującego międzynarodowego systemu ochrony inwestycji obejmującego rozstrzyganie sporów, a także konieczność zapewnienia spójności między ambitnymi celami UE w zakresie zrównoważonego rozwoju a ramami reformy modelu ISDS. Niewłaściwie skonstruowane umowy inwestycyjne mogą utrudniać postępy, a dobrze opracowane – mogą pomóc społeczeństwom w stawieniu czoła obecnym wyzwaniom. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Kwestie będące przedmiotem debaty w Unii Europejskiej

| 4.1. | Krytyka modelu ISDS skłoniła Komisję Europejską do zastąpienia go w 2015 r. poprzez powołanie stałego organu do rozstrzygania sporów inwestycyjnych, zorganizowanego specjalnie w sposób umożliwiający rozwiązanie wspomnianych problemów. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Należy wyjaśnić, że powołując wielostronny trybunał inwestycyjny, Komisja zajmuje się wyłącznie kwestiami proceduralnymi związanymi z rozstrzyganiem sporów, lecz nie odpowiada w pełni na krytykę merytoryczną wobec ISDS. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Zgodnie z obecnym podejściem do reformy kwestie merytoryczne, takie jak mające zastosowanie prawo lub zasady interpretacji, w tym zgodność z innymi zobowiązaniami międzynarodowymi (np. w ramach Międzynarodowej Organizacji Pracy i konwencji ONZ), można rozwiązać wyłącznie w podstawowych umowach inwestycyjnych, które leżą w gestii wielostronnego trybunału inwestycyjnego. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W związku z tym EKES wyraża zaniepokojenie, że nawet gdyby nowy system rozstrzygania sporów został uzgodniony na szczeblu wielostronnym, nie rozwiązałby zasadniczego problemu dwustronnych umów o ochronie inwestycji, które zawierają niejasne lub zbyt daleko idące postanowienia będące potencjalnym polem do nadużyć (takie jak sprawiedliwe i równe traktowanie, w tym wywłaszczenie pośrednie, o którym mowa powyżej). Opowiada się zatem za ograniczeniem przepisów dotyczących sprawiedliwego i równego traktowania wyłącznie do niedyskryminacji i bezpośredniego wywłaszczenia oraz wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia również tej problematyki mającego zastosowanie prawa materialnego, a nie tylko elementów proceduralnych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Dokładne warunki funkcjonowania wielostronnego trybunału inwestycyjnego (takie jak jego skład, budżet, możliwość korzystania z obsługi sekretariatu itp.) będą zależały od wyniku przyszłych negocjacji między państwami, które przystąpią do nowego, planowanego systemu. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Potrzeba zgodności podejścia z celami zrównoważonego rozwoju i sprawiedliwości społecznej

| 5.1. | Obecnie opinia publiczna, a nawet eksperci dostrzegają znaczną lukę między ochroną inwestycji – która jest prawnie wiążąca, a jej egzekwowanie opiera się na wiążących instrumentach prawnych – a ochroną praw człowieka, praw socjalnych, środowiskowych i zdrowotnych, której mechanizmy międzynarodowe nie są wiążące lub są takie częściowo bądź jeżeli są wiążące, brakuje instrumentów ich odpowiedniego egzekwowania. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Debata na temat reformy systemu ISDS musi również uwzględniać nowe podejście Komisji Europejskiej do wdrażania i egzekwowania rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju w unijnych umowach o wolnym handlu, co stanowi przegląd 15-punktowego planu działania z 2018 r. (5). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje uruchomienie przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) inicjatywy (6) dotyczącej przyszłości umów inwestycyjnych, która ma na celu przeanalizowanie, w jaki sposób przyszłe umowy mogą umożliwić sprostanie opisanym powyżej wyzwaniom i zainicjowanie namysłu nad reformą. Centralnym elementem inicjatywy jest zasadnicza potrzeba opanowania kryzysu klimatycznego. Apeluje niemniej, by OECD uzupełniła swe prace o kwestie społeczne, przewidując w szczególności, że jednym z kryteriów kwalifikowalności dla inwestorów zagranicznych musi być należyta staranność. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Prace OECD obejmują istotne kamienie milowe ustanowione w przyjętej przez ministrów OECD w czerwcu 2022 r. rekomendacji Rady OECD w sprawie jakości BIZ przyczyniającej się do zrównoważonego rozwoju (7). Jest to pierwszy wielostronny instrument, który pomaga decydentom w zwiększaniu pozytywnego wkładu inwestycji międzynarodowych w realizację celów zrównoważonego rozwoju. Jego uzupełnieniem są zestaw narzędzi polityki jakości BIZ (8) oraz wskaźniki jakościowe BIZ na 2022 r. (9). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Podobnie jak Parlament Europejski (10), EKES uważa, że polityka inwestycyjna Unii powinna nie tylko spełniać oczekiwania inwestorów i krajów będących beneficjentami, lecz także odpowiadać ogólniejszym interesom gospodarczym Unii, jej celom w zakresie polityki zewnętrznej oraz jej priorytetom, w szczególności w zakresie ochrony środowiska, praw człowieka i praw podstawowych. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES zaznacza, że – zgodnie ze zwyczajowym prawem międzynarodowym oraz z prawem międzynarodowym praw człowieka – zanim osoby fizyczne mogą wszcząć międzynarodowe postępowanie przeciwko państwu, muszą najpierw dochodzić roszczeń przed sądami krajowymi. Ubolewa, że międzynarodowe prawo inwestycyjne nie wymaga na ogół wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym przed wniesieniem sprawy do trybunału międzynarodowego. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Komitet zachęca zatem Komisję do dalszej analizy kwestii wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Rola grupy roboczej III (GT-III) Komisji Narodów Zjednoczonych do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego (UNCITRAL)

| 6.1. | Na podstawie mandatu udzielonego przez Radę Komisja podjęła negocjacje z państwami członkowskimi ONZ w grupie roboczej III pod auspicjami UNCITRAL. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES przypomina Komisji o swoim wniosku, by w większym stopniu włączyła go w prace UNCITRAL. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | W listopadzie 2017 r. UNCITRAL udzieliła grupie roboczej III „szerokiego mandatu do prac nad ewentualną reformą rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem (ISDS)”. Na pierwszym etapie obrad grupa robocza III wskazała liczne problemy.
  Jeśli chodzi o ogólne koszty oraz o czas trwania ISDS (11):






  — | Grupa robocza zapoznała się z analizami opartymi na informacjach, których dostępny obecnie zakres jest ograniczony. Zgodnie z nimi 80–90 % kosztów ISDS związanych jest z reprezentacją prawną oraz z honorarium dla ekspertów i średnio koszty wynoszą 8 mln USD za każde postępowanie. |
| --- | --- | --- |

6.3.

Jeśli chodzi o ogólne koszty oraz o czas trwania ISDS (11):

—

Grupa robocza zapoznała się z analizami opartymi na informacjach, których dostępny obecnie zakres jest ograniczony. Zgodnie z nimi 80–90 % kosztów ISDS związanych jest z reprezentacją prawną oraz z honorarium dla ekspertów i średnio koszty wynoszą 8 mln USD za każde postępowanie.

| — | Szczególną uwagę zwrócono na fakt, że wysokie koszty postępowań prowadzonych w ramach ISDS finansowanych ze środków publicznych są trudne do uzasadnienia dla krajów rozwijających się dysponujących ograniczonymi środkami finansowymi. |
| --- | --- |

—

Szczególną uwagę zwrócono na fakt, że wysokie koszty postępowań prowadzonych w ramach ISDS finansowanych ze środków publicznych są trudne do uzasadnienia dla krajów rozwijających się dysponujących ograniczonymi środkami finansowymi.

| — | Podkreślono, że konsekwencje pod względem czasu trwania i kosztów postępowania wynikają również z faktu, że system ISDS nie jest zgodny z zasadą stare decisis, co powoduje brak przewidywalności. |
| --- | --- |

—

Podkreślono, że konsekwencje pod względem czasu trwania i kosztów postępowania wynikają również z faktu, że system ISDS nie jest zgodny z zasadą stare decisis, co powoduje brak przewidywalności.

| — | Ponadto zgłoszono, że wysokie koszty postępowań w niektórych systemach ograniczają dostęp małych i średnich przedsiębiorstw do mechanizmu ISDS, pozbawiając je w ten sposób ochrony zapewnianej przez umowy inwestycyjne. |
| --- | --- |

—

Ponadto zgłoszono, że wysokie koszty postępowań w niektórych systemach ograniczają dostęp małych i średnich przedsiębiorstw do mechanizmu ISDS, pozbawiając je w ten sposób ochrony zapewnianej przez umowy inwestycyjne.

| — | Stwierdzono jednak również, że w niektórych systemach dodatkowe koszty mogą również wynikać z nieuczciwych praktyk, prowadzenia równoległych postępowań, braku jasnych zasad proceduralnych oraz braku mechanizmu bardzo szybkiego odrzucania wniosków stanowiących nadużycie. |
| --- | --- |

—

Stwierdzono jednak również, że w niektórych systemach dodatkowe koszty mogą również wynikać z nieuczciwych praktyk, prowadzenia równoległych postępowań, braku jasnych zasad proceduralnych oraz braku mechanizmu bardzo szybkiego odrzucania wniosków stanowiących nadużycie.

| — | Ponadto zaznaczono, że wzrost kosztów jest związany z problemami systemowymi i ze strukturą systemu ISDS bądź nawet – z brakiem systemu. Dodano, że problemy te są przyczyną niespójności i nieprzewidywalności wyników, co odbija się szczególnie na pozwanych państwach. |
| --- | --- |

—

Ponadto zaznaczono, że wzrost kosztów jest związany z problemami systemowymi i ze strukturą systemu ISDS bądź nawet – z brakiem systemu. Dodano, że problemy te są przyczyną niespójności i nieprzewidywalności wyników, co odbija się szczególnie na pozwanych państwach.

Jeśli chodzi o kwestie merytoryczne, z należytym uwzględnieniem interakcji z podstawowymi normami materialnymi (12):

| — | środki inne niż arbitraż w celu rozstrzygania sporów inwestycyjnych oraz metody zapobiegania sporom, |
| --- | --- |

—

środki inne niż arbitraż w celu rozstrzygania sporów inwestycyjnych oraz metody zapobiegania sporom,

| — | wyczerpanie wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym, |
| --- | --- |

—

wyczerpanie wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym,

| — | udział osób trzecich, |
| --- | --- |

—

udział osób trzecich,

| — | powództwa wzajemne, |
| --- | --- |

—

powództwa wzajemne,

| — | wstrzemięźliwość regulacyjna, |
| --- | --- |

—

wstrzemięźliwość regulacyjna,

| — | obliczanie wysokości odszkodowania. |
| --- | --- |

—

obliczanie wysokości odszkodowania.

| 6.4. | Od początku prac grupa robocza III skupiła się na dwóch głównych aspektach: pierwszy z nich dotyczy ewentualnej reformy strukturalnej poprzez utworzenie stałego trybunału i systemu odwoławczego, mianowanie sędziów oraz zakres odwołania. Druga, równoległa ścieżka odnosi się do elementów reformy niestrukturalnej i przeprowadzanej metodą „małych kroków”, takich jak stworzenie kodeksu postępowania dla arbitrów i sędziów (w celu zwiększenia przejrzystości i uniknięcia konfliktów interesów), metody szacowania odszkodowań i odsetek oraz sposobów wspierania mediacji między stronami. Nie poczyniono jednak znaczących postępów w zakresie reform strukturalnych i kwestii przekrojowych. Na przykład w delegacjach przedmiotem debaty są nadal jurysdykcja i skład stałego trybunału, a także procedura mianowania członków sądu. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Natomiast Komisja Europejska inicjuje debatę nad jasnymi wymogami dotyczącymi etyki i bezstronności, mianowania wyłącznie na jedną kadencję, zatrudniania arbitrów w pełnym wymiarze czasu pracy i mechanizmów mianowania niezależnych sędziów. EKES popiera to stanowisko, ponieważ aby uniknąć konfliktu interesów, niezbędne są rygorystyczne przepisy. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Mniej uwagi poświęcono początkowo poruszonym, bardziej przekrojowym kwestiom, takim jak efekt mrożący ISDS, wyczerpanie wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym oraz dostęp osób trzecich takich jak społeczności lokalne dotknięte skutkami inwestycji, co wzbudziło frustrację wielu grup społeczeństwa obywatelskiego występujących w charakterze obserwatora. Zgodnie z własnymi zaleceniami zawartymi w opinii REX/501 EKES zachęca Komisję, by zadbała o dalsze negocjowanie tych zasadniczych kwestii i ich zadowalające rozwiązanie. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES wyraża ubolewanie z powodu braku czytelności protokołów i strony internetowej grupy roboczej III, co uniemożliwia zainteresowanym stronom uzyskanie odpowiednich informacji na temat przebiegu prac. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | EKES odnotowuje, że nawet jeśli prace grupy tematycznej III skupiają się na elementach proceduralnych, może to mieć w przyszłości pozytywne skutki, takie jak bardziej klarowne i stabilne orzecznictwo, które ułatwi również reformę prawa materialnego mającego zastosowanie do umów inwestycyjnych. Uważa jednak, że aby wielostronny proces reform ISDS przyczynił się do faktycznej zmiany, reforma instytucjonalna musi nie tylko zastąpić arbitraż ISDS trybunałem rozstrzygającym spory między inwestorami a państwem, lecz również odstąpić od arbitrażu ad hoc i oprzeć się na bardziej całościowym podejściu do zarządzania inwestycjami międzynarodowymi. |
| --- | --- |

6.8.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Procedura amicus curiae odnosi się do podmiotu lub osoby niebędącej stroną sporu, która pragnie przedstawić sądowi argumenty prawne. Status amicus curiae przyznaje się na podstawie ścisłych warunków w celu zapewnienia poszanowania równowagi praw między stronami sporu w toku postępowania. Ta procedura obejmuje jednak również obietnicę legitymizacji, którą amicus curiae wnosi do procesu arbitrażu inwestycyjnego, https://www.iisd.org/itn/en/2019/04/23/protecting-social-rights-using-the-amicus-curiae-procedure-in-investment-arbitration-a-smokescreen-against-third-parties-maxime-somda/.

1

amicus curiae odnosi

amicus curiae

amicus curiae

(2)  Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 145.

2

(3)  W przypadku, gdy państwa, które brały udział w negocjacjach, chcą określić rangę kolejnych umów dotyczących tej samej kwestii, klauzule końcowe zawierają postanowienia określające związek między nową umową a istniejącymi lub przyszłymi umowami na ten sam temat.

3

(4)  Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 145, Dz.U. C 487 z 28.12.2016, s. 30, Dz.U. C 332 z 8.10.2015, s. 45.

4

(5)  EKES poruszył tę kwestię w swojej opinii „Rozdziały nowej generacji dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju – Przegląd 15-punktowego planu działania” (Dz.U. C 105 z 4.03.2022, s. 40).

5

(6)  https://www.oecd.org/investment/investment-policy/investment-treaties.htm

6

(7)  https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0476

7

(8)  https://www.oecd-ilibrary.org/finance-and-investment/fdi-qualities-policy-toolkit_7ba74100-en

8

(9)  https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=1144_1144750-u5ks4jvtnl&title=FDI-Qualities-Indicators-2022

9

(10)  Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego z dnia 23 czerwca 2022 r. w sprawie przyszłości polityki Unii dotyczącej inwestycji międzynarodowych (2021/2176 (INI)).

10

(11)  Sprawozdanie grupy roboczej III („Reforma rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem”) z prac przeprowadzonych na 34. sesji (Wiedeń, 27 listopada – 1 grudnia 2017 r.).

11

(12)  Sprawozdanie grupy roboczej III („Reforma rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem”) z prac przeprowadzonych na 37. sesji (Nowy Jork, 1–5 kwietnia 2019 r.).

12

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

573. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 26.10.2022–27.10.2022

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/136 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/136

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi”

(COM(2022) 650 final)

„Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim”

(COM(2022) 655 final)

„Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Przyciąganie umiejętności i talentów do UE«”

(COM(2022) 657 final)

(2023/C 75/19)

| Sprawozdawca: | José Antonio MORENO DÍAZ |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Milena ANGEŁOWA |

Sprawozdawca:

José Antonio MORENO DÍAZ

Współsprawozdawczyni:

Milena ANGEŁOWA

| Wniosek o wydanie opinii | Komisja Europejska, 26.7.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 179/0/6 |

Wniosek o wydanie opinii

Komisja Europejska, 26.7.2022

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

29.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

179/0/6

1.   Wprowadzenie

| 1.1. | W kwietniu 2022 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet dotyczący umiejętności i talentów zgodny z programem prac nowego paktu o migracji i azylu przyjętego we wrześniu 2020 r. Celem nowego pakietu jest wspieranie uporządkowanej migracji do Unii, zachęcanie do przyciągania talentów i umiejętności w sposób, który przynosi korzyści zarówno krajom pochodzenia, jak i krajom docelowym. Zmiany mają również na celu promowanie bardziej skutecznego i spójnego systemu praw i możliwości zatrudnienia dla obywateli spoza UE zamieszkujących w Unii, a jednocześnie zwiększenie atrakcyjności UE jako miejsca docelowego dla wykwalifikowanych obywateli państw trzecich. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ten pakiet, w którym przyjmuje się konstruktywne i spójne podejście do migracji i który stanowi odpowiedź na potrzebę udoskonalenia unijnych instrumentów na rzecz legalnej migracji. W związku z narastającym tempem transformacji cyfrowej i ekologicznej oraz w czasie, gdy niedobór pracowników i kwalifikacji jest widoczny we wszystkich sektorach działalności gospodarczej, EKES podkreśla rolę, jaką legalna migracja może odegrać w rozwiązywaniu tego problemu w obszarach, w których istnieją udowodnione potrzeby. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Jako że EKES wyraził już zaniepokojenie faktem, że nowy pakt o migracji i azylu skupia się na zarządzaniu granicami i na kontroli migracji, pozytywnie ocenia postępy poczynione w zarządzaniu uporządkowaną i legalną imigracją. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES docenia uznanie przez Komisję kluczowej roli, jaką migranci odgrywają już w gospodarce i społeczeństwie europejskim, ponieważ pomagają oni zaspokoić braki na zmieniającym się rynku pracy i – w razie potrzeby – przezwyciężyć niedobory siły roboczej i kwalifikacji. Bardzo ważna jest zmiana perspektywy poprzez normalizujący i pozytywny dyskurs. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Dlatego też EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że ułatwia się napływ talentów z krajów trzecich, aby pomóc w zaspokojeniu tych rosnących potrzeb, zwłaszcza w sektorach, w których występują niedobory strukturalne. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Nie lekceważąc znaczenia zjawiska, EKES proponuje przeanalizowanie narracji łączącej napływ pracowników spoza UE z potrzebami rynków pracy państw członkowskich, tak aby zapobiec niedostatecznemu zatrudnieniu i złym warunkom pracy nowo przybyłych pracowników spoza UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że konieczne jest poczynienie postępów w dziedzinie nowych kanałów przyciągania talentów do UE, jednak zwraca również uwagę, że na rynkach pracy państw członkowskich istnieją inne potrzeby, które – oprócz środków przewidzianych w proponowanym pakiecie – wymagają wypracowania środków służących ich zaspokojeniu. W szczególności ważne jest zwiększenie wysiłków na rzecz wspierania integracji osób bezrobotnych i nieaktywnych zawodowo za pomocą ukierunkowanych środków wsparcia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że Komisja powinna ambitniej poszukiwać legalnych i zorganizowanych kanałów migracji zarobkowej, które uwzględniałyby również osoby potrzebujące ochrony międzynarodowej. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat w sprawie przyciągania umiejętności i talentów do UE, ponieważ postrzega to jako krok naprzód w dziedzinie migracji zarobkowej, która wymaga odpowiednich, realistycznych i skutecznych instrumentów w nowych kontekstach. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że konieczne jest poczynienie postępów w zakresie puli talentów (1), począwszy od pierwszego projektu pilotażowego do uruchomienia pełnej wersji w przyszłym roku. Zwraca uwagę, że sukces i zasięg puli talentów będą zależały od wykorzystania odpowiednich zasobów w celu zapewnienia dostępności i operacyjności tego narzędzia. Z zadowoleniem przyjmuje również partnerstwa w zakresie talentów i uważa, że należy je rozwijać we współpracy z państwami trzecimi. EKES wzywa do wprowadzenia odpowiednich mechanizmów oceny oraz zapewnienia widoczności i przejrzystości wdrażania partnerstw w zakresie talentów, nie tylko w odniesieniu do samych instrumentów, ale również do określenia państw, z którymi należy współpracować: poszanowanie państwa prawa i praw człowieka musi być zawsze obecne w stosunkach zewnętrznych w ramach polityki imigracyjnej i azylowej Unii. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Podczas gdy kobiety stanowią znaczną część pracowników w niektórych kluczowych sektorach, kobiety mobilne i migrujące mogą być narażone na niepewne miejsca pracy i zatrudnienie w gospodarce nieformalnej. Często są szczególnie narażone na dyskryminację, wykluczenie społeczne oraz brak możliwości zatrudnienia i szkoleń, a także na nadużycia, przemoc i molestowanie. EKES uważa, że ochrona praw kobiet i podejście uwzględniające problematykę płci powinny być w bardziej zdecydowany sposób włączone do głównego nurtu polityki. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowany przegląd dyrektywy w sprawie długoterminowego pobytu w Unii Europejskiej. Wyraża zadowolenie, że wniosek ułatwia proces uzyskiwania tego statusu poprzez kumulację kwalifikujących się lat z okresów pobytu w różnych państwach członkowskich, sprzyja mobilności wewnątrzunijnej i ma na celu zapewnienie równego dostępu do ochrony socjalnej obywatelom UE będącym rezydentami długoterminowymi w innym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przegląd dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia, w tym cel polegający na ułatwieniu i uproszczeniu procesu składania wniosków oraz zapewnieniu, by jedno zezwolenie nie było powiązane z konkretnym pracodawcą, chociaż uważa, że można było podjąć próbę rozszerzenia zbioru praw, zgodnie z treścią pierwszego wniosku dotyczącego dyrektywy przedstawionego w 2011 r. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES uważa za istotne, by w przeglądzie podkreślić potrzebę wzmocnienia równego traktowania pracowników będących obywatelami państw trzecich, zwłaszcza w odniesieniu do warunków pracy, wolności zrzeszania się i stowarzyszania oraz świadczeń socjalnych. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES podkreśla również znaczenie zaangażowania partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron w dyskusję na temat poprawy zarządzania migracją zarobkową na szczeblu UE. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje utworzenie proponowanej platformy dialogu na szczeblu UE. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W kwietniu 2022 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet dotyczący umiejętności i talentów zgodny z programem prac nowego paktu o migracji i azylu przyjętego we wrześniu 2020 r. Pakiet obejmuje przegląd dyrektywy 2003/109/WE w sprawie pobytu długoterminowego (2), przegląd dyrektywy 2011/98/UE w sprawie jednego zezwolenia (3) oraz komunikat w sprawie przyciągania umiejętności i talentów do Unii (4). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Celem nowego pakietu jest wspieranie uporządkowanej migracji do Unii, zachęcanie do przyciągania talentów i umiejętności w sposób, który przynosi korzyści zarówno krajom pochodzenia, jak i krajom docelowym. Zmiany mają również na celu wspieranie bardziej skutecznego i spójnego systemu praw i możliwości zatrudnienia dla obywateli państw spoza UE zamieszkujących w Unii, a jednocześnie zwiększenie atrakcyjności UE jako miejsca docelowego dla wykwalifikowanych obywateli państw trzecich. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komunikat w sprawie przyciągania talentów i umiejętności ma na celu uporządkowanie zasad regulujących legalną migrację do UE z przyczyn ekonomicznych. Odzwierciedla on wolę udoskonalenia filaru legislacyjnego poprzez dwa wnioski dotyczące zmian, w celu rozwijania partnerstw w zakresie talentów, tworzenia unijnej puli talentów oraz realizowania polityki legalnej migracji w dziedzinie opieki, młodzieży i innowacji. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES zwraca uwagę, że we wniosku brakuje analizy i oceny, w której zbadano by, dlaczego obecne dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia lub zezwoleń długoterminowych nie funkcjonują prawidłowo. Komisja powinna przeanalizować przyczyny tych dysfunkcji i podzielić się nimi, wskazując, czy jest to m.in. brak woli ich wdrożenia ze strony państw członkowskich, czy też nadmierna biurokracja, aby zapobiec powtórzeniu się tych samych problemów w przyszłości. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wniosek dotyczący przeglądu dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia stwarza możliwość poszerzenia dostępu do tego instrumentu i ułatwienia uczestnictwa pracowników spoza UE w rynku pracy, przy jednoczesnym wzmocnieniu praw związanych z tym instrumentem i poczynieniu postępów w harmonizacji jego stosowania przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wniosek dotyczący zmiany dyrektywy UE w sprawie pobytu długoterminowego również ma na celu poprawę jej stosowania w różnych państwach członkowskich, a jednocześnie ułatwienie mobilności wewnątrz UE poprzez uproszczenie procedur i skrócenie okresu wymaganego do uzyskania zezwolenia na pobyt długoterminowy. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ogólnie rzecz biorąc, EKES z zadowoleniem przyjmuje ten pakiet, w którym przyjmuje się konstruktywne i spójne podejście do migracji i który stanowi odpowiedź na potrzebę udoskonalenia unijnych instrumentów na rzecz legalnej migracji i podkreśla rolę, jaką legalna migracja może odegrać w rozwiązywaniu problemu niedoborów siły roboczej – w dziedzinach, w których istnieje udowodnione zapotrzebowanie – i niedoboru kwalifikacji. EKES wyraził już zaniepokojenie, że nowy pakt o migracji i azylu koncentruje się na zarządzaniu granicami i kontroli migracji, dlatego też z zadowoleniem przyjmuje postępy poczynione w zarządzaniu uporządkowaną i legalną imigracją. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES docenia kluczową rolę, jaką migranci już obecnie odgrywają w gospodarce i społeczeństwie europejskim, pomagając w zaspokajaniu potrzeb rynku pracy oraz w przezwyciężaniu, tam gdzie jest to niezbędne, niedoborów siły roboczej i kwalifikacji. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje ułatwienie napływu talentów z państw trzecich, aby pomóc w zaspokojeniu tych rosnących potrzeb, zwłaszcza w sektorach, w których występują niedobory strukturalne. Z zadowoleniem przyjmuje również działania mające na celu przyciągnięcie innowacyjnych i skalowalnych przedsiębiorstw, które wnoszą znaczną wartość dodaną do gospodarki i społeczeństwa UE. Międzynarodowe projekty badawcze pozostają kolejnym skutecznym sposobem promowania, przyciągania i zatrzymywania światowej klasy talentów. W tym celu konieczne jest przyspieszenie i uproszczenie dostępu do rynku pracy UE dla poszukiwanych specjalistów z krajów trzecich, tak aby Europa stała się bardziej atrakcyjna dla innych części świata. EKES zachęca również do opracowywania i wdrażania praktycznych narzędzi służących łatwiejszemu kontaktowi i dopasowywaniu talentów z państw trzecich z potencjalnymi pracodawcami w państwach członkowskich oraz z zadowoleniem przyjmuje te narzędzia. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Należy zastanowić się nad narracją łączącą napływ zagranicznych pracowników z potrzebami rynków pracy państw członkowskich. W niektórych krajach UE występuje bezrobocie strukturalne w niektórych sektorach zatrudnienia i zawodach, które może wynikać z niedopasowania umiejętności, nieatrakcyjności niektórych sektorów/zawodów oraz obaw dotyczących warunków pracy. W tych krajach ważne jest, aby próbować zwiększyć atrakcyjność takich sektorów i zawodów dla pracowników na rynkach krajowych (obywateli tego państwa, pracowników z UE i z państw trzecich posiadających zezwolenie na pracę) w celu zapobieżenia niedostatecznemu zatrudnieniu i złym warunkom pracy nowo przybyłych pracowników spoza UE. Jednocześnie unijna pula talentów może ułatwić ukierunkowane dopasowanie pracowników spoza UE do miejsc pracy w UE, aby uniknąć niepełnego zatrudnienia tych pracowników. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Chociaż EKES uważa, że konieczne jest poczynienie postępów w dziedzinie nowych kanałów przyciągania talentów do UE, zwraca również uwagę, że na rynkach pracy państw członkowskich istnieją inne potrzeby, które wymagają wypracowania środków służących ich zaspokojeniu, oprócz środków przewidzianych w proponowanym pakiecie. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | W związku z tym EKES ma nadzieję, że uda się poczynić postępy (jak zaplanowano w sprawozdaniach z działań następczych) w zakresie ulepszenia dyrektywy w sprawie pracowników sezonowych i dyrektywy w sprawie osób przeniesionych wewnątrz przedsiębiorstwa, zaplanowanych na 2023 r. W związku z tym podkreśla, że zgodnie z rezolucjami Parlamentu Europejskiego i jego własnymi należy dążyć do zapewnienia ochrony pracowników sezonowych, a w szczególności do zwalczania wyzysku pracowników, wszędzie tam, gdzie zostanie to stwierdzone, poprzez wzmocnienie i zwiększenie inspekcji pracy, zgodnie z pracami Europejskiego Urzędu ds. Pracy. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Biorąc pod uwagę przyjęcie europejskiego programu na rzecz umiejętności (5) w dniu 1 lipca 2020 r., EKES uważa, że migranci, uchodźcy i osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową powinni być traktowani jednakowo, niezależnie od ich poziomu umiejętności i kwalifikacji. W związku z tym wszyscy pracownicy powinni mieć możliwość potwierdzenia swoich umiejętności i kompetencji oraz udziału w dobrej jakości i skutecznym przyuczaniu do zawodu, przekwalifikowaniu i podnoszeniu kwalifikacji, tak aby mogli zintegrować się na rynku pracy w oparciu o elastyczne ścieżki uczenia się odpowiadające ich konkretnym potrzebom i z należytym uwzględnieniem ich różnych grup wiekowych. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES uważa, że Komisja powinna ambitniej poszukiwać legalnych i zorganizowanych kanałów migracji zarobkowej, które uwzględniałyby również osoby potrzebujące ochrony międzynarodowej. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | W odniesieniu do studentów z państw trzecich, którzy przyjeżdżają do UE w celu podjęcia studiów, należy zwrócić należytą uwagę na ich sprawne włączenie na rynek pracy UE przy jednoczesnym ograniczeniu drenażu mózgów: pozytywnym rozwiązaniem byłoby włączenie środków zapobiegawczych, takich jak klauzule etycznej rekrutacji (6), mechanizmy wspomagania powrotów i reintegracja w krajach pochodzenia, lub wprowadzenie specjalnych klauzul w tym zakresie do dwustronnych umów o migracji zarobkowej. |
| --- | --- |

2.14.

3.   W sprawie komunikatu dotyczącego przyciągania umiejętności i talentów do UE

| 3.1. | W komunikacie przedstawionym w kwietniu 2022 r. uwzględniono zalecenia paktu o migracji i azylu z 2020 r. dotyczące legalnej migracji, a jego celem jest wspieranie inicjatyw legislacyjnych i operacyjnych w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ten komunikat, gdyż uważa go za krok naprzód w dziedzinie migracji zarobkowej, która wymaga odpowiednich instrumentów w nowych kontekstach. W związku z tym uważa, że włączenie szeregu konkretnych działań na rzecz uchodźców ukraińskich odbywa się w odpowiednim czasie, i ubolewa, że działania te nie zostały wcześniej wdrożone w odniesieniu do osób potrzebujących ochrony międzynarodowej w ogóle, a zwłaszcza podczas kryzysu wywołanego wojną w Syrii w 2015 r. Jest przekonany, że działania i inicjatywy podejmowane wobec uchodźców z Ukrainy stanowią punkt zwrotny i powinny być w przyszłości standardem odnośnie do działań UE w podobnych przypadkach. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES uważa za konieczne poczynienie postępów w zakresie partnerstw w zakresie talentów we współpracy z państwami trzecimi. Wzywa jednak do wprowadzenia odpowiednich mechanizmów oceny, nie tylko w odniesieniu do samych instrumentów, ale również do określenia państw, z którymi należy współpracować. Poszanowanie praworządności i praw człowieka musi być zawsze obecne w stosunkach zewnętrznych w ramach unijnej polityki imigracyjnej i azylowej. EKES sądzi również, że konieczne jest sprawdzenie i dokonanie oceny procedur i wyników już zakończonych projektów pilotażowych, które powinny zostać uwzględnione i wykorzystane przy uruchamianiu nowych projektów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Przy przedstawianiu wniosku dotyczącego unijnej puli talentów ważne jest, by Komisja Europejska współpracowała z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi w celu stworzenia tej puli w taki sposób, aby do minimum ograniczyć biurokrację i uniknąć niepotrzebnej złożoności i by tym samym mogła ona jak najszybciej zostać uruchomiona. Zadaniem tej puli powinno być wspieranie zaspokajania obecnego i przyszłego zapotrzebowania na umiejętności. Powinna ona wykorzystywać możliwości oferowane przez sztuczną inteligencję i inne zaawansowane technologie w sposób, który w pełni wykorzystuje umiejętności i talenty obywateli państw trzecich i który uzupełnia rolę obywateli państw członkowskich oraz wewnątrzunijną mobilność pracowników. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Biorąc pod uwagę dotkliwe niedobory pracowników i kwalifikacji odczuwane przez pracodawców, które w wielu przypadkach mają charakter strukturalny, właściwym punktem wyjścia do uruchomienia pełnej wersji puli byłoby ukierunkowane dopasowanie oparte na listach zawodów, w których występuje niedobór pracowników. Z uwagi na znaczenie zapewnienia aktualności krajowych list zawodów deficytowych, Komisja powinna określić możliwości wzajemnego uczenia się i wzajemnej oceny w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Oprócz rozwijania koncepcji puli talentów konieczne jest dalsze opracowywanie, z udziałem pracodawców i związków zawodowych, informacji w czasie rzeczywistym na temat rynku pracy i umiejętności, co umożliwi skuteczne funkcjonowanie puli. Jednocześnie ważne jest zwiększenie zdolności Unii do gromadzenia i interpretowania porównywalnych i wiarygodnych danych dotyczących zapotrzebowania na migrację z państw trzecich. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie narzędzia umożliwiającego kojarzenie ofert w celu usprawnienia relacji pomiędzy podażą a popytem. Uważa, że kroki te są niezbędne do rekrutacji talentów, ale przypomina o rzeczywistej potrzebie równoległego zajęcia się innymi sektorami rynków pracy państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES zgadza się z Komisją, że powodzenie tych inicjatyw wymaga współpracy i udziału podmiotów społecznych i gospodarczych oraz uważa, że konieczne jest poczynienie postępów w tworzeniu możliwości dialogu między tymi podmiotami na szczeblu europejskim. EKES jest uprzywilejowanym forum do dyskusji na temat operacyjnych i praktycznych kwestii związanych z migracją zarobkową. W związku z tym powinien wziąć udział w konferencji wysokiego szczebla poświęconej nowej platformie migracji zarobkowej, którą Komisja zaplanowała na koniec 2022 r. EKES podkreśla również znaczenie zaangażowania partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron w dyskusję na temat poprawy zarządzania migracją zarobkową na szczeblu UE. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje utworzenie proponowanej platformy dialogu na szczeblu UE. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES uważa, że badanie przyszłych możliwości migracji zarobkowej w sektorze takim jak sektor opieki jest krokiem naprzód, choć ubolewa, że postępy w tych kwestiach są zorganizowane wokół konkretnych procedur, które niweczą integralność wspólnej europejskiej polityki imigracyjnej i azylowej, uniemożliwiając tym samym uzyskanie całościowej wizji. W każdym razie zgadza się, że należy poczynić postępy w tych dziedzinach poprzez podejmowanie zagadnień takich jak etyczna rekrutacja czy normy ochrony praw pracowniczych. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Podczas gdy kobiety stanowią znaczną część pracowników w większości kluczowych sektorów, kobiety mobilne i migrujące mogą być narażone na niepewne miejsca pracy i zatrudnienie w gospodarce nieformalnej. Często są szczególnie narażone na dyskryminację, wykluczenie społeczne oraz brak możliwości zatrudnienia i szkoleń, a także na nadużycia, przemoc i molestowanie. EKES uważa, że ochrona praw kobiet i podejście uwzględniające problematykę płci powinny być w bardziej zdecydowany sposób włączone do głównego nurtu polityki. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje także wspieranie programów mobilności dla młodzieży, jednak chciałby zwrócić uwagę na konieczność zapewnienia mobilności i integracji na rynku pracy, która chroniłaby prawa pracownicze młodszych pracowników, którzy niejednokrotnie borykają się z gorszymi warunkami pracy (zatrudnienie tymczasowe, niskie płace itp.). W tym samym duchu należy ustanowić szczególne środki dla pracowników z niepełnosprawnościami w celu ułatwienia ich właściwej integracji. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę zbadania systemów przyjmowania innowacyjnych przedsiębiorców spoza UE. W związku z tym pozytywnie ocenia fakt, że takie programy przyjmowania są analizowane w kontekście gospodarki cyfrowej i zrównoważonej, ale sądzi, że mogą one mieć także – jeśli zostaną odpowiednio skonstruowane – szerokie zastosowanie w ułatwianiu wjazdu do krajów UE osobom o różnych innych profilach zawodowych. |
| --- | --- |

3.12.

4.   W sprawie przeglądu dyrektywy w sprawie pobytu długoterminowego w Unii

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący dyrektywy, który ma na celu wzmocnienie statusu pobytu długoterminowego w UE w drodze poprawy sposobu uzyskiwania prawa pobytu długoterminowego, szczególnie w przypadku pobytu w innym państwie członkowskim. Odnosi się również pozytywnie do faktu, że we wniosku dąży się do zwiększenia? równego dostępu do ochrony socjalnej w taki sposób, aby uwzględnić obywateli UE, którzy posiadają status rezydenta długoterminowego w innym państwie członkowskim. EKES z zadowoleniem przyjmuje również próbę zapewnienia równego traktowania i ułatwienia dostępu do informacji na temat łączenia rodzin w związku z tą dyrektywą. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Pobyt długoterminowy w Unii jest jednym z głównych instrumentów europejskiej polityki imigracyjnej i azylowej. Procedury nabywania prawa do długoterminowego pobytu w Unii, przyjęte w 2003 r., rozwijały się nierównomiernie w całej Unii, a zmiana zaproponowana przez Komisję ma na celu stworzenie spójniejszego systemu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Obywatele Unii mogą ubiegać się o pobyt długoterminowy po pięciu latach pobytu w innym państwie członkowskim i przepis ten został utrzymany we wniosku dotyczącym zmienionej dyrektywy. Wniosek ma na celu ułatwienie wewnątrzunijnej mobilności osobom posiadającym takie prawo pobytu poprzez ograniczenie wymogu dotyczącego okresu pobytu do trzech lat. Ponadto we wniosku uwzględniono możliwość kumulowania okresów pobytu w różnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa, że umożliwienie osobom ubiegającym się o pobyt kumulowania okresów pobytu w różnych państwach członkowskich w celu spełnienia wymogów dotyczących długoterminowego pobytu w Unii jest krokiem naprzód, choć jest zdania, że należy usprawnić mechanizmy monitorowania i koordynacji tego przepisu w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie różnych rodzajów pobytu, takich jak pobyt w celach naukowych, ochrona międzynarodowa oraz pobyt czasowy. Wizy krótkoterminowe nie są objęte tym przepisem, choć istnieje możliwość przyznawania ich na tej podstawie, jeżeli osoba ubiegająca się może wykazać, że pozostaje w stałym stosunku pracy lub podobnym. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje także wzmocnienie praw związanych z pobytem długoterminowym w Unii i pobytem członków rodziny, w tym prawa do pracy i przeniesienia się do innego państwa członkowskiego lub do zmiany pracy i przeniesienia się do innego państwa członkowskiego. Za szczególnie interesujący uważa fakt, że zgodnie z proponowanym nowym artykułem sytuacja na krajowym rynku pracy nie musi być brana pod uwagę przy składaniu wniosków o zezwolenie na pobyt długoterminowy w drugim państwie członkowskim (tj. w sytuacji, gdy uzyskano już prawo do pobytu długoterminowego w UE) zarówno w odniesieniu do pracy na podstawie umowy o pracę, jak i samozatrudnienia. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Odnosi się pozytywnie do uproszczenia możliwości podejmowania pracy i nauki w terminie 30 dni od złożenia wniosku o zezwolenie na pobyt długoterminowy w innym państwie członkowskim. Z zadowoleniem przyjmuje również uznanie prawa do wykonywania zawodu (przez rezydenta długoterminowego w innym państwie członkowskim) na takich samych warunkach jak obywatele UE. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uznaje znaczenie zagwarantowania przez państwa członkowskie takich samych swobód i praw rezydentom długoterminowym w Unii (i członkom ich rodzin) jak osobom posiadającym prawo stałego pobytu w danym kraju. Ponadto pozytywnym zjawiskiem jest to, że państwa członkowskie zapewniają również, że osoby ubiegające się o zezwolenie na pobyt długoterminowy w Unii nie muszą ponosić wyższych opłat za rozpatrzenie ich wniosku niż osoby ubiegające się o krajowy dokument pobytowy. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES uważa, że prawo do życia jako rodzina jest podstawową kwestią ułatwiającą integrację społeczną: w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje usunięcie przeszkód administracyjnych i biurokratycznych, w szczególności warunków integracji rezydentów długoterminowych. Popiera również automatyczne nabywanie prawa do długoterminowego pobytu dla dzieci urodzonych (lub przysposobionych) w UE przez rezydentów długoterminowych. |
| --- | --- |

4.9.

5.   W sprawie przeglądu dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia

| 5.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przegląd dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia, który wprowadza kilka ulepszeń do obecnej dyrektywy:






  — | skrócenie okresu procedury wydawania zezwolenia do czterech miesięcy, |
| --- | --- | --- |

5.1.

—

skrócenie okresu procedury wydawania zezwolenia do czterech miesięcy,

| — | fakt, że procedurę można rozpocząć zarówno z kraju pochodzenia, jak i z państwa członkowskiego przeznaczenia, |
| --- | --- |

—

fakt, że procedurę można rozpocząć zarówno z kraju pochodzenia, jak i z państwa członkowskiego przeznaczenia,

| — | dyrektywa obejmuje również cudzoziemców pracujących za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej, |
| --- | --- |

—

dyrektywa obejmuje również cudzoziemców pracujących za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej,

| — | możliwość zmiany pracodawcy w okresie ważności zezwolenia, pomimo utrzymania możliwości odmowy ze strony władz, |
| --- | --- |

—

możliwość zmiany pracodawcy w okresie ważności zezwolenia, pomimo utrzymania możliwości odmowy ze strony władz,

| — | fakt, że jedno zezwolenie nie może zostać cofnięte przez co najmniej trzy miesiące po utracie zatrudnienia przez posiadacza zezwolenia, co zapewnia stabilność i poprawia jakość zatrudnienia i warunki pracy pracowników migrujących, |
| --- | --- |

—

fakt, że jedno zezwolenie nie może zostać cofnięte przez co najmniej trzy miesiące po utracie zatrudnienia przez posiadacza zezwolenia, co zapewnia stabilność i poprawia jakość zatrudnienia i warunki pracy pracowników migrujących,

| — | rozszerzenie zakresu dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia na osoby objęte ochroną tymczasową, |
| --- | --- |

—

rozszerzenie zakresu dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia na osoby objęte ochroną tymczasową,

| — | fakt, że poszukuje się sposobów udzielania informacji na temat praw związanych z jednym zezwoleniem. |
| --- | --- |

—

fakt, że poszukuje się sposobów udzielania informacji na temat praw związanych z jednym zezwoleniem.

| 5.2. | Niemniej EKES uważa, że nieposzerzenie zbioru praw zgodnie z treścią pierwszego wniosku dotyczącego dyrektywy przedstawionego w 2011 r. jest zaprzepaszczeniem szansy. Dotyczy to takich kwestii jak dostęp do zasiłków dla bezrobotnych, przy czym EKES nadal podkreśla znaczenie pozostawienia państwom członkowskim pewnej elastyczności w tym zakresie, jak przewidziano w obowiązującej dyrektywie. Ponadto wyraża ubolewanie, że nie zbadano możliwości rozszerzenia zakresu dyrektywy na migrantów zatrudnionych na czas określony. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES uważa za istotne, by w przeglądzie podkreślić potrzebę wzmocnienia równego traktowania pracowników będących obywatelami państw trzecich, zwłaszcza w odniesieniu do doradztwa w zakresie praw socjalnych i warunków pracy, wolności zrzeszania się i stowarzyszania oraz świadczeń socjalnych w celu ułatwienia integracji na równych warunkach na rynku pracy. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES popiera apel do państw członkowskich o opracowanie odpowiednich mechanizmów oceny ryzyka, inspekcji i sankcji oraz monitorowania pracodawców. Zauważa jednak, że ponieważ inspekcje pracy należą do kompetencji krajowych, należy wzmocnić przesłania i narzędzia monitorowania, które można opracować na szczeblu UE, zgodnie z mandatem Europejskiego Urzędu ds. Pracy (7). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES uważa, że należy poczynić dalsze postępy w zakresie ochrony pracowników migrujących, którzy korzystają z mechanizmów składania skarg do inspektoratów pracy. Bez wprowadzenia mechanizmów zapobiegających wykorzystywaniu skarg dotyczących pracy do celów kontroli migracji istnieje ryzyko, że pracodawcy będą karać osoby zgłaszające przypadki wyzysku w pracy, co może mieć negatywne konsekwencje dla ich statusu rezydenta. W związku z tym należy dalej rozwijać i lepiej egzekwować środki mające na celu zwalczanie wyzysku pracowników. |
| --- | --- |

5.5.

Bruksela dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Unijna pula talentów będzie ogólnounijną pulą kandydatów z państw spoza UE, którzy zostaną wybrani na podstawie konkretnych poziomów umiejętności, kryteriów i wymogów migracyjnych po dokonaniu przeglądu kwalifikacji kandydatów. Będzie to pierwsza ogólnounijna platforma i narzędzie kojarzenia służące temu celowi (COM(2022) 657 final).

1

(2)  COM(2022) 650 final.

2

(3)  COM(2022) 655 final.

3

(4)  COM(2022) 657 final.

4

(5)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=pl&catId=89&furtherNews=yes&newsId=9723

5

(6)  General principles and operational guidelines for fair recruitment and definition of recruitment fees and related costs [Ogólne zasady i wytyczne operacyjne dotyczące sprawiedliwej rekrutacji oraz określenie opłat za rekrutację i związanych z nią kosztów].

6

(7)  https://www.ela.europa.eu/en/what-we-do

7

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/143 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/143

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (»strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej«)”

(COM(2022) 177 final — 2022/0117 COD)

(2023/C 75/20)

| Sprawozdawca: | Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Christian MOOS |

Sprawozdawca:

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

Współsprawozdawca:

Christian MOOS

| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| --- | --- |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 143/2/6 |

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

29.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

143/2/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji; jest to krok naprzód w walce z praktykami kneblowania, o których od 2015 r. słyszy się coraz więcej w Europie (1). Zwalczanie strategicznych powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej (SLAPP), czyli postępowań sądowych wszczynanych w związku z debatą publiczną, które są w całości lub częściowo bezpodstawne, a których głównym celem jest uniemożliwienie lub ograniczenie debaty publicznej lub karanie za debatę publiczną, jest kluczem do utworzenia świadomego społeczeństwa obywatelskiego i zapewnienia przejrzystości w życiu publicznym. Ponieważ powództwa typu SLAPP są wnoszone również przez strony spoza UE, środki ochrony przeciwko SLAPP stanowią wkład w ochronę europejskiej demokracji przed zagrożeniami z zewnątrz. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W postępowaniach SLAPP często występuje znaczna dysproporcja sił: powodowie dysponują większymi zasobami finansowymi lub instytucjonalnymi, co stosunkowo ułatwia im wszczęcie postępowania. W tym kontekście ważne jest zapewnienie, aby pozwani dysponowali odpowiednimi narzędziami umożliwiającymi im obronę w tej obecnie nierównej walce. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Należy podkreślić, że powództwa typu SLAPP stanowią nadużycie prawa i nie mogą być akceptowane w demokratycznych państwach prawa. Na to zagrożenie najbardziej narażeni są dziennikarze, zwłaszcza niezależni, ale problem może dotyczyć także wszystkich innych uczestników debaty publicznej |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Istotne jest również oddzielenie powództw typu SLAPP od ochrony dóbr osobistych i możliwości obrony dobrego imienia w sprawach o zniesławienie. SLAPP obejmuje zachowania bezpodstawne, mające na celu stłumienie debaty publicznej i uciszenie jej uczestników. Tym samym powództwa wzajemne w przypadku SLAPP nie godzą w wykonywanie prawa do sądu i nie chronią osób rozpowszechniających treści nieprawdziwe lub zniesławiające. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zaproponowane mechanizmy, ale w trakcie prac legislacyjnych warto byłoby rozważyć rozszerzenie tej listy. Wśród propozycji można wskazać wprowadzenie orzeczenia w trybie prejudycjalnym kończącego postępowanie uznane za niezgodne z przepisami, połączenie postępowań na wniosek pozwanego we wskazanej przez niego jurysdykcji, ograniczenie czasowe postępowania lub wprowadzenie procedury przyspieszonej czy wyłączenie możliwości finansowania powództwa przez osobę inną niż powód. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Oprócz wdrożenia nowych przepisów, co w całym procesie legislacyjnym może zająć kilka lat, warto dokonać przeglądu ustawodawstwa krajowego w celu zidentyfikowania mechanizmów, które mogłyby obecnie służyć przeciwdziałaniu SLAPP. W zapewnieniu lepszej ochrony uczestnikom debaty publicznej może pomóc zidentyfikowanie powodów, dla których istniejące mechanizmy nie są skutecznie wykorzystywane. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Istotną kwestią jest również monitorowanie powództw typu SLAPP i skuteczności wdrażanych rozwiązań. Należy się zastanowić, kto powinien dokonywać takich ocen, w szczególności mając na uwadze, że powództwa typu SLAPP mogą być wnoszone również przez instytucje publiczne. Dlatego też przekazanie tej kompetencji państwom członkowskim może nie doprowadzić do osiągnięcia zamierzonych celów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jednocześnie, aby zapewnić możliwie jak najskuteczniejsze osiągnięcie celu dyrektywy, jej stosowanie powinno być oceniane w możliwie jak najszybciej. Zdaniem EKES-u odpowiedni jest okres krótszy niż obecnie proponowany okres pięcioletni. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Z uwagi na zastosowanie planowanej dyrektywy jedynie do postępowań transgranicznych istotne są również działania zmierzające do wprowadzenia przez poszczególne państwa członkowskie analogicznych inicjatyw dotyczących postępowań krajowych. Ograniczenie do postępowań transgranicznych zapewni ochronę jedynie wybranym uczestnikom debaty publicznej, z pominięciem w szczególności lokalnych dziennikarzy, aktywistów czy sygnalistów. Kompleksowe działania przeciwko SLAPP wymagają jednolitego podejścia zarówno w sprawach transgranicznych, jak i krajowych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Należy również wezwać państwa członkowskie do dokonania przeglądu prawa krajowego pod kątem depenalizacji zniesławienia. Wszelkie postępowania dotyczące dóbr osobistych powinny mieć charakter cywilnoprawny. Ewentualna odpowiedzialność karna w tym względzie prowadzi do sytuacji, w której uczestnicy debaty publicznej mogą bardziej obawiać się prezentowania swoich opinii czy piętnowania nadużyć. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla, że oprócz regulacji prawnych niezwykle ważne jest wdrożenie odpowiednich działań edukacyjnych i szkoleń, skierowanych zarówno do przedstawicieli zawodów prawniczych (w szczególności sędziów i pełnomocników stron), jak i do uczestników debaty publicznej – dziennikarzy, działaczy społecznych, obrońców praw człowieka, sygnalistów czy zwykłych obywateli. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Wolność wypowiedzi, jak również wynikająca z niej wolność mediów, to jedna z podstawowych wartości, które powinny być gwarantowane przez demokratyczne państwa prawa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Prawo do wolności wypowiedzi, wyrażone w art. 11 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, obejmuje wolność posiadania poglądów oraz przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Jednocześnie podkreśla się poszanowanie wolności i pluralizmu mediów. Podobne gwarancje zawarto w wielu innych aktach prawnych, takich jak Powszechna deklaracja praw człowieka, europejska konwencja praw człowieka czy dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2019/1937 (2) w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (dyrektywa o ochronie o ochronie sygnalistów), a także w aktach prawnych przyjętych przez poszczególne państwa członkowskie, co wskazuje na uniwersalny charakter i istotną rolę tych gwarancji. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat rozwój technologii radykalnie zmienił formę debaty publicznej. Do niedawna głównymi mediami służącymi do prowadzenia tej debaty były telewizja, radio i prasa, tworzone głównie przez zawodowych dziennikarzy oraz sygnalistów. Obecnie ważną rolę przejęły media internetowe, dzięki którym każdy może przedstawić swoje opinie i skierować je do szerokiego grona odbiorców, także anonimowo. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W kontekście rozwoju mediów i zmian technologicznych kluczowe jest wprowadzenie mechanizmów, które zapewnią realną ochronę wolności wypowiedzi wszystkim uczestnikom debaty publicznej – nie tylko zawodowym dziennikarzom, ale także działaczom ekologicznym (3) i społecznym, obrońcom praw człowieka, organizacjom pozarządowym, szeroko rozumianym sygnalistom (4), zaangażowanym obywatelom, związkom zawodowym i wszystkim innym osobom i organizacjom, które publicznie wypowiadają się w istotnych społecznie kwestiach. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Należy podkreślić nie tylko znaczenie wolności mediów, ale także potrzebę zapewnienia pluralizmu mediów. EKES powtarza wnioski, które przedstawił w opinii pt. „Zapewnienie wolności i pluralizmu mediów w Europie” (5). Podstawą społeczeństwa uczestniczącego, bez którego demokracja nie może prawidłowo funkcjonować, jest otwarta, nieograniczona w żaden sposób debata (6). Wykluczenie czyjegokolwiek głosu z debaty publicznej może prowadzić – i w przeszłości prowadziło – do napięć społecznych i przemocy. Media nie powinny być rozumiane wąsko, jako wyspecjalizowana grupa podmiotów zajmujących się profesjonalnie działalnością medialną; należy je postrzegać również jako aktywny udział osób, które dzielą się opiniami lub udostępniają swoje stanowiska, niezależnie od ich źródła: internetu, forów, blogów czy podcastów. Jest to szczególnie ważne w krajach, w których media publiczne są kontrolowane przez rządzące partie polityczne, lub w krajach, w których media prywatne są kontrolowane przez nielicznych właścicieli dążących do zdominowania przekazu i ograniczenia różnorodności debat publicznych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W UE kurczące się przestrzenie obywatelskie osłabiają zdolność organizacji społeczeństwa obywatelskiego do odgrywania istotnej roli w funkcjonowaniu i ochronie demokracji i praworządności. Strategiczne powództwo zmierzające do stłumienia debaty publicznej (SLAPP) to kolejny instrument, który ma stłumić krytyczne głosy ze strony społeczeństwa obywatelskiego. EKES z zadowoleniem przyjmuje rezolucję Parlamentu Europejskiego w sprawie środków przeciwdziałania kurczeniu się przestrzeni obywatelskiej (7) i uważa, że proponowana dyrektywa jest nie tylko jednym ze środków w zestawie narzędzi UE, ale także decydującym krokiem w kierunku zakończenia tych praktyk. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Większe możliwości publikacji wypowiedzi czy alertów oraz wzrost aktywności społecznej pozwalają nie tylko na poszerzenie debaty publicznej, ale także na przezwyciężenie niepokojących społecznie zjawisk dzięki ujawnianiu nadużyć władzy przez instytucje państwowe lub prywatne, w tym przypadków korupcji czy sprzeniewierzenia środków publicznych. EKES zwraca uwagę, że media (szeroko rozumiane, obejmujące działalność zawodową i amatorską uczestników debat publicznych) jako „czwarta władza” mają za zadanie nie tylko kształtować opinię publiczną, ale także monitorować działania organów publicznych i podmiotów prywatnych. Ochrona „czwartej władzy” jest więc niezwykle ważna dla zapewnienia standardów demokratycznych i praworządności. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Nadużywanie postępowań sądowych w celu stłumienia debaty publicznej jest coraz częstszym zjawiskiem w państwach członkowskich. Wpływowe osoby, instytucje i firmy o dużych zasobach finansowych i organizacyjnych wykorzystują swoją siłę do uciszania krytyków – wykorzystując innowacyjne instrumenty takie jak nadużywanie przepisów RODO lub żądając ujawnienia źródeł informacji dziennikarzy – podczas gdy ci krytycy, w tym indywidualni dziennikarze i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego działający jako sygnaliści, często nie mają środków finansowych lub organizacyjnych, aby bronić się przed nieuzasadnionym powództwem. Niektóre osoby fizyczne i prawne stosujące SLAPP wobec obywateli i podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w UE pochodzą spoza Unii. W czasach rosnących napięć geopolitycznych UE musi być wyposażona w zestaw środków chroniących jej demokrację przed zagrożeniami z zewnątrz, w tym w środki ochrony przeciwko SLAPP. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Powództwo typu SLAPP nie mieści się w ramach prawa do sądu; jego celem nie jest dochodzenie praw powoda, lecz zastraszenie i osłabienie opozycji oraz pozbawienie pozwanego jego zasobów. Pozwy są często wnoszone bezpodstawnie, wielokrotnie, a ich faktycznym skutkiem jest zastraszenie i uciszenie pozwanych organizacji, indywidualnych osób, a nawet ich krewnych, w debacie publicznej oraz zniechęcenie do dalszej aktywności. Jeżeli nie przeciwstawimy się takim działaniom, które mają wywołać efekt mrożący, możemy spodziewać się monopolizacji lub oligopolizacji mediów, co jest sprzeczne z ideałami demokratycznego państwa prawa. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Z uwagi na kluczową rolę mediów, organizacji pozarządowych, a także innych podmiotów oraz sygnalistów zaangażowanych w budowanie społeczeństwa obywatelskiego i działanie w interesie publicznym niezwykle ważne jest zapewnienie im odpowiedniej ochrony w przypadku naruszeń lub prób naruszeń wolności wypowiedzi, zwłaszcza w sytuacji oczywistej nierównowagi sił i środków. To ostatnie może prowadzić do negatywnych konsekwencji, na przykład pozwany może zrezygnować z dalszego uczestnictwa w debacie publicznej i ujawniania wszelkich nadużyć czy korupcji lub naruszeń praw człowieka. Dużym problemem dla osób, przeciwko którym wytaczane są powództwa typu SLAPP, są wysokie koszty postępowania sądowego, dodatkowo zwiększone przez strategiczne zachowania mające na celu wydłużenie czasu trwania postępowania. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Niekiedy strategicznym działaniom mającym na celu stłumienie debaty publicznej towarzyszą inne naganne zachowania, takie jak zastraszanie, nękanie i groźby pod adresem pozwanego. Te działania również mają destrukcyjny wpływ na społeczeństwo obywatelskie i są szkodliwe dla interesu publicznego, dlatego powinny spotkać się ze zdecydowaną i natychmiastową reakcją, niezależnie od zasobów finansowych czy przywilejów zaangażowanych w nie stron. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Jednocześnie nie możemy ignorować problemu nieprawdziwych informacji czy oczywistego nawoływania do nienawiści, które to zjawiska należy weryfikować i w razie stwierdzenia naruszeń – usuwać z przestrzeni publicznej. EKES domaga się jednak ścisłego i prawidłowego stosowania istniejących protokołów wynikających ze stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE (8), ponieważ działania z tym związane nie mogą jednak prowadzić do ograniczenia wolności słowa w sytuacji, gdy przekazywane informacje i opinie nie stanowią fałszywych informacji i nie nawołują do nienawiści (9). W każdym razie praktyki te nie mogą służyć jako pretekst do ograniczenia prawa do wolności wypowiedzi. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący dyrektywy w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (10) oraz zalecenie Komisji (UE) 2022/ (11) w sprawie ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka, którzy angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Komitet wzywa Parlament Europejski i Radę do niezwłocznego przyjęcia dyrektywy, gdyż wdrożenie środków ochrony dziennikarzy, podmiotów społeczeństwa obywatelskiego i innych osób, które angażują się w debatę publiczną, jest sprawą pilną. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje decyzję rządu Irlandii o uczestnictwie w przyjęciu i stosowaniu proponowanej dyrektywy. Zgodnie z art. 3 oraz art. 4a ust. 1 Protokołu nr 21 w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Irlandia może powiadomić o uczestniczeniu w przyjęciu i stosowaniu tej dyrektywy. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Oprócz zaleceń zawartych w regulacjach Komisji dotyczących SLAPP EKES zachęca rząd Królestwa Danii do przyjęcia przepisów krajowych, które zapewnią taki sam poziom ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed strategicznym powództwem, jaki przewiduje proponowana dyrektywa. Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dania nie będzie uczestniczyć w przyjęciu omawianej dyrektywy i nie będzie nią związana ani nie będzie jej stosować. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Zdaniem EKES-u przyjęte środki nie mogą nadmiernie ograniczać prawa do sprawiedliwości i powinny być stosowane jedynie w przypadku nadużyć i niewłaściwego wykorzystania. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Zdaniem Komitetu środkom prawnym hamującym wykorzystywanie bezpodstawnego powództwa i nadużywanie drogi sądowej powinny towarzyszyć działania edukacyjne oraz utworzenie sieci organizacji zapewniających wsparcie prawne dla osób i instytucji, przeciwko którym wnoszone są takie powództwa. W szczególności pełniący ważną rolę przedstawiciele zawodów prawniczych – zarówno sędziowie, jak i prawnicy pełniący funkcję obrońcy w postępowaniu – potrzebują odpowiednich szkoleń, ponieważ ich decyzje i działania mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celu i gwarantują wolność wypowiedzi. |
| --- | --- |

2.18.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Rozprzestrzenianie się negatywnego zjawiska, jakim są strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej (SLAPP), stanowi poważny problem. Stąd ogromne znaczenie działań podejmowanych przez Komisję Europejską i Parlament Europejski w celu zwalczania tego zjawiska, co jest niezbędne do zapewnienia odpowiedniej ochrony uczestnikom debat publicznych, w których prawo do postępowania sądowego jest nadużywane w celu wywołania efektu mrożącego i uciszenia pozwanych oraz zniechęcenia ich do dalszej działalności. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ochrona przed powództwem typu SLAPP powinna być zapewniona wszystkim uczestnikom debaty publicznej, bez względu na to, czy takie powództwo ma charakter krajowy czy transgraniczny. EKES zgadza się, że postępowanie sądowe wszczęte w jednym państwie członkowskim przeciwko osobie zamieszkałej w innym państwie członkowskim jest zazwyczaj bardziej złożone i kosztowne dla pozwanego. Taki sam problem może też jednak dotyczyć pozywania w tym samym kraju, ale w innym mieście lub stosowania taktyki procesowej, która spowoduje wydłużenie czasu trwania postępowania i zwiększenie jego kosztów. Ograniczenie regulacji jedynie do spraw mających skutki transgraniczne może prowadzić do nieuzasadnionego różnicowania praw osób i organizacji, których działania mają wpływ lokalny, a więc zwykle wiążą się z ograniczonymi zasobami finansowymi, kadrowymi i organizacyjnymi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Dla prawidłowego funkcjonowania dyrektywy konieczne jest określenie właściwej i jednoznacznej podstawy prawnej podejmowanych działań. Należy zauważyć, że głównym celem mechanizmów ochrony przed SLAPP nie jest zapewnienie właściwego przebiegu postępowania (które może odbywać się prawidłowo, zgodnie z krajowymi procedurami), ale ochrona praw pozwanych, którzy mogą nie dysponować odpowiednimi środkami prawnymi i finansowymi. Komitet uważa, że należy zapewnić pozwanym, którzy zazwyczaj znajdują się w gorszej sytuacji niż powodowie, mechanizmy, które pozwolą im bronić się w obliczu bezpodstawnych roszczeń stanowiących nadużycie prawa do sądu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zwraca uwagę, że wprowadzenie warunku transgranicznego charakteru sprawy powoduje konieczność zbadania w każdym indywidualnym przypadku, 1) czy obie strony postępowania mają miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim, 2) czy czynność polegająca na udziale w debacie publicznej dotyczącej kwestii leżącej w interesie publicznym ma znaczenie dla co najmniej dwóch państw lub 3) czy w innym państwie członkowskim powód lub podmioty z nim powiązane wszczęli równolegle bądź wcześniej postępowanie sądowe przeciwko tym samym lub powiązanym pozwanym. W szczególności druga przesłanka może prowadzić do uznaniowej oceny i ograniczenia ochrony udzielonej pozwanemu. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES podziela pogląd, że ochrona przed SLAPP nie powinna dotyczyć wyłącznie spraw cywilnych. Szczególną uwagę należy zwrócić na stanowiska organizacji międzynarodowych (Komitetu Praw Człowieka ONZ, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Rady Europy) w sprawie usunięcia zniesławienia z przepisów prawa karnego. Dotychczasowe środki nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, ponieważ w niektórych państwach członkowskich zniesławienie nadal jest przestępstwem, które podlega zarówno grzywnie, jak i karze pozbawienia wolności. Nie można mówić o swobodnym uczestniczeniu w debacie publicznej pod groźbą odpowiedzialności karnej. Komitet zaleca wprowadzenie skutecznych i efektywnych środków w celu zapewnienia, aby państwa członkowskie usunęły zniesławienie jako relikt haniebnej przeszłości, który zagraża wolności słowa i wypowiedzi. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Kary, niezależnie od ich ostatecznego zastosowania, mają cel odstraszający. Jako takie mogą one nawet bardziej ograniczyć debatę publiczną niż postępowanie cywilne. Rezygnacja z ochrony w ramach reżimu prawa karnego może skutkować celowym przesunięciem działań z powództw cywilnych na karne, wobec braku dodatkowej ochrony pozwanego w tym drugim przypadku. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zwraca uwagę, że powództwa typu SLAPP mogą być wnoszone nie tylko przez podmioty lub instytucje prawa prywatnego, ale także przez organy państwowe, takie jak prokuratura, i że w związku z tym zakres stosowania dyrektywy musi obejmować wszystkie te instytucje. Komitet wzywa do odpowiedniego stosowania ochrony osób fizycznych i prawnych zaangażowanych w debatę publiczną oraz ich źródeł również w takich przypadkach. W związku z tym należy zwrócić szczególną uwagę na monitorowanie SLAPP. Powierzenie tego zadania państwom członkowskim, w sytuacji gdy powodami w postępowaniach typu SLAPP mogą także być organy publiczne, budzi uzasadnione wątpliwości. Należy rozważyć zaangażowanie w te działania niezależnych organizacji lub wprowadzenie procedury monitorowania na poziomie ponadnarodowym. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Istotne jest, aby do grona osób zagrożonych SLAPP nie zaliczać wyłącznie dziennikarzy czy obrońców praw człowieka, choć zawody te należy uznać za szczególnie narażone na takie działania. Grupa docelowa powinna być określona funkcjonalnie (na podstawie podejmowanych działań), a nie według wykształcenia czy zawodu. W ten sposób można chronić nie tylko osoby, które nie są bezpośrednio zaangażowane w działalność medialną, ale także np. zaangażowanych obywateli, którzy nagłaśniają przypadki nadużyć w swoich społecznościach lokalnych, lub innego rodzaju sygnalistów w szerszym kontekście. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Z zadowoleniem należy przyjąć zabezpieczenia zaproponowane w projekcie dyrektywy: gwarancje, wczesne oddalenie ewidentnie bezpodstawnego powództwa w postępowaniu sądowym, środki ochrony przed postępowaniami sądowymi stanowiącymi nadużycie oraz ochrona przed orzeczeniami wydanymi w państwach trzecich. Należy jednak rozważyć możliwość wprowadzenia dalszych środków, które uzupełniłyby i ułatwiłyby pracę sędziów, np. ułatwienie lub nakazanie połączenia różnych powództw przeciwko temu samemu pozwanemu w przypadku pozwów wniesionych przez tych samych lub powiązanych powodów. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Zdaniem EKES-u cenne byłoby również wprowadzenie pewnego stopnia automatyzmu w postaci „orzeczenia w trybie prejudycjalnym”, w którym sprawy sądowe uznawane są za niezgodne z przepisami, jeżeli w sposób oczywisty spełniają kryteria SLAPP. Takie rozwiązanie pozwoliłoby nawet na niewszczynanie postępowania sądowego w oczywistych przypadkach. Zmniejszyłoby też koszty (nie tylko prywatne, ale i publiczne) i ograniczyło liczbę spraw, które mogłyby być dalej prowadzone. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Warto również rozważyć dodatkowe rozwiązania, wzorowane na istniejących mechanizmach, takie jak:






  — | możliwość połączenia postępowań na wniosek pozwanego w wybranej przez niego jurysdykcji, |
| --- | --- | --- |

3.11.

—

możliwość połączenia postępowań na wniosek pozwanego w wybranej przez niego jurysdykcji,

| — | ograniczenie czasowe postępowania lub wprowadzenie procedury przyspieszonej (na wzór procedur wyborczych), |
| --- | --- |

—

ograniczenie czasowe postępowania lub wprowadzenie procedury przyspieszonej (na wzór procedur wyborczych),

| — | wyłączenie możliwości finansowania powództwa przez osobę inną niż powód (finansowania przez osobę trzecią). |
| --- | --- |

—

wyłączenie możliwości finansowania powództwa przez osobę inną niż powód (finansowania przez osobę trzecią).

| 3.12. | Z uwagi na rosnącą liczbę powództw typu SLAPP EKES zaleca tymczasowe stosowanie nowych przepisów dotyczących przeciwdziałania SLAPP zawartych w dyrektywie przez państwa członkowskie w odniesieniu do spraw w toku lub wszczętych w chwili wejścia w życie nowych przepisów. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Jednocześnie konieczne jest dokonanie przeglądu przepisów krajowych w zakresie aktualnych środków przeciwdziałania SLAPP. Skuteczność wprowadzonych mechanizmów może pozwolić na udoskonalenie planowanych działań i faktyczne zapewnienie ochrony osobom zagrożonym. Jeżeli w ustawodawstwie krajowym istnieją już narzędzia, które mogłyby przynajmniej częściowo rozwiązać omawiany problem, należy ustalić, dlaczego narzędzia te nie są odpowiednio stosowane. Taka analiza mogłaby z jednej strony, niezależnie od planowanej dyrektywy, poprawić sytuację uczestników debaty społecznej zagrożonych SLAPP, a z drugiej mogłaby być ciekawym studium przy tworzeniu i wdrażaniu nowych przepisów. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Ponieważ proponowana dyrektywa nie obejmuje spraw krajowych, EKES z zadowoleniem przyjmuje zalecenie (UE) 2022/758 w sprawie ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka, którzy angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi i wzywa państwa członkowskie do zapewnienia takiego samego poziomu ochrony jak określony w proponowanej dyrektywie. Działania UE nie powinny jednak ograniczać się do zaleceń – Unia powinna wymagać od państw członkowskich harmonizacji przepisów w tej dziedzinie, aby zapewnić jednakowy poziom ochrony przed SLAPP we wszystkich państwach członkowskich. Dotyczy to w szczególności definicji prawnych i zakresu ochrony w przypadku SLAPP, tak aby uniknąć różnych interpretacji i różnych poziomów ochrony w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Ze względu na dynamikę problemu strategicznych powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej EKES zaleca, aby stosowanie dyrektywy zostało poddane przeglądowi nie po pięciu latach, jak obecnie przewiduje dyrektywa, lecz po upływie maksymalnie trzech lat. Państwa członkowskie powinny zatem przekazać Komisji informacje dotyczące stosowania dyrektywy dwa lata po jej transpozycji. Rok później, czyli trzy lata po transpozycji dyrektywy, Komisja powinna przedstawić sprawozdanie z jej stosowania. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES wzywa Komisję do przeprowadzenia konsultacji z dziennikarzami i wszystkimi zainteresowanymi stronami, partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego podczas przygotowywania przeglądu w celu uzupełnienia informacji dostarczonych przez państwa członkowskie o niezależne oceny stosowania dyrektywy. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Zasadnicze znaczenie ma wdrożenie działań edukacyjnych wskazanych w zaleceniu (UE) 2022/758. W szczególności potrzebne są odpowiednie szkolenia dla przedstawicieli zawodów prawniczych (zarówno sędziów, jak i prawników występujących w postępowaniach w charakterze obrońców), a także szersze działania edukacyjne skierowane do ogółu społeczeństwa w państwach członkowskich, którego każdy członek może stać się uczestnikiem debaty publicznej zagrożonym powództwem typu SLAPP. W tych działaniach edukacyjnych należy zwracać odpowiednią uwagę na przypadki SLAPP o charakterze ponadnarodowym, które są objęte proponowaną dyrektywą. Ponadto we wszystkich państwach członkowskich, jako uzupełnienie i wzmocnienie dyrektywy, należy organizować ogólne kampanie mające na celu rozpowszechnianie informacji i promowanie praw i wolności wypowiedzi. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Istotnym elementem systemu przeciwdziałania strategicznym działaniom zmierzającym do stłumienia debaty publicznej powinno być również zapewnienie nieodpłatnej pomocy prawnej zagrożonym osobom i organizacjom. EKES popiera tworzenie i rozwój poradni prawnych na uniwersytetach oraz przez samorządy zawodowe prawników, a także inne podmioty, które mogą udzielić takiego wsparcia. Należy jednak zapewnić, aby podmioty wyznaczone przez państwa członkowskie do prowadzenia tych działań były wiarygodne, niezależne i profesjonalne oraz aby ich działalność podlegała odpowiedniej niezależnej weryfikacji przez organy danego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

3.18.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Sprawozdanie CASE (https://www.the-case.eu/slapps-in-europe).

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz.U. L 305 z 26.11.2019, s. 17).

2

(3)  NAT/824 – Raport informacyjny Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ochrona środowiska jako warunek wstępny poszanowania praw podstawowych”.

3

(4)  SOC/593 – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wzmocnienia ochrony sygnalistów na szczeblu UE, Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 155.

4

(5)  SOC/635 – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zapewnienie wolności i pluralizmu mediów w Europie” (opinia z inicjatywy własnej) (EKES 2021/01539) (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 9).

5

(6)  REX/545 – Raport informacyjny Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wspieranie niezależnego sektora mediów w Białorusi”.

6

(7)  Rezolucja PE w sprawie kurczącej się przestrzeni działania społeczeństwa obywatelskiego w Europie (2021/2103(INI) (Dz.U. C 347 z 9.9.2022, s. 2).

7

(8)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 57).

8

(9)  SOC/712 – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady »Bardziej inkluzywna i bezpieczna Europa: rozszerzenie wykazu przestępstw UE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści«” (EKES 2022/00299) (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 83).

9

(10)  COM(2022) 177.

10

(11)  Zalecenie Komisji (UE) 2022/758 z dnia 27 kwietnia 2022 r. w sprawie ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka, którzy angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi („strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej”) (Dz.U. L 138 z 17.5.2022, s. 30).

11

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/150 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/150

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2008, (WE) nr 810/2009 i (UE) 2017/2226, rozporządzenia Rady (WE) nr 1683/95, (WE) nr 333/2002, (WE) nr 693/2003 i (WE) nr 694/2003 oraz konwencję wykonawczą do układu z Schengen w zakresie cyfryzacji procedury wizowej”

(COM(2022) 658 final)

(2023/C 75/21)

| Sprawozdawca: | Ionuț SIBIAN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Ionuț SIBIAN

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 187/0/0 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.6.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

29.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

187/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zdecydowanie popiera inicjatywę dotyczącą wprowadzenia w pełni cyfrowej procedury wizowej. Dostępna, szybka i wiarygodna wiza cyfrowa oraz ogólnie bardziej elektroniczny system imigracyjny znacznie zmniejszyłyby obciążenia administracyjne związane z imigracją. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę na rzecz cyfryzacji, gdyż jest ona zgodna z ogólnym podejściem UE polegającym na zachęcaniu do modernizacji i cyfryzacji usług publicznych oraz z komunikatem Komisji „Cyfrowy kompas na 2030 r.: europejska droga w cyfrowej dekadzie”. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że obecny wniosek stanowi okazję do skutecznego usprawnienia procesu składania wniosków wizowych poprzez zmniejszenie kosztów i obciążeń zarówno dla państw członkowskich, jak i osób ubiegających się o wizę, oraz do zagwarantowania pewności prawa, przy jednoczesnym zwiększeniu bezpieczeństwa strefy Schengen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że proponowana cyfryzacja procedury ubiegania się o wizę zmniejszy utrudnienia dla mobilności obywateli państw trzecich pragnących uzyskać wizę, ponieważ nie będą już musieli przedkładać dokumentów podróży osobiście. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W trakcie cyfryzacji procedury ubiegania się o wizę trzeba unikać wszelkiej (niezamierzonej) dyskryminacji: należy przestrzegać praw osób z niepełnosprawnościami i osób, które nie posiadają umiejętności cyfrowych czy umiejętności obsługi komputera bądź nie mają dostępu do internetu. Cyfryzacja procedury wizowej musi spełniać wymogi dostępności określone w europejskiej dyrektywie w sprawie dostępności sieci (1) oraz w europejskim akcie w sprawie dostępności (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zdecydowanie zaleca, by rozwiązania IT stosowane na platformie UE do składania wniosków wizowych zapewniały narzędzia/sposoby zabezpieczające prawa dzieci i zapobiegające handlowi ludźmi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Cyfrowa platforma do składania wniosków wizowych powinna być w pełni połączona z krajowymi systemami wizowymi zarządzanymi przez każde państwo członkowskie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zdaniem EKES-u powinna jednak istnieć jedna unijna „ambasada cyfrowa”, określająca zharmonizowane unijne wymogi dotyczące dokumentów uzupełniających oraz zapewniająca podróżnym informacje i wytyczne dotyczące procesu składania wniosków. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że cyfryzacja procedury wizowej zwiększy atrakcyjność podróży do UE oraz zachęci do nich. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES przyznaje, że cyfryzacja procedury wizowej może mieć pozytywny wpływ na środowisko oraz że scentralizowana platforma do składania wniosków jest rozwiązaniem energooszczędnym. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca, aby Komisja zdecydowanie zobowiązała się do współpracy z rządami państw trzecich, ambasadami/konsulatami państw członkowskich oraz przedstawicielkami i przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w celu informowania i przygotowania osób ubiegających się o wizę oraz wspomagania ich podczas całej procedury. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

2.1.   Kontekst opinii, w tym wniosku ustawodawczego, którego dotyczy opinia

| 2.1.1. | Pomysł cyfrowej wizy Schengen pochodzi z 2018 r. Komisja Europejska zaproponowała wówczas zmianę kodeksu wizowego i podkreśliła, że wiza cyfrowa jest krokiem naprzód w perspektywie długoterminowej. Następnie w 2019 r. Parlament Europejski i Rada rozpoczęły przegląd unijnego kodeksu wizowego. Stwierdziły, że celem jest pełne wykorzystanie najnowszych osiągnięć prawnych i technologicznych w celu wypracowania wspólnego rozwiązania umożliwiającego składanie wniosków o wydanie wizy Schengen przez internet. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | W 2020 r. pandemia COVID-19 spowodowała spowolnienie operacji wizowych Schengen na całym świecie ze względu na trudności z otrzymywaniem wniosków w ambasadach i konsulatach. Doprowadziło to do nowych apeli ze strony państw członkowskich o cyfryzację tego procesu. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | W swoim programie prac na 2021 r. Komisja Europejska ogłosiła wniosek ustawodawczy w sprawie cyfryzacji procedur wizowych, który zaplanowano na czwarty kwartał 2021 r. Nowy pakt o migracji i azylu, przedstawiony we wrześniu 2020 r., ma na celu zapewnienie pełnej cyfryzacji procedury wizowej do 2025 r. wraz z wizą cyfrową i możliwością składania wniosków wizowych przez internet. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | 27 kwietnia 2022 r. Komisja przedstawiła wniosek w sprawie cyfryzacji wiz UE. Jego celem jest:






  — | zmodernizowanie, uproszczenie i zharmonizowanie procesu składania wniosków wizowych poprzez cyfryzację procedury wizowej, |
| --- | --- | --- |

2.1.4.

—

zmodernizowanie, uproszczenie i zharmonizowanie procesu składania wniosków wizowych poprzez cyfryzację procedury wizowej,

| — | ograniczenie ryzyka oszustw (dotyczących tożsamości) i fałszerstwa oraz ułatwienie procesu weryfikacji na granicy poprzez cyfryzację. |
| --- | --- |

—

ograniczenie ryzyka oszustw (dotyczących tożsamości) i fałszerstwa oraz ułatwienie procesu weryfikacji na granicy poprzez cyfryzację.

| 2.1.5. | Wniosek ustanawia jedną platformę internetową, a system będzie miał następujące zalety:






  — | osoby ubiegające się o wizę będą mogły ubiegać się o wizę online, w tym uiścić opłatę wizową za pośrednictwem jednej platformy UE, niezależnie od kraju strefy Schengen, który chcą odwiedzić, |
| --- | --- | --- |

2.1.5.

—

osoby ubiegające się o wizę będą mogły ubiegać się o wizę online, w tym uiścić opłatę wizową za pośrednictwem jednej platformy UE, niezależnie od kraju strefy Schengen, który chcą odwiedzić,

| — | platforma automatycznie określi, które państwo strefy Schengen jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku, w szczególności gdy wnioskodawca zamierza odwiedzić kilka państw strefy Schengen, |
| --- | --- |

—

platforma automatycznie określi, które państwo strefy Schengen jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku, w szczególności gdy wnioskodawca zamierza odwiedzić kilka państw strefy Schengen,

| — | platforma będzie dostarczać osobom ubiegającym się o wizę aktualnych informacji na temat wiz krótkoterminowych Schengen, a także wszelkich niezbędnych informacji dotyczących wymogów i procedur (takich jak dokumenty uzupełniające, opłata wizowa i potrzeba spotkania w celu pobrania identyfikatorów biometrycznych), |
| --- | --- |

—

platforma będzie dostarczać osobom ubiegającym się o wizę aktualnych informacji na temat wiz krótkoterminowych Schengen, a także wszelkich niezbędnych informacji dotyczących wymogów i procedur (takich jak dokumenty uzupełniające, opłata wizowa i potrzeba spotkania w celu pobrania identyfikatorów biometrycznych),

| — | osobiste stawiennictwo w konsulacie byłoby obowiązkowe jedynie w przypadku osób ubiegających się o wizę po raz pierwszy, w przypadku pobrania identyfikatorów biometrycznych, wnioskodawców, których dane biometryczne przestały być ważne, oraz osób, które uzyskały nowy dokument podróży, |
| --- | --- |

—

osobiste stawiennictwo w konsulacie byłoby obowiązkowe jedynie w przypadku osób ubiegających się o wizę po raz pierwszy, w przypadku pobrania identyfikatorów biometrycznych, wnioskodawców, których dane biometryczne przestały być ważne, oraz osób, które uzyskały nowy dokument podróży,

| — | wiza będzie zawierać najnowocześniejsze zabezpieczenia, które będą bardziej bezpieczne niż obecna naklejka wizowa. |
| --- | --- |

—

wiza będzie zawierać najnowocześniejsze zabezpieczenia, które będą bardziej bezpieczne niż obecna naklejka wizowa.

| 2.1.6. | W proponowanym rozporządzeniu podkreśla się, że nowy system zagwarantuje, iż prawa podstawowe będą zawsze chronione. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Agencja Unii Europejskiej ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA) będzie odpowiedzialna za rozwój techniczny unijnej platformy do składania wniosków i jej elementów oraz za zarządzanie operacyjne nimi w ramach VIS. |
| --- | --- |

2.1.7.

| 2.1.8. | Wszyscy cudzoziemcy, którzy potrzebują wizy do dowolnego z 26 państw strefy Schengen, będą mogli korzystać z cyfrowej platformy do składania wniosków wizowych Schengen po jej wdrożeniu. Platforma nie będzie miała zastosowania do pozostałych pięciu państw UE nienależących do strefy Schengen, ponieważ nie mają one jeszcze uprawnień do wydawania wiz Schengen. |
| --- | --- |

2.1.8.

| 2.1.9. | Podróżni z państw, które są zwolnione z obowiązku wizowego w strefie Schengen, nie będą musieli korzystać z platformy. Zamiast tego podróżni ci będą musieli złożyć wniosek o zezwolenie ETIAS na podróż do Europy od listopada 2023 r. (3). |
| --- | --- |

2.1.9.

2.2.   Uwagi ogólne

| 2.2.1. | EKES zdecydowanie popiera inicjatywę dotyczącą wprowadzenia w pełni cyfrowego systemu wizowego. Dostępna, szybka i wiarygodna wiza cyfrowa oraz ogólnie bardziej elektroniczny system imigracyjny znacznie zmniejszyłyby obciążenia administracyjne związane z imigracją. Przetwarzanie i archiwizacja papierowych dokumentów oraz zarządzanie nimi i ich niszczenie to długotrwały i kosztowny proces dla konsulatów. Państwa członkowskie oraz obywatele państw trzecich ubiegający się o wizę odnieśliby ogromne korzyści z cyfryzacji procedury wizowej. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Proponowany system internetowy musi być zaprojektowany tak, aby był szybki, przyjazny dla użytkownika, bezpieczny (by oferował wystarczające gwarancje, że wprowadzane dane są bezpieczne) i przewidywalny (zgodny z zasadą pewności prawa). System musi działać w sposób niezawodny, a osoby ubiegające się o wizę muszą mieć przed sobą perspektywę, że proces składania wniosków online zakończy się w ciągu kilku dni. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Harmonizacja i ujednolicenie procedur składania wniosków wizowych w strefie Schengen przyczyni się do zapobiegania zjawisku polegającemu na wykorzystywaniu mniej rygorystycznych procedur wizowych przez osoby ubiegające się o wizę, które mogą być skłonne złożyć wniosek w państwie należącym do strefy Schengen, oferującym szybsze i bardziej dogodne rozpatrywanie wniosków wizowych niż w kraju faktycznie docelowym (może na przykład chodzić o „visa shopping”, czyli zjawisko polegające na wykorzystywaniu mniej rygorystycznych procedur wizowych przez obywateli rosyjskich, w przypadku gdy nie zostanie osiągnięte ogólne porozumienie w sprawie zawieszenia unijnej umowy o ułatwieniach wizowych). Cyfryzacja procesu wizowego ograniczy również zagrożenia dla bezpieczeństwa związane z fizycznymi naklejkami wizowymi, które nadal mogą być podatne na fałszowanie, oszustwa i kradzieże. Wniosek jest również zgodny z ogólnym podejściem UE do wspierania modernizacji i cyfryzacji usług publicznych. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | EKES uważa, że obecny wniosek stanowi okazję do skutecznego usprawnienia procesu składania wniosków wizowych poprzez zmniejszenie kosztów i obciążeń zarówno dla państw członkowskich, jak i osób ubiegających się o wizę, przy jednoczesnym zwiększeniu bezpieczeństwa strefy Schengen. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że proponowana cyfryzacja procedury ubiegania się o wizę zmniejszy utrudnienia dla mobilności obywateli państw trzecich pragnących uzyskać wizę. Ponieważ nie będzie już konieczne osobiste składanie dokumentu podróży w konsulacie/ośrodku przyjmowania wniosków wizowych, dana osoba będzie mogła wyjechać za granicę w czasie rozpatrywania jej wniosku wizowego. Zdaniem Komitetu skorzystają na tym osoby podróżujące regularnie (4) w związku z pracą, a także aktywistki i aktywiści oraz członkowie grup mniejszości (np. LGBTQI+, Romowie), którzy będą mieli więcej możliwości znalezienia bezpiecznego schronienia w razie konieczności. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Cyfrowa platforma do składania wniosków wizowych powinna być w pełni połączona z krajowymi systemami wizowymi zarządzanymi przez każde państwo członkowskie. Zagwarantowałoby to, że nowy system wiz cyfrowych, w tym sama wiza cyfrowa, będzie od samego początku zintegrowany z cyfrowymi systemami wizowymi państw członkowskich i będzie zaprojektowany w sposób całkowicie interoperacyjny między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Powinna jednak istnieć jedna unijna „ambasada cyfrowa”, określająca zharmonizowane na szczeblu UE wymogi dotyczące dokumentów uzupełniających oraz zapewniająca podróżnym informacje i wytyczne dotyczące procesu składania wniosków. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | EKES zgadza się, że cyfryzacja procedury wizowej zwiększy atrakcyjność podróży do UE oraz zachęci do nich. |
| --- | --- |

2.2.8.

| 2.2.9. | EKES zaleca, aby Komisja zdecydowanie zobowiązała się do współpracy z rządami oraz przedstawicielkami i przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego państw trzecich w celu informowania i przygotowania ich obywateli oraz wspomagania ich podczas całej procedury ubiegania się o wizę. |
| --- | --- |

2.2.9.

2.3.   Uwagi szczegółowe

| 2.3.1. | Cyfryzacja procedury ubiegania się o wizę zmniejszy zależność państw członkowskich od usługodawców zewnętrznych, co z kolei zmniejszy ryzyko udostępnienia danych osobowych stronom trzecim. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Cyfrowa wiza utrudni fałszowanie naklejek wizowych, gdyż sama wiza nie będzie już miała fizycznego formatu. Ponadto zniknęłyby wysokie koszty operacyjne związane z naklejkami wizowymi. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Jedną z korzyści cyfrowej wizy byłoby to, iż w wypadku utracenia lub kradzieży dokumentu podróży nowy dokument łatwo byłoby powiązać z wydaną już wizą, bez konieczności ubiegania się o nową, co ma miejsce obecnie (ze względu na fizyczne połączenie naklejki wizowej i dokumentu podróży). W nowym proponowanym systemie cyfrowym wyeliminowano zatem dodatkowe koszty dla państw członkowskich związane z wydaniem nowej wizy oraz dodatkowe koszty dla osób ubiegających się o wizę. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Cyfryzacja procedury wizowej musi zapewniać zaspokojenie szczególnych potrzeb i poszanowanie praw osób z niepełnosprawnościami oraz umożliwiać im ubieganie się o wizę bez dyskryminacji, również poprzez spełnienie wymogów dostępności określonych w europejskiej dyrektywie w sprawie dostępności sieci (dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych) oraz w europejskim akcie w sprawie dostępności. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | EKES zdecydowanie zaleca, by rozwiązania IT stosowane na platformie UE do składania wniosków wizowych zapewniały narzędzia/sposoby zabezpieczające prawa dzieci i zapobiegające handlowi ludźmi. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | Cyfryzacja nie może być synonimem automatyzacji i stosowania po prostu sztucznej inteligencji. Stąd też nie wolno zmniejszać etatów tylko z powodu wprowadzenia cyfrowej procedury wizowej. |
| --- | --- |

2.3.6.

| 2.3.7. | Pracownicy administracji odpowiedzialni za przetwarzanie wniosków wizowych muszą mieć odpowiednie szkolenia, aby mogli wykorzystać pozytywne elementy cyfryzacji procedury oraz uniknąć błędów. |
| --- | --- |

2.3.7.

| 2.3.8. | Ambasadom (konsulatom) państw członkowskich UE i społeczeństwu obywatelskiemu należy zaoferować dodatkowe wsparcie w celu przezwyciężenia potencjalnych problemów związanych z dostępem do internetu i umiejętnościami obsługi komputera osób w krajach trzecich, tak aby zapobiec dyskryminowaniu ich w dostępie do systemu składania wniosków wizowych. |
| --- | --- |

2.3.8.

| 2.3.9. | EKES uważa, że cyfryzacja procedury wizowej może mieć pozytywny wpływ na środowisko dzięki ograniczeniu stosowania i marnowania papieru związanego z systemem składania wniosków wizowych i wydawaniem naklejki wizowej, a także ze względu na fakt, że osoby ubiegające się o wizę nie muszą już podróżować w celu złożenia wniosku i odebrania dokumentów podróży po zakończeniu procesu składania i rozpatrywania wniosku. Choć zdaje sobie sprawę, że cyfryzacja (przechowywanie danych i zarządzanie nimi) wymaga energii generującej emisje CO2, uważa, że scentralizowana platforma do składania wniosków jest rozwiązaniem bardziej energooszczędnym niż jedna platforma do składania wniosków dla każdego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

2.3.9.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego (Dz.U. L 327 z 2.12.2016, s. 1).

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (Dz.U. L 151 z 7.6.2019, s. 70).

2

(3)  https://www.etiasvisa.com/etias-form-application

3

(4)  Np. przedstawiciele przedsiębiorstw, związków zawodowych lub zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego.

4

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/154 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/154

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego przeznaczonych do zastosowania u ludzi oraz uchylającego dyrektywy 2002/98/WE i 2004/23/WE”

(COM(2022)338 – 2022/0216 (COD))

(2023/C 75/22)

| Sprawozdawca generalny: | Tymoteusz Adam ZYCH |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Tymoteusz Adam ZYCH

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 12.9.2022
  Rada Unii Europejskiej, 22.7.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 168 ust. 4 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 151/0/0 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 12.9.2022

Rada Unii Europejskiej, 22.7.2022

Podstawa prawna

Art. 168 ust. 4 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

151/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny popiera wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego przeznaczonych do zastosowania u ludzi oraz uchylający dyrektywy 2002/98/WE i 2004/23/WE (1), mając na uwadze jego istotne znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego, dobrostanu pacjentów krajów Unii Europejskiej i potencjału innowacyjnego UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Określenie wspólnych podstawowych norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego (SoHO, substances of human origin) odpowiadających aktualnemu rozwojowi wiedzy medycznej jest korzystne, a EKES zgadza się, że jest potrzebna nowa spójna regulacja w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa za właściwe określenie zakresu przedmiotowego rozporządzenia w taki sposób, że uwzględni on nie tylko SoHO nieobjęte dotychczas regulacją prawną na poziomie europejskim (np. mleko kobiece), ale także wszelkie SoHO, które mogą być wykorzystywane w przyszłości. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet popiera zmiany prawne, które przyczynią się do ograniczenia kosztów ponoszonych przez instytucje Unii Europejskiej, państwa członkowskie i obywateli UE, w szczególności poprzez usunięcie z treści przepisów nieaktualnych testów i systematycznych badań przesiewowych. Efektywność działania przepisów rozporządzenia powinna być stale monitorowana, z uwzględnieniem potrzeby zachowania bezpieczeństwa i jakości SoHO oraz przestrzegania norm wynikających z Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie jednolitych podstawowych standardów dotyczących prowadzenia rejestrów podmiotów działających w obszarze SoHO. Wzmacnia je stworzenie europejskiej platformy ds. SoHO, która przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa Unii w zakresie zdrowia publicznego dzięki stałej i szybkiej wymianie informacji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet popiera przyjęcie rozwiązań wzmacniających prawa dawców SoHO, które uzupełniają deficyty obowiązujących regulacji. EKES podkreśla przy tym, że potwierdzenie w projekcie zasady nieodpłatności dawstwa SoHO ma zasadnicze znaczenie dla eliminacji nadużyć i bezpieczeństwa pozyskiwania substancji pochodzenia ludzkiego. Komitet przypomina, że jej ścisłe przestrzeganie stanowi wymóg wynikający z art. 3 ust. 2 lit. c) Karty Praw Podstawowych UE, zgodnie z którym w dziedzinach medycyny i biologii obowiązuje „zakaz wykorzystywania ciała ludzkiego i jego poszczególnych części jako źródła zysku”. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W ocenie EKES, należy zwrócić szczególną uwagę na potrzebę rzetelnej i systematycznej kontroli podmiotów działających w obszarze SoHO w zakresie bezpieczeństwa, jakości oraz sposobu ich pozyskiwania. Szczególne znaczenie ma stały monitoring i kontrola prawidłowości działania podmiotów zajmujących się przywozem SoHO. SoHO będące przedmiotem przywozu spoza Unii Europejskiej powinny spełniać te same standardy jakości i bezpieczeństwa, co pozyskiwane na terenie UE. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Przedmiotem niniejszej opinii jest wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego przeznaczonych do zastosowania u ludzi oraz uchylającego dyrektywy 2002/98/WE i 2004/23/WE („rozporządzenie SoHO”). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jak wskazano w uzasadnieniu, rozporządzenie SoHO zapewni następujące zabezpieczenia i korzyści: 1) zapewnienie bezpieczeństwa i jakości pacjentom leczonym za pomocą terapii z wykorzystaniem SoHO oraz pełnej ochrony przed możliwym do uniknięcia ryzykiem związanym z SoHO; 2) zapewnienie bezpieczeństwa i jakości dawcom SoHO oraz dzieciom urodzonym z oddanych komórek jajowych, spermy lub zarodków; 3) wzmocnienie praktyk nadzoru w państwach członkowskich i umożliwienie ich harmonizacji; 4) ułatwienie opracowania bezpiecznych i skutecznych innowacyjnych terapii z wykorzystaniem SoHO oraz 5) zwiększenie odporności sektora i ograniczenie ryzyka wystąpienia niedoborów. Proponowane rozwiązania są odpowiedzią na niepełną ochronę pacjentów oraz dawców krwi, tkanek, komórek i potomstwa urodzonego z oddanych komórek lub zarodków przed możliwym do uniknięcia ryzykiem, związaną z przestarzałymi przepisami technicznymi, rozbieżne podejście państw członkowskich do kwestii nadzoru, utrudniające transgraniczną wymianę krwi, tkanek i komórek, narażenie pacjentów na zakłócenia dostaw krwi, tkanek i komórek oraz niepełne wykorzystywanie potencjału krwi, tkanek i komórek przetwarzanych lub stosowanych w nowy sposób. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES zdaje sobie sprawę z nowych wymogów związanych z rozwojem nauk medycznych, w szczególności biotechnologii, niosących nowe możliwości wykorzystania SoHO w wielu formach terapii pacjentów w całej Unii. Jednocześnie EKES zauważa, że w związku z rozwojem nowych terapii część dotychczas obowiązujących norm przestaje być aktualna. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Dlatego też EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia SoHO. Proponowane rozporządzenie obejmuje bowiem SoHO w formie blankietowej – jako „krew, tkanki i komórki”. Jest to podejście właściwe i przewidujące, bowiem substancje, o których obecnie nie mamy wiedzy, a które mogą uzyskać zastosowanie terapeutyczne w przyszłości, zostaną z mocy prawa objęte obowiązującymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i jakości. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES z uznaniem odnotowuje dostosowanie ram prawnych do zalecanej przez Komitet Bioetyki Rady Europy zasady „neutralności finansowej”. Wniosek harmonizuje także obecne ramy prawne, a w szczególności wzmacnia przepisy dotyczące ochrony i monitorowania dawców oraz zgłaszania wad genetycznych u potomstwa urodzonego w wyniku medycznie wspomaganej prokreacji. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES ocenia jako właściwą i popiera propozycję podejścia opartego na rozporządzeniu jednolitym, które będzie stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Bezpośrednio przyczyni się to do zagwarantowania przestrzegania standardów jakości i bezpieczeństwa SoHO w krajach Unii. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zakładane skutki wejścia w życie rozporządzenia, w tym określenie wspólnych ogólnych norm bezpieczeństwa i jakości, objęcie zakresem rozporządzenia wszystkich SoHO, które nie są obecnie regulowane; ułatwienie wymiany SoHO między państwami członkowskimi; wprowadzenie obowiązków zapewniających środki gotowości na wypadek sytuacji kryzysowych na poziomie podmiotu i na poziomie krajowym oraz obowiązki dotyczące monitorowania zaopatrzenia; stworzenie otoczenia prawnego sprzyjającego innowacjom; stworzenie otoczenia prawnego poprawiającego bezpieczeństwo, dostępność i skuteczność SoHO oraz stworzenie ram prawnych nie ulegających dezaktualizacji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ze szczególnym zadowoleniem EKES przyjmuje oparcie wytycznych technicznych na ustaleniach europejskich ciał eksperckich. Jest to najbardziej efektywna metoda zapewnienia stałej aktualności przepisów, zgodnie z podejściem medycyny opartej na dowodach. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES z zadowoleniem odnotowuje fakt, że zasadą dobrowolności i nieodpłatności, do tej pory czytelnie wyrażoną w normach dotyczących procesu krwiodawstwa, objęto wszystkie obecnie wykorzystywane SoHO (np. mleko kobiece) oraz SoHO, które obecnie nie mogą zostać zdefiniowane, a mogą być wykorzystywane w przyszłości. Należy odnotować, że rozporządzenie dopuszcza kompensatę, która ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w której dawca znajduje się w niekorzystnej sytuacji finansowej z powodu dokonania donacji, jednocześnie stwierdzając, że kompensata ta nigdy nie powinna stanowić zachęty, która mogłaby skłonić potencjalnych dawców do podawania nieprawdziwych informacji lub donacji częstszych niż jest to dozwolone. W tym kontekście należy przypomnieć, że zasada nieodpłatności dawstwa SoHO ma zasadnicze znaczenie dla eliminacji nadużyć i bezpieczeństwa pozyskiwania SoHO. Komitet przypomina, że jej ścisłe przestrzeganie stanowi wymóg wynikający z art. 3 ust. 2 lit. c) Karty Praw Podstawowych UE, zgodnie z którym w dziedzinach medycyny i biologii obowiązuje „zakaz wykorzystywania ciała ludzkiego i jego poszczególnych części jako źródła zysku”. Państwa członkowskie powinny mieć to na uwadze, określając zasady przyznawania takich świadczeń w przepisach krajowych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES popiera wprowadzenie jednolitych podstawowych standardów dotyczących prowadzenia rejestrów podmiotów działających w obszarze SoHO przez państwa członkowskie. Wzmacnia je stworzenie europejskiej platformy ds. SoHO, która przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa Unii w zakresie zdrowia publicznego dzięki stałej i szybkiej wymianie informacji. Pozytywnie ocenić należy także ustanowienie Rady Koordynacyjnej ds. SoHO, która może stanowić skuteczny instrument służący efektywnemu wdrażaniu standardów jakości i bezpieczeństwa wynikających z rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | We wniosku wskazano, że odpowiedzialność za decyzje natury etycznej i organizacyjnej spoczywa na państwach członkowskich. Stanowisko to należy uznać za właściwe w świetle traktatowego zakresu kompetencji Unii i państw członkowskich, a także zrozumiałe w kontekście zakresu regulacji projektowanego rozporządzenia, które ma charakter organizacyjny i techniczny. Celem rozporządzenia SoHO jest bowiem zapewnienie jakości, bezpieczeństwa i dostępności SoHO oraz kontrola procesów wytwarzania i przewożenia. EKES pragnie zwrócić jednak uwagę, że, podobnie jak kontroli bezpieczeństwa i jakości, rozwój biotechnologii wymaga oceny w świetle standardów wynikających z Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Rozporządzenie będące przedmiotem wniosku określa kompetencje personelu właściwych organów oraz osób prowadzących działania nadzorcze. Rozporządzenie wspomina o odpowiednim przygotowaniu zawodowym oraz regularnych szkoleniach, w tym prowadzonych na poziomie UE. Rozporządzenie nie określa jednak szczegółów dotyczących wykształcenia i doświadczenia personelu (wyjątkiem jest art. 51, który określa kwalifikacje lekarza wyznaczanego przez zakład działający w obszarze SoHO). Specyfika pracy z SoHO wymaga jednak współpracy wielu specjalistów w ramach zespołu – niejednokrotnie adekwatne kompetencje merytoryczne posiada biotechnolog, w innych przypadkach lekarz odpowiedniej specjalizacji, w jeszcze innych niezbędne jest wsparcie etyka czy prawnika. EKES proponuje więc określenie, by skład właściwych organów obejmował interdyscyplinarny zespół specjalistów. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Poziom i zakres regulacji

| 4.1. | EKES z zadowoleniem odnotowuje, że rozporządzenie właściwie wpisuje się w zasadę subsydiarności. Cele określone przez rozporządzenie są bowiem znacząco trudniejsze do samodzielnego zrealizowania przez państwa członkowskie lub niemożliwe do zrealizowania w porównywalnie efektywny sposób. Regulacja wnosi więc wyraźną wartość dodaną. Korzyści wiążą się w szczególności z oparciem wdrażania norm i wytycznych na organach eksperckich, takich jak ECDC czy EDQM, oraz wymianie danych poprzez europejską platformę ds. SoHO. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zaproponowana definicja określa „medycznie wspomaganą prokreację” jako ułatwienie poczęcia poprzez wewnątrzmaciczne zapłodnienie spermą, zapłodnienie in vitro lub jakąkolwiek inną procedurę laboratoryjną lub medyczną, która wspomaga poczęcie. W opinii EKES może ona zostać dookreślona. Wydaje się zrozumiałe, że zakresem regulacji rozporządzenia objęte powinny zostać procedury, w których wykorzystywane są SoHO lub podczas których SoHO są tworzone. Jednak użycie w powyższej definicji konstrukcji „jakakolwiek procedura medyczna wspomagająca poczęcie” prowadzi do objęcia jej zakresem innych metod niezwiązanych z wykorzystaniem SoHO, które nie są powiązane z normami przedmiotowego rozporządzenia. |
| --- | --- |

4.2.

5.   Bezpieczeństwo preparatów i kontrola podmiotów działających w obszarze SoHO

| 5.1. | EKES z uznaniem przyjmuje doprecyzowanie norm dotyczących jakości i bezpieczeństwa SoHO oraz wprowadzenie efektywnych mechanizmów kontroli podmiotów działających w obszarze SoHO. Proponowane rozwiązania przyczynią się do poprawy dostępu pacjentów do jakościowej terapii i pozytywnie wpłyną na stan zdrowia publicznego w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Komitet zwraca przy tym uwagę, że normy dotyczące jakości i bezpieczeństwa powinny znaleźć zastosowanie do wszystkich SoHO stosowanych na terenie Unii Europejskiej, w tym do SoHO przywożonych spoza UE. EKES zwraca uwagę, że konieczne jest skuteczne i systematyczne stosowanie przewidzianych w rozporządzeniu mechanizmów kontroli podmiotów zajmujących się przywozem SoHO, w szczególności w zakresie jakości i bezpieczeństwa preparatów. Ma to szczególne znaczenie w związku z wprowadzeniem ułatwień w zakresie importu SoHO spoza UE. EKES apeluje, by organy UE podejmowały wszelkie kroki zapobiegające rozwojowi przemysłu odpłatnego dawstwa komórek i tkanek, który rozwija się w niektórych częściach świata. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Zgodnie z przepisami projektowanego rozporządzenia, gdy państwo członkowskie decyduje się na dopuszczenie nowej praktyki, wówczas bezpieczeństwo i jakość tej praktyki są regulowane przez unijne przepisy dotyczące jakości i bezpieczeństwa zawarte w rozporządzeniu SoHO. EKES zwraca uwagę, że także nowe praktyki wdrażane poza UE powinny być przedmiotem stałej oceny kompetentnych organów eksperckich na poziomie Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Art. 7. wnioskowanego rozporządzenia ustanawia wymóg, by właściwe organy zapewniły bezstronność swoich pracowników, co ma zapobiec sytuacji konfliktu interesów. Dla efektywnej realizacji zakładanego celu EKES proponuje rozszerzyć to wymaganie także o okres bezpośrednio poprzedzający objęcie funkcji. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Art. 29. ust. 7 wnioskowanego rozporządzenia określa uprawnienia inspektorów do sprawdzania, czy zakłady działające w obszarze SoHO spełniają normy dotyczące ochrony dawców i biorców, przekazywania informacji oraz dobrowolnego i nieodpłatnego charakteru donacji. W opinii EKES należy wzmocnić uprawnienia inspektorów, które obejmować powinny wszechstronne postępowanie kontrolne. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Prawa dawców SoHO

| 6.1. | EKES z uznaniem przyjmuje uwzględnienie w projekcie rozporządzenia SoHO rozwiązań systematycznie wzmacniających prawa dawców SoHO, które uzupełniają niedostatki obowiązujących przepisów. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Art. 53 określający normy dotyczące ochrony dawców SoHO w lit. b stanowi, że informacja udzielana dawcom lub osobom działającym w ich imieniu powinna być przekazywana w sposób adekwatny do ich zdolności rozumienia tych informacji. Aby uniknąć wątpliwości interpretacyjnych, w opinii EKES należy dookreślić, że przekazywana informacja musi być pełna i powinna zostać przekazana w sposób jasny, by umożliwić spełnienie ogólnie przyjętego w medycynie warunku świadomej zgody. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Art. 55 ust. 3. lit. c) stanowi o obowiązku podmiotów w zakresie przekazywania informacji dawcom o prawie do wycofania zgody oraz wszelkich ograniczeń prawa do wycofania zgody. W opinii EKES, prawo do wycofania zgody może być ograniczone tylko okolicznościami faktycznymi, np. w przypadku już rozpoczętej procedury. Aby zapobiec naruszeniom jednego z podstawowych praw pacjenta, jakim jest prawo do autonomii, uzasadnione wydaje się określenie zamkniętego katalogu sytuacji, w których prawo do wycofania zgody może być ograniczone. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Ochrona danych

| 7.1. | EKES z uznaniem przyjmuje, że rozporządzenie potwierdza konieczność zachowania ścisłych wymogów poufności wynikających z ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (2) (RODO) w związku z przetwarzaniem danych osobowych dawców i biorców SoHO, w tym w zakresie ograniczenia celu przetwarzania danych osobowych oraz minimalizacji danych. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | W ocenie EKES uzasadnione jest rozróżnienie obecnego w przepisach projektowanego rozporządzenia wymogu świadomej i dobrowolnej zgody na dawstwo od odrębnego wymogu zgody na przetwarzanie danych osobowych dotyczących zdrowia dawcy w rozumieniu RODO. Oba te wymogi nie są bowiem ze sobą tożsame. |
| --- | --- |

7.2.

Bruksela dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2022) 338.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1).

2

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/159 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/159

---

Opinia Europejskiego Komitet Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 305/2011”

(COM(2022) 144 final)

(2023/C 75/23)

| Sprawozdawca: | Manuel GARCÍA SALGADO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Domenico CAMPOGRANDE |

Sprawozdawca:

Manuel GARCÍA SALGADO

Współsprawozdawca:

Domenico CAMPOGRANDE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 18.5.2022 |
| --- | --- |
| | Rada Unii Europejskiej, 30.5.2022 |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 13.9.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 139/0/0 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 18.5.2022

Rada Unii Europejskiej, 30.5.2022

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez sekcję

13.9.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

139/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że Komisja Europejska (KE) nie proponuje krótkoterminowych rozwiązań, które pozwoliłyby zaradzić obecnemu opóźnieniu publikacji nowych norm w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Jej celem jest zmiana rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych (1), która – nawet jeśli zakończy się sukcesem – przyniesie efekty dopiero po 10 latach. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z niepokojem zauważa, że proponowany okres przejściowy między obecnym a zmienionym rozporządzeniem wynosi 20 lat, co może powodować problemy praktyczne, gdyż stopniowe wprowadzanie zharmonizowanych specyfikacji technicznych przez 20 lat to zbyt długi czas. Obecnie system normalizacji nie sprawdza się, ponieważ nie dysponuje środkami umożliwiającymi reagowanie na kwestie poruszone przez KE i odpowiedzenie na wytyczone priorytety polityczne. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zaniepokojeniem spostrzega, że chociaż KE przedstawiła państwom członkowskim kilka wariantów politycznych, powraca do starego podejścia, zgodnie z którym normy techniczne są opracowywane przez organy regulacyjne na szczeblu europejskim, co jest szczególnie niepokojące, ponieważ taki scentralizowany proces ograniczałby możliwość wyrażania opinii przez mniejszych członków branży i uwzględniania ich poglądów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES, w porozumieniu z sektorem budowlanym, popiera opracowanie wariantu, który byłby alternatywny wobec przedstawionego przez Komisję Europejską i w którym centralnym elementem pozostawałaby normalizacja. Konieczne będzie kontynuowanie dyskusji i zachęcenie wszystkich zainteresowanych stron (państwa członkowskie, Europejski Komitet Normalizacyjny – CEN, KE itp.) do współpracy w celu zaproponowania realnego rozwiązania, gdzie zharmonizowane normy będą odgrywały zasadniczą rolę w systemie. Celem jest zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron w dialog, który zmierzałby do znalezienia odpowiedniego systemu umożliwiającego swobodny przepływ wyrobów budowlanych. W tym procesie bardzo ważnym narzędziem jest dialog społeczny z pracodawcami i pracownikami oraz udział zainteresowanych grup społecznych w normalizacji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Chociaż EKES przyznaje, że normalizacja jest często postrzegana jako oddolny proces inicjowany przez branżę, niezwykle ważne jest zapewnienie, aby wszystkie zainteresowane strony współpracowały ze sobą w sposób elastyczny, aby wyposażyć się w aktualne normy, nieodzowne dla umożliwiania zrównoważonego rozwoju i cyfryzacji, przy jednoczesnym ułatwianiu innowacji w sektorze budowlanym. Proces ten należy również wspierać za pomocą dialogu społecznego i zapewnić udział pracodawców, pracowników i zainteresowanych grup społecznych w normalizacji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zdaniem EKES-u dobrze funkcjonujące europejskie ramy regulacyjne w zakresie wyrobów budowlanych, włączone do systemu normalizacji, będą nie tylko zaspokajały potrzeby przemysłu, ale również służyły całemu społeczeństwu, w związku z czym ważne jest zaangażowanie partnerów społecznych. Pozwoli to Unii Europejskiej wdrożyć cyfrowy rynek wewnętrzny, odbudowę gospodarczą po pandemii COVID-19, plany strategiczne Europejskiego Zielonego Ładu oraz cele gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zauważa, że w proponowanym nowym rozporządzeniu w sprawie wyrobów budowlanych mowa jest o obowiązkowym stosowaniu europejskich metod oceny, klasyfikacji i kryteriów przez wszystkie podmioty sektora budowlanego. Dotyczy to ponad trzech milionów przedsiębiorstw w UE, z których większość stanowią MŚP. Te wymogi muszą być uzasadnione i proporcjonalne i nie mogą wiązać się z niepotrzebnymi obciążeniami biurokratycznymi i administracyjnymi, zwłaszcza jeśli ich wartość dodana jest ograniczona. EKES sądzi, że problem ten został niedoceniony w proponowanym zmienionym rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wyraża przekonanie, że pożądana byłaby kompletna deklaracja właściwości użytkowych, a także dostosowanie art. 6 i załącznika III do wymogów wskazanych w załączniku I, ponieważ wyroby budowlane posiadające oznakowanie CE nie gwarantują zgodności z podstawowymi wymogami dotyczącymi obiektów budowlanych. Uniemożliwia to powstanie jednolitego europejskiego rynku wewnętrznego wyrobów budowlanych, państwa członkowskie bowiem mogą być zobowiązane na podstawie art. 8 do zapobiegania wprowadzaniu do obrotu i wykorzystywaniu takich wyrobów budowlanych, co może zagrażać bezpieczeństwu placów budowy. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla, że należy ulepszyć lub dalej rozwinąć procedury związane z rozporządzeniem w sprawie wyrobów budowlanych, w szczególności odnośnie do normalizacji i określenia powiązań z krajowymi normami wykonawczymi. Należy zadbać o to, by Komisja Europejska wprowadziła wszystkie wymogi dotyczące badań, właściwości użytkowych bądź charakterystyk jako normy zharmonizowane. Jeżeli tak się nie stanie, powinna istnieć możliwość przyjmowania krajowych wymogów dotyczących wyrobów budowlanych w przypadku, gdy pojawiają się szczególne zastrzeżenia krajowe co do stosowania wyrobów budowlanych. To oznaczałoby, że wymogi i załączniki krajowe musiałyby być zatwierdzane na pewien czas. W przypadku gdy deklaracja właściwości użytkowych jest obszerniejsza, należy podjąć niezbędne kroki w celu osiągnięcia dopasowania w fazie robót (projekt, montaż itp.), zarówno odnośnie do treści informacji, jak i ich wiarygodności. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zauważa problem, że proponowane zmienione rozporządzenie nie określa mechanizmu gromadzenia informacji o produktach, o których mowa w specyfikacjach dotyczących zamówień publicznych, ze względu na jego włączenie do nowego art. 7. Gromadzenie właściwości i charakterystyk, które odpowiadają potrzebom wszystkich nabywców publicznych, do wszystkich zastosowań, będzie ogromnym, niekończącym się zadaniem. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uważa za bardzo istotne, aby wysiłki podejmowane przez przedsiębiorstwa budowlane w celu wdrożenia obiegu zamkniętego nie zostały opóźnione, utrudnione lub nawet przerwane ze względu na brak jasności regulacyjnej w nowym rozporządzeniu. Dlatego niezbędne jest rozporządzenie wyjaśniające, aby zapobiec przerwaniu działań na rzecz osiągnięcia obiegu zamkniętego. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES uważa, że proponowane zmienione rozporządzenie musi zawierać jasne i proporcjonalne przepisy uwzględniające to, że w przypadku wyrobów ponownie użytych lub poddanych regeneracji, tj. wyrobów wprowadzonych 20, 50 lub 150 lat temu, nie ma żadnych informacji, gdyż w przypadku tych produktów z oznakowaniem CE informacje na temat właściwości użytkowych są dostępne jedynie lokalnie. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wyraża przekonanie, że dla konkurencyjności sektora jest ważne, aby wniosek w sprawie zmienionego rozporządzenia stanowił narzędzie, które nie tylko umożliwia wprowadzanie innowacyjnego produktu do obrotu, lecz także ułatwia jego stosowanie. To wymaga, aby europejskie dokumenty oceny technicznej zawierały również informacje, które będą łagodziły niechęć użytkowników do rozpoczęcia korzystania z innowacji. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zaznacza, że musi być jasne, że termin „wyrób budowlany” nadal odpowiada jedynie definicji zawartej w art. 2 ust. 1 obecnego rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych i że nie rozszerza się jej. Nie jest jasne, co w projekcie nowego rozporządzenia oznacza termin „usługa”. Należy dopilnować, aby z zakresu rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych w dalszym ciągu były wyłączone wyroby wykonywane na zamówienie. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES aprobuje pozytywną ocenę wniosku KE przez EU-OSHA, jeśli chodzi o dodatkowe kryteria odnoszące się do wymogów w zakresie funkcjonalności i bezpieczeństwa wyrobów budowlanych, w szczególności kryteria w zakresie środowiska oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, często związane z gospodarką o obiegu zamkniętym i zrównoważonym rozwojem. Wszystko to wzmacnia dowody na pozytywny wpływ dobrego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES wyraża zaniepokojenie, ponieważ regulacje krajowe na ogół dopuszczają stosowanie pod nawierzchniami dróg – odpadów zanieczyszczonych (zawierających do pewnego odsetka starą smołę, polichlorowany bifenyl, fencyklidynę, starą wełnę mineralną); lub też takie odpady są umieszczane na specjalnych składowiskach odpadów. Odpady z budowy i demontażu obiektów budowlanych stanowią ponad jedną trzecią wszystkich odpadów wytwarzanych w UE (2). Ponadto w pewnych obszarach występują sprzeczne interesy – przykładem jest kwestia, czy podglebie podczas budowy dróg i innej infrastruktury nie jest wykorzystywane jako duże składowisko odpadów budowlanych. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES wyraża zaniepokojenie, że przygotowanie do ponownego użycia, regeneracji i recyklingu wymaga wdrożenia rozwiązań projektowych, takich jak ułatwienie oddzielania części składowych i materiałów na etapie recyklingu oraz unikanie materiałów mieszanych lub o skomplikowanym składzie, co z kolei będzie oznaczało poważne narażenie pracowników na te substancje. EU-OSHA wspiera przedsiębiorstwa, które zaproponowały innowacyjne rozwiązania takich problemów, jak na przykład usunięcie niebezpiecznych rozpuszczalników z analizy zregenerowanych materiałów w sektorze budowy i naprawy dróg. Dlatego EKES uważa, że te istotne aspekty z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy muszą zostać uwzględnione w nowym rozporządzeniu. EKES uważa, że rozporządzenie musi zapewniać nie tylko miejsca pracy i postęp gospodarczy, ale także poprawę sytuacji społeczno-gospodarczej i środowiskowej w oparciu o zasady społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (CSR) i stosowne rozporządzenie. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES sądzi, że aby osiągnąć główne cele wniosku, należy go znacznie zmodyfikować. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W opublikowanym w 2016 r. sprawozdaniu Komisji z wdrażania rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych stwierdzono pewne niedociągnięcia w jego wdrażaniu. W ocenie rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych, w opiniach platformy REFIT oraz informacjach zwrotnych od państw członkowskich i zainteresowanych stron wyraźnie wskazano niedociągnięcia ram, które utrudniają funkcjonowanie jednolitego rynku wyrobów budowlanych, a zatem nie pozwalają osiągnąć celów rozporządzenia w sprawie tych wyrobów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu (3), Planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym i komunikacie w sprawie fali renowacji (4) podkreślono rolę rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych jako elementu wysiłków na rzecz zapewnienia energooszczędnych i zasobooszczędnych budynków i renowacji oraz jako sposobu uwzględnienia kwestii zrównoważonego charakteru wyrobów budowlanych i przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. We wniosku dotyczącym zmienionej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (5) zwrócono uwagę na znaczenie emisji gazów cieplarnianych w cyklu życia budynków i materiałów budowlanych do celów obliczania współczynnika globalnego ocieplenia dla nowych budynków po 2030 r. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W strategii leśnej UE i w komunikacie w sprawie zrównoważonego obiegu węgla (6) zapowiedziano – w kontekście zmiany rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych – opracowanie metodyki i solidnej, przejrzystej normy w zakresie ilościowego określania korzyści dla klimatu wynikających z produktów budowlanych oraz z wychwytywania i utylizacji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Zarówno Parlament Europejski, jak i Rada wezwały do podjęcia działań w celu promowania obiegu zamkniętego wyrobów budowlanych, zajęcia się barierami na jednolitym rynku wyrobów budowlanych oraz przyczynienia się do osiągnięcia celów Europejskiego Zielonego Ładu i Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Dwa ogólne cele przeglądu rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych to: 1) stworzenie prawidłowo funkcjonującego jednolitego rynku wyrobów budowlanych oraz 2) przyczynienie się do osiągnięcia celów transformacji ekologicznej i cyfrowej, w szczególności nowoczesnego, efektywnego rynku w zakresie wykorzystywania zasobów i w zakresie konkurencji. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych znacząco ogranicza możliwości spójnego i zharmonizowanego deklarowania przez sektor właściwości użytkowych jego wyrobów oraz możliwości różnicowania produktów pod względem realizacji celów klimatycznych, efektywności środowiskowej i wyników w zakresie zrównoważonego rozwoju. Znacznie ogranicza również możliwości państw członkowskich, jeśli chodzi o ustanawianie krajowych wymogów dotyczących budynków lub uwzględnianie w zamówieniach publicznych kryteriów dotyczących celów zrównoważonego rozwoju bez narażania na szwank funkcjonowania jednolitego rynku. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W komunikacie „Nowa strategia przemysłowa dla Europy” (7) z marca 2020 r. przedstawiono plan zmierzający do tego, aby przemysł UE przewodził dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej. W komunikacie aktualizującym nową strategię przemysłową z 2020 r. wskazano budownictwo jako jeden z priorytetowych ekosystemów, przed którymi stoją najważniejsze wyzwania związane z realizacją celów w zakresie klimatu i zrównoważonego rozwoju oraz z przeprowadzeniem transformacji cyfrowej, od których zależy jego konkurencyjność. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wniosek dotyczący rozporządzenia uchylającego obecne rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych ma naprawić stwierdzone niedostatki tego rozporządzenia oraz uwzględnić cele Europejskiego Zielonego Ładu i Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym odnośnie do wyrobów budowlanych. Poprawa podstawowego funkcjonowania ram określonych w rozporządzeniu, w szczególności procesu normalizacji, jest niezbędna do osiągnięcia celów polityki. We wniosku nie uwzględnia się jednak niezbędnych aspektów związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy ani innymi zaleceniami EU-OSHA. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES uważa, że niezwykle ważne są kształcenie, szkolenie, przekwalifikowanie, uczenie się przez całe życie i certyfikacja oraz że dla przyszłości przemysłu jest istotne, aby odbywały się one w drodze dialogu społecznego. EKES zauważa również, że nabycie niezbędnych umiejętności wymaga czasu i finansowania. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Normalizacja odgrywa w europejskim sektorze budowlanym zasadniczą rolę. Jest głównym filarem rynku wewnętrznego, ułatwia swobodny przepływ wyrobów budowlanych w UE i pobudza działalność budowlaną. Ta ważna rola została uznana w prawodawstwie europejskim, w szczególności w rozporządzeniu w sprawie wyrobów budowlanych i rozporządzeniu w sprawie normalizacji europejskiej (8). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Celem prac normalizacyjnych w zakresie zrównoważonego charakteru obiektów budowlanych powinna być równoprawna ocena środowiskowych, gospodarczych i społecznych aspektów zrównoważonego charakteru produktów, budynków i usług oraz informowanie konsumentów (najlepiej poprzez oznakowanie). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Bez aktualnych norm nie byłoby możliwe osiągnięcie ani utrzymanie rynku wewnętrznego wyrobów budowlanych. Jednak w ostatnich latach włączanie norm do systemu regulacyjnego często się nie udawało, co doprowadziło do obniżenia wydajności w sektorze budowlanym i wyrządziło szkody rynkowi wewnętrznemu, w tym spowodowało większe koszty bezpośrednie lub pośrednie dla przedsiębiorstw (zwłaszcza małych i średnich). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | KE może ustanawiać normy dotyczące opracowywania norm zharmonizowanych w oparciu o zastosowania norm. KE przyjęła jednak bierną postawę i nie stosowała tego podejścia, przez co Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) był zmuszony kontynuować pracę w oparciu o nieaktualne zlecenia normalizacji, zniechęcając ekspertów do pracy nad normami, które często są blokowane z przyczyn od nich niezależnych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | KE odnotowuje problemy związane z obecną procedurą normalizacji za pośrednictwem CEN (którą z pewnością można by ulepszyć). Skłoniły one KE do zablokowania wielu norm. EKES uważa, że rozwiązanie zaproponowane przez KE, a mianowicie stosowanie coraz większej liczby aktów delegowanych, nie może zadowalać, gdyż stawia pracodawców, pracowników oraz zainteresowane grupy społeczne poza obrębem procesu normalizacji. Istnieje też wiele norm zablokowanych przez KE, w związku z czym należy znaleźć krótkoterminowe rozwiązanie w kwestii sposobu ich odblokowania. EKES żywi wątpliwości, czy ta forma rozszerzenia kompetencji nie doprowadzi ostatecznie do nakładania się kompetencji Komisji i państw członkowskich. Uważa, że to rozwiązanie powinno być stosowane jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy jego wdrożenie jest należycie uzasadnione, oraz że trzeba ustanowić zestaw jasnych warunków umożliwiających jego wykorzystanie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | We wniosku KE dotyczącym nowego rozporządzenia wspomina się o oddziaływaniu zarządzania łańcuchem dostaw oraz praktyk w zakresie zamówień publicznych na środowisko, bezpieczeństwo i higienę pracy, co pobudza stosowanie i komercjalizację produktów i materiałów wysokiej jakości. EU-OSHA również wskazała na ten fakt jako istotny czynnik wpływu, mogący prowadzić do większego wykorzystania produktów, które są przyjazne dla środowiska i bezpieczniejsze dla pracowników. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Nowy projekt agencji EU-OSHA pod nazwą LIFT-OSH (instrumenty wspierające na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy) wzmacnia dowody na pozytywny wpływ dobrego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES wyraża zaniepokojenie, że przygotowanie do ponownego użycia, regeneracji i recyklingu wymaga wdrożenia rozwiązań projektowych, takich jak ułatwienie oddzielania części składowych i materiałów na etapie recyklingu oraz unikanie materiałów mieszanych lub o skomplikowanym składzie, co z kolei będzie oznaczało poważne narażenie pracowników na te substancje. EU-OSHA wspiera przedsiębiorstwa, które zaproponowały innowacyjne rozwiązania takich problemów, jak na przykład usunięcie niebezpiecznych rozpuszczalników z analizy zregenerowanych materiałów w sektorze budowy i naprawy dróg. Dlatego EKES sądzi, że te istotne aspekty z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy muszą zostać uwzględnione w nowym rozporządzeniu. Uważa, że rozporządzenie musi zapewniać nie tylko miejsca pracy i postęp gospodarczy, ale także poprawę sytuacji społeczno-gospodarczej i środowiskowej w oparciu o zasady społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (CSR) i stosowne rozporządzenie. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W proponowanym zmienionym rozporządzeniu w sprawie wyrobów budowlanych wspomina się, że z myślą o zapewnieniu bezpieczeństwa i ochrony środowiska oraz wypełnieniu ewentualnej luki regulacyjnej wyroby budowlane produkowane na placu budowy w celu ich natychmiastowego wbudowania w obiektach budowlanych podlegałyby tym samym przepisom, co inne wyroby budowlane wprowadzane do obrotu przez producentów. Komitet uważa, że taka luka regulacyjna nie istnieje, gdy produkty te nie są wprowadzane do obrotu. Przedsiębiorcy budowlani produkujący wyroby na miejscu w celu ich natychmiastowego włączenia do obiektów (np. nadproża betonowe, natryskowa pianka poliuretanowa, okna i futryny drzwiowe itp.) podlegają wymogom regulacyjnym mającym zastosowanie do (części) obiektów budowlanych i są one zazwyczaj, jeśli nie zawsze, oparte na dokładnie tych samych wymogach technicznych, co w przypadku producentów, tj. chodzi o prowadzenie systemu zakładowej kontroli produkcji, sporządzanie dokumentacji technicznej, ocenianie wyrobów, deklarowanie właściwości użytkowych i zgodności oraz umieszczanie oznakowania CE. Ten niepotrzebny przepis byłby szczególnie szkodliwy dla MŚP. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Artykuł 7 proponowanego zmienionego rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych rozszerza zakres stosowania na wszystkie wymogi dotyczące wyrobów wymienione w specyfikacjach zamówień publicznych. Nie określono w nim jednak mechanizmu gromadzenia takich informacji, które mogą odnosić się do szerokiego i zróżnicowanego zbioru obiektów budowlanych, takich jak zagrody dla psów policyjnych, budynki administracyjne władz, autostrady, obiekty jądrowe itp. EKES wyraża zaniepokojenie w kwestii możliwości gromadzenia wszystkich informacji dotyczących właściwości i charakterystyk oraz w kwestii tego, jak ustalić odpowiednie metody oceny, które odpowiadałyby potrzebom wszystkich publicznych podmiotów zamawiających odnośnie do wszystkich zastosowań. Ponadto w zależności od zamierzonego zastosowania wiarygodność poszukiwana przez publiczne podmioty zamawiające też będzie bardzo zmienna (wiarygodność właściwości użytkowych membran wodoszczelnych, które mają zostać zastosowane na zagrodzie dla psów, będzie inna niż w przypadku tego samego wyrobu zastosowanego na dachu muzeum sztuk pięknych) i może nie odpowiadać systemom oceny i weryfikacji określonym w proponowanym zmienionym rozporządzeniu. EKES zastanawia się, czy takie podejście jest realistyczne. |
| --- | --- |

3.10.

Bruksela, dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 5).

1

(2)  https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/construction-and-demolition-waste_pl

2

(3)  COM(2019) 640 final.

3

(4)  COM(2020) 662 final.

4

(5)  COM(2021) 802 final.

5

(6)  COM(2021) 800 final.

6

(7)  COM(2020) 102 final.

7

(8)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie normalizacji europejskiej, zmieniające dyrektywy Rady 89/686/EWG i 93/15/EWG oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 94/9/WE, 94/25/WE, 95/16/WE, 97/23/WE, 98/34/WE, 2004/22/WE, 2007/23/WE, 2009/23/WE i 2009/105/WE oraz uchylające decyzję Rady 87/95/EWG i decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1673/2006/WE (Dz.U. L 316 z 14.11.2012, s. 12).

8

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/164 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/164

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przekształcenie w sieć danych dotyczących zrównoważonego charakteru gospodarstw rolnych (FSDN)”

(COM(2022) 296 final – 2022/0192 (COD))

(2023/C 75/24)

| Sprawozdawca: | Florian MARIN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Florian MARIN

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 4.7.2022
  Rada, 11.7.2022 |
| --- | --- |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 17.5.2022 |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 188/0/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 4.7.2022

Rada, 11.7.2022

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

17.5.2022

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

188/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera przekształcenie sieci danych rachunkowych gospodarstw rolnych (FADN) w sieć danych na temat zrównoważoności gospodarstw rolnych (FSDN) zgodnie ze strategią „Od pola do stołu” oraz powierzenie jej zadania gromadzenia danych na temat zrównoważoności, udoskonalania usług doradczych i przekazywania rolnikom informacji zwrotnych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet jest zdania, że FSDN stanowi ważne narzędzie z punktu widzenia strategii politycznych opierających się na dowodach, i zaleca, co następuje:






  — | dane dotyczące zmiany klimatu, jakości gleby i sekwestracji dwutlenku węgla, stosowanych pestycydów, jakości wody i powietrza, energii i różnorodności biologicznej powinny być traktowane jako dane środowiskowe, które powinni gromadzić rolnicy lub inne instrumenty interoperacyjne z FSDN; gromadzone dane powinny być segregowane według rodzaju produktu (ekologiczny itp.); zmienne danych dotyczące zrównoważonego charakteru muszą zostać dokładnie ocenione pod względem ważności, jakości i porównywalności, zanim zostaną włączone do sieci, jeżeli mają być wykorzystywane jako narzędzie polityki, |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

dane dotyczące zmiany klimatu, jakości gleby i sekwestracji dwutlenku węgla, stosowanych pestycydów, jakości wody i powietrza, energii i różnorodności biologicznej powinny być traktowane jako dane środowiskowe, które powinni gromadzić rolnicy lub inne instrumenty interoperacyjne z FSDN; gromadzone dane powinny być segregowane według rodzaju produktu (ekologiczny itp.); zmienne danych dotyczące zrównoważonego charakteru muszą zostać dokładnie ocenione pod względem ważności, jakości i porównywalności, zanim zostaną włączone do sieci, jeżeli mają być wykorzystywane jako narzędzie polityki,

| — | dane dotyczące warunków pracy, rodzajów umów, zdrowia i bezpieczeństwa (planu dotyczącego BHP na poziomie gospodarstwa rolnego, liczby wypadków z udziałem pracowników samozatrudnionych), umiejętności i wynagrodzeń, powiązania warunkowości społecznej ze wspólną polityką rolną, liczby osób pracujących na własny rachunek oraz liczby pracowników tymczasowych/sezonowych należy traktować jako dane społeczne, które powinni gromadzić rolnicy lub inne instrumenty interoperacyjne z FSDN; w tym kontekście należy zwrócić szczególną uwagę na kobiety i osoby młode, |
| --- | --- |

—

dane dotyczące warunków pracy, rodzajów umów, zdrowia i bezpieczeństwa (planu dotyczącego BHP na poziomie gospodarstwa rolnego, liczby wypadków z udziałem pracowników samozatrudnionych), umiejętności i wynagrodzeń, powiązania warunkowości społecznej ze wspólną polityką rolną, liczby osób pracujących na własny rachunek oraz liczby pracowników tymczasowych/sezonowych należy traktować jako dane społeczne, które powinni gromadzić rolnicy lub inne instrumenty interoperacyjne z FSDN; w tym kontekście należy zwrócić szczególną uwagę na kobiety i osoby młode,

| — | dane środowiskowe i społeczne powinny mieć taką samą wagę jak dane gospodarcze; biorąc pod uwagę fakt, że w ostatnich dziesięcioleciach sieć FADN oceniała głównie sytuację ekonomiczną rolników, wymiar gospodarczy ma kluczowe znaczenie obok wyzwań środowiskowych i społecznych, |
| --- | --- |

—

dane środowiskowe i społeczne powinny mieć taką samą wagę jak dane gospodarcze; biorąc pod uwagę fakt, że w ostatnich dziesięcioleciach sieć FADN oceniała głównie sytuację ekonomiczną rolników, wymiar gospodarczy ma kluczowe znaczenie obok wyzwań środowiskowych i społecznych,

| — | trzeba wypracować podejście tworzące wzajemne powiązania między zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli (ZSZiK) a danymi gromadzonymi w toku realizacji wspólnej polityki rolnej (WPR), a także danymi Eurostatu, w szczególności jeżeli chodzi o dane środowiskowe i społeczne, |
| --- | --- |

—

trzeba wypracować podejście tworzące wzajemne powiązania między zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli (ZSZiK) a danymi gromadzonymi w toku realizacji wspólnej polityki rolnej (WPR), a także danymi Eurostatu, w szczególności jeżeli chodzi o dane środowiskowe i społeczne,

| — | wszyscy zainteresowani tym i zdolni do tego rolnicy powinni mieć możliwość wnoszenia wkładu w funkcjonowanie FSDN w oparciu o określoną metodykę oraz z uwzględnieniem reprezentatywności i ograniczeń budżetowych; nie należy nakładać kar na rolników, którzy należą do grupy objętej próbą, ale nie chcą wnosić wkładu w funkcjonowanie FSDN; dostarczanie danych przez rolników musi pozostać dobrowolne; państwa członkowskie powinny jednak określić odpowiednie sposoby i zachęty, aby nakłaniać rolników do udziału w FSDN, |
| --- | --- |

—

wszyscy zainteresowani tym i zdolni do tego rolnicy powinni mieć możliwość wnoszenia wkładu w funkcjonowanie FSDN w oparciu o określoną metodykę oraz z uwzględnieniem reprezentatywności i ograniczeń budżetowych; nie należy nakładać kar na rolników, którzy należą do grupy objętej próbą, ale nie chcą wnosić wkładu w funkcjonowanie FSDN; dostarczanie danych przez rolników musi pozostać dobrowolne; państwa członkowskie powinny jednak określić odpowiednie sposoby i zachęty, aby nakłaniać rolników do udziału w FSDN,

| — | trzeba nieustannie skupiać się na ograniczaniu biurokracji: należy korzystać również z nowoczesnych technologii danych, takich jak sztuczna inteligencja, internet rzeczy, automatyczna walidacja lub infrastruktura zdalnego gromadzenia danych, |
| --- | --- |

—

trzeba nieustannie skupiać się na ograniczaniu biurokracji: należy korzystać również z nowoczesnych technologii danych, takich jak sztuczna inteligencja, internet rzeczy, automatyczna walidacja lub infrastruktura zdalnego gromadzenia danych,

| — | FSDN powinna przyczyniać się do lepszego zrozumienia całego ekosystemu gospodarstwa i zapewniać w tym celu interoperacyjność z innymi bazami danych; trzeba zaplanować również wspólną analizę oddzielnych zbiorów danych, które obejmują inne części łańcucha dostaw, |
| --- | --- |

—

FSDN powinna przyczyniać się do lepszego zrozumienia całego ekosystemu gospodarstwa i zapewniać w tym celu interoperacyjność z innymi bazami danych; trzeba zaplanować również wspólną analizę oddzielnych zbiorów danych, które obejmują inne części łańcucha dostaw,

| — | trzeba zadbać o to, by przy doborze próby na potrzeby FSDN uwzględnione zostały gospodarstwa prowadzące produkcję rolną na własne potrzeby i gospodarstwa rolne niskotowarowe, |
| --- | --- |

—

trzeba zadbać o to, by przy doborze próby na potrzeby FSDN uwzględnione zostały gospodarstwa prowadzące produkcję rolną na własne potrzeby i gospodarstwa rolne niskotowarowe,

| — | należy wziąć pod uwagę różne cechy, źródła, formaty, wymiary i poziomy szczegółowości danych w związku ze zróżnicowaniem sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich, |
| --- | --- |

—

należy wziąć pod uwagę różne cechy, źródła, formaty, wymiary i poziomy szczegółowości danych w związku ze zróżnicowaniem sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich,

| — | trzeba zapewnić możliwość nieustannego wymieniania się najlepszymi praktykami rolniczymi między organami państwa członkowskiego a rolnikami; w tym zakresie należy opracować specjalne instrumenty, |
| --- | --- |

—

trzeba zapewnić możliwość nieustannego wymieniania się najlepszymi praktykami rolniczymi między organami państwa członkowskiego a rolnikami; w tym zakresie należy opracować specjalne instrumenty,

| — | konieczne jest dołożenie większych starań na rzecz skonsolidowania zdolności w zakresie gromadzenia, udostępniania i wykorzystywania danych oraz zarządzania nimi, aby zwiększyć efektywność i poprawić proces decyzyjny na szczeblu gospodarstw, w szczególności małych, |
| --- | --- |

—

konieczne jest dołożenie większych starań na rzecz skonsolidowania zdolności w zakresie gromadzenia, udostępniania i wykorzystywania danych oraz zarządzania nimi, aby zwiększyć efektywność i poprawić proces decyzyjny na szczeblu gospodarstw, w szczególności małych,

| — | FSDN powinna przyczynić się do poprawy zarządzania gospodarstwami, a dostosowane do indywidualnych potrzeb usługi doradcze powinny przewidywać również wyraźne powiązanie z danymi dotyczącymi zewnętrznych zmiennych typowych dla procesu produkcji rolnej, takich jak prognozy pogody itp., |
| --- | --- |

—

FSDN powinna przyczynić się do poprawy zarządzania gospodarstwami, a dostosowane do indywidualnych potrzeb usługi doradcze powinny przewidywać również wyraźne powiązanie z danymi dotyczącymi zewnętrznych zmiennych typowych dla procesu produkcji rolnej, takich jak prognozy pogody itp.,

| — | należy wyznaczyć konkretne kryteria powiązane ze zrównoważonością procesów wymaganych przez FSDN oraz określić warunki pracy podmiotów zbierających dane. |
| --- | --- |

—

należy wyznaczyć konkretne kryteria powiązane ze zrównoważonością procesów wymaganych przez FSDN oraz określić warunki pracy podmiotów zbierających dane.

| 1.3. | EKES uważa, że należy każdorazowo zagwarantować ochronę, własność, prywatność i poufność danych (gwarancja całkowitej anonimizacji) oraz zapewnić rolnikom możliwość nieustannej kontroli nad ich danymi. Ponadto trzeba objąć ochroną interesy rolników i uzyskać ich zgodę w przypadku konieczności udostępnienia ich danych, niezależnie do przeznaczenia i sposobu ich wykorzystania. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet zaleca oferowanie rolnikom zachęt do wnoszenia wkładu w funkcjonowanie FSDN oraz zapewnienie im – niezależnie od usług doradczych – jasnych i bezpośrednich korzyści z tytułu udostępnienia ich danych, takich jak korzyści finansowe lub dostęp do szczegółowych zaproszeń do składania wniosków finansowanych z funduszy UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Dane zgromadzone na potrzeby FSDN nie mogą w żadnym wypadku być wykorzystywane do kontroli i karania rolników. W przypadku naruszenia tej zasady rolnicy powinni mieć opcję nieprzekazywania danych, ale znacznie utrudni to stosowanie FSDN jako narzędzia polityki. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Ponieważ ogólne podejście stosowane w ramach FSDN zakłada korzystanie z technologii cyfrowych, EKES zaleca zwiększenie starań na rzecz stworzenia wspólnej przestrzeni danych na potrzeby rolnictwa oraz propagowanie współwłasności danych i spółdzielni danych. Zdaniem Komitetu w sektorze rolno-spożywczym można zaobserwować brak wspólnej metody służącej zapewnieniu porównywalności danych i ich wspólnego wykorzystywania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES proponuje wdrożenie specjalnego zintegrowanego programu cyfryzacji sektora rolno-spożywczego, gdyż niektórzy rolnicy są już zobowiązani do gromadzenia danych środowiskowych w celu sprzedaży produktów, a dane generują autonomiczne, inteligentne maszyny lub czujniki. Oprócz ułatwiania dostępu do danych oraz technologii sprzętu i oprogramowania trzeba wziąć pod uwagę włączenie i umiejętności cyfrowe. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES proponuje, by wzmożono wysiłki na rzecz zmniejszenia białych stref oraz zapewnienia łączności telefonicznej i szerokopasmowej na obszarach wiejskich. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaleca ponadto, by Komisja i państwa członkowskie zabezpieczyły środki na wdrożenie FSDN oraz by gromadzone dane brały pod uwagę zmienność cen i różnego rodzaju kryzysy występujące w rolno-spożywczym łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | W ramach strategii „Od pola do stołu” (1) Komisja Europejska planowała przekształcić sieć danych rachunkowych gospodarstw rolnych (FADN) w sieć danych na temat zrównoważoności gospodarstw rolnych (FSDN) służącą do gromadzenia danych na temat zrównoważoności, doskonalenia usług doradczych i przekazywania rolnikom informacji zwrotnych. Dane będą gromadzone na poziomie gospodarstwa zgodnie z określonymi kryteriami i z odpowiednią częstotliwością we wszystkich państwach członkowskich. FADN zostanie dostosowana w taki sposób, aby zagwarantować sprawny przebieg procesu gromadzenia danych w ramach FSDN. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Każde państwo członkowskie sporządzi specjalny plan wyboru gospodarstw przekazujących dane, który zapewni możliwość uzyskania reprezentatywnej próby danych. Gospodarstwa rolne będą klasyfikowane w jednolity sposób, a takie podmioty zbierające dane jak biura rachunkowe zostaną włączone w ten proces, którego przebieg będzie koordynować biuro łącznikowe na szczeblu państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Dane dostarczone przez gospodarstwa zostaną wykorzystane do opisu przekazywania danych przez gospodarstwo, do oceny poziomu dochodów i zrównoważoności gospodarczej, środowiskowej i społecznej danego gospodarstwa, a także do zweryfikowania prawdziwości przekazanych informacji w drodze kontroli na miejscu. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Funkcje FSDN

| 3.1. | EKES popiera przekształcenie FADN w FSDN i uważa, że nie należy wielokrotnie gromadzić tych samych danych, ponieważ niektóre państwa członkowskie gromadzą już część danych społecznych i środowiskowych, i że należy również zagwarantować wypracowanie podejścia tworzącego wzajemne powiązania między zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli (ZSZiK) a danymi gromadzonymi w toku realizacji wspólnej polityki rolnej (WPR), a także danymi Eurostatu, w szczególności jeżeli chodzi o dane społeczne i środowiskowe. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wymiana danych między FSDN a różnymi podmiotami, takimi jak organy administracji, urzędy statystyczne i podmioty prywatne powinna odbywać się w kontrolowany i dostosowany sposób. Popularyzacja technologii cyfrowych już opracowanych i sfinansowanych przez UE (FAIRshare (2), projekty programu „Horyzont 2020” itp.) może przyczynić się do poprawy zarządzania gospodarstwem i korzystania z technologii cyfrowych na poziomie gospodarstwa. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Odstęp czasu między gromadzeniem danych a ich przetworzeniem nie powinien wpływać na jakość FSDN ani usług doradczych świadczonych na rzecz rolników. Rolnicy powinni zdawać sobie sprawę, że ich dane są wykorzystywane do dodatkowych celów powiązanych z FSDN, takich jak badania naukowe, innowacje, szkolenia itp., i wyrazić na to zgodę. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Jeśli chodzi o ochronę danych, odpowiednie przepisy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (3) (RODO) i dane dla czujników, zaufanie do wykorzystywania danych, procedury kontroli i równowagi, prawa związane z własnością, prywatnością i tworzeniem danych lub przejrzystość, należy brać pod uwagę interesy rolników i zapewnić im możliwość czerpania korzyści ze zgromadzonych danych. Stałym priorytetem powinno być ograniczenie biurokracji. Na szczeblu UE potrzebna jest jasna metodologia, zachęcająca rolników. Trzeba rozważyć zaangażowanie stowarzyszeń rolników. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES jest zdania, że należy wziąć pod uwagę zrównoważoność wdrażania systemu i warunki pracy osób zaangażowanych we wdrażanie FSDN w dziedzinie gromadzenia, przechowywania i przetwarzania danych oraz zarządzania nimi. Zwraca uwagę na treść swojej opinii w sprawie cyfryzacji i zrównoważonego rozwoju (4): normą powinny stać się centra danych najlepsze pod względem efektywności energetycznej, a nowe centra danych powinny wykorzystywać energię pochodzącą w 100 % ze źródeł odnawialnych. Komisja powinna ustanowić szczegółowe kryteria związane ze zrównoważonością procesu i warunkami pracy podmiotów gromadzących dane i trzeba uwzględnić je we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | FSDN nie powinna być instrumentem wykorzystywanym wyłącznie przez organy publiczne przy opracowywaniu polityki publicznej i powinna uwzględniać również potrzeby partnerów społecznych, podmiotów prowadzących badania naukowe, uniwersytetów, rolników i NGO. Mogłaby przyczynić się do zwiększenia stopnia włączenia rolników do systemu finansowego (kredyty itp.). Powinna okresowo przedstawiać ogólny zarys rolnictwa na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym, a także różnych rodzajów działalności rolniczej. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Wszyscy zainteresowani tym rolnicy w UE powinni mieć możliwość wnoszenia wkładu w FSDN z uwzględnieniem reprezentatywności, ograniczeń budżetowych oraz celów FSDN. Gospodarstwom, które nie zostały objęte próbą, należy umożliwić dobrowolne wnoszenie wkładu w FSDN w oparciu o odpowiednio przystosowane, konkretne kryteria i metody. Rolnicy nie powinni być zobowiązani do przekazywania danych na potrzeby FSDN i nie należy wprowadzać żadnych kar w tym zakresie. Należy również uwzględnić gospodarstwa prowadzące produkcję rolną na własne potrzeby i gospodarstwa rolne niskotowarowe. Gromadzone dane powinny być segregowane według rodzaju produktu (ekologiczny itp.). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aby zwiększyć efektywność FSDN, należy korzystać z nowoczesnych i innowacyjnych metod gromadzenia i przetwarzania danych bazujących na sztucznej inteligencji, internecie rzeczy, automatycznej walidacji, oprogramowaniu OCR lub infrastrukturach zdalnego gromadzenia danych, a także z danych geoprzestrzennych generowanych za pośrednictwem unijnego programu kosmicznego. Należy ustanowić wyraźny związek między FSDN, WPR i europejską chmurą dla otwartej nauki. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | FSDN powinna brać pod uwagę różne przepisy obowiązujące w poszczególnych państwach członkowskich, w szczególności dotyczące aspektów środowiskowych i społecznych, i musi być wystarczająco elastyczna, by uwzględnić nowe wskaźniki. Jej powodzenie zależy od skuteczności współpracy między biurami łącznikowymi, biurami na szczeblu państw członkowskich i DG ds. Rolnictwa Komisji Europejskiej. Dane środowiskowe i społeczne powinny mieć taką samą wagę jak dane gospodarcze, podobnie jak małe i duże gospodarstwa, a także poszczególne regiony. Ponieważ otwartość na FSDN i gotowość wnoszenia wkładu w jej funkcjonowanie różnią się między państwami członkowskimi, należy uwzględnić poziom wrażliwości i precyzyjnie określone wartości niektórych elementów. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES proponuje wprowadzenie wyraźnego rozróżnienia między danymi, które muszą być gromadzone każdego roku, a danymi, które należy gromadzić okresowo. Różnorodność cech, źródeł, formatów, wymiarów i poziomów szczegółowości danych stanowi wyzwanie dla FSDN, biorąc pod uwagę fakt, że te same dane nie powinny być gromadzone wielokrotnie. Między państwami członkowskimi można zaobserwować duże różnice, jeżeli chodzi o strukturę kosztów związanych z gromadzeniem danych, co wymaga większej elastyczności. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Przy gromadzeniu danych powinno się brać pod uwagę różnego rodzaju kryzysu i zwiększoną zmienność cen, która powoli staje się stałym czynnikiem wywierającym wpływ na łańcuchy rolno-spożywcze. Wojna w Ukrainie sprzyja tej zmienności, a spekulacja żywnością wywiera presję na łańcuchy dostaw. Komisja i państwa członkowskie powinny zabezpieczyć zasoby finansowe przeznaczone na FSDN. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Komitet proponuje utworzenie – wspólnie z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego – europejskiego organu doradczego, którego członkowskie będą wyłaniani na podstawie przejrzystych kryteriów i który będzie odpowiedzialny za monitorowanie gromadzenia danych oraz za podejmowanie decyzji w sprawie wykorzystywania danych, a także za wprowadzanie strategicznych zmian w wymogach w zakresie danych, biorąc pod uwagę wyzwania społeczne i dynamikę popytu na dane. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES sugeruje również włączenie do FSDN danych dotyczących praktyk rolniczych, a ściślej rzecz biorąc – danych na temat gospodarowania gruntami, ochrony i żywienia roślin oraz zdrowia i dobrostanu zwierząt. Działalność FSDN powinna prowadzić do gromadzenia i rozpowszechniania najlepszych praktyk rolniczych, w szczególności w dziedzinie środowiskowej i społecznej (szkolenia, modelowe narzędzia, dobre praktyki, wymiana doświadczeń między doradcami itp.). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Dane dotyczące zmiany klimatu, jakości gleby i sekwestracji dwutlenku węgla, stosowania pestycydów, jakości wody i powietrza, energii i różnorodności biologicznej należy traktować jako dane środowiskowe, które powinny być gromadzone przez rolników lub w ramach innych instrumentów interoperacyjnych z FSDN. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Warunki pracy, rodzaje umów, zdrowie i bezpieczeństwo (plan dotyczący BHP na poziomie gospodarstwa rolnego, liczba wypadków z udziałem pracowników samozatrudnionych), powiązanie warunkowości społecznej ze wspólną polityką rolną, liczbę osób pracujących na własny rachunek, liczbę pracowników tymczasowych/sezonowych, a także umiejętności i wynagrodzenia trzeba traktować jako dane społeczne, które powinny być gromadzone przez rolników lub w ramach innych instrumentów interoperacyjnych z FSDN. Należy również nieustannie dbać o to, aby gromadzone dane były wykorzystywane do usprawnienia procesu monitorowania postępów w realizacji celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Komitet zaleca zwrócenie szczególnej uwagi na kobiety i osoby młode jako grupy o kluczowym znaczeniu dla rozwoju obszarów wiejskich w przyszłości. Ułatwione korzystanie z szans, stabilne umowy o pracę, odpowiednio przystosowane usługi użyteczności publicznej i wysoka jakość życia to aspekty, na które FSDN może pośrednio wywierać korzystny wpływ. Należy również zwrócić szczególną uwagę na dane gospodarstw prowadzących działalność międzynarodową, ponieważ organizacja gospodarstw rolnych staje się coraz bardziej złożona, a niektóre z nich prowadzą również produkcję poza UE. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Jeśli chodzi o wdrażanie przepisów FSDN, EKES jest zaniepokojony proponowanym uprawnieniem Komisji Europejskiej do przyjmowania znacznej liczby aktów delegowanych (np. dotyczących zarządzania danymi, numeru identyfikacyjnego gospodarstwa rolnego, wykorzystywania danych lub dostępu do danych pierwotnych i ich przekazywania). Powinno to być ograniczone do minimum i raczej odbywać się w drodze aktów wykonawczych. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Wkład FSDN w poprawę środowiskowych, gospodarczych i społecznych wyników działalności gospodarstw oraz w zwiększenie przejrzystości i sprawiedliwości rolno-spożywczego łańcucha dostaw

| 4.1. | FSDN może być instrumentem przyczyniającym się do poprawy zarządzania gospodarstwami dzięki opracowaniu narzędzi wspierających podejmowanie decyzji z myślą o poprawie wyników działalności gospodarstw (m.in. poprzez propagowanie rolnictwa precyzyjnego) w oparciu o gromadzenie i analizowanie przekazywanych przez nie danych. Należy na to ukierunkować państwa członkowskie. Usługi doradcze powiązane z FSDN mogłyby ulec poprawie dzięki lepszemu zintegrowaniu zbiorów danych, co umożliwiłoby udzielanie fachowych porad we wszystkich obszarach związanych ze zrównoważonym rozwojem (tj. w obszarze gospodarczym, środowiskowym i społecznym). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Dane gromadzone na szczeblu gospodarstwa wykorzystuje się częściowo do zwiększania potencjału gospodarstwa i poprawy uzyskiwanych przez nie wyników w zakresie zrównoważonego rozwoju. Rolnicy muszą mieć kontrolę nad danymi, które ich dotyczą. Należy im ponadto zapewnić wsparcie i doradztwo w zakresie sposobu wykorzystania ich danych do prowadzenia działalności w precyzyjniejszy, wydajniejszy i bardziej zrównoważony sposób, aby sprzyjać zrównoważonym praktykom rolniczym. Dane należy wykorzystywać w konkretnym celu, w którym zostały zgromadzone. Państwa członkowskie powinny podejmować stosowne działania w tym zakresie, a Komisja powinna opublikować wyraźne zalecenia i przedstawić bazujące na otwartym oprogramowaniu rozwiązania przystosowane do ekosystemu gospodarstw. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES proponuje opracowanie wspólnej przestrzeni danych opierającej się na znaku zaufania do danych publicznych w sektorze rolno-spożywczym, aby zapewnić lepsze i efektywniejsze podejście do łańcuchów dostaw. Każde państwo członkowskie powinno wyznaczyć konkretne cele. Zapewnienie współwłasności danych, tworzenie spółdzielni danych w sektorze rolnictwa i rozwijanie partnerstw na rzecz gromadzenia danych wymagają przeznaczenia odpowiednich zasobów finansowych na te cele i opracowania specjalnej strategii. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W sektorze rolno-spożywczym można zaobserwować brak opracowywania standardów oraz wspólnej metodologii służącej zapewnieniu porównywalności danych i ich wspólnego wykorzystywania. Należy podjąć konkretne działania w tym zakresie z udziałem państw członkowskich, ponieważ niektórzy rolnicy są zobowiązani do gromadzenia danych w celu sprzedaży swoich produktów detalistom. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Komitet proponuje, by FSDN przyczyniała się do lepszego zrozumienia całego ekosystemu gospodarstwa i była interoperacyjna z innymi bazami zawierającymi dane dotyczące łańcucha dostaw oraz analizującymi wspólnie oddzielne zbiory danych, aby móc monitorować podział wartości dodanej oraz zapewnić sprawiedliwe traktowanie wszystkich podmiotów w łańcuchu żywnościowym. FSDN powinna udostępniać podstawowe kluczowe wskaźniki skuteczności działania powiązane nie tylko z wynikami działalności gospodarstw, ale również z sytuacją na szczeblu regionalnym i sytuacją związaną z określoną kategorią produktów. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | FSDN powinna wnosić wkład w opracowywanie inteligentnych, innowacyjnych i zrównoważonych rozwiązań w zakresie zarządzania gospodarstwem, usprawniać proces zarządzania gospodarstwem i proces produkcji oraz uwzględniać zewnętrzne zmienne typowe dla produkcji rolnej (pogoda itp.). Rolnicy i spółdzielnie powinni w większym stopniu angażować się w realizację projektów badawczych i można by również przeznaczyć fundusze UE konkretnie na cyfryzację sektora rolno-spożywczego. Z uwagi na specyfikę tego sektora należy opublikować szczegółowe zaproszenie do składania wniosków z udziałem państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Wkład FSDN w cyfryzację sektora rolnictwa i sektora rolno-spożywczego

| 5.1. | Tempo procesu internalizacji technologii informatycznych jest powolne, gdyż sektor rolnictwa jest nadal jednym z najsłabiej zdigitalizowanych sektorów, a między poszczególnymi państwami, regionami i gospodarstwami można zaobserwować istotne różnice. Włączenie cyfrowe stanowi poważny problem, na którego rozwiązaniu trzeba się skupić, aby zmniejszyć nierówności. Bardziej cyfrowy sektor rolno-spożywczy przyczyni się do zapewnienia większej przejrzystości w ramach łańcucha dostaw i pozwoli ograniczyć do minimum ryzyko spekulacji żywnością. EKES proponuje, aby Komisja, państwa członkowskie i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego działający w ramach partnerstwa ustanowili specjalny zintegrowany program cyfryzacji sektora rolno-spożywczego. Z uwagi na priorytetowe znaczenie transformacji cyfrowej specjalne programy powinny obejmować ułatwienie państwom członkowskim, a w szczególności drobnym producentom rolnym, dostępu do technologii sprzętu i oprogramowania. Należy zagwarantować okresowe odnawianie licencji na oprogramowanie wykorzystywane do gromadzenia i udostępniania danych. W tym kontekście można wykorzystać fundusze UE, przy czym ważnym czynnikiem jest zaangażowanie ze strony państw członkowskich. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Dane generują autonomiczne, inteligentne maszyny lub czujniki, które mogą przyczynić się do usprawnienia procesu decyzyjnego na szczeblu gospodarstwa oraz do skonsolidowania zarządzania danymi na poziomie łańcucha dostaw. Wzajemne połączenia i interoperacyjność między podmiotami w ramach łańcucha dostaw w połączeniu z danymi geoprzestrzennymi powinny ułatwić małym gospodarstwom dostęp do rynku oraz wnieść wkład w konsolidację łańcuchów dostaw. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Skonsolidowanie zdolności w zakresie gromadzenia, udostępniania i wykorzystywania danych oraz zarządzania nimi na szczeblu gospodarstw, w szczególności małych gospodarstw, ma istotne znaczenie dla lepszego zintegrowania rolników z łańcuchami dostaw i dla zwiększenia wydajności gospodarstw. Koszty działań w tym obszarze powinny być pokrywane z funduszy WPR, a państwa członkowskie powinny uwzględnić specjalne działania w planach strategicznych. Należy uważnie postępować w kwestii niskiego poziomu znajomości procesów cyfrowych wśród drobnych producentów rolnych oraz kłaść wyraźny i ciągły nacisk na podnoszenie poziomu umiejętności cyfrowych w ramach WPR i innych odpowiednich polityk. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Gromadzenie danych społecznych i środowiskowych nie powinno być odizolowanym procesem ani dodatkową aktywnością, lecz raczej stałym działaniem na poziomie gospodarstwa, niezależnie od jego wielkości lub rodzaju, przy czym państwa członkowskie powinny zapewniać wsparcie na rzecz tego ustawicznego działania. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Komitet wyraża zaniepokojenie, że popyt na dane i cyfryzację sektora rolno-spożywczego może prowadzić do dyskryminacji cenowej i spekulacji na rynkach towarowych. Procesem koncentracji rynku danych w rękach ograniczonej liczby przedsiębiorstw należy zarządzać w sposób pozwalający zagwarantować suwerenność danych. Ponadto podmioty w łańcuchu dostaw muszą wymieniać się danymi w uczciwy, przejrzysty i niedyskryminacyjny sposób, zapewniając FSDN możliwość wnoszenia wkładu w tworzenie sprawiedliwszego łańcucha dostaw i ograniczanie emisji pośrednich. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Należy nieustannie dążyć do ustanowienia ram służących zapewnieniu demokratycznego dostępu do danych i zrównoważonej siły przetargowej w zakresie korzyści związanych z danymi w sektorach rolno-spożywczych. EKES z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie identyfikatorów dla gospodarstw i wskazuje na konieczność zagwarantowania większej przejrzystości w kwestii prywatności i własności danych, odpowiedzialności za nie i możliwości ich przenoszenia w sektorze rolnictwa. Oprócz dużej wyszukiwalności danych FSDN należy zadbać o sprawiedliwy podział korzyści związanych z danymi opierający się na zasadzie wzajemności między podmiotami przekazującymi dane i podmiotami gromadzącymi dane. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Budowanie zaufania i zwiększanie wiedzy na temat roli, jaką dane odgrywają w zapewnianiu istotności i skuteczności przyszłych polityk publicznych, wymaga prowadzenia kampanii uświadamiających, w których zwraca się uwagę na znaczenie danych dla ekonomicznych, społecznych i środowiskowych wyników działalności gospodarstw, w szczególności jeżeli chodzi o drobnych producentów rolnych. Podmioty w rolno-spożywczych łańcuchach dostaw powinny dysponować dostępem do platform otwartych danych, aby zapewnić porównywalność i przejrzystości w ramach łańcuchów dostaw produktów. FSDN mogłaby zachęcić rolników do korzystania z platform cyfrowych w celu łatwiejszego integrowania się z łańcuchami dostaw i dzielenia się najlepszymi praktykami. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Oprócz szkoleń dla podmiotów zbierających dane należy dbać o nieustanne zwiększanie umiejętności cyfrowych, zwłaszcza w małych gospodarstwach i wśród rolników w starszym wieku. Wskazane są stałe szkolenia, praktyki i kampanie w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. Pomimo postępów, jakie poczyniono w sektorze cyfryzacji i danych, należy opracować systemy bardziej przyjazne dla użytkownika. Komitet zawraca uwagę na konieczność zapewnienia zasięgu łączności szerokopasmowej i cyfryzacji jako warunku wstępnego rolnictwa precyzyjnego i robotyki, a także na potrzebę wspierania inwestycji w zrównoważone techniki. Należy rozważyć możliwość wyraźnego powiązania FSDN z instrumentem „Łącząc Europę”, ale również z funduszem na rzecz sieci szerokopasmowych w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u „Strategia »od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268).

1

(2)  https://www.h2020fairshare.eu/

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1).

3

(4)  Opinia rozpoznawcza EKES-u „Cyfryzacja i zrównoważony rozwój: status quo i potrzeba działania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 187).

4

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/171 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/171

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Plan działań na rzecz korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą ułatwiających wywóz produktów rolnych z Ukrainy i handel dwustronny między Ukrainą a UE«”

(COM(2022) 217 final)

(2023/C 75/25)

| Sprawozdawca: | Marcin NOWACKI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Marcin NOWACKI

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 156/12/17 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.6.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

4.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

156/12/17

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES wskazuje, że niczym niesprowokowana agresja wojskowa Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy doprowadziła do zniszczenia znacznej części infrastruktury i blokady portów morskich i morskich dróg wodnych, co przełożyło się na załamanie się ukraińskiego handlu zagranicznego. Konieczne jest zatem poszukiwanie alternatywnych dróg wymiany handlowej poprzez transport drogowy i kolejowy między UE a Ukrainą. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wzywa państwa członkowskie, Komisję i Radę do podjęcia działań mających na celu usprawnienie odpraw celnych na przejściach granicznych poprzez zwiększenie liczby funkcjonariuszy i zacieśnienie współpracy między funkcjonariuszami państw UE i Ukrainy Działania te powinny być kontynuacją trendu obecnego już w niektórych państwach UE. Przykładowo Polska otworzyła specjalne pasy dla ruchu towarowego na przejściach granicznych Korczowa-Krakowiec oraz Dorohusk-Jagodzin. Wskazać należy także na konieczność współpracy między państwami UE a Ukrainą w celu usprawnienia odprawy celnej między innymi poprzez dokonywanie odpraw celnych równocześnie przez wszystkie właściwe służby z zachowaniem wszelkich procedur zarówno państw członkowskich UE, jak i Ukrainy. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Warto zauważyć, że jednym z ostatnich kluczowych działań na rzecz intensyfikacji handlu lądowego jest podpisanie dwóch porozumień między UE, Ukrainą i Mołdawią w celu liberalizacji transportu drogowego ukraińskich towarów do UE przez Mołdawię. Umowy o transporcie drogowym przyczynią się do tych wysiłków dzięki ułatwieniu transportu drogowego towarów między UE a Ukrainą i Mołdawią, co umożliwi przewoźnikom ukraińskim, mołdawskim i unijnym tranzyt przez ich terytoria i prowadzenie działalności między nimi bez konieczności uzyskiwania zezwoleń na te działania. Umowa między UE a Ukrainą przewiduje również uznawanie ukraińskich praw jazdy i świadectw kwalifikacji zawodowych (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wskazuje na konieczność dokonania pilnych inwestycji w infrastrukturę umożliwiającą zwiększenie przepustowości przejść granicznych i wymianę handlową drogą kolejową. Inwestycji tych można dokonać jedynie przy wsparciu z funduszy europejskich. Wsparcie procesu inwestycyjnego oraz udzielenie gwarancji płatności i ubezpieczeniowych dla przedsiębiorców zaangażowanych w transport towarów między UE a Ukrainą są niezbędne do zwiększenia ilości transportowanych towarów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wskazuje na konieczność podjęcia ścisłej współpracy ze stroną ukraińską nie tylko w zakresie realizacji procesu inwestycji i usprawnienia procedur dotyczących przewozu towarów, ale również w zakresie umożliwienia wykonywania pracy ukraińskim pracownikom na terytorium UE. Dotyczy to zarówno partnerów rządowych, jak i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zauważa, że Komisja Europejska w komunikacie trafnie identyfikuje istotne problemy w zakresie wymiany handlowej między UE a Ukrainą oraz źródła tych problemów. Trwający na terytorium Ukrainy konflikt zbrojny spowodowany całkowicie bezzasadną agresją Federacji Rosyjskiej doprowadził do zniszczenia znacznej części infrastruktury Ukrainy oraz zablokowania jej portów morskich znajdujących się na Morzu Czarnym, a w rezultacie odcięcia Ukrainy od jego głównego kanału międzynarodowej wymiany handlowej. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Kontekst

| 2.1. | Niniejsza opinia jest odpowiedzią na Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Plan działań na rzecz korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą ułatwiających wywóz produktów rolnych z Ukrainy i handel dwustronny między Ukrainą a UE” (2) z dnia 12 maja 2022 r. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jednym z podstawowych dóbr produkowanych przez Ukrainę i eksportowanych do UE oraz licznych państw w Afryce i Azji jest żywność, a przede wszystkim zboże. Ukraina jest jednym z największych producentów żywności na świecie, a zablokowanie handlu zagranicznego z tym krajem oznacza znaczący spadek podaży wielu produktów żywnościowych w UE i na świecie. Ukraina i Rosja produkują łącznie 10 % pszenicy na świecie i odpowiadają za 30 % światowego handlu pszenicą. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji Europejskiej stworzenia alternatywnych i zoptymalizowanych tras logistycznych – nowych „korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą”, które ułatwią wymianę handlową produktów rolnych z Ukrainy oraz dwustronny handel zagraniczny. Korytarze zapewnią także Ukrainie dostęp do europejskich szlaków handlowych za pośrednictwem portów morskich, co umożliwi naszemu wschodniemu sąsiadowi uczestnictwo w handlu światowym. Ogólnie uznaje się jednak, że eksport drogą lądową może zrekompensować jedynie od jednej trzeciej do połowy tego, co Ukraina zwykle eksportuje przez Morze Czarne. Oprócz tego koszty transportu lądowego do Europy są znacznie wyższe niż koszty eksportu drogą morską przez Morze Czarne. Ponadto na rynku wewnętrznym UE eksport z Ukrainy jest ograniczony. Pozbawia to rolników możliwości, a jednocześnie nie pomaga w zapewnieniu pilnie potrzebnych dostaw żywności do wielu krajów afrykańskich i azjatyckich. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Otwarcie bezpiecznego korytarza zbożowego na Morzu Czarnym może być dobrą wiadomością dla krajów importujących żywność i dla ukraińskich rolników. Zaufanie do Rosji jest jednak ograniczone – prawdziwy test dopiero nadejdzie. Ponadto mamy do czynienia z okresem wysokich cen paliwa i nawozów. Znaczna część gruntów rolnych Ukrainy jest kontrolowana przez Rosję lub zagrożona rosyjskimi atakami. Wyobraźmy sobie sytuację, w której rolnicy nie mogą już prowadzić swoich gospodarstw ze względu na wysokie koszty i brak bezpieczeństwa. Mogliby oni wtedy zostać zmuszeni do zaprzestania działalności rolniczej, co stanowiłoby jeszcze większe obciążenie dla międzynarodowego bezpieczeństwa żywnościowego i odebrałoby pracę pracownikom. Zachodzi pilna potrzeba znalezienia rozwiązań. Nie ma czasu do stracenia. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES zauważa, że Komisja prawidłowo identyfikuje wąskie gardła, czyli najbardziej problematyczne obszary utrudniające wymianę handlową między UE a Ukrainą, oraz proponuje szereg działań mających na celu rozwiązanie wskazanych problemów. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Główne problemy w możliwości rozwoju wymiany handlowej między UE a Ukrainą dotyczą kwestii infrastrukturalnych. Dlatego konieczne jest poczynienie pilnych inwestycji mogących utrzymać przepustowość przejść granicznych oraz umożliwiających transport kolejowy między Ukrainą a państwami członkowskimi UE. Niezbędne jest też nawiązanie i poszerzenie współpracy między instytucjami UE oraz państwami członkowskimi a Ukrainą oraz Mołdawią, która również może brać czynny udział w transporcie towarów. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Trudno oszacować zasięg strat spowodowanych rosyjską inwazją na Ukrainę, tym bardziej, że nie wiadomo, jak długo potrwa wojna. Niemniej jednak już dziś należy podjąć rozważania na temat planów odbudowy Ukrainy, jej rozwoju gospodarczego i włączenia jej w gospodarczy ekosystem Unii Europejskiej. Ważnym krokiem na drodze do odbudowy Ukrainy była konferencja w Lugano, która odbyła się w dniach 4–5 lipca 2022 r. Jej znaczenie zwiększył fakt, że 23 czerwca 2022 r. przywódcy UE podjęli decyzję o nadaniu Ukrainie statusu kraju kandydującego do członkostwa w Unii Europejskiej. Ważnym krokiem na drodze do realizacji tego celu jest z pewnością zaproponowany przez Komisję Europejską plan stworzenia „korytarzy solidarnościowych” umożliwiających zwiększenie wymiany handlowej między Unią Europejską a Ukrainą. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ukraina posiada 18 portów, z których możliwe jest eksportowanie dóbr do innych krajów Europy oraz innych części świata Zgodnie z niedawnymi informacjami strony ukraińskiej 15 z tych portów jest całkowicie zablokowanych. Obecnie działają jedynie trzy porty: Reni, Izmaił i Ust.-Dunajsk. Rosja uniemożliwiła również odpłynięcie prawie 80 zagranicznych statków i ich załóg. Źródła ukraińskie podają, że w marcu porty opuściło jedynie 400 tysięcy ton ładunku. W maju przesłano już 1,3 miliona ton ładunku (3). Jest to jednak jedynie kropla w morzu potrzeb. Nadzieje na zwiększenie handlu morskiego wiążą się w umową, na mocy której Rosja ma zezwolić statkom handlowym na wypłynięcie z ukraińskich portów. Pierwsze statki z ukraińskim zbożem opuściły już port w Odessie. Należy podkreślić, że umowa z Rosją jest niepewna, a porty mogą w każdej chwili zostać ponownie całkowicie zablokowane (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ukraina jest bowiem jednym z największych producentów żywności na świecie. Z tego kraju pochodzi około połowa światowego eksportu oleju słonecznikowego, 16 % kukurydzy czy 10 % pszenicy. Ukraina jest także ważnym producentem i eksporterem innych zbóż i produktów żywnościowych (5). Eksport żywności jest dla Ukrainy kluczowym źródłem przychodów – w 2021 r. wygenerował on 27,7 miliarda dolarów (6). Ukraińskie produkty rolne są sprzedawane w Azji Południowo-Wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Afryce. Wśród największych importerów tych dóbr znajdują się także państwa UE – Hiszpania, Niderlandy i Włochy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Przed napaścią Rosji na Ukrainę około dwie trzecie eksportu ukraińskich towarów transportowano drogą morską. Eksport zbóż obywał się niemal wyłącznie drogą morską, zaś olejów roślinnych w ponad 90 % (7). Blokada morskich portów handlowych na Morzu Czarnym bezpośrednio przekłada się na międzynarodowe bezpieczeństwo żywnościowe i sytuację gospodarczą w wielu krajach na całym świecie. Ograniczenie dostaw żywności z Ukrainy z pewnością jest i będzie nadal istotnym czynnikiem inflacji cen w całej UE. Wojna utrudniła zbiory, ponieważ rosyjskie oddziały dokonywały kradzieży upraw na okupowanych terytoriach. Zaminowały ponadto te tereny i paliły pola uprawne. W tych warunkach zbiory w Ukrainie są znacznie niższe niż w poprzednich latach. W połączeniu z trudnościami w eksporcie może to doprowadzić do klęski głodu w wielu regionach świata. Ponadto szacuje się, że około 30 % ukraińskich obszarów produkcji pszenicy znajduje się obecnie pod kontrolą Rosji (dane z sierpnia 2022 r.). Status produkcji na okupowanych obszarach jest niejasny – pod czyją kontrolą znajdują się te dostawy? Czy mogą one nadal docierać na rynki światowe? Ponadto szacuje się, że od wybuchu wojny w Ukrainie zatrzymano od 20 do 25 mln ton zbóż pochodzących ze zbiorów w 2021 r. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wskazane powyżej problemy w pełni uzasadniają propozycje Komisji dotyczące stworzenia „korytarzy solidarnościowych”. EKES wskazuje jednak, że w propozycji Komisji poza działaniami na rzecz zwiększenia przepustowości przejść granicznych powinny znaleźć się działania zwiększające bezpieczeństwo inwestycji. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Koordynacja prac służb celnych państw członkowskich UE i Ukrainy

| 4.1.1. | Wspólne kontrole celne na granicy UE z Ukrainą nie są nowością. Podobny mechanizm stosowano w czasie mistrzostw Europy w piłce nożnej zorganizowanych przez UEFA w 2012 r. Podczas Euro 2012 granicę polsko-ukraińską przekroczyło ponad milion osób. Jednakże specjalne procedury obejmowały w tamtym okresie wyłącznie ruch osób, nie zaś towarów. Niemniej koordynacja służb celnych umożliwiła zwiększenie przepustowości przejść granicznych. Szczególne okoliczności wywołane napaścią Rosji na Ukrainę z pewnością uzasadniają rozważenie podjęcia zbliżonych działań w przypadku przepływu towarów. Bez wątpienia kontrole celne są niezbędne na przejściach granicznych z Ukrainą. Zalecamy jednak, by wykonywane były w jednym miejscu i jednocześnie przez funkcjonariuszy państw członkowskich UE oraz Ukrainy przy zachowaniu pełnej współpracy i koordynacji działań. |
| --- | --- |

4.1.1.

4.2.   Zwiększenie przepustowości przejść granicznych. Rozwiązania w zakresie transportu drogowego. Otwarcie nowych przejść granicznych i pasów do odprawy towarów, w szczególności produktów rolno-spożywczych

| 4.2.1. | Otwieranie przejść granicznych i zwiększanie ich przepustowości jest niezwykle istotne dla umożliwienia swobodnej wymiany towarów między państwami członkowskimi UE a Ukrainą. Trend ten pojawia się w państwach graniczących z Ukrainą i powinien być wspierany, także finansowo, poprzez inwestycje w niezbędną infrastrukturę. Konieczne jest zarówno zwiększanie przepustowości obecnie istniejących przejść granicznych np. poprzez zwiększanie liczby pracowników służb celnych, jak i otwieranie nowych przejść granicznych, przeznaczonych w szczególności do odprawy towarowej, w miejscach gdzie jest to możliwe. Wskazać należy przykład Polski, która zwiększyła przepustowość w odniesieniu do towarów na przejściach granicznych Korczowa-Krakowiec oraz Dorohusk-Jagodzin. Dzięki rozbudowie i wykorzystaniu istniejącej już infrastruktury Polska w krótkim czasie ograniczyła czas oczekiwania na odprawę towarów także na innych przejściach granicznych. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Warto zauważyć, że istnieje możliwość korzystania z portów morskich w celu handlu ukraińskim zbożem nie tylko w Polsce, ale również w krajach bałtyckich. Konieczne jest skuteczne korzystanie z sieci kolejowej w Polsce oraz umożliwienie ukraińskim władzom i przedsiębiorstwom korzystania z portów w Polsce, Litwie, Łotwie i Estonii. Należy wspomnieć, że znaczna część ukraińskiego zboża jest składowana w magazynach na granicy polsko-ukraińskiej. Oznacza to, że nadal istnieją bariery w logistyce handlowej, które należy wyeliminować. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Należy zauważyć, że Komisja proponuje również rozpoczęcie negocjacji w sprawie zawarcia umowy między Unią Europejską a Ukrainą dotyczącej transportu drogowego towarów. Po upływie początkowego okresu ważności mogłaby ona pozostać w mocy tak długo, jak długo utrzymają się znaczące skutki rosyjskiej agresji wojskowej na Ukrainę dla infrastruktury transportowej i operacji transportowych. Należy jednak podkreślić, że ukraińskie i europejskie otoczenie biznesowe znacznie się od siebie różni. Istotne jest zatem, aby wszystkie umowy między UE a Ukrainą zawierały plan działania dotyczący zmian regulacyjnych w Ukrainie, tak aby przepisy krajowe były zbieżne z normami europejskimi, w tym z pakietem na rzecz mobilności. W przeciwnym razie ukraińskie przedsiębiorstwa transportowe mogą zyskać znaczącą przewagę konkurencyjną nad swoimi europejskimi odpowiednikami, co może mieć poważne konsekwencje gospodarcze dla europejskiej branży transportowej. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | W działaniu 4 Komisja wzywa do priorytetowego traktowania ukraińskiego wywozu produktów rolnych korytarzami towarowymi o największej dostępnej zdolności przepustowej. Działanie to jest istotne pod względem administracyjnym. Wskazać jednak należy, że podmioty prywatne uczestniczące w transporcie bez dodatkowych impulsów gospodarczych i stosownych ubezpieczeń mogą nie być skłonne do podejmowania ryzyka związanego z transportem produktów rolnych. Prywatne firmy kierować się będą zasadą maksymalizacji zysku i minimalizacji ryzyka i zamiast transportu produktów rolnych z Ukrainy wybierać mogą inne towary bądź całkowicie inne kierunki działań. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | EKES z zadowoleniem przejmuje fakt, że Komisja słusznie wskazuje na konieczność eliminowania licznych barier w zakresie możliwości świadczenia pracy przez kierowców ukraińskich na terytorium UE. Należy podjąć wspólne działania ze stroną ukraińską zmierzające do umożliwienia obywatelom Ukrainy podjęcia pracy w europejskich firmach transportowych i swobodnego przekraczania przez nich granic. Europejskie firmy transportowe działające w regionie borykają się bowiem ze znaczącym niedoborem pracowników. Wielu obywateli Ukrainy przed wojną pracowało w państwach UE, jednak po jej wybuchu zostało zmuszonych do powrotu do ojczyzny. Obecnie nie mogą oni wyjechać z Ukrainy do UE w celu podjęcia pracy, co wpływa na kondycję europejskich firm. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   Połączenia kolejowe między UE a Ukrainą

| 4.3.1. | EKES wskazuje, że Komisja Europejska słusznie identyfikuje problemy w zakresie kolejowego transportu towarów. Obowiązująca w UE szerokość torów kolejowych wynosi 1435 mm, zaś w Ukrainie 1520 mm. Uniemożliwia to poruszanie się europejskich składów towarowych po ukraińskich torach i odwrotnie. Komisja wskazuje jednak na praktykę wymiany wózków wagonów, która nie w każdym przypadku może okazać się wystarczająca. Należy bowiem zauważyć, że ukraińskie wagony bywają szersze niż te stosowane w Europie, co może uniemożliwić im poruszanie się po europejskich torach. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Komisja w działaniu 5 zobowiązuje się do współpracy z państwami członkowskimi i branżą przy identyfikacji głównych centrów przeładunkowych/systemów zmiany szerokości toru na granicy UE z Ukrainą i poza nią w celu ustalenia możliwej dziennej ilości towarów podlegających przeładunkowi w przypadku transportu luzem i w kontenerach. Należy zauważyć, że pomoc koordynacyjna ze strony UE powinna wybiegać poza kwestie samego transportu i obejmować również spedycję. Obecnie firmy ukraińskie mają duże problemy z tworzeniem nowych łańcuchów logistycznych (rezerwacja terminali granicznych i organizacja przewozów kolejowych, rezerwacja terminali w portach, umowy z armatorami morskimi). Często dowożą więc zboże tylko do granicy, co stwarza zatory. Problem rozwiązać mogłyby dużej skali wydarzenia i mechanizmy (w tym online) służące nawiązywaniu kontaktów, łączące ukraińskich eksporterów z europejskimi spedytorami, firmami logistycznymi itp. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Wdrożenie korytarzy solidarnościowych wymaga szeregu inwestycji w infrastrukturę, w szczególności w kolej. Godnym uwagi przykładem jest rozbudowa europejskiej infrastruktury kolejowej w ramach proponowanego korytarza Polska–Ukraina–Rumunia na linii Gdańsk–Lublin/Przemyśl–Lwów–Czerniowce–Suczawa–Konstanca. Projekt mógłby stanowić wschodni odcinek nowego korytarza TEN-T Morze Bałtyckie – Morze Czarne – Morze Egejskie, który jest obecnie przedmiotem dyskusji w ramach cyklicznego przeglądu sieci TEN-T. Po dokonaniu niezbędnych inwestycji w Polsce, takich jak Centralny Port Komunikacyjny – Port Solidarność, i dostosowaniu linii kolei dużej prędkości do transportu towarowego, będzie to prawdopodobnie najszybsza trasa transportu towarów z Ukrainy do nadbałtyckich portów morskich. Realizacja inwestycji kolejowych w ramach sieci TEN-T umożliwi Mołdawii lepsze połączenie z UE i otwarcie większej liczby tras transportu towarowego do Odessy i Kiszyniowa. |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Wsparcie finansowe i ograniczanie ryzyka przedsiębiorców

| 4.4.1. | Odbudowa Ukrainy wymaga znacznych inwestycji. Znaczna część infrastruktury i rolnictwa tego kraju została zniszczona wskutek działań wojennych. Inwestycje te wymagają źródeł finansowania i gwarancji płatności, aby zagwarantować pewność w przypadkach, gdy inwestor nie byłby w stanie zapłacić wykonawcy. Konieczne jest zatem włączenie środków europejskich przeznaczonych na wsparcie przedsiębiorców realizujących inwestycje na terenie Ukrainy. Przy wysokich kosztach paliwa, nawozów i ubezpieczeń wielu rolników nie będzie chciało narażać się na ryzyko inwestycji. Wiele gospodarstw rolnych na obszarach okupowanych zostanie porzuconych, co oznacza brak zatrudnienia dla ludności i brak produkcji żywności. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Komisja trafnie zauważa, że właściciele unijnych wagonów niechętnie wysyłają swój tabor i swoje pojazdy do Ukrainy. W odpowiedzi na te obawy Ukraina przyjęła dekret rządowy, w którym zobowiązała się do pokrycia kosztów strat związanych z utratą wagonów lub barek. Dekret nie niweluje jednak ryzyka związanego z ubezpieczeniami, a ponadto nie odnosi się on do transportu drogowego. Obecnie tabor europejski częściowo wjeżdża już do Ukrainy, ale wciąż w ograniczonej liczbie. Zasadne jest wsparcie UE, we współpracy z Ukrainą, i alokacja specjalnych środków na ten instrument. Ryzyko związane z działaniami wojennymi na terytorium Ukrainy istotnie wpływa na skłonność przedsiębiorców (również w sektorze transportu drogowego) do podjęcia działań w zakresie wymiany towarowej pomiędzy UE a Ukrainą. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Komisja w wielu punktach odwołuje się do konieczności poczynienia znaczących inwestycji np. w budowę połączeń kolejowych oraz infrastrukturę do przeładowywania towarów czy ich przechowywania. Należy jednak odnotować, że kluczowym wyzwaniem dla uruchomienia prywatnych inwestycji w infrastrukturę zbożową (terminale, elewatory, zakupy wagonów i taboru, rozwój nabrzeży portowych itp.) jest niepewność dotycząca przebiegu wojny i wynikające z niej ryzyko przeskalowania inwestycji. Ze względu na globalny wymiar problemu uprawnione są postulaty wsparcia ze strony państw i organizacji międzynarodowych dotyczące utworzenia instrumentów finansowych pokrywających ryzyko kluczowych inwestycji w infrastrukturę transportu i magazynowania zbóż dla prywatnych firm. Wśród potencjalnych interesariuszy można wymienić Europejski Bank Inwestycyjny czy inne banki rozwojowe państw regionu. |
| --- | --- |

4.4.3.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Supporting Ukrainian exports and improving connections to the EU: EU strengthens cooperation with Ukraine and Moldova (europa.eu).

1

(2)  COM(2022) 217 final.

2

(3)  https://ubn.news/russian-invaders-have-seized-and-blocked-15-ukrainian-ports/

3

(4)  https://www.business-standard.com/article/international/ukraine-russia-sign-un-deal-to-export-grain-and-fertiliser-on-black-sea-122072201213_1.html

4

(5)  https://www.bbc.com/news/world-europe-61583492; https://www.apk-inform.com/en/news/1526701; zob. także The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the war in Ukraine, Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa.

5

The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the war in Ukraine

(6)  https://www.weforum.org/agenda/2022/07/ukraine-s-food-exports-by-the-numbers/

6

(7)  https://www.bbc.com/news/world-europe-61583492

7

---

ZAŁĄCZNIK

Następująca poprawka, która uzyskała poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, została odrzucona w trakcie debaty:

POPRAWKA

Zgłoszona przez:

CAÑO AGUILAR Isabel

HAJNOŠ Miroslav

QUAREZ Christophe

SZYMAŃSKI Mateusz

TEN/781 — Korytarze solidarnościowe między UE a Ukrainą

Punkt 4.5

Dodać nowy punkt po punkcie 4.4.3

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| | 4.5. | Ochrona praw pracowniczych w nowym projekcie kodeksu pracy |

Opinia sekcji

Poprawka

4.5.

Ukraiński parlament zrezygnował ostatnio ze stosowanej od dawna zasady konsultacji ze związkami zawodowymi i stowarzyszeniami pracodawców w sprawie polityki związanej ze zmianami w prawie pracy. Dlatego też uchwalił ustawę 2434-IX, która weszła w życie w sierpniu 2022 r. Dyskryminuje ona pracowników organizacji zatrudniających mniej niż 250 osób, których wynagrodzenie jest ponad osiem razy wyższe od minimalnego poziomu wynagrodzenia, gdyż umożliwia ona pracodawcy zaproponowanie im indywidualnych umów o pracę. W przypadku akceptacji umowy te mogą nakładać na pracownika dodatkowe obowiązki i zobowiązania wykraczające poza to, co przewidują przepisy prawa pracy lub układy zbiorowe. Ta ustawa została przyjęta w związku ze stanem wojennym, lecz jest rzecz jasna częścią szerszego programu deregulacji i pozbawiania praw pracowniczych. Jej przyjęcie i włączenie jej przepisów do nowego prawa pracy w czasie pokoju byłoby sprzeczne z dorobkiem UE, w tym ze swobodą świadczenia usług, warunkami pracy i życia pracowników, trwałymi warunkami zatrudnienia i zasadą niedyskryminacji, a także ze zobowiązaniami wynikającymi z ratyfikowanych konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy i Europejskiego filaru praw socjalnych, dotyczącymi bezpiecznego i elastycznego zatrudnienia, adekwatnych płac minimalnych i dochodu minimalnego.

Wynik głosowania

| Za: | 81 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 97 |
| Wstrzymało się: | 17 |

Za:

81

Przeciw:

97

Wstrzymało się:

17

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/178 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/178

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia UE na rzecz energii słonecznej”

(COM(2022) 221 final)

oraz

„Zalecenie Komisji w sprawie przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej oraz ułatwienia zawierania umów zakupu energii elektrycznej”

(C(2022) 3219 final)

(2023/C 75/26)

| Sprawozdawca: | Kęstutis KUPŠYS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Alena MASTANTUONO |

Sprawozdawca:

Kęstutis KUPŠYS

Współsprawozdawczyni:

Alena MASTANTUONO

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 171/1/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.6.2022

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

4.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

171/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES podkreśla, że UE powinna pilnie zwiększyć wykorzystanie energii słonecznej i europejskie zdolności w tej dziedzinie z kilku powodów: aby osiągnąć cele klimatyczne, aby zwiększyć strategiczną autonomię energetyczną, aby promować inwestycje publiczne i prywatne oraz tworzenie godnych miejsc pracy, aby wzmocnić bazę przemysłową i wspierać możliwości rynkowe oraz aby wnieść wkład w zapewnienie gospodarstwom domowym dostępu do przystępnej cenowo energii. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Jednocześnie EKES zwraca uwagę na potrzebę uwzględnienia różnic między państwami członkowskimi pod względem ich koszyka energetycznego, który odzwierciedla ich warunki geograficzne i klimatyczne oraz dostępność różnych odnawialnych źródeł energii. Wykorzystanie energii słonecznej należy zwiększać w zgodzie z warunkami technicznymi i ideą zrównoważenia środowiskowego. Zużytkowanie pełnego potencjału energii słonecznej w Europie wymaga ściślejszej współpracy między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje strategię UE na rzecz energii słonecznej (1) (zwaną dalej „strategią”), ale ubolewa, że wyniki jej wdrożenia pojawią się tak późno. Wzywa państwa członkowskie, by nie czekały na przyjęcie nowych przepisów UE i już zaczęły ułatwiać procedury administracyjne i skracać proces wydawania zezwoleń. Apeluje do państw członkowskich, aby usprawniły zintegrowane procedury wydawania jednego zezwolenia za pośrednictwem punktów kompleksowej obsługi oraz aby bezzwłocznie przyspieszyły wyznaczanie obszarów docelowych, skracając pełen proces wdrażania do maksymalnie dwóch lat. Podkreśla również, że strategia na rzecz energii słonecznej oznacza konieczność stworzenia solidnych zdolności magazynowania oraz zapewnienia gotowości sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. |
| --- | --- |

1.3.

EKES wzywa decydentów, by umożliwiali jednostkom stawanie się prosumentami energii słonecznej i tworzenie społeczności energetycznych, a także do tego zachęcali i to wspierali. Zaleca, by władze lokalne uruchomiły projekty mające na celu przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu na obszarach, na których ludzie nie mogą sobie pozwolić na inwestowanie za pośrednictwem społeczności energetycznych. Wzywa do położenia większego nacisku na agrofotowoltaikę, aby zaoferować rolnikom nowe możliwości i korzyści.

| 1.4. | Komitet odnotowuje, że zwiększenie wykorzystania pomp ciepła należy rozważać w powiązaniu ze wzrostem zastosowania fotowoltaiki słonecznej, gdyż połączenie (instalowanego na dachu) systemu fotowoltaicznego i pompy ciepła jest najefektywniejszym energetycznie i ekonomicznie dostępnym sposobem chłodzenia tam, gdzie pozwalają na to warunki klimatyczne. Dostrzega również potrzebę popularyzacji słonecznych termicznych systemów wielkoskalowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aby zapewnić wdrożenie fotowoltaiki słonecznej na dużą skalę, konieczne jest wzmocnienie europejskiej bazy przemysłowej oraz zapewnienie sprawnych i niezawodnych łańcuchów dostaw w dziedzinie energii słonecznej. W związku z tym EKES uważa, że UE musi koniecznie znaleźć sposoby produkcji paneli fotowoltaicznych w Europie, poprawić otoczenie dla inwestycji publicznych i prywatnych oraz stworzyć warunki przyjazne dla biznesu, w tym odpowiedni dostęp do finansowania i silny nacisk na badania naukowe i innowacje. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Istnieją poważne przeszkody dla instalacji energii słonecznej ze względu na ogromny brak wykwalifikowanych pracowników, a także bariery regulacyjne, a nawet techniczne. EKES wzywa do intensywnego promowania szkoleń i rozwoju umiejętności we współpracy z odpowiednimi zainteresowanymi stronami. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreśla znaczenie budowania wewnętrznego potencjału przemysłowego UE w zakresie zrównoważonych produktów energetyki słonecznej o rozsądnych cenach i wzywa do zdecydowanego wsparcia sojuszu przemysłowego UE na rzecz fotowoltaiki słonecznej. Akcentuje wyraźną potrzebę zmobilizowania – przy wsparciu władz publicznych i partnerów społecznych – wszystkich zainteresowanych stron, aby zapewnić niezbędną praktyczną i specjalistyczną wiedzę, a także szerokie poparcie dla wdrażania fotowoltaiki słonecznej. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | W związku z wojną w Ukrainie, wprowadzeniem sankcji UE wobec Rosji oraz wysiłkami na rzecz rozwiązania kwestii suwerenności energetycznej w dniu 18 maja 2022 r. Komisja Europejska zaproponowała plan REPowerEU (2), którego celem jest „szybkie zmniejszenie naszej zależności od rosyjskich paliw kopalnych przez przyspieszenie transformacji w kierunku czystej energii i połączenie sił, aby osiągnąć bardziej odporny system energetyczny i prawdziwą unię energetyczną”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jeśli chodzi o produkcję czystej energii, w planie REPowerEU zaproponowano sposoby przyspieszenia transformacji ekologicznej przez UE i zachęcenia do masowych inwestycji w energię odnawialną (3). W ramach tego planu Komisja Europejska przyjęła strategię UE na rzecz energii słonecznej (zwaną dalej „strategią”), która opiera się na czterech inicjatywach:






  a) | europejskiej inicjatywie na rzecz dachowych paneli słonecznych, |
| --- | --- | --- |

2.2.

a)

europejskiej inicjatywie na rzecz dachowych paneli słonecznych,

| b) | pakiecie procedur wydawania zezwoleń, |
| --- | --- |

b)

pakiecie procedur wydawania zezwoleń,

| c) | wielkoskalowym partnerstwie UE na rzecz umiejętności, |
| --- | --- |

c)

wielkoskalowym partnerstwie UE na rzecz umiejętności,

| d) | sojuszu przemysłowym UE na rzecz fotowoltaiki słonecznej. |
| --- | --- |

d)

sojuszu przemysłowym UE na rzecz fotowoltaiki słonecznej.

| 2.3. | Podstawą strategii są proponowane inicjatywy UE dotyczące energii ze źródeł odnawialnych, charakterystyki energetycznej budynków i efektywności energetycznej (zwane dalej „COM(2022) 222 final” (4)). Wniosek COM(2022) 222 final przewiduje wprowadzenie maksymalnego czasu trwania procesu wydawania zezwoleń odnośnie do elektrowni wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych. Komisja przedstawiła inicjatywę mającą na celu zwiększenie ambicji określonych we wcześniejszych wnioskach dotyczących zmiany dyrektywy w sprawie energii odnawialnej (5) (RED II) i dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (6) (EED). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Niniejsza opinia jest jedną z kilku opinii EKES-u dotyczących energii i należy ją postrzegać w tym ogólnym kontekście, obejmującym m.in. opinie w sprawie planu REPowerEU (7), rynków energii, bezpieczeństwa energetycznego i cen energii. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowaną strategię, w szczególności fakt, że uwzględnia ona potrzebę podjęcia działań w całej dziedzinie energii słonecznej: inwestycji, innowacji, produkcji energii, energii elektrycznej, struktury rynku, zachęt, infrastruktury, wykwalifikowanych pracowników, podnoszenia świadomości, zrównoważonego rozwoju i łańcuchów wartości. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Rozwijanie energii słonecznej i europejskich zdolności w tej dziedzinie jest z różnych powodów sprawą niecierpiącą zwłoki. Konieczne jest zarówno w celu osiągnięcia celów klimatycznych, jak i wzmocnienia strategicznej autonomii UE w dziedzinie energii. Przyczynia się też do zwiększenia inwestycji publicznych i prywatnych oraz tworzenia godnych miejsc pracy, stwarza możliwości rynkowe i wspiera dostęp gospodarstw domowych do przystępnej cenowo energii. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby zapewnić spójną i zrównoważoną strategię UE na rzecz energii słonecznej, UE musi zadbać o:






  1) | odpowiednie ramy regulacyjne, które oszczędzają czas i zmniejszają koszty, |
| --- | --- | --- |

3.3.

1)

odpowiednie ramy regulacyjne, które oszczędzają czas i zmniejszają koszty,

| 2) | aktywny wkład konsumentów w produkcję energii słonecznej, |
| --- | --- |

2)

aktywny wkład konsumentów w produkcję energii słonecznej,

| 3) | wykorzystanie korzyści skali, |
| --- | --- |

3)

wykorzystanie korzyści skali,

| 4) | solidne inwestycje publiczne i prywatne w infrastrukturę, |
| --- | --- |

4)

solidne inwestycje publiczne i prywatne w infrastrukturę,

| 5) | zachęty do działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej, |
| --- | --- |

5)

zachęty do działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej,

| 6) | wykwalifikowaną siłę roboczą i wysokiej jakości miejsca pracy niezbędne do przyciągnięcia pracowników, |
| --- | --- |

6)

wykwalifikowaną siłę roboczą i wysokiej jakości miejsca pracy niezbędne do przyciągnięcia pracowników,

| 7) | wystarczające ilości surowców, |
| --- | --- |

7)

wystarczające ilości surowców,

| 8) | obieg zamknięty i efektywność energetyczną w całym sektorze fotowoltaiki słonecznej, |
| --- | --- |

8)

obieg zamknięty i efektywność energetyczną w całym sektorze fotowoltaiki słonecznej,

| 9) | odpowiednie finansowanie. |
| --- | --- |

9)

odpowiednie finansowanie.

| 3.4. | EKES zwraca również uwagę na potrzebę uwzględnienia w strategii różnic między państwami członkowskimi pod względem ich koszyka energetycznego, który odzwierciedla ich warunki geograficzne i klimatyczne oraz dostępność różnych odnawialnych źródeł energii. Ponadto wykorzystanie energii słonecznej trzeba zwiększać w zgodzie z warunkami technicznymi i ramami ochrony środowiska. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet ma nadzieję, że strategia na rzecz energii słonecznej stanie się podstawą przejścia na neutralny dla klimatu system energetyczny, w którym energia ze źródeł odnawialnych odgrywa kluczową rolę. W związku z tym należy położyć silny nacisk na rozwój technologii magazynowania, zarządzanie popytem oraz integrację całego systemu energetycznego. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zwraca uwagę na pilną potrzebę stworzenia warunków sprzyjających badaniom naukowym, rozwojowi produktów i tworzeniu potencjału przemysłowego UE w zakresie produkcji zrównoważonych i konkurencyjnych cenowo urządzeń wykorzystujących energię słoneczną. Zdecydowanie popiera zatem sojusz przemysłowy UE na rzecz fotowoltaiki słonecznej, który ma zaproponować rozwiązania dla utrzymującego się problemu malejących zdolności przemysłowych w UE. W tym kontekście należy wykorzystać doświadczenia innych sojuszy i ewentualną synergię z nimi, np. z europejskim sojuszem na rzecz baterii. Od samego początku należy włączyć w te działania podmioty społeczeństwa obywatelskiego, gdyż odgrywają one zasadniczą rolę, oferując praktyczną i fachową wiedzę oraz ułatwiając kontakt z szerszym gronem obywateli, pozyskiwanie wsparcia społecznego i prowadzenie konsultacji. |
| --- | --- |

3.6.

Zwiększenie wykorzystania energii słonecznej

| 3.7. | Aby zwiększyć wykorzystanie energii słonecznej, potrzebujemy polityki, która będzie motywowała konsumentów i wszystkie zainteresowane strony systemu energetycznego do uwzględniania tej ambicji przy zakupach energii. Jednocześnie należy zachęcać ich do zaangażowania się w działania na rzecz efektywności energetycznej i oszczędzania energii. Można to osiągnąć, uświadamiając konsumentom i innym zainteresowanym stronom spodziewane korzyści, na przykład obniżenie rachunków za energię, polepszenie dobrostanu na co dzień oraz podniesienie wartości ich nieruchomości, a także opracowując odpowiednie instrumenty finansowe. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES wzywa decydentów, by umożliwiali jednostkom stawanie się nie tylko świadomymi konsumentami energii, ale także prosumentami energii, i tworzenie lokalnych społeczności energetycznych, a także do tego zachęcali i to wspierali. Pomogłoby to konsumentom w osiągnięciu większej świadomości i niezależności od cen ze wspólnego rynku. EKES zaleca, by władze lokalne inicjowały zbiorowe projekty w zakresie energii słonecznej, wykorzystując budynki publiczne, takie jak biura, szkoły i szpitale, aby móc przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu na obszarach, na których ludzie nie mogą sobie pozwolić na inwestycje za pośrednictwem społeczności energetycznych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Biorąc pod uwagę priorytetową rolę efektywności energetycznej i oszczędności energii, państwa członkowskie powinny ułatwiać wdrażanie inteligentnych liczników, aby umożliwić użytkownikom energii uzyskanie lepszego obrazu ich zużycia energii i lepszego zrozumienia sposobów zarządzania tym zużyciem. EKES apeluje o rozważenie związku między poprawą efektywności energetycznej a zwiększeniem roli energii słonecznej w renowacji budynków. Zachęca państwa członkowskie do takiego pokierowania użytkownikami energii, by mądrze rozkładali swoje zapotrzebowanie na energię w całym okresie 24 godzin w celu zmniejszenia obciążenia szczytowego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Komitet zauważa, że wzrost zastosowania paneli fotowoltaicznych trzeba rozważać wraz ze wzrostem użycia pomp ciepła, zważywszy, że szczyty produkcji energii słonecznej pokrywają się ze wzrostem zapotrzebowania na energię elektryczną na chłodzenie budynków. Połączenie (instalowanego na dachu) systemu fotowoltaicznego i pompy ciepła jest zatem najefektywniejszym energetycznie i najtańszym sposobem chłodzenia (w pewnych porach dnia) tam, gdzie pozwalają na to warunki klimatyczne. Przez pozostały czas produkcja jest zależna od zmiennej intensywności energii słonecznej, co oznacza, że konieczne jest wykorzystanie innego źródła energii, aby zaspokoić zapotrzebowanie na energię. Zmienności tej można częściowo zaradzić dzięki stworzeniu solidnej zdolności magazynowania, która nadal nie jest dostępna w wystarczającym zakresie, oraz dzięki lepszym połączeniom przesyłowym, w których przypadku potrzebna jest lepsza współpraca między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | W większości państw członkowskich energia słoneczna termiczna jest w dużej mierze niedoceniana. EKES apeluje, by w planach transformacji energetycznej na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym w większym stopniu wykorzystywano systemy słoneczne termiczne, w miarę możliwości wielkoskalowe. W związku z obecnym kryzysem dostaw gazu i potrzebą zastąpienia gazu ziemnego, który wykorzystuje się głównie do celów grzewczych i przemysłowych, energia słoneczna termiczna będzie ważnym elementem w systemie energetycznym. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES dostrzega potrzebę dalszego oszacowania i zwiększenia możliwości upowszechnienia instalowanych na dachu paneli fotowoltaicznych w oparciu o stworzenie stałych mechanizmów konsultacji i współpracy z udziałem szerokiego grona odpowiednich zainteresowanych stron. Wymagałoby to utworzenia i odpowiedniego finansowania lokalnych i regionalnych agencji i podmiotów zajmujących się odnawialnymi źródłami energii w celu wsparcia obywateli, MŚP i władz lokalnych; konieczne byłoby także wdrożenie inicjatyw szkoleniowych i promowanie nowych, godnych miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Ważną rolę w maksymalizacji produkcji energii słonecznej mają do odegrania systemy fotowoltaiki słonecznej zintegrowanej z budynkiem (BIPV). Jeżeli powierzchnie wytwarzające słoneczną energię elektryczną pokrywają nie tylko dach, lecz również części elewacji budynku, użytkownik ma możliwość wykorzystywania słońca przez znacznie większą część dnia. To podejście jest korzystne dla całego systemu energetycznego, ponieważ dzięki niemu można wyrównać szczyty produkcji energii słonecznej. Komitet zaleca zachęcanie do dalszych badań nad systemami BIPV, a także dodanie kolejnego elementu do inicjatywy na rzecz dachowych paneli fotowoltaicznych, ze szczególnym naciskiem na wsparcie umieszczania instalacji fotowoltaicznych od strony wschodnio-zachodniej. |
| --- | --- |

3.13.

Przyspieszenie procedur wydawania zezwoleń i zapewnienie środków finansowych

| 3.14. | EKES podkreśla, że pilnie potrzebne będzie przyspieszenie procedur wydawania zezwoleń w celu łatwiejszego wdrożenia energii odnawialnej, w tym jej produkcji, magazynowania, dystrybucji i przesyłu. Chociaż wydawanie zezwoleń leży w gestii państw członkowskich, Komitet popiera ogólne założenia określone w COM(2022) 222 final i w zaleceniu Komisji C(2022) 3219 final (8) oraz zachęca państwa członkowskie do skupienia się na opracowaniu ich procedur. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Zgodnie z analizą branżową (9) czas wydawania zezwoleń na instalację fotowoltaiki słonecznej waha się od 12 miesięcy na Litwie do 48 miesięcy w Chorwacji. Spośród 12 państw posiadających dostępne informacje tylko w trzech czas wydawania zezwoleń był krótszy niż limit UE wynoszący 24 miesiące. W związku z tym EKES apeluje, by państwa członkowskie wyznaczyły ustalone i krótsze terminy procedur administracyjnych i procedur wydawania zezwoleń, a także by uprościły przebieg tych procesów, usprawniając zintegrowane procedury wydawania jednego zezwolenia za pośrednictwem punktów kompleksowej obsługi. Zdaniem Komitetu państwa członkowskie nie powinny czekać na przyjęcie wniosku, lecz powinny już zacząć skracać procedury. Ponadto Komitet podkreśla konieczność cyfryzacji jak największej części procedur na poszczególnych etapach procesu wydawania zezwoleń. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES w pełni popiera część zalecenia Komisji zatytułowaną „Ułatwianie udziału obywateli i społeczności” (10). Udział obywateli i społeczności energetycznych w projektach dotyczących energii ze źródeł odnawialnych ma zasadnicze znaczenie dla zaangażowania obywateli w transformację energetyczną i jej poparcia. EKES podkreśla, że wykorzystanie energii słonecznej nie powinno być przywilejem dostępnym dla niektórych konsumentów oraz że konsumenci dotknięci ubóstwem energetycznym i podatni na zagrożenia muszą mieć dostęp do energii słonecznej, np. za pośrednictwem instalacji umieszczonych w mieszkaniach socjalnych, społeczności energetycznych lub wsparcia finansowego dla poszczególnych instalacji. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Zgodnie z COM(2022) 222 final państwa członkowskie powinny w ciągu dwóch lat od wejścia w życie zmian do dyrektywy przyjąć plan lub plany, w których wyznaczą obszary docelowe energii odnawialnej odnośnie do co najmniej jednego rodzaju odnawialnych źródeł energii. Komitet podkreśla pilną potrzebę jak najszybszego wdrożenia tych planów i ograniczenia procesu pełnego wdrożenia do maksymalnie dwóch lat. Dachy tworzą jednorodną powierzchnię, rzecz jasna z wyjątkiem tych położonych na obszarach chronionych kulturowo. EKES opowiada się za krótszym okresem rozpoczęcia inicjatyw, w których rozwiązania techniczne są dobrze znane, tak jak na przykład w przypadku instalowanych na dachu paneli fotowoltaicznych. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | EKES odnotowuje również, że moduły fotowoltaiczne pływające na powierzchni jezior i zbiorników wodnych zmniejszają utratę wody wskutek parowania, poprawiając jednocześnie wydajność konwersji mocy dzięki właściwościom chłodzącym wody. Jeśli chodzi o tamy, energię elektryczną w ciągu dnia może dostarczać pływająca instalacja fotowoltaiczna, a w nocy – woda wypuszczona z tamy, w obu przypadkach z wykorzystaniem istniejącego podłączenia do sieci. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Konieczne jest jednak ostrożne podejście w przypadkach, gdy rozwiązania techniczne są mniej zaawansowane, a wpływ na utratę różnorodności biologicznej nie został w pełni zbadany. Jednym z takich przykładów mogą być pływające projekty fotowoltaiczne, zwłaszcza w innych niż sztuczne jednolitych częściach wód. Ten brak bardziej różnicującego podejścia jest jednym z niewielu niedociągnięć wspomnianego wniosku. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | EKES wzywa do położenia większego nacisku na agrofotowoltaikę, być może w formie dodatkowego zalecenia Komisji. Działania państw członkowskich w tej dziedzinie nie powinny zakłócać wykorzystywania użytków rolnych ani szkodzić produkcji żywności (w związku z tym należy zachęcać do produkcji energii słonecznej na mniej wartościowych gruntach). Jednocześnie w polityce rolnej należy podkreślić możliwości związane z dodatkowymi dochodami z produkcji energii dla rolników oraz lepszą ochroną upraw i zwierząt (efekt zacienienia i chłodzenia, zmniejszenie stresu termicznego, ochrona przed gradobiciem, mrozem). Ten ostatni czynnik należy również postrzegać przez pryzmat lepszego przystosowania się do zmiany klimatu. Wielkoskalowe elektrownie fotowoltaiczne należy instalować w pierwszym rzędzie na gruntach gorszej klasy i zdegradowanych. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Zwiększenie wykorzystania energii słonecznej jest sprawą pilną i w związku z tym dotyczące jej projekty zapisane w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności powinny być traktowane priorytetowo. Zważywszy, że poszczególne regiony znacznie różnią się między sobą pod względem zdolności produkcji zielonej energii, zwłaszcza słonecznej, polityka spójności może i powinna wnieść decydujący wkład w ogólne dostawy energii w UE. Zasadniczą rolę powinien też odegrać InvestEU lub podobny program. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że strategia koncentruje się na o zmianie przeznaczenia terenów przemysłowych lub górniczych, gdyż takie grunty stanowią szansę na wdrożenie systemów energii słonecznej. W tym względzie popiera wykorzystanie funduszu modernizacyjnego i Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji na rzecz obszarów docelowych. |
| --- | --- |

3.21.

Zwiększenie zdolności w zakresie produkcji i instalacji

| 3.22. | Obecny poziom docelowy UE dotyczący fotowoltaiki słonecznej wynoszący 320 GW do 2025 r. i 600 GW do 2030 r. (same Niemcy chcą osiągnąć 215 GW) jest bardzo ambitny, lecz konieczny, by osiągnąć cele klimatyczne UE. Zgodnie z planem REPowerEU co roku do 2025 r. należy rozmieszczać 42 GW, przy czym tempo powinno wzrosnąć do 53 GW rocznie po 2025 r. Na podstawie tego planu UE musi zatem zwiększyć dwukrotnie odnotowane w 2021 r. tempo instalacji paneli fotowoltaicznych: bezzwłocznie konieczny jest przeskok z 21 GW rocznie do 42 GW rocznie. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Obecnie gospodarka europejska nie jest gotowa do dostarczenia elementów niezbędnych do rozpowszechnienia fotowoltaiki słonecznej na tak dużą skalę ze względu na brak zdolności produkcyjnych. Istnieją też poważne przeszkody dla instalacji urządzeń ze względu na ogromny niedobór wykwalifikowanych pracowników, a także bariery regulacyjne, a nawet techniczne. Dla porównania oczekuje się, że – w przeciwieństwie do UE – w 2022 r. Chiny zainstalują kolejne 100 GW mocy fotowoltaicznej, nieomal podwajając tempo instalacji (11) i pokrywając cały łańcuch wartości swojego przemysłu fotowoltaicznego. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Podkreśla zatem potrzebę wzmocnienia europejskiej bazy przemysłowej i gospodarki, zagwarantowania autonomii strategicznej (w szczególności autonomii dostaw energii) oraz zapewnienia sprawnych i niezawodnych łańcuchów dostaw. Zwraca uwagę, że UE może odgrywać wiodącą rolę w branży fotowoltaiki słonecznej tylko wówczas, gdy warunki umożliwią uzasadnienie biznesowe, i podkreśla wyraźną potrzebę zmobilizowania wszystkich zainteresowanych stron przy wsparciu władz publicznych i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do stworzenia wszystkich warunków niezbędnych do komercjalizacji europejskich innowacyjnych rozwiązań fotowoltaicznych za pośrednictwem ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (projekt IPCEI) w całym łańcuchu wartości energii słonecznej. Takie ramy zapewniłyby długoterminowe, zrównoważone warunki konkurencji do produkcji paneli fotowoltaicznych w Europie, w tym wiodącą pozycję UE w dziedzinie technologii fotowoltaicznej, zrównoważoności, recyklingu i zintegrowanych rozwiązań fotowoltaicznych. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | EKES uważa, że UE musi koniecznie zwiększyć inwestycje publiczne i prywatne oraz stworzyć korzystne warunki dla sektora energii słonecznej, na przykład poprzez promowanie szkoleń w tej dziedzinie i zapewnienie odpowiedniego dostępu do finansowania, w tym za pośrednictwem narzędzi unijnej systematyki zrównoważonej działalności. W związku z prawdopodobnym przekształceniem Europejskiego Banku Inwestycyjnego w europejski bank klimatyczny EKES wzywa do położenia nacisku na wsparcie produkcji paneli fotowoltaicznych w programach finansowania oferowanych przez ten bank. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | Apeluje również o zachęcanie do badań nad nowymi technologiami fotowoltaicznymi, np. opartymi na materiałach alternatywnych. Aby rozwiązać problem braku wykwalifikowanej siły roboczej, kluczowe znaczenie ma promowanie szkoleń i rozwoju umiejętności we współpracy z odpowiednimi zainteresowanymi stronami. Dlatego EKES wzywa właściwe instytucje do znalezienia sposobów tworzenia siły roboczej dysponującej wiedzą, umiejętnościami i kompetencjami niezbędnymi do wdrożenia wszystkich dostępnych rozwiązań technologicznych w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

3.27.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące łańcuchów dostaw na potrzeby produkcji

| 4.1. | W segmentach produkcji wyższego szczebla istnieją znaczne zależności strategiczne, które mogą utrudnić szybki rozwój energii słonecznej. Największą przeszkodą jest wciąż ograniczona zdolność do dostarczania materiałów niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów strategii. Europa – były lider w produkcji paneli fotowoltaicznych – nie odgrywa wyraźnej roli w prawie żadnej części łańcucha wartości sektora fotowoltaicznego, choć nadal przoduje w badaniach nad fotowoltaiką słoneczną i ma istotne ośrodki badawcze. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W całym przemysłowym łańcuchu wartości UE ma ograniczone możliwości pozyskiwania podstawowego surowca – polikrzemu. Problemy związane z pozyskiwaniem tego surowca potęguje to, że cztery największe fabryki polikrzemu do produkcji paneli fotowoltaicznych, które odpowiadają za nieomal połowę światowej produkcji, mieszczą się w regionie Sinciang w Chinach. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę ustawodawczą Komisji (12) zakazującą wprowadzania na jednolity rynek produktów wytworzonych w wyniku pracy przymusowej. Jest to środek podobny do amerykańskiego aktu o zapobieganiu pracy przymusowej Ujgurów, który miał bezpośredni wpływ na dystrybucję rynku polikrzemu, gdyż cena tego produkowanego głównie w Chinach surowca ma wzrosnąć dla całego przemysłu fotowoltaicznego. EKES zauważa jednak, że taki środek, egzekwowany w skali globalnej, przyczynia się do osiągnięcia celu zrównoważonego rozwoju nr 8 dotyczącego godnej pracy. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Możliwą, acz zbyt uproszczoną reakcją na to wyzwanie jest budowanie zdolności w Europie; obecne technologie produkcji surowego polikrzemu i jego wlewków są jednak paradoksalnie bardzo energochłonne. Jest to faktycznie wykonalne i może być realizowane tam, gdzie istnieje dostęp do taniej i niezawodnej energii, w tym energii ze źródeł odnawialnych (np. za pośrednictwem hybrydowych elektrowni łączących energię wiatru, energię słoneczną i magazynowanie). Ogólnie rzecz biorąc, brak surowców i komponentów oraz rygorystyczne przepisy UE, w tym dotyczące efektywności energetycznej, sprawiają, że jest to raczej mniej atrakcyjne uzasadnienie biznesowe dla przemysłu europejskiego, który ma również trudności z dostępem do finansowania. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES jest głęboko przekonany, że europejska współpraca w zakresie innowacji mających na celu rozwój systemów fotowoltaicznych nadających się w pełni do recyklingu jest konieczna do stworzenia dobrze prosperującego europejskiego sektora energii słonecznej. Należy dołożyć starań, aby zbadać wykorzystanie bardziej obiecujących surowców niż krzem m.in. do zastosowania w ogniwach słonecznych na folii lub ogniwach słonecznych, które mogą być przezroczyste, na przykład w oknach wytwarzających energię. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Co się tyczy kolejnych etapów łańcucha wartości, tj. płytek fotowoltaicznych i ogniw słonecznych, Unia Europejska znajduje się w jeszcze gorszej sytuacji. W Europie produkuje się tylko 1 % płytek fotowoltaicznych i tylko 0,4 % ogniw słonecznych. Zdaniem stowarzyszenia branżowego SolarPower Europe mamy do czynienia z „krytycznym brakiem zdolności do produkcji wlewków i płytek”. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Zgodnie z danymi Europejskiej Rady ds. Produkcji Przemysłowej dla Energetyki Słonecznej (ESMC) zaledwie 3 % słonecznych modułów fotowoltaicznych powstaje w Europie, w 29 różnych przedsiębiorstwach. Oznacza to, że tylko jeden na około 30 modułów montowanych w Europie jest pochodzenia europejskiego. Deficyt handlu produktami energii słonecznej w 2020 r. wyniósł 8,7 mld USD. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Brakuje również innych czynników produkcji do elektrowni fotowoltaicznych, choć ich krytyczny niedobór jest mniej poważny. Konstrukcje montażowe są produktami o niskiej złożoności i można je importować przy mniejszej krytycznej zależności lub produkować lokalnie, jeżeli popyt jest wysoki. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Szkło solarne, które jest niezbędnym elementem do lokalnej produkcji paneli fotowoltaicznych, jest doskonałym przykładem krótkowzroczności polityki handlowej UE. Zniesiono bowiem ochronne taryfy handlowe na produkty końcowe (słoneczne panele fotowoltaiczne) przywożone z Chin do Europy, narażając europejskich producentów na ostrą konkurencję zagraniczną, lecz zachowano podobne środki ochronne dla produktów pośrednich takich jak szkło solarne. Z tego powodu szkło solarne nabywane w Europie przez europejskich producentów z sektora energii fotowoltaicznej ma nieproporcjonalnie wysoką cenę w porównaniu ze szkłem solarnym dla równorzędnych producentów w innych regionach świata. To z kolei doprowadziło również do presji cenowej na importowane szkło solarne. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Panele słoneczne mogą znacznie przyczynić się do zrównoważonego rozwoju, jeżeli cały cykl nie jest nadmiernie wymagający pod względem energii, z uwzględnieniem recyklingu i ponownego wykorzystania. Produkcja, transport i unieszkodliwianie wszelkich technologii powodują emisje. Sposób produkcji i recyklingu panelu pomaga określić, w jakim stopniu przyczynia się on faktycznie do zmniejszenia ogólnych emisji. Ponadto EKES uważa, że istotna jest realizacja celów zrównoważonego rozwoju wzdłuż całości łańcuchów dostaw. |
| --- | --- |

4.10.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wniosek COM(2022) 221.

1

(2)  COM(2022) 230 final.

2

(3)  Opinia EKES-u „REPowerEU: Wspólne europejskie działania w kierunku bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie” (Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 123) i opinia EKES-u „Plan RePowerEU” (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 185).

3

(4)  COM(2022) 222 final.

4

(5)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82).

5

(6)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 1).

6

(7)  Opinia EKES-u „Plan RePowerEU” (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 185).

7

(8)  Zalecenie Komisji z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej oraz ułatwienia zawierania umów zakupu energii elektrycznej (C(2022) 3219 final).

8

(9)  https://ember-climate.org/insights/research/europes-race-for-wind-and-solar/

9

(10)  C(2022) 3219 final.

10

(11)  https://www.pv-magazine.com/2022/05/31/chinese-pv-industry-brief-chinas-nea-predicts-108-gw-of-solar-in-2022/

11

(12)  COM(2022) 71, COM(2022) 66 oraz COM(2022) 453.

12

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/185 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/185

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Krótkoterminowe interwencje na rynku energii i długoterminowe udoskonalenia struktury rynku energii elektrycznej – kierunek działania«”

(COM(2022) 236 final)

(2023/C 75/27)

| Sprawozdawczyni: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Alena MASTANTUONO

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 179/3/1 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.6.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

4.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

179/3/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest bardzo zaniepokojony rozwojem sytuacji na rynkach energii, dlatego z zadowoleniem przyjmuje to, że w komunikacie Komisji rozważa się krótkoterminowe interwencje na rynku energii i długoterminowe udoskonalenia struktury rynku energii elektrycznej. EKES podkreśla zatem konkluzję Komisji, że „[i]stnieją [...] obszary, w których konieczne jest dostosowanie struktury unijnego rynku energii elektrycznej w celu uwzględnienia przyszłego krajobrazu energetycznego i koszyka energetycznego, pojawiających się nowych technologii, zmian geopolitycznych oraz wniosków wyciągniętych z obecnego kryzysu. Takie dostosowania powinny się przyczynić do optymalizacji struktury rynku energii elektrycznej i sprawić, że będzie ona lepiej przystosowana do zapewniania opłacalnej dekarbonizacji sektora elektroenergetycznego i cen przystępnych dla odbiorców oraz zwiększania odporności na zmienność cen”. |
| --- | --- |

1.1

| 1.2 | Jako że sprawnie funkcjonujące rynki energii odgrywają zasadniczą rolę w realizacji wszystkich podstawowych celów zrównoważonego systemu energetycznego, tj. takich jak bezpieczeństwo dostaw, rozsądne koszty i ceny oraz neutralność klimatyczna, EKES sądzi również, że należy stworzyć i utrzymać odpowiednie warunki na przyszłość. Żadne przyszłe środki nie powinny podważać tych warunków wstępnych, a ponadto muszą umożliwiać działania na rzecz klimatu w perspektywie średnio- i długoterminowej. |
| --- | --- |

1.2

| 1.3 | EKES zwraca jednak zarazem uwagę, że obecny kryzys wywołany cenami energii ma negatywny wpływ na europejskie gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Niezwykle wysokie ceny energii podsycają inflację i niepewność gospodarczą. Dlatego EKES popiera przyjęte przez Komisję podejście, aby przedsięwziąć krótkoterminowe środki w celu zapewnienia przystępnych cen europejskim obywatelom i przedsiębiorstwom oraz zmniejszenia kosztów, włączając w to bezpośrednie wsparcie finansowe dla wrażliwych odbiorców energii oraz dla najbardziej dotkniętych kryzysem MŚP i sektora energochłonnego. Uważa jednak, że po tymczasowych interwencjach powinno nastąpić dostosowanie struktury rynku w obszarach, w których, jak stwierdza Komisja, konieczne jest dostosowanie struktury unijnego rynku energii elektrycznej.
  EKES apeluje do decydentek i decydentów politycznych, aby zamiast opierać się na ciągłych rekompensatach, zachęcali obywateli do stawania się prosumentami energii i do tworzenia lokalnych społeczności energetycznych oraz ich w tym wspierali i umożliwiali im to, pomagając im w ten sposób w osiągnięciu większej niezależności od wspólnych cen rynkowych. EKES wzywa państwa członkowskie i Komisję Europejską do udzielenia konsumentom znajdującym się w trudnej sytuacji pomocy za pośrednictwem specjalnych programów, tak aby stali się oni prosumentami. |
| --- | --- |

1.3

EKES apeluje do decydentek i decydentów politycznych, aby zamiast opierać się na ciągłych rekompensatach, zachęcali obywateli do stawania się prosumentami energii i do tworzenia lokalnych społeczności energetycznych oraz ich w tym wspierali i umożliwiali im to, pomagając im w ten sposób w osiągnięciu większej niezależności od wspólnych cen rynkowych. EKES wzywa państwa członkowskie i Komisję Europejską do udzielenia konsumentom znajdującym się w trudnej sytuacji pomocy za pośrednictwem specjalnych programów, tak aby stali się oni prosumentami.

| 1.4 | Według EKES-u głównym problemem jest wysoka cena gazu ziemnego, toteż wszelkie środki działania zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym powinny zmierzać do wyeliminowania tej podstawowej przyczyny rosnących cen energii elektrycznej, do ułatwienia wzrostu produkcji i wykorzystania energii ze źródeł niekopalnych w stopniu odpowiadającym zapotrzebowaniu na energię. W związku z tym Komitet z zadowoleniem przyjmuje działania po stronie popytu zaproponowane przez Komisję Europejską w dniu 14 września 2022 r. i wzywa do podjęcia wspólnych wysiłków przez gospodarstwa domowe, sektor publiczny i przedsiębiorstwa. Zmniejszenie popytu jest najprostszym sposobem na poradzenie sobie z rosnącymi rachunkami za energię i na obniżenie emisji. EKES wzywa również do większych inwestycji w szybsze przejście na neutralny dla klimatu system energetyczny korzystający ze źródeł niekopalnych. |
| --- | --- |

1.4

| 1.5 | EKES wskazuje, że wszelkie działania następcze muszą być poprzedzone wnikliwą debatą i analizą skutków. EKES pragnie uczestniczyć w tej debacie. Komisja i państwa członkowskie powinny unikać przedkładania krótkoterminowych propozycji, które zagrażałyby osiągnięciu podstawowych celów w zakresie zrównoważonego systemu energetycznego. |
| --- | --- |

1.5

2.   Uwagi ogólne

| 2.1 | Komunikat Komisji w sprawie krótkoterminowych interwencji na rynku energii i długoterminowych udoskonaleń struktury rynku energii elektrycznej opiera się na kilku niedawnych dokumentach, w których zajęto się szybkim wzrostem cen energii i obawami o bezpieczeństwo dostaw energii, wywołanymi rosyjską inwazją w Ukrainie. Jest on też nierozerwalnie związany z inicjatywami dotyczącymi transformacji energetycznej w kierunku neutralności klimatycznej. EKES podkreśla, że komunikat należy postrzegać w tym ogólnym kontekście, i odsyła do swoich wcześniejszych opinii na ten temat (1). |
| --- | --- |

2.1

| 2.2 | Sprawnie funkcjonujące rynki energii odgrywają zasadniczą rolę w realizacji wszystkich podstawowych celów zrównoważonego systemu energetycznego, tj. takich jak bezpieczeństwo dostaw, przystępne koszty i ceny oraz neutralność klimatyczna. Biorąc pod uwagę, że wszystkie te cele są obecnie zagrożone, UE powinna skoncentrować się na środkach, które przynoszą korzyści pod względem całości celów i uwzględniają potrzeby europejskiego modelu gospodarczego i społecznego. EKES uważa zatem, że trzeba wrócić do podstaw i skupić się na tworzeniu skutecznych warunków dla lepiej zintegrowanych rynków energii. |
| --- | --- |

2.2

| 2.3 | Rynki energii są coraz silniej wzajemnie połączone wskutek integracji sektorowej, co pomaga obniżyć emisyjność systemu energetycznego w opłacalny sposób i przeciwdziałać rosnącej zmienności systemu energetycznego. Obecna struktura rynku ma motywować wszystkie podmioty do obniżenia emisyjności, które jest niezbędne, aby Europa weszła na ścieżkę do osiągnięcia neutralności klimatycznej. Z drugiej strony ta struktura, w której ceny energii elektrycznej ustala się w oparciu o ranking cenowy, mocno odczuwa dziś ogromny wzrost cen gazu. |
| --- | --- |

2.3

| 2.4 | Rynek wewnętrzny ma kapitalne znaczenie dla zapewnienia przez UE efektywnej alokacji zasobów i dotyczy to również energii. Jednocześnie także rynki międzynarodowe, zwłaszcza za pośrednictwem rynków paliw, znacząco wpływają na system energetyczny UE. Ostatnie wydarzenia geopolityczne pokazały, że UE powinna dążyć do większej strategicznej autonomii w dziedzinie energii i surowców związanych z energią. Osiągnięcie celu, jakim jest zmniejszenie zależności UE od państw trzecich, na których nie można polegać, wymaga ściślejszej współpracy i uwydatnia współzależność między państwami członkowskimi. Wprawdzie UE powinna wykorzystać do maksimum własne dostępne zasoby i zdolności, jednak nie byłoby to realistyczne ani pożyteczne działanie w izolacji od rynków międzynarodowych. Należy za to zabiegać o cenną współpracę z wiarygodnymi partnerami. |
| --- | --- |

2.4

| 2.5 | Sprawnie działające rynki można zapewnić tylko dzięki spełnieniu zasadniczych warunków: EKES zaznacza, że odpowiednia infrastruktura energetyczna jest niezbędną podstawą każdego systemu energetycznego i przyczynia się do zapewnienia ogólnego funkcjonowania rynków energii, w tym dostępności i przystępności cenowej energii. Usunięcie przeszkód w przepływie energii jest więc kluczowym środkiem poprawy funkcjonowania rynków. Kolejnym ważnym czynnikiem funkcjonowania rynku są właściwe zasady rynkowe – określają one m.in. reguły konkurencji, zwiększając przejrzystość oraz tworząc i wzmacniając równe warunki działania. |
| --- | --- |

2.5

| 2.6 | Inwestycje w infrastrukturę energetyczną są nieuniknione, jeżeli systemy energetyczne i rynek energii mają rozwijać się i skutecznie reagować na bieżące tendencje, w tym takie jak elektryfikacja, wdrażanie rozwiązań energetycznych na poziomie lokalnym, cyfryzacja oraz wzrost produkcji i wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych. Aby ułatwić te inwestycje, decydenci polityczni i właściwe organy muszą przyspieszyć procedury wydawania pozwoleń i procedury administracyjne, zapewniając też właściwe konsultacje z odpowiednimi zainteresowanymi stronami. Oprócz połączeń przesyłowych i dystrybucyjnych nowoczesna i przyszłościowa infrastruktura musi również obejmować zdolność magazynowania energii elektrycznej, jak i systemy cyfrowe niezbędne do tego, by systemy energetyczne stały się inteligentne. Należy przy tym unikać efektów „lock-in” prowadzących do powstania aktywów osieroconych. |
| --- | --- |

2.6

| 2.7 | EKES uważa za rozsądne, aby rozróżniać między środkami krótko- i długoterminowymi podczas poszukiwania rozwiązań i udoskonaleń w obecnym stanie rzeczy. Należy dostrzec, że realizacja wielu środków, zwłaszcza dużych inwestycji, wymaga dłuższego czasu. W przypadku niektórych środków potrzeba więcej czasu, aby umożliwić ich właściwe planowanie, zapewnić ich wykonalność i zgodność z podstawowymi celami w zakresie energii, a także uniknąć krótkoterminowych środków, które w dłuższej perspektywie mogą przynieść efekty odwrotne do zamierzonych. |
| --- | --- |

2.7

| 2.8 | Myślenie długofalowe jest też potrzebne, jeśli chodzi o zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii oraz gotowości na sytuacje wyjątkowe i zakłócenia na rynkach. Ukazuje to rolę działań prognostycznych w określaniu zagrożeń oraz torowaniu drogi do poprawy odporności i do przeciwdziałania zagrożeniom, m.in. za pomocą planów awaryjnych. |
| --- | --- |

2.8

| 2.9 | Ponadto EKES uważa, że do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw mogą się przyczyniać pewne formy mechanizmów zdolności wytwórczych, zwłaszcza w sytuacjach szczytowego zużycia, przy jednoczesnym unikaniu nadmiernych zakłóceń na rynku, zgodnie z zasadami projektowania określonymi w rozporządzeniu w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej. |
| --- | --- |

2.9

| 2.10 | EKES wzywa decydentów politycznych do stałego i konsekwentnego przestrzegania wszystkich podstawowych celów zrównoważonego systemu energetycznego, jednak apeluje również o skupienie się na podstawowych przyczynach problemów. Bez tego rodzaju podejścia istnieje duże ryzyko, że wobec poważnych symptomów kryzysowych będą stosowane środki, które są albo nieefektywne, albo – co gorsze – sprzeczne z podstawowymi celami. W takim przypadku decydentki i decydenci polityczni powinni zdecydowanie określić ramy czasowe tego rodzaju sytuacji nadzwyczajnej. |
| --- | --- |

2.10

| 2.11 | EKES podkreśla, że wszelkie środki, zarówno na szczeblu państw członkowskich, jak i UE, powinny opierać się na rzetelnych ustaleniach naukowych, solidnych dowodach i gruntownych ocenach skutków. W kwestii polityk i środków należy przeprowadzać szczegółowe konsultacje z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, włączając w to społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

2.11

| 2.12 | Ogólnie rzecz biorąc, rozwój rynków energii na czas po kryzysie powinien w coraz większym stopniu opierać się na innowacjach i konkurencji, a nie na dotacjach i barierach handlowych. Ponadto trzeba uznać, że w przypadku rynku energii UE interwencja w dowolnym miejscu może mieć wpływ na pozostałą część rynku. Dlatego środki przyjęte w państwach członkowskich muszą być odpowiednio ukierunkowane i tymczasowe, a spowodowane nimi zakłócenia rynku UE powinny być możliwie niewielkie. |
| --- | --- |

2.12

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1 | Ewentualne interwencje na rynkach energii należy oceniać pod kątem podstawowych celów, aby dopilnować, że nie będą podważały integralności jednolitego rynku i równych warunków działania ani powodowały niepewności, która osłabia otoczenie inwestycyjne. Ponadto nie mogą zagrażać wysiłkom na rzecz dekarbonizacji i efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

3.1

| 3.2 | Jest to surowy wymóg, gdyż każda interwencja na rynku energii mogłaby mieć negatywne skutki. W wielu przypadkach mogłyby to być zakłócenia rynku, koszty budżetowe, zakłócenia dostaw czy też negatywny wpływ na inwestycje lub na zachowania odbiorców. W związku z tym EKES podkreśla, że wszelkie interwencje muszą opierać się na dokładnej analizie ich skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych. |
| --- | --- |

3.2

| 3.3 | EKES jest zdania, że bezpośrednie wsparcie finansowe mające służyć łagodzeniu skutków wzrostu cen energii dla osób potrzebujących jest bez wątpienia najbardziej realistycznym wariantem jako środek nadzwyczajny w sytuacji kryzysowej. Ewentualne środki wsparcia mające łagodzić kryzys powinny jednak być tymczasowe i ukierunkowane na tych najbardziej dotkniętych kryzysem, niezależnie od tego, czy mowa tu o obywatelkach i obywatelach, MŚP, czy też branżach energochłonnych. |
| --- | --- |

3.3

| 3.4 | EKES apeluje do decydentek i decydentów politycznych, aby zamiast opierać się na ciągłych rekompensatach, zachęcali obywateli do stawania się prosumentami energii i do tworzenia lokalnych społeczności energetycznych oraz ich w tym wspierali i umożliwiali im to, pomagając im w ten sposób w osiągnięciu większej niezależności od wspólnych cen rynkowych. Większe wysiłki należałoby też skupić na ukierunkowywaniu i wspieraniu obywateli i małych przedsiębiorstw w ich działaniach w zakresie oszczędności energii i efektywności energetycznej, a także w reagowaniu na zmienną produkcję za pomocą elastycznego popytu. Jak dogłębnie przeanalizował EKES, szczególnie podatni na zagrożenia konsumenci, którzy najbardziej cierpią z powodu wysokich cen energii, mają najmniejsze szanse, a często w ogóle nie mają szans na to, by stać się prosumentami. Zarówno Komisja Europejska, jak i państwa członkowskie – na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym – muszą zainicjować programy mające na celu pomoc konsumentom w pokonaniu różnych barier, z którymi się borykają (np. kampanie informacyjne i aktywizacyjne, środki finansowe, dostęp do kapitału, dostęp do powierzchni na ziemi i dachach dla założenia instalacji słonecznych i wiatrowych itp.). |
| --- | --- |

3.4

| 3.5 | W poprzedniej opinii (2) EKES zgodził się z konkluzjami niedawnego sprawozdania ACER (3), zgodnie z którymi w czasie kryzysów rynek energii elektrycznej dowiódł, że funkcjonuje dobrze, ponieważ udało się uniknąć ograniczeń w dostawie energii elektrycznej, a nawet przerw w jej dostawie na niektórych obszarach. Ocena ACER wskazuje również, że zmienność cen byłaby znacznie gorsza w każdym kraju, który podejmowałby działania w izolacji od innych. Komitet zdaje sobie jednak sprawę, że ceny gazu napędzają ceny energii, biorąc pod uwagę obecną strukturę rynku, w ramach której ranking cenowy determinuje ceny. Zwraca uwagę na wspólne wartości Unii w zakresie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w rozumieniu art. 14 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zgodnie z Protokołem nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, załączonym do Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) (4). |
| --- | --- |

3.5

| 3.6 | Ogólniej rzecz biorąc, należy także dostrzec, że w ostatnich dziesięcioleciach wiele udało się osiągnąć w zakresie integracji rynków energii UE. Przyniosła ona wyraźne korzyści pod względem dostępności i przystępności cenowej energii, często traktowanych jako coś oczywistego. Bez współpracy i integracji rynków koszty zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii i ekologizacji systemu energetycznego byłyby znacznie wyższe. |
| --- | --- |

3.6

| 3.7 | Ten pozytywny rozwój integracji rynku energii powinien być kontynuowany. Zainteresowanie łączeniem rynków energii elektrycznej ponad granicami krajowymi oraz korzyści płynące z takiego połączenia stają się coraz bardziej widoczne wraz z szerszym korzystaniem z odnawialnych źródeł energii. Wzrost połączeń wewnątrzkrajowych i transgranicznych przyczynia się do bezpieczeństwa dostaw, ale również do wyrównywania się cen. W perspektywie krótkoterminowej może to być niekorzystne dla osób, które korzystają z niższych cen w całej gamie taryf, jednak w dłuższej perspektywie pomaga obniżyć i ustabilizować ceny. |
| --- | --- |

3.7

| 3.8 | Według oceny ACER obecną strukturę rynku warto by zachować. EKES zgadza się jednak z Komisją, że istnieją obszary, w których dostosowanie struktury unijnego rynku energii elektrycznej jest konieczne, aby można było osiągnąć cele UE w zakresie obniżenia emisyjności przy niższych kosztach, zapewnić bezpieczeństwo dostaw, w szczególności ze względu na wzrost produkcji i wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych, oraz zagwarantować stabilność i przystępność cen. |
| --- | --- |

3.8

| 3.9 | EKES proponuje, by zbadać na przykład, czy istniejąca struktura rynku, w tym jej ramy regulacyjne, oferuje wystarczające zachęty do inwestowania w opcje elastyczności (takie jak magazynowanie, przesuwanie obciążeń i ekologiczny wodór). Nawet bez zmiany procedury oferowania cen, która wiązałaby się ze znacznym ryzykiem, istnieje wiele możliwości, które mogłyby zachęcać do stosowania technologii przyjaznych dla systemu, w tym system opłat sieciowych nagradzający wystarczające w danym momencie wytwarzanie energii elektrycznej i jej zużycie. |
| --- | --- |

3.9

| 3.10 | Ponadto EKES uważa, że konieczne jest niezwłoczne rozpoczęcie politycznej dyskusji na temat tego, jak w ramach przyszłej struktury rynku zapewnić inwestycje i refinansowanie zdolności wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych w odległej przyszłości, gdy normą byłoby pokrywanie całego zapotrzebowania na energię elektryczną ze źródeł odnawialnych, a cena rynkowa mogłaby być regularnie zerowa, a nawet ujemna. |
| --- | --- |

3.10

| 3.11 | W debacie na temat wysokich cen energii elektrycznej bardzo jasno stwierdzono, że konieczne jest zastąpienie obecnych cen krańcowych innym rodzajem systemu, ponieważ gaz często znajduje się na krańcowej pozycji, determinując całość cen energii elektrycznej. W tym kontekście Komitet odsyła do oświadczenia przewodniczącej EKES-u i przewodniczącej Sekcji TEN EKES-u z 8 września 2022 r., według którego „EKES wzywa do podjęcia wspólnych działań na szczeblu europejskim w celu zapewnienia stabilności cen energii elektrycznej i pilnej reformy rynku energii, a zarazem apeluje o szybsze ukończenie jednolitego rynku i rozbudowę infrastruktury”. |
| --- | --- |

3.11

| 3.12 | Podwyżki cen były zasadniczo spowodowane nieoczekiwanymi czynnikami zewnętrznymi, takimi jak wojna, a w połączeniu z rankingiem cenowym sprawiły, że rynkowe ceny energii elektrycznej osiągnęły rekordowy poziom. Zważywszy, że podstawową przyczyną obecnych wysokich cen energii jest gaz, idealnym rozwiązaniem problemu byłoby ograniczenie zużycia gazu do minimum oraz zwiększenie produkcji i wykorzystania energii ze źródeł niekopalnych w stopniu odpowiadającym zapotrzebowaniu na energię. |
| --- | --- |

3.12

| 3.13 | Energia z paliw kopalnych też wpływa na ceny energii elektrycznej za pośrednictwem uprawnień do emisji, których cena znacznie wzrosła, choć nadal ma ograniczony wpływ w porównaniu z cenami gazu. Ponadto wysoką część ceny energii elektrycznej dla odbiorców stanowią rozmaite podatki. |
| --- | --- |

3.13

| 3.14 | Trzeba dokonać rozróżnienia między wstrząsami cenowymi spowodowanymi wyjątkowymi sytuacjami, takimi jak wojna, a bardziej regularnymi wahaniami cen. Wahania zależą od wielu czynników związanych z podażą energii i popytem na nią. Ze względu na ogromny wzrost produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł o zmiennej wydajności prawdopodobnie zwiększy się zmienność cen w systemie elektroenergetycznym. Rynek musi zatem wysyłać odpowiednie sygnały cenowe, aby zaspokoić potrzebę elastyczności. |
| --- | --- |

3.14

| 3.15 | EKES podkreśla, że pułapy cenowe lub inne interwencje na hurtowych rynkach energii są często niezbędne na przeciążonym obecnie rynku energii, ale mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo dostaw, otoczenie inwestycyjne i oszczędność energii. Jest przy tym świadomy, że rynkowe sygnały cenowe są potrzebne, aby zachęcić do inwestycji w produkcję energii, jednak cena stanowi również zachętę do oszczędzania energii i do efektywności energetycznej. Tymczasowa dobrze ukierunkowana rekompensata dla osób, które najbardziej ucierpiały z powodu wzrostu cen energii – czy to gospodarstw domowych, czy przedsiębiorstw – jest jednak potrzebna, aby złagodzić skutki gwałtownej zwyżki cen energii. |
| --- | --- |

3.15

| 3.16 | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję zbadania przeglądu ram REMIT w celu ograniczenia ryzyka nadużyć na rynku poprzez poprawę przejrzystości rynku i jakości danych rynkowych. Aby uniknąć negatywnego wpływu na przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe i społeczeństwo, Komitet wzywa również do zbadania, jak można zaradzić ewentualnym nadużyciom na rynku i spekulacjom, które zakłócają proces ustalania cen gazu. |
| --- | --- |

3.16

| 3.17 | EKES zwraca uwagę, że krajowe plany w dziedzinie klimatu i energii muszą zostać poddane przeglądowi w nowych warunkach, aby można było zapewnić skoordynowaną reakcję na długoterminowe potrzeby w zakresie energii elektrycznej. |
| --- | --- |

3.17

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 80; Dz.U.C 323 z 26.8.2022, s. 123; Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 140.

1

(2)  Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 140.

2

(3)  Końcowa ocena ACER dotycząca struktury hurtowego rynku energii elektrycznej UE.

3

(4)  Dz.U. C 275 z 18.7.2022, s. 80.

4

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/190 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/190

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/1153 i rozporządzenie (UE) nr 913/2010 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1315/2013”

(COM(2022) 384 final/2 – 2021/0420 (COD))

(2023/C 75/28)

| Sprawozdawca generalny: | Stefan BACK |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Stefan BACK

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 3.10/2022
  Rada Unii Europejskiej, 6.10/2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 172 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 155/0/0 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 3.10/2022

Rada Unii Europejskiej, 6.10/2022

Podstawa prawna

Art. 172 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

155/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zwraca uwagę, że w opinii w sprawie wniosku dotyczącego zmiany rozporządzenia w sprawie TEN-T i kolejowych korytarzy towarowych (1) (zwanego dalej wnioskiem w sprawie TEN-T (2)) z zadowoleniem przyjął położenie większego nacisku na połączenia z krajami sąsiednimi, w tym z krajami partnerskimi i krajami przystępującymi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wniosek w sprawie TEN-T opublikowano w grudniu 2021 r. Rosyjski atak na Ukrainę rozpoczął się w lutym 2022 r. EKES zgadza się z oceną zawartą w zmienionym wniosku, że atak ten zmienił krajobraz geopolityczny, ujawnił podatność UE na nieprzewidziane zakłócenia poza jej granicami i uwypuklił fakt, że rynku wewnętrznego Unii i jej sieci transportowej nie można rozpatrywać w oderwaniu od siebie, jeżeli chodzi o kształtowanie polityki Unii. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Sytuacja ta słusznie zwróciła uwagę na pilną potrzebę udzielenia Ukrainie pomocy, w tym poprzez poprawę połączeń transportowych z UE w celu utrzymania i poprawy mobilności i przepływu towarów między Ukrainą a UE. W szczególności istnieje pilna potrzeba pomocy w transporcie zbóż z Ukrainy ze względu na niedostępność portów Morza Czarnego, które są blokowane przez Rosję. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zgadza się, że szybkie utworzenie alternatywnych tras logistycznych łączących UE z Ukrainą z wykorzystaniem wszystkich rodzajów transportu ma zasadnicze znaczenie dla ukraińskiej gospodarki i ożywienia gospodarczego oraz dla stabilizacji światowych rynków żywności i bezpieczeństwa żywnościowego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES popiera również plan działania przedstawiony w komunikacie w sprawie korytarzy solidarnościowych mający na celu modernizację połączeń transgranicznych (drogowych, kolejowo-drogowych i kolejowych) między UE a Ukrainą, w tym otwarcie dodatkowych przejść granicznych, oraz przeanalizowanie rozszerzenia korytarzy sieci bazowej TEN-T w Ukrainie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES z zadowoleniem odnotowuje również fakt, że w planie działania przewidziano także zaproszenia do składania wniosków w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, które umożliwią skoncentrowanie wsparcia w szczególności na projektach mających na celu poprawę interoperacyjności i jakości połączeń unijnej sieci transportowej z Ukrainą. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W związku z tym EKES w pełni popiera rozszerzenie TEN-T na Ukrainę i Mołdawię za pomocą orientacyjnych map zawartych w załączniku IV do zmienionego wniosku. Propozycja ta przychodzi w dobrym momencie i z czasem mogłaby przynieść wartość dodaną, w szczególności poprzez lepsze umożliwienie sprawnych i bezproblemowych przepływów transportowych między Ukrainą a UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES w pełni popiera mocne przesłanie polityczne, jakim jest podpięcie połączeń w Ukrainie pod najwyższy priorytet TEN-T, tj. europejskie korytarze transportowe z ich silnym systemem wdrażania w postaci koordynatorów, planów prac, różnych grup roboczych oraz, zgodnie z wnioskiem w sprawie TEN-T, obowiązkiem nadania planom prac mocy prawnej w drodze aktu wykonawczego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa jednak za godne ubolewania, że ani ogólne przepisy dotyczące współpracy z państwami trzecimi, ani przepisy dotyczące wdrażania instrumentu europejskich korytarzy transportowych i priorytetów horyzontalnych nie wydają się zapewniać podstawy prawnej dla rozszerzenia stosowania priorytetów korytarza lub systemu ich wdrażania (obejmującego koordynatorów, organy zarządzające, plan prac koordynatora europejskiego czy akt wykonawczy) na państwa trzecie. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | W związku z tym EKES apeluje o solidny i wiarygodny system wdrażania tych połączeń, które należy uznać za część europejskich korytarzy transportowych, w miarę możliwości poprzez zwiększenie liczby i wzmocnienie grup roboczych ds. współpracy z państwami trzecimi. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Biorąc pod uwagę obecny kontekst polityczny, wyeliminowanie orientacyjnych połączeń TEN-T w Rosji i na Białorusi wydaje się również właściwe i zgodne z nałożonymi sankcjami. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES wyraża zdziwienie faktem, że zmieniony wniosek zawiera wyraźne zobowiązanie do rozważenia przywrócenia połączeń na Białorusi oraz połączeń między Białorusią a państwami członkowskimi UE, jeżeli kraj ten będzie się rozwijać w kierunku demokracji, przy czym podobne zobowiązanie nie zostaje podjęte w odniesieniu do Rosji. EKES uważa, że należy unikać tego rodzaju zobowiązań dotyczących przyszłości. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES odnotowuje, że jak się wydaje, zniesienie połączeń państw członkowskich z Rosją było problematyczne dla niektórych państw członkowskich, ponieważ niektóre z tych połączeń pozostają istotne dla jakości sieci połączeń w danym państwie członkowskim. Zaleca, by zwrócić należytą uwagę na ewentualne znaczenie takich połączeń dla sieci wewnątrz UE. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zgadza się, że należy oczywiście również zająć się kwestią różnej szerokości torów kolejowych w UE i w Ukrainie, chociaż zmiany w tym zakresie mogą wymagać czasu i w związku z tym prawdopodobnie nie przyniosą rozwiązań dla najpilniejszych i naglących problemów związanych z efektywnością. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES proponuje ograniczenie wymogu przejścia na normatywną europejską szerokość toru wynoszącą 1 435 mm do europejskich korytarzy transportowych, aby zapewnić spójne i dobrze skoordynowane przejście, biorąc pod uwagę, że zobowiązanie państw członkowskich do opracowania planów przejścia ogranicza się do tych korytarzy. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES ostrzega, że propozycja, by każda nowa infrastruktura kolejowa sieci bazowej lub kompleksowej TEN-T została zbudowana z normatywną europejską szerokością toru wynoszącą 1 435 mm, mogłaby spowodować niezwykle skomplikowane problemy w zakresie spójności wewnętrznej w państwach członkowskich o innej szerokości toru. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Uwagi ogólne – kontekst

2.1.   Połączenia z Ukrainą i Mołdawią oraz usunięcie/obniżenie rangi połączeń z Rosją i Białorusią

| 2.1.1. | Komisja przedstawiła 27 lipca 2022 r. wniosek zmieniający wniosek w sprawie TEN-T przedłożony przez Komisję w grudniu 2021 r. (3) (zwany dalej zmienionym wnioskiem) w reakcji na rosyjską wojnę przeciw Ukrainie i jej wpływ na łańcuchy dostaw, który uwypuklił znaczenie połączeń TEN-T z sąsiednimi krajami partnerskimi. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Art. 9 wniosku Komisji z grudnia (wniosku w sprawie TEN-T) przewiduje współpracę z państwami trzecimi w celu połączenia TEN-T z ich infrastrukturą oraz wzmocnienia zrównoważonego wzrostu gospodarczego i konkurencyjności. W artykule tym zwrócono uwagę m.in. na rozszerzenie polityki TEN-T na państwa trzecie, procedury kontroli granicznej i nadzór umożliwiający płynny ruch, uzupełnienie brakujących ogniw w infrastrukturze, interoperacyjność, ułatwienie transportu wodnego oraz rozwój systemów ICT. Powiązane mapy określają status sieci bazowej i kompleksowej zgodnie z kryteriami rozporządzenia w sprawie TEN-T (4). |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Dla europejskich korytarzy transportowych ustanawia się szczególne kryteria, odrębne od kryteriów mających zastosowanie do sieci bazowej i kompleksowej. Korytarze są najważniejszymi pod względem strategicznym elementami TEN-T (art. 7 wniosku w sprawie TEN-T), z konkretnymi priorytetami ogólnymi, innymi niż te dotyczące sieci bazowej i kompleksowej (art. 12 i 13), oraz specjalnymi zasadami dotyczącymi wdrażania (rozdział V, art. 50–54). |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | W komunikacie Komisji w sprawie korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą (5) wskazano szereg wyzwań infrastrukturalnych, którym UE i kraje z nią sąsiadujące muszą stawić czoła, aby wesprzeć gospodarkę i odbudowę Ukrainy oraz rozwiązać problemy związane z dostawami i jakością sieci połączeń między UE, Ukrainą i rynkami światowymi. W dokumencie zaproponowano przeanalizowanie rozszerzenia europejskich korytarzy transportowych na Ukrainę i Mołdawię w celu zagwarantowania przywozu i wywozu, w tym wywozu towarów rolnych poza Ukrainę. W maju 2022 r. podpisano porozumienie wysokiego szczebla w sprawie orientacyjnych map TEN-T w Ukrainie. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | Komisja przyjęła 14 lipca 2022 r. rozporządzenie delegowane zawierające orientacyjne mapy sieci TEN-T w Ukrainie i Mołdawii w celu rozszerzenia norm TEN-T na kraje sąsiednie, aby umożliwić płynne połączenia. Mapy te stanowią obecnie część zmienionego wniosku, który zawiera również mapy rozszerzające kilka korytarzy TEN-T na Ukrainę i Mołdawię. |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Zmieniony wniosek usuwa ponadto orientacyjne połączenia TEN-T w Rosji i na Białorusi. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Co więcej obniżono rangę połączeń łączących sieć państw członkowskich z orientacyjnymi połączeniami TEN-T w Rosji i na Białorusi, tak aby stanowiły one część sieci kompleksowej. |
| --- | --- |

2.1.7.

2.2.   Szerokość toru

| 2.2.1. | W komunikacie w sprawie korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą wskazano również wąskie gardła wynikające z różnicy między szerokością toru w Ukrainie wynoszącą 1 520 mm a szerokością toru w UE wynoszącą 1 435 mm, co stwarza problem ze względu na obecnie niewystarczającą zdolność przeładunkową. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Zmieniony wniosek ma na celu zharmonizowanie szerokości toru w sieci bazowej i kompleksowej w UE, tak aby ostatecznie osiągnąć wspólną szerokość toru wynoszącą 1 435 mm. Nowa infrastruktura kolejowa musi być budowana z taką szerokością toru, a państwa członkowskie posiadające sieć kolejową lub jej część o innej szerokości toru sporządzą, najpóźniej w ciągu dwóch lat od daty wejścia w życie rozporządzenia, plan przejścia istniejących linii kolejowych należących do europejskich korytarzy transportowych na szerokość toru wynoszącą 1 435 mm. Plany te będę koordynowane z zainteresowanymi sąsiednimi państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Plany przejścia będą wskazywać linie kolejowe, które nie przejdą na wspomnianą szerokość toru, oraz obejmować analizę kosztów i korzyści uzasadniającą tę decyzję, w tym ocenę wpływu na interoperacyjność. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Priorytety w zakresie planowania infrastruktury i inwestycji związane z planami przejścia powinny stanowić część pierwszego planu prac koordynatorów europejskich dotyczącego europejskich korytarzy transportowych, które obejmują towarowe linie kolejowe o szerokości torów innej niż normatywna europejska szerokość toru. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Irlandia jest zwolniona z obowiązku harmonizacji szerokości toru (art. 15 i 16 wniosku w sprawie TEN-T). |
| --- | --- |

2.2.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES zwraca uwagę, że w opinii dotyczącej wniosku w sprawie TEN-T z zadowoleniem przyjął położenie większego nacisku na połączenia z krajami sąsiednimi, w tym z krajami partnerskimi i krajami przystępującymi. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wniosek w sprawie TEN-T opublikowano w grudniu 2021 r. Rosyjski atak na Ukrainę rozpoczął się w lutym 2022 r. EKES zgadza się z oceną zawartą w zmienionym wniosku, że atak ten zmienił krajobraz geopolityczny, ujawnił podatność UE na nieprzewidziane zakłócenia poza jej granicami i uwypuklił fakt, że rynku wewnętrznego Unii i jej sieci transportowej nie można rozpatrywać w oderwaniu od siebie, jeżeli chodzi o kształtowanie polityki Unii. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Sytuacja ta słusznie zwróciła uwagę na pilną potrzebę udzielenia Ukrainie pomocy, w tym poprzez poprawę połączeń transportowych z UE w celu utrzymania i poprawy mobilności i przepływu towarów między Ukrainą a UE. W szczególności istnieje pilna potrzeba pomocy w transporcie zbóż z Ukrainy ze względu na niedostępność portów Morza Czarnego, które są blokowane przez Rosję. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Na potrzebę podjęcia środków w celu zapewnienia odpowiedniej mobilności i przepływów transportowych między UE a Ukrainą po raz pierwszy wskazano we wspomnianym komunikacie w sprawie korytarzy solidarnościowych między UE a Ukrainą i od tego czasu potrzebie tej starano się zaradzić poprzez szereg środków, w tym promowanie odpowiedniego rozwoju infrastruktury przecinającej Ukrainę i orientacyjne rozszerzenie połączeń TEN-T z Ukrainą, zgodnie z przepisami wniosku dotyczącego współpracy z państwami trzecimi w kontekście TEN-T. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zgadza się, że szybkie utworzenie alternatywnych tras logistycznych łączących UE z Ukrainą z wykorzystaniem wszystkich rodzajów transportu ma zasadnicze znaczenie dla ukraińskiej gospodarki i ożywienia gospodarczego oraz dla stabilizacji światowych rynków żywności i bezpieczeństwa żywnościowego. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES odnotowuje również, że należy pilnie poprawić przepustowość odpowiednich terminali i przejść granicznych, na przykład przejść granicznych o podwójnej szerokości toru, na co wskazano w komunikacie w sprawie korytarzy solidarnościowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES popiera również plan działania przedstawiony w komunikacie w sprawie korytarzy solidarnościowych, mający na celu modernizację połączeń transgranicznych (drogowych, kolejowo-drogowych i kolejowych) między UE a Ukrainą, w tym otwarcie dodatkowych przejść granicznych, przeanalizowanie rozszerzenia korytarzy sieci bazowej TEN-T w Ukrainie w celu poprawy jakości sieci połączeń za sprawą budowy linii kolejowych o standardowej unijnej szerokości toru w Ukrainie i Mołdawii oraz poprawę jakości sieci połączeń i żeglowności w korytarzu Ren–Dunaj w celu usprawnienia ruchu. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES z zadowoleniem odnotowuje również fakt, że w planie działania przewidziano także zaproszenia do składania wniosków w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, które umożliwią skoncentrowanie wsparcia w szczególności na projektach mających na celu poprawę interoperacyjności i jakości połączeń unijnej sieci transportowej z Ukrainą. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W związku z tym EKES w pełni popiera rozszerzenie TEN-T na Ukrainę i Mołdawię za pomocą orientacyjnych map zawartych w załączniku IV do zmienionego wniosku. Propozycja ta przychodzi w dobrym momencie i z czasem mogłaby przynieść wartość dodaną, w szczególności poprzez lepsze umożliwienie sprawnych i bezproblemowych przepływów transportowych między Ukrainą a UE. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES odnotowuje, że orientacyjne mapy ukraińskiej infrastruktury TEN-T w załączniku IV do zmienionego wniosku klasyfikują połączenia, terminale, porty i porty lotnicze jako należące do sieci bazowej lub kompleksowej, zgodnie z art. 9 ust. 2 wniosku w sprawie TEN-T. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ponadto orientacyjne połączenia wewnątrz Ukrainy uznaje się za część europejskich korytarzy transportowych, przedłużając korytarz „Morze Północne – Morze Bałtyckie”, korytarz „Skandynawia – Morze Śródziemne”, korytarz „Morze Bałtyckie – Morze Adriatyckie”, korytarz „Ren – Dunaj” oraz korytarz „Morze Bałtyckie – Morze Czarne” na terytorium Ukrainy za pomocą map zawartych w załączniku III do zmienionego wniosku. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES w pełni popiera mocne przesłanie polityczne, jakim jest podpięcie połączeń w Ukrainie pod najwyższy priorytet TEN-T, tj. europejskie korytarze transportowe z ich silnym systemem wdrażania w postaci koordynatorów, planów prac, różnych grup roboczych oraz, zgodnie z wnioskiem w sprawie TEN-T, obowiązku nadania planom prac mocy prawnej w drodze aktu wykonawczego. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES uważa jednak za godne ubolewania, że ani ogólne przepisy dotyczące współpracy z państwami trzecimi, ani przepisy dotyczące wdrażania instrumentu europejskich korytarzy transportowych i priorytetów horyzontalnych nie wydają się zapewniać podstawy prawnej dla rozszerzenia stosowania priorytetów korytarza lub systemu ich wdrażania (obejmującego koordynatorów, organy zarządzające, plan prac koordynatora europejskiego czy akt wykonawczy) na państwa trzecie. Jedynie art. 52 ust. 3 lit. f) dotyczący zarządzania korytarzami umożliwia istnienie grup roboczych ds. współpracy z państwami trzecimi, ale wydaje się, że nie zmienia to zakresu przepisów dotyczących korytarzy transeuropejskich. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | W związku z tym EKES apeluje o solidny i wiarygodny system wdrażania tych połączeń, które należy uznać za przedłużenie europejskich korytarzy transportowych, w miarę możliwości poprzez zwiększenie liczby i wzmocnienie grup roboczych ds. współpracy z państwami trzecimi. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Biorąc pod uwagę obecny kontekst polityczny, wyeliminowanie orientacyjnych połączeń TEN-T w Rosji i na Białorusi wydaje się również właściwe i zgodne z nałożonymi sankcjami. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES wyraża jednak zdziwienie faktem, że zmieniony wniosek zawiera wyraźne zobowiązanie do rozważenia przywrócenia połączeń na Białorusi oraz połączeń między Białorusią a państwami członkowskimi UE, jeżeli kraj ten będzie się rozwijać w kierunku demokracji zgodnie z unijnym planem tego dotyczącym, przy czym podobna perspektywa nie zostaje zarysowana w odniesieniu do Rosji. Chociaż nie ma konkretnego planu UE w odniesieniu do demokracji w Rosji, trudno zrozumieć różnice w podejściu. W związku z tym EKES zaleca, by nie podejmować tego rodzaju zobowiązań dotyczących przyszłości. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES odnotowuje, że jak się wydaje, zniesienie połączeń państw członkowskich z Rosją było problematyczne dla niektórych państw członkowskich. Na przykład fiński minister transportu skrytykował ogólny charakter tego środka, ponieważ niektóre z tych połączeń pozostają istotne dla jakości sieci połączeń w tym państwie członkowskim. EKES zaleca, by zwrócić należytą uwagę na ewentualne znaczenie takich połączeń dla sieci wewnątrz UE. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | EKES zgadza się, że należy oczywiście również zająć się kwestią różnej szerokości torów kolejowych w UE i w Ukrainie, chociaż zmiany w tym zakresie mogą wymagać czasu i w związku z tym prawdopodobnie nie przyniosą rozwiązań dla najpilniejszych i naglących problemów związanych z efektywnością. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | EKES przyjmuje do wiadomości, że wymóg przejścia na szerokość toru wynoszącą 1 435 mm został rozszerzony, a możliwość zachowania innej szerokości toru została ograniczona poprzez proponowane zmiany do art. 15 i 16 oraz nowy art. 16a. Biorąc pod uwagę, że wdrożenie przejścia na szerokość toru wynoszącą 1 435 mm koncentruje się na europejskich korytarzach transportowych – ponieważ plany przejścia opracowywane przez wszystkie państwa członkowskie ograniczają się do tych korytarzy – ogólny obowiązek budowy wszystkich nowych linii z szerokością toru 1 435 mm wydaje się niezgodny z głównym celem art. 16a, którym jest zapewnienie spójności i zadbanie o płynność transportu kolejowego w korytarzach transeuropejskich. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | W związku z tym EKES proponuje ograniczenie wymogu przejścia na szerokość toru wynoszącą 1 435 mm do europejskich korytarzy transportowych, aby zapewnić spójne i dobrze skoordynowane przejście. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | EKES jest zaskoczony ogólnym obowiązkiem określonym w proponowanym art. 16a ust. 1, zgodnie z którym każda nowa infrastruktura kolejowa powinna być budowana z nominalną normatywną europejską szerokością toru wynoszącą 1 435 mm – jak się wydaje, niezależnie od konfiguracji otaczającej ją sieci – ponieważ obowiązek ten mógłby spowodować niezwykle skomplikowane wewnętrzne problemy w zakresie spójności i wąskie gardła w państwach członkowskich, w których szerokość toru jest inna. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Warto zauważyć, że ograniczenie możliwości przyznania zwolnień w przypadku odmiennej szerokości toru wywołało obawy, na przykład w Finlandii, gdzie zakwestionowano proporcjonalność wniosku w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.22.

Bruksela, dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 290 z 29.7.2022, s. 120.

1

(2)  COM(2021) 812 final.

2

(3)  COM(2022) 384 final.

3

(4)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylające decyzję nr 661/2010/UE (Dz.U. L 348 z 20.12.2013, s. 1).

4

(5)  COM(2022) 217 final.

5

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/195 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/195

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przepisy szczegółowe dotyczące programów współpracy na lata 2014–2020 wspieranych z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i w ramach celu »Europejska współpraca terytorialna« ustanawiane w następstwie zakłócenia realizacji programu”

(COM(2022) 362 – 2022/0227 (COD))

(2023/C 75/29)

| Sprawozdawca generalny: | Andris GOBIŅŠ |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Andris GOBIŅŠ

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 27.9.2022
  Rada Unii Europejskiej, 17.8.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 117/1/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 27.9.2022

Rada Unii Europejskiej, 17.8.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

117/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera podejście Komisji Europejskiej, Parlamentu i Rady, zgodnie z którym należy dołożyć wszelkich starań, aby jak najszybciej zatwierdzić przewidziane rozporządzenie, i apeluje, by weszło ono w życie najpóźniej na początku listopada 2022 r. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Jako że rozporządzenie powinno być zatwierdzone niezwłocznie i prawdopodobnie na pierwszym etapie może zostać przyjęte bez zmian, EKES sugeruje, by na drugim etapie dokonać przeglądu z uwzględnieniem proponowanych poniżej poprawek. Proponowane zmiany powinny również wzbogacić debatę i fazę przygotowania kolejnych rozporządzeń i programów następczych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje szybkie działania instytucji UE i niezbędną elastyczność w realizacji projektów tuż po niczym niesprowokowanej i nieuzasadnionej napaści Rosji na Ukrainę. Niezwłoczna reakcja była jedynym sposobem utrzymania zgodności z wartościami i zasadami UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES popiera cel zapewnienia elastyczności poprzez taką zmianę celu aktualnych projektów, aby uwzględnić nowe potrzeby. Chodzi o to, by dać instytucjom zarządzającym niezbędną elastyczność i pewność prawa, że projekty są wdrażane i realizowane zgodnie z przepisami oraz że nie będzie wielu ograniczeń dotyczących audytu. Jest to bardzo ważne, ponieważ rozporządzenie będzie stosowane wstecz – od momentu rozpoczęcia wojny na pełną skalę. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca uwagę na nowe realia ostatnich miesięcy wojny w Ukrainie. Ponieważ Ukraina ma status kraju kandydującego do UE, a jej potrzeby związane z odbudową i przygotowaniami do zimy stale rosną, konieczna jest jeszcze większa elastyczność w zakresie kwalifikujących się działań oraz poszerzenie definicji działań w zakresie współpracy transgranicznej i międzyregionalnej dla bieżących i planowanych projektów, tak jak przewidziano w proponowanych w rozporządzeniu zmianach (zob. propozycje poniżej). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Biorąc pod uwagę zawieszenie finansowania przekazywanego władzom Federacji Rosyjskiej i Białorusi oraz związane z tym zawieszenie współpracy transgranicznej z tymi krajami, EKES popiera podjęcie wszelkich możliwych kroków, by przekierować środki pierwotnie przeznaczone na programy współpracy z tymi krajami na cele współpracy z Ukrainą. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ponieważ społeczeństwo obywatelskie Ukrainy jako pierwsze przystępuje do odbudowy swego kraju i jego przygotowań do przystąpienia do UE, należy zwrócić szczególną uwagę na to, by unijne środki były (ponownie) przeznaczane na działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES popiera cele wniosku i z zadowoleniem przyjmuje zamiar zapewnienia elastycznego podejścia w programach współpracy w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (ENI) po to, by wyjść naprzeciw potrzebom spowodowanym niczym niesprowokowaną i nieuzasadnioną agresją wojskową Rosji na Ukrainę oraz wynikającym z niej skutkom dla Unii Europejskiej (UE), a w szczególności dla kilku jej wschodnich regionów. Celem jest także podjęcie działań w reakcji na rozległy wpływ pandemii COVID-19 na UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES dostrzega ogromne wysiłki podejmowane przez rządy krajowe, władze lokalne i społeczeństwo obywatelskie sąsiednich państw członkowskich UE, Mołdawii i Ukrainy, aby przyjąć ukraińskich wysiedleńców uciekających masowo przed rosyjską inwazją. Z zadowoleniem przyjmuje wsparcie w postaci dostosowanego do potrzeb wykorzystywania programów współpracy transgranicznej, aby zaspokajać aktualne potrzeby w zakresie pomocy humanitarnej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES zdaje sobie sprawę ze szczególnych wyzwań, przed którymi stoją władze ukraińskie wszystkich szczebli, musząc jednocześnie zapewniać obronę wojskową kraju i funkcjonowanie gospodarki. W Ukrainie ginie wielu ludzi, niszczone są budynki mieszkalne i infrastruktura, znaczna części ludności musiała opuścić swoje domy, produkcja i transport są zakłócone, budżet państwa jest pod niespotykaną presją. To tylko niektóre problemy wynikające z rosyjskiej agresji. Dlatego celem programów współpracy transgranicznej z Ukrainą powinno być zmniejszenie tego obciążenia, a beneficjentom należy dać możliwości reagowania na potrzeby w czasie wojny. Dlatego celem programów współpracy transgranicznej z Ukrainą powinno być zmniejszenie tego obciążenia, a beneficjentom należy dać możliwości reagowania na potrzeby w czasie wojny. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje niedawne przyznanie Ukrainie i Mołdawii statusu krajów kandydujących do UE i podkreśla, że Unia powinna zapewnić tym krajom kompleksowe wsparcie w reformach, które realizują z myślą o integracji z UE, ponosząc zarazem ciężar wojny na pełną skalę toczącej się w Ukrainie. Gdzie trzeba, poprzez programy współpracy transgranicznej należy zoptymalizować wzmocnione cele Ukrainy i Mołdawii w zakresie integracji z UE w ramach przewidzianych działań, m.in. poprzez przekazywanie odpowiednich doświadczeń sąsiednich państw UE w zakresie reform. Takie działania powinny obejmować przygotowania na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz znaczącą rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Biorąc pod uwagę zawieszenie finansowania przekazywanego władzom Federacji Rosyjskiej i Białorusi oraz związane z tym zawieszenie współpracy transgranicznej z tymi krajami, EKES popiera podjęcie wszelkich możliwych kroków, by przekierować środki pierwotnie przeznaczone na programy współpracy z tymi krajami na cele współpracy z Ukrainą. Ze względu na duży wymiar symboliczny i rosnące potrzeby warto przeznaczyć odpowiednie nakłady czasu i kompetencji na znalezienie i przygotowanie podstawy prawnej dla takiej zmiany. Silne więzy emocjonalne oraz poczucie wspólnoty wartości można postrzegać jako model sąsiedztwa z Ukrainą, który w obecnych wyjątkowych czasach należy interpretować jako zgodny z celami programu. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES podkreśla ogromne obciążenie finansowe dla społeczności sąsiadujących z Ukrainą, przyjmujących wiele ukraińskich wysiedleńców, i dlatego z zadowoleniem przyjmuje zamiar zniesienia obowiązku współfinansowania krajowego pięciu programów transgranicznych ENI z Republiką Mołdawii i Ukrainą. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES zauważa, że napływ wysiedleńców w wyniku agresji Rosji po raz kolejny dowiódł kluczowej roli społeczeństwa obywatelskiego i znacznie zwiększył jego aktywność zarówno w Ukrainie, jak i w sąsiednich krajach UE. W okamgnieniu pojawiły się setki ogólnokrajowych, ale też oddolnych inicjatyw wolontariackich, żeby zapewnić potrzebującym żywność i schronienie oraz zaspokajać inne potrzeby humanitarne. Dlatego wspieranie działań społeczeństwa obywatelskiego powinno koncentrować się szczególnie na programach transgranicznych. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie będzie również odgrywać fundamentalną rolę podczas odbudowy Ukrainy i jej regionów oraz w przygotowaniach do przystąpienia do UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W obliczu trwającego kryzysu energetycznego EKES przypomina, że trzeba przyspieszyć przejście na zieloną energię i dążyć do dalszego zwiększania efektywności energetycznej. Programy współpracy transgranicznej powinny umożliwiać beneficjentom łagodzenie wyzwań związanych z nadchodzącym sezonem zimowym przy jednoczesnym trzymaniu się ścieżki zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES ubolewa, że podczas prac nad proponowanymi zmianami nie przeprowadzono konsultacji z zainteresowanymi podmiotami. Jeśli konsultacje są prawidłowo przeprowadzone, nie tylko nie są zmarnowanym czasem, ale w większości przypadków poprawiają jakość przygotowywanej decyzji. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Wykorzystanie najlepszych praktyk opisanych w europejskim kodeksie postępowania w zakresie partnerstwa może przyczynić się do powodzenia projektów realizowanych w ramach zmienionego rozporządzenia. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | EKES podkreśla, że UE prowadzi szeroko zakrojone działania mające na celu wspieranie wysiedleńców z Ukrainy, np. za pośrednictwem działania CARE, FAST-CARE, zmian w polityce spójności itp. Trzeba jednak ograniczyć ryzyko podwójnego finansowania. Należy zachować szczególny aspekt europejskiej inicjatywy sąsiedztwa, jakim jest współpraca między UE a partnerami wschodnimi. Ze względu na dłuższe zakłócenia w programach dotyczących Rosji i Białorusi oraz rosnące potrzeby i zainteresowanie współpracą w Ukrainie i w Mołdawii, należy przygotować podstawę prawną dla proponowanych zmian i współpracy z tymi państwami, np. w art. 9, ale również w art. 5, 6 i 8. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zwraca uwagę, że rosyjska inwazja w Ukrainie, oprócz tego, że wywołała napływ wysiedleńców, znacząco zmieniła także współpracę między UE, Ukrainą i krajami z nią sąsiadującymi. Z powodu zablokowania przez rosyjską marynarkę wojenną ukraińskich portów morskich i zakłócenia szlaków transportowych we wschodniej Ukrainie duża część ukraińskiego handlu, w tym zboża, została przekierowana na granicę tego kraju z Unią, co z kolei doprowadziło do znacznego obciążenia infrastruktury transgranicznej. Ponieważ eksport zboża i innych produktów z Ukrainy jest kluczowy dla zapobieżenia światowemu kryzysowi żywnościowemu, programy transgraniczne powinny rozwiązywać pojawiające się problemy logistyczne, aby zapewnić maksymalną przepustowość przepływu towarów, w tym poprzez poprawę zarządzania transgranicznego, budowę magazynów w pobliżu granic i inne odpowiednie środki. Projekty te mogą wymagać większej elastyczności pod względem terminów niż obecnie przewidziano w art. 6 ust. 2. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Wyższe koszty spowodowane nadzwyczajnym wzrostem inflacji, wynikającym z wojny Rosji przeciwko Ukrainie, powinny być kwalifikowalne we wszystkich projektach, a nie tylko w projektach wymienionych w art. 6 ust. 3. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES popiera, w obliczu nadzwyczajnych okoliczności, propozycję ułatwienia zarządzania programami transgranicznymi, w tym wprowadzania zmian w ich działaniach programowych. Podkreśla jednak, że potrzebne są zabezpieczenia przed ewentualnym niewłaściwym wykorzystaniem funduszy i sugeruje większe zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego (w tym partnerów społecznych) w podejmowanie decyzji i monitorowanie działań w ramach programów transgranicznych. Warto podkreślić te aspekty w art. 7 lub 15. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Jednostronnemu zawieszeniu przewidzianemu w art. 10 ust. 2 powinno towarzyszyć uzasadnienie nawiązujące do rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jak wspomniano w punktach 1.7 i 2.5, EKES sugeruje umożliwienie uczestnictwa nowych partnerów ze społeczeństwa obywatelskiego (w tym ponownego przyznania dotacji) oraz z Ukrainy, gdy przewidziano zawieszenie partnerów. Należy pod tym kątem zmienić art. 10 ust. 3. Poza tym w wyjątkowych przypadkach za partnerów można by uznać prodemokratyczną diasporę białoruską lub rosyjską. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Należy przewidzieć dodatkowe działania w celu zapobiegania nadużyciom finansowym lub zarządzania nieprawidłowościami, które mogą pojawić się w procesie wdrażania. Także w tych działaniach i w komitetach monitorujących potrzeba silniejszej roli społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych (art. 14 ust. 3). |
| --- | --- |

3.7.

Bruksela dnia 27 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/198 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/198

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady uchylającej dyrektywę Rady 89/629/EWG”

(COM(2022) 465 final – 2022/0282(COD))

(2023/C 75/30)

| Wniosek o wydanie opinii | Parlament Europejski, 3.10.2022
  Rada Unii Europejskiej, 26.9.2022
  Komisja Europejska, 16.9.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 100 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 26.10.2022 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26/10/2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 169/0/3 |

Wniosek o wydanie opinii

Parlament Europejski, 3.10.2022

Rada Unii Europejskiej, 26.9.2022

Komisja Europejska, 16.9.2022

Podstawa prawna

Art. 100 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

26.10.2022

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26/10/2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

169/0/3

Uznawszy, że treść wniosku jest zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, Komitet postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/199 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/199

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie ustanowienia przepisów dotyczących ulgi służącej przeciwdziałaniu zjawisku uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego oraz w sprawie ograniczenia możliwości odliczania odsetek do celów związanych z podatkiem dochodowym od osób prawnych”

(COM(2022) 216 final – 2022/0154 (CNS))

(2023/C 75/31)

| Sprawozdawca: | Petru Sorin DANDEA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Krister ANDERSSON |

Sprawozdawca:

Petru Sorin DANDEA

Współsprawozdawca:

Krister ANDERSSON

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 8.6.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 115 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.10.2022 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 187/0/0 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 8.6.2022

Podstawa prawna

Art. 115 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

6.10.2022

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

187/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Wniosek Komisji dotyczący ulgi służącej przeciwdziałaniu zjawisku uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego (DEBRA) ma na celu wyeliminowanie zjawiska takiego uprzywilejowani, któremu sprzyja system podatkowy, poprzez ustanowienie przepisów dotyczących możliwości odliczania odsetek nominalnych od wzrostu wartości kapitału własnego oraz poprzez wprowadzenie szczególnych ograniczeń możliwości odliczania od podatku kosztów finansowania zewnętrznego netto. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W tym celu Komisja opracowała ukierunkowane przepisy dotyczące zarówno ulgi kapitałowej, jak i ograniczenia odliczania odsetek. Przedsiębiorstwa finansowe są wyłączone z tych środków, gdyż podlegają już wymogom regulacyjnym, które uniemożliwiają obniżanie udziału finansowania kapitałowego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ulga kapitałowa opracowana przez Komisję jest obliczana w następujący sposób: podstawa ulgi X stopa odsetek nominalnych (NIR). Podstawa ulgi stanowi różnicę między kapitałem własnym na koniec danego roku podatkowego a kapitałem własnym na koniec poprzedniego roku podatkowego, a więc odpowiada zmianie kapitału własnego rok do roku. Po stronie dłużnej ustanowienie proporcjonalnego limitu ograniczy możliwość odliczania odsetek do poziomu 85 % kosztów finansowania zewnętrznego netto (tj. kwoty odsetek uiszczonych pomniejszonej o kwotę dochodu z odsetek). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES popiera cele, do których dąży Komisja, gdyż mają one pomóc zająć się istotną i długo dyskutowaną kwestią w dziedzinie opodatkowania osób prawnych, tj. uprzywilejowaniem finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego, któremu sprzyja system podatkowy. Rzeczywista struktura i treść wniosku mają jednak kluczowe znaczenie dla skutecznego osiągnięcia tych celów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W związku z tym EKES uważa, że decyzja Komisji o uprzywilejowaniu finansowania kapitałowego w stosunku do dłużnego nie tylko poprzez przyznanie ulgi dotyczącej kapitału własnego powiększanego z upływem czasem przez przedsiębiorstwa, ale również poprzez zmniejszenie o 15 % możliwości odliczania długu ciążącego na przedsiębiorstwach, może zaszkodzić europejskim przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES obawia się, że wniosek Komisji może osłabić pozycję finansową MŚP i mikroprzedsiębiorstw, które są podstawą gospodarki europejskiej. Te podmioty nie mają łatwego dostępu do rynków kapitałowych, w związku z czym ograniczenie możliwości odliczania ich kosztów odsetek mogłoby utrudnić inwestycje, wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w całej Europie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że w przypadku małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw należy wspierać korzystanie z finansowania kapitałowego głównie, a nawet wyłącznie, poprzez ulgi kapitałowe, bez ograniczania możliwości odliczania odsetek od zadłużenia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES sądzi, że premia z tytułu ryzyka w wysokości od 1 do 1,5 % proponowana we wniosku Komisji jest oderwana od rzeczywistości rynkowej i niewystarczająca, aby zrekompensować utratę możliwości odliczania kosztów odsetek. W 2021 r. premia z tytułu ryzyka rynkowego wynosiła ponad 5 % we wszystkich państwach członkowskich i obecnie utrzymuje się na tym samym poziomie. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES obawia się, że uniemożliwienie odliczania uzasadnionych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w formie odsetek może postawić europejskie przedsiębiorstwa w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej w porównaniu z przedsiębiorstwami w innych dużych blokach handlowych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zauważa, że pozbawienie europejskich przedsiębiorstw możliwości odliczania odsetek stworzyłoby zachęty do korzystania z umów leasingu zamiast bezpośredniego inwestowania w maszyny i urządzenia. Ponadto finansowanie wewnątrzgrupowe w ramach dużych grup przedsiębiorstw o scentralizowanych funkcjach finansowych stałoby się trudniejsze i słabsze, przez co wzrosłyby koszty finansowania inwestycji, a to doprowadziłoby do zmniejszenia inwestycji. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Chcąc wnieść konstruktywny wkład i w pełni wyrazić swoje obawy, EKES proponuje, by Komisja ponownie gruntownie rozważyła swój wniosek, w tym całkowite lub częściowe zwolnienie zwłaszcza MŚP i mikroprzedsiębiorstw z ograniczeń możliwości odliczania odsetek od zadłużenia. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Wniosek Komisji dotyczący dyrektywy DEBRA (1) ma na celu wyeliminowanie zjawiska preferowania przez przedsiębiorstwa UE finansowania dłużnego zamiast kapitałowego, któremu to zjawisku sprzyja system podatkowy, poprzez ustanowienie przepisów dotyczących możliwości odliczania odsetek nominalnych od wzrostu wartości kapitału własnego oraz poprzez wprowadzenie szczególnych ograniczeń możliwości odliczania od podatku kosztów finansowania zewnętrznego netto. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek jest zgodny z komunikatem Komisji „Opodatkowanie działalności gospodarczej w XXI wieku” (2), w którym wskazuje się na preferencyjne traktowanie zadłużenia w systemie opodatkowania jako istotną kwestię, którą instytucje europejskie powinny zająć się w celu osiągnięcia sprawiedliwego i skutecznego systemu podatkowego. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W komunikacie Komisja zwraca uwagę, że „przedsiębiorstwa mogą odliczyć odsetki związane z finansowaniem dłużnym, lecz nie koszty związane z finansowaniem kapitałem własnym, takie jak wypłata dywidend, co zachęca je do finansowania inwestycji za pomocą zadłużenia zamiast kapitału. Może się to przyczynić do nadmiernej kumulacji zadłużenia z ewentualnymi negatywnymi efektami mnożnikowymi dla całej UE, jeżeli w niektórych państwach dojdzie do znacznego wzrostu niewypłacalności. Preferencyjne traktowanie zadłużenia działa również na niekorzyść finansowania innowacji za pomocą kapitału własnego”. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wniosek Komisji jest również odpowiedzią na wniosek Parlamentu Europejskiego o zajęcie się konkretnie uprzywilejowaniem finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznych przepisów zapobiegających unikaniu opodatkowania, tak aby przeciwdziałać wykorzystywaniu ulgi kapitałowej jako nowego narzędzia erozji bazy podatkowej (3). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wniosek Komisji poprzedziły szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami – pracownikami naukowymi, organami publicznymi, organizacjami pozarządowymi, stowarzyszeniami przedsiębiorców i spółkami. Okazało się, że zdecydowana większość zainteresowanych podmiotów dostrzega potrzebę inicjatywy mającej ograniczyć uprzywilejowanie finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja współpracowała również z sześcioma państwami członkowskimi, które wdrożyły już przepisy w tej dziedzinie. Celem było zgromadzenie konkretnej wiedzy fachowej na temat funkcjonowania takich przepisów na podstawie praktycznych doświadczeń (4). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Opracowując swój wniosek, Komisja rozważała pięć możliwych wariantów regulacyjnych: i) wariant 1: wprowadzenie bezterminowej ulgi powiązanej z kapitałem zakładowym; ii) wariant 2: wprowadzenie takiej ulgi, ale wyłącznie w odniesieniu do nowego kapitału i na okres dziesięciu lat; iii) wariant 3: wprowadzenie ulgi dotyczącej kapitału zakładowego przy jednoczesnym zniesieniu istniejącej obecnie możliwości odliczania płatności z tytułu odsetek; iv) wariant 4: całkowite zniesienie możliwości odliczania wydatków z tytułu odsetek; v) wariant 5: ulga dotycząca odsetek nominalnych z tytułu nowego kapitału zakładowego obowiązująca przez okres dziesięciu lat oraz nałożenie na wszystkie spółki częściowego ograniczenia możliwości odliczania kosztów od podatku. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wariant 5 uznano za preferowany, a zatem we wniosku Komisji opracowano ukierunkowane przepisy dotyczące zarówno ulgi kapitałowej, jak i ograniczenia możliwości odliczania odsetek od zadłużenia. Przedsiębiorstwa finansowe są wyraźnie wyłączone z zakresu tych środków, gdyż podlegają już wymogom regulacyjnym, które uniemożliwiają obniżanie udziału finansowania kapitałowego. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ulga kapitałowa zaprezentowana we wniosku Komisji jest obliczana w następujący sposób: podstawa ulgi X stopa odsetek nominalnych (NIR). Podstawa ulgi stanowi różnicę między kapitałem własnym na koniec danego roku podatkowego a kapitałem własnym na koniec poprzedniego roku podatkowego, a więc odpowiada wzrostowi kapitału własnego rok do roku. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Jeżeli podstawa ulgi podatnika, który korzysta już z ulgi kapitałowej, przyjmuje wartość ujemną w danym okresie rozliczeniowym (obniżenie poziomu kapitału własnego), proporcjonalna kwota będzie podlegała opodatkowaniu przez 10 kolejnych okresów rozliczeniowych, aż do osiągnięcia wzrostu całkowitego kapitału własnego netto, dla którego uzyskano tego rodzaju ulgę, chyba że podatnik przedstawi dowody świadczące o tym, że sytuacja ta wynika ze strat poniesionych w danym okresie rozliczeniowym lub ze spoczywającego na nim zobowiązania prawnego. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | We wniosku określono szczegółowe przepisy dotyczące odpowiedniej stopy odsetek nominalnych, którą należy stosować. Biorąc pod uwagę trudności w dostępie do finansowania, przewidziano stosowanie wyższej stawki na rzecz MŚP, bez możliwości wprowadzania odstępstw przez państwa członkowskie. Aby zapobiec nadużyciom, ulga uprawnia do odliczenia maksymalnie 30 % EBITDA (5) podatnika w każdym roku, zgodnie z projektem BEPS i w kontekście wdrażania poprzez dyrektywę ATAD (6). Proponuje się koordynację tych dwóch ograniczeń. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Po stronie dłużnej ustanowienie proporcjonalnego limitu ograniczy możliwość odliczania odsetek do poziomu 85 % kosztów finansowania zewnętrznego netto (tj. kwoty odsetek uiszczonych pomniejszonej o kwotę dochodu z odsetek). Zdaniem Komisji podejście to pozwala odnieść się do problemu uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego zarówno ze strony kapitałowej, jak i ze strony dłużnej. Nie uwzględniono jednak żadnych przypadków zwiększenia kapitału własnego wynikającego z transakcji między przedsiębiorstwami lub aktualizacji wyceny aktywów. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Podstawą prawną wniosku jest art. 115 TFUE dotyczący środków w formie dyrektywy służących zbliżeniu przepisów i Komisja uznaje wniosek dotyczący dyrektywy za zgodny z zasadami proporcjonalności i pomocniczości. Termin transpozycji wyznaczono na początek 2024 r., natomiast państwa członkowskie, w których obowiązują już przepisy dotyczące zjawiska uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego, będą mogły utrzymać obowiązujące obecnie ulgi przez pozostały okres ich obowiązywania na mocy prawa krajowego, przy czym maksymalny dozwolony okres wynosi dziesięć lat. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES popiera cele, do których dąży się we wniosku Komisji, gdyż mają one pomóc zająć się istotną i długo dyskutowaną kwestią w dziedzinie opodatkowania osób prawnych, tj. uprzywilejowaniem finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego, któremu to uprzywilejowaniu sprzyja system podatkowy. Sądzi, że europejskie przedsiębiorstwa każdej wielkości mogą odnieść znaczne korzyści z odpowiednich i należycie opracowanych przepisów w tym zakresie, co zwiększy konkurencyjność rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES przypomina swoją opinię „Rola opodatkowania osób prawnych w kontekście ładu korporacyjnego” (7), w której wezwano do rozwiązania problemu uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego, podkreślając ryzyko związane z nadmierną dźwignią finansową i wskazując, że „[u]przywilejowanie finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego w systemach opodatkowania osób prawnych wpływa na koszty społeczno-gospodarcze, a także na dźwignię finansową przedsiębiorstw i ład korporacyjny” (8).
  EKES podkreślił również wpływ, jaki rozwiązanie problemu uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego mogłoby mieć na ambitny program Komisji polegający na uczynieniu gospodarki europejskiej bardziej zrównoważoną i cyfrową (9). Zauważył, że nadmierne „uzależnienie od finansowania dłużnego może utrudnić osiągnięcie celów Komisji Europejskiej – ponieważ przedsiębiorstwa stają się słabsze pod względem finansowym – oraz negatywnie wpłynie na możliwość podejmowania nowych i ryzykownych ekologicznych projektów inwestycyjnych”. Jednak przepisy muszą odpowiednio uwzględniać kwestię DEBRA. Komitet uważa w szczególności, że propozycje przedstawione przez Komisję zaszkodziłyby MŚP, a zwłaszcza mikroprzedsiębiorstwom, osłabiając ich pozycję finansową. |
| --- | --- |

3.2.

EKES podkreślił również wpływ, jaki rozwiązanie problemu uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego mogłoby mieć na ambitny program Komisji polegający na uczynieniu gospodarki europejskiej bardziej zrównoważoną i cyfrową (9). Zauważył, że nadmierne „uzależnienie od finansowania dłużnego może utrudnić osiągnięcie celów Komisji Europejskiej – ponieważ przedsiębiorstwa stają się słabsze pod względem finansowym – oraz negatywnie wpłynie na możliwość podejmowania nowych i ryzykownych ekologicznych projektów inwestycyjnych”. Jednak przepisy muszą odpowiednio uwzględniać kwestię DEBRA. Komitet uważa w szczególności, że propozycje przedstawione przez Komisję zaszkodziłyby MŚP, a zwłaszcza mikroprzedsiębiorstwom, osłabiając ich pozycję finansową.

| 3.3. | Ograniczenie możliwości odliczania kosztów odsetek hamuje inwestycje, wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy. Takie niekorzystne skutki są jeszcze bardziej prawdopodobne w obecnej sytuacji gospodarczej wraz ze wzrostem stóp procentowych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zauważa, że działanie UE jest lepszym rozwiązaniem niż nieskoordynowane inicjatywy poszczególnych państw członkowskich. Niemniej jednak, ponieważ sześć państw członkowskich stosuje już krajowe przepisy dotyczące ulg związanych z finansowaniem kapitałowym, warto zauważyć, że efekt netto ulgi kapitałowej i braku możliwości odliczenia odsetek nie ujednolici w pełni kosztów inwestycji w całej UE, nawet w przypadku zatwierdzenia omawianej dyrektywy. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES docenia szeroko zakrojone i szczegółowe konsultacje zainicjowane przez Komisję w sprawie wniosku dotyczącego DEBRA, które umożliwiły wielu różnym zainteresowanym stronom – stowarzyszeniom przedsiębiorców, przedsiębiorstwom, władzom publicznym oraz naukowczyniom i naukowcom – zajęcie stanowiska w sprawie kluczowej kwestii opodatkowania osób prawnych i ładu korporacyjnego w UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES docenia również ukierunkowane konsultacje przeprowadzone przez Komisję z sześcioma państwami członkowskimi, które posiadają już przepisy dotyczące uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego, jako że konsultacje takie umożliwiają uwzględnienie doświadczenia zdobytego już w tej dziedzinie przez ustawodawców krajowych i organy podatkowe. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES uważa, że decyzja Komisji o uprzywilejowaniu finansowania kapitałowego w stosunku do dłużnego nie tylko poprzez przyznanie ulgi dotyczącej kapitału własnego powiększonego z upływem czasem przez przedsiębiorstwa, ale również poprzez zmniejszenie o 15 % możliwości odliczania długu ciążącego na przedsiębiorstwach, zaszkodzi europejskim firmom, a zwłaszcza MŚP i mikroprzedsiębiorstwom. W przypadku takich przedsiębiorstw należy dążyć do wspierania kapitału własnego głównie, a nawet wyłącznie, poprzez ulgi podatkowe dotyczące kapitału własnego, bez ograniczania możliwości odliczania odsetek od zadłużenia. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES uważa za ryzykowne ograniczenie możliwości odliczania odsetek od zadłużenia, zwłaszcza w przypadku MŚP i mikroprzedsiębiorstw, w obecnym kontekście gospodarczym, który charakteryzuje się podwójnym niekorzystnym wpływem utrzymującej się inflacji w połączeniu z rosnącymi stopami procentowymi nakładanymi przez banki centralne w celu utrzymania inflacji pod kontrolą. Podczas pandemii poziom zadłużenia w wielu przedsiębiorstwach jeszcze wzrósł. Ograniczenie możliwości odliczania od podatku mogłoby utrudnić zarządzanie długiem obciążającym małe przedsiębiorstwa i mikroprzedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES zauważa, że zasada proporcjonalności rozwinięta przez Trybunał Sprawiedliwości wymagałaby od instytucji europejskich opracowania przepisów dostosowanych do osiągnięcia wyznaczonych celów regulacyjnych przy jak najmniejszym obciążeniu dla dotkniętych zmianami podmiotów. W związku z tym Komitet zwraca uwagę, że znaczne ograniczenie możliwości odliczenia od podatku dla finansowania dłużnego mogłoby mieć niezamierzone konsekwencje dla MŚP, a zwłaszcza dla mikroprzedsiębiorstw, takie jak osłabienie stabilności zadłużenia przedsiębiorstw, zwolnienia i ogólna utrata stabilności finansowej na całym rynku wewnętrznym. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zauważa, że uniemożliwienie odliczania odsetek stworzyłoby zachęty do korzystania z umów leasingowych zamiast bezpośredniego inwestowania przez przedsiębiorstwa w maszyny i urządzenia. Nie jest to odpowiednia zachęta, a przynajmniej nie należy jej wprowadzać bez dogłębnej analizy. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wiele przedsiębiorstw korzysta z finansowania wewnątrzgrupowego i scentralizowanych funkcji finansowych, aby finansować inwestycje w sposób racjonalny pod względem kosztów. Proponowane przepisy zasadniczo zobowiązywałyby każde przedsiębiorstwo należące do grupy do finansowania jego inwestycji. Zwiększy to koszty finansowania, a tym samym zmniejszy inwestycje, co nie jest korzystne. EKES uważa, że należy zająć się tą kwestią, umożliwiając stałe skuteczne finansowanie inwestycji. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zaleca ograniczenie kosztów przestrzegania przepisów ponoszonych przez europejskie przedsiębiorstwa zainteresowane korzystaniem z nowej ulgi poprzez osiągnięcie wystarczającego poziomu pewności prawa i przewidywalności nowych przepisów, tak aby zapobiec niepewności i problemom interpretacyjnym, które mogą prowadzić do długotrwałych negocjacji lub nawet sporów między organami podatkowymi a przedsiębiorstwami. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | W świetle powyższych argumentów i w celu przedstawienia konstruktywnego wkładu EKES proponuje zatem gruntowną rewizję wniosku Komisji, w tym całkowite lub przynajmniej częściowe zwolnienie MŚP i mikroprzedsiębiorstw z zasad DEBRA. |
| --- | --- |

4.7.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie ustanowienia przepisów dotyczących ulgi służącej przeciwdziałaniu zjawisku uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego oraz w sprawie ograniczenia możliwości odliczania odsetek do celów związanych z podatkiem dochodowym od osób prawnych (COM(2022) 216 final).

1

(2)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady „Opodatkowanie działalności gospodarczej w XXI wieku” (COM(2021) 251).

2

(3)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 15 lutego 2022 r. w sprawie wpływu krajowych reform podatkowych na gospodarkę UE (2021/2074(INI)) (Dz.U. C 342 z 6.9.2022, s. 14).

3

(4)  Państwa członkowskie, w których przyjęto przepisy uprawniające do uzyskania ulgi kapitałowej, mogą odroczyć rozpoczęcie stosowania przepisów dyrektywy o długość okresu obowiązywania uprawnień, które przyznano już na mocy przepisów krajowych (zasada praw nabytych). Podatnicy, którzy [1 stycznia 2024 r.] będą korzystali z ulgi dotyczącej kapitału własnego na mocy przepisów krajowych (w Belgii, na Cyprze, we Włoszech, na Malcie, w Polsce i w Portugalii), będą mogli nadal korzystać z takiej ulgi przez okres do 10 lat zgodnie z przepisami prawa krajowego.

4

(5)  EBITDA: wynik finansowy przed odsetkami, opodatkowaniem, deprecjacją i amortyzacją.

5

(6)  Dyrektywa Rady (UE) 2016/1164 z dnia 12 lipca 2016 r. ustanawiająca przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego (Dz.U. L 193 z 19.7.2016, s. 1).

6

(7)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 13.

7

(8)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 13, pkt 4.1–4.7.

8

(9)  Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 13.

9

---

| 28.2.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 75/204 |
| --- | --- | --- | --- |

28.2.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 75/204

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uchylenia rozporządzenia Rady (EWG) nr 1108/70 wprowadzającego system księgowy dla wydatków na infrastrukturę w transporcie kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 851/2006 określającego pozycje, które należy uwzględnić pod poszczególnymi nazwami w planach kont, stanowiące załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1108/70”

(COM(2022) 381 final)

(2023/C 75/32)

| Wniosek o wydanie opinii | Parlament Europejski, 12.9.2022
  Rada Unii Europejskiej, 12.8.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 26.10.2022 |
| Sesja plenarna nr | 573 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 170/0/0 |

Wniosek o wydanie opinii

Parlament Europejski, 12.9.2022

Rada Unii Europejskiej, 12.8.2022

Podstawa prawna

Art. 91 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

26.10.2022

Sesja plenarna nr

573

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

170/0/0

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, Komitet postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 26 października 2022 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---