# Iris Oifigiúil C 495/2022

| | ISSN 1977-107X |
| --- | --- |
| Iris Oifigiúil
  an Aontais Eorpaigh | C 495 |
| | |
| An t-eagrán Gaeilge | Faisnéis agus Fógraí | 6529 Nollaig 2022 |

ISSN 1977-107X

Iris Oifigiúil

an Aontais Eorpaigh

C 495

An t-eagrán Gaeilge

Faisnéis agus Fógraí

6529 Nollaig 2022

---

| Clár | Leathanach |
| --- | --- |
| | II   Faisnéis |
| | FAISNÉIS Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH |
| | An Coimisiún Eorpach |
| 2022/C 495/01 | Fógra ón gCoimisiún — Treoir maidir le Comhroinnt Costais is Tairbhe i dTionscadail um Chomhar Fuinnimh In-athnuaite | 1 |
| 2022/C 495/02 | Fógra ón gCoimisiún maidir le Treoir do na Ballstáit i ndáil le pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide 2021-2030 a nuashonrú | 24 |

Clár

Leathanach

II   Faisnéis

FAISNÉIS Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH

An Coimisiún Eorpach

2022/C 495/01

Fógra ón gCoimisiún — Treoir maidir le Comhroinnt Costais is Tairbhe i dTionscadail um Chomhar Fuinnimh In-athnuaite

1

2022/C 495/02

Fógra ón gCoimisiún maidir le Treoir do na Ballstáit i ndáil le pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide 2021-2030 a nuashonrú

24

---

| | IV   Fógraí |
| --- | --- |
| | FÓGRAÍ Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH |
| | An Chomhairle |
| 2022/C 495/03 | Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe Rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle maidir leis an ngné idirghlúine i réimse na hóige a chur chun cinn chun idirphlé agus comhtháthú sóisialta a chothú | 56 |
| | An Coimisiún Eorpach |
| 2022/C 495/04 | Rátaí malairte an euro — 28 Nollaig 2022 | 66 |

IV   Fógraí

FÓGRAÍ Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH

An Chomhairle

2022/C 495/03

Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe Rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle maidir leis an ngné idirghlúine i réimse na hóige a chur chun cinn chun idirphlé agus comhtháthú sóisialta a chothú

56

An Coimisiún Eorpach

2022/C 495/04

Rátaí malairte an euro — 28 Nollaig 2022

66

---

| GA | |
| --- | --- |

GA

---

II Faisnéis

FAISNÉIS Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH

An Coimisiún Eorpach

| 29.12.2022 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 495/1 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 495/1

---

FÓGRA ÓN GCOIMISIÚN

Treoir maidir le Comhroinnt Costais is Tairbhe i dTionscadail um Chomhar Fuinnimh In-athnuaite

(2022/C 495/01)

Clár na n-ábhar

| 1. | Réamhrá | 2 |
| --- | --- | --- |

1.

| 2. | Gnéithe agus roghanna deartha comhair maidir le maoiniú | 5 |
| --- | --- | --- |

2.

| 3. | Anailís costais is tairbhe mar bhunús le comhroinnt costais is tairbhe | 8 |
| --- | --- | --- |

3.

| 4. | Cur chuige maidir le comhroinnt Costais is Tairbhe | 9 |
| --- | --- | --- |

4.

| Prionsabail na comhroinnte costais is tairbhe | 10 |
| --- | --- |

| Cur chun feidhme praiticiúil na comhroinnte costais is tairbhe | 12 |
| --- | --- |

| Samplaí den chomhar | 15 |
| --- | --- |

| 5. | Achoimre ar mholtaí le haghaidh CBA agus comhroinnt costais agus tairbhe | 18 |
| --- | --- | --- |

5.

| 6. | Teimpléad do Chomhaontú Idir-rialtasach | 20 |
| --- | --- | --- |

6.

| 7. | Iarscríbhinn | 22 |
| --- | --- | --- |

7.

1   REAMHRA

Féachtar leis an treoir reatha le tacú leis na Ballstáit atá sásta dul i mbun tionscadail comhair trasteorann i réimse ghiniúint an fhuinnimh inathnuaite d’fhonn teacht ar réiteach a rachaidh chun tairbhe do gach páirtí maidir leis na costais agus na tairbhí gaolmhara a roinnt. Leagtaramach inti na roghanna deartha maidir le comhroinnt costais is tairbhe i dtionscadail fuinnimh inathnuaite trasteorann agus soláthraítear moltaí agus dea-chleachtais inti, agus solúbthacht na mBallstát á héascú (1). Féadfar an treoir a chur i bhfeidhm i gcomhthéacs thréimhse na Saoráide um Chónascadh na hEorpa (SCE) maidir le tionscadail trasteorann i réimse an fhuinnimh inathnuaite, agus maidir le tionscadail inathnuaite (RES) ag úsáid sásraí comhair ar bhonn níos ginearálta. Baineann sí leis an leictreachas inathnuaite, chomh maith le tionscadail um theas inathnuaite agus tionscadail um ghás inathnuaite.

An creat dlíthiúil

Leis an Treoir athbhreithnithe 2018/2001 maidir le húsáid fuinnimh ó fhoinsí inathnuaite (“an Treoir”) a chur chun cinn, bunaítear creat dlíthiúil maidir le fuinneamh inathnuaite a fhorbairt san Aontas Eorpach. Mar a leagtar amach in Airteagal 3(1) den Treoir, comhlíonfaidh na Ballstáit le chéile sprioc cheangailteach fhoriomlán an Aontais maidir leis an sciar d’fhuinneamh ó fhoinsí inathnuaite in oll-ídiú deiridh fuinnimh an Aontais in 2030. Baintear an sprioc chomhchoiteann sin amach tríd an rannchuidiú náisiúnta a shocróidh na Ballstáit go léir mar chuid dá bpleananna náisiúnta comhtháite fuinnimh agus aeráide (PNFAnna). Aithnítear sa Treoir freisin an ghné thrasteorann a bhaineann le húsáid an fhuinnimh inathnuaite agus moltar do na Ballstáit comhoibriú ina leith sin trí úsáid a bhaint, inter alia, as sásraí comhair atá ar fáil amhail aistrithe staidrimh, tionscadail chomhpháirteacha idir na Ballstáit, tionscadail chomhpháirteacha idir na Ballstáit agus tríú tíortha nó comhscéimeanna tacaíochta (2).

Mar chuid den Chreat Airgeadais Ilbhliantúil 2021-2027, rinneadh Fuinneamh SCE a chomhlánú le hionstraim a dhírítear ar thacú le húsáid tionscadal trasteorann fuinnimh inathnuaite. Tá coincheap na dtionscadal trasteorann fuinnimh inathnuaite, mar a shainmhínítear sa Rialachán SCE (3), bunaithe ar na sásraí comhair a bunaíodh faoin Treoir.

Bunchúiseanna le Comhar

Leis an gcomhar trasteorann, féadfar baint amach sprioc an Aontais mar aon leis an rannchuidiú náisiúnta ar bhealach níos cost-éifeachtúla a éascú trí phíblíne na dtionscadal a mhéadú, agus solúbthacht bhreise á cur ar fáil do na Ballstáit maidir lena spriocanna a bhaint amach. Ina theannta sin, tá ról tábhachtach ag réigiúin trasteorann maidir le “saotharlanna um Lánpháirtiú na hEorpa” (4). Ós rud é go bhfuil acmhainní geografacha agus nádúrtha éagsúla ag na Ballstáit chun leas a bhaint as fuinneamh inathnuaite, tá na costais táirgthe an-éagsúil ó thír go chéile. Ballstát (“an tír óstach”) a tháirgeann barrachas fuinnimh inathnuaite, i.e. níos mó ná mar is gá chun a rannchuidiú féin a chomhlíonadh, féadfaidh sé a roghnú dul i gcomhar le Ballstát eile (“an tír is ceannaitheoir”) atá sásta an iarracht a chómhaoiniú. Bainfidh an dá pháirtí tairbhe as an gcomhar sin. Gheobhaidh an tír óstach maoiniú breise agus sochair neamhairgeadais bhreise atá nasctha le tógáil agus oibriú na suiteála nua (e.g. slándáil fheabhsaithe an tsoláthair, poist a chruthú, éifeachtaí dearfacha iarmharta ó nuálaíocht mhéadaithe), an tír is ceannaitheoir trína sprioc a bhaint amach ar bhealach níos éifeachtúla ó thaobh costais de ná mar atá sé sa bhaile. Cuidíonn na sásraí comhair freisinle comhroinnt na ndea-chleachtas, ailíniú na gcreataí rialála agus cuíchóiriú an nós imeachta riaracháin sna Ballstáit.

Athraíonn na bunchúiseanna le comhar maidir le fuinneamh inathnuaite a roghnú ó thionscadal go chéile. Is iad na gnáth-bhunchúiseanna leis an gcomhar comhlíonadh spriocanna níos saoire a bhaint amach, úsáid fuinnimh inathnuaite a mhéadú, cur le feabhsú an bhonneagair, slándáil an fhuinnimh a fheabhsú, glacadh an phobail le teicneolaíocht áirithe a fheabhsú, tástáil (chomhpháirteach) ar theicneolaíochtaí nuálacha nó ar réitigh bhonneagair chomh maith le comhtháthú margaidh na bhfoinsí inathnuaite a chothú d’fhonn margadh inmheánach fuinnimh an Aontais a fheabhsú.

Ina theannta sin, d’fhéadfadh difríochtaí móra a bheith idir na luachanna margaidh don fhuinneamh inathnuaite idir na Ballstáit, ag brath, inter alia, ar mheascáin éagsúla ghiniúna, ar chumais na suiteálacha atá ann cheana agus ar an méid idirnaisc agus ar chumais inmheánacha iompair san eangach. Trí oibriú i gcomhar le chéile, féadfaidh na Ballstáit a bhfuil luachanna margaidh níos ísle leo rochtain a fháil ar thionscadail a bhfuil luachanna margaidh níos airde leo ná a luachanna margaidh féin, rud a laghdaíonn íocaíochtaí tacaíochta.

Féadfaidh an comhar a bheith idir dhá thír nó níos mó nó idir roinnt tíortha / réigiún nó críocha trasteorann (5), agus is iondúil go dtagann méadú ar an gcastacht agus ar na ceanglais maidir le comhordú de réir líon na ngníomhaithe lena mbaineann.

| Sampla de chomhar trasteorann: Ceantanna atá oscailte go frithpháirteach idir an Ghearmáin agus an Danmhairg (6)

  In 2016, chuir an Ghearmáin agus an Danmhairg dhá cheant fótavoltachais trasteorann chun feidhme a bhí oscailte do rannpháirtíocht ó thionscadail a bhí lonnaithe sa tír eile. Bhí na ceantanna a bhí oscailte dá chéile bunaithe ar chomhaontú comhair a idirbheartaíodh go déthaobhach. Bhí na ceantanna oscailte bunaithe ar an gcóras tacaíochta a bhí i bhfeidhm maidir le fótavoltachas sa tír faoi seach. Ina theannta sin, áiríodh sa chomhaontú comhair freisin socruithe maidir le srianta áitiúla suímh, malartú sonraí agus an cion le spriocanna fuinnimh inathnuaite. Maidir le comhroinnt na gcostas, íocann an tír cheantála na híocaíochtaí tacaíochta leis na gléasraí uile arna ndámhachtain agus faigheann sí an staidreamh iomlán RES. Ní chuirtear aon chostais ná sochair bhreise san áireamh.
  Bhí suíomh gach tionscadail rathúil sa Danmhairg mar thoradh ar na ceantanna trasteorann. Shroich ceant oscailte na Gearmáine praghsanna dámhachtana a bhí giota maith faoi bhun cheantanna náisiúnta na Gearmáine roimhe seo. Ní raibh aon cheantanna náisiúnta ar siúl tréimhse chéanna sa Danmhairg. Níor ghlac aon tionscadal de chuid na Gearmáine páirt i gceant na Danmhairge. Bhí sé sin mar gheall, i measc nithe eile, ar an uasacmhainn íseal a bhí tuartha do thionscadail a bhí lonnaithe sa Ghearmáin (2.4 MW díreach as méid iomlán ceant 20 MW), go raibh ceant náisiúnta sa Ghearmáin ar siúl lá amháin ina dhiaidh sin, costais idirbheart a bhaineann le tuiscint a fháil ar chóras ceantála na Danmhairge chomh maith leis an bpréimh sheasta a úsáidtear sa Danmhairg lena nochtar oibreoirí gléasra do rioscaí fadtéarmacha maidir le praghsanna leictreachais. Maidir leis na tionscadail atá lonnaithe sa Danmhairg, bhí rannpháirtíocht i gceant na Gearmáine tarraingteach toisc nár tionóladh aon cheantanna náisiúnta maidir le fótavoltachas in 2016. Níl na cúiseanna le tairiscintí níos iomaíche ón Danmhairg soiléir ach is dócha go gcuimseofar acmhainní fótavoltachais níos fearr ag na láithreáin atá rannpháirteach sna ceantanna, an deis chun gléasrai fótavoltachais a thógáil ar thalamh feirme (atá eisiata sa Ghearmáin) chomh maith le heaspa roghanna eile chun tacaíocht intíre, agus dá bhrí sin tairiscintí níos ionsaithí, a fháil.
  Tá sé léirithe leis na ceantanna sin atá oscailte dá chéile gur féidir le cuir chuige chomhoibríocha idir na Ballstáit gnóthachain éifeachtúlachta a bhaint amach i gcomparáid le ceantanna náisiúnta. Thairis sin, déantar soiléir leo freisin gur cheart scéimeanna tacaíochta náisiúnta agus sceidil ceant a chur san áireamh agus uainiú á gceapadh agus an comhaontú comhair á dhearadh. Ina theannta sin, ní mór do thíortha socruithe margaidh agus tosca eile a imríonn tionchar ar chostais tionscadal a chur san áireamh freisin chun aon rud gan choinne a sheachaint maidir le dáileadh na ndámhachtainí idir tíortha.

  Sampla de chomhar trasteorann: Comhscéim deimhnithe idir an tSualainn agus an Iorua

  In 2012, cuireadh an scéim tacaíochta leictreachais ghlais trasteorann idir an tSualainn agus an Iorua i bhfeidhm d’fhonn borradh a chur faoi fhás na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh sa dá thír. Go dtí seo, is í an t-aon comhscéim tacaíochta í a cuireadh i gcrích faoi na sásraí comhair dá bhforáiltear sa Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite (RED). Sular tháinig an scéim i bhfeidhm, bhí céim fhada idirbheartaíochta ar siúl ar idir an dá thír. Bhí sé an-deacair teacht ar chomhaontú maidir le comhroinnt oiriúnach costas agus sochar. Le comhaontú polaitiúil um chomhroinnt ualaí 50:50, réitíodh an bealach don chomhaontú deiridh.
  Bhain an scéim tairbhe as taithí bliana na Sualainne ar mhargadh deimhnithe intíre inchomparáide a oibriú. Ionstraim atá bunaithe ar an margadh - tugtar luach saothair leis an scéim i gcomhair saoráidí a tháirgeann fuinnimh inathnuaite sa dá thír trí dheimhniú glas a leithdháileadh ar gach MWh de leictreachas inathnuaite a tháirgtear agus ar féidir é a thrádáil ar an margadh ansin. Tá sé d’oibleagáid ar sholáthróirí leictreachais na Sualainne agus na hIorua (agus roinnt úsáideoirí deiridh) deimhnithe a cheannach atá comhréireach le sciar dá dtáirgeadh/ídiú leictreachais.
  I bhfianaise rath na scéime maidir le tógáil spriocdhírithe foinsí inathnuaite fuinnimh a bhaint amach nó a ró-bhaint amach, gaoth agus hidreachumhacht den chuid is mó, dúnadh an córas do rannpháirtithe nua i mí Eanáir 2022. Cé gurbh ionann na príomhthréithe sa scéim sa dá thír agus gur oibrigh an tSualainn agus an Iorua i dtreo comhsprioc táirgeachta a léiríodh in TWh, choimeád said solúbthacht áirithe maidir le paraiméadair na scéime chomh maith. Níl aon chomhúdarás ann ach oireach atá i gceannas ar chur chun feidhme agus ar fhaireachán, ach tá eintiteas intíre ceaptha ag gach tír. Léiríodh leis sin go bhféadfadh sé a bheith ina chuidiú aitheantas a thabhairt don ghá atá le solúbthacht i ndearadh comhscéime. Ina theannta sin, mar gheall ar an acmhainneacht measartha comhchosúil atá ann d’fhoinsí inathnuaite chomh maith le struchtúir chostais inchomparáide, tá sé níos éasca teacht ar chomhaontú faoi phríomhghnéithe na scéime. Is amhlaidh sin freisin maidir leis an idirbheartaíocht um chomhroinnt costais is tairbhe a bhíonn níos dúshlánaí fós má bhíonn difríocht shuntasach idir na tíortha comhoibritheacha maidir leis na costais agus tairbhí. |
| --- |

Sampla de chomhar trasteorann: Ceantanna atá oscailte go frithpháirteach idir an Ghearmáin agus an Danmhairg (6)

In 2016, chuir an Ghearmáin agus an Danmhairg dhá cheant fótavoltachais trasteorann chun feidhme a bhí oscailte do rannpháirtíocht ó thionscadail a bhí lonnaithe sa tír eile. Bhí na ceantanna a bhí oscailte dá chéile bunaithe ar chomhaontú comhair a idirbheartaíodh go déthaobhach. Bhí na ceantanna oscailte bunaithe ar an gcóras tacaíochta a bhí i bhfeidhm maidir le fótavoltachas sa tír faoi seach. Ina theannta sin, áiríodh sa chomhaontú comhair freisin socruithe maidir le srianta áitiúla suímh, malartú sonraí agus an cion le spriocanna fuinnimh inathnuaite. Maidir le comhroinnt na gcostas, íocann an tír cheantála na híocaíochtaí tacaíochta leis na gléasraí uile arna ndámhachtain agus faigheann sí an staidreamh iomlán RES. Ní chuirtear aon chostais ná sochair bhreise san áireamh.

Bhí suíomh gach tionscadail rathúil sa Danmhairg mar thoradh ar na ceantanna trasteorann. Shroich ceant oscailte na Gearmáine praghsanna dámhachtana a bhí giota maith faoi bhun cheantanna náisiúnta na Gearmáine roimhe seo. Ní raibh aon cheantanna náisiúnta ar siúl tréimhse chéanna sa Danmhairg. Níor ghlac aon tionscadal de chuid na Gearmáine páirt i gceant na Danmhairge. Bhí sé sin mar gheall, i measc nithe eile, ar an uasacmhainn íseal a bhí tuartha do thionscadail a bhí lonnaithe sa Ghearmáin (2.4 MW díreach as méid iomlán ceant 20 MW), go raibh ceant náisiúnta sa Ghearmáin ar siúl lá amháin ina dhiaidh sin, costais idirbheart a bhaineann le tuiscint a fháil ar chóras ceantála na Danmhairge chomh maith leis an bpréimh sheasta a úsáidtear sa Danmhairg lena nochtar oibreoirí gléasra do rioscaí fadtéarmacha maidir le praghsanna leictreachais. Maidir leis na tionscadail atá lonnaithe sa Danmhairg, bhí rannpháirtíocht i gceant na Gearmáine tarraingteach toisc nár tionóladh aon cheantanna náisiúnta maidir le fótavoltachas in 2016. Níl na cúiseanna le tairiscintí níos iomaíche ón Danmhairg soiléir ach is dócha go gcuimseofar acmhainní fótavoltachais níos fearr ag na láithreáin atá rannpháirteach sna ceantanna, an deis chun gléasrai fótavoltachais a thógáil ar thalamh feirme (atá eisiata sa Ghearmáin) chomh maith le heaspa roghanna eile chun tacaíocht intíre, agus dá bhrí sin tairiscintí níos ionsaithí, a fháil.

Tá sé léirithe leis na ceantanna sin atá oscailte dá chéile gur féidir le cuir chuige chomhoibríocha idir na Ballstáit gnóthachain éifeachtúlachta a bhaint amach i gcomparáid le ceantanna náisiúnta. Thairis sin, déantar soiléir leo freisin gur cheart scéimeanna tacaíochta náisiúnta agus sceidil ceant a chur san áireamh agus uainiú á gceapadh agus an comhaontú comhair á dhearadh. Ina theannta sin, ní mór do thíortha socruithe margaidh agus tosca eile a imríonn tionchar ar chostais tionscadal a chur san áireamh freisin chun aon rud gan choinne a sheachaint maidir le dáileadh na ndámhachtainí idir tíortha.

Sampla de chomhar trasteorann: Comhscéim deimhnithe idir an tSualainn agus an Iorua

In 2012, cuireadh an scéim tacaíochta leictreachais ghlais trasteorann idir an tSualainn agus an Iorua i bhfeidhm d’fhonn borradh a chur faoi fhás na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh sa dá thír. Go dtí seo, is í an t-aon comhscéim tacaíochta í a cuireadh i gcrích faoi na sásraí comhair dá bhforáiltear sa Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite (RED). Sular tháinig an scéim i bhfeidhm, bhí céim fhada idirbheartaíochta ar siúl ar idir an dá thír. Bhí sé an-deacair teacht ar chomhaontú maidir le comhroinnt oiriúnach costas agus sochar. Le comhaontú polaitiúil um chomhroinnt ualaí 50:50, réitíodh an bealach don chomhaontú deiridh.

Bhain an scéim tairbhe as taithí bliana na Sualainne ar mhargadh deimhnithe intíre inchomparáide a oibriú. Ionstraim atá bunaithe ar an margadh - tugtar luach saothair leis an scéim i gcomhair saoráidí a tháirgeann fuinnimh inathnuaite sa dá thír trí dheimhniú glas a leithdháileadh ar gach MWh de leictreachas inathnuaite a tháirgtear agus ar féidir é a thrádáil ar an margadh ansin. Tá sé d’oibleagáid ar sholáthróirí leictreachais na Sualainne agus na hIorua (agus roinnt úsáideoirí deiridh) deimhnithe a cheannach atá comhréireach le sciar dá dtáirgeadh/ídiú leictreachais.

I bhfianaise rath na scéime maidir le tógáil spriocdhírithe foinsí inathnuaite fuinnimh a bhaint amach nó a ró-bhaint amach, gaoth agus hidreachumhacht den chuid is mó, dúnadh an córas do rannpháirtithe nua i mí Eanáir 2022. Cé gurbh ionann na príomhthréithe sa scéim sa dá thír agus gur oibrigh an tSualainn agus an Iorua i dtreo comhsprioc táirgeachta a léiríodh in TWh, choimeád said solúbthacht áirithe maidir le paraiméadair na scéime chomh maith. Níl aon chomhúdarás ann ach oireach atá i gceannas ar chur chun feidhme agus ar fhaireachán, ach tá eintiteas intíre ceaptha ag gach tír. Léiríodh leis sin go bhféadfadh sé a bheith ina chuidiú aitheantas a thabhairt don ghá atá le solúbthacht i ndearadh comhscéime. Ina theannta sin, mar gheall ar an acmhainneacht measartha comhchosúil atá ann d’fhoinsí inathnuaite chomh maith le struchtúir chostais inchomparáide, tá sé níos éasca teacht ar chomhaontú faoi phríomhghnéithe na scéime. Is amhlaidh sin freisin maidir leis an idirbheartaíocht um chomhroinnt costais is tairbhe a bhíonn níos dúshlánaí fós má bhíonn difríocht shuntasach idir na tíortha comhoibritheacha maidir leis na costais agus tairbhí.

Bacainní ar Chomhar

In ainneoin na dtairbhí seanbhunaithe agus dea-imscrúdaithe a bhaineann leis an gcomhar chun spriocanna fuinnimh inathnuaite AE a bhaint amach i gcomhpháirt, is beag tionscadal comhair a bhfuil na sásraí comhair á úsáid acu i ndáiríre atá curtha i bhfeidhm ó 2009 (7) agus tá úsáid na sásraí comhair fós íseal. Tugtar (8) le fios le fianaise gurb ann i gcónaí do bhacainní in úsáid na sásraí comhair, a d’fhéadfadh a bheith ina mbacainní polaitiúla, teicniúla, dlíthiúla agus rialála chomh maith le bacainní socheacnamaíocha agus comhshaoil. Ina theannta sin, tuairiscíonn na Ballstáit agus páirtithe leasmhara eile bacainní riaracháin a bhaineann leis na céimeanna nós imeachta a theastaíonn chun tionscadal comhair a phleanáil agus a chur chun feidhme agus bacainní maidir le costais agus tairbhí a chainníochtú agus a roinnt. Tá méadú tagtha ar an bplé idir na Ballstáit le blianta beaga anuas maidir le leas a bhaint as sásraí comhair, cé go bhfuil roinnt tionscadal féideartha á bplé (9). Leis an mbrú méadaithe chun dícharbónú tapa a dhéanamh i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, leis an bpacáiste “Oiriúnach do 55” agus leis an bPlean RePowerEU, iarrtar go mbainfí úsáid níos minic as sásraí comhair.

Raon feidhme

Tá sé mar aidhm leis an Treoir seo tacú leis na Ballstáit tionscadail um chomhar trasteorann a phleanáil, a dhearadh agus a chur chun feidhme agus leas á bhaint as sásraí comhair (10). Trí shúil a chaitheamh ar na roghanna agus ar na gnéithe deartha atá ar fáil le haghaidh comhroinnt costais agus tairbhe, tá sé mar aidhm léi sárú na bacainne ar úsáid bhreise a bhaint as na sásraí comhair a éascú.

Tá an treoir roimhe seo maidir le leithdháileadh costas agus tairbhí teoranta don mhodheolaíocht anailíse costais is tairbhe (CBA) a d’ullmhaigh ENTSO-E do thionscadail forbartha eangaí de réir Rialachán (AE) 2022/869 agus ní raibh aon treoir dírithe ar chostais agus tairbhí sócmhainní giniúna a roinnt. Dá bhrí sin, is é is aidhm leis an Treoir seo soiléireacht a sholáthar maidir leis na roghanna agus na céimeanna saoirse atá ar fáil chun na costais agus na tairbhí is infheidhme ar fud teicneolaíochtaí éagsúla fuinnimh inathnuaite a anailísiú agus a roinnt. Cé go bhféachtar léi le comhar foinsí inathnuaite i gcoitinne do gach teicneolaíocht fuinnimh inathnuaite a chlúdach, cuimsítear inti na gnéithe a bhaineann go sonrach le tionscadail ghaoithe amach ón gcósta (gathach) de bharr an chomhair sin a bheith ag éirí níos suntasaí agus aghaidh á tabhairt ar dhúshláin theicniúla agus phraiticiúla chur chun feidhme ar leith. Déanfar plé forleathan ar gnéithe anailíse costais is tairbhe agus roinnte na dtionscadal hibrideach amach ón gcósta i dTreoir 2024 atá le teacht maidir le conas roinnt na gcostas agus na tairbhí a roinnt in aghaidh an imchuach farraige do thionscadail tarchurtha fuinnimh amach ón gcósta in éineacht le forbairt tionscadal giniúna fuinnimh inathnuaite chomh maith le roinnt na gcostas agus na dtairbhí do thionscadail hibrideacha aonair (11).

Tá an Treoir seo deartha mar seo a leanas: ar an gcéad dul síos, tugtar breac-chuntas ar na gnéithe deartha is tábhachtaí do scéimeanna tacaíochta d’fhuinneamh inathnuaite le béim ar ghnéithe ábhartha chun costais agus tairbhí i dtionscadail chomhair trasteorann a roinnt. Sa roinn seo a leanas, tugtar tuairisc ar chuir chuige ghinearálta agus prionsabail CBA mar an phríomhuirlis chun measúnú a dhéanamh ar thairbhí sochaíocha foriomlána tionscadal fuinnimh inathnuaite agus ar an réamhriachtanas chun costais agus tairbhí a roinnt. Tugtar faisnéis ansin sa Treoir maidir le conas aghaidh a thabhairt ar chomhroinnt costas agus tairbhí idir páirtithe comhoibritheacha, ag leagan amach moltaí, samplaí agus dea-chleachtais. Tá treoirphlean maidir le comhaontú comhair ar fáil i roinn 6.

2   GNEITHE AGUS ROGHANNA DEARTHA COMHAIR MAIDIR LE MAOINIU

Agus tionscadal comhair á chomhaontú acu, ní mór do na Ballstáit ailíniú a dhéanamh ar réimse gnéithe, lena n-áirítear príomhspriocanna agus príomhphrionsabail an chomhair, an sásra nó na sásraí comhair is féidir a úsáid chun na spriocanna sin a bhaint amach, chomh maith le raon feidhme agus coinníollacha an chomhair. Maidir leis an dara cás, d’fhéadfadh sé go mbeadh ar na Ballstáit scéim tacaíochta a roghnú agus beidh orthu teacht ar chomhaontú maidir le comhroinnt na gcostas agus na dtairbhí a thiocfaidh as an tionscadal. D’fhéadfadh torthaí éagsúla i dtéarmaí costas agus tairbhí a bheith mar thoradh ar ghnéithe deartha éagsúla den sásra nó de na sásraí comhair agus den scéim tacaíochta (nuair is infheidhme).

Mar a leagtar amach thuas, b’fhéidir gur mian leis na Ballstáit spriocanna éagsúla a bhaint amach agus tionscadal comhair á chomhaontú acu. In aon chá, áfach, beidh siad ag iarraidh a áirithiú go mbeidh an comhar tairbhiúil do gach páirtí agus go gcomhroinnfear na costais agus na tairbhí ar bhealach a léireoidh an sprioc sin. Is é an loighic fhoriomlán go gcuirfidh an Ballstát is ceannaitheoir cion leis na costais tacaíochta mar chúiteamh ar staidreamh RES a fháil. Féadfar a áireamh ar na fospriocanna a bhfuil na Ballstáit ag féachaint lena mbaint amach, mar shampla, an sprioc chun costais RES chomhtháithe a laghdú tríd an úsáid a aistriú go tíortha ina bhfuil costais chomhtháthaithe córais níos ísle. Ar an taobh eile, cuirfidh na Ballstáit óstacha na costais sin san áireamh chomh maith lena mhéid a léirítear iad sna híocaíochtaí tacaíochta, rud a chiallaíonn costais a íocfaidh forbróirí tionscadal fuinnimh inathnuaite nó a thabhóidh páirtithe leasmhara eile, amhail OCTanna, nó tomhaltóirí deiridh. Ós rud é go bhféadfadh costais chomhtháthaithe córais a bheith substainteach, féadfaidh na Ballstáit óstacha an cúiteamh leordhóthanach a áireamh.

Rogha sásra comhair

Braitheann an rogha sásra comhair ar na spriocanna sonracha a bhfuil na Ballstáit ag féachaint leo. Go ginearálta, is féidir a rá, más é an t-aon chuspóir amháin comhlíonadh na sprice gearrthéarmaí ar chostas níos ísle a lorg, nó bearna atá fágtha sa sprioc a dhúnadh go tapa le hiarracht intíre teoranta, gurb iad aistrithe staidrimh an rogha is iomchuí mar go léirítear leo na costais bheartaíochta is ísle agus is gnách nach mbíonn siad chomh casta. Ar an taobh eile, ní úsáidtear acmhainn bhreise inathnuaite mar thoradh ar aistriú staidrimh, mura gcuireann an tír dhíola an t-ioncam i leataobh do thionscadail nua fuinnimh inathnuaite.

Féadfar tabhairt faoi thionscadail chomhpháirteacha freisin más é an cuspóir teicneolaíochtaí (nua) a fhorbairt nó a thástáil. Is iad comscéimeanna tacaíochta an sásra comhair is casta agus baineann na costais idirbheart is airde leo. Mar sin féin, d’fhéadfadh comhscéimeanna tacaíochta éifeachtúlacht costais a fheabhsú agus cobhsaíocht fhadtéarmach an mhargaidh agus leachtacht a mhéadú. Dá airde an comhar i dtionscadail leictreachais in athnuaite a bhainfear amach le himeacht ama, is ea is mó an bonn cirt a bheidh le sásra casta a roghnú.

Ba cheart a thabhairt faoi deara freisin nach bhfuil na sásraí comhair eisiach go frithpháirteach agus go bhfuil an tsaoirse ag na Ballstáit níos mó ná sásra amháin a chomhcheangal in aon chomhaontú amháin. Maidir le comhroinnt costas agus tairbhí, tá sé inmholta costais agus tairbhí a choinneáil scartha go hiomlán óna chéile de réir an tionscadail agus gan iad shuimiú i gcomhcheangail tionscadal.

Rogha an chineáil tacaíochta

Cé go bhfuil méadú ag teacht ar úsáid fuinnimh inathnuaite atá bunaithe ar an margadh, tá sé fós bunaithe den chuid is mó ar scéim tacaíochta – baineann sé sin le comhar trasteorann chomh maith. I bprionsabal, tá an rogha ag na Ballstáit idir scéim tacaíochta an Bhallstáit óstaigh a úsáid, scéim tacaíochta an Bhallstáit ranníocaigh a oscailt nó comhscéim tacaíochta shaincheaptha nua a chur ar bun. Ní mór raon gnéithe deartha don scéim seo a shainiú. Ba chóir a thabhairt faoi deara freisin nach gá go mbeadh íocaíochtaí tacaíochta iarbhír i gceist le scéim tacaíochta, toisc go bhféadfadh na híocaíochtaí sin dul i léig i gcásanna ina bhfuil tairiscintí ar phraghas nialasach, i.e. forbróirí atá sásta dul ar aghaidh leis an tionscadal gan aon fhóirdheontais.

Tá sé de bhuntáiste le húsáid a bhaint as scéim tacaíochta na tíre óstaí go leabófar í gan stró sa chomhthéacs rialála náisiúnta. Má roghnaítear scéim tacaíochta an Bhallstáit ranníocaigh, i gcodarsnacht leis sin, beidh dhá scéim ann ag an am céanna sa Bhallstát ina bhfuil an tsuiteáil suite agus d’fhéadfadh sé teacht salach ar a chomhthéacs rialála. Ar an taobh eile, baineann costais bheartaíochta níos airde le comhscéim tacaíochta nua a chur ar bun, ach tá sé de bhuntáiste aici go bhfuil sí oiriúnach don fheidhm agus níos éifeachtaí do phleananna comhair níos mó. Sa chás sin, ní mór institiúidí náisiúnta nó réigiúnacha a oibríonn an scéim a shainaithint. Féadfaidh na Ballstáit scéim na tíre óstaí nó scéim na tíre ranníocaí a roghnú mar phointe tosaigh, ach féadfaidh siad teacht ar chomhaontú maidir le himeacht ó ghnéithe deartha i gcás gnéithe aonair.

Ní mór na gnéithe seo a leanas a chur san áireamh agus scéim tacaíochta á sainiú, ag tabhairt faoi deara go mbeidh difríocht idir an cur ar bun agus na sonraíochtaí beachta de réir an cháis.

Réamh-imscrúdú, roghnú láithreáin, ceadú agus réamhfhorbairt

Ar an iomlán, is féidir idirdhealú a dhéanamh idir cur chuige láraithe (faoi stiúir an rialtais) agus cur chuige díláraithe (faoi stiúir an fhorbróra) maidir le réamh-imscrúdú, roghnú láithreáin, ceadú agus réamhfhorbairt. Is éard atá i gceist leis an gcur chuige láraithe ná go mbeidh stát nó comhlacht atá faoi úinéireacht an stáit i gceannas ar na próisis sin, iad a spreagadh agus na costais agus na rioscaí maidir leo a sheasamh (12). I samhail dhíláraithe, déanann forbróirí tionscadail láithreáin a roghnú, a réamh-imscrúdú agus a réamhfhorbairt i gcrios réamhshainithe. Ag brath ar cé a íocfaidh as na costais a bhaineann le réamh-imscrúdú, roghnú láithreáin agus réamhfhorbairt ar dtús, d’fhéadfadh go mbeadh gá le cúiteamh.

Córas leithdháilte costas eangaí

Beidh ar na Ballstáit atá ag obair i gcomhar lena chéile cinneadh a dhéanamh freisin maidir leis an gcomhéadan idir forbróirí foinsí inathnuaite agus CTOnna nuair a bhaineann sé leis an gcóras eangaí. Sa chur chuige éadrom maidir le leithdháileadh costas, is iad forbróirí tionscadal fuinnimh inathnuaite a sheasann na costais nasctha chuig an bpointe nasctha is gaire is oiriúnaí sa ghréasán eangaí atá ann cheana, fostáisiún de ghnáth, agus is iad CTOanna - a sheasann na costais a bhaineann le haon neartú eangaí is gá. Is iad cuir chuige éadroma maidir le costais an rogha is lú costas d’fhorbróirí tionscadail (toisc go n-íocann na CTOnna/OCDanna neartú eagnaí de ghnáth) agus éascaítear leo trédhearcacht agus comhsheasmhacht mhaith ó thaobh costas de. Mar sin féin, d’fhéadfadh moill a bheith ar thionscadail de bharr neartú riachtanacha CTOnna/OCDanna sula bhféadfaí nasc a dhéanamh.

Sa chur chuige domhain maidir le leithdháileadh costas, ní mór d’fhorbróirí tionscadal fuinnimh inathnuaite na costais nasctha go léir a sheasamh, chomh maith le haon chostais as neartú breise, de bharr chomhtháthú na suiteála nua sa chóras. Míbhuntáiste mór sa chóras um leithdháileadh costas domhain is ea gur féidir le costais nasctha tosaigh a bheith an-ard agus go mbíonn na costais as neartú an líonra éiginnte agus deacair a thuar d’fhorbróirí de ghnáth (13). Mar sin féin, is minic nach mbíonn ar fhorbróirí tionscadail táillí córais a íoc as neartú leanúnach na heangaí faoin gcur chuige sin.

Tá foirmeacha hibrideacha indéanta chomh maith. Ag brath ar a sonraíocht chruinn, d’fhéadfadh sé go mbeadh míbhuntáistí/buntáistí an dá chóras ag samhlacha hibrideacha.

Cineálacha tacaíochta airgeadais

Is iad na príomhroghanna le haghaidh cineálacha tacaíochta airgeadais “tacaíocht oibríochta” agus “cúnamh infheistíochta” (roimh ré nó athfhillteach, e.g. bliantúil). Is iad na cineálacha tacaíochta oibriúcháin is ábhartha préimheanna seasta, préimheanna aistritheacha aontaobhacha agus préimheanna aistritheacha déthaobhacha (conarthaí difríochta) (14).

I gcás préimh sheasta, ní bhraitheann tacaíocht iomlán ar phraghsanna leictreachais. Chomh maith leis sin, tá sé níos éasca préimheanna seasta a riar, ach baineann míbhuntáiste leo d’fhorbróirí mar go bhféadfadh sé go mbeadh orthu rioscaí ioncaim margaidh a d’fhéadfadh a bheith ard a sheasamh agus dreasachtaí a sholáthar chun táirgeadh i dtréimhsí nach bhfuil gá le giniúint bhreise. Féadfar aghaidh a thabhairt ar riosca fadtéarmach ioncaim an mhargaidh trí phréimheanna aistritheacha a bhféadfadh, áfach, nochtadh na gcostas tacaíochta iomlán maidir le praghsanna leictreachais níos ísle ná an praghas ceangail, a íocfaidh tomhaltóirí, a bheith mar thoradh orthu. I gcás cabhair infheistíochta roimh ré nó bhliantúil, nochtar gléasraí i bprionsabal do rioscaí iomlána ioncaim margaidh leictreachais.

Tá cabhair nó tacaíocht infheistíochta difriúil ó thacaíocht oibriúcháin trí sciar de chostais infheistíochta an tionscadail a sholáthar sula dtéann sé i bhfeidhm go hiarbhír agus sula dtosaíonn sé ag giniúint. Cé gur annamh a fheictear cabhair infheistíochta ar leibhéal na mBallstát, táthar ag súil go mbeidh sí níos ábhartha i gcomhthéacs shásraí maoiniúcháin AE amhail an líne mhaoiniúcháin nua do thionscadail trasteorann faoin tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE).

Agus cinneadh á dhéanamh maidir le dearadh tacaíochta airgeadais, moltar tús a chur leis an bplé ó dhearthaí na scéime tacaíochta atá sna Ballstáit lena mbaineann cheana, ar choinníoll go bhfuil scéim intíre i bhfeidhm ag ceann amháin ar a laghad de na páirtithe comhoibritheacha don teicneolaíocht lena mbaineann. I gcás nach bhfuil aon scéim den sórt sin i bhfeidhm sna stáit chomhoibritheacha, d’fhéadfadh taithí na mBallstát a roinneann tréithe agus cuspóirí comhchosúla a bheith mar shampla. Agus cinneadh á dhéanamh maidir leis na gnéithe deartha, ba cheart do na stáit chomhoibritheacha iarracht a dhéanamh oibriú agus cothabháil rialta an ghléasra nua a áirithiú, na costais tacaíochta is gá a íoslaghdú thar a shaolré, teorainn a chur leis an riosca go mbeadh róchúiteamh nó tearc-chúiteamh ann, rioscaí airgeadais i gcoitinne a laghdú agus impleachtaí na scéime tacaíochta do thomhaltóirí a bhreithniú.

I gcás comhar trasteorann, féadfaidh na Ballstáit préimh aistritheach (aontaobhach nó déthaobhach) a úsáid, amhail conarthaí difríochta. Leis na conarthaí difríochta, go háirithe, soláthraítear cobhsaíocht praghsanna agus ag an am céanna cuirtear teorainn le brabúis amhantair iomarcacha is féidir a ghiniúint i gcás praghsanna margaidh an-ard. Ba cheart a thabhairt faoi deara, nuair atá dhá mhargadh leictreachais agus dhá phraghas éagsúla leictreachais i gceist leo, go mbeidh ríomh na n-íocaíochtaí tacaíochta don rialtóir nó do na rialtóirí casta agus gur dócha go méadófar na rioscaí d’infheisteoirí foinsí inathnuaite. Mar gheall air sin méadaítear na costais riaracháin agus bheartaíochta agus d’fhéadfadh íocaíochtaí cúitimh a bheith riachtanach nach féidir iad a mheas go héasca ar bhonn ex-ante. Chun na rioscaí sin a mhaolú, ba cheart an margadh tagartha a chomhaontú idir na Ballstáit roimh ré, dá bhrí sin. Má sháraítear bacainní den sórt sin, d’fhéadfadh sé go soláthrófaí leis na comhscéimeanna tacaíochta méideanna tacaíochta níos éifeachtúla agus níos ísle d’easnaimh infheistíochta riachtanacha ar bith i dtionscadail fuinnimh inathnuaite ná a sholáthraítear leis na scéimeanna tacaíochta náisiúnta, agus ar an dóigh sin laghdófaí na méideanna iomlána tacaíochta arna maoiniú ag cáiníocóirí gach Ballstáit.

Cé nach bhfuil sé laistigh de raon feidhme na ngníomhaíochtaí a fhéadfaidh na Ballstáit a dhéanamh agus iad ag smaoineamh ar thionscadail comhair trasteorann um fhuinneamh inathnuaite a chur chun feidhme, tá sé ábhartha a thabhairt faoi deara go bhféadfadh rochtain a bheith ag tionscnóirí tionscadal fuinnimh inathnuaite ar fhoinsí eile maoinithe iomaíoch, amhail trí ionstraimí BEI nó trí PPAnna a chomhaontú le ceannaitheoirí

Dearadh tairisceana/ceant

Go ginearálta, maidir le tacú le foinsí inathnuaite fuinnimh san Aontas Eorpach, tá tábhacht na dtaraifí nó na gcuótaí atá socraithe ó thaobh riaracháin ag laghdú, agus tá méadú ag teacht ar na ceantanna. Tá go leor roghanna ar fáil maidir le tairiscintí/ceantanna a dhearadh chun tacaíocht a thabhairt don fhuinneamh inathnuaite. Is iad na gnéithe deartha is tábhachtaí an teicneolaíocht cheantála, méid, uainiú, méid na dtairiscintí, an cineál tacaíochta a íoctar, na critéir réamhcháilíochta agus dhámhachtana agus má úsáidtear tairiscintí earra aonair nó earraí iomadúla.

Sa chás comhair, is féidir le ceantanna a bheith i bhfoirmeacha éagsúla, go suntasach, ceantanna aontaobhacha, frithpháirteacha agus comhpháirteacha. Beidh tionchar ag an gcineál ceant a roghnófar ar an sásra tacaíochta, e.g. i gceantanna aontaobhacha, cuirfear scéim tacaíochta na mBallstát is ceannaitheoirí nó na mBallstát ranníocach i bhfeidhm, i.e. a chomhfhreagróidh d’oscailt aontaobhach scéime tacaíochta do thionscadail ón mBallstát óstach. I gceantanna frithpháirteacha, osclaíonn an dá thír a scéimeanna tacaíochta féin agus i gceantanna comhpháirteacha ceapann na páirtithe comhoibritheacha scéim tacaíochta saincheaptha chun ailíniú a dhéanamh le gnéithe uile an tionscadail comhair. Mar riail ghinearálta, ba cheart don Bhallstát a íocann na costais tacaíochta staidreamh comhfhreagrach RES a fháil. Féadfaidh na Ballstáit comhaontuithe difrithe a dhéanamh freisin maidir leis an tréimhse ama chun baint amach na sprice a aistriú agus i dtaobh an leanfar de na scaireanna a aistriú chuig an mBallstát ranníocach i ndiaidh dheireadh na tréimhse tacaíochta go dtí deireadh ré theicniúil na suiteála. Beidh tionchar aige sin ar an gcomhroinnt costas agus tairbhí a thiocfaidh as. Féadfaidh na Ballstáit a chomhaontú, mar shampla, go dtosóidh an tsuiteáil ag cur le sprioc na tíre óstaí a bhaint amach i ndiaidh dheireadh na tréimhse tacaíochta mar chúiteamh ar sholáthar an láithreáin agus ós rud é go dtabhaítear costais chomhtháthaithe an chórais leis.

An comhar a mhaoiniú

Chomh maith leis an sásra comhair a roghnú agus (más ábhartha) gnéithe deartha na scéime tacaíochta a ailíniú, beidh ar na Ballstáit teacht ar chomhaontú freisin maidir leis an dóigh eis an gcomhar a mhaoiniú agus, b’fhéidir, conas costais na tacaíochta a ghnóthú (15). Is iad na príomhroghanna maoiniúcháin foinsí poiblí maoiniúcháin (buiséid náisiúnta, sásraí maoiniúcháin agus cistí AE), tobhaigh tacaíochta ar thomhaltóirí nó ar fhoirmeacha hibrideacha, i.e. comhcheangail díobh sin. Cé gur athdháileadh ó gach cáiníocóir go tomhaltóirí fuinnimh iad foinsí poiblí maoiniúcháin go bunúsach, athdháiltear le tobhaigh costais an fhuinnimh inathnuaite ar thomhaltóirí leictreachais tríd an bpraghas leictreachais a bhreisiú. Is féidir leis na Ballstáit a roghnú freisin codanna de na costais a mhaoiniú ó fhoinse amháin, agus foinse eile a úsáid don chuid eile. Soláthraítear leis na Treoirlínte maidir le Státchabhair don aeráid, do chosaint an chomhshaoil agus don fhuinneamh 2022 (16) an creat d’údaráis phoiblí chun tacú le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip ar bhealach éifeachtúil agus leis an íosmhéid saofa ar iomaíocht.

3   ANAILIS COSTAIS IS TAIRBHE MAR BHUNUS LE COMHROINNT COSTAIS IS TAIRBHE

I gcomhthéacs tionscadail chomhair, déanann CBA éifeachtaí uile tionscadail comhair ar leith, bídís dearfach nó diúltach, beartaithe nó neamhbheartaithe, díreach nó indíreach, a shainaithint go sistéamach agus a chur i gcomparáid go sistéamach. Cumhdaíonn CBA i bprionsabal tionchar an tionscadail i ngach ceann de na Ballstáit lena mbaineann.

Le haithint an gcruthófar glantairbhí, glanchostais shochaíocha le tionscadal comhoibrithe beartaithe, ní mór costais agus tairbhí a dhearbhú, a chainníochtú agus a mheas i gcoinne a chéile. Nuair is mó na tairbhí ná na costais thar thréimhse ama shainithe, arna lascainiú go dtí an t-am atá ann anois, beidh glanluach reatha dearfach (NPV) leis an tionscadal comhair agus meastar go mbeidh sé tairbhiúil ó thaobh dearcadh sochaíoch, iomlánaíoch de.

Ina theannta sin, cuirfear NPV an tionscadail i gcomparáid le tionscadal malartach a úsáideann foinsí inathnuaite fuinnimh gan chomhar (cás frithfhíorasach). Thar aon rud eile, ba cheart don tionscadal frithfhíorasach bheith ina léiriú réalaíoch ar an dóigh ar dócha go mbunóidh tionscnóirí tionscadail malartacha lena spriocanna a bhaint amach, i gcomhréir le spriocanna aeráide agus fuinnimh Eorpacha agus náisiúnta, i gcás nach gcuirfí an an comhar ar bun. Má bhíonn NPV an tionscadail comhair níos mó ná NVP a cháis fhrithfhíorasaigh, meastar go mbeidh sé tairbhiúil tabhairt faoin tionscadal comhair ó thaobh sistéamach de agus is féidir tuilleadh céimeanna a thionscnamh.

Chun cinneadh a dhéanamh an rachfar ar aghaidh le tionscadal comhair nó nach rachfar, beidh CBA cuimsitheach fíor-riachtanach.

Mar thúsphointe chun CBA a dhéanamh, is féidir leis na Ballstáit atá ag comhoibriú lena chéile féachaint ar mhodheolaíochtaí agus ar chleachtais atá ann cheana. I dtéarmaí ginearálta, áirítear leis sin an Treoir maidir le hAnailís Costais is Tairbhe ar Thionscadail Infheistíochta don Bheartas Comhtháthaithe 2014-2020 (17) agus cuir chuige eile cur chuige amhail an cur chuige maidir le breithmheas eacnamaíoch ar thionscadail infheistíochta a úsáidtear sa Bhanc Eorpach Infheistíochta (BEI) (18). Maidir le sócmhainní giniúna RES, soláthraítear treoir ábhartha i bprionsabail CBA le haghaidh tionscadail trasteorann Ros faoi SCE, ag moladh tacar cuimsitheach táscairí atá fós soláimhsithe (19). Maidir le tionscadail forbartha agus infheistíochta eangaí, is í an acmhainn is ábhartha an mhodheolaíocht anailíse costais is tairbhe ar fud an chórais fuinnimh a úsáidtear le haghaidh tionscadail infheistíochta eangaí de réir Rialachán (AE) 2022/869 (TEN-E) (20). Ag cur leis, déanfaidh ENTSO-E CBA mar chuid den phróiseas TYNDP. Maidir le bonneagar leictreachais trasteorann, úsáidfear an mhodheolaíocht bhunaithe CBA arna forbairt ag ENTSO-E agus arna faomhadh ag an gCoimisiún Eorpach mar phointe tosaigh.

Táscairí CBA le haghaidh sócmhainní giniúna

Ar mhaithe leis na costais bheartaíochta a choinneáil chomh híseal agus is féidir, díreoidh páirtithe comhoibritheacha an CBA ar na catagóirí costais is tairbhe is suntasaí, idir dhíreach agus indíreach, a eascraíonn as an gcomhar a d’fhéadfadh a bheith ann. Cé go bhfuil táscairí áirithe ann ar dócha go gcuimseofar iad i ngach CBA, e.g. costais ghiniúna fuinnimh, tá roinnt saoirse ag na Ballstáit teacht ar chomhaontú i gcomhpháirt maidir leis na catagóirí costais agus tairbhe sin is mian leo a mheas. Mar riail ghinearálta, dá mhéad a bhfuil an próiseas pleanála curtha chun cinn, is ea is cuimsithí a bheidh an CBA agus liosta na dtáscairí arna mbreithniú. I bprionsabal, moltar do pháirtithe comhoibritheacha tús a chur le CBA simplí agus nach mbeidh chomh cuimsitheach ar féidir é a leathnú de réir a chéile le níos mó táscairí de réir mar a rachaidh an próiseas ar aghaidh.

Go ginearálta, agus aistriú á dhéanamh ó “chomhar simplí” go foirmeacha níos casta, e.g. tionscadail ina gcomhcheanglaítear bonneagar agus sócmhainní giniúna, beidh an cur chuige chun measúnú a dhéanamh ar chostais agus ar thairbhí an chomhair níos cuimsithí freisin agus cumhdófar táscairí breise agus difriúla leis.

Níl costais tacaíochta le cur san áireamh sa CBA toisc gurb ionann iad agus aistriú glansóisialta, ach moltar a gcainníochtú go láidir cheana féin ag céim an CBA (21).

Teorainneacha CBA

Cé go bhfuil CBA riachtanach chun a chinneadh cé acu an rachfar chun cinn leis an tionscadal comhair nó nach rachfar, ní mór a thabhairt faoi deara go bhfuil roinnt teorainneacha suntasacha leis a chaithfidh na páirtithe comhoibritheacha a choinneáil i gcuimhne. Mar atá leagtha amach thuas, ní mór don CBA an chothromaíocht idir castacht agus costais bheartaíochta a theorannú go leibhéal soláimhsithe agus iarracht a dhéanamh gach toisc ábhartha a chur san áireamh. D’fhéadfadh sé go mbeadh sé sin dúshlánach, go háirithe má tá an tionscadal fós ag céim luath. Beidh úsáid as toimhdí agus breithiúnais luacha fíor-riachtanach dá bhrí sin.

Ar deireadh, ní thabharfar léargas ar bith sa CBA léargas ar éifeachtaí an tionscadail ar ghrúpaí páirtithe leasmhara éagsúla. In ainneoin NPV dearfach is féidir agus fiú is dócha nach mbeidh gach páirtí lena mbaineann níos fearr as leis an tionscadal. Tá sé sin tábhachtach go háirithe a mhéad a bhaineann leis an gcéad chéim eile, costais agus tairbhí a roinnt.

4   CUR CHUIGE MAIDIR LE COMHROINNT COSTAIS IS TAIRBHE

De ghnáth, soláthrófar le tionscadail chomhair trasteorann réimse uathúil costas agus tairbí a dháiltear go neamhshiméadrach. Ag baint úsáid as cur chuige CBA, is féidir le páirtithe comhoibritheacha a chinneadh an bhfuil tionscadal tairbhiúil ó dhearcadh sochaíoch agus dá bhrí sin, i bprionsabal, an fiú tabhairt faoi. Ní dhéantar ráitis leis na CBAnna, áfach, faoi na héifeachtaí dáileacháin idir na tíortha lena mbaineann chomh maith le páirtithe leasmhara aonair.

Cruthaítear tairbhí le húsáid na sásraí comhair, amhail laghdú ar chostais um chomhlíonadh sprice. Mar sin féin, d’fhéadfaí na buntáistí sin a dháileadh go míchothrom idir na Ballstáit lena mbaineann. Cruthaítear fadhb leis sin maidir le leithdháileadh tairbhí go bunúsach, agus is é an dúshlán réiteach a fháil ar fhadhb an leithdháilte ionas go mbeidh na Ballstáit uile atá rannpháirteach ábalta bheith rannpháirteach sna tairbhí comhair agus go measfar gur do na páirtithe comhoibritheacha amháin a bheidh an leithdháileadh, rud a bheidh ag teacht le rannchuidiú gach páirtí. Toisc nach bhfuil aon mhargadh lárnach ann don leithdháileadh sin, ní mór do na páirtithe comhoibritheacha cur chuige comhroinnte costas a chaibidliú nó sásra leithdháilte sochair a ghlacadh de réir critéar, rialacha nó foirmlí a comhaontaíodh roimhe sin.

Ar an iomlán, ní mór do na tíortha comhoibritheacha dhá cheist lárnacha a fhreagairt. Ar an gcéad dul síos, cén sásra airgeadais agus cén praghas a chuirfidh an tír is ceannaitheoir le costais tacaíochta an tionscadail? Ar an dara dul síos, má chúitíonn an tír is ceannaitheoir an tír óstach as costais a thabhófar sa bhaile agus cén sásra a úsáidfidh sí faoi choinne sin? Tá impleachtaí díreacha leis an dá cheist sin ar roinnt na gcostas agus na dtairbhí a eascródh astu, i gcás go gcúitíonn páirtí amháin an páirtí eile de ghnáth.

É sin ráite, tá loighic bhunúsach an chúitimh simplí, ag cur in iúl gur cheart na páirtithe leasmhara a sheasfaidh na costais ach nach mbaineann (a dhóthain) tairbhe as an tionscadal comhair a chúiteamh dá réir. Go dtí seo, tá formhór na gcásanna ina ndéantar costais a roinnt nó cúiteamh teoranta do bhonneagar eangaí i gcás ina bhfuil moltaí agus treoir ar fáil ón nGníomhaireacht um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh (ACER) (22), agus tá comhroinnt na gcostas agus na dtairbhí ó shócmhainní giniúna bunaithe ar chur chuige roghnach agus pragmatach chun na príomhchostais agus na príomhthairbhí a bhreithneofar a shainaithint. Is iondúil gurb iad na príomhghnéithe ar a ndírítear a thacaíonn le costais agus le staidreamh RES ar leibhéal Ballstáit. Déantar an cúiteamh a thagann as sin a chomhaontú ansin le linn phróiseas idirbheartaíochta na bpríomhpháirtithe lena mbaineann agus/nó a n-ionadaithe.

Prionsabail na comhroinnte costais is tairbhe

Ba cheart an chomhroinnt costais is tairbhe a bhunú ar chothroime i.e. nach bhfaighidh aon pháirtí tairbhe neamh-chomhréireach / nach mbeidh costais neamh-chomhréireacha orthu mar gheall ar an gcomhar is féidir a bhaint amach trí chúiteamh a thabhairt do na páirtithe go léir i gcomhréir lena rannchuidiú, infheidhmitheacht i.e. castacht agus dá réir sin costais bheartaíochta a laghdú go dtí méid soláimhsithe trí theorainn a chur leis na páirtithe agus leis na catagóirí costais is tairbhe do na páirtithe is tábhachtaí, agus léiriú ar chostais agus ar thairbhí iarbhír (agus teacht ar chomhaontú maidir le socruithe féideartha a imíonn uathu sin ag céim níos déanaí amháin).

Chomh maith leis na trí phrionsabal thuasluaite a chur san áireamh, ba cheart do na páirtithe leasmhara peirspictíocht fhadtéarmach a ghlacadh chucu féin agus measúnú a dhéanamh, ní hamháin ar thorthaí gearrthéarmacha an chomhair, ach ar thorthaí fadtéarmacha an chomhair freisin.

Na páirtithe leasmhara lena mbaineann

Go ginearálta, is ó rialtais a thiocfadh an spreagadh foriomlán do thionscadail chomhair. Dá bhrí sin, beidh siad ag iarraidh glantairbhe fhoriomlán a bhaint amach ón gcomhar (lena n-áirítear na comhpháirteanna sócmhainne go léir). I gcás fhormhór na dtionscadal comhair trasteorann, is féidir glacadh leis freisin gurb iad na Ballstáit nó na tríú tíortha a íocfaidh na costais is airde agus a bhfaighidh formhór na dtairbhí. Dá bhrí sin is iadsan na páirtithe idirbheartaíochta nádúrtha agus déanfaidh siad ionadaíocht dá bpáirtithe leasmhara mar réamhshocrú.

Cé go bhféadfadh tionchar a bheith ag an tionscadal comhair ar líon níos mó páirtithe leasmhara, is dócha nach mbeidh tionchar mór aige ag ach cúpla páirtí leasmhar. Is iad na príomhpháirtithe leasmhara a mbíonn tionchar ag tionscadail chomhair orthu Ballstáit/tríú tíortha (a dhéanann ionadaíocht dá gcuid saoránach, i.e. tomhaltóirí leictreachais), forbróirí sócmhainní giniúna, CTOanna nó tionscnóirí tionscadail bonneagair eile (e.g. i gcás tionscadal hibrideach agus uaireanta i gcás tionscadal gathacha amach ón gcósta) agus ÚNRanna. Moltar freisin go mbeidh an tsochaí shibhialta rannpháirteach go réamhghníomhach agus go luath in ullmhú na dtionscadal comhair.

Chun an idirbheartaíocht a shimpliú agus chun na costais bheartaíochta a choimeád íseal, ba cheart do na páirtithe comhoibritheacha, áfach, líon na bpáirtithe a mbeidh baint acu leis an idirbheartaíochta iarbhír a choimeád chomh híseal agus is féidir, go háirithe i gcás suíomhanna nach bhfuil chomh casta céanna. Ba cheart go mbeadh ionadaithe ó na rialtais náisiúnta páirteach de ghnáth. Is féidir páirtithe leasmhara náisiúnta eile a chur san áireamh go díreach san idirbheartaíocht nó i bpróisis chomhthreomhara ar an leibhéal náisiúnta.

Féadfar páirtithe leasmhara eile, mar shampla, a chur san áireamh má shroicheann siad tairseach áirithe, e.g. céatadán áirithe de na glanchostais iomlána. I gcásanna áirithe, d’fhéadfadh sé go mbeadh tionchar ag an tionscadal comhair ar pháirtithe leasmhara i dtíortha tríú páirtí agus d’fhéadfadh sé go gcaithfí iad a chur san áireamh sa phróiseas.

Breithnithe maidir le costais tacaíochta agus staidreamh RES a roinnt

Beidh ar na páirtithe comhoibritheacha teacht ar chomhaontú faoi shásra comhroinnte trína leithdháilfear na gnóthachain ón gcomhar. Beidh samhlacha um chomhroinnt costais is tairbhí difriúil den chuid is mó ag brath ar an dóigh a ndéileálfaidh siad leis na costais tacaíochta.

I bhformhór na gcásanna comhair, roinnfear na costais tacaíochta idir an tír is ceannaitheoir nó an tír ranníocach agus an tír óstach, ach d’fhéadfadh sé go mbeadh cásanna ann freisin ina n-íocfaidh an tír ranníocach na costais tacaíochta go haontaobhach. Más suim leis an stát óstach cuid de staidreamh RES a choinneáil lena sprioc féin a bhaint amach, d’fhéadfadh an stát ranníocach agus an stát óstach comhaontú a dhéanamh chun cion a chur i leith na gcostas tacaíochta araon. Chun cúiteamh a thabhairt don tír óstach as aon chostais a thabhófar ar bhonn áitiúil, e.g. costais chomhtháthaithe córais, chaithfí na scaireanna na RES a gheobhadh sé bheith níos mó sciar na gcostas tacaíochta a thug sé. Ar an lámh eile, is féidir tairbhí a thabhaítear go háitiúil a mheas, mar shampla tairbhí maidir le cinnteacht an tsoláthair.

Cur chuige pro rata

Lena mhéid a chuireann an páirtí ranníocach leis na híocaíochtaí tacaíochta sainmhínítear an sciar den staidreamh RES atá á aistriú ansin. De réir an chur chuige pro-rata sin, aistreofaí leath den sprioc-staidreamh RES freisin do Bhallstát a íocann leath de na costais tacaíochta. Féadfar é sin a choigeartú i gcás ina bhfuil táscairí costais nó tairbe eile ann a mheasann na páirtithe comhoibritheacha a bheith suntasach.

Cur chuige préimhe aistrithí seasta

De rogha air sin, d’fhéadfadh sé a bheith níos áisiúla do thíortha comhoibritheacha teacht ar chomhaontú maidir le praghas aistrithe. Chiallódh sé sin go gcuirfeadh an Ballstát óstach préimh sheasta leis an aonad staidrimh maidir le fuinneamh inathnuaite aistrithe, e.g. € in aghaidh an kWh, chun a chostais (indíreacha) a ghnóthú. Bheadh an phréimh le híoc ag an mBallstát is ceannaitheoir nó go díreach ag forbróir an tionscadail agus d’fhéadfadh sí a bheith bainteach go sonrach le teicneolaíocht freisin.

| Tarchur fisiciúil i gcomparáid le tarchur fíorúil leictreachais i dtionscadail chomhair

  Is féidir idirdhealú a dhéanamh freisin idir tionscadail chomhair i dtaobh an bhfuil tarchur fisiciúil leictreachais arna tháirgeadh ag teastáil ina leith nó nach bhfuil. Go suntasach, d’fhéadfadh sé go gceapadh tíortha ar mhaith leo a slándáil fuinnimh fhadtéarmach a mhéadú go bhfuil tarchur fisiciúil tarraingteach. Chomh maith leis sin, d’fhéadfaí formhuiniú poiblí an tionscadail comhair sa tír is ceannaitheoir a mhéadú leis agus an tionscadal a dhéanamh níos “inbhraite”. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé nach mbeadh tarchur fisiciúil ina rogha i gcónaí toisc go mbaineann dúshláin theicniúla shonracha leis, rud a éilíonn idirnasc dhóthanach agus bonneagar eangaí idir na tíortha comhoibritheacha. D’fhéadfadh sé a bheith casta má éilítear tarchur fisiciúil leictreachais nuair nach bhfuil na tíortha comhoibritheacha ina gcomharsana toisc go gcaithfear tíortha eile a chur san áireamh i ndearadh agus in idirbheartaíocht an chomhair. Dá bhrí sin, ceapann go leor tíortha go bhfuil sé níos éasca gan tarchur fisiciúil leictreachais a éileamh. Argóint eile i bhfabhar gan tarchur fisiciúil a éileamh is ea go bhfuil margaí leictreachais na hEorpa ag éirí níos fite fuaite trí chúpláil an mhargaidh. Sa loighic sin, d’fhéadfadh tarchur fisiciúil cur isteach ar phrionsabail an mhargaidh inmheánaigh leictreachais i.e. an úsáid is éifeachtúla a bhaint as cumais trasteorann. Maidir le tionscadail chomhpháirteacha le tríú tíortha, ba cheart a thabhairt faoi deara go gceanglaítear le RED Airteagal 11 go mbeidh acmhainn dhóthanach idirnaisc ann chun go n-áireofaí an leictreachas arna tháirgeadh i sciar fuinnimh inathnuaite an Bhallstáit (23). |
| --- |

Tarchur fisiciúil i gcomparáid le tarchur fíorúil leictreachais i dtionscadail chomhair

Is féidir idirdhealú a dhéanamh freisin idir tionscadail chomhair i dtaobh an bhfuil tarchur fisiciúil leictreachais arna tháirgeadh ag teastáil ina leith nó nach bhfuil. Go suntasach, d’fhéadfadh sé go gceapadh tíortha ar mhaith leo a slándáil fuinnimh fhadtéarmach a mhéadú go bhfuil tarchur fisiciúil tarraingteach. Chomh maith leis sin, d’fhéadfaí formhuiniú poiblí an tionscadail comhair sa tír is ceannaitheoir a mhéadú leis agus an tionscadal a dhéanamh níos “inbhraite”. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé nach mbeadh tarchur fisiciúil ina rogha i gcónaí toisc go mbaineann dúshláin theicniúla shonracha leis, rud a éilíonn idirnasc dhóthanach agus bonneagar eangaí idir na tíortha comhoibritheacha. D’fhéadfadh sé a bheith casta má éilítear tarchur fisiciúil leictreachais nuair nach bhfuil na tíortha comhoibritheacha ina gcomharsana toisc go gcaithfear tíortha eile a chur san áireamh i ndearadh agus in idirbheartaíocht an chomhair. Dá bhrí sin, ceapann go leor tíortha go bhfuil sé níos éasca gan tarchur fisiciúil leictreachais a éileamh. Argóint eile i bhfabhar gan tarchur fisiciúil a éileamh is ea go bhfuil margaí leictreachais na hEorpa ag éirí níos fite fuaite trí chúpláil an mhargaidh. Sa loighic sin, d’fhéadfadh tarchur fisiciúil cur isteach ar phrionsabail an mhargaidh inmheánaigh leictreachais i.e. an úsáid is éifeachtúla a bhaint as cumais trasteorann. Maidir le tionscadail chomhpháirteacha le tríú tíortha, ba cheart a thabhairt faoi deara go gceanglaítear le RED Airteagal 11 go mbeidh acmhainn dhóthanach idirnaisc ann chun go n-áireofaí an leictreachas arna tháirgeadh i sciar fuinnimh inathnuaite an Bhallstáit (23).

Coinníollacha teorann

Tá roinnt tosca ann a imríonn tionchar mór ar dháileadh costas agus tairbhí i dtionscadail chomhair RES agus ní mór iad a chur san áireamh. Aon choinníollacha teorann a bhfuil tionchar acu ar fheidhmiú an tionscadail agus ar a leabú sa chóras fuinnimh i gcoitinne, ní mór iad a shonrú, toisc go mbeidh tionchar acu ar tháscairí costais is tairbhe.

Sásra comhair agus íocaíochtaí tacaíochta: Chomh maith leis an sásra comhair a roghnaítear, ceann de na príomhrialacha is ea an costas féideartha le haghaidh íocaíochtaí tacaíochta. Cé gur féidir faillí a dhéanamh i gcostais tacaíochta ó dhearcadh sochaíodh toisc nach bhfuil iontu ach aistriú ó pháirtí amháin go páirtí eile (e.g ón rialtas go dtí an forbróir), tagann siad isteach sa scéal nuair a phleanáiltear aistriú scaireanna RES.

Córas um roghnú láithreáin agus um nasc eangaí: Tá tionchair mhóra ag an bpróiseas maidir le láithreáin a roghnú agus ag an gcóras nasctha eangaí ar dháileadh tosaigh costas agus tairbhí agus ar an ngá atá le cúiteamh freisin, toisc go n-íocfaidh CTOnna na costais ghaolmhara agus go mbeidh siad le feiceáil i dtaraifí eangaí, nó go gcuirfear san áireamh iad sa tairiscint i gceant agus go maoineofar iad ón scéim tacaíochta agus, dá bharr sin, agus ó íocóirí tobhaigh iad. Tá impleachtaí aige sin ar an bpáirtí a bheidh le cúiteamh.

Cineál íocaíochta tacaíochta: Ag brath ar chineál na híocaíochta tacaíochta, i.e. préimh sheasta, préimh aistritheach, bíonn costais tacaíochta RES soiléir ón tús nó braithfidh siad ar fhorbairt praghsanna an mhargaidh leictreachais sa tír óstach nó sna tíortha arna gcomhaontú ag na páirtithe comhoibritheacha. D’fhéadfadh íocaíochtaí a bheith difriúil freisin idir gléasraí aonair atá ina gcuid den chomhthionscadal má bhronntar rátaí tacaíochta difriúla. Ní mór na difríochtaí sin a chur san áireamh agus na luachanna maidir le staidreamh RES á leithdháileadh.

Cur chun feidhme praiticiúil na comhroinnte costais is tairbhe

I bhFíor 1 tugtar forléargas ar na céimeanna nithiúla chun an chomhroinnt costais is tairbhe a chur chun feidhme maidir le tionscadail chomhair a dhírítear ar shócmhainní giniúna. Tugtar míniú níos mionsonraithe orthu sin sna ranna seo a leanas.

Image 1

Fíor 1

Céimeanna i gcomhroinnt costais is tairbhe maidir le sócmhainní giniúna

Céim 1: Dul siar ar an CBA bunaidh a

Tá CBA sochaíoch críochnúil ina réamhriachtanas chun costais agus tairbhí a leithdháileadh idir na Ballstáit agus páirtithe eile. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé nár leor é mar bhonn chun a ndáileadh a idirbheartú. Mar sin, caithfear dul siar ar an CBA agus síneadh a chur leis. Imeoidh na tíortha comhoibritheacha ó liosta na gcostas agus na dtairbhí arna sainaithint sa CBA agus cuirfidh siad costais tacaíochta leis. Beidh orthu a bhreithniú an gcuirfear tuilleadh táscairí costais agus tairbhe leo a mbeidh tionchar acu ar dháileadh tosaigh na gcostas agus na dtairbhí in aghaidh gach páirtí leasmhair a athmheasfar.

Chun comhleanúnachas a choinneáil leis na móréifeachtaí arna sainaithint, ba cheart go dtógfaí roinnt na gcostas agus na dtairbhí ar an CBA a mhéid is féidir agus go gcoinneofaí na príomhchoinníollacha teorann. Mar gheall ar chúiseanna teicniúla nó rialála agus sonraí suiteála an tionscadail, leithdháilfear costais agus tairbhi ar pháirtí amháin nó ar an bpáirtí eile ar dtús. Beidh na glanchostais agus na glantairbhí sin in aghaidh gach páirtí leasmhair a shainaithneofar sa CBA ina dtúsphointe d’aon bhreithnithe eile. Nuair a bheidh tuiscint acu ar leithdháileadh tosaigh na gcostas agus na dtairbhí, ní mór cur chuige comhordaithe maidir lena n-ath-leithdháileadh a chomhaontú idir na páirtithe uile lena mbaineann, agus beidh sé faoi gach tír chomhoibritheach í féin costais náisiúnta a ath-leithdháileadh de réir sainiúlachtaí náisiúnta.

Liostaítear sa tábla seo a leanas táscairí costais is tairbhe, na páirtithe lena mbaineann agus conas a d’fhéadfaí iad sin a choigeartú nó a thabhairt isteach ag bogadh ó CBA go comhroinnt costais agus is tairbhe. An cur chuige is simplí ná imeacht ón CBA bunaidh agus costais tacaíochta a chur in ionad na gcostas giniúna.

| Táscaire costais is tairbhe | Páirtí lena mBaineann | Tionchar |
| --- | --- | --- |
| Caiteachas caipitil agus caiteachais oibriúcháin (CAPEX/OPEX) na giniúna | Forbróirí sócmhainní giniúna | Is é an forbróir sócmhainní giniúna a íocann CAPEX/OPEX as giniúint ar dtús agus déantar iad a athmhaoiniú de ghnáth trí ioncam margaidh agus/nó íocaíochtaí scéime tacaíochta. |
| Ioncam margaidh | Forbróirí sócmhainní giniúna | Ag brath ar an socrú margaidh, saothróidh an forbróir ioncam ón margadh leictreachais. |
| Íocaíochtaí tacaíochta | Stáit / Forbróirí sócmhainní Giniúna | Is gnách go mbaineann saoráidí fuinnimh inathnuaite leas as íocaíochtaí tacaíochta. I bprionsabal, bíonn córas maoiniúcháin an Stáit ina bhfuil an gléasra suite i bhfeidhm. Ní ionann éifeacht athdháilte bunaithe ar an margadh agus comhroinnt fhéideartha na n-íocaíochtaí tacaíochta idir na Ballstáit, ach is cinneadh bunúsach é faoi chuimsiú an chur chuige comhair. |
| Baint Amach sprioc RES | Na Ballstáit | Ar dtús, leithdháilfear baint amach sprioc ROS ar an mBallstát ina bhfuil an gléasra suite. Amhail íocaíochtaí tacaíochta, beidh idirbheartaíocht idir na Ballstáit maidir le baint amach sprioc RES a leithdháileadh i bhfoirm staidreamh RES. |
| Éifeachtaí praghais leictreachais (praghas margaidh mórdhíola) | Stáit | D’fhéadfadh tionchar a bheith ag tionscadail chomhair ar phraghsanna leictreachais sna criosanna tairisceana lena mbaineann. Bíonn tionchar aige sin, dá réir sin, ar na praghsanna leictreachais do thomhaltóirí. Cé nach dócha go gcúiteofar na héifeachtaí sin, d’fhéadfadh sé a bheith mar chuid de na cúinsí polaitiúla le haghaidh tionscadal comhair. |
| Astaíochtaí CO2 agus astaíochtaí eile | Stáit | Athruithe ar leibhéil astaíochta CO2 agus neamh-CO2 mar gheall ar an tionscadal comhair. |
| Acmhainneacht RES a úsáid | Stáit | D’fhéadfadh sé nach mbeadh an acmhainn chéanna ar fáil don Stát ina bhfuil an tsaoráid um chomhar chun an sprioc intíre a bhaint amach. |
| Iarchur infheistíochta acmhainne breise táirgthe RES | Stáit | Tionscadail eile (baile) a chur siar mar gheall ar dhul isteach sa tionscadal comhair. |
| Éifeachtaí breise | Stáit | D’fhéadfadh tionchair eile a bheith ann, amhail éifeachtaí mhargadh an tsaothair, éifeachtaí comhshaoil, éifeachtaí ar buálaíocht, etc. Ag brath ar a gcineál, d’fhéadfadh sé go mbeadh sé deacair na héifeachtaí breise sin a chainníochtú, ach d’fhéadfadh ról a bheith aige san idirbheartaíocht pholaitiúil. |
| Caiteachas caipitil agus caiteachais oibriúcháin (CAPEX/OPEX) maidir le bonneagar | CTOanna | I bhformhór na gcásanna, is iad CTOnna atá i gceannas ar réamh-mhaoiniú na sócmhainne bonneagair, lena n-áirítear nasc le neart ar an talamh agus ar an gcladach. Áirítear ar CAPEX/OPEX le haghaidh bonneagar idirnascaire agus costais a d’fhéadfadh a bheith ag baint le nascadh na heangaí. Déantar iad a leithdháileadh ar dtús ar CTO amháin nó níos mó, déantar iad a athmhaoiniú trí chíosanna ó phlódú agus trí mhuirir líonra sna criosanna/tíortha tairisceana faoi seach. |
| Cíosanna ó phlódú | CTO | Ag brath ar an socrú margaidh, d’fhéadfadh sé go mbeadh tuilleadh ó chíosanna ó phlódú ann. |
| Athsheoladh breise nó cúlchiste athsheolta | CTO | Féadfaidh CTOnna athsheoladh a mhéadú nó a laghdú mar thoradh ar an tionscadal comhair. Gnóthaíonn an CTO na costais athsheolta trí tharaifí eangaí. |
| Éifeachtaí breise, amhail éifeachtaí ar sholúbthacht an chórais nó iarchur infheistíochta an bhonneagair | CTO | Éifeachtaí dearfacha nó diúltacha ar sholúbthacht an chórais nó ar éifeachtaí amhail athneartú bonneagair a chur siar. |

Táscaire costais is tairbhe

Páirtí lena mBaineann

Tionchar

Caiteachas caipitil agus caiteachais oibriúcháin (CAPEX/OPEX) na giniúna

Forbróirí sócmhainní giniúna

Is é an forbróir sócmhainní giniúna a íocann CAPEX/OPEX as giniúint ar dtús agus déantar iad a athmhaoiniú de ghnáth trí ioncam margaidh agus/nó íocaíochtaí scéime tacaíochta.

Ioncam margaidh

Forbróirí sócmhainní giniúna

Ag brath ar an socrú margaidh, saothróidh an forbróir ioncam ón margadh leictreachais.

Íocaíochtaí tacaíochta

Stáit / Forbróirí sócmhainní Giniúna

Is gnách go mbaineann saoráidí fuinnimh inathnuaite leas as íocaíochtaí tacaíochta. I bprionsabal, bíonn córas maoiniúcháin an Stáit ina bhfuil an gléasra suite i bhfeidhm. Ní ionann éifeacht athdháilte bunaithe ar an margadh agus comhroinnt fhéideartha na n-íocaíochtaí tacaíochta idir na Ballstáit, ach is cinneadh bunúsach é faoi chuimsiú an chur chuige comhair.

Baint Amach sprioc RES

Na Ballstáit

Ar dtús, leithdháilfear baint amach sprioc ROS ar an mBallstát ina bhfuil an gléasra suite. Amhail íocaíochtaí tacaíochta, beidh idirbheartaíocht idir na Ballstáit maidir le baint amach sprioc RES a leithdháileadh i bhfoirm staidreamh RES.

Éifeachtaí praghais leictreachais (praghas margaidh mórdhíola)

Stáit

D’fhéadfadh tionchar a bheith ag tionscadail chomhair ar phraghsanna leictreachais sna criosanna tairisceana lena mbaineann. Bíonn tionchar aige sin, dá réir sin, ar na praghsanna leictreachais do thomhaltóirí. Cé nach dócha go gcúiteofar na héifeachtaí sin, d’fhéadfadh sé a bheith mar chuid de na cúinsí polaitiúla le haghaidh tionscadal comhair.

Astaíochtaí CO2 agus astaíochtaí eile

Stáit

Athruithe ar leibhéil astaíochta CO2 agus neamh-CO2 mar gheall ar an tionscadal comhair.

Acmhainneacht RES a úsáid

Stáit

D’fhéadfadh sé nach mbeadh an acmhainn chéanna ar fáil don Stát ina bhfuil an tsaoráid um chomhar chun an sprioc intíre a bhaint amach.

Iarchur infheistíochta acmhainne breise táirgthe RES

Stáit

Tionscadail eile (baile) a chur siar mar gheall ar dhul isteach sa tionscadal comhair.

Éifeachtaí breise

Stáit

D’fhéadfadh tionchair eile a bheith ann, amhail éifeachtaí mhargadh an tsaothair, éifeachtaí comhshaoil, éifeachtaí ar buálaíocht, etc. Ag brath ar a gcineál, d’fhéadfadh sé go mbeadh sé deacair na héifeachtaí breise sin a chainníochtú, ach d’fhéadfadh ról a bheith aige san idirbheartaíocht pholaitiúil.

Caiteachas caipitil agus caiteachais oibriúcháin (CAPEX/OPEX) maidir le bonneagar

CTOanna

I bhformhór na gcásanna, is iad CTOnna atá i gceannas ar réamh-mhaoiniú na sócmhainne bonneagair, lena n-áirítear nasc le neart ar an talamh agus ar an gcladach. Áirítear ar CAPEX/OPEX le haghaidh bonneagar idirnascaire agus costais a d’fhéadfadh a bheith ag baint le nascadh na heangaí. Déantar iad a leithdháileadh ar dtús ar CTO amháin nó níos mó, déantar iad a athmhaoiniú trí chíosanna ó phlódú agus trí mhuirir líonra sna criosanna/tíortha tairisceana faoi seach.

Cíosanna ó phlódú

CTO

Ag brath ar an socrú margaidh, d’fhéadfadh sé go mbeadh tuilleadh ó chíosanna ó phlódú ann.

Athsheoladh breise nó cúlchiste athsheolta

CTO

Féadfaidh CTOnna athsheoladh a mhéadú nó a laghdú mar thoradh ar an tionscadal comhair. Gnóthaíonn an CTO na costais athsheolta trí tharaifí eangaí.

Éifeachtaí breise, amhail éifeachtaí ar sholúbthacht an chórais nó iarchur infheistíochta an bhonneagair

CTO

Éifeachtaí dearfacha nó diúltacha ar sholúbthacht an chórais nó ar éifeachtaí amhail athneartú bonneagair a chur siar.

Chun an idirbheartaíocht maidir le comhroinnt costais is tairbhe a shimpliú, ba cheart do na páirtithe caibidlíochta féachaint le liosta na dtáscairí atá le cur san áireamh i gcomhroinnt na gcostas agus na dtairbhí a choinneáil ag méid soláimhsithe. Is iad na táscairí is tábhachtaí maidir le tíortha comhoibríocha costais tacaíochta chomh maith le staidreamh RES. Tá sé de shaoirse ag páirtithe comhoibritheacha tionchair bhreise a chur san áireamh nó topaic a dhéanamh díobh san idirbheartaíocht ar eagla go gceapfaidís go mbeidís suntasach ó thaobh tionchair nó tábhacht pholaitiúil de.

Céim 2: Costais agus tairbhí a leithdháileadh ar na tíortha lena mbaineann

Sa chéad chéim eile, leanfaidh na tíortha comhoibritheacha ar aghaidh leis na costais agus na tairbhí uile a leithdháileadh eatarthu féin, lena n-áirítear na costais tacaíochta, de réir thorthaí an CBA agus ag brath go príomha ar an áit a mbeidh na suiteálacha RES bainte amach/lonnaithe (agus an tír óstach a sheasfaidh formhór na dtionchar indíreach). Ba chóir a thabhairt faoi deara go bhféadfadh sé go mbeadh tionchar ag fadhbanna ó phlódú eangaí ar thíortha eile nach tíortha óstacha ná tíortha is ceannaitheoirí iad. I gcásanna den sórt sin, d’fhéadfaí an comhaontú um chomhroinnt costais is tairbhe a leathnú chuig na tíortha sin.

Tá tionchar láidir ag roghnú na scéime tacaíochta ar chineál riail an leithdháilte. Is féidir le tíortha comhair aontú go gcruthóidh siad a comhchiste/comhscéim nó ceann de scéimeanna tacaíochta náisiúnta na stát comhoibritheach a leathnú chun sreafaí íocaíochta tacaíochta i gcomhair an tionscadail comhair a riar agus praghas aistrithe a chur ar bun mar chúiteamh. I gcás comhscéim tacaíochta, bunóidh tíortha comhoibriteacha a comhchiste go nádúrtha. Os a choinne sin, is gnách go bhfaightear cúiteamh i gcomhair aistrithe staidrimh agus tionscadail chomhpháirteacha trí mheán praghsanna aistrithe. Beidh ar na rialtais teacht ar chomhaontú faoi an leithdháilfear na suiteálacha nua go léir ar aon tír amháin ar dtús, nó an “ndáilfear” iad de réir na tíre a sheasfaidh na costais tacaíochta. Tagann deacracht bhreise chun cinn i gcás nár cinneadh suíomh deiridh na suiteálacha go fóill, agus sa chás sin ní féidir an leithdháileadh deiridh a dhéanamh ach amháin nuair a dhéantar an tairiscint. In aon chás, is inmholta é go mbeidh téarmaí ginearálta an leithdháilte ex-ante aontaithe ag na rialtais cheana féin agus go ndéanann siad coigeartú ex-post.

Céim 3: Leithdháileadh na gcostas ar na haonaid fuinnimh arna tháirgeadh

Ag tógáil ar CBA lenar bunaíodh an t-aschur iomlán ionchasach i dtéarmaí an fhuinnimh a táirgeadh (in GWh), leanfaidh na stáit chomhoibritheacha ar aghaidh leis na costais a leithdháileadh ar aonaid fuinnimh arna tháirgeadh. Ar an gcéad dul síos, beidh orthu achoimre a dhéanamh ar na costais agus ar na tairbhí go léir do gach ceann de na páirtithe comhoibritheacha, as a dtiocfaidh glantairbhe /glanchostas iomlán in aghaidh na tíre. Is é an chéad chéim eile an tsuim sin a leithdháileadh ar an nginiúint ionchasach leictreachais ón tsuiteáil nó ó na suiteálacha i ngach tír chun “costas” a fháil in aghaidh an aonaid den fhuinneamh inathnuaite arna tháirgeadh. D’fhéadfadh na stáit chomhoibritheacha glacadh le meánchostais in aghaidh na suiteála.

Céim 4: Comhaontú maidir le staidreamh fuinnimh inathnuaite a aistríodh chuig an tír eile agus praghas aistrithe (€/kWh)

Sa chéad chéim eile, ba cheart do na Ballstáit méid an leictreachais aistrithe agus an phraghais in aghaidh an kWh a aistrithe a shocrú ansin. D’fhéadfadh an t-aistriú tarlú go fisiciúil nó ar bhealach fíorúil amháin, trí staidreamh RES. Ríomhfar an praghas aistrithe bunaithe ar shuim iomlán ionchasach an leictreachais a ghinfear. Soláthraítear léiriú maith le ríomh an phraghais aistrithe ar an méid iomchuí, ach tá roinnt scóip ag na stáit chomhoibritheacha chun dul i mbun idirbheartaíochta a thugtar le coigilteas costais an chomhair.

Féadfaidh na Ballstáit a ghlacann páirt in aistriú staidrimh a chomhaontú cineálacha éagsúla conarthaí a úsáid, amhail comhaontuithe ex-post, comhaontuithe ex-ante ar an láthair nó conarthaí rogha. Is féidir meascáin de na cineálacha conarthaí sin a dhéanamh freisin agus d’fhéadfaí rioscaí don dá pháirtí a mhaolú leo. Ní mór praghas aonaid a idirbheartú, ag imeacht ó na praghsanna tacaíochta tagartha intíre do theicneolaíochtaí éagsúla fuinnimh inathnuaite agus ag cur costais bheartaíochta san áireamh chomh maith le costais ionchasacha um neartú eangaí. Dealófar tairbhí indíreacha don tír óstach.

Tá sé tábhachtach a admháil freisin go mbeidh méid áirithe éiginnteachta ann i gcónaí maidir leis an anailís ex-ante ar thionscadail chomhair trasteorann nach féidir a dhíothú. Féadfaidh na páirtithe déileáil le héiginnteacht ar bhealaí éagsúla agus is féidir iad a mhaolú trí anailís íogaireachta agus seiceálacha stóinseachta. I gcásanna comhair nach bhfuil chomh casta sin, féadfaidh tionscnóirí tionscadail a chinneadh glacadh díreach leis an éiginnteacht agus leis na difríochtaí idir na costais agus na tairbhí a eascraíonn aisti agus féadfaidh siad ranníocaíocht ex-ante a idirbheartú ar bhonn polaitiúil. I gcásanna comhair atá níos casta agus níos cuimsithí, tá sé inmholta, áfach, clásal athbhreithnithe a chur sa chomhaontú comhair ar féidir le páirtí amháin nó ceachtar de na páirtithe é a ghníomhachtú chun féachaint athuair ar roinnt na gcostas agus na dtairbhí i gcás imeachtaí suntasacha. Féadfar é a spreagadh, mar shampla, má shroicheann imeachtaí tairseach chomhaontaithe. Is é an tríú rogha rialacha um chomhroinnt a shainiú maidir le cúiteamh a d’fhéadfadh, mar shampla, a bheith ag brath ar na costais tacaíochta iarbhír is gá de réir mar a chinnfí iad ar bhonn ex-post.

Céim 5: Aistrithe airgeadais a institiúidiú

Ar deireadh, ní mór teacht ar chomhaontú idir na páirtithe comhoibritheacha maidir le modhanna aistrithe airgeadais. I dtéarmaí “airgeadra”, d’fhéadfadh an cúiteamh a bheith i bhfoirm íocaíochtaí airgid nó aistriú staidrimh RES. Cé go dtugtar cúiteamh idir CTOnna trí íocaíochtaí airgid thirim de ghnáth, féadfaidh stáit a roghnú cúiteamh a fháil in airgead tirim, in aistrithe staidrimh nó i meascán den dá rud.

Cé go bhfuil sé costasach comhchiste a bhunú le haghaidh íocaíochtaí tacaíochta, d’fhéadfadh sé dul chun tairbhe do chomhroinnt na rioscaí idir na stáit rannpháirteacha agus ar an dóigh sin riosca aonair gach ceann acu a laghdú, agus d’fhéadfadh sé a bheith ina bhuntáiste nósanna imeachta a chuíchóiriú, go háirithe i gcás níos mó ná dhá pháirtí chomhoibritheacha agus tionscadail chomhair leantacha lena bhfuil paraiméadair chomhchosúla. I gcás ina gcuirtear comhchiste ar bun, ba cheart go mbeadh na híocaíochtaí leis i gcomhréir le comhroinnt méid sprice RES agus le leithdháileadh na gcostas agus na dtairbhí. In aon chás, d’fhéadfadh sé a bheith tairbhiúil pointí teagmhála aonair a cheapadh le haghaidh aistrithe den sórt sin.

Samplaí den chomhar

Sampla 1: Aistriú Staidrimh

Breithnigh dhá Bhallstát (Ballstát A agus Ballstát B) a d’aontaigh go n-úsáidfidh siad sásra aistrithe staidrimh. Táthar ag súil go mbeidh barrachas fuinnimh in athnuaite ag Ballstát A (an tír dhíola) mar gheall ar an acmhainneacht mhór hidreachumhachta agus gaoithe ar an gcladach agus gur mhaith leis an méid barrachais measta a dhíol. Is iad na príomhchuspóirí atá leis, mar sin, cur le costais an táirgthe áitiúil RES a chumhdach agus an t-ualach ar thomhaltóirí leictreachais intíre a laghdú. Tá bunús dlí náisiúnta ann chun aistrithe staidrimh a úsáid - is é seo an chéad uair a n-úsáidfí é i ndáiríre. Níl Ballstát B (an ceannaitheoir) ar an mbóthar ceart lena spriocanna náisiúnta a bhaint amach agus a chuid acmhainní dílse á n-úsáid aige amháin agus chuimsigh sé úsáid na n-aistrithe staidrimh sa reachtaíocht náisiúnta agus i bpríomhdhoiciméid straitéiseacha ag súil go mbeidh air dul i muinín na spriocanna sin lena spriocanna náisiúnta RES a chomhlíonadh.

Chun an tslándáil phleanála a mhéadú, roghnaíonn an dá Bhallstát praghas an aistrithe a shocrú ex-ante agus íosmhéid fuinnimh inathnuaite a thrádáilfear a shocrú. Tá Ballstát A sásta dul i mbun an chomhaontaithe seo toisc go bhfuil sé ar an mbóthar ceart chun a sprioc intíre féin RES a róchomhlíonadh go suntasach agus is cinnte go mbainfidh sé barrachas RES amach.

Maidir le comhroinnt costais is tairbhe, is iad na costais tacaíochta na príomhchostais a bhreithneofar. Braitheann leibhéal na gcostas tacaíochta a bhreithneofar ar an úsáidtear meánchostais nó costais imeallacha agus cad iad na teicneolaíochtaí tagartha a úsáidtear.

Tá costais bheartaíocht ann freisin a eascraíonn as an gcomhar. Ós rud é gur féidir a bheith ag súil leis go mbeidh siad sin measartha beag agus go mbeidh siad roinnte go cothrom idir Ballstát A agus Ballstát B, d’fhéadfaí go ndéanfaí faillí iontu maidir leis an gcomhroinnt costais is tairbhe. Maidir le héifeachtaí indíreacha, d’fhéadfadh roinnt dul i bhfeidhm ar an tír óstach, amhail laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa, costais chomhtháthaithe córais agus cinnteacht an tsoláthair, ach is féidir a dhíospóid an féidir iad sin a chur chun tairbhe don sásra comhair toisc gur thabhaigh Ballstát A barrachas RES cheana féin sula ndeachaigh sé isteach san aistriú staidrimh le Ballstát B. Dá réir sin, aontaíonn Ballstát A agus B réidh a fháil leis na héifeachtaí sin don chomhroinnt costais is tairbhe agus ní dhíríonn siad ach ar chostais tacaíochta.

Beidh ar Bhallstát A agus B teacht ar chomhaontú ar dtús maidir le híosráta agus caidhp phraghas an aistrithe. Chun íosphraghas na hidirbheartaíocht a chinneadh, ba cheart do Bhallstát A an leibhéal tacaíochta náisiúnta do theicneolaíochtaí éagsúla a bhreithniú. Má tá comhaontú ann maidir le tacú leis an aistriú staidrimh le teicneolaíocht, ba cheart an praghas tacaíochta don teicneolaíocht áirithe sin a roghnú. Mura bhfuil comhaontú den sórt sin ann, is rogha é meánphraghas tacaíochta a ríomh don RES i mBallstát A. Dhéanfaí an praghas ríofa sin a úsáid ansin mar an t-íosphraghas. Maidir leis an gcaidhp phraghais, socraítear é leis an bpraghas d’úsáid áitiúil RES i mBallstát B. Sa teoiric, bíonn tionchar ag an bpraghas aistrithe a thairgeann Ballstáit eile le haghaidh aistrithe staidrimh ar an bpraghas uasta a mbeidh Ballstát B sásta é a íoc freisin. A luaithe a chomhaontaítear an chonair teoiriciúil phraghais, ba cheart do na Ballstáit chomhoibritheacha dul i mbun idirbheartaíochta maidir leis an bpraghas aistrithe iarbhír ar dócha go mbeidh sé laistigh den chonair. Beidh orthu teacht ar réiteach i gcás go mbeidh an t-ioncam ard go leor do Bhallstát A agus go mbeidh an praghas íseal go leor aige do Bhallstát B, ag cruthú tairbhí don dá thaobh ar an gcaoi sin.

Sampla 2: Ag bhreithniú i dTionscadal Comhpháirteach agus Aistriú Staidrimh ar fheirm ghaoithe amach ón gcósta atá nasctha go radacach (gan aistriú fisiciúil trasteorann leictreachais)

Smaoinigh ar thrí Bhallstát (Ballstát A, Ballstát B agus Ballstát C) a chomhaontaíonn tionscadal comhpháirteach ar mhórscála agus úsáid á baint as an sásra comhair faoi seach. Is éard atá sa chomhthionscadal páirc ghaoithe amach ón gcósta atá le tógáil agus le lonnú i gcrios eacnamaíoch eisiach (EEZ) an Bhallstáit A (anseo feasta: an tír óstach) le Ballstát B (anseo feasta: an tír is ceannaitheoir) ag cur leis na costais tacaíochta. Ina theannta sin, comhaontaíonn an tír is ceannaitheoir agus an Ballstát C ar aistriú breise staidrimh, a chomhfhreagraíonn do 10 % de na tairbhí leictreachais inathnuaite a ghintear ón gcomhthionscadal ar phraghas réamhshocraithe. Níl suim ag Ballstát C ach i méid réamhshainithe staidrimh RES a cheannach chun a spriocanna intíre RES a bhaint amach níos tapúla, ach níl aon spéis ar leith aige sa chomhthionscadal.

Is í an tír is ceannaitheoir an spreagadh atá taobh thiar den tionscadal agus comhordaíonn sí rannpháirtíocht na bpáirtithe eile. Ní theastaíonn allmhairiú fisiciúil leictreachais uaidh agus níl aon fheidhmiúlacht idirnascaire mar chuid den tionscadal agus beidh an fheirm ghaoithe nasctha go radacach le cladach na tíre óstaí. Trí chomhoibriú leis an gcomhthionscadal sin, tá súil ag an tír óstach agus ag an tír is ceannaitheoir a gconair RES a chomhlíonadh suas go dtí 2030 agus ina dhiaidh sin ar bhealach níos costéifeachtaí, agus comhthairbhí eacnamaíocha, comhshaoil agus sóisialta a fháil i gcomhthéacs poist a chruthú agus cinnteacht an tsoláthair a fheabhsú.

Ós rud é gur mian leis an Ballstát óstach agus leis na Ballstát is ceannaitheoir araon staidreamh RES a fháil tionscadal a áireofar i dtreo a spriocanna náisiúnta, aontaíonn siad rannchuidiú leis na híocaíochtaí tacaíochta. Glacaimid leis nach mbunaíonn siad comhscéim tacaíochta, ach ina ionad sin go n-aontaíonn siad a scéimeanna intíre atá i bhfeidhm cheana féin maidir le gaoth amach ón gcósta a úsáid, rud a chiallaíonn go láimhseálfaidh gach Ballstát an fheirm ghaoithe amach ón gcósta amhail is dá mba chuid dá scéim tacaíochta inathnuaite féin í. Déantar an tionscadal a dhámhachtain trí chomhthairiscint. Comhaontaítear go gcuirfear praghas tagartha an Bhallstáit óstaigh i bhfeidhm, i.e. glacfaidh an Ballstát is ceannaitheoir praghas tagartha an Bhallstáit óstaigh ina chóras tacaíochta mar bhonn leis an bpréimh a chinneadh. Mar gheall ar thréith cheannródaí an tionscadail, deonaítear eisceacht faoi scéim tacaíochta náisiúnta na tíre is ceannaitheora, rud nach gceadaítear de ghnáth.

Síníonn an t-óstach agus na Ballstáit is ceannaitheoir comhaontú comhair don tionscadal comhpháirteach. Luaitear sa chomhaontú polaitiúil ardleibhéil go leithdháilfear ar gach ceann acu méid an staidrimh RES ón tionscadal a chomhfhreagraíonn don mhéid leictreachais a fhaigheann tacaíocht ón tír sin. Ós rud é go bhfuil an fheirm ghaoithe amach ón gcósta suite in EEZ na tíre óstaí, déanfar é a leithdháileadh mar réamhshocrú ar an staidreamh RES a chaithfí a athdháileadh ansin de réir an chomhaontaithe.

Déanann an t-óstach agus an tír is ceannaitheoir anailís costais is tairbhe, ina sainaithneofar na hearraí costais is tairbhe is ábhartha agus a n-éifeachtaí. Ina n-anailís costais is tairbhe, cinneann siad díriú ar chostais a bhaineann le giniúint fuinnimh, costais chomhtháthaithe córais, astaíochtaí gás ceaptha teasa, truailliú aeir agus truailliú áitiúil eile, cinnteacht an tsoláthair agus éifeachtaí na nuálaíochta. Lena n-éifeachtaí ar an gcomhroinnt costais is tairbhe a chinneadh, áirítear leo freisin costais tacaíochta chomh maith le héifeachtaí ar staidreamh RES agus déanann siad measúnú orthu.

| | Ballstát A


  (óstach) | Ballstát B


  (ceannaitheoir) | Ballstát C
  (aistriú staidrimh) |
| --- | --- | --- | --- |
| Fuinneamh inathnuaite arna ghiniúint | 40 % | 60 % | N/B |
| Staidreamh RES | 40 % | 50 % | 10  % |
| Costais tacaíochta | 40 % | 60 % | N/B |
| Na costais a bhaineann le comhtháthú córas (24) | 100 % | N/B | N/B |
| Coigilteas ar Astaíochtaí GCT | 40 % | 60 % | N/B |
| Truailliú an aeir agus truailliú áitiúil eile | 40 % | 60 % | N/B |
| Slándáil an tsoláthair | 40 % | 60 % | N/B |

Ballstát A

(óstach)

Ballstát B

(ceannaitheoir)

Ballstát C

(aistriú staidrimh)

Fuinneamh inathnuaite arna ghiniúint

40 %

60 %

N/B

Staidreamh RES

40 %

50 %

10  %

Costais tacaíochta

40 %

60 %

N/B

Na costais a bhaineann le comhtháthú córas (24)

100 %

N/B

N/B

Coigilteas ar Astaíochtaí GCT

40 %

60 %

N/B

Truailliú an aeir agus truailliú áitiúil eile

40 %

60 %

N/B

Slándáil an tsoláthair

40 %

60 %

N/B

Comhaontaíonn an dá pháirtí comhoibritheacha díriú ar chostais tacaíochta, ar staidreamh RES agus ar chostais chomhtháthaithe córais ar mhaithe le comhroinnt costais is tairbhe agus réidh a fháil le gach gné eile costais is tairbhe.

Sa chéad chéim eile, leanann an tír óstach agus an tír is ceannaitheoir ar aghaidh leis na costais agus na tairbhí go léir do gach ceann acu a achoimriú, óna bhfaighear an ghlantairbhe/glancostas iomlán in aghaidh an Bhallstáit. Ós rud é gurb í an tír óstach a sheasann iomlán na gcostas comhtháthaithe córais, tabhaíonn sí glanchostas agus éilíonn sí go gcuirfí na costais chomhtháthaithe córais san áireamh i bpraghas an aistrithe.

Go ginearálta, socraítear an scóip idirbheartaíochta don phraghas aistrithe le ranníocaíocht choibhneasta na mBallstát comhoibritheach i leith na gcostas tacaíochta. Ag brath ar an bhfuil na costais tacaíochta níos airde sa Bhallstát is ceannaitheoir nó sa Bhallstát óstach i gcoibhneas lena chéile, beidh tairbhe ag ceann amháin nó ag an gceann eile as an gcomhar maidir leis na híocaíochtaí tacaíochta. Go ginearálta, socraítear an t-íosráta don phraghas aistrithe de réir na gcostas tacaíochta breise arna dtabhú ag ceachtar de na Ballstáit A nó B, is ionann an chaidhp agus coigilteas costais iomlán na tacaíochta.

Glacaimis leis go bhfuil costais tacaíochta a bhaineann go sonrach le teicneolaíocht níos airde sa Bhallstát is ceannaitheoir i gcomparáid leis an mBallstát óstach. Dá bhrí sin beidh coigilteas costais sa Bhallstát is ceannaitheoir mar thoradh ar an gcomhar, agus d’fhéadfadh méadú teacht ar chostais tacaíochta sa Bhallstát óstach (i gcomparáid leis an gcás gan chomhar). Mar sin féin, bíonn glanchoigealtas costais mar thoradh ar an gcomhar toisc go bhfuil na costais tacaíochta iomlána níos ísle sa chás comhair i gcomparáid leis an gcás gan chomhar. Sa sampla, tabhaíonn an Ballstát óstach costais tacaíochta níos airde ná mar a thabhódh sé i gcás gan chomhar a mbeadh cúiteamh airgeadais i bhfoirm aistriú chuig an mBallstát óstach mar thoradh air. Cinnfear leibhéal an phraghais aistrithe trí idirbheartaíocht, ach ba cheart é a shocrú sa dóigh is go dtabharfar dreasachtaí leordhóthanacha leis don dá thír chun a mheas go bhfuil an comhar tairbhiúil, i.e. idon Bhallstát óstach, caithfidh sé a bheith chomh hard ar a laghad, níos airde más féidir, leis na costais tacaíochta bhreise a thabhaítear, agus don Bhallstát is ceannaitheoir, caithfidh sé a bheith níos ísle ná coigilteas costais iomlán an Bhallstáit sin. Ar ndóigh, d’fhéadfadh sé go mbeadh cúiseanna neamh-airgeadais ag tíortha an comhar a fháil a bhféadfadh tionchar a bheith aige ar a dtoilteanas glacadh le praghas aistrithe níos ísle/níos airde.

Ag brath ar mhéid iomlán an fhuinnimh inathnuaite ionchasaigh a ghintear agus na costais a thabhóidh an dá thír, ríomhann siad praghas aistrithe (€/kWh) lena gcuirtear san áireamh freisin deighilt chothrom chostas comhtháthaithe an chórais.

Sampla 3: Tionscadal comhpháirteach ina gcuirtear suiteálacha gréine PV agus aistriú fisiciúil leictreachais san áireamh

Smaoinigh ar dhá Bhallstát (Ballstát A agus Ballstát B) a chomhaontaíonn tionscadal comhpháirteach ar mhórscála trí úsáid a bhaint as an sásra comhair faoi seach. Is éard atá sa tionscadal comhpháirteach ná gléasra mór gréine suite ar an talamh atá suite i mBallstát A (anseo feasta: an tír óstach) agus Ballstát B (anseo feasta: an tír is ceannaitheoir) a íocann as na costais tacaíochta. Tá neart láithreán ar fáil sa tír óstach chun PV gréine agus acmhainneacht ard ghréine a úsáid. Tá sé ar an mbóthar ceart lena a spriocanna náisiúnta RES féin a bhaint amach agus tá suim aige comhoibriú le Ballstáit eile chun úsáid a bhaint as a ró-acmhainneacht chomh maith le borradh a chur faoina mhargadh saothair áitiúil. Os a choinne sin, níl Ballstát B ar an mbóthar ceart lena sprioc a bhaint amach agus is spéis leis úsáid a bhaint as na sásraí comhair chun a sprioc RES a bhaint amach ar chostas níos ísle. Ar an leibhéal polaitiúil, tá na réamhriachtanais cruthaithe aige cheana féin chun úsáid a bhaint as na sásraí comhair, trí oscailt a scéime tacaíochta RES intíre atá neodrach ó thaobh na teicneolaíochta de a cheadú do thionscadail choigríche. Ní spéis le Ballstát A aon cheann de staidreamh RES a bhaineann leis an tionscadal comhair a choinneáil dó féin, rud a chiallaíonn gurb é Ballstáit B a sheasfaidh na costais tacaíochta go hiomlán agus déanfaidh an Ballstát sin an gléasra a chomhtháthú ina scéim intíre féin.

Teastaíonn an t-aistriú fisiciúil leictreachais ó Bhallstát A lena áirithiú nach rachaidh an tionscadal i gcion ar chothromú an mhargaidh baile. Fágann sé sin gur gá cumas tarchurtha agus idirnascaire leordhóthanach trasteorann a bheith ann idir na Ballstáit chomhoibritheacha. Chun anailís a dhéanamh ar chostais agus ar thairbhí na dtionscadal comhair, tá sé sin ábhartha ós rud é gur dócha go mbeidh costas suntasach ag baint le honnmhairiú fisiciúil an leictreachais arna ghiniúint.

Síníonn an t-óstach agus an tír is ceannaitheoir comhaontú comhair don tionscadal comhpháirteach agus déanann siad CBA. Ina n-anailís costais is tairbhe, cinneann siad díriú ar chostais a bhaineann le giniúint fuinnimh, costais chomhtháthaithe córais, astaíochtaí gás ceaptha teasa, truailliú aeir agus truailliú áitiúil eile, cinnteacht an tsoláthair agus éifeachtaí na nuálaíochta. Maidir leis an gcomhroinnt costais is tairbhe, cinneann siad gan díriú ach ar na costais is tábhachtaí, i.e. costais tacaíochta (a sheasfaidh Ballstát B go heisiach), costais ar aistriú fisiciúil fuinnimh (a sheasfaidh Ballstát B), éifeachtaí fostaíochta (do Bhallstát A) agus costais chomhtháthaithe córais (do Bhallstát A chomh maith). Maidir le Ballstát A, is é an phríomhthairbhe is mian leis a fháil as an gcomhar an margadh saothair áitiúil a spreagadh, maidir le Ballstát B, agus is é an príomhshuim na híocaíochtaí tacaíochta is gá chun a spriocanna intíre RES a bhaint amach a ísliú. Ós rud é go bhfuil an dá Bhallstát lánchinnte go bhféadfadh buntáiste a bheith ann don dá pháirtí agus go gcealódh na costais mhóra agus tairbhí móra a chéile, aontaíonn siad gan ach na costais tacaíochta amháin a bhreithniú.

Beidh ar na tíortha teacht ar chomhaontú freisin maidir le praghas tagartha margaidh. Ós rud é gurb é an comhaontú go n-ionchorpróidh Ballstát B an gléasra ina scéim tacaíochta intíre, d’fhéadfaí praghas margaidh tagartha Bhallstát B a úsáid. Maidir leis na costais a bhaineann le leictreachas a aistriú, is é an bealach is simplí chun déileáil leis sin an chostas sin a chur isteach ina dtairiscintí d’fhorbróirí, rud a chiallaíonn go dtiocfaidh méadú ar na costais tacaíochta dá réir.

Chun an praghas aistrithe is dócha a íocfaidh Ballstát B le Ballstát A a chinneadh, is é an chéad bhreithniú an coigilteas is féidir le Ballstát B a dhéanamh i ngeall ar an tionscadal comhair a ríomh, i.e. coigilteas i gcostais tacaíochta. Is éard atá i gceist leis sin án na costais tacaíochta díreacha do PV (25) gréine i mBallstát A agus i mBallstát B a ríomh. Is ionann an difríocht idir an dá cheann agus an bonn chun an praghas aistrithe a idirbheartú.

5   ACHOIMRE AR MHOLTAI LE HAGHAIDH CBA AGUS COMHROINNT COSTAIS AGUS TAIRBHE

Chun achoimre a dhéanamh, leagann na Ballstáit agus tríú tíortha raon roghanna agus céimeanna saoirse saoirse chun anailís a dhéanamh ar chostais agus ar thairbhí agus iad ag gabháil do thionscadail chomhair i réimse an fhuinnimh inathnuaite chun leas a chéile.

Ar an iomlán, ní mór do na tíortha comhoibritheacha dhá cheist lárnacha a fhreagairt. Ar an gcéad dul síos, cén sásra airgeadais agus cén praghas a chuirfidh an tír is ceannaitheoir le costais tacaíochta an tionscadail? Ar an dara dul síos, má chúitíonn an tír is ceannaitheoir an tír óstach as costais a thabhófar sa bhaile agus cén sásra a úsáidfidh sí faoi choinne sin? Mar riail ghinearálta, ba cheart don Bhallstát a íocann na costais tacaíochta staidreamh comhfhreagrach RES a fháil.

Tugtar achoimre sna codanna seo a leanas ar na príomhchéimeanna agus ar na príomh-mholtaí maidir le comhroinnt costais is tairbhe, ag tógail ar anailís costais is tairbhe. Tá an liosta agus na critéir seo gan dochar do na critéir do CBA faoi Rialachán SCE, atá ábhartha do na hiarratais ar stádas tionscadail trasteorann fuinnimh inathnuaite a fháil.

Cur chuige ginearálta agus céimeanna riachtanacha don CBA tosaigh

Moltar do thionscnóirí tionscadail na céimeanna seo a leanas nach bhfuil uileghabhálach a leanúint agus CBA á dhéanamh acu:

| — | Sainaithin páirtithe leasmhara ábhartha |
| --- | --- |

—

Sainaithin páirtithe leasmhara ábhartha

| — | Sonraigh leagan amach thionscadail an tionscadail comhair trasteorann






  — | Páirtithe agus eintitis chomhoibritheacha |
| --- | --- | --- |

—

Sonraigh leagan amach thionscadail an tionscadail comhair trasteorann

—

Páirtithe agus eintitis chomhoibritheacha

| — | Údaráis agus páirtithe leasmhara ábhartha eile a bhféadfadh costais nó tairbhí, amhail forbróirí, CTOnna, ODCanna, etc. dul i bhfeidhm orthu. |
| --- | --- |

—

Údaráis agus páirtithe leasmhara ábhartha eile a bhféadfadh costais nó tairbhí, amhail forbróirí, CTOnna, ODCanna, etc. dul i bhfeidhm orthu.

| — | Suíomh an tionscadail, |
| --- | --- |

—

Suíomh an tionscadail,

| — | Teicneolaíocht a úsáidtear agus dearadh, |
| --- | --- |

—

Teicneolaíocht a úsáidtear agus dearadh,

| — | Gnéithe nó tréithe teicniúla ábhartha eile, |
| --- | --- |

—

Gnéithe nó tréithe teicniúla ábhartha eile,

| — | Acmhainn/méid an tionscadail, |
| --- | --- |

—

Acmhainn/méid an tionscadail,

| — | Tréimshe, |
| --- | --- |

—

Tréimshe,

| — | An cineál aschuir agus seirbhísí atá beartaithe, agus |
| --- | --- |

—

An cineál aschuir agus seirbhísí atá beartaithe, agus

| — | Comhpháirteanna breise ábhartha |
| --- | --- |

—

Comhpháirteanna breise ábhartha

| — | Sainigh cás frithfhíorasach cuí, lena n-áirítear a leagan amach (na gnéithe céanna mar atá thuas) |
| --- | --- |

—

Sainigh cás frithfhíorasach cuí, lena n-áirítear a leagan amach (na gnéithe céanna mar atá thuas)

| — | Liostaigh an costas agus na tairbhí go léir atá le cur san áireamh |
| --- | --- |

—

Liostaigh an costas agus na tairbhí go léir atá le cur san áireamh

| — | Cur chuige agus modheolaíochtaí ríomha a chomhaontú do tháscairí CBA |
| --- | --- |

—

Cur chuige agus modheolaíochtaí ríomha a chomhaontú do tháscairí CBA

| — | Bailigh na sonraí is déanaí ó fhoinsí deimhnithe náisiúnta, Eorpacha agus idirnáisiúnta |
| --- | --- |

—

Bailigh na sonraí is déanaí ó fhoinsí deimhnithe náisiúnta, Eorpacha agus idirnáisiúnta

| — | Táscairí inchainníochtaithe a chainníochtú agus luach airgid a chur orthu mura bhfuil sin róchostasach agus tabhair tuairisc i bhfocail ar éifeacht na dtáscairí nach bhfuil luach airgid curtha orthu |
| --- | --- |

—

Táscairí inchainníochtaithe a chainníochtú agus luach airgid a chur orthu mura bhfuil sin róchostasach agus tabhair tuairisc i bhfocail ar éifeacht na dtáscairí nach bhfuil luach airgid curtha orthu

| — | Ríomh deilt NPVanna an tionscadail comhair trasteorann agus a cháis fhrithfhíorasaigh |
| --- | --- |

—

Ríomh deilt NPVanna an tionscadail comhair trasteorann agus a cháis fhrithfhíorasaigh

| — | Scríobh anailís agus bíodh mínithe léi |
| --- | --- |

—

Scríobh anailís agus bíodh mínithe léi

| — | Deimhnigh torthaí le húdaráis ábhartha agus le saineolaithe (neamhspleácha) eile |
| --- | --- |

—

Deimhnigh torthaí le húdaráis ábhartha agus le saineolaithe (neamhspleácha) eile

| — | Beachtaigh an anailís de réir mar is gá trí na sonraí agus/nó tríd an modheolaíocht a choigeartú |
| --- | --- |

—

Beachtaigh an anailís de réir mar is gá trí na sonraí agus/nó tríd an modheolaíocht a choigeartú

Ní gá go mbeadh ord na gcéimeanna seicheamhach agus d’fhéadfadh sé a bheith atriallach i gcásanna áirithe. Féadfaidh na Ballstáit smaoineamh ar phointí teagmhála aonair a chur ar bun chun tacú le tionscnóirí tionscadail sna céimeanna sin, go háirithe sonraíocht leagan amach tionscadail an tionscadail comhair trasteorann.

Bain leas as an CBA a oiread agus is féidir

Tá CBA sochaíoch críochnúil ina réamhriachtanas chun costais agus tairbhí a leithdháileadh idir na Ballstáit agus páirtithe eile. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé nár leor é mar bhonn chun a ndáileadh a idirbheartú. Mar sin, caithfear dul siar ar an CBA agus síneadh a chur leis.

Ba cheart do na páirtithe comhoibritheacha a áirithiú go mbainfidh siad leas as an CBA a mhéid is féidir chun comhleanúnachas a choinneáil leis na príomhéifeachtaí a sainaithníodh. Ní ceadmhach sainmhíniú an tionscadail, na sonraí a úsáidtear, an cás bunaidh agus na coinníollacha teorann a athrú agus ba cheart na glanluachanna a ríomhtar sa CBA a úsáid mar thúsphointe le haghaidh tuilleadh plé. Aon choinníollacha teorann a bhfuil tionchar acu ar fheidhmiú an tionscadail agus ar a leabú sa chóras fuinnimh i gcoitinne, ní mór iad a shonrú, toisc go mbeidh tionchar acu ar tháscairí costais is tairbhe.

Beidh an socrú na comhroinnte costais is tairbhe mar thoradh ar phróiseas idirbheartaíochta idir na páirtithe comhoibritheacha sa deireadh. Ba cheart go mbeadh solúbthacht acu le teacht ar chomhaontú maidir leis na costais agus na tairbhí a chuirfear san áireamh. Ní mór don CBA an chothromaíocht idir castacht agus costais bheartaíochta a theorannú go leibhéal soláimhsithe agus iarracht a dhéanamh gach toisc ábhartha a chur san áireamh.

Prionsabail na comhroinnte costais is tairbhe

Ba cheart an chomhroinnt costais is tairbhe a bhunú ar chothroime i.e. nach bhfaighidh aon pháirtí tairbhe neamh-chomhréireach / nach mbeidh costais neamh-chomhréireacha orthu mar gheall ar an gcomhar is féidir a bhaint amach trí chúiteamh a thabhairt do na páirtithe go léir i gcomhréir lena rannchuidiú, infheidhmitheacht i.e. castacht agus dá réir sin costais bheartaíochta a laghdú go dtí méid soláimhsithe trí theorainn a chur leis na páirtithe agus leis na catagóirí costais is tairbhe do na páirtithe is tábhachtaí, agus léiriú ar chostais agus ar thairbhí iarbhír (agus teacht ar chomhaontú maidir le socruithe féideartha a imíonn uathu sin ag céim níos déanaí amháin).

Castacht a laghdú

Tá sé léirithe le taithí a fuarthas roimhe seo ar shásraí comhair gur féidir le castacht rudaí a chur trína chéile agus go bhfuil dóchúlacht níos airde ann go dteipfidh ar shocruithe idirbheartaíochta le páirtithe leasmhara iomadúla. Is féidir é sin a mhaolú, áfach, má aontaíonn na tíortha comhoibritheacha ar dtús ar bhunphrionsabail agus ar théarmaí an chomhair agus gan leanúint ar aghaidh leis na sonraí a idirbheartú go mbeidh sé sin déanta. Ina theannta sin, d’fhéadfadh comhaontuithe polaitiúla ardleibhéil maidir le comhroinnt costas agus tairbhí cuidiú mar a bhí an cás sa tSualainn agus san Iorua, agus a scéim tacaíochta comhpháirteach á hidirbheartú acu.

Déileáil le héiginnteacht agus í a chur san áireamh sa chinnteoireacht

Ós rud é nach féidir faisnéis faoi chostais, faoi thairbhí agus faoi rioscaí a bheith ar eolas go cinnte, tá éiginnteacht ina cuid nádúrtha den phróiseas agus ní mór í a chur san áireamh dá réir. Is féidir é a mhaolú trí anailís íogaireachta agus seiceálacha stóinseachta.

Glacadh poiblí

Maidir le glacadh poiblí, tá sé inmholta d’aon tionscadal comhair aghaidh a thabhairt ar rannpháirtíocht phoiblí go luath agus go réamhghníomhach chun míbhuntáistí a sheachaint níos déanaí. Aon chostais agus tairbhí díreacha agus indíreacha a bhaineann leis an gcomhar chomh maith leis an gcur chuige foriomlán maidir lena leithdháileadh idir na comhpháirtithe comhoibritheacha, ba cheart tuairisc shoiléir a thabhairt orthu agus iad a chur in iúl don phobal.

6   TEIMPLEAD DO CHOMHAONTU IDIR-RIALTASACH

Cuid I. Cuspóir agus Mínithe

Airteagal maidir leis an gcuspóir

| — | Ba cheart do na Ballstáit cuspóir an Chomhaontaithe Idir-Rialtasaigh (IGA) a thabhairt dá n-aire. Sampla i gcomhthéacs NSEC ná tógáil acmhainne breise giniúna fuinnimh inathnuaite sa Mhuir Thuaidh a éascú. Cinntear an cuspóir idir na Ballstáit chomhoibritheacha. |
| --- | --- |

—

Ba cheart do na Ballstáit cuspóir an Chomhaontaithe Idir-Rialtasaigh (IGA) a thabhairt dá n-aire. Sampla i gcomhthéacs NSEC ná tógáil acmhainne breise giniúna fuinnimh inathnuaite sa Mhuir Thuaidh a éascú. Cinntear an cuspóir idir na Ballstáit chomhoibritheacha.

Airteagal maidir le sainmhínithe

| — | Ba cheart do na Ballstáit na téarmaí is tábhachtaí a áirítear sa Chomhaontú Idir-Rialtasach a shainiú. Áirithítear leis sin comhthuiscint na bpáirtithe lena mbaineann agus feabhsaítear stóinseacht dhlíthiúil an chomhaontaithe. |
| --- | --- |

—

Ba cheart do na Ballstáit na téarmaí is tábhachtaí a áirítear sa Chomhaontú Idir-Rialtasach a shainiú. Áirithítear leis sin comhthuiscint na bpáirtithe lena mbaineann agus feabhsaítear stóinseacht dhlíthiúil an chomhaontaithe.

Cuid II. Sásra comhair

Airteagal maidir leis an sásra comhair

| — | Ba cheart cur síos a dhéanamh sa ghné seo ar leabú dlíthiúil an chomhair i gcomhthéacs RED, i.e. cé acu an roghnaítear aistriú staidrimh, tionscadal comhpháirteach (le Ballstát eile AE nó tríú tír) nó comhscéim tacaíochta. |
| --- | --- |

—

Ba cheart cur síos a dhéanamh sa ghné seo ar leabú dlíthiúil an chomhair i gcomhthéacs RED, i.e. cé acu an roghnaítear aistriú staidrimh, tionscadal comhpháirteach (le Ballstát eile AE nó tríú tír) nó comhscéim tacaíochta.

Cuid III. Sonraíochtaí an chomhair

Airteagal maidir le raon feidhme an chomhair

| — | Ba cheart do na Ballstáit raon feidhme an chomhair a shonrú: 1) Úsáid RES amháin, 2) bonneagar a chur leis an gcomhar, 3) gnéithe nuálaíochta a chur leis an gcomhar (amhail stóráil, saoráidí comhshó, etc.) |
| --- | --- |

—

Ba cheart do na Ballstáit raon feidhme an chomhair a shonrú: 1) Úsáid RES amháin, 2) bonneagar a chur leis an gcomhar, 3) gnéithe nuálaíochta a chur leis an gcomhar (amhail stóráil, saoráidí comhshó, etc.)

Airteagal maidir leis an scéim tacaíochta a roghnaíodh

| — | Ba cheart do na Ballstáit an scéim tacaíochta arna cur i bhfeidhm shonrú (an t-óstach, BS ranníocach nó scéim nua tacaíochta). Má úsáidtear scéim atá ann cheana, ba cheart do na Ballstáit tagairt a dhéanamh don bhunús dlí ábhartha. |
| --- | --- |

—

Ba cheart do na Ballstáit an scéim tacaíochta arna cur i bhfeidhm shonrú (an t-óstach, BS ranníocach nó scéim nua tacaíochta). Má úsáidtear scéim atá ann cheana, ba cheart do na Ballstáit tagairt a dhéanamh don bhunús dlí ábhartha.

Airteagal maidir leis an scéim tacaíochta nua (infheidhme maidir le comhscéimeanna tacaíochta amháin)

| — | Ba cheart do na Ballstáit gnéithe teicniúla na scéime tacaíochta a shonrú. Is iad seo a leanas na gnéithe atá le breithniú:






  a. | Comhar tionscadail aonair / ilthionscadal |
| --- | --- | --- |

—

Ba cheart do na Ballstáit gnéithe teicniúla na scéime tacaíochta a shonrú. Is iad seo a leanas na gnéithe atá le breithniú:

a.

Comhar tionscadail aonair / ilthionscadal

| b. | Acmhainn/meid uasta (méid MW suiteáilte nó MWh atá le haistriú) |
| --- | --- |

b.

Acmhainn/meid uasta (méid MW suiteáilte nó MWh atá le haistriú)

| c. | Teicneolaíocht incháilithe (teicneolaíochtaí) |
| --- | --- |

c.

Teicneolaíocht incháilithe (teicneolaíochtaí)

| d. | Suíomh nó próiseas do roghnú láithreáin agus réamhfhorbairt |
| --- | --- |

d.

Suíomh nó próiseas do roghnú láithreáin agus réamhfhorbairt

| e. | Córas nasctha na heangaí |
| --- | --- |

e.

Córas nasctha na heangaí

| f. | Cineál tacaíochta |
| --- | --- |

f.

Cineál tacaíochta

| g. | Dearadh Tairisceana / Ceant |
| --- | --- |

g.

Dearadh Tairisceana / Ceant

| h. | Comhaontú maidir le fógra státchabhrach |
| --- | --- |

h.

Comhaontú maidir le fógra státchabhrach

Airteagal maidir le socrú margaidh ábhartha

| — | Ba cheart do na Ballstáit an socrú margaidh ábhartha (mar shampla margadh tagartha ainmnithe) don tionscadal comhair agus aon fhorálacha breise ábhartha a d’fhéadfadh a bheith san áireamh a shonrú. |
| --- | --- |

—

Ba cheart do na Ballstáit an socrú margaidh ábhartha (mar shampla margadh tagartha ainmnithe) don tionscadal comhair agus aon fhorálacha breise ábhartha a d’fhéadfadh a bheith san áireamh a shonrú.

Airteagal maidir leis an anailís costais is tairbhe agus an leithdháileadh trasteorann costas

| — | Ba cheart do na Ballstáit teacht ar chomhaontú maidir leis an anailís costais is tairbhe agus maidir leis an leithdháileadh trasteorann costais.






  — | I gcás comhar simplí, féadfar staidreamh RES a aistriú maidir leis an bpraghas aistrithe a comhaontaíodh. Sa chás comhair sin, ba cheart an anailís ar chostais agus ar thairbhí a choinneáil chomh simplí agus is féidir, rud a laghdóidh na costais bheartaíochta. |
| --- | --- | --- |

—

Ba cheart do na Ballstáit teacht ar chomhaontú maidir leis an anailís costais is tairbhe agus maidir leis an leithdháileadh trasteorann costais.

—

I gcás comhar simplí, féadfar staidreamh RES a aistriú maidir leis an bpraghas aistrithe a comhaontaíodh. Sa chás comhair sin, ba cheart an anailís ar chostais agus ar thairbhí a choinneáil chomh simplí agus is féidir, rud a laghdóidh na costais bheartaíochta.

| — | Maidir le comhar níos casta (nó nuair a bheidh rochtain ar chistiú trasteorann RES á lorg ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa agus /nó maoiniú bonneagair) d’fhéadfadh sé go mbeadh gá le CBA níos cuimsithí. Sa Chomhaontú Idir-Rialtasach, ba cheart tagairt a dhéanamh sa roinn seo do na ríomhanna CBA atá ar fáil agus don chur chuige CBCA a bheidh mar thoradh air sin.






  — | Glandochar sóisialta a shainaithint |
| --- | --- | --- |

—

Maidir le comhar níos casta (nó nuair a bheidh rochtain ar chistiú trasteorann RES á lorg ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa agus /nó maoiniú bonneagair) d’fhéadfadh sé go mbeadh gá le CBA níos cuimsithí. Sa Chomhaontú Idir-Rialtasach, ba cheart tagairt a dhéanamh sa roinn seo do na ríomhanna CBA atá ar fáil agus don chur chuige CBCA a bheidh mar thoradh air sin.

—

Glandochar sóisialta a shainaithint

| — | Dáileadh na bpríomhchostas agus na bpríomhthairbhí i measc na bpáirtithe |
| --- | --- |

—

Dáileadh na bpríomhchostas agus na bpríomhthairbhí i measc na bpáirtithe

| — | Íocaíochtaí cúitimh a bhaint amach idir na Ballstáit (lena n-áirítear sciar na gcostas tacaíochta a mhaoiníonn gach comhpháirtí comhair, agus dáileadh staidreamh RES a bheidh mar thoradh air sin chun críocha rannchuidiú na sprice) |
| --- | --- |

—

Íocaíochtaí cúitimh a bhaint amach idir na Ballstáit (lena n-áirítear sciar na gcostas tacaíochta a mhaoiníonn gach comhpháirtí comhair, agus dáileadh staidreamh RES a bheidh mar thoradh air sin chun críocha rannchuidiú na sprice)

| — | Nós imeachta íocaíochta |
| --- | --- |

—

Nós imeachta íocaíochta

| — | Fógra don Choimisiún Eorpach de réir mar a cheanglaítear le RED |
| --- | --- |

—

Fógra don Choimisiún Eorpach de réir mar a cheanglaítear le RED

Airteagal ar oibleagáidí na bpáirtithe

| — | Anseo, ba cheart do na Ballstáit chomhoibritheacha na freagrachtaí a shainiú i gcomhréir leis an gcineál comhair arna roghnú chomh maith le nósanna imeachta agus córas lena n-éascaítear faireachán, rianú agus eisiúint cruthúnais agus fíoruithe (lena n-áirítear aistriú sonraí: ábhar, formáid agus uainiú). |
| --- | --- |

—

Anseo, ba cheart do na Ballstáit chomhoibritheacha na freagrachtaí a shainiú i gcomhréir leis an gcineál comhair arna roghnú chomh maith le nósanna imeachta agus córas lena n-éascaítear faireachán, rianú agus eisiúint cruthúnais agus fíoruithe (lena n-áirítear aistriú sonraí: ábhar, formáid agus uainiú).

Airteagal maidir le comhlacht freagrach (infheidhme maidir le tionscadail chomhpháirteacha nó comhscéimeanna tacaíochta)

| — | Ba cheart go dtabharfaí tuairisc leis an ngné sin ar an gcomhlacht freagrach (e.g. gníomhaireacht, nó pointe teagmhála amháin) agus ar a fhreagrachtaí. D’fhéadfadh tionscadail a shainaithint, an nós imeachta tairisceana a shainmhíniú, an tairgeoir a roghnú, maoirseacht a dhéanamh ar chur chun feidhme na dtionscadal arna ndámhachtain, íocaíochtaí tacaíochta a íoc agus tuairisc a thabhairt do na stáit chomhoibritheacha a bheith i gceist leis na freagrachtaí. |
| --- | --- |

—

Ba cheart go dtabharfaí tuairisc leis an ngné sin ar an gcomhlacht freagrach (e.g. gníomhaireacht, nó pointe teagmhála amháin) agus ar a fhreagrachtaí. D’fhéadfadh tionscadail a shainaithint, an nós imeachta tairisceana a shainmhíniú, an tairgeoir a roghnú, maoirseacht a dhéanamh ar chur chun feidhme na dtionscadal arna ndámhachtain, íocaíochtaí tacaíochta a íoc agus tuairisc a thabhairt do na stáit chomhoibritheacha a bheith i gceist leis na freagrachtaí.

Airteagal maidir le fógra a thabhairt don Choimisiún Eorpach

| — | De réir RED, ba cheart don Bhallstát díola/óstach fógra a thabhairt don Choimisiún Eorpach maidir leis an gcomhaontú agus méid beacht an aistrithe staidrimh a bheidh mar thoradh air. |
| --- | --- |

—

De réir RED, ba cheart don Bhallstát díola/óstach fógra a thabhairt don Choimisiún Eorpach maidir leis an gcomhaontú agus méid beacht an aistrithe staidrimh a bheidh mar thoradh air.

7   IARSCRIBHINN

Sásraí comhair atá ar fáil agus bunphrionsabail an chomhair

I gcomhréir le hAirteagail 8, 8, 9, 11 or 13 den Treoir maidir le Fuinneamh In athnuaite, tá trí phríomhshásra comhair ann ar féidir leis na Ballstáit leas a bhaint astu:

aistrithe staidreamhacha (Airteagal 8): I gcás aistrithe staidrimh, ní aontaíonn níos mó ná dhá Bhallstát oibriú le chéile agus méid sonraithe fuinnimh inathnuaite arna tháirgeadh de bhreis ar an bhfuinneamh arna tháirgeadh i mBallstát amháin a leithdháileadh go fíorúil ar an mBallstát eile. Déantar é sin ar bhonn ex-post trí phraghas aistrithe idirbheartaithe. Cuirfear an fuinneamh a cheannaíonn Ballstát amháin san áireamh ina rannchuidiú náisiúnta faoin Treoir. Níl aon aistriú nó soláthar fuinnimh fhisiciúil i gceist. Is gnách nach mbaineann aistrithe staidrimh le tionscadail shonracha, cé go bhféadfaidh na Ballstáit a chinneadh comhaontú den sórt sin a dhéanamh má mheastar go rachaidh sé chun tairbhe dá chéile. Chomh maith leis sin, tá aistrithe staidrimh, i bprionsabal, neodrach ó thaobh na teicneolaíochta de. Ní mór do na Ballstáit atá ag gabháil d’aistriú staidrimh fógra a thabhairt don Choimisiún tráth nach déanaí ná 12 mhí i ndiaidh dheireadh na bliana ina bhfuil éifeacht leis an aistriú. Tá na costais bhearaíochta le haghaidh aistrithe staidrimh sách íseal toisc go bhfuil sé measartha éasca iad sin a chur ar bun agus a idirbheartú agus toisc go gcuirtear ar chumas na mBallstát leo dul i mbun comhar teoranta gan iallach a bheith orthu aon athruithe a dhéanamh ar a n-uirlisí tacaíochta intíre. De bharr a gcastacht níos ísle, ní gá a oiread treorach maidir le haistrithe staidrimh, ach d’fhéadfadh sé go mbeadh an glacadh poiblí a bheith ina fhadhb de bhrí nach n-aistrítear aon ghiniúint inathnuaite mar mhalairt ar an íocaíocht. Tá gníomhaithe príobháideacha eisiata ó pháirt a ghlacadh in aistrithe staitistiúla, i.e. tá siad forchoimeádta d’eintitis phoiblí.

Tionscadail chomhpháirteacha i measc na mBallstát (Airteagal 9): Féadfaidh na Ballstáit dul i mbun tionscadail chomhpháirteacha le chéile freisin chun oibriú i gcomhair maidir le tionscadail fuinnimh inathnuaite i dtaca le táirgeadh leictreachais nó téimh agus fuaraithe ó fhoinsí inathnuaite. Téann comhthionscadail níos faide ná aistrithe straidrimh amháin agus bíonn comhar ann i gcónaí maidir le tionscadal ar leith nua. Féadfaidh nó ní fhéadfaidh tionscadal comhpháirteach soláthar a dhéanamh do tharchur fisiciúil leictreachais. Chomh maith le tionscadail chomhair aonair, e.g. tionscadail ghaoithe amach ón gcósta ar mhórscála, is féidir socruithe iltionscadal a dhéanamh freisin nuair a athdhéantar leagan amach a bhaineann le suiteálacha beaga nó meánmhéide. Mar sin féin, is gá na socruithe iltionscadal sin a idirdhealú ó chomhscéimeanna tacaíochta de bharr a gcineáil teoranta. D’fhéadfadh tionscadail a bheith bainteach le hathchóiriú suiteálacha atá ann cheana nó baint a bheith acu le cinn nua. Roinntear na tairbhí agus na costais ó na tionscadail seo idir na páirtithe comhoibritheacha trí rialacha comhaontaithe. Féadfaidh na Ballstáit a chomhaontú an tionscadal a chur chun feidhme trí scéim tacaíochta atá ann cheana de chuid ceachtar páirtí comhoibritheach nó féadfaidh siad scéim shaincheaptha a chruthú.

D’fhéadfadh thionscadail chomhpháirteacha a bheith oiriúnach freisin chun infheistíocht a dhéanamh i dteicneolaíochtaí nua agus chun taithí orthu a bhailiú. Tá méid an chomhair agus leibhéal na gcostas beartaíochta níos airde i gcomparáid le haistrithe straidrimh, ach bíonn siad níos ísle ná cinn na gcomhscéimeanna tacaíochta de ghnáth, toisc go bhfuil an comhar teoranta do líon tionscadal comhaontaithe. Murab ionann agus aistrithe staidrimh, d’fhéadfadh oibreoirí príobháideacha a bheith i gceist le tionscadail chomhpháirteacha.

Tionscadail chomhpháirteacha idir na Ballstáit agus tríú tíortha (Airteagal 11): Féadfaidh na Ballstáit tionscadail chomhpháirteacha le tríú tíortha a chur chun feidhme freisin, ar tionscadail iad a d’fhéadfadh teacht chun bheith an-ábhartha i gcomhthéacs comhar le tíortha an Chomhphobail Fuinnimh nó leis an Ríocht Aontaithe. Tá tionscadail chomhpháirteacha le tríú tíortha, áfach, teoranta do leictreachas ó fhoinsí inathnuaite (ní chlúdaítear téamh agus fuarú) agus is gá nasc fisiciúil iarbhír a bhunú leis an tríú tír. Chun ionfhotha i gcóras leictreachais AE a áirithiú, ní mór acmhainn an idirnascaire faoi seach a chur in áirithe in am. Cé is moite de chabhair infheistíochta arna deonú don tsuiteáil, d’fhéadfadh sé nach bhfuarthas tacaíocht ó scéim tacaíochta tríú tír i gcomhair mhéid an leictreachais arna tháirgeadh agus arna onnmhairiú.

Comhscéimeanna tacaíochta (Airteagal 13): Sásra comhair féideartha eile atá ar fáil do na Ballstáit is ea comhscéimeanna tacaíochta. Ciallaíonn sé sin scéimeanna tacaíochta náisiúnta de chuid dhá Bhallstát nó níos mó a chomhordú go páirteach nó go hiomlán agus/nó a chumasc. Ós rud é go bhféadfadh costais shuntasacha a bheith ag baint le comhscéimeanna tacaíochta, is gnách go gcumhdaíonn siad roinnt tionscadal. Mar sin féin, féadfar iad a úsáid freisin le haghaidh mórthionscadail aonair lena bhfuil leagan amach sonrach. D’fhéadfadh sé freisn nach mbainfeadh comhscéimeanna tacaíochta ach le mír amháin den mhargadh náisiúnta fuinnimh inathnuaite, mar shampla teicneolaíocht shonrach nó limistéar geografach sonrach, e.g. réigiún teorann. Mura sonraítear a mhalairt, ní thagann an chomhscéim tacaíochta comhaontaithe in ionad na scéimeanna tacaíochta náisiúnta atá ann cheana agus atá fós ar siúl i gcomhthráth. Is gnách go mbíonn comhscéimeanna tacaíochta níos déine agus níos casta ná tionscadail chomhpháirteacha agus is gnách go mbíonn gá le hathruithe sa reachtaíocht agus/nó sa rialachán náisiúnta.

Prionsabail an chomhair um fhuinneamh inathnuaite

Go ginearálta, tá comhar na mBallstát maidir le fuinneamh inathnuaite á rialú leis na prionsabail seo a leanas:

Roghanna Dhá Bhallstát nó níos mó a théann i mbun comhair le chéile nó le tríú tír chun é sin a dhéanamh ar bhonn deonach. Ina theannta sin, nuair a roghnaíonn na Ballstáit dul i gcomhar le Ballstáit eile maidir le fuinneamh inathnuaite, is faoi na Ballstáit sin atá sé mionsonraí an chomhair sin agus na coinníollacha a ghabhann leis a cheapadh.

Buntáistí socheacnamaíocha a chruthú: Ní mór do thionscadail chomhair trasteorann luach a chruthú ó pheirspictíocht iomlánaíoch, shochaíoch. Go ginearálta, ní mór gur mó na tairbhí socheacnamaíocha a bhaineann leis an tionscadal ná a chostais agus é á chur i gcomparáid le húsáid fuinnimh inathnuaite gan chomhar.

Comhar comhthairbhiúil a bhunú: Chomh maith le glantairbhí sochaíocha a chruthú, ní bhainfear tionscadail chomhair trasteorann amach ach má áiritheofar comhthairbhí leis na tionscadail do na tíortha rannpháirteacha go léir agus do na príomhpháirtithe leasmhara laistigh de thíortha. Go ginearálta, ní dócha go mbeidh na páirtithe leasmhara go léir níos fearr as leis an tionscadal ná gan é, mar sin ní mór do thíortha a chomhaontú cé hiad na páirtithe leasmhara ba chóir a chúiteamh agus nár chóir a chúiteamh.

Comhaontú maidir le téarmaí an chomhair: Na Ballstáit a bhfuil sé ar intinn acu comhar a chur chun feidhme, ní mór dóibh comhaontú comhair a thabhairt i gcrích ina leagfar amach na téarmaí agus na coinníollacha.

Cur i bhfeidhm coinníollacha a bhaineann go sonrach leis an gceantar áitiúil: Cé go bhféachfaidh tíortha comhoibritheacha leis na rialacha agus na rialacháin ábhartha a ailíniú a mhéid is gá, d’fhéadfadh teorainneacha nádúrtha a bheith leis sin. Beidh feidhm ag na teorainneacha sin go háirithe maidir le coinníollacha suíomhoiriúnaithe amhail ceadúnú agus cánacha. Dá bhrí sin, is é an réamhshocrú go mbeidh feidhm ag rialacha na tíre ina bhfuil an tionscadal lonnaithe go fisiciúil, mura gcomhaontóidh agus mura sonróidh na tíortha comhoibritheacha a mhalairt.

Tionchar inbhraite a áirithiú: Féadfaidh na Ballstáit a roghnú struchtúr a chur ar an gcomhar ionas go mbeidh tionchar inbhraite aige ar a gcórais chumhachta agus ar a margaí. D’fhéadfadh go n-éileodh Ballstáit chomhoibríocha, mar shampla, allmhairiú fisiciúil leictreachais (a thiocfaidh chun bheith ina riachtanas i gcomhthionscadail le tríú tíortha).

Comhroinnt na gCostas agus na dTairbhí: De réir na Treorach, ba cheart an fuinneamh inathnuaite a ghintear a áireamh sa tír a mhaoiníonn an tsuiteáil. Ag brath ar an teicneolaíocht, beidh costais agus tairbhí eile ann chomh maith le costais tacaíochta ábhartha freisin. Tá costais a bhaineann le nascadh eangaí agus le comhtháthú córais ábhartha go háirithe do thionscadail ghaoithe amach ón gcósta, agus is iondúil go laghdaítear ábharthacht na gcostas tacaíochta le teicneolaíochtaí aibithe agus méid an chomhtháthaithe margaidh. Tá roghanna éagsúla do na cuntasaíochta indéanta. Is faoi na tíortha comhpháirtíochta atá sé na sonraí sa chomhaontú comhair a leagan amach.

---

(1)  Déanann sí forbairt ar an leagan níos luaithe “Treoir maidir le húsáid an tsásra comhair an fhuinneamh inathnuaite”, SWD(2013) 440 final, atá ar fáil ag https://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/com_2013_public_intervention_swd05_en.pdf

(2)  Tá tuairisc níos mionsonraithe ar na sásraí comhair ar fáil san Iarscríbhinn. Is í Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, agus í sin amháin, atá inniúil ar dhlí an Aontais a léirmhíniú.

(3)  Rialachán (AE) 2021/1153 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 7 Iúil 2021 lena mbunaítear an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa IO L 249, 14.7.2021, lch. 38

(4)  COM(2021)393: “Réigiúin Teorann AE: Saotharlanna beo um lánpháirtíocht Eorpach”.

(5)  Is críocha iad réigiúin teorann ar gach taobh den teorainn chéanna (tá an sainmhíniú ar fáil ag: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Glossary:Border_region)

(6)  Tógann an tuairisc ar an gcás sin ar an tuarascáil “Roghanna deartha do cheantanna trasteorann”, arna forbairt faoi thionscadal AURES II ar cheantanna le haghaidh tacaíocht fuinnimh inathnuaite. Is féidir an tuarascáil iomlán a fháil ag http://aures2project.eu/wp-content/uploads/2019/06/AURES_II_D6_1_final.pdf

(7)  Amhail ón lá inniu, tá dó dhéag thionscadal comhair curtha chun feidhme/comhaontaithe (deich n-aistriú staidrimh, tionscadal comhpháirteach amháin agus scéim chomhthacaíochta amháin ina measc). Cé go léirítear leis sin go bhféadfadh sé go bhfuil dlús á chur faoin gcur chun feidhme, tá úsáid na sásraí comhair fós níos ísle ná mar a bhí ceaptha. Cuireadh na tionscadail seo a leanas chun feidhme agus/nó comhaontaíodh iad: aistrithe staidrimh idir Lucsamburg agus an Liotuáin, Lucsamburg agus an Eastóin, Málta agus an Eastóin, an Ísiltír agus an Danmhairg, Éire agus an Danmhairg, Éire agus an Eastóin, an Danmhairg agus an Bheilg, an Fhionlainn agus an Bheilg, an tSeicia agus an tSlóivéin agus an Liotuáin agus an Bheilg; tionscadal comhpháirteach idir an Ghearmáin agus an Danmhairg agus comhscéim tacaíochta idir an tSualainn agus an Iorua. Nuair a bhreathnaítear ar Phleananna Gníomhaíochta Náisiúnta um Fhuinneamh Inathnuaite (NREAPanna) na mBallstát le haghaidh 2020, is léir, mar gheall ar úrnuacht na sásraí agus easpa na dtionscadal a bhí curtha chun feidhme, go raibh pleananna chun leas a bhaint as na sásraí comhair fós doiléir, aireach nó nach raibh siad ann fiú. Cúpla bliain ina dhiaidh sin, ina gcuid PNFAnna, bhí pleananna na mBallstát maidir le húsáid na sásraí comhair níos nithiúla cheana féin, go háirithe mar gheall ar chomhairliúcháin a rinneadh idir na Ballstáit ar bhonn déthaobhach nó iltaobhach, ina n-aonar nó trí ghrúpaí agus fóraim éagsúla. I dtaca leis sin, ba cheart béim a leagan ar an obair i bhfóraim fuinnimh réigiúnacha, lena n-áirítear Grúpaí Ardleibhéil um Chomhar Fuinnimh na Mara Thuaidh (NSEC), Plean Idirnaisc don Mhargadh Fuinnimh Mhuir Bhailt (BEMIP), Nascacht Fuinnimh do Lár agus Oirdheisceart na hEorpa (CESEC) nó na hIdirnaisc d’Iardheisceart na hEorpa (SWE), nó an Fóram Cúigthaobhach. D’éirigh leis na fóraim príomhpháirtithe leasmhara a thabhairt le chéile agus idirphlé a éascú. Mar sin féin, tá easpa pleananna nithiúla tuairiscithe ann fós, rud a léiríonn na deacrachtaí a bhraitear maidir leis na sásraí comhair a chur i bhfeidhm.

(8)  I measc na staidéar agus tionscadal, i measc eile, tá an tionscadal ar Shásraí Comhair idir Ballstáit AE agus idirghníomhaíocht le scéimeanna tacaíochta faoin Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite (2009/28/CE) (https://res-cooperation.eu/), the CA-RES project (https://www.ca-res.eu/), or the MUSTEC project (https://mustec.eu/). I measc na staidéar agus tionscadal, i measc eile, tá an tionscadal ar Shásraí Comhair idir Ballstáit AE agus idirghníomhaíocht le scéimeanna tacaíochta faoin Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite (2009/28/CE https://energy.ec.europa.eu/topics/renewable-energy/renewable-energy-directive-targets-and-rules/cooperation-mechanisms_en#documents

(9)  I measc na samplaí atá ar eolas tá Meabhrán Tuisceana ar mhol fuinnimh amháin nó níos mó amach ón gcósta idir an Danmhairg agus an Ísiltír, Meabhrán Tuisceana idir an Laitvia agus an Eastóin ar thionscadal comhpháirteach gaoithe amach ón gcósta, Litir Intinne ar anailís a dhéanamh ar thionscadail chomhpháirteacha gaoithe amach ón gcósta agus ar thionscadail hibrideacha amach ón gcósta idir an Danmhairg agus an Ghearmáin agus Meabhrán Tuisceana ar roghanna d’oileáin fuinnimh idir an Danmhairg agus an Bheilg a iniúchadh.

(10)  I gcás fhormhór na dtionscadal comhair trasteorann, is féidir glacadh leis freisin gurb iad na Ballstáit nó na tríú tíortha a íocfaidh na costais is airde agus a bhfaighidh formhór na dtairbhí. Dá bhrí sin is iadsan na páirtithe idirbheartaíochta nádúrtha agus déanfaidh siad ionadaíocht dá bpáirtithe leasmhara mar réamhshocrú.

(11)  Agus aitheantas á thabhairt don fhócas méadaitheach ar chineálacha casta comhair i dtaca le fuinneamh inathnuaite, amhail i gcomhthéacs páirceanna gaoithe hibridí amach ón gcósta, soláthrófar ‘treoir maidir le conas comhroinnt na gcostas agus na dtairbhí a chomhordú thar theorainneacha do thionscadail tarchurtha fuinnimh in éineacht le forbairt tionscadal giniúna fuinnimh. <g id=“232”>Tá baint ag an Treoir seo le Rialachán TEN-E Airteagal 15(1) [Rialachán (AE) 2022/869] chomh maith leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún “Straitéis AE chun leas a bhaint as acmhainneacht fuinnimh inathnuaite aeráidneodrach amach anseo” COM (2020) 741 final, ar fáil ag: https://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/offshore_renewable_energy_strategy.pdf

(12)  Tá gnéithe den tsamhail láraithe ina gcuid de thogra ón gCoimisiún an 18 Bealtaine 2022 chun athbhreithniú a dhéanamh ar na forálacha a bhaineann le ceadú tionscadal RES sa Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite (COM (2022) 222 final).

(13)  Is iad éifeachtaí líonra is é is cúis leis sin don chuid is mó, ach d’fhéadfadh baint a bheith ag neamhchinnteacht le hathruithe rialála chomh maith.

(14)  Sa chóras préimhe aontaobhach, má tá praghas an mhargaidh faoi bhun phraghas ceangail an cheant, faigheann táirgeoirí tacaíocht a chlúdaíonn an t-easnamh, agus má tá praghas an mhargaidh níos airde, is féidir leo an t-ioncam barrachais a choinneáil. Feidhmíonn an phréimh dhéthaobhach ar bhealach comhchosúil, ach ní mór don táirgeoir farasbarr ioncaim a aisíoc. I scéim na préimhe seasta, faigheann táirgeoirí méid seasta de barrachas ioncaim sa bhreis ar an bpraghas margaidh.

(15)  Is féidir le gach tír chomhoibritheach a chinneadh ar bhonn náisiúnta conas costais na tacaíochta a ghnóthú, ach amháin i gcás comséimeanna tacaíochta.

(16)  2022/C 80/01.

(17)  Féach https://ec.europa.eu/regional_policy/en/information/publications/guides/2014/guide-to-cost-benefit-analysis-of-investment-projects-for-cohesion-policy-2014-2020.

(18)  “An Breithmheas Eacnamaíoch ar Thionscadail Infheistíochta ag BEI. Leagan Márta 2013 - Á athbhreithniú”, ar fáil ag https://www.eib.org/attachments/thematic/economic_appraisal_of_investment_projects_en.pdf

(19)  “Modheolaíochtaí chun measúnú a dhéanamh ar an rannchuidiú tionscadal trasteorann leis na critéir ghinearálta agus chun an anailís costais is tairbhe a shonraítear i gCuid IV den Iarscríbhinn a ghabhann le Rialachán (AE) 2021/1153 lena mbunaítear an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa a sholáthar”, atá ar fáil ag https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52021SC0429&qid=1564520971474

(20)  Féach https://tyndp.entsoe.eu/cba

(21)  Má tá gá le státchabhair chun an tionscadal fuinnimh inathnuaite a chur i gcrích, ba cheart go mbeadh an anailís ar easnamh an mhaoinithe a dhéanfar de réir CEEAG comhsheasmhach le príomhthoimhdí CBA.

(22)  Maidir le bonneagar, léiríodh sa Cheathrú Tuarascáil Faireacháin ar chinntí CBCA a d’fhoilsigh ACER go roghnaíonn formhór na dtionscadal tras-Eorpach fuinnimh a bhaineann le bonneagar trasteorann, cuir chuige “thraidisiúnta” maidir le leithdháileadh costas. Leanann formhór na dtionscadal gaoithe ar an gcladach an “prionsabal críochach” mar a thugtar air i gcás ina seasann gach tír na costais a bhaineann le cur chun feidhme an tionscadail ar a críoch féin, in ainneoin aon tairbhí a d’fhéadfadh an tionscadal a thabhairt ar fud tíortha, cé go bhfuil “leithdháileadh costas 50/50” coitianta le haghaidh gaoth amach ón gcósta. D’fhéadfadh sé nach mbeadh an cur chuige sin éifeachtach i gcásanna amhail eangach mogaill nua amach ón gcósta a d’fhéadfadh dul i gcion ar líon níos mó páirtithe.

(23)  Féach go háirithe na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 11.2 a) agus (c) de Threoir (AE) 2018/2001.

(24)  Arna n-íoc ag CTO.

(25)  Is féidir teicneolaíocht mhalartach a úsáid chun ríomh a dhéanamh i gcás nach féidir comparáid dhíreach a dhéanamh nó i gcás nach bhfuil sé réalaíoch.

---

| 29.12.2022 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 495/24 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 495/24

---

Fógra ón gCoimisiún maidir le Treoir do na Ballstáit i ndáil le pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide 2021-2030 a nuashonrú

(2022/C 495/02)

Leis na praghsanna fuinnimh b’airde riamh ón dara leath de 2021, a géaraíodh de bharr ionsaí míleata neamhdhleathach gan údar na Rúise i gcoinne na hÚcráine, tugtar spreagadh láidir chun cur chun feidhme an Chomhaontaithe Ghlais don Eorpaip a luathú agus athléimneacht an Aontais Fuinnimh a threisiú trí dhlús a chur leis an aistriú chuig fuinneamh glan agus deireadh a chur le haon spleáchas ar bhreoslaí iontaise na Rúise. Ag an am céanna, mar gheall ar adhaimsir le déanaí cuireadh brú breise ar sholáthairtí fuinnimh, cuireadh isteach ar an mbarr agus ar an loingseoireacht intíre, agus chuathas i bhfeidhm ar fholláine saoránach, rud a thug rabhadh lom faoin ngá oiriúnú do thionchair an athraithe aeráide.

Leis na forbairtí is déanaí sin cuirtear béim ar an ábharthacht a bhaineann le pleanáil chomhtháite le haghaidh beartais fuinnimh agus aeráide. Sa lá atá inniu ann, níos mó ná riamh, tá Aontas Fuinnimh láidir agus gníomhaíocht aeráide chomhordaithe don dlúthpháirtíocht, don rathúnas agus don inbhuanaitheacht san Aontas Eorpach ina réamhriachtanas. Chun slándáil fuinnimh a fheabhsú go tapa agus dlús a chur leis an aistriú i dtreo aeráidneodrachta ar bhealach cothrom, ní mór do na Ballstáit agus don Aontas Eorpach tógáil ar láidreacht an chórais rialachais atá bunaithe ar an leibhéal Eorpach.

Bunaítear leis an Rialachán maidir le Rialachas an Aontais Fuinnimh agus na Gníomhaíochta Aeráide (Rialachán Rialachais) (1)
  córas rialachas solúbtha ach láidir le haghaidh comhoibriú atá trédhearcach agus treisithe go frithpháirteach idir Ballstáit AE agus an Coimisiún Eorpach. Cuideoidh sé sin le cur chuige comhsheasmhach a áirithiú idir beartais fuinnimh agus aeráide agus gníomhaíocht chomhordaithe ar fud na mBallstát.

Is iad na pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide (pleananna náisiúnta nó PNFAnna as seo feasta) an uirlis lárnach pleanála straitéisí faoin Rialachán Rialachais. Leis na PNFAnna soláthraítear intuarthacht infheistíochta ghearrthéarmach, mheántéarmach agus fhadtéarmach, go háirithe in amanna éiginnte, agus tá siad ríthábhachtach maidir le leas a bhaint as an infheistíocht ollmhór is gá chun an uaillmhian chomhchoiteann maidir le haeráidneodracht a bhaint amach agus chun go mbeidh aistriú cothrom agus cóir ann, agus slándáil fuinnimh agus inacmhainneacht fuinnimh á gcaomhnú. Cuidíonn siad leis na Ballstáit na cuspóirí fuinnimh agus aeráide faoin gComhaontú Glas don Eoraip, faoin Dlí Aeráide Eorpach (2) agus faoin bpacáiste “Oirúnach do 55” de thograí a bhaint amach le chéile (3), lena n-áirítear an uaillmhian níos airde maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus fuinneamh inathnuaite chomh maith le gealltanais idirnáisiúnta an Aontais faoi Chomhaontú Pháras.

Tá príomhról ag na PNFAnna freisin maidir leis an bplean REPowerEU a chomhlíonadh (4)
  , i bhfianaise na ndúshlán breise atá ann d’Aontas Fuinnimh níos seasmhaí. Ó thosaigh an t-ardú ar an bpraghas fuinnimh i lár 2021, tá freagairt éigeandála chuimsitheach agus saincheaptha glactha ag an Aontas chun aghaidh a thabhairt ar an ngéarchéim fuinnimh, arbh iad na forbairtí geopholaitiúla is déanaí ba chúis léi. Déanfaidh sé sin an tAontas Fuinnimh a athmhúnlú sa tréimhse roimh 2030 agus ina dhiaidh sin. Ní mór na dúshláin ríthábhachtacha a bhaineann le slándáil agus inacmhainneacht fuinnimh a léiriú sna pleananna náisiúnta. Áirítear leis sin an gá soláthar fuinnimh a éagsúlú go tapa, amchlár comhsheasmhach a fhorbairt do stóráil gáis (5), chun teacht leis an éileamh éigeandála (6) agus an idirghabháil éigeandála chun aghaidh a thabhairt ar phraghsanna arda fuinnimh agus dlúthpháirtíocht a fheabhsú (7).

Tabharfaidh na Ballstáit a bpleananna náisiúnta do 2021-2030 cothrom le dáta faoi mhí an Mheithimh 2023 (dréachtphleananna) agus faoi mhí an Mheithimh 2024 (pleananna deiridh) (8). Agus na beartais atá tagtha chun cinn go mór agus cúinsí geopholaitiúla maidir le fuinneamh agus aeráid ó ullmhaíodh na PNFAnna den chéad uair in 2019-2020 á gcur san áireamh, ba cheart díriú sna nuashonruithe ar an ngá le gníomh aeráide níos uaillmhianaí, le haistriú fuinnimh ghlain níos tapúla, agus le slándáil fuinnimh mhéadaithe. Leis na PNFAnna nuashonraithe ba cheart go gcuirfí ar chumas an Aontais bogadh i dtreo Aontas Fuinnimh níos athléimní agus níos inbhuanaithe, lena n-áirítear trí spleáchas ar bhreoslaí iontaise na Rúise a laghdú go tapa, agus gan aon duine a fhágáil ar lár.

Tugtar treoir sa doiciméad seo do na Ballstáit maidir leis an bpróiseas agus an raon feidhme a bhaineann le hullmhú na ndréacht-PNFAnna agus na PNFAnna nuashonraithe deiridh, go sonrach trí dhea-chleachtais a shainaithint agus achoimre a thabhairt ar impleachtaí na bhforbairtí beartais agus geopholaitiúla le déanaí, laistigh den chreat dlíthiúil a bunaíodh leis an Rialachán Rialachais, agus go háirithe Iarscríbhinn I ann (9).

Agus an treoir seo á hullmhú, d’oibrigh an Coimisiún go dlúth leis na Ballstáit ar an leibhéal teicniúil agus chuaigh sé i gcomhairle le páirtithe leasmhara trí cheardlann tiomanta do pháirtithe leasmhara ar an 8 Meán Fómhair 2022 (10), trí imeachtaí seachtracha agus teagmhálacha déthaobhacha. Ba cheart breathnú ar an treoir sin mar ghné amháin den mhalartú agus den chomhar leanúnach le linn an phróisis.

| Bosca 1: Prionsabail agus dea-chleachtais maidir le pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide a thabhairt cothrom le dáta







  — | Uaillmhian níos airde a shocrú chun dlús a chur leis an aistriú glas i dtreor na haeráidneodrachta agus athléimneacht an chórais fuinnimh a threisiú i gcomhréir leis an Dlí Aeráide, leis an bpacáiste “Oiriúnach do 55” agus le REPowerEU. Ba cheart aird ar leith a dhíriú ar fhuinneamh inathnuaite, éifeachtúlacht fuinnimh, slándáil fuinnimh, agus srian a chur ar astaíochtaí gás ceaptha teasa. |
| --- | --- |

Bosca 1: Prionsabail agus dea-chleachtais maidir le pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide a thabhairt cothrom le dáta

—

Uaillmhian níos airde a shocrú chun dlús a chur leis an aistriú glas i dtreor na haeráidneodrachta agus athléimneacht an chórais fuinnimh a threisiú i gcomhréir leis an Dlí Aeráide, leis an bpacáiste “Oiriúnach do 55” agus le REPowerEU. Ba cheart aird ar leith a dhíriú ar fhuinneamh inathnuaite, éifeachtúlacht fuinnimh, slándáil fuinnimh, agus srian a chur ar astaíochtaí gás ceaptha teasa.

| — | Pleanáil a neartú laistigh de na PNFAnna chun aistriú cothrom cóir a áirithiú, tionchair shóisialta agus fostaíochta a mhaolú, dul i ngleic le ganntanais saothair agus scileanna, bochtaineacht fuinnimh a laghdú, agus rochtain inacmhainne ar sheirbhísí riachtanacha do chách a áirithiú. |
| --- | --- |

—

Pleanáil a neartú laistigh de na PNFAnna chun aistriú cothrom cóir a áirithiú, tionchair shóisialta agus fostaíochta a mhaolú, dul i ngleic le ganntanais saothair agus scileanna, bochtaineacht fuinnimh a laghdú, agus rochtain inacmhainne ar sheirbhísí riachtanacha do chách a áirithiú.

| — | Cuspóirí agus spriocanna náisiúnta a sholáthar, lena n-áirítear maidir le maoiniú, lena dtaispeántar conairí nithiúla go dtí 2030 agus go dtí 2050, ar aon dul leis na straitéisí fadtéarmacha náisiúnta. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí agus spriocanna náisiúnta a sholáthar, lena n-áirítear maidir le maoiniú, lena dtaispeántar conairí nithiúla go dtí 2030 agus go dtí 2050, ar aon dul leis na straitéisí fadtéarmacha náisiúnta.

| — | Spriocanna um oiriúnú a chomhtháthú agus iad a léiriú nuair is ábhartha i gcúig ghné na PNFAnna nuashonraithe. |
| --- | --- |

—

Spriocanna um oiriúnú a chomhtháthú agus iad a léiriú nuair is ábhartha i gcúig ghné na PNFAnna nuashonraithe.

| — | Cuspóirí agus spriocanna a leagan amach chun astaíochtaí meatáin a laghdú agus spriocanna méadaithe a chomhtháthú chomh maith le bearta maolaithe agus oiriúnaithe sna hearnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta, maidir le hastaíochtaí CO2 agus neamh-CO2 agus aistrithe carbóin. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí agus spriocanna a leagan amach chun astaíochtaí meatáin a laghdú agus spriocanna méadaithe a chomhtháthú chomh maith le bearta maolaithe agus oiriúnaithe sna hearnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta, maidir le hastaíochtaí CO2 agus neamh-CO2 agus aistrithe carbóin.

| — | Leas a bhaint as sineirgí idir an clár oibre fuinnimh agus an clár oibre digiteach chun digitiú an chórais fuinnimh a spreagadh. |
| --- | --- |

—

Leas a bhaint as sineirgí idir an clár oibre fuinnimh agus an clár oibre digiteach chun digitiú an chórais fuinnimh a spreagadh.

| — | An ghné taighde, nuálaíochta agus iomaíochais a fheabhsú go háirithe le spriocanna agus cuspóirí sonracha agus éagsúlú na hacmhainne táirgthe agus forbairt scileanna á chomhthátú chun an t-aistriú go fuinneamh glan a luathú. |
| --- | --- |

—

An ghné taighde, nuálaíochta agus iomaíochais a fheabhsú go háirithe le spriocanna agus cuspóirí sonracha agus éagsúlú na hacmhainne táirgthe agus forbairt scileanna á chomhthátú chun an t-aistriú go fuinneamh glan a luathú.

| — | Dul i gcomhairle go forleathan agus go uilechuimsitheach leis an tsochaí shibhialta, le húdaráis áitiúla, le comhpháirtithe sóisialta agus le páirtithe leasmhara earnála go luath sa phróiseas. |
| --- | --- |

—

Dul i gcomhairle go forleathan agus go uilechuimsitheach leis an tsochaí shibhialta, le húdaráis áitiúla, le comhpháirtithe sóisialta agus le páirtithe leasmhara earnála go luath sa phróiseas.

| — | Comhar réigiúnach a neartú mar ghné dhílis de na pleananna náisiúnta: go háirithe maidir le gné na Slándála Fuinnimh, chun beartais chomhsheasmhacha agus dlúthpháirtíocht chuimsitheach a shainaithint. |
| --- | --- |

—

Comhar réigiúnach a neartú mar ghné dhílis de na pleananna náisiúnta: go háirithe maidir le gné na Slándála Fuinnimh, chun beartais chomhsheasmhacha agus dlúthpháirtíocht chuimsitheach a shainaithint.

| — | Iniúchadh a dhéanamh ar shineirgí idir cuspóirí, spriocanna agus cúnamh, agus beartais agus bearta na gcúig ghné den Aontas Fuinnimh (11). |
| --- | --- |

—

Iniúchadh a dhéanamh ar shineirgí idir cuspóirí, spriocanna agus cúnamh, agus beartais agus bearta na gcúig ghné den Aontas Fuinnimh (11).

| — | Ceachtanna a fhoghlaim as na PNFAnna tosaigh, a measúnú ón gCoimisiún agus stádas a gcur chun feidhme, chun easnaimh agus réimsí le haghaidh feabhsúcháin i dtreo uaillmhian agus soláthar méadaithe a shainaithint. |
| --- | --- |

—

Ceachtanna a fhoghlaim as na PNFAnna tosaigh, a measúnú ón gCoimisiún agus stádas a gcur chun feidhme, chun easnaimh agus réimsí le haghaidh feabhsúcháin i dtreo uaillmhian agus soláthar méadaithe a shainaithint.

| — | Comhsheasmhacht le hionstraimí pleanála eile a áirithiú agus na beartais, na bearta agus na hinfheistíochtaí ábhartha a léiriú sna PNFAnna nuashonraithe (12). |
| --- | --- |

—

Comhsheasmhacht le hionstraimí pleanála eile a áirithiú agus na beartais, na bearta agus na hinfheistíochtaí ábhartha a léiriú sna PNFAnna nuashonraithe (12).

| — | Bunús anailíse cuimsitheach, nuashonraithe agus gráinneach a chruthú, agus tionchair eacnamaíocha, fostaíochta, shóisialta, taighde, nuálaíochta, iomaíochais agus comhshaoil á leabú chomh maith leis an méid a chuirfidh an geilleagar ciorclach leis. |
| --- | --- |

—

Bunús anailíse cuimsitheach, nuashonraithe agus gráinneach a chruthú, agus tionchair eacnamaíocha, fostaíochta, shóisialta, taighde, nuálaíochta, iomaíochais agus comhshaoil á leabú chomh maith leis an méid a chuirfidh an geilleagar ciorclach leis.

| — | Plean mionsonraithe maidir le maoiniú a sholáthar a dhíreoidh ar na riachtanais infheistíochta do gach ceann de na cúig ghné, trí úsáid chost-éifeachtúil a bhaint as tacaíocht an bhuiséid phoiblí agus trí leas a bhaint as infheistíocht phríobháideach, lena n-áirítear trí ionstraimí airgeadais agus trí scéimeanna nuálacha um maoiniú. |
| --- | --- |

—

Plean mionsonraithe maidir le maoiniú a sholáthar a dhíreoidh ar na riachtanais infheistíochta do gach ceann de na cúig ghné, trí úsáid chost-éifeachtúil a bhaint as tacaíocht an bhuiséid phoiblí agus trí leas a bhaint as infheistíocht phríobháideach, lena n-áirítear trí ionstraimí airgeadais agus trí scéimeanna nuálacha um maoiniú.

| — | Na Moltaí Tírshonracha a eisíodh i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh a chur san áireamh agus comhsheasmhacht leo a áirithiú. |
| --- | --- |

—

Na Moltaí Tírshonracha a eisíodh i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh a chur san áireamh agus comhsheasmhacht leo a áirithiú.

1   An comhthéacs nua dlíthiúil, socheacnamaíoch, beartais agus geopholaitiúil a léiriú

Pléitear sa roinn seo an dóigh a dtéann na hathruithe suntasacha ó 2019 i leith ar an gcreat reachtach, socheacnamaíoch agus geopholaitiúil madiir le beartais fuinnimh agus aeráide i bhfeidhm ar nuashonruithe na PNFAnna i dtéarmaí uaillmhéine agus raon feidhme. Comhlánaítear é sin le liosta tagairtí i dTábla 1, ina ndéantar achoimre ar na ar napríomhchuspóirí, ar na spriocanna agus ar an gcuidiú, agus na beartais agus na bearta a theastaíonn chun iad a bhaint amach, a chuirtear chun tosaigh sa reachtaíocht, sna straitéisí agus sna tograí. Iarrtar ar na Ballstáit na tagairtí sin a léiriú ina ndréachtphleananna náisiúnta nuashonraithe. Ba cheart aon fhorbairtí suntasacha nua i gcomhthéacs reachtaíochta, socheacnamaíoch agus geopholaitiúil atá ag athrú i gcónaí a léiriú sna pleananna nuashonraithe deiridh, agus ní foláir moltaí an Choimisiúin a eisíodh maidir leis na dréachtphleananna nuashonraithe a bhreithniú go cuí iontu (13).

1.1   
  Uaillmhianta 2030 i dtreo na haeráidneodrachta a mhéadú

Leis an Comhaontú Glas don Eoraip soláthraíodh móiminteam láidir chun an uaillmhian fuinnimh agus aeráide a mhéadú, agus gan aon duine a fhágáil ar lár. Leis an Dlí Aeráide Eorpach, tá sé ina oibleagáid dhlíthiúil anois na spriocanna maidir le haeráidneodracht a bhaint amach ar leibhéal an Aontais faoi 2050 agus maidir le laghdú 55 % ar a laghad a dhéanamh ar ghlanastaíochtaí gás ceaptha teasa faoi 2030 i gcomparáid le 1990. Tá na spriocanna sin i bhfad níos déine i gcomparáid leis na spriocanna ar ar bhunaigh na Ballstáit a gcuid PNFAnna tosaigh (14).

Chun uaillmhian an Dlí Aeráide Eorpaigh a bhaint amach, déantar uasghrádú ar chreat 2030 um fhuinneamh agus aeráid leis an bPacáiste “Oiriúnach do 55”. Is gá go spreagfar na Ballstáit leis chun na cuspóirí agus na spriocanna a leagtar amach ina PNFAnna tosaigh agus na beartais agus na bearta chun iad a bhaint amach a thabhairt cothrom le dáta, go háirithe maidir le gnéithe an dícharbónaithe (lena n-áirítear fuinneamh inathnuaite), na héifeachtúlachta fuinnimh, agus an mhargaidh fuinnimh inmheánaigh.

I gcomhthráth leis sin, agus chun an uaillmhian mhéadaithe a chur chun feidhme, glacadh príomhstraitéisí fuinnimh agus aeráide Eorpach freisin, go sonrach maidir le comhtháthú an chórais fuinnimh (15), hidrigin (16), fuinneamh (17) amach ón gcósta (18), fuinneamh inathnuaite na gréine, oiriúnú don athrú aeráide (19), timthriallta carbóin inbhuanaithe (20), plean gníomhaíochta AE chun an córas fuinnimh a dhigitiú (21).... Tá straitéisí ábhartha eile curtha ar aghaidh ag an gCoimisiún freisin, eadhon straitéisí maidir le bithéagsúlacht truaillithe (22), nialais (23), foraoisí (24) agus soghluaisteacht inbhuanaithe (25) agus chliste chun cuidiú leis na cuspóirí aeráide agus fuinnimh a bhaint amach.

Níos luaithe i mbliana, cuireadh chun tosaigh sa phlean REPowerEU bearta sonracha maidir le spleáchas fuinnimh an Aontais ar bhreoslaí iontaise na Rúise a laghdú, agus dlús a chur le cur chun feidhme an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip le bearta nua, ag tógáil ar an bpacáiste “Oiriúnach do 55” ag an am céanna. Tá sé mar aidhm leis fuinneamh níos inacmhainne, níos sláine agus níos inbhuanaithe a bhaint amach, córas fuinnimh níos athléimní agus fíor-Aontas Fuinnimh a chruthú. Faoin bplean sin, d’iarr an Coimisiún ar na comhreachtóirí na spriocanna sa Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh agus sa Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite a mhéadú. Le cur chun feidhm an phlean REPowerEU cuirfear dlús le húsáid na roghanna malartacha ar ghás nádúrtha agus na bhfoinsí athnuaite, go háirithe bithmheatán inbhuanaithe, hidrigin inathnuaite, fótavoltachas gréine agus gaoth amach ón gcósta, agus spreagfar bearta struchtúrtha éifeachtúlachta fuinnimh ón meántéarma go dtí an fadtéarma.

Ba cheart go léireofaí sna dréachtphleananna náisiúnta nuashonraithe an méadú uaillmhéine sin. Ba cheart do na Ballstáit na spriocanna nua agus athbhreithnithe fuinnimh agus aeráide a chuimsítear in “Oiriúnach do 55” agus i dtograí REPowerEU a leabú go hiomlán, (26) cé nach bhfuil an próiseas reachtach maidir le glacadh tugtha chun críche go fóill. Ba cheart do na Ballstáit na spriocanna náisiúnta méadaithe atá beartaithe faoin Rialachán madiir le Chomhroinnt Díchill (ESR) agus faoin Rialachán maidir le Talamhúsáid, Athrú ar Úsáid Talún agus Foraoiseacht (LULUCF) a mheas cheana féin i gcás gur fhormhuinigh na comhreachtóirí,faoin dá ghníomh, an leibhéal uaillmhéine atá molta ag an gCoimisiún. Ba cheart do na Ballstáit na spriocanna nua faoin Treoir athmhúnlaithe maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh agus faoin Treoir athbhreithnithe maidir le Fuinneamh Inathnuaite a bhreithniú freisin.

Ó ullmhaíodh na PNFAnna tosaigh, d’oibrigh na Ballstáit ar a straitéisí fadtéarmacha náisiúnta féin faoin Rialachán Rialachais. I gcomhréir leis an Rialachán Rialachais, ba cheart go mbeadh na PNFAnna nuashonraithe comhsheasmhach leis na straitéisí fadtéarmacha sin, chomh maith leis an gcuspóir maidir le haeráidneodracht atá leagtha amach sa Dlí Aeráide Eorpach.

Ba cheart go mbeadh na pleananna nuashonraithe ag teacht leis na forbairtí idirnáisiúnta a bhaineann le Comhaontú Pháras freisin, go háirithe an próiseas atá leagtha amach i gComhshocrú Aeráide Ghlaschú chun uaillmhian maolaithe a mhéadú (27). Cuimsítear roinnt cinntí ann maidir le pleanáil fuinnimh agus aeráide, lena n-áirítear deireadh a chur de réir a chéile le cumhacht guail, deireadh a chur de réir a chéile le fóirdheontais breosla iontaise, agus breithniú ar gníomhaíochtaí breise chun astaíochtaí neamh-CO2, lena n-áirítear meatán, a laghdú faoi 2030.

1.2   
  Slándáil agus inacmhainneacht fuinnimh a mhéadú, i dtreo Aontas Fuinnimh níos athléimní

Sna PNFAnna ní mór an ullmhacht a threisiú agus bearta a threisiú san Aontas a oibríonn i dtreo slándáil fuinnimh chomhchoiteann. Tá borradh gan fasach tagtha ar phraghsanna mórdhíola agus miondíola fuinnimh mar gheall ar an staid gheopholaitiúil le déanaí, agus na hathruithe bliain i ndiaidh bliana ag baint amach buaicphointe 360 % agus 55 % faoi seach (Lúnasa 2022). Baineann an fhíor-luaineacht sin sa mhargadh fuinnimh leis na Ballstáit uile, a dhéanann difear do chumhacht ceannaigh teaghlach agus d’iomaíochas an gheilleagair. Ag an am céanna, tá an bhrú ar shlándáil fuinnimh na hEorpa ag méadú mar gheall ar an gcás.

Ba cheart bearta a eascraíonn as plean REPowerEU lena ndéanfaí athrú mór ar an gcóras fuinnimh san fhadtréimhse a léiriú sna pleananna náisiúnta nuashonraithe.

Leis an Rialachán nua maidir le stóráil gáis (28), ceanglaítear ar na Ballstáit pleanáil a slándála fuinnimh a threisiú. Tá sé ríthábhachtach soláthairtí fuinnimh a éagsúlú trí iniúchadh a dhéanamh ar roghanna nua maidir le hallmhairí fuinnimh, lena n-áirítear le haghaidh breoslaí núicléacha agus breoslaí iontaise ionaid. Ba cheart do na Ballstáit breithnithe slándála agus soláthair a chomhtháthú agus machnamh á dhéanamh acu ar an meascán fuinnimh ina PNFAnna nuashonraithe.

Moltar do na Ballstáit freisin dul chun cinn agus pleanáil na dtionscadal bonneagair a mheastar a bheith suntasach chun an Comhaontú Glas don Eorpach agus cuspóirí REPowerEU a bhaint amach a léiriú. De bharr TEN-E (29) agus na dTionscadal Comhleasa (PCInna) d’éirigh ár margaí fuinnimh níos sláine agus níos iomaíche agus comhtháthaítear iad ar bhealach níos fearr. Beidh an 5ú liosta PCI (30) agus an bonneagar breise teoranta a shainaithnítear in Iarscríbhinn 3 den phlean REPowerEU, ina chuidiú chun aghaidh a thabhairt ar na baic atá fágtha sna heangacha agus déanfar bealaí agus acmhainní gáis a éagsúlú tuilleadh, athneartófar na heangacha leictreachais ar an gcladach agus cuirfear le spriocanna uaillmhianacha foinsí inathnuaite amach ón gcósta a bhaint amach ar fud na n-imchuach farraige Eorpach uile. Ag an am céanna, níor cheart go mbeadh glasáil breoslaí iontaise agus sócmhainní tréigthe lena gcuirtear bac ar an aistriú fadtéarmach chuig geilleagar aeráidneodrach mar thoradh ar thionscadail bhonneagair.

Ina theannta sin, ba cheart do na Ballstáit lántairbhe a bhaint as acmhainneacht iomlán na freagartha láithrí ar an ngéarchéim fuinnimh chun gné na slándála fuinnimh sna pleananna náisiúnta a chomhdhlúthú.

Ba cheart go léireofaí sna PNFAnna nuashonraithe Teachtaireacht “Sábháil Gás le haghaidh Geimhreadh Sábháilte” (31)
  agus an Rialachán ón gComhairle maidir le bearta comhordaithe chun an t-éileamh ar ghás a laghdú (32)
  , ina leagtar amach bearta chun ullmhú le haghaidh cur isteach féideartha ar an soláthar gáis. Dírítear na bearta gearrthéarmacha sin ar ullmhacht chomhchoiteann AE a threisiú, de mheon dlúthpháirtíochta. Tá na bearta a glacadh faoin gcreat seo idirnasctha leis an bplean REPowerEU, agus go háirithe le Plean Cumarsáide AE um Fhuinneamh a Shábháil.

Ina theannta sin, leag an Coimisiún gníomhaíochtaí láithreacha síos chun aghaidh a thabhairt ar an mborradh atá tagtha ar phraghsanna fuinnimh. Ar an 6 Deireadh Fómhair 2022, ghlac an Chomhairle bearta éigeandála chun aghaidh a thabhairt ar phraghsanna arda fuinnimh (33). Má laghdaítear an t-éileamh ar leictreachas sna buaic-uaireanta, mar aon le tacaíocht leordhóthanach do thomhaltóirí deiridh, a bheidh mar thoradh ar an gcaidhp ar ioncam na dteicneolaíochtaí infrimeallacha agus cúnamh na dlúthpháirtíochta, cuirfear le fuinneamh a bheidh slán agus níos inacmhainne do na míonna amach romhainn. Ar an 18 Deireadh Fómhair 2022, leag an Coimisiún tuilleadh tograí éigeandála síos chun srian a chur le praghsanna fuinnimh agus chun tuilleadh dlúthpháirtíochta san ullmhacht a áirithiú (34).

Tá dlúthpháirtíocht agus comhghníomhaíochtaí lárnach do na PNFAnna, mar go n-imríonn siad tionchar ar shlándáil fuinnimh gach Ballstáit, ar inacmhainneacht fuinnimh agus, ar deireadh, ar athléimneacht chomhchoiteann AE.

Ba cheart go léireofaí sna pleananna náisiúnta nuashonraithe an dóigh a ndéantar tionchar praghsanna ardfhuinnimh a theorannú le bearta éigeandála, bearta atá: (i) comhtháite i bpleanáil mheántéarmach i dtreo 2030 agus (ii) comhsheasmhach le cúig ghné an Aontais Fuinnimh. Cé go bhfuil sé mar aidhm leo faoiseamh a chur ar fáil do thomhaltóirí deiridh, ba cheart na bearta sin a cheapadh ionas nach saobhfar cuspóirí uileghabhálacha níos fadtéarmaí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip leo, lena n-áirítear dícharbónú, truailliú nialasach, bithéagsúlacht, éifeachtúlacht acmhainní agus cuspóirí éifeachtúlachta fuinnimh. Ní mór dóibh a bheith inbhuanaithe ó thaobh costais de freisin agus níor cheart go gcuirfí slándáil an tsoláthair agus an chothroime iomaíochta sa mhargadh inmheánach fuinnimh i mbaol leo.

Ba cheart do na Ballstáit tuairisc a thabhairt ina gcuid PNFAnna nuashonraithe faoin dóigh a bhfuil sé i gceist acu na buntáistí a bhaineann le foinsí inathnuaite costais níos saoire agus teicneolaíochtaí ísealcharbóin a thabhairt do thomhaltóirí. Chun earnáil an leictreachais a dhícharbónú go hiomlán, ba cheart do na Ballstáit imscrúdú a dhéanamh ar dhreasachtaí infheistíochta maidir le solúbthacht, (eangacha cliste), réitigh dhigiteacha chumasúcháin do na heangacha leictreachais, agus acmhainn dhaingean. Is cosúil go bhfuil sé ábhartha freisin a áirithiú go mbeidh níos mó margaí todhchaíochtaí leachta ann, cosaint níos fearr a thabhairt do thomhaltóirí ar luaineacht praghsanna iomarcacha, ar phraghsanna arda agus an iomarca dul i riosca ag soláthróirí a áirithiú. Ba cheart go ndéanfaí iniúchadh sna PNFAnna freisin ar conas is féidir feabhas a chur ar éifeachtúlacht na trádála trasteorann, á áirithiú gur féidir gach cineál leictreachais a thrádáil faoi shaoirse idir na Ballstáit. I gcomhthráth leis sin, tá an Coimisiún i mbun athchóiriú dian cuimsitheach ar bhonn phráinneach ar dhearadh an mhargaidh leictreachais.

Iarrtar ar na Ballstáit an úsáid is fearr a bhaint as cur chuige comhtháite na bpleananna náisiúnta, agus iniúchadh iomlán a dhéanamh ar na sineirgíthar na gnéithe ábhartha sna pleananna. Mar shampla, leis an dul chun cinn tapa maidir le stóráil, éagsúlú an tsoláthair fuinnimh agus an fhreagairt don éileamh méadófar an tslándáil fuinnimh agus cuideoidh sé le dlús a chur le cur i bhfeidhm an fhuinnimh inathnuaite, méadófar an éifeachtúlacht fuinnimh sa chóras fuinnimh foriomlán agus feabhsófar comhtháthú an mhargaidh inmheánaigh fuinnimh.

I gcás inarb ábhartha, ní mór lántairbhe a bhaint as comhar réigiúnach agus fóram ábhartha chun gníomhaíocht chomhpháirteach agus sásraí dlúthpháirtíochta a fhorbairt lena n-áiritheofar soláthairtí malartacha, lena gcuirfear cosc ar chur isteach agus lena méadófar ullmhacht agus athléimneacht.

Ar deireadh, i gcomhréir leis an bplean REPowerEU, ba cheart go léireofaí sna pleananna náisiúnta nuashonraithe rannpháirtíocht sheachtrach fuinnimh AE (35). Ba cheart do na Ballstáit féachaint ar thionscnaimh nó ar thionscadail ábhartha a rinneadh nó a cuireadh chun feidhme i gcomhréir leis an straitéis Global Gateway (36).

| Bosca 2: Ag baint úsáid as teagasc an tSeimeastair Eorpaigh


  Leis an Rialachán Rialachais, ceanglaítear ar na Ballstáit na moltaí tírshonracha is déanaí a eisíodh i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh a chur san áireamh (37). I dTuarascálacha Tíre an tSeimeastair Eorpaigh 202221 sainaithnítear príomhdhúshláin maicreacnamaíocha atá fós gan réiteach nó cinn nua atá ag teacht chun cinn nach gcumhdaítear go leordhóthanach le gealltanais atá déanta sna Pleananna Téarnaimh agus Athléimneachta (RRPanna).

  Dírítear sna moltaí tírshonracha 2022 do gach Ballstát ar na dúshláin struchtúracha sin, lena n-áirítear chun an plean REPowerEU a chur chun feidhme, agus aird chuí á tabhairt ar chothroime shóisialta an aistrithe chuig fuinneamh glan (38). I réimse an bheartais fuinnimh agus aeráide, tá sé mar aidhm leis na moltaí sin, ar an gcéad dul síos, an spleáchas ar bhreoslaí iontaise na Rúise a laghdú agus an geilleagar a dhícharbónú tuilleadh. Iarrfar iontu go gcuirfear dlús le húsáid an fhuinnimh inathnuaite agus an bhonneagair riachtanaigh, go dtacófar leis an athoiliúint agus leis an uas-sciliú riachtanach don lucht saothair, go rachfar i ngleic le heasnaimh saothair agus scileanna, go méadófar an éifeachtúlacht fuinnimh agus go méadófaí cumas idirnasc ar fud an Aontais. I gcás roinnt mhaith Ballstát, baineann na moltaí le soghluaisteacht inbhuanaithe freisin, agus i gcás roinnt Ballstát baineann na moltaí le gnéithe comhshaoil, amhail an geilleagar ciorclach.

  Agus PNFAnna á nuashonrú acu, cuirfidh na Ballstáit moltaí tírshonracha 2022 agus 2023 a eisíodh faoin Seimeastar Eorpach san áireamh ina n-iomláine . Ba cheart go mbeadh faisnéis iontu freisin faoin dóigh a gcuireann beartais agus bearta ábhartha i ngach gné de na pleananna náisiúnta nuashonraithe le comhlíonadh na moltaí tírshonracha fuinnimh agus aeráide. |
| --- |

Bosca 2: Ag baint úsáid as teagasc an tSeimeastair Eorpaigh

Leis an Rialachán Rialachais, ceanglaítear ar na Ballstáit na moltaí tírshonracha is déanaí a eisíodh i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh a chur san áireamh (37). I dTuarascálacha Tíre an tSeimeastair Eorpaigh 202221 sainaithnítear príomhdhúshláin maicreacnamaíocha atá fós gan réiteach nó cinn nua atá ag teacht chun cinn nach gcumhdaítear go leordhóthanach le gealltanais atá déanta sna Pleananna Téarnaimh agus Athléimneachta (RRPanna).

Dírítear sna moltaí tírshonracha 2022 do gach Ballstát ar na dúshláin struchtúracha sin, lena n-áirítear chun an plean REPowerEU a chur chun feidhme, agus aird chuí á tabhairt ar chothroime shóisialta an aistrithe chuig fuinneamh glan (38). I réimse an bheartais fuinnimh agus aeráide, tá sé mar aidhm leis na moltaí sin, ar an gcéad dul síos, an spleáchas ar bhreoslaí iontaise na Rúise a laghdú agus an geilleagar a dhícharbónú tuilleadh. Iarrfar iontu go gcuirfear dlús le húsáid an fhuinnimh inathnuaite agus an bhonneagair riachtanaigh, go dtacófar leis an athoiliúint agus leis an uas-sciliú riachtanach don lucht saothair, go rachfar i ngleic le heasnaimh saothair agus scileanna, go méadófar an éifeachtúlacht fuinnimh agus go méadófaí cumas idirnasc ar fud an Aontais. I gcás roinnt mhaith Ballstát, baineann na moltaí le soghluaisteacht inbhuanaithe freisin, agus i gcás roinnt Ballstát baineann na moltaí le gnéithe comhshaoil, amhail an geilleagar ciorclach.

Agus PNFAnna á nuashonrú acu, cuirfidh na Ballstáit moltaí tírshonracha 2022 agus 2023 a eisíodh faoin Seimeastar Eorpach san áireamh ina n-iomláine . Ba cheart go mbeadh faisnéis iontu freisin faoin dóigh a gcuireann beartais agus bearta ábhartha i ngach gné de na pleananna náisiúnta nuashonraithe le comhlíonadh na moltaí tírshonracha fuinnimh agus aeráide.

1.3   
  Aistriú cothrom cóir a áirithiú

1.3.1   Na tionchair shóisialta agus fostaíochta a mhaolú agus aistriú cothrom fuinnimh agus aeráide a bhaint amach

Ba cheart go léireofaí na tionchair shocheacnamaíoch ar bhealach níos fearr sna PNFAnna nuashonraithe ná mar a léirítear sna pleananna náisiúnta tosaigh. Is príomhchuspóirí iad cothroime agus dlúthpháirtíocht agus tá siad ina gcuid dhílis den Chomhaontú Glas don Eoraip, ina n-aithnítear nár cheart aon duine agus aon áit a fhágáil ar lár. Is réamhriachtanas é aghaidh a thabhairt ón dtús ar thionchair shocheacnamaíocha an aistrithe fuinnimh agus aeráide agus teaghlaigh, earnálacha agus oibrithe nochta a chosaint ar fud an phróisis chun dul i ngleic leis an ngéarchéim fuinnimh atá ann faoi láthair agus an bealach a réiteach le haghaidh aistriú cóir.

Sa Mholadh ón gComhairle maidir le haistriú cóir i dtreo na haeráidneodrachta a áirithiú, tugtar breac-chuntas ar phacáistí beartais chun tacú le haistriú cóir glas, agus iarrtar ar Bhallstáit é a chur san áireamh go hiomlán sa phróiseas lena PNFAnna a nuashonrú (39). Go sonrach, ba cheart do na Ballstáit straitéisí soiléire a fhorbairt lena sainaithneofar agus lena dtomhaisfear iarmhairtí sóisialta, fostaíochta agus scileanna (nó aon tionchar dáileacháin eile) an aistrithe fuinnimh agus aeráide agus lena dtabharfar aird chuí ar an dóigh ar féidir déileáil go éifeachtach leis na dúshláin sin. Leis na pleananna náisiúnta nuashonraithe, ba cheart tosaíocht shoiléir a thabhairt don mhaoiniú i gcomhair aistriú cothrom, i gcomhair athoiliúna agus uasoiliúna, agus chun tacú le coigeartuithe ar mhargadh an tsaothair.

Ba cheart go leanfadh forbairt agus cur chun feidhme beartas agus beart cur chuige na sochaí uile agus cur chuige gráinneach a dhírítear ar na réigiúin, na tionscail agus na grúpaí daonra is mó atá thíos leis, go háirithe iad siúd atá i staideanna leochaileacha cheana féin.

| Bosca 3: Príomhbheartais agus príomhbhearta um aistriú cóir do PNFAnna nuashonraithe







  — | feabhsuithe éifeachtúlachta fuinnimh a chur chun cinn, lena n-áirítear san earnáil tithíochta sóisialta inacmhainne; dreasachtaí airgeadais agus comhairle a chur ar fáil do dhaoine aonair, agus aird chuí á tabhairt ar dhreasachtaí deighilte i measc úinéirí agus tionóntaí agus ar theacht chun cinn na gcostas tithíochta; |
| --- | --- |

Bosca 3: Príomhbheartais agus príomhbhearta um aistriú cóir do PNFAnna nuashonraithe

—

feabhsuithe éifeachtúlachta fuinnimh a chur chun cinn, lena n-áirítear san earnáil tithíochta sóisialta inacmhainne; dreasachtaí airgeadais agus comhairle a chur ar fáil do dhaoine aonair, agus aird chuí á tabhairt ar dhreasachtaí deighilte i measc úinéirí agus tionóntaí agus ar theacht chun cinn na gcostas tithíochta;

| — | faisnéis agus comhairle shaincheaptha a chur ar fáil do gach tomhaltóir, agus go háirithe do theaghlaigh leochaileacha, lena n-áirítear trí uirlisí digiteacha a úsáid, maidir le conas éileamh ar fhuinneamh a laghdú agus a mbillí fuinnimh a laghdú. Díriú ar bhearta spárála fuinnimh i dtreo gníomhaíochtaí ídithe agus táirgthe lena mbaineann éileamh mór ar fhuinneamh; |
| --- | --- |

—

faisnéis agus comhairle shaincheaptha a chur ar fáil do gach tomhaltóir, agus go háirithe do theaghlaigh leochaileacha, lena n-áirítear trí uirlisí digiteacha a úsáid, maidir le conas éileamh ar fhuinneamh a laghdú agus a mbillí fuinnimh a laghdú. Díriú ar bhearta spárála fuinnimh i dtreo gníomhaíochtaí ídithe agus táirgthe lena mbaineann éileamh mór ar fhuinneamh;

| — | tomhaltóirí fuinnimh a chumhachtú trí rochtain ar fhuinneamh ó fhoinsí inathnuaite a éascú, trí nósanna imeachta a shimpliú agus trí fhéinsoláthar a fhorbairt tuilleadh trí phobail fuinnimh inathnuaite agus saoránach, mar aon le feachtais, agus béim faoi leith ar ghrúpaí leochaileacha agus ar thomhaltóirí atá ina gcónaí i gceantair thuaithe agus i limistéir iargúlta (e.g. réigiúin is forimeallaí AE (40)); |
| --- | --- |

—

tomhaltóirí fuinnimh a chumhachtú trí rochtain ar fhuinneamh ó fhoinsí inathnuaite a éascú, trí nósanna imeachta a shimpliú agus trí fhéinsoláthar a fhorbairt tuilleadh trí phobail fuinnimh inathnuaite agus saoránach, mar aon le feachtais, agus béim faoi leith ar ghrúpaí leochaileacha agus ar thomhaltóirí atá ina gcónaí i gceantair thuaithe agus i limistéir iargúlta (e.g. réigiúin is forimeallaí AE (40));

| — | dúshláin maidir le hiompar inbhuanaithe a chosc, lena n-áirítear inacmhainneacht do theaghlaigh leochaileacha, trí bhearta tacaíochta dírí agus tríd an mbonneagar riachtanach a fhorbairt; |
| --- | --- |

—

dúshláin maidir le hiompar inbhuanaithe a chosc, lena n-áirítear inacmhainneacht do theaghlaigh leochaileacha, trí bhearta tacaíochta dírí agus tríd an mbonneagar riachtanach a fhorbairt;

| — | tacú le rochtain ar fhostaíocht ardchaighdeáin, go háirithe trí sheirbhísí fostaíochta poiblí, trí chúnamh saincheaptha cuardaigh poist agus trí bhearta eile a bhaineann le beartas gníomhach mhargadh an tsaothair (e.g., cúrsaí foghlama, dreasachtaí fostaithe agus aistrithe, cláir fostaíochta spriocdhírithe faoi cheangal ama, scéimeanna tacaíochta do phrintíseachtaí agus cúrsaí oiliúna ardchaighdeáin); |
| --- | --- |

—

tacú le rochtain ar fhostaíocht ardchaighdeáin, go háirithe trí sheirbhísí fostaíochta poiblí, trí chúnamh saincheaptha cuardaigh poist agus trí bhearta eile a bhaineann le beartas gníomhach mhargadh an tsaothair (e.g., cúrsaí foghlama, dreasachtaí fostaithe agus aistrithe, cláir fostaíochta spriocdhírithe faoi cheangal ama, scéimeanna tacaíochta do phrintíseachtaí agus cúrsaí oiliúna ardchaighdeáin);

| — | cruthú post agus fiontraíocht i ngníomhaíochtaí glasa a chur chun cinn, mar shampla trí bhearta airgeadais agus neamhairgeadais, lena n-áiritheofar tacaíocht inrochtana do ghrúpaí tearcionadaithe agus leochaileacha agus lena spreagfar cur chun cinn critéar um ghradaim ghlasa d’fhiontraithe; |
| --- | --- |

—

cruthú post agus fiontraíocht i ngníomhaíochtaí glasa a chur chun cinn, mar shampla trí bhearta airgeadais agus neamhairgeadais, lena n-áiritheofar tacaíocht inrochtana do ghrúpaí tearcionadaithe agus leochaileacha agus lena spreagfar cur chun cinn critéar um ghradaim ghlasa d’fhiontraithe;

| — | na scileanna cearta a thabhairt do dhaoine chun poist ardchaighdeáin a rochtain agus dul i ngleic le ganntanais saothair don aistriú glas agus don aistriú digiteach, trí (1) oideachas agus oiliúint chuimsitheach a chur chun cinn, i gcomhréir le réamhaisnéisí scileanna agus trí chomhpháirtíochtaí páirtithe leasmhara, amhail an Comhshocrú um Scileanna (41); (2) scéimeanna le haghaidh printíseachtaí, cúrsaí oiliúna ar phá agus scéimeanna scáthfhoghlama; (3) oiliúint uasoiliúna agus athoiliúna d’aosaigh, mar shampla trí chuntais foghlama aonair (42), trí chúrsaí a aithnítear go forleathan nó trí pháirt a ghlacadh i gComhshocrú AE um Scileanna (43); |
| --- | --- |

—

na scileanna cearta a thabhairt do dhaoine chun poist ardchaighdeáin a rochtain agus dul i ngleic le ganntanais saothair don aistriú glas agus don aistriú digiteach, trí (1) oideachas agus oiliúint chuimsitheach a chur chun cinn, i gcomhréir le réamhaisnéisí scileanna agus trí chomhpháirtíochtaí páirtithe leasmhara, amhail an Comhshocrú um Scileanna (41); (2) scéimeanna le haghaidh printíseachtaí, cúrsaí oiliúna ar phá agus scéimeanna scáthfhoghlama; (3) oiliúint uasoiliúna agus athoiliúna d’aosaigh, mar shampla trí chuntais foghlama aonair (42), trí chúrsaí a aithnítear go forleathan nó trí pháirt a ghlacadh i gComhshocrú AE um Scileanna (43);

| — | rochtain chothrom agus chomhionann ar dheiseanna oideachais agus fostaíochta ar gach leibhéal agus i ngach earnáil a áirithiú, mar shampla tríd an míchothromaíocht inscne atá ann faoi láthair a laghdú, ar míchothromaíocht í lenar bhain mic léinn ETIM agus an earnáil fuinnimh go dtí seo; |
| --- | --- |

—

rochtain chothrom agus chomhionann ar dheiseanna oideachais agus fostaíochta ar gach leibhéal agus i ngach earnáil a áirithiú, mar shampla tríd an míchothromaíocht inscne atá ann faoi láthair a laghdú, ar míchothromaíocht í lenar bhain mic léinn ETIM agus an earnáil fuinnimh go dtí seo;

| — | córais chóra sochair cánach agus cosaint shóisialta a áirithiú chun tacú leis na daoine agus leis na teaghlaigh is mó atá thíos leis, go háirithe iad siúd i staideanna leochaileacha, lena n-áirítear trí (1) tacaíocht spriocdhírithe shealadach ioncaim dhírigh chun bearta infheistíochta a chomhlánú, (2) an t-ualach cánach a aistriú ó ioncaim saothair chuig cuspóirí glasa agus (3) scéimeanna nuálacha um aistriú idir poist a sholáthar chun slándáil ioncaim le linn aistrithe sa mhargadh saothair a áirithiú. |
| --- | --- |

—

córais chóra sochair cánach agus cosaint shóisialta a áirithiú chun tacú leis na daoine agus leis na teaghlaigh is mó atá thíos leis, go háirithe iad siúd i staideanna leochaileacha, lena n-áirítear trí (1) tacaíocht spriocdhírithe shealadach ioncaim dhírigh chun bearta infheistíochta a chomhlánú, (2) an t-ualach cánach a aistriú ó ioncaim saothair chuig cuspóirí glasa agus (3) scéimeanna nuálacha um aistriú idir poist a sholáthar chun slándáil ioncaim le linn aistrithe sa mhargadh saothair a áirithiú.

1.3.2   Aghaidh a thabhairt ar dhúshláin phráinneacha na bochtaineachta fuinnimh

Tugtar tús áite san Aontas Fuinnimh d’inacmhainneacht, agus ba cheart é a léiriú sna PNFAnna nuashonraithe. Moltar do na Ballstáit uile cuspóir soiléir, sonrach, inghnóthaithe, intomhaiste agus a bheidh faoi cheangal ama a leagan síos chun an bhochtainneacht fuinnimh a laghdú. Déanfaidh na Ballstáit measúnú ar líon na dteaghlach a mbaineann bochtaineacht fuinnimh leo (44). Sa mholadh ón gCoimisiún maidir le bochtaineacht fuinnimh tugtar treoir (45) maidir le táscairí oiriúnacha chun an bhochtaineacht sin a thomhas. Spreagtar go dtabharfaí míniú ar an dóigh a n-úsáidtear an sainmhíniú agus na táscairí sin agus ar an dóigh a mbailítear na sonraí maidir le bochtaineacht fuinnimh, lena n-áirítear ar an leibhéal náisiúnta agus áitiúil.

Ba cheart na forbairtí reachtacha is déanaí a chur san áireamh sna PNFAnna nuashonraithe, go háirithe an sainmhíniú atá beartaithe ar bhochtaineacht fuinnimh sa Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh agus sa Chiste Aeráide Sóisialta atá molta, agus sa Mholadh ón gComhairle thuasluaite maidir le haistriú cóir i dtreo na haeráidneodrachta a áirithiú.

Bunaithe ar mheasúnú den sórt sin, má chinneann Ballstát go bhfuil líon suntasach teaghlach faoi bhochtaineacht fuinnimh, nach mór dó cuspóir táscach náisiúnta a áireamh ina phlean náisiúnta nuashonraithe maidir le bochtaineacht fuinnimh a laghdú, lena n-áirítear achar ama ina mbeidh na cuspóirí le baint amach (46). Mar sin féin, mar gheall ar an ardú tobann reatha ar phraghsanna fuinnimh, moltar do gach Ballstát cuspóir a leagan síos chun an bhochtaineacht fuinnimh a laghdú. Mura meastar gur gá le cuspóir, ba cheart do na Ballstáit údar a thabhairt leis an gcinneadh sin agus an líon íosta teaghlach a cháileodh mar theaghlaigh “shuntasacha” sa chomhthéacs sin a chinneadh. Chomh maith leis sin, ba cheart breac-chuntas a thabhairt sna pleananna náisiúnta ar na beartais agus na bearta lena dtéitear i ngleic leis an mbochtaineacht fuinnimh, lena n-áirítear bearta beartais shóisialta agus cláir náisiúnta ábhartha eile. Ba cheart do na Ballstáit breac-chuntas a thabhairt ar an dóigh ar cinneadh an cuspóir, agus, chun an t-ardú tobann ar phraghsanna fuinnimh faoi láthair a chur san áireamh, ba cheart dóibh na sonraí is déanaí atá ar fáil a úsáid.

2   Saincheisteanna téamacha

2.1   
  Treisigh an t-aistriú chuig fuinneamh glan

Tá ag éirí go maith leis an gcreat rialachais fuinnimh a bunaíodh le déanaí, toisc gur sáraíodh spriocanna éifeachtúlachta fuinnimh agus fuinnimh inathnuaite AE do 2020. Chun breoslaí iontaise na Rúise a ionadú go tapa agus ar bhonn ríthábhachtach, beidh gá le méadú ollmhór ar an aistriú go fuinneamh glan, rud a thabharfaidh tús áite do bhearta struchtúracha maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus a chuirfidh go mór le cur i bhfeidhm an fhuinnimh inathnuaite. Ina theannta sin, beidh ról tábhachtach ag úsáid réiteach digiteach don fhuinneamh maidir le tacú le bunathrú ar an earnáil fuinnimh; is ríthábhachtach comhar a chothú idir imreoirí fuinnimh agus digiteacha agus sineirgí a chruthú idir an clár oibre fuinnimh agus digiteach chun an cuspóir aeráide a bhaint amach. Ní mór leas iomlán a bhaint as acmhainneacht an tsásra rialachais agus na pleananna náisiúnta sa treo sin á nuashonrú.

2.1.1   Dlús a chur le cur i bhfeidm an fhuinnimh inathnuaite agus hidrigine

Ba cheart go mbeadh na PNFAnna nuashonraithe ag teacht leis an uaillmhian mhéadaithe a mholtar sa Treoir athbhreithnithe maidir le Fuinneamh Inathnuaite trí ranníocaíocht náisiúnta a sholáthar i dtreo sprioc cheangailteach fhoriomlán an Aontais. Ba cheart gogcuimseofaí sna pleananna náisiúnta freisin cúnamh earnála i gcomhréir leis an sprioc fhoriomlán sin, agus na fospriocanna don earnáil iompair, do na hearála téimh agus fuaraithe ceantair, agus don earnáil tionsclaíochta agus foirgneamh a bhaint amach. Tá gá le glacadh níos tapúla agus níos mó le foinsí inathnuaite fuinnimh ar fud an Aontais Eorpach chun cur go cinntitheach le huaillmhian an Aontais Eorpaigh deireadh a chur de réir a chéile le breoslaí iontaise ón Rúis agus cuspóir na haeráidneodrachta a bhaint amach.

I gcomhréir leis an nplean REPowerEU, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar ionadú gáis nádúrtha trí tháirgeadh inbhuanaithe bithmheatáin a mhéadú (i.e., bunaithe go príomha ar dhramhaíl orgánach agus ar iarmhair foraoise agus talmhaíochta) agus dlús a chur le húsáid hidrigine inathnuaite sna hearnálacha an iompair agus an tionscail atá deacair a dhícharbónú.

Ba cheart go léireofaí sna PNFAnna nuashonraithe úsáid an bhonneagair agus na ndreasachtaí riachtanacha, i gcomhréir le sprioc REPowerEU de 10 milliún tona de hidrigin inathnuaite intíre agus 35 bcm de tháirgeadh bithmheatáin inbhuanaithe faoi 2030. Ina theannta sin, ba cheart tuairisc a thabhairt ar an gconair chun breosla iompair ola-bhunaithe a ionadú trí leictriú agus trí hidrigin inathnuaite in iompar talún. I gcomhréir leis an gcuspóir 10 milliún tona de hidrigin allmhairithe faoi 2030, ba cheart go léireofaí sna pleananna náisiúnta nuashonraithe freisin tionscnaimh nó gníomhaíochtaí a rinneadh nó atá beartaithe, nó comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta a bhunófar nó a bunaíodh, d’fhonn allmhairí hidrigine inathnuaite a éascú.

Ina gcuid PNFAnna nuashonraithe, spreagtar na Ballstáit freisin chun comhpháirt maidir le táirgeadh agus úsáid bithgháis inbhuanaithe agus bithmheatáin a chomhtháthú, lena ndéanfar measúnú ar na féidearthachtaí náisiúnta agus lena saineofar conairí chun iad sin a bhaint amach faoi 2030 agus 2050 (47).

Tá gá le creat cuimsitheach beartas agus beart chun úsáid foinsí inathnuaite fuinnimh a chur chun cinn ar fud earnálacha ábhartha uile an gheilleagair. Tá cur i bhfeidhm tapa na bhfoinsí inathnuaite ábhartha go háirithe le haghaidh earnálacha ina raibh an dul chun cinn níos moille go dtí seo (amhail na hearnálacha iompar, foirgneamh agus tionscail, go háirithe in earnálacha tionsclaíocha a bhfuil sé deacair maolú a dhéanamh iontu). Ba cheart díriú ar ghlacadh an leictrithe, teicneolaíochtaí inathnuaite (lena n-áirítear hidrigin inathnuaite in earnálacha tionsclaíocha), stóráil fuinnimh a chur chun cinn, agus freagairt ar éileamh chun solúbthacht a chur leis an gcóras fuinnimh agus comhtháthú córas le haghaidh foinsí inathnuaite fuinnimh a éascú.

Baineann dúshlán ar leith le formhór na dtionscadal fuinnimh inathnuaite a fhorbairt agus a úsáid nach mór a phlé sna PNFAanna le ceadanna. I ndáil leis sin, ba cheart do na Ballstáit a mbeartais agus a mbearta náisiúnta a ailíniú leis an togra chun an Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite (48) ó mhí na Bealtaine 2022 a leasú, le straitéis gréine AE agus leis an Moladh gaolmhar maidir le dlús a chur le nósanna imeachta um dheona ceadanna i gcomhair tionscadal fuinnimh inathnuaite (49).

Agus a bpleananna náisiúnta á nuashonrú acu, ba cheart do na Ballstáit bearta a fhorbairt freisin chun comhaontuithe ceannaigh cumhachta agus ráthaíochtaí tionscnaimh a éascú. Ba cheart aghaidh a thabhairt sna beartais freisin ar réitigh inathnuaite a chur i bhfeidhm i bhfoirgnimh, i ndiaidh an togra maidir leis an Treoir maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh a athmhúnlú, go háirithe i dtaca le téamh (e.g., teaschaidéil) agus fuinneamh gréine ar dhíonta, i gcomhréir le huaillmhian REPowerEU.

2.1.2   Ag tógáil ar bhearta struchtúrtha éifeachtúlachta fuinnimh

Is minic gurb é bearta éifeachtúlachta fuinnimh an bealach is saoire, is sábháilte agus is glaine chun ár spleáchas ar allmhairí breosla iontaiseón Rúis a laghdú agus conair chóir i dtreo an aistrithe go fuinneamh glan a áirithiú. Thairis sin, trí níos lú fuinnimh a úsáid tacaítear le slándáil an tsoláthair agus na stórála fuinnimh, cuireann sé leis an mbochtaineacht fuinnimh a laghdú, agus méadaítear an t-iomaíochas sa tírdhreach domhanda.

Ba cheart go mbeadh na PNFAnna nuashonraithe ag teacht leis an uaillmhian mhéadaithe a mholtar in athmhúnlú na Treorach maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh, trí chúnamh náisiúnta a sholáthar i dtreo sprioc cheangailteach fhoriomlán AE agus i dtreo scaireanna ídithe fuinnimh na n-earnálacha críochúsáide. Ba cheart go gcuimseofaí sna pleananna náisiúnta nuashonraithe freisin mionsonraí maidir le ríomh agus modheolaíocht na hoibleagáide um spárail fuinnimh, agus an fhaisnéis is gá maidir leis an achar urláir iomlán atá le hathchóiriú nó an coigilteas bliantúil coibhéiseach fuinneamh d’fhoirgnimh phoiblí.

Ba cheart go gcuimseofaí sna beartais, bearta agus cláir maidir le héifeachtúlacht fuinnimh sna pleananna náisiúnta nuashonraithe gach earnáil éilimh fuinnimh, lena n-áirítear an earnáil foirgneamh (idir fhoirgnimh chónaithe agus threasacha), an earnáil tionsclaíochta agus an earnáil iompair. Ba cheart an chéad phrionsabal um éifeachtúlacht (50) fuinnimh a úsáid mar phrionsabal uileghabhálach agus ba cheart a chur i bhfeidhm a mhíniú. Ina theannta sin, ba cheart an mhodheolaíocht ríofa agus na sonraí bunúsacha chun an Fachtóir Fuinnimh Príomhúil a ríomh a chur ar fáil.

Maidir le foirgnimh, ba cheart na PNFAnna nuashonraithe a ailíniú leis an uaillmhian mhéadaithe agus leis na riachtanais nuashonraithe agus méadaithe sa togra um an Treoir maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh, agus leis na hiarrachtaí méadaithe in athchóiriú fuinnimh foirgneamh, agus é mar chuspóir rátaí athchóirithe dúbailte (Rabharta Athchóiriúcháin (51)) a bhaint amach. Ba cheart go gcuimseofaí sna PNFAnna nuashonraithe, i ndiaidh na ngealltanas i straitéisí athchóirithe fadtéarmacha náisiúnta, na bearta a rinneadh chun an stoc foirgníochta a dhícharbónú de réir a chéile, lena n-áirítear na bearta tacaíochta airgeadais agus cúnaimh theicniúil, a bhaineann le lucht saothair oilte a bheith ar fáil freisin.

I gcomhréir le REPowerEU agus le Teachtaireacht an Aontais Eorpaigh maidir le Caomhnú Fuinnimh (52)
  , ba cheart do na Ballstáit faisnéis a chur san áireamh faoina bhfuil déanta acu agus faoin dóigh a bhfuil REPowerEU á chur chun feidhme acu, trí bhearta a chuimsiú maidir le hathrú iompair, feachtais chumarsáide agus bearta fioscacha arna gcur chun feidhme nó arna mbeartú chun coigilteas fuinnimh a spreagadh.

2.1.3 Iniúchadh a dhéanamh ar acmhainneacht iomlán as aistrithe ghlais agus an aistrithe dhigitigh

Tá aistriú digiteach domhain chóras fuinnimh AE ar cheann de na gnéithe ríthábhachtacha freisin maidir leis an bplean REPowerEU a bhaint amach agus cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a bhaint amach. Chun éifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní, dícharbónú, leictriú, comhtháthú earnálacha agus dílárú an chórais fuinnimh a bhaint amach tá gá le hiarracht an-mhór sa digitiú.

Iarrtar ar na Ballstáit sineirgí a aithint idir gníomhaíochtaí, spriocanna agus cuspóirí náisiúnta fuinnimh agus digiteacha, agus machnamh a dhéanamh ar conas tuilleadh tairbhe a bhaint astu trí bheartais agus trí bhearta ar aon dul leis an bplean gníomhaíochta “An córas fuinnimh a dhigitiú – Plean Gníomhaíochta AE” (53). Beidh an digitiú ríthábhachtach chun feabhas a chur ar rannpháirtíocht na dtomhaltóirí agus chun bonneagar leictreachais a fhorbairt a bheidh oiriúnach don chóras fuinnimh amach anseo. Trí infheistíocht a dhéanamh i ndigitiú na heangaí leictreachais, beifear ábalta an córas fuinnimh a aistriú ar bhealach costéifeachtach freisin.

Ag tógáil ar an taithí a fuarthas óna bPleananna Téarnaimh agus Athléimneachta, spreagtar na Ballstáit freisin chun sineirgí a lorg idir na PNFAnna agus treochláir straitéiseacha náisiúnta na Deacáide Digití a cuireadh isteach faoin gClár Beartais um Dheacáid Dhigiteach 2030 (DDPP) (54), lena áirithiú go gcuirfidh bonneagar agus teicneolaíochtaí digiteacha le geilleagar agus sochaí a bheidh inbhuanaithe, ciorclach agus aeráidneodrach i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip. Iarrtar ar na Ballstáit machnamh a dhéanamh ar an dóigh a ndéanfaidh siad próiseas agus ar uirlisí na Deacáide Digití a threisiú, agus go háirithe tionscadail iltíre, chun dlús a chur leis an aistriú glas.

2.2   
  Riachtanais an oiriúnaithe don aeráid a chomhtháthú

Tá minicíocht agus déine na hadhaimsire ag méadú. Ó ullmhaíodh na PNFAnna tosaigh, tá tábhacht an oiriúnaithe don aeráid á haithint níos mó agus níos mó ar fud an domhain (55). In 2021, d’fhoilsigh an Coimisiún straitéis nua AE maidir le hoiriúnú don athrú aeráide, ina leagadh béim ar an tábhacht a bhaineann le hathléimneacht na haeráide a chomhtháthú i gcreataí fioscacha náisiúnta, agus le réitigh atá bunaithe ar an dúlra. Leagtar beim sa Dlí Aeráide Eorpach ar an tábhacht a bhaineann le bearta earnála a bheith athléimneach i gcoinne dhrochthionchair fhéideartha na haeráide atá ag athrú (56).

Iarrtar ar na Ballstáit spriocanna oiriúnaithe a leagan amach ina bpleananna náisiúnta nuashonraithe chun tacú le cuspóirí, spriocanna agus cúnamh náisiúnta faoin Aontas Fuinnimh a bhaint amach (57)
  , ar aon dul le Straitéis AE um Oiriúnú. Ní mór rioscaí a bhaineann leis an athrú aeráide a chomhtháthú i gcinntí infheistíochta agus pleanála, agus cumas oiriúnaitheach na mBallstát a mhéadú, athléimneacht a neartú agus leochaileacht i leith an athraithe aeráide a laghdú. Go tábhachtach, is féidir le beart um oiriúnú, má dheartar i gceart é, comhthairbhí a sholáthar freisin maidir le maolú ar an aeráid, agus athléimneacht shóisialta agus eacnamaíoch a fheabhsú ar bhealach cóir, agus tionchair mhíchothroma réigiúnacha agus sochaíocha an athraithe aeráide agus dálaí adhaimsire á gcur san áireamh. Caithfidh infheistíocht um maolú a bheith aeráid-díonach.

Ba cheart na spriocanna um oiriúnú a chainníochtú nuair is féidir agus iad a nascadh go soiléir le cuspóirí agus beartais shonracha an Aontais Fuinnimh a dtacaíonn siad leo. D’fhéadfaí tagairtí don straitéis nó don phlean náisiúnta um oiriúnú a áireamh sna codanna ábhartha de chaibidil na mbeartas agus na mbeart sna PNFAnna nuashonraithe. Mar shampla, d’fhéadfaí na bearta sin a leagan amach sna PNFAnna nuashonraithe, bearta lena gcosnófaí ceapadh carbóin fhéidear talamhúsáide (gné dhícharbónaithe), acmhainn giniúna leictreachais (gné slándála fuinnimh), nó coigilteas fuinnimh cónaithe (gné éifeachtúlachta fuinnimh) i bhfianaise strus agus ganntanas uisce, triomaigh, tuilte, tinte foraoise nó tonnta teasa. Is féidir cur síos a dhéanamh ar na réitigh dhúlrabhunaithe atá pleanáilte agus na cinn atá curtha i bhfeidhm, mar aon lena dtionchair iarbhír nó a dtionchar ionchais i dtéarmaí oiriúnú don aeráid (e.g., cosaint i gcoinne fairsingiú fásaigh, teas uirbeach, tuilte, etc.). Ba cheart béim ar leith a leagan ar uisce, go háirithe ar athléimneacht na gcóras fuinnimh maidir le ganntanas uisce struchtúrach nó séasúrach. Féadfar cuir chuige nuálacha amhail beartais árachais agus bearta fioscacha lena dtugtar aghaidh ar an easnamh sa chosaint aeráide a mheas freisin, chomh maith le hinfheistíochtaí atá dírithe ar bhithéagsúlacht a chaomhnú a chuideodh leis an oiriúnú don aeráid .

2.3   
  Feabhas a chur ar an bpleanáil d’earnálacha na talamhúsáide, na foraoiseachta agus na talmhaíochta

Beidh ról ríthábhachtach ag na hearnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta maidir le cuspóirí an Aontais i dtaca le haeráidneodracht agus oiriúnú a bhaint amach, trí laghduithe suntasacha a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha teasa, trí aistrithe carbóin feabhsaithe agus trí sheirbhísí éiceachórais chun athléimneacht a fheabhsú. Tá linn charbóin AE ag laghdú go seasta. I measc na spreagthaí tá méadú ar éileamh adhmaid, foraoisí ag baint aibíocht fómhair amach, agus méadú ar chur isteach foraoise. Ag an am céanna, tá an dul chun cinn maidir le hastaíochtaí a laghdú in earnáil talmhaíochta AE marbhánta in ainneoin thacaíocht mhéadaithe don ghníomhú ar son na haeráide. Príomhfhoinsí d’astaíochtaí gás ceaptha teasa in earnáil na talmhaíochta is ea astaíochtaí meatáin ó bheostoc – ó choipeadh eintreach agus ó bhainistiú aoiligh – agus astaíochtaí ocsaíde nítriúla mar gheall ar úsáid leasachán ceimiceach agus ar bhainistiú aoiligh.

Mar a leagtar amach i roinn 2514, ba cheart go léireofaí sna PNFAnna nuashonraithe an uaillmhian mhéadaithe atá beartaithe chun Rialachán LULUCF a athbhreithniú tríd an gconair i dtreo na spriocanna náisiúnta a leagan amach. Ba cheart go gcuirfí in iúl sna pleananna náisiúnta an dóigh a bhfuil sé beartaithe acu cur leis an méid a chuireann a n-earnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta le sprioc fheabhsaithe AE i leith na haeráide, trí bheartais agus trí bhearta agus uaillmhian fheabhsaithe. Ba cheart do na Ballstáit bearta um maolú, oiriúnú agus athchóiriú dúlra a chomhtháthú ar bhealach níos fearr ina n-earnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta i gcomhthéacs tionscnaimh ghaolmhara maidir leis an mbithéagsúlacht agus leis an mbithfhuinneamh. Le déanaí, tugtar aghaidh sa togra le haghaidh Dlí um Athchóiriú Dúlra (58) ar ghnéithe den bhainistíocht talún a bhaineann le maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú aeráide.

Ba cheart go léireofaí sna beartais agus bearta an uaillmhian mhéadaithe maidir le hoiriúnú don athrú aeráide agus maidir le maolú ar an athrú, ag cumhdach astaíochtaí CO2 agus neamh-CO2 agus aistrithe carbóin i ndáil le héifeachtúlacht fuinnimh, táirgeadh agus úsáid fuinnimh inathnuaite, agus caomhnú, cosaint agus athchóiriú na n-éiceachóras.

| Bosca 4: Ábhar na PNFAnna nuashonraithe a bhaineann le LULUCF. Na gníomhaíochtaí seo a leanas a phleanáil agus a chainníochtú:







  — | Sainaithint na bhfeabhsúchán don chóras bailithe faisnéise agus faireacháin is gá le haghaidh roghanna beartais éifeachtacha, dearadh agus cur chun feidhme sna hearnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta (e.g. trí íomhánna satailíte). Ba cheart go n-áireofaí sa chóras an gá atá le cur chun feidhme éifeachtach a áirithiú i ndáil leis na cuspóirí a bhaineann le héiceachórais a chosaint agus a athchóiriú; |
| --- | --- |

Bosca 4: Ábhar na PNFAnna nuashonraithe a bhaineann le LULUCF. Na gníomhaíochtaí seo a leanas a phleanáil agus a chainníochtú:

—

Sainaithint na bhfeabhsúchán don chóras bailithe faisnéise agus faireacháin is gá le haghaidh roghanna beartais éifeachtacha, dearadh agus cur chun feidhme sna hearnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta (e.g. trí íomhánna satailíte). Ba cheart go n-áireofaí sa chóras an gá atá le cur chun feidhme éifeachtach a áirithiú i ndáil leis na cuspóirí a bhaineann le héiceachórais a chosaint agus a athchóiriú;

| — | Astaíochtaí gás ceaptha teasa neamh-CO2 san earnáil talmhaíochta a laghdú, lena n-áirítear maidir le coipeadh eintreach, bainistiú aoiligh agus bainistiú leasachán; |
| --- | --- |

—

Astaíochtaí gás ceaptha teasa neamh-CO2 san earnáil talmhaíochta a laghdú, lena n-áirítear maidir le coipeadh eintreach, bainistiú aoiligh agus bainistiú leasachán;

| — | Glan-aistrithe sna hearnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta a mhéadú, lena n-áirítear trí fheirmeoireacht charbóin, agus trí ábhair stórála carbóin fhadmharthanacha (amhail táirgí tógála adhmadbhunaithe), agus béim á cur ar chuir chuige chomhtháite amhail réitigh dhúlrabhunaithe chun cur le cuspóirí éiceachórais a chosaint agus a athchóiriú freisin, chomh maith le cuspóirí comhshaoil eile (e.g., bithéagsúlacht, truailliú nialasach, deireadh a chur le hídiú acmhainní nádúrtha); |
| --- | --- |

—

Glan-aistrithe sna hearnálacha talamhúsáide, foraoiseachta agus talmhaíochta a mhéadú, lena n-áirítear trí fheirmeoireacht charbóin, agus trí ábhair stórála carbóin fhadmharthanacha (amhail táirgí tógála adhmadbhunaithe), agus béim á cur ar chuir chuige chomhtháite amhail réitigh dhúlrabhunaithe chun cur le cuspóirí éiceachórais a chosaint agus a athchóiriú freisin, chomh maith le cuspóirí comhshaoil eile (e.g., bithéagsúlacht, truailliú nialasach, deireadh a chur le hídiú acmhainní nádúrtha);

| — | Bearta éifeachtúlachta fuinnimh a bhaineann le bithmhais a chur chun cinn agus a chur chun feidhme, lena n-áirítear soláthar ábhar inslithe bithbhunaithe. |
| --- | --- |

—

Bearta éifeachtúlachta fuinnimh a bhaineann le bithmhais a chur chun cinn agus a chur chun feidhme, lena n-áirítear soláthar ábhar inslithe bithbhunaithe.

2.4   
  Dul i ngleic le hastaíochtaí meatáin

Spreagann an Coimisiún na Ballstáit chun cuspóirí agus spriocanna earnála chun astaíochtaí meatáin a laghdú agus beartais agus bearta comhfhreagracha a leagan amachina PNFAnna nuashonraithe, agus nacuspóirí maidir le straitéis mheatáin AE á mbreithniú (59).

Trí astaíochtaí meatáin a laghdú, cuidítear go díreach leis an ráta téimh a laghdú. Thairis sin, toisc go bhfuil meatán ina réamhtheachtaí ózóin, má laghdaítear é laghdaítear an truailliú aeir freisin. Tá acmhainn téimh dhomhanda ag baint le meatán atá 28 n-uaire níos mó ná CO2 thar thréimhse 100 bliain. San Aontas Eorpach, tagann níos mó ná leath d’astaíochtaí antrapaigineacha meatáin ón talmhaíocht, agus is beostoc is cúis le 54 % d’astaíochtaí meatáin iomlána AE (os cionn 6 % d’astaíochtaí iomlána GHG an Aontais) (60). Tagann thart ar an gceathrú cuid d’astaíochtaí meatáin seachas sin ó dhramhaíl sholadach agus ó fhuíolluisce, agus tagann beagnach an cúigiú cuid ó fhuinneamh.

Cumhdaítear meatán faoin Rialachán maidir le Comhroinnt Díchill (61)
  , lena dtugtar solúbthacht do na Ballstáit na beartais iomchuí a roghnú chun astaíochtaí meatáin a mhaolú. Ina theannta sin, tá roinnt beartais earnála ag an Aontas Eorpach a chuidíonn le hastaíochtaí meatáin a laghdú (62), amhail anComhbheartas Talmhaíochta, an Treoir maidir le Líonadh Talún agus leasuithe molta agus beartaithe ar an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha, an Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh, agus an Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite, agus an Rialachán nua atá beartaithe maidir le laghduithe meatáin san earnáil fuinnimh.

| Bosca 5: Samplaí de bheartais agus de bhearta chun astaíochtaí meatáin a laghdú:







  — | Talmhaíocht – dreasachtaí a thabhairt isteach maidir le pórú lena gcuirtear feabhas ar shláinte agus ar thorthúlacht, ar bhainistíocht beatha agus ar bhreiseáin beatha chun an meatán ó choipeadh eintreach a mhaolú agus cosc á chur ar chomhbhabhtálacha le saincheisteanna comhshaoil eile, amhail astaíochtaí amóinia; teicnící stórála aoiligha chur chun cinn (e.g. sciodar fuarúcháin, aigéadú sciodair, stórtha aoiligh agus sciodair a chumhdach, teorainnluachanna astaíochta a thabhairt isteach agus ceanglais faireacháin) agus díghrádú anaeróbach le haisghabháil bithgháis chun meatán ó bhainistiú aoiligh a mhaolú a chur chun cinn, lena mbainfeadh an buntáiste breise spleáchas ar allmhairí gáis nádúrtha a laghdú agus astaíochtaí amóinia a chosc; aistí bia níos inbhuanaithe nach bhfuil an oiread foinsí próitéine dearga agus próiseáilte iontu a chur chun cinn. |
| --- | --- |

Bosca 5: Samplaí de bheartais agus de bhearta chun astaíochtaí meatáin a laghdú:

—

Talmhaíocht – dreasachtaí a thabhairt isteach maidir le pórú lena gcuirtear feabhas ar shláinte agus ar thorthúlacht, ar bhainistíocht beatha agus ar bhreiseáin beatha chun an meatán ó choipeadh eintreach a mhaolú agus cosc á chur ar chomhbhabhtálacha le saincheisteanna comhshaoil eile, amhail astaíochtaí amóinia; teicnící stórála aoiligha chur chun cinn (e.g. sciodar fuarúcháin, aigéadú sciodair, stórtha aoiligh agus sciodair a chumhdach, teorainnluachanna astaíochta a thabhairt isteach agus ceanglais faireacháin) agus díghrádú anaeróbach le haisghabháil bithgháis chun meatán ó bhainistiú aoiligh a mhaolú a chur chun cinn, lena mbainfeadh an buntáiste breise spleáchas ar allmhairí gáis nádúrtha a laghdú agus astaíochtaí amóinia a chosc; aistí bia níos inbhuanaithe nach bhfuil an oiread foinsí próitéine dearga agus próiseáilte iontu a chur chun cinn.

| — | Dramhaíl sholadach agus fuíolluisce – líonadh talún dramhaíola orgánaí a laghdú tríd an reachtaíocht maidir le dramhaíl agus líonadh talún a chur chun feidhm go hiomlán agus go tapa; deighilt foinsí agus díghrádú anaeróbach le haisghabháil bithgháis, chun meatán ó dhramhaíl sholadach a mhaolú; díghrádú anaeróbach sloda le haisghabháil bithgháis, chun meatán a mhaolú ó fhuíolluisce. |
| --- | --- |

—

Dramhaíl sholadach agus fuíolluisce – líonadh talún dramhaíola orgánaí a laghdú tríd an reachtaíocht maidir le dramhaíl agus líonadh talún a chur chun feidhm go hiomlán agus go tapa; deighilt foinsí agus díghrádú anaeróbach le haisghabháil bithgháis, chun meatán ó dhramhaíl sholadach a mhaolú; díghrádú anaeróbach sloda le haisghabháil bithgháis, chun meatán a mhaolú ó fhuíolluisce.

| — | Fuinneamh – i gcomhréir leis an Rialachán atá beartaithe maidir le laghduithe ar astaíochtaí meatáin (63), ní mór tomhas, tuairisciú agus fíorú na n-astaíochtaí meatáin san earnáil fuinnimh a fheabhsú agus ní mór astaíochtaí a mhaolú trí bhrath agus deisiú éigeantach ligin, agus trí chosc a chur ar scaoileadh agus ar bhladhmadh. |
| --- | --- |

—

Fuinneamh – i gcomhréir leis an Rialachán atá beartaithe maidir le laghduithe ar astaíochtaí meatáin (63), ní mór tomhas, tuairisciú agus fíorú na n-astaíochtaí meatáin san earnáil fuinnimh a fheabhsú agus ní mór astaíochtaí a mhaolú trí bhrath agus deisiú éigeantach ligin, agus trí chosc a chur ar scaoileadh agus ar bhladhmadh.

2.5   
  Stóráil gheolaíoch fhadtéarmach CO2 a chomhtháthú

Moltar do na Ballstáit na hiarrachtaí atá beartaithe acu lena chur ar chumas a n-earnálacha a n-astaíochtaí bunúsacha próisis a ghabháil agus a stóráil go buan i láithreáin stórála geolaíochta a chuimsiú ina PNFAnna nuashonraithe, i gcomhréir le Treoir 2009/31/CE. Chun an cuspóir maidir le haeráidneodracht a bhaint amach ní mór astaíochtaí agus aistrithe gás ceaptha teasa uile-Aontais ó earnálacha ina bhfuil sé deacair maolú a dhéanamh a chothromú laistigh den Aontas faoi 2050 ar a dhéanaí agus go mbainfidh an tAontas astaíochtaí diúltacha amach ina dhiaidh sin.

Tá astaíochtaí bunúsacha próisis i roinnt gníomhaíochtaí, lena n-áirítear tionscail atá dian ar fhuinneamh, amhail stroighin, iarann agus cruach, alúmanam, laíon agus páipéar agus scaglanna, chomh maith le talmhaíocht mar thoradh ar na próisis táirgthe féin. Is féidir le gabháil agus stóráil carbóin, nó gabháil agus úsáid carbóin cur go mór le hastaíochtaí na n-earnálacha sin a chomhrac.

Ina theannta sin, is féidir leis cuidiú le CO2 a bhaint den atmaisféar trí aistrithe carbóin amhail bithfhuinneamh mar aon le gabháil agus stóráil carbóin (BECCS) agus trí Ghabháil Dhíreach Carbóin ón Atmaisféar (DACCS). Ba cheart plé le húsáid BECCS sna PNFAnna nuashonraithe agus teorainneacha agus infhaighteacht bhithmhaise inbhuanaithe á mbreithniú go hiomlán.

| Bosca 6: Cuspóirí, spriocanna agus cúnamh a leagan síos maidir le gabháil agus stóráil carbóin.


  Spreagtar na Ballstáit chun an fhaisnéis seo a leanas a sholáthar:







  — | réamh-mheastachán comhiomlánaithe bliantúil na n-astaíochtaí bunúsacha nach mór iad a mhaolú trí ghabháil CO2; |
| --- | --- |

Bosca 6: Cuspóirí, spriocanna agus cúnamh a leagan síos maidir le gabháil agus stóráil carbóin.

Spreagtar na Ballstáit chun an fhaisnéis seo a leanas a sholáthar:

—

réamh-mheastachán comhiomlánaithe bliantúil na n-astaíochtaí bunúsacha nach mór iad a mhaolú trí ghabháil CO2;

| — | CO2 bliantúil bithghineach díreach ón aer a bheidh ar fáil chun CO2 a stóráil go geolaíoch; |
| --- | --- |

—

CO2 bliantúil bithghineach díreach ón aer a bheidh ar fáil chun CO2 a stóráil go geolaíoch;

| — | acmhainn stórála geolaíche CO2 is féidir a chur ar fáil ar bhonn bliantúil; |
| --- | --- |

—

acmhainn stórála geolaíche CO2 is féidir a chur ar fáil ar bhonn bliantúil;

| — | acmhainn bhliantúil stórála CO2 a d’fhéadfadh a bheith ar fáil ag deireadh shaothrú na dtaiscumar hidreacarbóin; |
| --- | --- |

—

acmhainn bhliantúil stórála CO2 a d’fhéadfadh a bheith ar fáil ag deireadh shaothrú na dtaiscumar hidreacarbóin;

| — | bonneagar iompair CO2 atá beartaithe; |
| --- | --- |

—

bonneagar iompair CO2 atá beartaithe;

| — | tacaíocht mhaoiniúcháin phoiblí atá ar fáil le haghaidh infheistíochta i ngabháil, iompar agus stóráil CO2; |
| --- | --- |

—

tacaíocht mhaoiniúcháin phoiblí atá ar fáil le haghaidh infheistíochta i ngabháil, iompar agus stóráil CO2;

| — | aon bhearta eile chun tacú le deiseanna chun stóráil gheolaíoch fhadtéarmach CO2 a úsáid. |
| --- | --- |

—

aon bhearta eile chun tacú le deiseanna chun stóráil gheolaíoch fhadtéarmach CO2 a úsáid.

2.6   
  Gné an taighde, na nuálaíochta agus an iomaíochais a chur chun cinn

Ag tógáil ar mheasúnú 2020 ar na PNFAnna (64)
  tosaigh agus na cúinsí geopholaitiúla reatha agus na forbairtí beartais le déanaí á gcur san áireamh, iarrtar ar na Ballstáit gné an taighde, na nuálaíochta agus an iomaíochais a neartú ina bpleananna nuashonraithe.

Chun go n-éireoidh le conair taighde agus nuálaíochta (T&N) i dtaca le fuinneamh glan agus le teicneolaíochtaí ísealcharbóin, is gá go mbeidh go leor saineolaithe agus fiontraithe ann, a bheidh tacaithe ag úsáid shineirgisteach chláir AE, clár náisiúnta agus clár réigiúnach. Tá spriocanna agus cuspóirí soiléire náisiúnta T&N go dtí 2030 (agus i gcás inarb iomchuí go dtí 2050), comhar méadaithe idir na Ballstáit agus faireachán leanúnach ar ghníomhaíochtaí náisiúnta T&N ríthábhachtach chun iomaíochas AE a threisiú agus chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais a bhaint amach. Tá na gnéithe sin ríthábhachtach freisin chun an t-easnamh idir T&N agus glacadh an mhargaidh a líonadh, chun iomaíochas AE a threisiú, agus ar deireadh, a mbeidh cur i bhfeidhm luathaithe teicneolaíochtaí a mheastar a mbeidh tionchar acu ar chuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais mar thoradh orthu. Ba cheart go gcuimseofaí agus go gcothófaí i straitéisí T&N freisin gnéithe neamhtheicneolaíochta, trasdisciplíneacha atá fíorthábhachtach chun na haistrithe éiceolaíocha agus fuinnimh a luathú; athrú ar iompraíocht a spreagadh, roghanna meabhracha stíl mhaireachtála ar an aeráid, nuálaíochtaí institiúideacha, rialachais agus beartais a chur chun cinn chun dálaí cumasúcháin a chruthú le haghaidh aistriú aeráidneodrach.

Ba cheart go dtabharfaí tuairisc sna pleananna náisiúnta nuashonraithe ar chuspóirí agus ar bheartais na mBallstát chun méadú monaraithe ar na teicneolaíochtaí, ar antrealamh agus na gomhpháirteanna ísealcharbóin atá ar fáil ar bhonn tráchtála a éascú (mar shampla tríd an staid reatha agus na treochtaí reatha maidir le hinfheistíochtaí, breisluach a léiriú) laistigh dá gcríoch – chomh maith lena gcuspóirí agus a mbeartais chun é sin a bhaint amach trí iarrachtaí éagsúlaithe i dtríú tíortha. Sonraítear sa phlean REPowerEU, lena bhaint amach, go mbeidh gá le héagsúlú a dhéanamh ar sholáthar trealaimh fuinnimh inathnuaite agus ar sholáthar amhábhar criticiúil, spleáchas earnála a laghdú, scrogaill sa slabhra soláthair a shárú agus acmhainn déantúsaíochta theicneolaíocht fuinnimh ghlain an Aontais a leathnú. Ba cheart go léireofaí sna PNFAnna nuashonraithe ar bhealach níos fearr na riachtanais a bhaineannle hacmhainní monaraíochta agus le slabhraí luacha tionsclaíocha sna príomhtheicneolaíochtaí fuinnimh ísealcharbóin.

| Bosca 7: An dea-chleachtas chun an ghné taighde, nuálaíochta agus iomaíochais a fheabhsú







  — | Riachtanais T&N um fhuinneamh glan chun cuspóirí fuinnimh agus aeráide a a bhaint amach a shainaithint agus tuairisc a thabhairt orthu, lena n-áirítear tionchair chomhshaoil (65) agus gnéithe aistrithe amháin agus measúnú a dhéanamh ar thionchair shocheacnamaíocha an aistrithe ghlais. |
| --- | --- |

Bosca 7: An dea-chleachtas chun an ghné taighde, nuálaíochta agus iomaíochais a fheabhsú

—

Riachtanais T&N um fhuinneamh glan chun cuspóirí fuinnimh agus aeráide a a bhaint amach a shainaithint agus tuairisc a thabhairt orthu, lena n-áirítear tionchair chomhshaoil (65) agus gnéithe aistrithe amháin agus measúnú a dhéanamh ar thionchair shocheacnamaíocha an aistrithe ghlais.

| — | Tuairisc a thabhairt ar chuspóirí náisiúnta T&N agus ar spriocanna náisiúnta maoiniúcháin lena dtaispeántar conairí nithiúla agus cainníochtúla chun cuspóirí 2030 agus 2050 a bhaint amach maidir le príomhtheicneolaíochtaí sonracha fuinnimh ghlain agus gabháil agus stóráil carbóin. |
| --- | --- |

—

Tuairisc a thabhairt ar chuspóirí náisiúnta T&N agus ar spriocanna náisiúnta maoiniúcháin lena dtaispeántar conairí nithiúla agus cainníochtúla chun cuspóirí 2030 agus 2050 a bhaint amach maidir le príomhtheicneolaíochtaí sonracha fuinnimh ghlain agus gabháil agus stóráil carbóin.

| — | Céimeanna tionsclaíocha na slabhraí luacha um fhuinneamh glan a chomhtháthú, mar shampla, trí aghaidh a thabhairt ar acmhainní monaraíochta le haghaidh teicneolaíochtaí fuinnimh inathnuaite, agus ar an dóigh sin tacú le hiomaíochas thionscal na hEorpa. |
| --- | --- |

—

Céimeanna tionsclaíocha na slabhraí luacha um fhuinneamh glan a chomhtháthú, mar shampla, trí aghaidh a thabhairt ar acmhainní monaraíochta le haghaidh teicneolaíochtaí fuinnimh inathnuaite, agus ar an dóigh sin tacú le hiomaíochas thionscal na hEorpa.

| — | Iniúchadh a dhéanamh ar shineirgí idir cistí agus gníomhaíochtaí náisiúnta ábhartha, le hArdáin Nuálaíochta agus Grúpaí Oibre um Chur Chun Feidhme Pleananna Straitéiseacha Fuinnimh (SET) agus i gcás inarb iomchuí le ceithre Mhisean Comhaontaithe Ghlais AE (66). |
| --- | --- |

—

Iniúchadh a dhéanamh ar shineirgí idir cistí agus gníomhaíochtaí náisiúnta ábhartha, le hArdáin Nuálaíochta agus Grúpaí Oibre um Chur Chun Feidhme Pleananna Straitéiseacha Fuinnimh (SET) agus i gcás inarb iomchuí le ceithre Mhisean Comhaontaithe Ghlais AE (66).

| — | Feabhas a chur ar an gcomhar idir tíortha ina bhfuil pleananna SET, go háirithe trí Chomhpháirtíocht um Aistriú go Fuinneamh Glan Fís Eorpach ach ní trí sin amháin. |
| --- | --- |

—

Feabhas a chur ar an gcomhar idir tíortha ina bhfuil pleananna SET, go háirithe trí Chomhpháirtíocht um Aistriú go Fuinneamh Glan Fís Eorpach ach ní trí sin amháin.

| — | Tuairisc a thabhairt ar conas feabhas a chur ar chomhar le comhpháirtithe domhanda maidir le fuinneamh glan T&N. |
| --- | --- |

—

Tuairisc a thabhairt ar conas feabhas a chur ar chomhar le comhpháirtithe domhanda maidir le fuinneamh glan T&N.

| — | Feabhas a chur ar thacaíocht agus ar rochtain ar mhaoiniú don nuálaíocht ghnó, lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta, gnólacht atá ag méadú agus FBManna. |
| --- | --- |

—

Feabhas a chur ar thacaíocht agus ar rochtain ar mhaoiniú don nuálaíocht ghnó, lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta, gnólacht atá ag méadú agus FBManna.

| — | Cumas méadaithe monaraíochta agus táirgthe éagsúlaithe an fhuinnimh ghlain agus slabhraí luacha teicneolaíochta ísealcharbóin a chomhtháthú i gcuspóirí agus beartais agus bearta náisiúnta maidir le hiomaíochas. |
| --- | --- |

—

Cumas méadaithe monaraíochta agus táirgthe éagsúlaithe an fhuinnimh ghlain agus slabhraí luacha teicneolaíochta ísealcharbóin a chomhtháthú i gcuspóirí agus beartais agus bearta náisiúnta maidir le hiomaíochas.

| — | Forbairt scileanna a theastaíonn don aistriú go fuinneamh glan a chomhtháthú, mar shampla, trí nascadh leis an gComhshocrú um Scileanna maidir le fuinneamh inathnuaite. |
| --- | --- |

—

Forbairt scileanna a theastaíonn don aistriú go fuinneamh glan a chomhtháthú, mar shampla, trí nascadh leis an gComhshocrú um Scileanna maidir le fuinneamh inathnuaite.

| — | Nóisin na hin-athchúrsáilteachta agus na ciorclaíochta agus, an gá spleáchas a laghdú a chomhtháthú, agus foinsiú amhábhar allmhairithe comhpháirteanna a theastaíonn chun teicneolaíochtaí fuinnimh glan a mhonarú a éagsúlú go héifeachtach. |
| --- | --- |

—

Nóisin na hin-athchúrsáilteachta agus na ciorclaíochta agus, an gá spleáchas a laghdú a chomhtháthú, agus foinsiú amhábhar allmhairithe comhpháirteanna a theastaíonn chun teicneolaíochtaí fuinnimh glan a mhonarú a éagsúlú go héifeachtach.

| — | An dóigh le hiomaíochas na dteicneolaíochtaí fuinnimh ghlain sa mhargadh domhanda a fheabhsú, lena n-áirítear na príomhchúiseanna agus na dúshláin sa mhargadh inmheánach agus sa mhargadh domhanda araon, a shainaithint agus tuairisc a thabhairt orthu. |
| --- | --- |

—

An dóigh le hiomaíochas na dteicneolaíochtaí fuinnimh ghlain sa mhargadh domhanda a fheabhsú, lena n-áirítear na príomhchúiseanna agus na dúshláin sa mhargadh inmheánach agus sa mhargadh domhanda araon, a shainaithint agus tuairisc a thabhairt orthu.

2.7   
  An cuspóir maidir le haeráidneodracht a chomhtháthú

Ceanglaítear ar na Ballstáit gnéithe a chuimsiú ina PNFAnna nuashonraithe lena bhfeabhsaítear comhleanúnachas agus comhsheasmhacht le cuspóir AE maidir le haeráidneodracht, ag tógáil ar a straitéisí fadtéarmacha náisiúnta. Chun comhsheasmhacht agus comhleanúnachas le cuspóir AE maidir le haeráidneodracht a áirithiú, leasaíodh leis an Dlí Aeráide Eorpach an Rialachán Rialachais chun an cuspóir maidir le haeráidneodracht a chuimsiú i bhforálacha ábhartha an Rialacháin Rialachais (67). I measc na ngnéithe lenar féidir leis na Ballstáit feabhas a chur ar chomhleanúnachas agus ar chomhsheasmhacht tá:

| — | Ina measúnú ar thionchair na mbeartas agus na mbeart beartaithe, trí anailís a dhéanamh ar an gcomhsheasmhacht le cuspóir AE maidir le le haeráidneodracht atá leagtha amach in Airteagal 2(1) den Dlí Aeráide (Airteagal 3 (2 )( f) den Rialachán Rialachais); |
| --- | --- |

—

Ina measúnú ar thionchair na mbeartas agus na mbeart beartaithe, trí anailís a dhéanamh ar an gcomhsheasmhacht le cuspóir AE maidir le le haeráidneodracht atá leagtha amach in Airteagal 2(1) den Dlí Aeráide (Airteagal 3 (2 )( f) den Rialachán Rialachais);

| — | Sa bhonn anailíse don phlean, trí thuairisc a thabhairt ar an dóigh a gcuireann beartais agus bearta atá ann cheana agus beartais agus bearta atá beartaithe le cuspóir AE maidir le haeráidneodracht a bhaint amach, mar a leagtar amach in Airteagal 2(1) den Dlí Aeráide (Airteagal 8 (2)(e) Rialachán Rialachais, agus Iarscríbhinn 1, Cuid 1, Cuid B, pointe 5.5 Rialachán Rialachais); |
| --- | --- |

—

Sa bhonn anailíse don phlean, trí thuairisc a thabhairt ar an dóigh a gcuireann beartais agus bearta atá ann cheana agus beartais agus bearta atá beartaithe le cuspóir AE maidir le haeráidneodracht a bhaint amach, mar a leagtar amach in Airteagal 2(1) den Dlí Aeráide (Airteagal 8 (2)(e) Rialachán Rialachais, agus Iarscríbhinn 1, Cuid 1, Cuid B, pointe 5.5 Rialachán Rialachais);

| — | Agus na beartais agus na bearta a bhaineann le hastaíochtaí agus aistrithe gáis ceaptha teasa á leagan amach, trí léargas a sholáthar i leith chuspóir AE maidir le haeráidneodracht (Iarscríbhinn I, Cuid 1, Roinn A, pointe 3.1.1.i Rialachán Rialachais). |
| --- | --- |

—

Agus na beartais agus na bearta a bhaineann le hastaíochtaí agus aistrithe gáis ceaptha teasa á leagan amach, trí léargas a sholáthar i leith chuspóir AE maidir le haeráidneodracht (Iarscríbhinn I, Cuid 1, Roinn A, pointe 3.1.1.i Rialachán Rialachais).

3   Pointí leathana ar cheart aird a thabhairt dóibh agus na PNFAnna á nuashonrú

3.1   
  Ag tógáil ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó na PNFAnna tosaigh

Leagtar síos sna pleananna náisiúnta tosaigh um fhuinneamh agus um aeráid a chuir na Ballstáit isteach an bunús le dlús a chur leis na huaillmhianta agus le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip agus an phlean REPowerEU a bhaint amach. Lean a n-ullmhúchán an próiseas atriallach atá leagtha amach sa Rialachán Rialachais, ag tógáil ar chomhairliúcháin fhorleathana idir an Coimisiún agus na Ballstáit chomh maith le comhairliúcháin le páirtithe leasmhara agus leis an tsochaí shibhialta. Rinne an Coimisiún measúnú ar na chéad dréachtphleananna astu féin agus ar leibhéal AE (68) agus d’eisigh sé moltaí do na Ballstáit (69) chun na pleananna a thabhairt chun críche. Cuireadh na pleananna deiridh isteach, cé go raibh roinnt moilleanna i gceist, faoin 31 Nollaig 2019, agus rinne an Coimisiún measúnú ar na pleananna deiridh astu féin agus ar bhonn comhiomlán (70).

3.1.1   Pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide go dtí 2030 a fheabhsú

Is cuid lárnach d’ullmhúchán na bpleananna tosaigh é “cur chuige an rialtais uile” agus tá sé ar cheann de phríomhphrionsabail an Rialacháin Rialachais. Cuidíonn sé le feabhas a chur ar an gcomhsheasmhacht ar fud chúig ghné an Aontais Fuinnimh agus cruthaítear sineirgí idir réimsí beartais éagsúla leis.

Iarrtar ar na Ballstáit teagmháil a dhéanamh leis na húdaráis agus na páirtithe ábhartha go léir agus nuashonrú a ndréachtphleananna comhtháite agus a bpleananna náisiúnta deiridh á ullmhú acu. Ba cheart do na húdaráis ábhartha sin oibriú le chéile ina réimsí éagsúla chun na pleananna náisiúnta a nuashonrú agus chun comhspriocanna an Aontais Fuinnimh, an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, an tSeimeastair Eorpaigh, na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta, an phlean REPowerEU agus forbairtí eile i mbeartais fuinnimh agus aeráide AE a bhaint amach. Ba cheart a áirithiú le próiseas den sórt sin go nglacfaidh na húdaráis úinéireacht ar chur chun feidhme na bpleananna náisiúnta comhtháite.

Moltar do na Ballstáit cur lena bpleananna náisiúnta tosaigh agus an measúnú gaolmhar arna dhéanamh ag an gCoimisiún á bhreithniú go hiomlán.

3.1.2   Sineirgí le tuarascálacha comhtháite ar dhul chun cinn

Moltar do na Ballstáit na chéad tuarascálacha comhtháite náisiúnta ar dhul chun cinn maidir le fuinneamh agus aeráid (TPNFAnna) a úsáid agus a gcuid PNFAnna nuashonraithe á n-ullmhú acu. Is féidir na tuarascálacha a úsáid chun: (i) cuidiú le tuairisc a thabhairt ar an staid reatha, lena n-áirítear maidir le hoiriúnú don athrú aeráide; (ii) meastachán a dhéanamh ar na heasnaimh atá fágtha maidir leis na cuspóirí, na spriocanna agus an chúnamh a leagtar amach sna chéad phleananna náisiúnta a bhaint amach; agus (iii) tátail a bhaint maidir le leordhóthanacht na mbeartas agus na mbeart agus na n-infheistíochtaí atá sna PNFAnna i ngach gné agus earnáil, lena n-áirítear a dtionchar ar cháilíocht an aeir agus ar astaíochtaí truailleán aeir.

Faoin 15 Márta 2023, cuirfidh na Ballstáit PNFAnna faoi bhráid an Choimisiúin den chéad uair (71). . Tá tuairisciú agus faireachán ar dhul chun cinn ar cheann de phríomhghnéithe an Rialacháin Rialachais. Cuirfidh na PNFAnna le measúnú fianaisebhunaithe ar dhul chun cinn maidir le cur i bhfeidhm na PNFAnna tosaigh agus mar sin is bealach luachmhar iad chun réimsí féideartha feabhsúcháin a aithint. Forbraíodh formáid an tuairiscithe agus an fhaireacháin ar dhul chun cinn chun anailís a dhéanamh ar chur chun feidhme na mbeartas fuinnimh agus aeráide sna PNFAnna, ag cur san áireamh an t-ualach riaracháin do na Ballstáit agus don Choimisiún a theorannú.

Féadfar tairbhe a bhaint as an bhfaisnéis a bhailítear sa chuid anailíseach de na pleananna náisiúnta nuashonraithe, chomh maith le beartais agus bearta atá beartaithe, chun tuairisciú a dhéanamh ar dhul chun cinn. Más margaí leictreachais agus gáis, praghsanna fuinnimh agus miondealú ar ghnéithe na bpraghsanna reatha (i gcomhpháirteanna praghsanna fuinnimh, gréasáin, cánacha/tobhaigh) atá i gceist, áfach, ba cheart do na Ballstáit anailís nuashonraithe a sholáthar i gcomparáid leis an tráth a cuireadh na PNFAnna isteach.

3.2   
  Rn annpháirtíocht phoiblí luath agus cuimsitheach i gcomhréir le Coinbhinsiún Aarhus

Mar a tharla i gcás na bpleananna tosaigh, ní mór do na Ballstáit nuashonrú na PNFAnna a fhorbairt in idirphlé le húdaráis áitiúla, le heagraíochtaí na sochaí sibhialta, le comhpháirtithe sóisialta, leis an bpobal gnó earnála, le hinfheisteoirí agus le páirtithe leasmhara eile. Ceanglaítear le hAirteagal 10 den Rialachán Rialachais ar na Ballstáit deiseanna luatha, éifeachtacha a thabhairt don phobal chun páirt a ghlacadh i bhforbairt na PNFAnna. Tá na Ballstáit ina bpáirtithe i gCoinbhinsiún Aarhus (72) agus mar sin, tá sé d’oibleagáid orthu a áirithiú go dtabharfar deiseanna luatha, éifeachtacha don phobal chun páirt a ghlacadh in ullmhú na ndréachtphleananna náisiúnta nuashonraithe i gcreat cóir trédhearcach (73). Go sonrach, ní mór am réasúnta a thabhairt don phobal chun páirt a ghlacadh sna céimeanna éagsúla agus ní mór dul i gcomhairle leis an bpobal nuair a bheidh na roghanna go léir fós oscailte (74). Tugtar le fios le comhairliúchán fónta gur cheart go mbeadh rochtain ag an bpobal ar na doiciméid, na tuarascálacha agus na toimhdí ábhartha go léir ag tús na tréimhse comhairliúcháin. Iarrtar ar na Ballstáit machnamh a dhéanamh ar na dea-chleachtais, amhail an comhairliúchán a chur ar bun trí láithreán gréasáin tiomnaithe PNFA, ina mbeidh an fhaisnéis go léir.

Faoi Airteagal 11 den Rialachán Rialachais, ní mór do Bhallstáit idirphlé illeibhéil fuinnimh agus aeráide a bhunú. Ní mór dóibh ardán a sholáthar chun na cásanna éagsúla atá beartaithe le haghaidh beartas fuinnimh agus aeráide a phlé le páirtithe leasmhara agus chun cuspóir AE maidir le haeráidneodracht atá leagtha amach sa Dlí Aeráide a bhaint amach (75). Tuairisceoidh na Ballstáit ar an dul chun cinn maidir leis an idirphlé sin a bhunú sna TPNFAnna. Maidir leis an gcomhairliúchán poiblí, moltar do na Ballstáit an t-idirphlé il-leibhéil a neartú agus oibriú le daoine aonair agus grúpaí réigiúnacha agus áitiúla ar féidir leo bearta nithiúla a thabhairt ar aghaidh. Ba cheart dóibh féachaint freisin ar shineirgí le fóraim atá ann cheana féin, amhail Cúnant na Méaraí. Ina theannta sin, ní mór do na Ballstáit comhairliúchán iomlán tráthúil agus rannpháirtíocht na gcomhpháirtithe sóisialta a áirithiú, i gcomhréir leis na rialacha agus na cleachtais náisiúnta ábhartha. Tá idirphlé sóisialta agus cur chuige uile-shochaí ríthábhachtach chun beartais éifeachtacha fuinnimh agus aeráide a fhorbairt agus a chur chun feidhme i gcomhréir le prionsabail Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta.

Sna PNFAnna nuashonraithe, ceanglaítear ar na Ballstáit achoimre ar na comhairliúcháin agus ar dhearcadh nó ar thuairimí sealadacha an phobail a chur san áireamh. Ba cheart do na Ballstáit a mhíniú conas a breithníodh tuairimí an phobail sula gcuirfear na dréachtphleananna agus na pleananna náisiúnta deiridh isteach. Táthar ag súil freisin go dtabharfaidh na Ballstáit tuairisc ar an dóigh a nbeidh an pobal ábalta páirt a ghlacadh go trédhearcach agus go cothrom faoin bpróiseas.

3.3   
  Comhar réigiúnach a neartú ar mhaithe le freagairt níos comhordaithe agus cur chun cinn na dlúthpháirtíochta

Moltar do na Ballstáit an comhar réigiúnach a neartú agus na pleananna náisiúnta nuashonraithe á n-ullmhú acu. Moltar an comhar sin a chomhordú, a mhéid is féidir, trí fhóram comhair réigiúnach bunaithe. Féadfaidh grúpaí réigiúnacha a bunaíodh faoi Ardán Fuinnimh AE (76), chomh maith le grúpaí réigiúnacha riosca atá nasctha le slándáil an tsoláthair gáis ar mhargadh AE tacaíocht a sholáthar nuair is gá. Cé gur dearadh an sásra rialachais chun comhar a spreagadh idir na Ballstáit ar an leibhéal trasteorann agus ar an leibhéal réigiúnach (77), níor thapaigh na Ballstáit lánacmhainneacht an chomhair réigiúnaigh agus na PNFAnna tosaigh á n-ullmhú.

Moltar do na Ballstáit freisin páirt a ghlacadh go deonach i ndréachtú comhpháirteach codanna dá PNFAnna, ar leibhéal críochach agus earnála araon. Is deis é sin chun an t-ualach riaracháin ar na Ballstáit a mhaolú agus ábhar na PNFAnna a fheabhsú. Tá an Coimisiún réidh leis an gcomhar sin a éascú má iarrann na Ballstáit é agus na dréacht-PNFAnna nuashonraithe á n-ullmhú acu. Cumasaítear i gcomhar réigiúnach ar bheartais fuinnimh agus aeráide iniúchadh a dhéanamh ar shineirgí chun cuspóirí náisiúnta fuinnimh agus aeráide a bhaint amach go héifeachtúil, á áirithiú go bhfuil na pleananna níos comhsheasmhaí. D’fhéadfaí réimsí a bheith i gceist le comhordú, amhail, mar shampla, tionscadail chomhpháirteacha nó scéimeanna tacaíochta le haghaidh foinsí inathnuaite fuinnimh (e.g., tréimhsí ama comhsheasmhacha agus bearta comhsheasmhacha chun scéim chomhpháirteach a bhunú) agus cuir chuige chomhsheasmhacha maidir le fuinneamh inathnuaite a fhorbairt laistigh de réigiún nó comhar laistigh de chreat an Phlean SET.

Iarrtar ar na Ballstáit achoimre a dhéanamh ar thoradh na gcomhairliúchán réigiúnach ina ndréachtphleananna náisiúnta nuashonraithe, lena n-áirítear tuairimí ó Bhallstáit eile, agus míniú a thabhairt ar an dóigh ar breithníodh tuairimí den sórt sin.

Iarrtar ar na Ballstáit freisin páirt a thabhairt do chomhpháirtithe réigiúnacha chun pleanáil chomhsheasmhach a áirithiú agus chun aghaidh a thabhairt ar na rioscaí a bhaineann le cinnteacht an tsoláthair. Tá sé sin tábhachtach freisin lena áirithiú go n-úsáidfear bonneagar leordhóthanach leictreachais agus bonneagar leordhóthanach tarchurtha fuinnimh (gné fhisiciúil), agus chun comhtháthú an mhargaidh a chothú. Léirítear le forbairtí beartais fuinnimh le déanaí an gá atá le comhar réigiúnach chun athléimneacht agus ullmhacht an chórais fuinnimh a threisiú agus dlús a chur leis an aistriú chuig fuinneamh glan. Sa lá atá inniu ann, níos mó ná riamh, is é an comhar réigiúnach agus an dlúthpháirtíocht Eorpach an tsócmhainn is láidre atá ag an Aontas Eorpach chun soláthar fuinnimh éagsúlaithe a bhaint amach, chun gné na slándála fuinnimh de na PNFAnna a neartú, agus chun Aontas Fuinnimh níos seasmhaí a bhaint amach sa deireadh. Chun an comhar réigiúnach a éascú, tá treoir shonrach á foilsiú ag an gCoimisiún maidir le comhroinnt costais is tairbhe i dtionscadail um chomhar fuinnimh inathnuaite.

Iarrann an Coimisiún ar na Ballstáit achoimre a dhéanamh ar a rannpháirtíocht in Ardán Fuinnimh AE ina ndréachtphleananna náisiúnta nuashonraithe, agus ina ngníomhaíocht a d’fhéadfadh teacht as an obair sin. Cruthaíodh Ardán Fuinnimh AE chun obair a chomhordú maidir le soláthairtí gáis AE a éagsúlú ar shiúl ó fhoinsí na Rúise. Is éard a bheidh i gceist leis sin i bpáirt sásra deonach a chruthú chun gás agus hidrigin inathnuaite a cheannach don Aontas Eorpach, agus úsáid bharrmhaith á baint as comhualach polaitiúil agus margaidh AE. Ina theannta sin, cruthaíodh cúig ghrúpa réigiúnacha (Oirdheisceart na hEorpa, Oirdheisceart na hEorpa, Iarthuaisceart na hEorpa, Iardheisceart na hEorpa agus na Stáit Bhaltacha), chun pleananna gníomhaíochta a dhréachtú chun dícheall Ardán Fuinnimh AE a oibriú.

3.4   
  Iniúchadh a dhéanamh ar acmhainneacht iomlán na sineirgí agus na n-idirnasc le hionstraimí pleanála eile don aistriú glas agus d’aistriú cóir

Ba cheart go léireofaí sna PNFAnna nuashonraithe na hionstraimí nua maoiniúcháin um pleanáil atá curtha ar bun ó cuireadh na chéad PNFAnna deiridh isteach in 2019. Braitheann rochtain ar roinnt cistí ag ar cheadú phleananna tiomnaithe na mBallstát. Ba cheart go léireofaí sna PNFAnna ar bhealach comhsheasmhach agus comhtháite na beartais agus na bearta ábhartha go léir a chuireann leis na cuspóirí, na spriocanna agus an cúnamh náisiúnta fuinnimh agus aeráide a bhaint amach, lena n-áirítear na bearta agus na deiseanna maoinithe a eascraíonn as ionstraimí maoinithe agus pleanála eile (78).

3.4.1   An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta

Tá sé tábhachtach go léireodh na Ballstáit go hiomlán na hinfheistíochtaí fuinnimh agus aeráide agus na hathchóirithe ar na pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta (RRPanna) sna PNFAanna (79)
  nuashonraithe agus go dtógfaidís orthu lena spriocanna, cuspóirí agus gealltanais do 2030 nuashonraithe a bhaint amach. I dtéarmaí cainníochtúla, is é tríd an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (RRF) a sholáthraítear an fhoinse is mó maoinithe don bheartas fuinnimh agus aeráide. Go dtí Lúnasa 2026 (80), leanfaidh na RRPanna le cur cláir fuinnimh agus athchóirithe aeráide agus infheistíochta na mBallstát ar aghaidh chuig céimeanna éagsúla. Bhí na RRPanna sásta cur le cuspóirí, spriocanna agus cúnamh na PNFAnna, i bhfianaise na huaillmhéine méadaithe do 2030 agus 2050. Faoin bplean REPowerEU, ba cheart do na Ballstáit beartais bhreise agus bearta breise a léiriú ina RRPanna trí chaibidil shonrach REPowerEU a chur san áireamh.

Chun trédhearcacht agus comhsheasmhacht a áirithiú, iarrann an Coimisiún ar na Ballstáit tuairisc shoiléir a thabhairt ar ról na RRPanna, lena n-áirítear caibidlí REPowerEU, i gcur chun feidhme na PNFAnna nuashonraithe. Chun na críche sin, ba cheart go soláthrófaí </g>snapleananna náisiúnta nuashonraithe faisnéis chainníochtúil maidir leis an méid a chuireann na bearta RRP leis na cuspóirí agus na spriocanna aeráide agus fuinnimh nuashonraithe, i dtéarmaí maoinithe freisin. Ina theannta sin, iarrtar ar na Ballstáit crostagairt a dhéanamh do chaibidil RRP agus REPowerEU do gach beartas agus beart ábhartha ina PNFAnna nuashonraithe. Ba cheart do na Ballstáit a chur in iúl an bhfuil an beartas nó an beart ina chuid iomlán nó ina chuid pháirteach de chaibidil RRP agus REPowerEU agus ról PNFA maidir le Caibidlí RRPanna agus REPowerEU a chomhlánú.

Más infheidhme, ba cheart go mbeadh tagairt iontu don Chinneadh Cur Chun Feidhme (CID) ón gComhairle maidir le faomhadh an measúnaithe ar a bplean téarnaimh agus athléimneachta. Ba cheart do na Ballstáit machnamh a dhéanamh ar aon mhéadú ar infheistíochtaí agus athchóirithe ar féidir leo cur a thuilleadh le cuspóirí, spriocanna agus cúnamh 2030 a bpleananna náisiúnta nuashonraithe.

Spreagann an Coimisiún na Ballstáit freisin lena dtaithí ar phróiseas an RRP a úsáid. Féadfar leis sin tuilleadh feabhais a chur ar leibhéal mionsonraithe na n-infheistíochtaí agus na n-athchóirithe sna PNFAnna nuashonraithe i gcomhthéacs meastacháin costas, maoinithe, tuairisc ar raon feidhme, agus lena n-áirítear garspriocanna agus spriocanna sonracha. Ní mór an chomhsheasmhacht idir an dá ionstraim a choinneáil.

Cé nach ceanglas é faoin Rialachán Rialachais reatha, molann an Coimisiún do na Ballstáit na critéir “gan dochar suntasach a dhéanamh (DNSH)” a chur i bhfeidhm agus beartais agus bearta á sainiú acu do na PNFAnna nuashonraithe. Príomhghné dearaidh de chuid an RRF is ea comhlíonadh iomlán na gcritéar DNSH. Cinntítear leis go gcuirfidh na pleananna leis an aistriú glas agus le téarnamh inbhuanaithe, agus teorainn á cur le damáiste don bhithéagsúlacht, don uisce agus d’acmhainní muirí, borradh á chur faoin gciorclaíocht agus cosc á chur ar thruailliú, agus mar sin ag seachaint glasáil sócmhainní agus gníomhaíochtaí neamh-inbhuanaithe. Thug an Coimisiún treoir theicniúil maidir le critéir DNSH a chur i bhfeidhm i gcomhthéacs na RRPanna (81).

3.4.2   Ciste um Aistriú Cóir

Cruthaíodh an Sásra um Aistriú Cóir (82), go háirithe an Ciste um Aistriú Cóir (CUAC), chun leas a bhaint as infheistíochtaí idir 2021 agus 2027. Cuideoidh an uirlis infheistíochta sin leis na réigiúin Eorpacha is mó a mbeidh tionchar ag an aistriú go haeráidneodracht orthu, i bhfianaise a ardspleáchais ar eastóscadh breosla iontaise – lena n-áirítear gual, móin agus sceall ola – agus ar phróisis thionsclaíocha atá dian ar charbón. Cuirtear prionsabal an DNSH i bhfeidhm freisin ar CUAC, cuid den bheartas comhtháthaithe, agus eisiatar infheistíochtaí i mbreoslaí iontaise as. Leagtar amach creat láidir rialachais a dhírtear ar phleananna críochacha um aistriú cóir (TJTPanna) atá á thabhairt chun críche. Is doiciméid straitéiseacha iad na TJTPanna ina mínítear próiseas an aistrithe chóir i ngach Ballstát agus na gníomhaíochtaí chun na hiarmhairtí socheacnamaíocha a bhfuiltear ag súil leo sna críocha a rachfar i gcion orthu a mhaolú. Beidh an TJTPanna ina gcreat le haghaidh na mbeart agus na n-infheistíochtaí i réigiúin atá spleách ar ghual agus/nó i réigiúin ina bhfuil earnálacha ina bhfuil astaíochtaí ardaithe GCT (amhail tionscail cheimiceacha, chruach agus stroighne) agus a bhfuil an tionchar diúltach is mó ag an aistriú orthu.

Léireoidh na Ballstáit sna PNFAanna nuashonraithe an próiseas aistrithe a leagtar amach sna Pleananna Críochacha um Aistriú Cóir (TJTPanna). Ba cheart do na Ballstáit na sineirgí idir spriocanna aeráide agus fuinnimh 2030 agus an t-aistriú ó bhreoslaí iontaise a mhíniú. Ba chór dóibh tuairisc a thabhairt freisin ar an dóigh a maolófar na tionchair shocheacnamaíocha ar bhealach spriocdhírithe ar an leibhéal réigiúnach trí na spriocanna náisiúnta a bhaint amach.

3.4.3   Ciste Sóisialta don Aeráid

Molann an Coimisiún do na Ballstáit an bhunanailís is gá chun na pleananna aeráide sóisialta a ullmhú a chuimsiú na PNFAanna nuashonraithe a mhéid is féidir. Ba chóir dóibh míniú a thabhairt ar conas atá sé beartaithe acu leas a bhaint as ioncam ón gCiste Aeráide Sóisialta (CAS) chun na cuspóirí, spriocanna agus ranníocaíochtaí ábhartha a bhaint amach. Moltar CAS (83) faoin bpacáiste “Oirúnach do 55” chun aghaidh a thabhairt ar na tionchair shóisialta ar theaghlaigh leochaileacha, úsáideoirí iompair agus micrifhiontair a d’fhéadfadh teacht chun cinn as foirgnimh agus iompar de bhóthar a chuimsiú i gcóras trádála astaíochtaí (CTA). Is é aidhm CAS tacú le grúpaí leochaileacha a spleáchas ar bhreoslaí iontaise costasacha a laghdú trí fhoirgnimh a dhéanamh níos éifeachtúla, téamh agus fuarú foirgneamh a dhícharbónú (lena n-áirítear fuinneamh ó fhoinsí inathnuaite a chomhtháthú) agus rochtain ar iompar inbhuanaithe a mhéadú. Tá sé mar aidhm le CAS freisin tacú le grúpaí leochaileacha trí bhearta náisiúnta, tacaíocht shealadach spriocdhírithe ioncaim dhírigh a sholáthar, agus bearta infheistíochta á n-úsáid.

Nuair a bheidh an idirbheartaíocht ar an bpacáiste “Oiriúnach do 55” críochnaithe, beidh dlúthnasc idir na PNFAnna agus na pleananna CAS toisc go dtugtar breac-chuntas sna PNFAnna ar an gcreat beartais ina n-oibreoidh an CAS. Déanfar pleananna CAS a chumadh de réir na n-athchóirithe agus na ngealltanas atá beartaithe ag na Ballstáit sna PNFAnna. Díreofar pleananna CAS féin ar bhearta nithiúla agus ar infheistíocht arna maoiniú ó CAS. Áiritheofar leo comhsheasmhacht freisin agus forbrófar sineirgí leis na PNFAnna agus le cláir agus ionstraimí ábhartha eile AE leo.

3.4.4   Comhbheartas talmhaíochta

Spreagann an Coimisiún Ballstáit chun sineirgí a lorg idir pleananna straitéiseacha an chomhbheartais talmhaíochta (CSPanna) agus PNFAnna. Tá scéimeanna tacaíochta deartha ag na Ballstáit, trína gcuid CPFanna náisiúnta, lena n-áirítear aghaidh a thabhairt ar chuspóirí aeráide, fuinnimh, sláinte agus bithéagsúlachta. Sholáthair an Coimisiún moltaí agus barúlacha maidir le CSP gach Ballstáit. Thairis sin, rinne na Ballstáit bearta náisiúnta a shainaithint nó a phleanáil lasmuigh de na CSPanna a d’fhéadfadh cur leis na huaillmhianta sin. Agus na cuspóirí sin á gcur san áireamh, tá sé d’oibleagáid ar na Ballstáit athmheasúnú a dhéanamh ar a CSPanna agus, más gá, iad a choigeartú a luaithe a thiocfaidh na spriocanna níos uaillmhianaí a tugadh isteach le Rialachán LULUCF agus an Rialachán Leasaithe maidir le Comhroinnt Díchill (atá le glacadh fós) i bhfeidhm (84). Ba cheart do na Ballstáit na PNFAnna agus na CSPanna a nuashonrú agus na sineirgí eatarthu a iniúchadh nuair is féidir.

Is féidir an nasc idir an dá phróiseas a fheabhsú tuilleadh trí: (i) iarrachtaí a neartú maidir le tionchair beartas talmhaíochta agus beart ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú; (ii) aistrithe carbóin a mhéadú agus; (iii) foinsí ábhartha fuinnimh inathnuaite, amhail bithmheatán, a shainaithint. Tá an Coimisiún agus an Ghníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil ag eagrú fothú acmhainneachta mar chuid de na gníomhaíochtaí chun feabhas a chur ar an tuairisciú ar bheartais agus ar bhearta aeráide (85).

3.4.5   An beartas comhtháthaithe

Ina PNFAnna nuashonraithe, iarrtar ar na Ballstáit machnamh a dhéanamh ar shineirgí leis na doiciméid phleanála atá ann cheana arna ndréachtú faoi bheartas comhtháthaithe an Aontais do 2021-2027. Cuidíonn beartas comhtháthaithe AE (a sholáthraítear trí Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, tríd an gCiste Comhtháthaithe, trí Chiste Sóisialta na hEorpa Plus agus tríd an gCiste um Aistriú Cóir) le comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach a neartú (86).

In 2021-2027, tá an beartas comhtháthaithe á díriú (ag slógadh EUR 392 billiún d’infheistíochtaí ón Aontas) ar chúig chuspóir beartais (lena n-áirítear ceann amháin ar an aistriú glas, ísealcharbóin i dtreo geilleagar aeráidneodrachta) agus ar Chomhaontú Glas don Eoraip. Chun tairbhe a bhaint as cistí an bheartais comhtháthaithe, ceanglaítear ar na Ballstáit comhaontuithe comhpháirtíochta a ullmhú agus cláir oibríochtúla a ullmhú ina dhiaidh sin. Ní mór na PNFAnna a chur san áireamh sna cláir oibíochtúla agus aghaidh a thabhairt ar aon dúshláin arna sainaithint iontu. Ceanglaítear ar na Ballstáit freisin na coinníollacha cumasúcháin a chomhlíonadh, lena n-áirítear na coinníollacha sin a bhaineann le PNFA iomlán a bheith acu, le héifeachtúlacht fuinnimh, le foirgnimh chónaithe agus neamhchónaitheacha a athchóiriú, le fuinneamh in athnuaite, le héifeachtúlacht fuinnimh, le foirgnimh chónaithe agus neamhchónaitheacha a athchóiriú agus le fuinneamh inathnuaite.

3.5   
  Bunús láidir anailíseach

Ní mór go léireofaí sna pleananna náisiúnta iontaofa nuashonraithe fís straitéiseach agus ní mór anailís chainníochtúilf fónta láidir ar chúinsí reatha agus réamh-mheasta a bheith mar bhonn agus mar thaca fúthu. Cinnteoidh bunús láidir anailíseach freisin go mbeidh na codanna éagsúla den phlean cuimsitheach agus inchomparáide. Tosaíonn rannóg anailíseach PNFA leis an staid reatha, lena n-áirítear réamh-mheastacháin le beartais agus bearta atá ann cheana (87),, atá tagtha chun cinn go mór ó na PNFAnna tosaigh. Ní mór go léireofaí sa roinn “staid reatha” den phlean nuashonraithe, maidir le gach ceann de na cúig ghné den Aontas Fuinnimh, aon athrú ábhartha bunaithe ar an bhfaisnéis is déanaí a bheidh ar fáil. Go sonrach, ba cheart tionchar sóisialta agus eacnamaíoch phaindéim COVID-19 a chur san áireamh sa staid reatha gheopholaitiúil a imríonn tionchar ar phraghsanna fuinnimh, agus ar an margadh inmheánach fuinnimh agus ar threochtaí slándála agus astaíochtaí fuinnimh ar bhonn níos leithne.

Moltar do na Ballstáit leas a bhaint as na huirlisí samhaltaithe agus as na cuir chuige is déanaí. Chun cur chuige comhsheasmhach a áirithiú, ba cheart do na Ballstáit na príomh-pharaiméadair chéanna a úsáid le haghaidh praghsanna allmhairiúcháin ola, gáis agus guail chomh maith le praghsanna carbóin faoi chóras trádála astaíochtaí AE agus a úsáidtear maidir le tuairisciú faoi Airteagal 18 den Rialachán Rialachais. Ba cheart do na Ballstáit tagairt shoiléir a dhéanamh do na foinsí atá mar bhonn faoina anailís chun trédhearcacht na sonraí a úsáidtear a áirithiú. Iarrann an Coimisiún ar na Ballstáit úsáid a bhaint as an Staidreamh Eorpach oifigiúil, nuair is féidir.

3.5.1   Cásanna agus achar ama

Tabharfar tuairisc sna PNFAnna nuashonraithe ar an staid reatha (88)
  trí réamh-mheastacháin gás ceaptha teasa ar fhorbairtí earnála agus réamh-mheastacháin ar ghnéithe eile den Aontas Fuinnimh a chur san áireamh, mar aon le bearta reatha (i.e. cás “WEM”) go dtí 2040 ar a laghad, agus 2030 san áireamh (89). Ina theannta sin, ba cheart go n-áireofaí sna PNFAnna nuashonraithe réamh-mheastacháin le beartais agus bearta breise atá beartaithe (i.e. cás “WAM”) (90). Leis na réamh-mheastacháin sin, beifear ábalta measúnú a dhéanamh ar thionchar na mbeartas agus na mbeart beartaithe sin, agus a dtionchar a chur i gcomparáid le tionchar na mbeartas agus na mbeart atá ann cheana, a mhairfidh go 2040 (91)
  , (92) ar a laghad. Ní mór do na Ballstáit tuairisc a thabhairt freisin ar an dóigh a chuirfidh na beartais agus bearta reatha agus beartaithe le cuspóir AE maidir le haeráidneodracht a bhaint amach, mar atá leagtha amach in Airteagal 2(1) den Dlí Aeráide Eorpach (93). .

Leis an Dlí Aeráide Eorpach athraítear na ceanglais maidir le réamh-mheastacháin astaíochta gás ceaptha teasa antrapaigineacha (94) go seicheamh 6 bliana seachas 4 bliana sa todhchaí ag críochnú le 0 nó 5, díreach i ndiaidh na bliana um thuairisciú. De réir mar a ullmhóidh na Ballstáit réamh-mheastacháin maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa go dtí 2050 lena gcur isteach faoi Airteagal 18 den Rialachán Rialachais faoin 15 Márta 2023, spreagtar iad chun réamh-mheastacháin a sholáthar go dtí 2050 do chásanna WEM agus WAM ina PNFAnna nuashonraithe, chun na treochtaí i dtreo na haeráidneodrachta san Aontas Eorpach a thaispeáint.

Ní mór do na Ballstáit tuairisc mhionsonraithe a chur ar fáil don phobal ar na toimhdí, na paraiméadair agus na modheolaíochtaí a úsáideadh do na cásanna agus na réamh-mheastacháin deiridh, ag cur san áireamh srianta staidrimh, srianta ceadúnaithe ar thacair sonraí tráchtála, agus comhlíonadh na rialacha cosanta sonraí (95). Ba cheart uirlisí rochtana oscailte agus sonraí oscailte a úsáid a mhéid is féidir chun trédhearcacht, bailíochtú agus inchomparáideacht na dtorthaí a chur chun cinn.

3.5.2   Tionchair eacnamaíocha, shóisialta agus chomhshaoil a mheasúnú.

Sna pleananna náisiúnta nuashonraithe, déanfaidh na Ballstáit measúnú ar an leibhéal náisiúnta agus, más infheidhme, ar an leibhéal réigiúnach, maidir leis an tionchar maicreacnamaíoch a bheidh ag na beartais agus na bearta nó ag na grúpaí beartas agus beart atá beartaithe. Nuair is féidir, déanfar measúnú freisin ar a dtionchar ar an tsláinte, ar an gcomhshaol, ar an iomaíochas, ar fhostaíocht, ar scileanna agus ar an tsochaí. Ba cheart go n-áireofaí leis sin comparáid leis na réamh-mheastacháin bunaithe ar bheartais agus ar bhearta nó ar ghrúpaí beart atá ann cheana (96) agus fócas ar leith ar mheasúnú ar thionchair dháileacháin (97) agus ar bhochtaineacht fuinnimh (98). Cuireann an Coimisiún torthaí na dtionscadal taighde sa réimse seo ar fáil go rialta, lena n-áirítear macrashamhaltú macra agus micrea-shamhaltú chun measúnú a dhéanamh ar thionchair fostaíochta, shóisialta agus dáileacháin an aistrithe chuig fuinneamh glan, nó forbairtí geopholaitiúla (e.g., cásanna maidir le praghsanna fuinnimh) (99). Is féidir leis na gnéithe sin tacú le nuashonrú na bpleananna náisiúnta.

Moltar do na Ballstáit saincheisteanna a bhreithniú amhail baic ar fud an gheilleagair nó ar fud na hearnála, go háirithe i gcás soláthar fuinnimh, uisce agus amhábhar, agus infhaighteacht lucht saothair agus scileanna. Ina theannta sin, ba cheart tuairisc a thabhairt ar athruithe a bhfuiltear ag súil leo ar chomhdhéanamh earnála gheilleagar na mBallstát toisc go dtiocfaidh meath ar roinnt earnálacha, tiocfaidh cuid acu chun cinn agus/nó fásfaidh cuid acu, agus bunathrófar chuid eile acu. Maidir leis sin, ba cheart breithnithe maidir le taighde, nuálaíocht agus iomaíochas earnáil an fhuinnimh ghlain a chur san áireamh. Ba cheart tionchar dearfach an aistrithe fuinnimh a mheasúnú go hiomlán freisin.

Ba cheart go léireofaí leis an tionchar ar an gcomhshaol a dtugtar aghaidh air sna pleananna nuashonraithe torthaí na dtuarascálacha náisiúnta ar dhul chun cinn maidir le fuinneamh agus aeráid (TPNFAnna) (100). Ba cheart na hidirghníomhaíochtaí reatha agus amach anseo idir dícharbónú agus laghdú astaíochtaí truailleán (díthruailliú) a mheas sna pleananna freisin. Tá ról ríthábhachtach ag na naisc idir uisce, fuinneamh agus an aeráid maidir le cuspóirí an Aontais Fuinnimh a bhaint amach. Cruthaítear strus le teagmhais mhóra amhail triomach agus teochtaí arda ar chórais chumhachta, rud a chuireann isteach ar oibríochtaí gléasraí cumhachta. Tá leibhéil ísle uisce ag déanamh an ghéarchéim fuinnimh na hEorpa níos measa, rud a théann i bhfeidhm ar hidreachumhacht agus ar ghiniúint núicléach agus ar loingseoireacht intíre. Iarrtar ar na Ballstáit tuairisc a thabhairt ar thionchar na mbeartas agus na mbeart atá beartaithe sna PNFAnna nuashonraithe ar bhainistiú uisce (lena n-áirítear triomach, tuilte agus éileamh uisce) agus éiceachórais uisceacha, go háirithe ar an ngné maidir le slándáil fuinnimh. Moltar do na Ballstáit na PNFAnna nuashonraithe a fhorbairt de réir na ndoiciméad pleanála ábhartha le haghaidh bainistiú uisce, ar nós Pleananna Bainistíochta Abhantraí, Pleananna Bainistíochta Riosca i gCás Tuilte agus Pleananna Bainistíochta Triomaigh.

Molann an Coimisiún do na Ballstáit na PNFAnna nuashonraithe a fhorbairt i ndlúthchomhar leis an nuashonrú ar a gcláir náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir (TPNFAnna) (101). I gcomparáid leis PNFAnna tosaigh, tá scóip fós sa nuashonrú chun an measúnú ar thionchar na mbeartas agus na mbeart beartaithe ar astaíochtaí truailleán aeir a fheabhsú agus a neartú. Mar chuid de na TPNFAnna comhtháite, tuairisceoidh na Ballstáit faisnéis freisin faoi chainníochtú thionchar na mbeartas agus na mbeart (nó na ngrúpaí beartas agus beart) maidir le cáilíocht an aeir agus ar astaíochtaí truailleán aeir. Mar sin féin, le measúnú sna PNFAnna féadfaidh na Ballstáit tús áite a thabhairt do na bearta sin lena n-uasmhéadaítear na tairbhí comhiomlána. Ina theannta sin, ba cheart go mbeadh na beartais agus na bearta i gcomhréir le straitéis bithéagsúlachta AE (102), le plean gníomhaíochta an gheilleagair chiorclaigh (103), leis an bplean (104) gníomhaíochta maidir le truailliú nialasach agus le Plean Sáraithe Ailse na hEorpa (105).

Ba cheart go léireofaí leis na tionchair chomhshaoil a dtugtar aghaidh orthu sna pleananna nuashonraithe tionchair na mbeartas aeráide agus fuinnimh ar bhithéagsúlacht. Tá baint ag an athrú aeráide agus cailliúint bithéagsúlachta lena chéile. D’fhéadfadh sineirgí a bheith mar thoradh ar bheartais fuinnimh agus aeráide ach d’fhéadfadh comhbhabhtálacha leis an mbithéagsúlacht a bheith mar thoradh air freisin (e.g., athchóiriú dúlra nó réitigh dhúlrabhunaithe chun linnte a mhéadú i gcomparáid le dífhoraoisiú nó díghrádú foraoise chun bithmhais a tháirgeadh le haghaidh fuinnimh). Ba cheart na tionchair sin a léiriú agus a chainníochtú sna pleananna náisiúnta nuashonraithe.

3.5.3   Cion an gheilleagair chiorclaigh leis an aistriú aeráide a chomhtháthú agus a mhúnlú

Ina bplean náisiúnta nuashonraithe, moltar do na Ballstáit a bpríomhbheartais agus na a bpríomhbhearta um gheilleagar ciorclach a imríonn tionchar ar astaíochtaí gás ceaptha teasa, ar ídiú fuinnimh agus ar úsáid amhábhar criticiúil a leagan amach. Sa gheilleagar ciorclach laghdaítear dramhaíl (lena n-áirítear dramhaíl orgánach, foinse astaíochtaí meatáin) agus úsáid acmhainní maighdean (lena n-áirítear fuinneamh agus amhábhair chriticiúla) agus dá réir sin laghdaítear astaíochtaí gás ceaptha teasa. Cruthaítear poist ann gar do na táirgí is gá a choimeád, a athchóiriú nó a roinnt (106). Ina theannta sin, feabhsaítear le ciorclaíocht infhaighteacht amhábhar, rud a laghdaíonn spleáchas gheilleagar na hEorpa ar allmhairí. Cruthaítear poist agus deiseanna nua ar leibhéil scileanna éagsúla sa gheilleagar ciorclach chomh maith, lena n-áirítear do ghrúpaí a bhíonn faoi ghannionadaíocht go minic sa mhargadh saothair, amhail mná, daoine faoi mhíchumas agus grúpaí leochaileacha. Ba cheart crostagairt a dhéanamh sna PNFAnna nuashonraithe do na straitéisí, na pleananna gníomhaíochta agus an reachtaíocht sin a bhaineann leis an ngeilleagar ciorclach agus a bhfuil tionchar acu ar astaíochtaí fuinnimh agus gás ceaptha teasa. Ba cheart meastachán a dhéanamh sna PNFAnna freisin ar na laghduithe iarbhír agus ionchasacha ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a bhaint amach a bhuí le bearta an gheilleagair chiorclaigh, agus úsáid á baint as uirlisí samhaltaithe atá ar fáil.

Ba chóir do na Ballstáit tuairisciú a dhéanamh ar phríomhbheartais agus príomhbhearta dramhaíola agus fuíolluisce, chun astaíochtaí meatáin a laghdú. Ba cheart cainníochtú thionchar iarbhír nó measta na mbeartas agus na mbeart sin ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a áireamh iontu. Moltar do na Ballstáit freisin faisnéis a chur ar fáil faoi na samhlacha a úsáidtear chun an tionchar a mheas.

3.6   
  Na haistrithe fuinnimh agus aeráide a mhaoiniú: Riachtanais infheistíochta a mheaitseáil leis an maoiniú poiblí agus príobháideach atá ar fáil

Moltar do na Ballstáit forléargas cuimsitheach agus comhsheasmhach ar an infheistíocht phoiblí agus phríobháideach is gá chun a gcuspóirí, spriocanna agus cúnamh fuinnimh agus aeráide a bhaint amach a chuimsiú ina bpleananna náisiúnta nuashonraithe. Agus na pleananna náisiúnta á gcur isteach in 2020, leag na Ballstáit uile amach riachtanais infheistíochta fuinnimh, lena n-áirítear miondealuithe earnála. Níor chumhdaigh gach Ballstát riachtanais infheistíochta maidir le gach ceann de na cúig ghné den Aontas Fuinnimh ná níor thug siad forléargas cuimsitheach ar riachtanais infheistíochta don aistriú aeráide, lena n-áirítear bearta oiriúnaithe aeráide, áfach. Thairis sin, bhí na modheolaíochtaí agus na teimpléid a úsáideadh chun na figiúirí éagsúla a chur i láthair ar neamhréir go minic. De bharr na ndifríochtaí idir na cuir chuige agus doimhneacht na hanailíse bhí sé deacair meastacháin infheistíochta a chur i gcomparáid le chéile ar fud na bpleananna náisiúnta go léir. Chiallaigh sé sin nach raibh dóthain intuarthachta ann d’infheisteoirí agus gur íslíodh stóinseacht fhoriomlán na bpleananna náisiúnta.

Chun forléargas comhsheasmhach idir riachtanais infheistíochta agus maoiniú a áirithiú , moltar do na Ballstáit anforléargas ar leibhéal gach beartais agus birt aonair nó gach grúpa beartas agus beart a chomhdhlúthú. I gcás gach ceann acu, tugtar tuairisc ar an infheistíocht a bhfuiltear ag súil lena soláthar agus ar mhaoiniú ón taobh poiblí (an leibhéal náisiúnta agus leibhéal AE) agus ón taobh príobháideach. D’fhéadfaí an teimpléad in Iarscríbhinn XIII maidir le Dul chun Cinn i dtreo mhaoiniú an TPNFA a úsáid mar struchtúr tuairiscithe.

3.6.1   Riachtanais infheistíochta a mheas

Cuirfidh na Ballstáit faisnéis ar fáil ina gcuid PNFAnna nuashonraithe faoin méid infheistíochta a mbeidh siad ag súil leis i ndáil leis na beartais agus na bearta atá beartaithe (107). Iarrann an Coimisiún ar Bhallstáit achoimre a thabhairt ar fhoinsí maoinithe chun príomhbheartais agus príomhbhearta nó grúpaí beartas agus beart atá beartaithe a chur chun feidhme (féach Roinn 3.6.2 thíos). Maidir le beartais agus bearta a glacadh agus a cuireadh chun feidhme cheana, ba cheart do na Ballstáit forléargas a thabhairt ar an infheistíocht tosaigh a measadh agus i gcás ina bhfuil fáil uirthi, infheistíocht iarbhír agus úsáid á baint, nuair is féidir, as faisnéis a bailíodh trí na TPNFAnna. Más féidir, ba cheart an forléargas sin a mhiondealú de réir na bpríomhbheartas agus na bpríomhbheart nó de réir na ngrúpaí beartas agus beart. Cuidíonn bunús anailíseach maith le riachtanais infheistíochta a aithint. Is féidir riachtanais den sórt sin a mheas ar bhealaí éagsúla, ag baint úsáid as cuir chuige ó bharr anuas nó ó bhun aníos. Cé gur fearr a oireann cur chuige ó bharr anuas chun comparáid a dhéanamh idir cásanna beartais malartacha, cuidíonn cur chuige ó bhun aníos ar an ngá le hinfheistíocht agus le hathchóirithe aonair a rianú.

| Bosca 8: Dea-chleachtais chun tuairisc a thabhairt ar na riachtanais infheistíochta mheasta

  Chun trédhearcacht a fheabhsú, moltar go háirithe do na Ballstáit na gnéithe seo a leanas a chur san áireamh ina PNFAnna nuashonraithe:






  — | Tuairisc ar an modheolaíocht a úsáideadh chun na meastacháin a ríomh; |
| --- | --- |

Bosca 8: Dea-chleachtais chun tuairisc a thabhairt ar na riachtanais infheistíochta mheasta

Chun trédhearcacht a fheabhsú, moltar go háirithe do na Ballstáit na gnéithe seo a leanas a chur san áireamh ina PNFAnna nuashonraithe:

—

Tuairisc ar an modheolaíocht a úsáideadh chun na meastacháin a ríomh;

| — | Tuairisc ar an mbonnlíne (i.e., cás gan an infheistíocht bhreise); |
| --- | --- |

—

Tuairisc ar an mbonnlíne (i.e., cás gan an infheistíocht bhreise);

| — | Léiriú soiléir ar cad a thagraíonn na huimhreacha dó (e.g., infheistíocht charnach i gcomparáid le infheistíocht bhliantúil bhreise, luachanna ainmniúla i gcomparáid le luachanna lascainithe) agus, b’fhéidir, na cineálacha infheistíochta atá san áireamh (e.g., caipiteal, earraí marthanacha, costais oibriúcháin); |
| --- | --- |

—

Léiriú soiléir ar cad a thagraíonn na huimhreacha dó (e.g., infheistíocht charnach i gcomparáid le infheistíocht bhliantúil bhreise, luachanna ainmniúla i gcomparáid le luachanna lascainithe) agus, b’fhéidir, na cineálacha infheistíochta atá san áireamh (e.g., caipiteal, earraí marthanacha, costais oibriúcháin);

| — | Miondealú ar infheistíocht mar aon le grúpaí dea-shainithe de phríomhbheartais agus de phríomhbhearta, cúig ghné an Aontais Fuinnimh agus/nó earnálacha ar aon dul leis an tuairisciú comhtháite ar dhul chun cinn b’fhéidir; |
| --- | --- |

—

Miondealú ar infheistíocht mar aon le grúpaí dea-shainithe de phríomhbheartais agus de phríomhbhearta, cúig ghné an Aontais Fuinnimh agus/nó earnálacha ar aon dul leis an tuairisciú comhtháite ar dhul chun cinn b’fhéidir;

| — | Faisnéis maidir le méid na hinfheistíochta a bhfuiltear ag súil lena spreagadh agus a mheastar a bheidh de dhíth chun gach beartas agus beart a bhaint amach, agus maidir le foinse an mhaoinithe (poiblí (náisiúnta, AE, lena n-áirítear RRF) agus príobháideach – nuair atá sé ar fáil). |
| --- | --- |

—

Faisnéis maidir le méid na hinfheistíochta a bhfuiltear ag súil lena spreagadh agus a mheastar a bheidh de dhíth chun gach beartas agus beart a bhaint amach, agus maidir le foinse an mhaoinithe (poiblí (náisiúnta, AE, lena n-áirítear RRF) agus príobháideach – nuair atá sé ar fáil).

| — | Bonnbhliain an luacha infheistíochta agus an ráta lascaine coibhneasta. |
| --- | --- |

—

Bonnbhliain an luacha infheistíochta agus an ráta lascaine coibhneasta.

3.6.2   Maoiniú poiblí agus príobháideach

Moltar do na Ballstáit tuairisc a thabhairt i dtéarmaí cainníochtúla agus cáilíochtúla araon ar mhaoiniú gach beartais agus birt a chuimsítear sna PNFAnna nuashonraithe. Áirítear leis sin faisnéis maidir leis an dóigh a n-úsáidfear ionstraimí maoinithe AE agus ionstraimí maoinithe náisiúnta (108). Mar shampla, conas úsáid a bhaint as cláir faoi bhuiséad AE, amhail an RRF, ioncam a ghintear trí CTA AE (lena n-áirítear an Ciste don Nuachóiriú, an Ciste don Nuálaíocht chomh maith le hioncam ceantála náisiúnta) agus acmhainní eile atá ar fáil go náisiúnta. Ós rud é gur féidir le hionstraimí éagsúla AE agus ionstraimí éagsúla náisiúnta a chéile a chomhlánú, moltar do na Ballstáit tuairisc a thabhairt ar an dóigh ar chruthaigh siad sineirgí cost-éifeachtúla agus réitigh chumaisc maidir le tacaíocht airgeadais phoiblí, ar an dóigh a seachnaítear maoiniú dúbailte, agus ar an dóigh a meastar go ndéanfar infheistíocht phríobháideach a spreagadh tuilleadh le hionstraimí poiblí .

Iarrtar ar na Ballstáit tuairisc a thabhairt ar an ról forbartha atá ag na bainc maidir le hinfheistíochtaí fuinnimh agus aeráide a mhaoiniú, agus maidir le sluachistiú i gcaipiteal príobháideach. Mar shampla, tá sraith cuspóirí leagtha síos ag an mBanc Eorpach Infheistíochta (laistigh den Aontas agus ina oibríochtaí domhanda araon) mar “banc aeráide” an Aontais: Tacóidh 50 % dá oibríochtaí le gníomhú ar son na haeráide agus le hinbhuanaitheacht chomhshaoil faoi 2025; rinneadh a mhaoiniú ar fad ó dheireadh 2020 a ailíniú le Comhaontú Pháras; agus tá sprioc fhoriomlán leagtha síos aige maidir le leas a bhaint as EUR 1 trilliún ar a laghad i dtionscadail aeráide agus chomhshaoil sa deacáid reatha.

Ba cheart forléargas a thabhairt sna PNFAnna nuashonraithe freisin ar an méid a bhfuiltear ag súil leis ón earnáil phríobháideach chun beartais agus bearta pleanáilte a mhaoiniú. Mar shampla, maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, ba cheart do na Ballstáit faisnéis mhionsonraithe a sholáthar maidir le méid ionchasach na hinfheistíochta príobháidí, agus maidir le glacadh tomhaltóirí le táirgí iasachta a bhaineann le héifeachtúlacht fuinnimh (iasachtaí glasa, morgáistí éifeachtúlachta fuinnimh).

4   Próiseas atriallach leis an gCoimisiún agus an bealach chun tosaigh

Tá an Coimisiún ag súil go gcloífidh gach Ballstát leis an am atá leagtha amach in Airteagal 14 den Rialachán Rialachais. Ba cheart do na Ballstáit tús áite a thabhairt d’ullmhú na ndréachtphleananna nuashonraithe deiridh i bhfianaise na n-uaillmhianta níos airde agus an tréimhse theoranta atá fágtha roimh 2030.

Tá an Coimisiún lántiomanta do thacaíocht a thabhairt do na Ballstáit leis na PNFAnna a nuashonrú. Go sonrach, leanfaidh an Coimisiún le plé a dhéanamh leis na Ballstáit maidir leis an leibhéal teicniúil, chun tuilleadh mionmhalartuithe a áirithiú agus sonraí breise maidir le gnéithe sonracha den treoir sin a sholáthar. Eagróidh an Coimisiún grúpaí oibre ábhartha, malartuithe déthaobhacha, agus oibreoidh sé i suíomhanna earnála agus réigiúnacha chun tacú le dea-chomhar le linn an phróisis.

Lasmuigh de na malartuithe rialta, úsáideann an Coimisiún roinnt ionstraimí, lena n-áirítear an Seimeastar Eorpach agus an Ionstraim Tacaíochta Teicniúla, chomh maith le roinnt beart agus staidéar tacaíochta, amhail conarthaí tacaíochta chun na nuashonruithe ar na PNFAnna a ullmhú agus a mheasúnú. I ndiaidh do na Ballstáit na dréachtphleananna náisiúnta nuashonraithe a chur isteach (109), déanfaidh an Coimisiún measúnú orthu agus féadfaidh sé moltaí tírshonracha a eisiúint chuig na Ballstáit, mar a fhoráiltear sa Rialachán Rialachais.

Mar chuid den phróiseas atriallach idir na Ballstáit agus an Coimisiún, déanfaidh an Coimisiún measúnú ar na PNFAnna i gcomparáid le riachtanais an Rialacháin Rialachais agus tabharfaidh sé aird iomlán ar an treoir a sholáthraítear sa doiciméad seo. Tabharfaidh an Coimisiún aird ar leith ar an leor na cuspóirí, na spriocanna agus an chúnamh atá leagtha síos ag na Ballstáit chun an tAontas Fuinnimh a bhaint amach ar bhonn comhchoiteann, lena n-áirítear na cinn sa reachtaíocht ábhartha atá á n-idirbheartú faoi láthair agus sa mheasúnú ar na pleananna aonair.

Tábla 1

Príomhchuspóirí, spriocanna agus cúnamh agus beartais agus beartaatá curtha chun cinn sa reachtaíocht, i straitéisí agus i dtograí

| Nóta: | níl an tábla seo uileghabhálach, ach déantar achoimre ar phríomhghnéithe atá le breithniú chun na PNFAnna a nuashonrú. |
| --- | --- |

Nóta:

| Tionscnamh | Tagairt | Saghas | Cuspóirí agus spriocanna | Beartais agus bearta |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| An Comhaontú Glas don Eoraip
  An Dlí Aeráide Eorpach | COM(2019) 640 final
  Rialachán (AE) 2021/1119 | Teachtaireacht
  Reachtaíocht arna Glacadh | — | Aeráidneodracht ar leibhéal AE faoi 2050. |

Tionscnamh

Tagairt

Saghas

Cuspóirí agus spriocanna

Beartais agus bearta

An Comhaontú Glas don Eoraip

An Dlí Aeráide Eorpach

COM(2019) 640 final

Rialachán (AE) 2021/1119

Teachtaireacht

Reachtaíocht arna Glacadh

—

Aeráidneodracht ar leibhéal AE faoi 2050.

| — | Sprioc an Aontais maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa do 2030 a mhéadú go 50 % ar a laghad agus i dtreo 55 %. |
| --- | --- |

—

Sprioc an Aontais maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa do 2030 a mhéadú go 50 % ar a laghad agus i dtreo 55 %.

neamhbhainteach

Geilleagar aeráidneodrach a chumhachtú: Straitéis de chuid an Aontais maidir le Comhtháthú Córas Fuinnimh

COM(2020) 299 final

Teachtaireacht

| — | Níl aon chuspóirí breise |
| --- | --- |

—

Níl aon chuspóirí breise

Bearta chun:

| — | comhtháthú an chórais fuinnimh a úsáid chun an eangach leictreach a chothromú agus chun comhtháthú leictreachais inathnuaite a áirithiú; |
| --- | --- |

—

comhtháthú an chórais fuinnimh a úsáid chun an eangach leictreach a chothromú agus chun comhtháthú leictreachais inathnuaite a áirithiú;

| — | earnáil an téimh agus an leictreachais a nascadh lena áirithiú go ndéanfar foinsí inathnuaite a chomhtháthú níos mó sa dá earnáil; |
| --- | --- |

—

earnáil an téimh agus an leictreachais a nascadh lena áirithiú go ndéanfar foinsí inathnuaite a chomhtháthú níos mó sa dá earnáil;

| — | nasc a dhéanamh idir earnálacha éagsúla críochúsáide, agus an earnáil fuinnimh, lena áirithiú go n-úsáidfear dramhtheas; |
| --- | --- |

—

nasc a dhéanamh idir earnálacha éagsúla críochúsáide, agus an earnáil fuinnimh, lena áirithiú go n-úsáidfear dramhtheas;

| — | rochtain ar shonraí d’úsáideoirí feithiclí leictreacha a áirithiú. |
| --- | --- |

—

rochtain ar shonraí d’úsáideoirí feithiclí leictreacha a áirithiú.

Straitéis hidrigine le haghaidh Eoraip aeráidneodrach

COM(2020) 301 final

Teachtaireacht

| — | 6 GW de leictrealóirí hidrigine inathnuaite san Aontas Eorpach faoi 2024 agus 40 GW de leictrealóirí hidrigine inathnuaite faoi 2030. |
| --- | --- |

—

6 GW de leictrealóirí hidrigine inathnuaite san Aontas Eorpach faoi 2024 agus 40 GW de leictrealóirí hidrigine inathnuaite faoi 2030.

neamhbhainteach

Moladh ón gCoimisiún maidir le bochtaineacht fuinnimh

COM(2020) 9600

Teachtaireacht

| — | Níl aon chuspóirí breise |
| --- | --- |

—

Níl aon chuspóirí breise

Bearta chun:

| — | bochtaineacht fuinnimh a laghdú agus/nó a mhaolú trí éifeachtúlacht fuinnimh; |
| --- | --- |

—

bochtaineacht fuinnimh a laghdú agus/nó a mhaolú trí éifeachtúlacht fuinnimh;

| — | rochtain ar fhuinneamh a chosaint do gach grúpa tomhaltóirí, go háirithe na tomhaltóirí is leochailí. |
| --- | --- |

—

rochtain ar fhuinneamh a chosaint do gach grúpa tomhaltóirí, go háirithe na tomhaltóirí is leochailí.

Straitéis an Aontais Eorpaigh chun leas a bhaint as fuinneamh inathnuaite amach ón gcósta le haghaidh todhchaí aeráidneodrach

COM(2020) 741 final

Teachtaireacht

| — | Cumas suiteáilte 60 GW ar a laghad den ghaoth amach ón gcósta agus 1 GW ar a laghad d’fhuinneamh aigéin faoi 2030, chun 300 GW agus 40 GW a bhaint amach faoi 2050, |
| --- | --- |

—

Cumas suiteáilte 60 GW ar a laghad den ghaoth amach ón gcósta agus 1 GW ar a laghad d’fhuinneamh aigéin faoi 2030, chun 300 GW agus 40 GW a bhaint amach faoi 2050,

| — | Tá na Ballstáit le cuspóirí forbartha fuinnimh inathnuaite amach ón gcósta a chomhtháthú ina bpleananna náisiúnta spásúla muirí. |
| --- | --- |

—

Tá na Ballstáit le cuspóirí forbartha fuinnimh inathnuaite amach ón gcósta a chomhtháthú ina bpleananna náisiúnta spásúla muirí.

neamhbhainteach

Eoraip aeráid-díonach a chruthú – straitéis nua an Aontais maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide

COM(2021) 82 final

Teachtaireacht

| — | Sochaí aeráid-díonach, a bheidh oiriúnaithe go hiomlán do thionchair dhosheachanta an athraithe aeráide. |
| --- | --- |

—

Sochaí aeráid-díonach, a bheidh oiriúnaithe go hiomlán do thionchair dhosheachanta an athraithe aeráide.

| — | Tá 48 ngealltanas beartais phoiblí sa straitéis. |
| --- | --- |

—

Tá 48 ngealltanas beartais phoiblí sa straitéis.

| — | Réitigh dúlrabhunaithe a rolladh amach, chun cuidiú le riosca aeráide, cúrsaí sláinte a laghdú, cosaint na haeráide a mhéadú, agus rochtain ar fhionnuisce a chosaint. |
| --- | --- |

—

Réitigh dúlrabhunaithe a rolladh amach, chun cuidiú le riosca aeráide, cúrsaí sláinte a laghdú, cosaint na haeráide a mhéadú, agus rochtain ar fhionnuisce a chosaint.

| — | Pleananna bainistíochta triomaigh, bearta chun acmhainn coinneála uisce ithreacha agus athúsáid uisce shábháilte a mhéadú. |
| --- | --- |

—

Pleananna bainistíochta triomaigh, bearta chun acmhainn coinneála uisce ithreacha agus athúsáid uisce shábháilte a mhéadú.

Oirúnach do 55: sprioc aeráide 2030 an Aontais maidir leis an gconair i dtreo na haeráidneodrachta a bhaint amach

COM(2021) 550 final

Teachtaireacht

neamhbhainteach (tá na cuspóirí i dtograí tionlacain)

neamhbhainteach (tá na bearta i dtograí tionlacain)

Athmhúnlú ar an Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh  (110)

COM(2021) 558 final

Togra reachtach

| — | An sprioc ar leibhéal AE maidir le 9 % d’éifeachtúlacht fuinnimh in 2030 agus cionta leasaithe na mBallstát maidir leis an sprioc sin a bhaint amach. |
| --- | --- |

—

An sprioc ar leibhéal AE maidir le 9 % d’éifeachtúlacht fuinnimh in 2030 agus cionta leasaithe na mBallstát maidir leis an sprioc sin a bhaint amach.

| — | Oibleagáid coigilte fuinnimh – fosprioc le haghaidh coigilteas fuinnimh a thagann ó bhochtaineacht fuinnimh agus tithíocht shóisialta inacmhainne. |
| --- | --- |

—

Oibleagáid coigilte fuinnimh – fosprioc le haghaidh coigilteas fuinnimh a thagann ó bhochtaineacht fuinnimh agus tithíocht shóisialta inacmhainne.

| — | Sprioc maidir le hídiú iomlán fuinnimh deiridh gach comhlachta phoiblí a laghdú. |
| --- | --- |

—

Sprioc maidir le hídiú iomlán fuinnimh deiridh gach comhlachta phoiblí a laghdú.

| — | An ceanglas athchóiriú a dhéanamh ar gach foirgneamh poiblí go dtí leibhéil tógála astaíochtaí gar do nialas. |
| --- | --- |

—

An ceanglas athchóiriú a dhéanamh ar gach foirgneamh poiblí go dtí leibhéil tógála astaíochtaí gar do nialas.

| — | Bearta ina léirítear an “chéad phrionsabal um éifeachtúlacht fuinnimh”. |
| --- | --- |

—

Bearta ina léirítear an “chéad phrionsabal um éifeachtúlacht fuinnimh”.

| — | Bearta chun deireadh a chur le bacainní ar sholáthar poiblí atá tíosach ar fhuinneamh. |
| --- | --- |

—

Bearta chun deireadh a chur le bacainní ar sholáthar poiblí atá tíosach ar fhuinneamh.

| — | Liosta na gcomhlachtaí poiblí nach mór dóibh cur leis an sprioc maidir le hídiú fuinnimh deiridh iomlán na gcomhlachtaí poiblí a laghdú. |
| --- | --- |

—

Liosta na gcomhlachtaí poiblí nach mór dóibh cur leis an sprioc maidir le hídiú fuinnimh deiridh iomlán na gcomhlachtaí poiblí a laghdú.

| — | Bearta chun an ceanglas coigiltis fuinnimh a bhaint amach. |
| --- | --- |

—

Bearta chun an ceanglas coigiltis fuinnimh a bhaint amach.

| — | Bearta na n-earnálacha an aistrithe, dáileacháin agus tarchurtha fuinnimh, lena n-áirítear bonneagar éifeachtúil téimh agus fuaraithe ceantair. |
| --- | --- |

—

Bearta na n-earnálacha an aistrithe, dáileacháin agus tarchurtha fuinnimh, lena n-áirítear bonneagar éifeachtúil téimh agus fuaraithe ceantair.

| — | Bearta chun iniúchtaí fuinnimh agus córais bhainistíochta fuinnimh a chur chun cinn. |
| --- | --- |

—

Bearta chun iniúchtaí fuinnimh agus córais bhainistíochta fuinnimh a chur chun cinn.

| — | Measúnú cuimsitheach téimh agus fuaraithe (a bheidh i bhfeidhm maidir leis PNFA deiridh 2024). |
| --- | --- |

—

Measúnú cuimsitheach téimh agus fuaraithe (a bheidh i bhfeidhm maidir leis PNFA deiridh 2024).

| — | Bearta chun úsáid éifeachtúil fuinnimh ag custaiméirí deiridh agus ag úsáideoirí deiridh a chur chun cinn agus a éascú. |
| --- | --- |

—

Bearta chun úsáid éifeachtúil fuinnimh ag custaiméirí deiridh agus ag úsáideoirí deiridh a chur chun cinn agus a éascú.

| — | Bearta chun comhlachtaí poiblí a spreagadh chun conraitheoireacht maidir le feidhmíocht fuinnimh a úsáid chun foirgnimh mhóra a athchóiriú. |
| --- | --- |

—

Bearta chun comhlachtaí poiblí a spreagadh chun conraitheoireacht maidir le feidhmíocht fuinnimh a úsáid chun foirgnimh mhóra a athchóiriú.

| — | Bearta chun seirbhísí fuinnimh a chur chun cinn san earnáil phoiblí. |
| --- | --- |

—

Bearta chun seirbhísí fuinnimh a chur chun cinn san earnáil phoiblí.

| — | Scéimeanna deimhniúcháin agus/nó scéimeanna cáilíochta coibhéiseacha do ghairmeacha éifeachtúlachta fuinnimh. |
| --- | --- |

—

Scéimeanna deimhniúcháin agus/nó scéimeanna cáilíochta coibhéiseacha do ghairmeacha éifeachtúlachta fuinnimh.

| — | Cláir agus scéimeanna éifeachtúlachta fuinnimh a mhaoiniú. |
| --- | --- |

—

Cláir agus scéimeanna éifeachtúlachta fuinnimh a mhaoiniú.

Athbhreithniú ar an Treoir maidir le Fuinneamh In athnuaite (príomhthreoir) [1]

COM(2021) 557 final

Togra reachtach

| — | An sprioc 40 % a athbhreithníodh suas ar leibhéal AE maidir le foinsí inathnuaite fuinnimh (RES) in 2030 agus cionta athbhreithnithe na mBallstát leis an sprioc sin a bhaint amach. |
| --- | --- |

—

An sprioc 40 % a athbhreithníodh suas ar leibhéal AE maidir le foinsí inathnuaite fuinnimh (RES) in 2030 agus cionta athbhreithnithe na mBallstát leis an sprioc sin a bhaint amach.

| — | An déine gás ceaptha teasa agus an sprioc laghdaithe a athbhreithníodh suas san earnáil iompair. |
| --- | --- |

—

An déine gás ceaptha teasa agus an sprioc laghdaithe a athbhreithníodh suas san earnáil iompair.

| — | An fhosprioc a athbhreithníodh suas maidir le bithbhreoslaí ardfhorbartha do 2025 agus 2030. |
| --- | --- |

—

An fhosprioc a athbhreithníodh suas maidir le bithbhreoslaí ardfhorbartha do 2025 agus 2030.

| — | Na fospriocanna nua maidir le breoslaí inathnuaite de thionscnamh neamhbhitheolaíoch san iompar. |
| --- | --- |

—

Na fospriocanna nua maidir le breoslaí inathnuaite de thionscnamh neamhbhitheolaíoch san iompar.

| — | An méadú bliantúil nua ar sciar na bhfoinsí inathnuaite téimh agus fuaraithe, lena n-áirítear cuid cheangailteach den mhéadú agus de rátaí méadaithe deonacha breisithe na mBallstát. |
| --- | --- |

—

An méadú bliantúil nua ar sciar na bhfoinsí inathnuaite téimh agus fuaraithe, lena n-áirítear cuid cheangailteach den mhéadú agus de rátaí méadaithe deonacha breisithe na mBallstát.

| — | An méadú bliantúil táscach a leasaíodh suas ar théamh agus fuarú ceantair |
| --- | --- |

—

An méadú bliantúil táscach a leasaíodh suas ar théamh agus fuarú ceantair

| — | Na tagarmharcanna táscacha nua do sciar na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh san earnáil tógála náisiúnta in 2030. |
| --- | --- |

—

Na tagarmharcanna táscacha nua do sciar na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh san earnáil tógála náisiúnta in 2030.

| — | An méadú bliantúil táscach nua ar an sciar RES sa tionscal do 2021-2030. |
| --- | --- |

—

An méadú bliantúil táscach nua ar an sciar RES sa tionscal do 2021-2030.

| — | Sprioc nua RFNBO sa tionscal do 2030 agus 2035. |
| --- | --- |

—

Sprioc nua RFNBO sa tionscal do 2030 agus 2035.

| — | Comhthionscadail maidir le fuinneamh inathnuaite a tháirgeadh (Airt. 9). |
| --- | --- |

—

Comhthionscadail maidir le fuinneamh inathnuaite a tháirgeadh (Airt. 9).

| — | Scéimeanna deimhniúcháin do dhearthóirí agus do suiteálaithe RES (Airt. 18). |
| --- | --- |

—

Scéimeanna deimhniúcháin do dhearthóirí agus do suiteálaithe RES (Airt. 18).

| — | Bearta maidir le comhtháthú córas (Airteagal 20 agus 20a). |
| --- | --- |

—

Bearta maidir le comhtháthú córas (Airteagal 20 agus 20a).

| — | Bearta chun an meánmhéadú bliantúil a bhaint amach i sciar na bhfoinsí inathnuaite téimh agus fuaraithe i gcomhréir le hAirteagal 24(1)-(2), agus bearta arna gcur i bhfeidhm ón liosta faoi Airteagal 23 (4). |
| --- | --- |

—

Bearta chun an meánmhéadú bliantúil a bhaint amach i sciar na bhfoinsí inathnuaite téimh agus fuaraithe i gcomhréir le hAirteagal 24(1)-(2), agus bearta arna gcur i bhfeidhm ón liosta faoi Airteagal 23 (4).

| — | Measúnú ar acmhainneacht náisiúnta fuinnimh ó fhoinsí inathnuaite (Airteagal 23 (1a)). |
| --- | --- |

—

Measúnú ar acmhainneacht náisiúnta fuinnimh ó fhoinsí inathnuaite (Airteagal 23 (1a)).

| — | Bearta chun an meánmhéadú bliantúil ar sciar na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh i dtéamh agus fuarú ceantair a bhaint amach. |
| --- | --- |

—

Bearta chun an meánmhéadú bliantúil ar sciar na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh i dtéamh agus fuarú ceantair a bhaint amach.

| — | Bearta chun sciar na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh i bhfuarú agus i bhfuarú ceantair a mhéadú. |
| --- | --- |

—

Bearta chun sciar na bhfoinsí inathnuaite fuinnimh i bhfuarú agus i bhfuarú ceantair a mhéadú.

| — | Creat chun comhtháthú earnála idir gréasáin fuinnimh a chumasú. |
| --- | --- |

—

Creat chun comhtháthú earnála idir gréasáin fuinnimh a chumasú.

| — | Sásra creidmheasa faoin oibleagáid iompair (Airteagal 25). |
| --- | --- |

—

Sásra creidmheasa faoin oibleagáid iompair (Airteagal 25).

| — | Bearta a bhaineann leis na critéir inbhuanaitheachta, lena n-áirítear bearta maidir le limistéir le seachaint le haghaidh bithmhais foraoise. |
| --- | --- |

—

Bearta a bhaineann leis na critéir inbhuanaitheachta, lena n-áirítear bearta maidir le limistéir le seachaint le haghaidh bithmhais foraoise.

| — | Bearta lena n-áirithítear an prionsabal úsáid chascáideach na bithmhaise. |
| --- | --- |

—

Bearta lena n-áirithítear an prionsabal úsáid chascáideach na bithmhaise.

Laghdú ar astaíochtaí meatáin san earnáil fuinnimh

COM(2021) 805 final

Togra reachtach

neamhbhainteach

| — | Pleananna maolaithe meatáin agus tomhas meatáin mianach tréigthe agus toibreacha neamhghníomhacha. |
| --- | --- |

—

Pleananna maolaithe meatáin agus tomhas meatáin mianach tréigthe agus toibreacha neamhghníomhacha.

Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha

COM(2021) 564 final

Togra reachtach

| — | Aghaidh a thabhairt ar astaíochtaí gás ceaptha teasa atá leabaithe in earraí ar leith, nuair a allmhairítear isteach i gcríoch chustaim AE iad chun baol um sceitheadh carbóin a chosc. |
| --- | --- |

—

Aghaidh a thabhairt ar astaíochtaí gás ceaptha teasa atá leabaithe in earraí ar leith, nuair a allmhairítear isteach i gcríoch chustaim AE iad chun baol um sceitheadh carbóin a chosc.

n/b

Athbhreithniú ar an Treoir maidir le Cánachas Fuinnimh

COM(2021) 563 final

Togra reachtach

| — | A áirithiú go gcuirfí rialacha soiléire cánachais maidir le táirgí fuinnimh agus leictreachasag le feidhmiú rianúil an mhargaidh inmheánaigh i gcónaí agus a áirithiú ag an am céanna go léireofar an tionchar atá acu ar an gcomhshaol agus ar shláinte ar bhealach níos fearr leis an gcánachas. |
| --- | --- |

—

A áirithiú go gcuirfí rialacha soiléire cánachais maidir le táirgí fuinnimh agus leictreachasag le feidhmiú rianúil an mhargaidh inmheánaigh i gcónaí agus a áirithiú ag an am céanna go léireofar an tionchar atá acu ar an gcomhshaol agus ar shláinte ar bhealach níos fearr leis an gcánachas.

| — | Bearta chun cánachas ar tháirgí fuinnimh agus ar leictreachas a fhorchur i gcomhréir leis an Treoir. |
| --- | --- |

—

Bearta chun cánachas ar tháirgí fuinnimh agus ar leictreachas a fhorchur i gcomhréir leis an Treoir.

Cothroime iomaíochta a áirithiú d’aeriompar inbhuanaithe (Eitlíocht RefuelEU) (111)

COM(2021) 561 final

Togra reachtach

| — | Rinneadh breoslaí eitlíochta inbhuanaithe a sainordú chun cuntas a thabhairt ar 2 % de bhreosla eitlíochta in 2025, 5 % in 2030, agus 63 % in 2050. |
| --- | --- |

—

Rinneadh breoslaí eitlíochta inbhuanaithe a sainordú chun cuntas a thabhairt ar 2 % de bhreosla eitlíochta in 2025, 5 % in 2030, agus 63 % in 2050.

neamhbhainteach

Úsáid breoslaí inathnuaite agus ísealcharbóin san iompar muirí (FuelEU maritime)  (111)

COM(2021) 562 final

Togra reachtach

| — | Teorainn a chur le déine gás ceaptha teasa an fhuinnimh a úsáidtear ar bord loinge. |
| --- | --- |

—

Teorainn a chur le déine gás ceaptha teasa an fhuinnimh a úsáidtear ar bord loinge.

| — | Oibleagáid soláthar cumhachta ar an gcladach nó teicneolaíocht astaíochtaí nialasacha a úsáid i gcalafoirt. |
| --- | --- |

—

Oibleagáid soláthar cumhachta ar an gcladach nó teicneolaíocht astaíochtaí nialasacha a úsáid i gcalafoirt.

neamhbhainteach

Bonneagar breoslaí malartacha a úsáid  (111)
   (112)

COM(2021) 559 final

Togra reachtach

| — | Spriocanna náisiúnta maidir le bonneagar breoslaí malartacha leordhóthanacha a úsáid san Aontas, le haghaidh feithiclí bóthair, soithí agus aerárthaí ina stad. |
| --- | --- |

—

Spriocanna náisiúnta maidir le bonneagar breoslaí malartacha leordhóthanacha a úsáid san Aontas, le haghaidh feithiclí bóthair, soithí agus aerárthaí ina stad.

neamhbhainteach

Córas trádála astaíochtaí (CTA) (príomhchóras) – lena n-áirítear muirí, foirgnimh agus iompar

COM(2021) 551 final

Togra reachtach

| — | Cion na n-earnálacha a chumhdaítear faoi CTA AE de -61 % in 2030 i gcomparáid le 2005. |
| --- | --- |

—

Cion na n-earnálacha a chumhdaítear faoi CTA AE de -61 % in 2030 i gcomparáid le 2005.

| — | Laghduithe astaíochtaí 43 % in 2030 i gcomparáid le 2005 i gcás na n-earnálacha foirgnimh agus iompair de bhóthar. |
| --- | --- |

—

Laghduithe astaíochtaí 43 % in 2030 i gcomparáid le 2005 i gcás na n-earnálacha foirgnimh agus iompair de bhóthar.

| — | Praghsáil charbóin agus maoiniú aeráide a sholáthar trí ioncam ceantanna, tríd an gCiste don Nuachóiriú agus tríd an gCiste don Nuálaíocht, mar aon leis an cúlchiste cobhsaíochta an mhargaidh (MSR) mar uirlis chun cobhsaíocht an mhargaidh carbóin a áirithiú. |
| --- | --- |

—

Praghsáil charbóin agus maoiniú aeráide a sholáthar trí ioncam ceantanna, tríd an gCiste don Nuachóiriú agus tríd an gCiste don Nuálaíocht, mar aon leis an cúlchiste cobhsaíochta an mhargaidh (MSR) mar uirlis chun cobhsaíocht an mhargaidh carbóin a áirithiú.

Cúlchiste Cobhsaíochta CTA an Mhargaidh

COM(2021) 571 final

Togra reachtach

| — | Paraiméadair reatha an MSR a choinneáil i ndiaidh 2023 chun intuarthacht an mhargaidh a áirithiú: tá ráta iontógála 24 % agus íosmhéid 200 milliún lamháltas le cur sa chúlchiste. |
| --- | --- |

—

Paraiméadair reatha an MSR a choinneáil i ndiaidh 2023 chun intuarthacht an mhargaidh a áirithiú: tá ráta iontógála 24 % agus íosmhéid 200 milliún lamháltas le cur sa chúlchiste.

neamhbhainteach

eitlíocht CTA

COM(2021) 552 final

Togra reachtach

| — | Na lamháltais astaíochtaí saor in aisce don eitlíocht a chéimniú amach go dtí 100 % in 2027, agus cainníocht iomlán na lamháltas eitlíochta a chomhdhlúthú ar na leibhéil reatha agus an fachtóir laghdaithe línigh CTA á chur i bhfeidhm. |
| --- | --- |

—

Na lamháltais astaíochtaí saor in aisce don eitlíocht a chéimniú amach go dtí 100 % in 2027, agus cainníocht iomlán na lamháltas eitlíochta a chomhdhlúthú ar na leibhéil reatha agus an fachtóir laghdaithe línigh CTA á chur i bhfeidhm.

neamhbhainteach

CTA maidir le fógra faoi CORSIA

COM(2021) 567 final

Togra reachtach

neamhbhainteach

neamhbhainteach

Ciste Sóisialta don Aeráid

COM(2021) 568 final

Togra reachtach

neamhbhainteach

| — | Plean náisiúnta aeráide sóisialta. |
| --- | --- |

—

Plean náisiúnta aeráide sóisialta.

| — | Bearta chun éifeachtúlacht fuinnimh foirgneamh a mhéadú. |
| --- | --- |

—

Bearta chun éifeachtúlacht fuinnimh foirgneamh a mhéadú.

| — | Bearta chun dícharbónú téimh agus fuaraithe foirgneamh a mhéadú. |
| --- | --- |

—

Bearta chun dícharbónú téimh agus fuaraithe foirgneamh a mhéadú.

| — | Bearta lena dtugtar rochtain fheabhsaithe ar shoghluaisteacht agus iompar lena mbaineann astaíochtaí nialasacha agus astaíochtaí ísle. |
| --- | --- |

—

Bearta lena dtugtar rochtain fheabhsaithe ar shoghluaisteacht agus iompar lena mbaineann astaíochtaí nialasacha agus astaíochtaí ísle.

Ciste um Aistriú Cóir

Rialachán (AE) 2021/1056

Reachtaíocht arna Glacadh

neamhbhainteach

| — | Gníomhaíochtaí a dtacaítear leo faoi Airteagal 8. |
| --- | --- |

—

Gníomhaíochtaí a dtacaítear leo faoi Airteagal 8.

Athbhreithniú ar an Rialachán maidir le Comhroinnt Díchill

COM(2021) 555 final

Togra reachtach

| — | Sprioc mhéadaithe AE maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú faoi 2030 in earnálacha roinnte iarrachtaí go 40 % i gcomparáid le leibhéil 2005, agus spriocanna AE a roinnt ina leithdháiltí náisiúnta ceangailteacha. |
| --- | --- |

—

Sprioc mhéadaithe AE maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú faoi 2030 in earnálacha roinnte iarrachtaí go 40 % i gcomparáid le leibhéil 2005, agus spriocanna AE a roinnt ina leithdháiltí náisiúnta ceangailteacha.

neamhbhainteach

Leasú ar an Rialachán maidir le húsáid talún, athrú ar úsáid talún agus foraoiseacht

COM(2021) 554 críochnaitheach

Togra reachtach

| — | Sprioc mhéadaithe AE maidir le haistrithe carbóin faoi 2030 san earnáil talamhúsaide, athraithe ar úsáid talún agus foraoiseachta a mhéadú go 310 Mt agus sna spriocanna ceangailteacha náisiúnta don tréimhse 2026-2030. |
| --- | --- |

—

Sprioc mhéadaithe AE maidir le haistrithe carbóin faoi 2030 san earnáil talamhúsaide, athraithe ar úsáid talún agus foraoiseachta a mhéadú go 310 Mt agus sna spriocanna ceangailteacha náisiúnta don tréimhse 2026-2030.

| — | Aidhm na haeráidneodrachta don bhliain 2035 san earnáil talún. |
| --- | --- |

—

Aidhm na haeráidneodrachta don bhliain 2035 san earnáil talún.

| — | Pleananna maolaithe comhtháite don earnáil talún. |
| --- | --- |

—

Pleananna maolaithe comhtháite don earnáil talún.

| — | Nasc leis an mbithéagsúlacht agus leis an athchóiriú dúlra. |
| --- | --- |

—

Nasc leis an mbithéagsúlacht agus leis an athchóiriú dúlra.

CO2 maidir le carranna agus veaineanna

COM(2021) 556 críochnaitheach

Togra reachtach

| — | Gluaisteáin paisinéirí: sprioc 2030 le haghaidh fhlít uile an Aontais atá comhionann le laghdú 37.5 % ar an sprioc in 2021. Is é laghdú 100 % an sprioc le haghaidh 2035. |
| --- | --- |

—

Gluaisteáin paisinéirí: sprioc 2030 le haghaidh fhlít uile an Aontais atá comhionann le laghdú 37.5 % ar an sprioc in 2021. Is é laghdú 100 % an sprioc le haghaidh 2035.

| — | Feithiclí tráchtála: sprioc 2030 le haghaidh fhlít uile an Aontais atá comhionann le laghdú 31 % ar an sprioc in 2021. Is é laghdú 100 % an sprioc le haghaidh 2035. |
| --- | --- |

—

Feithiclí tráchtála: sprioc 2030 le haghaidh fhlít uile an Aontais atá comhionann le laghdú 31 % ar an sprioc in 2021. Is é laghdú 100 % an sprioc le haghaidh 2035.

neamhbhainteach

An Treoir maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh (Athmhúnlú)

COM(2021) 802 final

Togra reachtach

| — | Spriocanna a bunaíodh go náisiúnta chun stoc foirgneamh náisiúnta ard-éifeachtúil agus dícharbónaithe a áirithiú agus foirgnimh astaíochtaí nialasacha a dhéanamh de na foirgnimh atá ann cheana faoi 2050. |
| --- | --- |

—

Spriocanna a bunaíodh go náisiúnta chun stoc foirgneamh náisiúnta ard-éifeachtúil agus dícharbónaithe a áirithiú agus foirgnimh astaíochtaí nialasacha a dhéanamh de na foirgnimh atá ann cheana faoi 2050.

| — | Íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh nua. |
| --- | --- |

—

Íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh nua.

| — | Nuashonra ar an sainmhíniú ar fhoirgneamh nach mór neodrach ó thaobh fuinnimh d’fhoirgnimh nua agus d’fhoirgnimh atá ann cheana féin |
| --- | --- |

—

Nuashonra ar an sainmhíniú ar fhoirgneamh nach mór neodrach ó thaobh fuinnimh d’fhoirgnimh nua agus d’fhoirgnimh atá ann cheana féin

| — | Plean náisiúnta athchóirithe foirgneamh. |
| --- | --- |

—

Plean náisiúnta athchóirithe foirgneamh.

| — | Bearta maidir le tacú le híoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a chomhlíonadh (Airt. 9 (3)). |
| --- | --- |

—

Bearta maidir le tacú le híoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a chomhlíonadh (Airt. 9 (3)).

Hidrigin/gás

Athbhreithniú ar Rialachán

COM(2021) 804 final

Togra reachtach

neamhbhainteach

| — | Bearta coisctheacha agus éigeandála ar mhaithe le slándáil an tsoláthair gáis. |
| --- | --- |

—

Bearta coisctheacha agus éigeandála ar mhaithe le slándáil an tsoláthair gáis.

| — | Bearta a bhaineann leis an gcibearshlándáil. |
| --- | --- |

—

Bearta a bhaineann leis an gcibearshlándáil.

Hidrigin/gás

Athbhreithniú ar an treoir

COM(2021) 803 críochnaitheach

Togra reachtach

neamhbhainteach

| — | Bearta lena gcumasaítear margadh hidrigine, go háirithe an bonneagar. |
| --- | --- |

—

Bearta lena gcumasaítear margadh hidrigine, go háirithe an bonneagar.

| — | Bearta maidir le ceart tomhaltóirí chun hidrigine. |
| --- | --- |

—

Bearta maidir le ceart tomhaltóirí chun hidrigine.

Moladh

maidir le haistriú cóir i dtreo na haeráidneodrachta a áirithiú

2022/C 243/04

Moladh ón gComhairle

| — | A áirithiú go mbeidh aistriú an Aontais i dtreo geilleagar aeráidneodrach agus inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de faoi 2050 cóir agus nach bhfágfar aon duine ar lár. |
| --- | --- |

—

A áirithiú go mbeidh aistriú an Aontais i dtreo geilleagar aeráidneodrach agus inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de faoi 2050 cóir agus nach bhfágfar aon duine ar lár.

| — | Pacáistí beartais cuimsitheacha agus comhsheasmhacha maidir le:






  a) | tacaíocht ghníomhach d’fhostaíocht ardchaighdeáin; |
| --- | --- | --- |

—

Pacáistí beartais cuimsitheacha agus comhsheasmhacha maidir le:

a)

tacaíocht ghníomhach d’fhostaíocht ardchaighdeáin;

| b) | oideachas, oiliúint agus foghlaim ar feadh an tsaoil; |
| --- | --- |

b)

oideachas, oiliúint agus foghlaim ar feadh an tsaoil;

| c) | córais chóra cánach agus cosanta sóisialta; |
| --- | --- |

c)

córais chóra cánach agus cosanta sóisialta;

| d) | rochtain ar sheirbhísí riachtanacha/tithíocht. |
| --- | --- |

d)

rochtain ar sheirbhísí riachtanacha/tithíocht.

Slándáil an tsoláthair agus praghsanna fuinnimh inacmhainne: Roghanna maidir le bearta láithreacha agus ullmhúchán a dhéanamh don gheimhreadh seo chugainn

COM(2022) 138 final

Teachtaireacht

neamhbhainteach

| — | Cúiteamh airgeadais ar an margadh miondíola agus mórdhíola amhail tacaíocht ioncaim, cánachas laghdaithe, samhail um chomhiomlánú. |
| --- | --- |

—

Cúiteamh airgeadais ar an margadh miondíola agus mórdhíola amhail tacaíocht ioncaim, cánachas laghdaithe, samhail um chomhiomlánú.

| — | Praghas seasta do ghineadóirí. |
| --- | --- |

—

Praghas seasta do ghineadóirí.

Oibleagáidí maidir le leibhéal stórála gáis

Rialachán (AE) 2022/1032

Rialachán

| — | Íosleibhéal stórála gáis 80 % faoin 1 Samhain 2022, ag ardú go 90 % sna blianta ina dhiaidh sin. |
| --- | --- |

—

Íosleibhéal stórála gáis 80 % faoin 1 Samhain 2022, ag ardú go 90 % sna blianta ina dhiaidh sin.

| — | Cuspóirí náisiúnta chun solúbthacht na gcóras fuinnimh a mhéadú, lena n-áirítear stóráil fuinnimh. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí náisiúnta chun solúbthacht na gcóras fuinnimh a mhéadú, lena n-áirítear stóráil fuinnimh.

| — | Bearta lena áirithiú go gcomhlíonfar na conairí líonta agus na spriocanna sna blianta amach romhainn, agus a áirithiú go ndéanfar stórais faoi thalamh a líonadh. |
| --- | --- |

—

Bearta lena áirithiú go gcomhlíonfar na conairí líonta agus na spriocanna sna blianta amach romhainn, agus a áirithiú go ndéanfar stórais faoi thalamh a líonadh.

| — | Bearta atá i bhfeidhm chun comhordú a dhéanamh leis na Ballstáit. |
| --- | --- |

—

Bearta atá i bhfeidhm chun comhordú a dhéanamh leis na Ballstáit.

Plean RePowerEU

COM(2022) 230 final

Teachtaireacht

| — | Cuspóirí náisiúnta chun deireadh le gás na Rúise de réir a chéile. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí náisiúnta chun deireadh le gás na Rúise de réir a chéile.

| — | Cuspóirí náisiúnta maidir le foinsí agus soláthar fuinnimh ó thíortha nach tír den Aontas Eorpach iad a éagsúlú. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí náisiúnta maidir le foinsí agus soláthar fuinnimh ó thíortha nach tír den Aontas Eorpach iad a éagsúlú.

| — | Cuspóirí náisiúnta chun breoslaí iontaise na Rúise a ionadú trí fhoinsí fuinnimh baile a úsáid, go háirithe fuinneamh inathnuaite agus gáis ísealcharbóin. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí náisiúnta chun breoslaí iontaise na Rúise a ionadú trí fhoinsí fuinnimh baile a úsáid, go háirithe fuinneamh inathnuaite agus gáis ísealcharbóin.

| — | Spriocanna chun gáis inathnuaite a tháirgeadh, go háirithe trí chur le táirgeadh meatáin a threisiú go 35 cm faoi 2030. |
| --- | --- |

—

Spriocanna chun gáis inathnuaite a tháirgeadh, go háirithe trí chur le táirgeadh meatáin a threisiú go 35 cm faoi 2030.

| — | Spriocanna le haghaidh táirgeadh hidrigine. |
| --- | --- |

—

Spriocanna le haghaidh táirgeadh hidrigine.

| — | Pleananna athbhreithnithe maidir le gníomhaíocht choisctheach agus pleananna éigeandála athbhreithnithe. |
| --- | --- |

—

Pleananna athbhreithnithe maidir le gníomhaíocht choisctheach agus pleananna éigeandála athbhreithnithe.

| — | Bealaí soláthair gáis agus ola a éagsúlú. |
| --- | --- |

—

Bealaí soláthair gáis agus ola a éagsúlú.

| — | Foinsí téimh a éagsúlú. |
| --- | --- |

—

Foinsí téimh a éagsúlú.

| — | Sásraí dlúthpháirtíochta i measc na mBallstát. |
| --- | --- |

—

Sásraí dlúthpháirtíochta i measc na mBallstát.

| — | Bearta chun comhar réigiúnach agus caidreamh le comhpháirtithe idirnáisiúnta a chothú. |
| --- | --- |

—

Bearta chun comhar réigiúnach agus caidreamh le comhpháirtithe idirnáisiúnta a chothú.

| — | Beartais agus bearta chun na coinníollacha a chruthú maidir le haistriú ó bhreoslaí iontaise go gáis inathnuaite agus ísealcharbóin, go háirithe bithmheatán inbhuanaithe, agus hidrigin inathnuaite. |
| --- | --- |

—

Beartais agus bearta chun na coinníollacha a chruthú maidir le haistriú ó bhreoslaí iontaise go gáis inathnuaite agus ísealcharbóin, go háirithe bithmheatán inbhuanaithe, agus hidrigin inathnuaite.

“Fuinneamh a Shábháil” AE

COM(2022) 240 críochnaitheach

Teachtaireacht

neamhbhainteach

| — | Bearta maidir le héilimh ghearrthéarmacha a laghdú. |
| --- | --- |

—

Bearta maidir le héilimh ghearrthéarmacha a laghdú.

| — | Bearta chun éifeachtúlacht fuinnimh a neartú mar atá liostaithe i gCuid 3.2 den Teachtaireacht. |
| --- | --- |

—

Bearta chun éifeachtúlacht fuinnimh a neartú mar atá liostaithe i gCuid 3.2 den Teachtaireacht.

| — | Bearta chun éifeachtúlacht fuinnimh san iompar a mhéadú agus chun an t-aistriú chuig tionscnaimh éifeachtúla foinsí inathnuaite a spreagadh. |
| --- | --- |

—

Bearta chun éifeachtúlacht fuinnimh san iompar a mhéadú agus chun an t-aistriú chuig tionscnaimh éifeachtúla foinsí inathnuaite a spreagadh.

| — | Bearta maoinithe a bheidh in éineacht leis an infheistíocht sin. |
| --- | --- |

—

Bearta maoinithe a bheidh in éineacht leis an infheistíocht sin.

Straitéis AE um an nGrianfhuinneamh

COM(2022) 221 críochnaitheach

Teachtaireacht

| — | Beidh cumas fótavoltach gréine an Aontais ag beagnach 600 GW faoi 2030. |
| --- | --- |

—

Beidh cumas fótavoltach gréine an Aontais ag beagnach 600 GW faoi 2030.

| — | Cuspóirí náisiúnta chun pobal fuinnimh inathnuaite a bhunú i ngach bardas ina bhfuil daonra níos mó ná 10 000 duine. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí náisiúnta chun pobal fuinnimh inathnuaite a bhunú i ngach bardas ina bhfuil daonra níos mó ná 10 000 duine.

| — | Bearta chun féin-ídiú éifeachtach a éascú i bhfoirgnimh il-árasán (Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite II a chur chun feidhme). |
| --- | --- |

—

Bearta chun féin-ídiú éifeachtach a éascú i bhfoirgnimh il-árasán (Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite II a chur chun feidhme).

| — | Bearta lena áirithiú go mbeidh rochtain ag teaghlaigh fuinneamhbhochta agus ag tomhaltóirí leochaileacha ar fhuinneamh gréine. |
| --- | --- |

—

Bearta lena áirithiú go mbeidh rochtain ag teaghlaigh fuinneamhbhochta agus ag tomhaltóirí leochaileacha ar fhuinneamh gréine.

| — | Creat infheistíochtaí agus gníomhaíocht chun dlús a chur le hinfheistíochtaí gréine in éineacht le hathchóiriú, stóráil agus teaschaidéil. |
| --- | --- |

—

Creat infheistíochtaí agus gníomhaíocht chun dlús a chur le hinfheistíochtaí gréine in éineacht le hathchóiriú, stóráil agus teaschaidéil.

| — | Bearta chun réidh a fháil le bacainní riaracháin maidir le síntí costéifeachtacha córas atá suiteáilte cheana féin. |
| --- | --- |

—

Bearta chun réidh a fháil le bacainní riaracháin maidir le síntí costéifeachtacha córas atá suiteáilte cheana féin.

| — | Bearta chun tacú le fótavoltach comhtháite san fhoirgneamh le haghaidh foirgnimh nua agus athchóirithe. |
| --- | --- |

—

Bearta chun tacú le fótavoltach comhtháite san fhoirgneamh le haghaidh foirgnimh nua agus athchóirithe.

| — | Bearta chun measúnú a dhéanamh ar bhacainní gan údar ar phobail fuinnimh inathnuaite agus ar phobail fuinnimh saoránach a fhorbairt agus réidh a fháil leis na bacainní sin. |
| --- | --- |

—

Bearta chun measúnú a dhéanamh ar bhacainní gan údar ar phobail fuinnimh inathnuaite agus ar phobail fuinnimh saoránach a fhorbairt agus réidh a fháil leis na bacainní sin.

| — | Bearta chun réidh a fháil le bacainní ar chineálacha nuálacha úsáide fuinnimh gréine. |
| --- | --- |

—

Bearta chun réidh a fháil le bacainní ar chineálacha nuálacha úsáide fuinnimh gréine.

Rannpháirtíocht AE i bhfuinneamh seachtrach i ndomhan atá ag athrú

JOIN(2022) 23 críochnaitheach

Teachtaireacht

neamhbhainteach

| — | Bearta chun an tAontas Eorpach a ullmhú do thrádáil hidrigine inathnuaite, ag tabhairt tús áite do riachtanais fuinnimh agus uisce na bpobal áitiúil. |
| --- | --- |

—

Bearta chun an tAontas Eorpach a ullmhú do thrádáil hidrigine inathnuaite, ag tabhairt tús áite do riachtanais fuinnimh agus uisce na bpobal áitiúil.

| — | Bearta chun infhaighteacht maoinithe a éascú, mar aon le rochtain air, le haghaidh éifeachtúlacht fuinnimh agus infheistíochtaí coigiltis. |
| --- | --- |

—

Bearta chun infhaighteacht maoinithe a éascú, mar aon le rochtain air, le haghaidh éifeachtúlacht fuinnimh agus infheistíochtaí coigiltis.

Iarscríbhinní a ghabhann leis na Treoracha maidir le Fuinneamh Inathnuaite, maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh agus maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh

COM(2022) 222 críochnaitheach

Togra reachtach

| — | An sprioc ardleibhéil 45 % ar leibhéal AE a athbhreithníodh suas maidir le RES in 2030. |
| --- | --- |

—

An sprioc ardleibhéil 45 % ar leibhéal AE a athbhreithníodh suas maidir le RES in 2030.

| — | An sprioc ar leibhéal AE maidir le 13 % d’éifeachtúlacht fuinnimh in 2030 agus cionta leasaithe na mBallstát maidir leis an sprioc sin a bhaint amach. |
| --- | --- |

—

An sprioc ar leibhéal AE maidir le 13 % d’éifeachtúlacht fuinnimh in 2030 agus cionta leasaithe na mBallstát maidir leis an sprioc sin a bhaint amach.

| — | Cuspóirí náisiúnta maidir le “limistéir le seachaint” a chinneadh. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí náisiúnta maidir le “limistéir le seachaint” a chinneadh.

| — | Mapáil a dhéanamh ar na réimsí atá riachtanach chun spriocanna náisiúnta a bhaint amach maidir le sprioc 2030 AE maidir le fuinneamh inathnuaite. |
| --- | --- |

—

Mapáil a dhéanamh ar na réimsí atá riachtanach chun spriocanna náisiúnta a bhaint amach maidir le sprioc 2030 AE maidir le fuinneamh inathnuaite.

| — | Bearta maidir le sprioclimistéir athnuaiteán. |
| --- | --- |

—

Bearta maidir le sprioclimistéir athnuaiteán.

| — | Bearta chun na teorainneacha ama chun ceadanna a dheonú a chomhlíonadh. |
| --- | --- |

—

Bearta chun na teorainneacha ama chun ceadanna a dheonú a chomhlíonadh.

| — | Bearta chun teorainn a chur leis an bhfad ama chun suiteálacha gréine ar an díon a cheadú (athbhreithniú REDII). |
| --- | --- |

—

Bearta chun teorainn a chur leis an bhfad ama chun suiteálacha gréine ar an díon a cheadú (athbhreithniú REDII).

| — | Bearta lena áirithiú go mbeidh gach foirgneamh nua “réidh d’fhuinneamh na gréine”, agus chun go mbeidh fuinneamh na gréine éigeantach do chatagóirí fuinnimh (athbhreithniú EPBD). |
| --- | --- |

—

Bearta lena áirithiú go mbeidh gach foirgneamh nua “réidh d’fhuinneamh na gréine”, agus chun go mbeidh fuinneamh na gréine éigeantach do chatagóirí fuinnimh (athbhreithniú EPBD).

Moladh maidir le nósanna imeachta um cheadú agus Comhaontuithe Ceannaigh Cumhachta

C(2022) 3219 final

Moladh

| — | Cuspóirí agus spriocanna náisiúnta maidir le baill foirne a uasoiliúint agus athoiliúint chun easnamh scileanna na mball foirne atá ag obair ar nósanna imeachta deonaithe ceadanna agus measúnuithe comhshaoil a líonadh. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí agus spriocanna náisiúnta maidir le baill foirne a uasoiliúint agus athoiliúint chun easnamh scileanna na mball foirne atá ag obair ar nósanna imeachta deonaithe ceadanna agus measúnuithe comhshaoil a líonadh.

| — | Conairí fadtéarmacha maidir le leathnú beartaithe le haghaidh fuinneamh inathnuaite. |
| --- | --- |

—

Conairí fadtéarmacha maidir le leathnú beartaithe le haghaidh fuinneamh inathnuaite.

Bearta chun:

| — | próisis deonaithe ceadanna a luathú agus a shimpliú; |
| --- | --- |

—

próisis deonaithe ceadanna a luathú agus a shimpliú;

| — | córais do chomhphobail fuinnimh inathnuaite a shimpliú; |
| --- | --- |

—

córais do chomhphobail fuinnimh inathnuaite a shimpliú;

| — | an nós imeachta um údarú a chuíchóiriú agus ionad ilfhreastail a dhearadh; |
| --- | --- |

—

an nós imeachta um údarú a chuíchóiriú agus ionad ilfhreastail a dhearadh;

| — | nósanna imeachta digitithe a rolladh amach; |
| --- | --- |

—

nósanna imeachta digitithe a rolladh amach;

| — | nósanna imeachta comhshaoil a chuíchóiriú; |
| --- | --- |

—

nósanna imeachta comhshaoil a chuíchóiriú;

| — | an fuinneamh inathnuaite athchumhachtaithe atá ann cheana a shimpliú; |
| --- | --- |

—

an fuinneamh inathnuaite athchumhachtaithe atá ann cheana a shimpliú;

| — | tionscadail nuálacha a spreagadh; |
| --- | --- |

—

tionscadail nuálacha a spreagadh;

| — | comhaontuithe cumhachta ceannaigh corparáideacha a éascú. |
| --- | --- |

—

comhaontuithe cumhachta ceannaigh corparáideacha a éascú.

Treoraíocht maidir le nósanna imeachta um cheadú agus Comhaontuithe Ceannaigh Cumhachta

SWD(2022) 149

Treoir

| — | Mar an gcéanna leis an Moladh maidir le ceadú. |
| --- | --- |

—

Mar an gcéanna leis an Moladh maidir le ceadú.

| — | Mar an gcéanna leis an Moladh maidir le ceadú. |
| --- | --- |

—

Mar an gcéanna leis an Moladh maidir le ceadú.

Leasú RRF (caibidlí REPowerEU)

COM(2022) 231 final

Togra reachtach

neamhbhainteach

| — | Caibidil REPowerEU le cur san áireamh sa phlean téarnaimh agus athléimneachta. |
| --- | --- |

—

Caibidil REPowerEU le cur san áireamh sa phlean téarnaimh agus athléimneachta.

Treoraíocht maidir le Pleananna Téarnaimh agus Athléimneachta i gcomhthéacs REPowerEU

C(2022) 3300 final

Fógra ón gCoimisiún

neamhbhainteach

| — | Bearta nua a chuireann le cuspóirí REPowerEU (liosta infheistíochtaí agus na athchóirithe féideartha san fhógra). |
| --- | --- |

—

Bearta nua a chuireann le cuspóirí REPowerEU (liosta infheistíochtaí agus na athchóirithe féideartha san fhógra).

Coigil gás i gcomhair geimhreadh sábháilte

COM(2022) 360 final

Teachtaireacht

| — | Cuspóirí náisiúnta chun an plean um laghdú 15 % ar éileamh gáis a bhaint amach. |
| --- | --- |

—

Cuspóirí náisiúnta chun an plean um laghdú 15 % ar éileamh gáis a bhaint amach.

| — | Bearta chun téamh agus fuarú i bhfoirgnimh a laghdú. |
| --- | --- |

—

Bearta chun téamh agus fuarú i bhfoirgnimh a laghdú.

| — | Bearta chun gás a shábháil i dtáirgeadh leictreachais agus teasa. |
| --- | --- |

—

Bearta chun gás a shábháil i dtáirgeadh leictreachais agus teasa.

| — | Bearta chun athrú breosla a spreagadh sa tionscal. |
| --- | --- |

—

Bearta chun athrú breosla a spreagadh sa tionscal.

Bearta comhordaithe maidir le laghdú ar éileamh ar ghás

Rialachán (AE) 2022/1369

Rialachán

| — | Laghdú 15 % ar a laghad ar ídiú náisiúnta gáis ón 1 Lúnasa 2022 go dtí an 31 Márta 2023 i gcomparáid leis an meán-ídiú gáis ón 1 Lúnasa go dtí an 31 Márta sna 5 bliana as a chéile. |
| --- | --- |

—

Laghdú 15 % ar a laghad ar ídiú náisiúnta gáis ón 1 Lúnasa 2022 go dtí an 31 Márta 2023 i gcomparáid leis an meán-ídiú gáis ón 1 Lúnasa go dtí an 31 Márta sna 5 bliana as a chéile.

neamhbhainteach

Idirghabháil éigeandála chun aghaidh a thabhairt ar phraghsanna arda fuinnimh

COM(2022) 473 final

Togra reachtach

| — | Ídiú leictreachais a laghdú 10 % i gcomparáid leis an tréimhse thagartha. |
| --- | --- |

—

Ídiú leictreachais a laghdú 10 % i gcomparáid leis an tréimhse thagartha.

| — | Laghdú 5 % a dhéanamh ar ídiú leictreachais sna buaicuaireanta. |
| --- | --- |

—

Laghdú 5 % a dhéanamh ar ídiú leictreachais sna buaicuaireanta.

| — | Bearta chun dlús a chur faoi ghlacadh comhaontuithe ceannacháin cumhachta inathnuaite, go háirithe ag FBManna. |
| --- | --- |

—

Bearta chun dlús a chur faoi ghlacadh comhaontuithe ceannacháin cumhachta inathnuaite, go háirithe ag FBManna.

Plean Gníomhaíochta AE maidir le Digitiú an Chórais Fuinnimh

COM(2022) 552 final

Teachtaireacht

neamhbhainteach

Bearta chun:

| — | infheistíocht T&N i réitigh dhigiteacha don fhuinneamh a mhéadú, lena n-áirítear méaduithe ar scála; |
| --- | --- |

—

infheistíocht T&N i réitigh dhigiteacha don fhuinneamh a mhéadú, lena n-áirítear méaduithe ar scála;

| — | infheistíochtaí a mhéadú maidir le réitigh dhigiteacha a fhorbairt, a úsáid, a thástáil agus a phíolótú, agus maidir le glacadh réiteach i gcomhair fuinnimh ar an margadh; |
| --- | --- |

—

infheistíochtaí a mhéadú maidir le réitigh dhigiteacha a fhorbairt, a úsáid, a thástáil agus a phíolótú, agus maidir le glacadh réiteach i gcomhair fuinnimh ar an margadh;

| — | infheistíocht a mhéadú i gclisteacht na heangaí leictreachais; |
| --- | --- |

—

infheistíocht a mhéadú i gclisteacht na heangaí leictreachais;

| — | comhtháthú agus pleanáil an bhonneagair dhigitigh sa chóras fuinnimh a chur chun cinn, mar shampla trí dhramhaíl ó ionaid sonraí a athúsáid |
| --- | --- |

—

comhtháthú agus pleanáil an bhonneagair dhigitigh sa chóras fuinnimh a chur chun cinn, mar shampla trí dhramhaíl ó ionaid sonraí a athúsáid

| — | Iniúchadh a dhéanamh ar gach rogha maidir le líonraí poiblí (go háirithe boinn 5G) agus f-bhandaí speictrim le haghaidh réitigh eangaí fuinnimh óna dteastaíonn nascacht ar fud na hEorpa |
| --- | --- |

—

Iniúchadh a dhéanamh ar gach rogha maidir le líonraí poiblí (go háirithe boinn 5G) agus f-bhandaí speictrim le haghaidh réitigh eangaí fuinnimh óna dteastaíonn nascacht ar fud na hEorpa

| — | tomhaltóirí a chumhachtú, scileanna digiteacha a mhéadú, agus seirbhísí fuinnimh chliste a thairiscint dóibh; |
| --- | --- |

—

tomhaltóirí a chumhachtú, scileanna digiteacha a mhéadú, agus seirbhísí fuinnimh chliste a thairiscint dóibh;

| — | aghaidh a thabhairt ar lorg carbóin na dteicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide; |
| --- | --- |

—

aghaidh a thabhairt ar lorg carbóin na dteicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide;

| — | comhar a chothú idir gníomhaithe fuinnimh agus gníomhaithe digiteacha agus sineirgí a chruthú idir na cláir oibre fuinnimh agus digiteacha. |
| --- | --- |

—

comhar a chothú idir gníomhaithe fuinnimh agus gníomhaithe digiteacha agus sineirgí a chruthú idir na cláir oibre fuinnimh agus digiteacha.

---

(1)  Rialachán (AE) 2018/1999 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2018 maidir le Rialachas an Aontais Fuinnimh agus na Gníomhaíochta Aeráide (Rialachán Rialachais) (IO L 328, 21.12.2018, lch. 1).

(2)  Rialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Meitheamh 2021 lena mbunaítear an creat chun aeráidneodracht a bhaint amach (An Dlí Aeráide Eorpach) (IO L 243, 9.7.2021, lch. 1).

(3)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, “Oiriúnach do 55”: sprioc aeráide 2030 an Aontais maidir leis an gconair i dtreo na haeráidneodrachta a bhaint amach, COM(2021) 550 final; Pacáiste Gáis Hidrigine agus Dícharbónaithe, COM(2021) 803 agus COM(2021) 804.

(4)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Comhairle na hEorpa, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, an plean REPowerEU, 18 Bealtaine 2022, COM(2022) 230 final.

(5)  I ndiaidh ghlacadh Rialachán (AE) 2022/1032 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Meitheamh 2022 lena leasaítear Rialacháin (AE) 2017/1938 agus (CE) Uimh. 715/2009 i dtaca le stóráil gáis (IO L 173, 30.6.2022, lch. 17).

(6)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, chuig Coiste na Réigiún “Sábháil gás le haghaidh geimhreadh sábháilte” COM(2022) 360 final agus Rialachán (AE) 2022/1854 ón gComhairle an 6 Deireadh Fómhair 2022 maidir le hidirghabháil éigeandála chun aghaidh a thabhairt ar phraghsanna arda fuinnimh (IO L 261 I, 7.10.2022, lch. 1).

(7)  Togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle lena bhfeabhsaítear an dlúthpháirtíocht trí chomhordú níos fearr a dhéanamh ar cheannacháin gháis, trí mhalartuithe gáis thar theorainneacha agus trí thagarmharcanna praghais iontaofa, COM(2022) 549 final.

(8)  Féach Airteagal 14 agus ceanglais Chaibidil 2 agus Iarscríbhinn I den Rialachán Rialachais.

(9)  Is ag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, agus aici sin amháin, atá an inniúlacht dlí an Aontais a léirmhíniú.

(10)  Ceardlann do pháirtithe leasmhara maidir le nuashonruithe ar phleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide |An Coimisiún Eorpach (europa.eu).

(11)  Tá dlúthbhaint ag na cúig ghné den Aontas Fuinnimh dá dtagraítear in Airteagal 1(2) den Rialachán Rialachais lena chéile agus treisíonn siad a chéile: slándáil fuinnimh, an margadh inmheánach fuinnimh, éifeachtúlacht fuinnimh, dícharbónú agus taighde, nuálaíocht agus iomaíochas.

(12)  . Féach roinn 3.4

(13)  De bhun Airteagal 9(2) den Rialachán Rialachais, déanfaidh an Coimisiún measúnú ar na dréacht-PNFAnna nuashonraithe tráth nach déanaí ná 6 mhí roimh an spriocdháta chun na pleananna deiridh a chur isteach.

(14)  Airteagal 2(11) den Rialachán Rialachais.

(15)  Geilleagar aeráidneodrach a chumhachtú: straitéis AE maidir le Comhtháthú Córas Fuinnimh, COM(2020) 2999 final.

(16)  Straitéis hidrigine le haghaihd Eoraip aeráidneodrach, COM(2020) 301.

(17)  Straitéis an Aontais Eorpaigh chun leas a bhaint as fuinneamh inathnuaite amach ón gcósta le haghaidh todhchaí aeráidneodrach, COM(2020) 741 final.

(18)  Straitéis an Aontais Eorpaigh um an nGrianfhuinneamh, COM(2022) 221.

(19)  Eoraip atá seasmhach ó thaobh na haeráide de a chruthú – straitéis nua an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide, COM(2021) 82 final.

(20)  Timthriallta Carbóin Inbhuanaithe, COM(2021) 800

(21)  An córas fuinnimh a dhigitiú – Plean Gníomhaíochta AE COM(2022) 552.

(22)  Conair i dtreo Pláinéad Sláintiúil do Chách – Plean Gníomhaíochta an Aontais: “Plean Gníomhaíochta um Uisce, Aer Agus Ithir Saor Ó Thruailliú” COM(2021) 400.

(23)  Straitéis Bithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030 An dúlra a thabhairt ar ais inár saol COM(2020) 380.

(24)  Straitéis nua Foraoiseachta AE do 2030, COM(2021) 572 final.

(25)  An Straitéis Chuimsitheach um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste, COM(2020) 789 final.

(26)  Rialachán (AE) 2022/1032.

(27)  Cinneadh Uimh. 1/CMA.3.

(28)  Rialachán (AE) 2022/1032.

(29)  Rialachán (AE) 2022/869 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2022 maidir le treoirlínte le haghaidh bonneagar tras-Eorpach fuinnimh, lena leasaítear Rialachán (CE) n°715/2009, Rialachán (AE) 2019/942 agus Rialachán (AE) 2019/943 agus Treoir 2009/73/CE agus Treoir (AE) 2019/944, agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 (IO L 152, 3.6.2022, lch. 45).

(30)  Rialachán Tarmligthe (AE) 2022/564 ón gCoimisiún an 19 Samhain 2021 lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le liosta tionscadal leasa choitinn an Aontais (IO L 109, 8.4.2022, lch. 14).

(31)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, chuig Coiste na Réigiún “Sábháil gás le haghaidh geimhreadh sábháilte”, COM(2022) 360 final.

(32)  Rialachán (AE) 2022/1369 ón gComhairle an 5 Lúnasa 2022 maidir le bearta comhordaithe maidir le laghdú ar éileamh ar ghás (IO L 206, 8.8.2022, lch. 1).

(33)  Rialachán (AE) 2022/1854 ón gComhairle an 6 Deireadh Fómhair 2022 maidir le hidirghabháil éigeandála chun aghaidh a thabhairt ar phraghsanna arda fuinnimh (IO L 261 I, 7.10.2022, lch. 1).

(34)  Togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle lena bhfeabhsaítear an dlúthpháirtíocht trí chomhordú níos fearr a dhéanamh ar cheannacháin gháis, trí mhalartuithe gáis thar theorainneacha agus trí thagarmharcanna praghais iontaofa, COM(2022) 549 final.

(35)  Rannpháirtíocht AE i réimse an fhuinnimh sheachtraigh i ndomhan atá ag athrú, JOIN(2022) 23 final.

(36)  Global Gateway, JOIN(2021) 30 final.

(37)  Airteagal 14(5) de Rialachán (AE) 2018/1999.

(38)  Féach Iarscríbhinn 8 de Thuarascálacha Tíre an tSeimeastair 2022.

(39)  Moladh ón gComhairle an 16 Meitheamh 2022 maidir le haistriú cóir i dtreo a haeráidneodrachta a áirithiú (IO C 243, 27.6.2022, lch. 35).

(40)  Tá naoi réigiún is forimeallaí san Aontas Eorpach atá suite san Aigéan Atlantach thiar, in abhantrach na Cairibe, i bhforaois na hAmasóine agus san Aigéan Indiach. Tá cónaí ar 4,8 milliún saoránach san iomlán iontu. Is iad na réigiúin is forimeallaí oileáin, oileánraí agus críoch talún amháin (Guáin na Fraince) agus níl siad ina gcuid de líonra mhór-roinn na hEorpa. De bhun Airteagal 5(1)(e)(iv) den Rialachán Rialachais, ba cheart do na Ballstáit srianta geografacha, comhshaoil agus nádúrtha a chur san áireamh, lena n-áirítear srianta limistéar agus réigiún nach bhfuil idirnasctha maidir le spriocanna fuinnimh inathnuaite a shocrú.

(41)  https://pact-for-skills.ec.europa.eu/index_ga

(42)  Moladh ón gComhairle maidir le cuntais foghlama aonair.

(43)  Féach freisin Tuarascáil JRC, Czako V. Scileanna don aistriú go fuinneamh glan, Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2022, JRC129676.

(44)  Airteagal 3(3)(d) den Rialachán Rialachais.

(45)  Moladh (AE) 2020/1563 ón gCoimisiún an 14 Deireadh Fómhair 2020 maidir leis an mbochtaineacht fuinnimh (IO L 357, 27.10.2020, lch. 35).

(46)  Airteagal 3(3)(d) den Rialachán Rialachais.

(47)  Plean Gníomhaíochta RepowerEU AE a chur chun feidhme: riachtanais infheistíochta, luasaire hidrigine agus na spriocanna bithmheatáin a bhaint amach, SWD(2022) 230 final, lch. 35.

(48)  Togra le haghaidh Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoir (AE) 2018/2001 maidir le húsáid fuinnimh ó fhoinsí in-athnuaite, Treoir 2010/31/AE maidir le feidhmíocht fuinnimh foirgneamh agus Treoir 2012/27/AE maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, COM(2022) 222 final.

(49)  Straitéis Gréine AE COM(2022)221 final, Treoir do Bhallstáit maidir le dea-chleachtais chun dlús a chur le nósanna imeachta um dheonú ceadanna i gcomhair tionscadail fuinnimh inathnuaite agus maidir le Comhaontuithe Ceannaigh Cumhachta SWD(2022) 0149 final a éascú.

(50)  Airteagal 2(18) den Rialachán Rialachais.

(51)  An teachtaireacht um rabharta athchóiriúcháin, COM(2020) 662 final.

(52)  Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún “Fuinneamh a Shábháil” (COM(2022) 240 final).

(53)  An córas fuinnimh a dhigitiú – Plean Gníomhaíochta AE COM(2022) 552.

(54)  Togra le haghaidh Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear Clár Beartais 2030 “Conair go dtí an Deacáid Dhigiteach” COM(2021) 574 final.

(55)  Mar shampla, ag Cruinniú Mullaigh na Náisiún Aontaithe maidir leis an Aeráid, ag an gCruinniú Mullaigh maidir le hOiriúnú Domhanda agus ag COPanna éagsúla de chuid UNFCCC agus Chomhaontú Pháras.

(56)  Faoi Airteagal 5 den Dlí Aeráide Eorpach, ní mór do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh beartais maidir leis an oiriúnú don aeráid comhleanúnach, go dtabharfar tacaíocht fhrithpháirteach leo agus go soláthrófar comhthairbhí do bheartais earnála leo, agus go n-obireofar iad i dtreo comhtháthú níos fearr a dhéanamh ar an oiriúnú don athrú aeráide ar bhealach comhsheasmhach i ngach réimse beartais.

(57)  Airteagal 4(a)(1)( iii) agus Iarscríbhinn I den Rialachán Rialachais.

(58)  Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gGomhairle maidir leis an athchóiriú dúlra COM(2022) 304 final.

(59)  Straitéis mheatáin AE COM(2020) 663 final.

(60)  An Ghníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil.

(61)  Rialachán (AE) 2018/842 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 maidir le laghduithe bliantúla ceangailteacha ar astaíochtaí gás ceaptha teasa ag na Ballstáit ó 2021 go 2030 lena rannchuidítear leis an ngníomhú ar son na haeráide chun na gealltanais a tugadh faoi Chomhaontú Pháras a chomhlíonadh (IO L 156, 19.6.2018, lch. 26).

(62)  Amhail an Comhbheartas Talmhaíochta, an Treoir maidir le Líonadh Talún agus na leasuithe molta agus beartaithe ar an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha, an Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh, agus an Treoir maidir le Fuinneamh Inathnuaite.

(63)  Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le laghdú ar astaíochtaí meatáin in earnáil an fhuinnimh agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2019/942, COM(2021) 805 final.

(64)  Measúnú uile-Aontais ar na Pleananna Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide -An t-aistriú glas a chur chun cinn agus téarnamh eacnamaíoch a chur chun cinn trí phleanáil chomhtháite fuinnimh agus aeráide.

(65)  Féach an Moladh ón gComhairle an 16 Meitheamh 2022 maidir le haistriú cóir i dtreo na haeráidneodrachta a áirithiú (IO C 243, 27.6.2022, lch. 35).

(66)  Oiriúnú don Athrú Aeráide, Athchóirigh ár nAigéan agus ár nUiscí, Cathracha Aeráidneodreacha agus Cathracha Cliste, Margadh Ithreach don Eoraip.

(67)  Airteagal 13 den Dlí Aeráide Eorpach.

(68)  Aontaithe maidir leis an Aontas Fuinnimh agus Gníomhú ar son na hAeráide a chur i gcrích – Na boinn d’aistriú rathúil chuig fuinneamh glan a leagan síos, COM(2019) 285. Féach freisin Economidou, M., Ringel, M., Valentova, M., Zancanella, P., Tsemekidi Tzeiranak, S., Zangheri, P., Paci, D., Ribeiro Serrenho, T., Palermo, V. agus Bertoldi, P., Pleananna Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide don tréimhse 2021-2030 faoi Aontas Fuinnimh AE, EUR 30487 EN, Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2020, ISBN 978-92-76-27013-3, doi:10.2760/678371, JRC122862.

(69)  Pleananna Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide |An Coimisiún Eorpach (europa.eu).

(70)  Measúnú Uile-Aontais ar na Pleananna Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide -An t-aistriú glas a chur chun cinn agus téarnamh eacnamaíoch a chur chun cinn trí phleanáil chomhtháite fuinnimh agus aeráide, COM(2020) 564.

(71)  De bhun Airteagail 17 go 25 den Rialachán Rialachais.

(72)  Aarhus (europa.eu).

(73)  Airteagal 6 de Choinbhinsiún Aarhus.

(74)  Airteagal 7 de Choinbhinsiún Aarhus.

(75)  Tá sé mar aidhm leis an tionscadal um Ardán NEC a mhaoinítear faoi Chlár LIFE tacú le sé Bhallstát AE (an Bhulgáir, an Chróit, an Fhrainc, an Iodáil, an Phortaingéil agus an Rómáin) le hArdáin Idirphlé Aeráide agus Fuinnimh il-leibhéil bhuana a chur ar bun agus a bhainistiú, rud a chuideoidh leo Airteagal 11 den Rialachán Rialachais a chomhlíonadh trí chomhtháthú ingearach agus cothrománach na mbeartas fuinnimh agus aeráide a chothú. tuilleadh eolais: Maoiniú & tairiscintí (europa.eu).

(76)  Ardán Fuinnimh AE (europa.eu).

(77)  Airteagal 12 den Rialachán Rialachais.

(78)  Chun forléargas a fháil ar uirlisí agus ar ionstraimí maoinithe an Aontais le haghaidh aistriú cóir glas, féach Iarscríbhinn 3 den Doiciméad Inmheánach Oibre a ghabhann leis an togra ón gCoimisiún le haghaidh Moladh ón gComhairle maidir le haistriú cóir i dtreo na haeráidneodrachta a áirithiú, SWD(2021) 452 final.

(79)  Arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (IO L 57, 18.2.2021, lch. 17).

(80)  Baineann thart ar 40 % de leithdháiltí na bPleananna Téarnaimh agus Athléimneachta (RRP) le bearta a thacaíonn le cuspóirí aeráide agus sáraíonn roinnt RRPanna an tairseach 37 % maidir leis an maoiniú aeráide a leagtar síos sa Rialachán. Is ionann an caiteachas iomlán ar an aeráid sna 26 phlean arna nglacadh faoin 5 Deireadh Fómhair 2022 agus EUR 199.9 billiún. Ina theannta sin, áirítear sna pleananna EUR 18,4 billiún de chaiteachas breise comhshaoil, agus méid iomlán an chaiteachais a chuirtear san áireamh mar rannchuidiú le cuspóirí aeráide nó comhshaoil go EUR 218.2 billiún nó go EUR 44,1 % den leithdháileadh iomlán.

(81)  COM(2021) 1054 final.

(82)  Arna fhógar mar chuid den Teachtaireacht maidir le Plean Infheistíochta an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip an 14 Eanáir 2020.

(83)  Togra le haghaidh Rialacháin ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear Ciste Aeráide Sóisialta, COM(2021) 568.

(84)  Rialachán (AE) 2021/2115 maidir le Plean Straitéiseach, Airteagal 120.

(85)  Seimineár gréasáin ar an meastóireacht ar bheartais agus ar bhearta maidir le gás ceaptha teasa talmhaíochta, Iúil 2022, féach https://www.eionet.europa.eu/etcs/etc-cm/products/webinars-and-workshops/2021-webinar-on-the-evsaluation-of-agricultural-greenhouse-gas-policies-and-measures.

(86)  In 2014-2020, ba í an Eoraip an phríomhfhoinse maoinithe d’infheistíochtaí san aeráid agus san fhuinneamh, agus beagnach EUR 70 milliún infheistithe inti. Beartas comhtháthaithe a thacaíonn leis an Aontas Fuinnimh, Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa (europa.eu).

(87)  Airteagal 8 den Rialachán Rialachais.

(88)  I gcomhréir le Cuid B d’Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Rialachán Rialachais.

(89)  Iarscríbhinn I, Roinn B.4.2.1.ii. den Rialachán Rialachais.

(90)  Iarscríbhinn I Roinn B.5 den Rialachán Rialachais.

(91)  Go dtí 10 mbliana ar a laghad i ndiaidh na tréimhse arna clúdach faoin bplean.

(92)  Iarscríbhinn I, Roinn B, 5.1.i. den Rialachán Rialachais.

(93)  Airteagal 8(2)(e) den Rialachán Rialachais.

(94)  Pleananna Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide |An Coimisiún Eorpach (europa.eu).

(95)  Airteagal 8(3) den Rialachán Rialachais.

(96)  Airteagal 8(2)(b) den Rialachán Rialachais.

(97)  Féach an Teachtaireacht maidir le Measúnú ar Tionchar Dáileach, COM(2022) 494 final.

(98)  Airteagal 3(3)(d) den Rialachán Rialachais.

(99)  Féach mar shampla an GD-AMEDI agus tionscadail AMEDI +, atá á reáchtáil i gcomhpháirt ag DG EMPL agus DG JRC. Cuirfear príomhthorthaí an dá thionscadal i láthair agus cuirfear ar fáil ar shuíomh gréasáin comhthionscadail iad.

(100)  Airteagal 14(4) den Rialachán Rialachais.

(101)  Beidh an nuashonrú le bheith déanta don chuid is mó de na Ballstáit in 2023, i.e. ceithre bliana i ndiaidh ghlacadh an chéad NAPCP, i gcomhréir le hAirteagal 6(3) de Threoir 2016/2284 maidir le hastaíochtaí náisiúnta truailleán áirithe san aer a laghdú.

(102)  COM(2020) 380 final.

(103)  COM(2020) 98 final.

(104)  COM(2021) 400 final.

(105)  https://ec.europa.eu/health/sites/health/files/non_communicable_diseases/docs/eu_cancer-plan_en.pdf

(106)  Plean Gníomhaíochta don Gheilleagar Ciorclach, COM(2020) 98.

(107)  Iarscríbhinn I, Roinn.5.3 .( i) a ghabhann leis an Rialachán Rialachais.

(108)  Tá liosta d’ionstraimí maoiniúcháin AE ar fáil i Staid an Aontais Fuinnimh 2022, COM(2022) 547.

(109)  Airteagal 31 den Rialachán Rialachais.

(110)  Tá sé beartaithe ag COM(2022) 222 final (féach áiteanna eile sa tábla) cuid de na spriocanna sa togra seo a mhéadú tuilleadh.

(111)  Togra nach ionann a bunús dlí agus bunús dlí an Rialacháin Rialachais. Ba cheart do na Ballstáit comhsheasmhacht a áirithiú idir an PNFA agus na cuspóirí/spriocanna, agus na beartais agus na bearta chun iad a bhaint amach, mar a cheanglaítear faoin togra seo. Moltar do na Ballstáit beartais agus bearta a bhaineann leis an togra seo a chuimsiú sa PNFA má tá gnéithe tábhachtacha aeráide agus fuinnimh ag baint leo.

(112)  Ba cheart do na Ballstáit comhsheasmhacht idir an PNFA agus an creat beartais náisiúnta a áirithiú sa Rialachán seo atá beartaithe.

---

IV Fógraí

FÓGRAÍ Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH

An Chomhairle

| 29.12.2022 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 495/56 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 495/56

---

Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe Rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle maidir leis an ngné idirghlúine i réimse na hóige a chur chun cinn chun idirphlé agus comhtháthú sóisialta a chothú

(2022/C 495/03)

MAIDIR LEIS AN gCOMHAIRLE AGUS LE hIONADAITHE RIALTAIS NA mBALLSTÁT, AG TEACHT LE CHÉILE DÓIBH I dTIONÓL NA COMHAIRLE

AITHNÍONN SIAD AN MÉID SEO A LEANAS:

| 1. | Le Sprioc #3, “Sochaithe cuimsitheacha”, de na Spriocanna Eorpacha don Óige i Straitéis an Aontais Eorpaigh i leith na hÓige, féachtar le tuilleadh spásanna, deiseanna, acmhainní agus clár a chur ar fáil chun idirphlé (1) agus comhtháthú sóisialta a chothú, agus idirdhealú agus leithscaradh a chomhrac agus is é is aidhm do Sprioc #4, dar teideal “Faisnéis agus idirphlé cuiditheach”, a áirithiú go nglacfaidh daoine óga páirt in idirphlé rannpháirteach cuiditheach. |
| --- | --- |

1.

Le Sprioc #3, “Sochaithe cuimsitheacha”, de na Spriocanna Eorpacha don Óige i Straitéis an Aontais Eorpaigh i leith na hÓige, féachtar le tuilleadh spásanna, deiseanna, acmhainní agus clár a chur ar fáil chun idirphlé (1) agus comhtháthú sóisialta a chothú, agus idirdhealú agus leithscaradh a chomhrac agus is é is aidhm do Sprioc #4, dar teideal “Faisnéis agus idirphlé cuiditheach”, a áirithiú go nglacfaidh daoine óga páirt in idirphlé rannpháirteach cuiditheach.

| 2. | Ag tógáil ar na féidearthachtaí atá ann cheana ar an leibhéal Eorpach, náisiúnta, réigiúnach agus áitiúil, aithníonn Bliain Eorpach na hÓige (2022) gur gá cumhacht, onóir agus tacaíocht a thabhairt do dhaoine óga agus dul i dteagmháil leo chun a áirithiú go gcuirfear a leasanna agus a riachtanais san áireamh go cuí i ngníomhaíochtaí polaitiúla ar fud na réimsí beartais (2). Tá ghné idirghlúine an bheartais óige ríthábhachtach chun cuspóirí na Bliana a bhaint amach agus chun a hoidhreacht a chinntiú ar bhealach atá comhtháite go sóisialta. |
| --- | --- |

2.

Ag tógáil ar na féidearthachtaí atá ann cheana ar an leibhéal Eorpach, náisiúnta, réigiúnach agus áitiúil, aithníonn Bliain Eorpach na hÓige (2022) gur gá cumhacht, onóir agus tacaíocht a thabhairt do dhaoine óga agus dul i dteagmháil leo chun a áirithiú go gcuirfear a leasanna agus a riachtanais san áireamh go cuí i ngníomhaíochtaí polaitiúla ar fud na réimsí beartais (2). Tá ghné idirghlúine an bheartais óige ríthábhachtach chun cuspóirí na Bliana a bhaint amach agus chun a hoidhreacht a chinntiú ar bhealach atá comhtháite go sóisialta.

| 3. | Tá sé d’acmhainneacht ag an obair óige, i measc nithe eile, cabhrú le daoine óga a bhfuil cúlraí éagsúla agus dálaí maireachtála éagsúla acu, lena n-áirítear iad siúd ar lú na deiseanna atá acu, páirt a ghlacadh i gcineálacha éagsúla tionscadal agus gníomhaíochtaí idirghlúine agus d’fhéadfadh sí a bheith ina hionstraim luachmhar chun idirphlé idirghlúine, dlúthpháirtíocht idirghlúine agus cothromas idirghlúine a chur chun cinn agus chun caidrimh dhearfacha a chothú idir daoine ó ghlúine éagsúla. |
| --- | --- |

3.

Tá sé d’acmhainneacht ag an obair óige, i measc nithe eile, cabhrú le daoine óga a bhfuil cúlraí éagsúla agus dálaí maireachtála éagsúla acu, lena n-áirítear iad siúd ar lú na deiseanna atá acu, páirt a ghlacadh i gcineálacha éagsúla tionscadal agus gníomhaíochtaí idirghlúine agus d’fhéadfadh sí a bheith ina hionstraim luachmhar chun idirphlé idirghlúine, dlúthpháirtíocht idirghlúine agus cothromas idirghlúine a chur chun cinn agus chun caidrimh dhearfacha a chothú idir daoine ó ghlúine éagsúla.

| 4. | Is féidir ról tábhachtach a bheith ag comhairlí óige, eagraíochtaí óige, struchtúir na hoibre óige, líonraí don óige agus grúpaí neamhfhoirmiúla daoine óga maidir le hidirphlé, cothromas agus dlúthpháirtíocht idirghlúine a chur chun cinn. Leis an saineolas óige (3) agus an taithí praiticiúil atá acu maidir leis an óige, tá sé de chumas acu spás tástála a chruthú agus rannchuidiú le réitigh nuálacha agus modhanna comhoibrithe idirghlúine a aimsiú. |
| --- | --- |

4.

Is féidir ról tábhachtach a bheith ag comhairlí óige, eagraíochtaí óige, struchtúir na hoibre óige, líonraí don óige agus grúpaí neamhfhoirmiúla daoine óga maidir le hidirphlé, cothromas agus dlúthpháirtíocht idirghlúine a chur chun cinn. Leis an saineolas óige (3) agus an taithí praiticiúil atá acu maidir leis an óige, tá sé de chumas acu spás tástála a chruthú agus rannchuidiú le réitigh nuálacha agus modhanna comhoibrithe idirghlúine a aimsiú.

| 5. | Léirigh paindéim COVID-19 agus cogadh foghach na Rúise ar an Úcráin, rud ba chúis le hinsreabhadh ollmhór dídeanaithe ón Úcráin in 2022, go bhfuil oibrithe deonacha de gach aois tábhachtach do shochaithe chun athléimneacht na sochaí in aimsirí géarchéimeanna a chur chun cinn. Tá sé cruthaithe ag daoine óga a rinne obair dheonach sna Ballstáit le linn na paindéime agus le linn insreabhadh na ndídeanaithe go bhfuil sé d’acmhainn acu an dlúthpháirtíocht idirghlúine a chur chun cinn agus naisc idirghlúine a chruthú idir daoine óga agus aoisghrúpaí eile (4). |
| --- | --- |

5.

Léirigh paindéim COVID-19 agus cogadh foghach na Rúise ar an Úcráin, rud ba chúis le hinsreabhadh ollmhór dídeanaithe ón Úcráin in 2022, go bhfuil oibrithe deonacha de gach aois tábhachtach do shochaithe chun athléimneacht na sochaí in aimsirí géarchéimeanna a chur chun cinn. Tá sé cruthaithe ag daoine óga a rinne obair dheonach sna Ballstáit le linn na paindéime agus le linn insreabhadh na ndídeanaithe go bhfuil sé d’acmhainn acu an dlúthpháirtíocht idirghlúine a chur chun cinn agus naisc idirghlúine a chruthú idir daoine óga agus aoisghrúpaí eile (4).

| 6. | Tugann saorálaíocht idirghlúine daoine óga agus seanóirí le chéile i ngníomhaíochtaí, cláir agus tionscadail chórasacha a théann chun tairbhe don dá thaobh, a chuireann dlúthpháirtíocht, tuiscint níos doimhne agus meas níos fearr idir na glúine chun cinn, agus a chuidíonn le pobail níos comhtháite a thógáil. |
| --- | --- |

6.

Tugann saorálaíocht idirghlúine daoine óga agus seanóirí le chéile i ngníomhaíochtaí, cláir agus tionscadail chórasacha a théann chun tairbhe don dá thaobh, a chuireann dlúthpháirtíocht, tuiscint níos doimhne agus meas níos fearr idir na glúine chun cinn, agus a chuidíonn le pobail níos comhtháite a thógáil.

| 7. | Léiríonn an deighilt dhigiteach éagothroime sheanbhunaithe maidir le scileanna a fhorbairt agus rochtain a chur ar fáil ar theicneolaíochtaí nua. Aithnítear sa Pháipéar Uaine ón gCoimisiún maidir le haosú go bhféadfaí meath na meabhairshláinte agus na folláine a chosc agus neamhionannais a laghdú trí infheistíocht a dhéanamh i scileanna digiteacha, i bhforbairt pobail agus i gcomhtháthú idirghlúine (5). Is réimse é comhroinnt scileanna agus eolais dhigitigh inar féidir le daoine óga ról ceannasach a bheith acu agus cabhrú le nasc idirghlúine níos láidre a chruthú le daoine atá níos sine ná iad (6). |
| --- | --- |

7.

Léiríonn an deighilt dhigiteach éagothroime sheanbhunaithe maidir le scileanna a fhorbairt agus rochtain a chur ar fáil ar theicneolaíochtaí nua. Aithnítear sa Pháipéar Uaine ón gCoimisiún maidir le haosú go bhféadfaí meath na meabhairshláinte agus na folláine a chosc agus neamhionannais a laghdú trí infheistíocht a dhéanamh i scileanna digiteacha, i bhforbairt pobail agus i gcomhtháthú idirghlúine (5). Is réimse é comhroinnt scileanna agus eolais dhigitigh inar féidir le daoine óga ról ceannasach a bheith acu agus cabhrú le nasc idirghlúine níos láidre a chruthú le daoine atá níos sine ná iad (6).

| 8. | Maidir le cláir agus tionscnaimh an Aontais amhail Erasmus+, an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach, Idirphlé Óige an Aontais Eorpaigh, Bliain Eorpach na hÓige 2022, an Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa, an Bauhaus Eorpach Nua, chomh maith le Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa (CSIE), lena n-áirítear ALMA (Beartaigh, Foghlaim, Máistrigh, Gnóthaigh) faoi Chiste Sóisialta na hEorpa Plus agus Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh (NextGenerationEU), d’fhéadfadh na hionstraimí sin a bheith an-luachmhar maidir le hidirphlé idirghlúine a chur chun cinn agus dlúthpháirtíocht idirghlúine a spreagadh i réimse na hóige ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach, náisiúnta agus Eorpach. Is cruthúnas beo iad tionscadail atá bunaithe ar ghníomhaíochtaí saorálaíochta agus dlúthpháirtíochta ar thiomantas daoine óga a bheith rannpháirteach go gníomhach san idirphlé idirghlúine agus sa dlúthpháirtíocht idirghlúine, i measc nithe eile. |
| --- | --- |

8.

Maidir le cláir agus tionscnaimh an Aontais amhail Erasmus+, an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach, Idirphlé Óige an Aontais Eorpaigh, Bliain Eorpach na hÓige 2022, an Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa, an Bauhaus Eorpach Nua, chomh maith le Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa (CSIE), lena n-áirítear ALMA (Beartaigh, Foghlaim, Máistrigh, Gnóthaigh) faoi Chiste Sóisialta na hEorpa Plus agus Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh (NextGenerationEU), d’fhéadfadh na hionstraimí sin a bheith an-luachmhar maidir le hidirphlé idirghlúine a chur chun cinn agus dlúthpháirtíocht idirghlúine a spreagadh i réimse na hóige ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach, náisiúnta agus Eorpach. Is cruthúnas beo iad tionscadail atá bunaithe ar ghníomhaíochtaí saorálaíochta agus dlúthpháirtíochta ar thiomantas daoine óga a bheith rannpháirteach go gníomhach san idirphlé idirghlúine agus sa dlúthpháirtíocht idirghlúine, i measc nithe eile.

| 9. | Tá cur chun cinn an chothromais idirghlúine trí bheartais a bhaineann leis an óige (7) ar gach leibhéal an-ábhartha, go háirithe i gceantair thuaithe, iargúlta, fhorimeallacha, bheagfhorbartha agus sna réigiúin is forimeallaí. Is dúshlán tromchúiseach é an laghdú atá ag teacht ar líon na ndaoine óga i mBallstáit éagsúla (8) agus imirce daoine oilte do roinnt mhaith de na pobail sin, agus tá sé ríthábhachtach tosaíocht níos airde a thabhairt do chothromas idirghlúine trí bheartais tacaíochta a cheapadh a bhaineann leis an óige (9) chun comhtháthú a áirithiú. |
| --- | --- |

9.

Tá cur chun cinn an chothromais idirghlúine trí bheartais a bhaineann leis an óige (7) ar gach leibhéal an-ábhartha, go háirithe i gceantair thuaithe, iargúlta, fhorimeallacha, bheagfhorbartha agus sna réigiúin is forimeallaí. Is dúshlán tromchúiseach é an laghdú atá ag teacht ar líon na ndaoine óga i mBallstáit éagsúla (8) agus imirce daoine oilte do roinnt mhaith de na pobail sin, agus tá sé ríthábhachtach tosaíocht níos airde a thabhairt do chothromas idirghlúine trí bheartais tacaíochta a cheapadh a bhaineann leis an óige (9) chun comhtháthú a áirithiú.

| 10. | Ní mór comhionannas inscne (10) a áirithiú agus gné idirghlúine á héascú i mbeartais a bhaineann leis an óige agus i soláthar na hoibre don óige. Chuige sin, teastaíonn iarrachtaí ní hamháin ó rialtais, ach ón tsochaí shibhialta freisin, lena n-áirítear eagraíochtaí óige, ceannairí óige, oibrithe óige, na meáin, agus an earnáil phríobháideach. |
| --- | --- |

10.

Ní mór comhionannas inscne (10) a áirithiú agus gné idirghlúine á héascú i mbeartais a bhaineann leis an óige agus i soláthar na hoibre don óige. Chuige sin, teastaíonn iarrachtaí ní hamháin ó rialtais, ach ón tsochaí shibhialta freisin, lena n-áirítear eagraíochtaí óige, ceannairí óige, oibrithe óige, na meáin, agus an earnáil phríobháideach.

| 11. | Le hIdirphlé Óige an Aontais Eorpaigh, an sásra rannpháirtíochta is mó don óige san Aontas, agus le córas comhbhainistíochta Chomhairle na hEorpa, cuirtear spásanna ar fáil chun idirphlé idirghlúine a choincheapú mar phróiseas ina bhfuil spás ag daoine d’aoiseanna éagsúla don mhachnamh comhchoiteann agus don chomhléiriúchán. Le linn Chomhdháil Óige an Aontais i bPrág an 11 go dtí an 13 Iúil 2022, chuir daoine óga in iúl nár cheart go dtiocfadh idirphlé idirghlúine in ionad idirphlé díreach idir an óige agus lucht ceaptha beartas, ach gur cheart é a bheith ar siúl taobh leis. |
| --- | --- |

11.

Le hIdirphlé Óige an Aontais Eorpaigh, an sásra rannpháirtíochta is mó don óige san Aontas, agus le córas comhbhainistíochta Chomhairle na hEorpa, cuirtear spásanna ar fáil chun idirphlé idirghlúine a choincheapú mar phróiseas ina bhfuil spás ag daoine d’aoiseanna éagsúla don mhachnamh comhchoiteann agus don chomhléiriúchán. Le linn Chomhdháil Óige an Aontais i bPrág an 11 go dtí an 13 Iúil 2022, chuir daoine óga in iúl nár cheart go dtiocfadh idirphlé idirghlúine in ionad idirphlé díreach idir an óige agus lucht ceaptha beartas, ach gur cheart é a bheith ar siúl taobh leis.

MEASANN SIAD AN MÉID SEO A LEANAS:

| 12. | Tá sé tábhachtach idirphlé a chur chun cinn i measc daoine óga agus idir daoine óga agus na glúine níos sine araon. Is suntasach iad na tairbhí a bhaineann le taithí agus inniúlachtaí na nglún éagsúil a thabhairt le chéile, agus cuireann an próiseas le sochaithe síochánta comhtháite a thógáil atá bunaithe ar urraim fhrithpháirteach, ionbhá, dlúthpháirtíocht agus tuiscint ar riachtanais gach aoisghrúpa. |
| --- | --- |

12.

Tá sé tábhachtach idirphlé a chur chun cinn i measc daoine óga agus idir daoine óga agus na glúine níos sine araon. Is suntasach iad na tairbhí a bhaineann le taithí agus inniúlachtaí na nglún éagsúil a thabhairt le chéile, agus cuireann an próiseas le sochaithe síochánta comhtháite a thógáil atá bunaithe ar urraim fhrithpháirteach, ionbhá, dlúthpháirtíocht agus tuiscint ar riachtanais gach aoisghrúpa.

| 13. | Cuireann rannpháirtíocht daoine óga i dtionscadail idirphlé idirghlúine agus dlúthpháirtíochta idirghlúine, lena n-áirítear gníomhaíochtaí saorálaíochta, ar chumas daoine óga inniúlachtaí idirdhisciplíneacha agus scileanna sóisialta a fháil is féidir a chur i bhfeidhm i réimsí eile dá saol. Rannchuidíonn rannpháirtíocht ghníomhach na nglún éagsúil san idirphlé idirghlúine le scileanna idirphearsanta agus le hinoiriúnaitheacht chómhalartach a fhorbairt agus cuidíonn sé le hathléimneacht agus folláine na sochaí a chothú trí rannpháirtíocht shóisialta, trí naisc shóisialta a shaothrú agus tríd an leithlisiú sóisialta a chosc. |
| --- | --- |

13.

Cuireann rannpháirtíocht daoine óga i dtionscadail idirphlé idirghlúine agus dlúthpháirtíochta idirghlúine, lena n-áirítear gníomhaíochtaí saorálaíochta, ar chumas daoine óga inniúlachtaí idirdhisciplíneacha agus scileanna sóisialta a fháil is féidir a chur i bhfeidhm i réimsí eile dá saol. Rannchuidíonn rannpháirtíocht ghníomhach na nglún éagsúil san idirphlé idirghlúine le scileanna idirphearsanta agus le hinoiriúnaitheacht chómhalartach a fhorbairt agus cuidíonn sé le hathléimneacht agus folláine na sochaí a chothú trí rannpháirtíocht shóisialta, trí naisc shóisialta a shaothrú agus tríd an leithlisiú sóisialta a chosc.

| 14. | Trí chothromas idirghlúine a chur chun cinn le cur chuige iomlánaíoch réamhbhreathnaitheach chun beartais a bhaineann leis an óige a fhorbairt, cuirtear leis an gcomhtháthú sóisialta. Ba cheart do lucht ceaptha beartas a fhaigheann tacaíocht ó thaighdeoirí, ó oibrithe óige, ó eagraíochtaí óige, ó ghairmithe eile (11) agus ó gheallsealbhóirí ábhartha eile a léiriú go bhfuil tiomantas láidir polaitiúil acu chun gníomhú ar neamhionannais laistigh de na glúine éagsúla agus eatarthu agus chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin idirghlúine. Ba cheart rochtain a bheith acu ar shonraí agus ar fhianaise náisiúnta nó Eorpach atá ann cheana, imdhealaithe de réir aoise, lena ndéantar faireachán ar neamhionannais idir daoine óga a bhfuil cúlraí agus dálaí maireachtála éagsúla ag baint leo agus thar aoisghrúpaí. |
| --- | --- |

14.

Trí chothromas idirghlúine a chur chun cinn le cur chuige iomlánaíoch réamhbhreathnaitheach chun beartais a bhaineann leis an óige a fhorbairt, cuirtear leis an gcomhtháthú sóisialta. Ba cheart do lucht ceaptha beartas a fhaigheann tacaíocht ó thaighdeoirí, ó oibrithe óige, ó eagraíochtaí óige, ó ghairmithe eile (11) agus ó gheallsealbhóirí ábhartha eile a léiriú go bhfuil tiomantas láidir polaitiúil acu chun gníomhú ar neamhionannais laistigh de na glúine éagsúla agus eatarthu agus chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin idirghlúine. Ba cheart rochtain a bheith acu ar shonraí agus ar fhianaise náisiúnta nó Eorpach atá ann cheana, imdhealaithe de réir aoise, lena ndéantar faireachán ar neamhionannais idir daoine óga a bhfuil cúlraí agus dálaí maireachtála éagsúla ag baint leo agus thar aoisghrúpaí.

| 15. | Ba cheart do lucht ceaptha beartas, eagraíochtaí óige lena n-áirítear comhairlí áitiúla óige, daoine óga, oibrithe óige, ceannairí óige, taighdeoirí, oideachasóirí agus geallsealbhóirí eile, i gcás inarb ábhartha, bearta agus cuir chuige nuálacha a mheas a d’fhéadfadh daoine óga a thabhairt le chéile le haoisghrúpaí eile i nósanna imeachta cinnteoireachta. |
| --- | --- |

15.

Ba cheart do lucht ceaptha beartas, eagraíochtaí óige lena n-áirítear comhairlí áitiúla óige, daoine óga, oibrithe óige, ceannairí óige, taighdeoirí, oideachasóirí agus geallsealbhóirí eile, i gcás inarb ábhartha, bearta agus cuir chuige nuálacha a mheas a d’fhéadfadh daoine óga a thabhairt le chéile le haoisghrúpaí eile i nósanna imeachta cinnteoireachta.

| 16. | Ní mór urraim a thabhairt d’ilchineálacht na nglún, maidir le saintréithe éagsúla aonair agus grúpa lena n-áirítear cumais mheabhracha agus fhisiceacha, dálaí socheacnamaíocha, agus na féiniúlachtaí a dtacaíonn siad leo, ionas go mbeidh an deis chéanna ag gach glúin rannpháirtíocht iomlán agus éifeachtach a bheith acu in idirphlé idirghlúine ar gach leibhéal cinnteoireachta a dhéanann difear dá saol pearsanta, gairmiúil agus sóisialta. |
| --- | --- |

16.

Ní mór urraim a thabhairt d’ilchineálacht na nglún, maidir le saintréithe éagsúla aonair agus grúpa lena n-áirítear cumais mheabhracha agus fhisiceacha, dálaí socheacnamaíocha, agus na féiniúlachtaí a dtacaíonn siad leo, ionas go mbeidh an deis chéanna ag gach glúin rannpháirtíocht iomlán agus éifeachtach a bheith acu in idirphlé idirghlúine ar gach leibhéal cinnteoireachta a dhéanann difear dá saol pearsanta, gairmiúil agus sóisialta.

| 17. | Tá sé tábhachtach tacú le hoibrithe óige a fhaigheann íocaíocht agus le hoibrithe deonacha óige chun an ghné idirghlúine dá gcuid oibre a chur chun cinn agus a chur chun feidhme. Ba cheart an t-oideachas agus an oiliúint a chuirtear ar oibrithe óige a fhaigheann íocaíocht agus ar oibrithe deonacha óige a oiriúnú, i gcás inarb iomchuí, chun dlúthpháirtíocht agus cothromas idirghlúine a chur chun cinn i soláthar na hoibre don óige agus i ngníomhaíochtaí saorálaíochta. |
| --- | --- |

17.

Tá sé tábhachtach tacú le hoibrithe óige a fhaigheann íocaíocht agus le hoibrithe deonacha óige chun an ghné idirghlúine dá gcuid oibre a chur chun cinn agus a chur chun feidhme. Ba cheart an t-oideachas agus an oiliúint a chuirtear ar oibrithe óige a fhaigheann íocaíocht agus ar oibrithe deonacha óige a oiriúnú, i gcás inarb iomchuí, chun dlúthpháirtíocht agus cothromas idirghlúine a chur chun cinn i soláthar na hoibre don óige agus i ngníomhaíochtaí saorálaíochta.

| 18. | Ba cheart féachaint ar rannpháirtíocht taighdeoirí i mbearta struchtúracha fadtéarmacha a fhorbairt chun dlúthpháirtíocht agus ceartas idirghlúine a chur chun cinn a fhiosrú, mar shampla trí tháscairí a sholáthar maidir le cothromas idirghlúine nó trí fhoilseacháin taighde thréimhsiúla ina scrúdaítear cothromas idirghlúine. |
| --- | --- |

18.

Ba cheart féachaint ar rannpháirtíocht taighdeoirí i mbearta struchtúracha fadtéarmacha a fhorbairt chun dlúthpháirtíocht agus ceartas idirghlúine a chur chun cinn a fhiosrú, mar shampla trí tháscairí a sholáthar maidir le cothromas idirghlúine nó trí fhoilseacháin taighde thréimhsiúla ina scrúdaítear cothromas idirghlúine.

| 19. | Le tionscnaimh nuálacha idirphlé idirghlúine maidir le scileanna digiteacha a fhorbairt, is féidir Eorpaigh óga a spreagadh chun rannpháirtíocht a bpiaraí agus daoine scothaosta san aistriú digiteach a éascú. Is féidir le tionscnaimh den sórt sin, a bhfuil sé mar aidhm leo pobail a chumhachtú chun a scileanna litearthachta digití a neartú, uaigneas bhaill an phobail a laghdú, cur lena bhfolláine agus a gcuimsiú sóisialta a mhéadú agus ar an gcaoi sin cuidiú le pobail chomhtháite a thógáil. |
| --- | --- |

19.

Le tionscnaimh nuálacha idirphlé idirghlúine maidir le scileanna digiteacha a fhorbairt, is féidir Eorpaigh óga a spreagadh chun rannpháirtíocht a bpiaraí agus daoine scothaosta san aistriú digiteach a éascú. Is féidir le tionscnaimh den sórt sin, a bhfuil sé mar aidhm leo pobail a chumhachtú chun a scileanna litearthachta digití a neartú, uaigneas bhaill an phobail a laghdú, cur lena bhfolláine agus a gcuimsiú sóisialta a mhéadú agus ar an gcaoi sin cuidiú le pobail chomhtháite a thógáil.

| 20. | Is éard atá i gceist le coincheap na forbartha inbhuanaithe dá dtagraítear i Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe, agus an gá atá lena ghné shóisialta a neartú, rannpháirtíocht ghníomhach saoránach de gach aois chun pobail shábháilte, chuimsitheacha agus chomhtháite a thógáil. Is féidir aitheantas sochaíoch do riachtanais agus freagrachtaí éagsúla na n-aoisghrúpaí difriúla a threisiú trí imeachtaí agus gníomhaíochtaí saorálaíochta a thugann ionadaithe ó aoisghrúpaí éagsúla le chéile, chun deis a thabhairt do ghlúine óga agus do ghlúine níos sine idirghníomhú agus tuairimí a mhalartú maidir leis na hábhair a bhaineann le hEoraip inbhuanaithe. |
| --- | --- |

20.

Is éard atá i gceist le coincheap na forbartha inbhuanaithe dá dtagraítear i Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe, agus an gá atá lena ghné shóisialta a neartú, rannpháirtíocht ghníomhach saoránach de gach aois chun pobail shábháilte, chuimsitheacha agus chomhtháite a thógáil. Is féidir aitheantas sochaíoch do riachtanais agus freagrachtaí éagsúla na n-aoisghrúpaí difriúla a threisiú trí imeachtaí agus gníomhaíochtaí saorálaíochta a thugann ionadaithe ó aoisghrúpaí éagsúla le chéile, chun deis a thabhairt do ghlúine óga agus do ghlúine níos sine idirghníomhú agus tuairimí a mhalartú maidir leis na hábhair a bhaineann le hEoraip inbhuanaithe.

| 21. | Tá impleachtaí tábhachtacha ag baint leis an éagsúlacht ghlúine a thuiscint ó thaobh acmhainní a fhorbairt chun caidreamh sláintiúil idirghlúine agus comhtháthú sóisialta a fhorbairt. Chun idirphlé a chur chun cinn idir glúine níos óige agus glúine níos sine, ba cheart an deis a thabhairt do leanaí freisin páirt a ghlacadh in idirphlé idirghlúine, d’fhonn taithí chomhroinnte a chruthú ar idirphlé cuiditheach agus urraim fhrithpháirteach agus ionbhá á bhforbairt ag an am céanna ó aois óg. |
| --- | --- |

21.

Tá impleachtaí tábhachtacha ag baint leis an éagsúlacht ghlúine a thuiscint ó thaobh acmhainní a fhorbairt chun caidreamh sláintiúil idirghlúine agus comhtháthú sóisialta a fhorbairt. Chun idirphlé a chur chun cinn idir glúine níos óige agus glúine níos sine, ba cheart an deis a thabhairt do leanaí freisin páirt a ghlacadh in idirphlé idirghlúine, d’fhonn taithí chomhroinnte a chruthú ar idirphlé cuiditheach agus urraim fhrithpháirteach agus ionbhá á bhforbairt ag an am céanna ó aois óg.

IARRANN SIAD AR NA BALLSTÁIT AR NA LEIBHÉIL IOMCHUÍ AN MÉID SEO A LEANAS A DHÉANAMH:

| 22. | Feasacht a ardú i measc lucht ceaptha beartas maidir le cothromas idirghlúine agus an fhianaise, an fhaisnéis, na sonraí agus na hacmhainní ábhartha eile a chur ar fáil dóibh atá riachtanach chun comhionannas aoisbhunaithe a threisiú i gceapadh beartas. |
| --- | --- |

22.

Feasacht a ardú i measc lucht ceaptha beartas maidir le cothromas idirghlúine agus an fhianaise, an fhaisnéis, na sonraí agus na hacmhainní ábhartha eile a chur ar fáil dóibh atá riachtanach chun comhionannas aoisbhunaithe a threisiú i gceapadh beartas.

| 23. | Féachaint an bhféadfaí cuspóirí agus bearta lena léirítear an ghné idirghlúine a áireamh i straitéisí agus i mbeartais don óige, i gcás inarb iomchuí. Ba cheart na cuspóirí agus na bearta sin a fhorbairt ar bhonn eolais, fianaise agus dea-chleachtas, agus i gcomhairle le grúpaí éagsúla daoine óga, lena n-eagraíochtaí ionadaíocha agus le geallsealbhóirí ábhartha eile, chun torthaí beartais níos freagrúla agus níos cuimsithí a bhaint amach. |
| --- | --- |

23.

Féachaint an bhféadfaí cuspóirí agus bearta lena léirítear an ghné idirghlúine a áireamh i straitéisí agus i mbeartais don óige, i gcás inarb iomchuí. Ba cheart na cuspóirí agus na bearta sin a fhorbairt ar bhonn eolais, fianaise agus dea-chleachtas, agus i gcomhairle le grúpaí éagsúla daoine óga, lena n-eagraíochtaí ionadaíocha agus le geallsealbhóirí ábhartha eile, chun torthaí beartais níos freagrúla agus níos cuimsithí a bhaint amach.

| 24. | Comhairliúcháin le daoine óga agus a rannpháirtíocht ghníomhach fhiúntach a chur chun cinn agus a éascú, i ndlúthchomhar le heagraíochtaí óige, le comhairlí óige, agus le húdaráis agus pobail áitiúla, réigiúnacha agus náisiúnta chun ghné idirghlúine na mbeartas uile a bhaineann leis an óige a fhorbairt, a chur chun feidhme agus chun meastóireacht a dhéanamh uirthi. |
| --- | --- |

24.

Comhairliúcháin le daoine óga agus a rannpháirtíocht ghníomhach fhiúntach a chur chun cinn agus a éascú, i ndlúthchomhar le heagraíochtaí óige, le comhairlí óige, agus le húdaráis agus pobail áitiúla, réigiúnacha agus náisiúnta chun ghné idirghlúine na mbeartas uile a bhaineann leis an óige a fhorbairt, a chur chun feidhme agus chun meastóireacht a dhéanamh uirthi.

| 25. | Cruthú deiseanna agus spásanna inrochtana a éascú do dhaoine óga chun páirt a ghlacadh in idirphlé fóinteach idirghlúine i bpróisis chinnteoireachta phoiblí ar fud na réimsí beartais uile a dhéanann difear dá saol agus dá ndea-bhail trí bhearta spriocdhírithe a chur chun feidhme lena gcumasófar rannpháirtíocht, go háirithe, daoine óga ar lú na deiseanna a bhíonn acu agus grúpaí daoine óga atá faoi ghannionadaíocht. |
| --- | --- |

25.

Cruthú deiseanna agus spásanna inrochtana a éascú do dhaoine óga chun páirt a ghlacadh in idirphlé fóinteach idirghlúine i bpróisis chinnteoireachta phoiblí ar fud na réimsí beartais uile a dhéanann difear dá saol agus dá ndea-bhail trí bhearta spriocdhírithe a chur chun feidhme lena gcumasófar rannpháirtíocht, go háirithe, daoine óga ar lú na deiseanna a bhíonn acu agus grúpaí daoine óga atá faoi ghannionadaíocht.

| 26. | Féachaint ar bhealaí chun spás a chur ar fáil chun lucht ceaptha beartas, taighdeoirí, oibrithe óige agus daoine óga a thabhairt le chéile ionas gur féidir leo uirlisí idirphlé idirghlúine a fhorbairt amhail sraith straitéisí idirphlé idirghlúine, agus chun rochtain chomhionann a éascú ar fhaisnéis maidir leis an gcaoi ar féidir guthanna daoine óga a chloisteáil trí dheiseanna idirphlé idirghlúine. |
| --- | --- |

26.

Féachaint ar bhealaí chun spás a chur ar fáil chun lucht ceaptha beartas, taighdeoirí, oibrithe óige agus daoine óga a thabhairt le chéile ionas gur féidir leo uirlisí idirphlé idirghlúine a fhorbairt amhail sraith straitéisí idirphlé idirghlúine, agus chun rochtain chomhionann a éascú ar fhaisnéis maidir leis an gcaoi ar féidir guthanna daoine óga a chloisteáil trí dheiseanna idirphlé idirghlúine.

| 27. | Leas a bhaint as na deiseanna a chuirtear ar fáil leis an gCór Dlúthpháirtíochta Eorpach agus le clár Erasmus+ chun tacú le forbairt agus cur chun feidhme straitéisí fothaithe acmhainneachta de chuid eagraíochtaí óige agus daoine óga, straitéisí a chabhraíonn le saorálaíocht phobail a fhorbairt trí chomhpháirtíochtaí a chruthú a léiríonn éagsúlacht an phobail ar fad agus riachtanais na nglún éagsúil. |
| --- | --- |

27.

Leas a bhaint as na deiseanna a chuirtear ar fáil leis an gCór Dlúthpháirtíochta Eorpach agus le clár Erasmus+ chun tacú le forbairt agus cur chun feidhme straitéisí fothaithe acmhainneachta de chuid eagraíochtaí óige agus daoine óga, straitéisí a chabhraíonn le saorálaíocht phobail a fhorbairt trí chomhpháirtíochtaí a chruthú a léiríonn éagsúlacht an phobail ar fad agus riachtanais na nglún éagsúil.

| 28. | Féachaint ar na féidearthachtaí lenar féidir leis na creataí inniúlachtaíbhunaithe (12) atá ann cheana le haghaidh oideachas, foghlaim agus oiliúint foirmiúil agus neamhfhoirmiúil maidir le hobair óige cuidiú leis an ngné idirghlúine a léiriú i ngníomhaíochtaí na hoibre óige. |
| --- | --- |

28.

Féachaint ar na féidearthachtaí lenar féidir leis na creataí inniúlachtaíbhunaithe (12) atá ann cheana le haghaidh oideachas, foghlaim agus oiliúint foirmiúil agus neamhfhoirmiúil maidir le hobair óige cuidiú leis an ngné idirghlúine a léiriú i ngníomhaíochtaí na hoibre óige.

IARRANN SIAD AR NA BALLSTÁIT AGUS AR AN gCOIMISIÚN EORPACH, INA RÉIMSÍ INNIÚLACHTA FAOI SEACH AGUS AR NA LEIBHÉIL IOMCHUÍ, AG CLOÍ LE PRIONSABAL NA COIMHDEACHTA, AN MÉID SEO A LEANAS A DHÉANAMH:

| 29. | Féachaint an bhféadfaí leas a bhaint as treoirlínte, boscaí uirlisí (13) agus sásra atá ann cheana, amhail painéil saoránach (14), chun tacú le gné na hóige a chomhtháthú i mbeartais earnála agus, ar an gcaoi sin, feabhas a chur ar chomhleanúnachas beartais, ionas go gcuirfear beartais agus seirbhísí ar fáil a bheidh níos freagrúla do riachtanais daoine óga. |
| --- | --- |

29.

Féachaint an bhféadfaí leas a bhaint as treoirlínte, boscaí uirlisí (13) agus sásra atá ann cheana, amhail painéil saoránach (14), chun tacú le gné na hóige a chomhtháthú i mbeartais earnála agus, ar an gcaoi sin, feabhas a chur ar chomhleanúnachas beartais, ionas go gcuirfear beartais agus seirbhísí ar fáil a bheidh níos freagrúla do riachtanais daoine óga.

| 30. | Leanúint d’úsáid a bhaint as sásraí agus ardáin rannpháirtíochta atá ann cheana, amhail seisiúin ionsamhlúcháin pharlaimint na hóige agus idirphlé beartais le lucht ceaptha beartas ar an leibhéal áitiúil, náisiúnta, réigiúnach agus Eorpach chun idirphlé idirghlúine a chur chun cinn idir daoine óga agus geallsealbhóirí le sainorduithe cinnteoireachta ar gach leibhéal. |
| --- | --- |

30.

Leanúint d’úsáid a bhaint as sásraí agus ardáin rannpháirtíochta atá ann cheana, amhail seisiúin ionsamhlúcháin pharlaimint na hóige agus idirphlé beartais le lucht ceaptha beartas ar an leibhéal áitiúil, náisiúnta, réigiúnach agus Eorpach chun idirphlé idirghlúine a chur chun cinn idir daoine óga agus geallsealbhóirí le sainorduithe cinnteoireachta ar gach leibhéal.

| 31. | Úsáid a bhaint as líonraí agus uirlisí atá ann cheana, lena n-áirítear Eurodesk agus Tairseach Eorpach na hÓige, chun faisnéis sholáimhsithe a chur chun cinn faoi na féidearthachtaí éagsúla atá ag an Aontas chun tionscadail agus tionscnaimh a fhorbairt agus a chur chun feidhme lena dtacaítear le hidirphlé idirghlúine, le dlúthpháirtíocht idirghlúine agus le cothromas idirghlúine. |
| --- | --- |

31.

Úsáid a bhaint as líonraí agus uirlisí atá ann cheana, lena n-áirítear Eurodesk agus Tairseach Eorpach na hÓige, chun faisnéis sholáimhsithe a chur chun cinn faoi na féidearthachtaí éagsúla atá ag an Aontas chun tionscadail agus tionscnaimh a fhorbairt agus a chur chun feidhme lena dtacaítear le hidirphlé idirghlúine, le dlúthpháirtíocht idirghlúine agus le cothromas idirghlúine.

| 32. | Malartú dea-chleachtas a éascú lena gcumhdaítear rannpháirtíocht chomhpháirteach saoránach óg agus saoránach scothaosta i ngníomhaíochtaí dlúthpháirtíochta chomh maith le pleanáil pobail, mar a forbraíodh i gcláir amhail Erasmus+ agus an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach, agus foghlaim ar feadh an tsaoil trí uirlisí agus ardáin an Aontais atá ann cheana, chun comhtháthú sóisialta a mhéadú i bpobail áitiúla. |
| --- | --- |

32.

Malartú dea-chleachtas a éascú lena gcumhdaítear rannpháirtíocht chomhpháirteach saoránach óg agus saoránach scothaosta i ngníomhaíochtaí dlúthpháirtíochta chomh maith le pleanáil pobail, mar a forbraíodh i gcláir amhail Erasmus+ agus an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach, agus foghlaim ar feadh an tsaoil trí uirlisí agus ardáin an Aontais atá ann cheana, chun comhtháthú sóisialta a mhéadú i bpobail áitiúla.

| 33. | Gníomhaíochtaí foghlama frithpháirtí a eagrú, amhail seimineáir, gníomhaíochtaí piarfhoghlama nó cineálacha comhair ábhartha eile idir geallsealbhóirí ó réimsí éagsúla beartais, daoine óga agus eagraíochtaí óige maidir le hidirphlé idirghlúine, dlúthpháirtíocht idirghlúine agus cothromas idirghlúine a chur chun cinn. |
| --- | --- |

33.

Gníomhaíochtaí foghlama frithpháirtí a eagrú, amhail seimineáir, gníomhaíochtaí piarfhoghlama nó cineálacha comhair ábhartha eile idir geallsealbhóirí ó réimsí éagsúla beartais, daoine óga agus eagraíochtaí óige maidir le hidirphlé idirghlúine, dlúthpháirtíocht idirghlúine agus cothromas idirghlúine a chur chun cinn.

| 34. | Faoi chuimsiú an chreata airgeadais agus na gclár atá ann cheana, tacú le spásanna agus tionscnaimh a chur ar bun do dhaoine óga agus, i gcás inar féidir, féachaint an bhféadfaí iad a chur ar bun. Chun comhtháthú sóisialta a threisiú, cur ar a gcumas gníomhaíochtaí lena gcuirtear idirphlé idirghlúine chun cinn a fhorbairt agus páirt a ghlacadh iontu. |
| --- | --- |

34.

Faoi chuimsiú an chreata airgeadais agus na gclár atá ann cheana, tacú le spásanna agus tionscnaimh a chur ar bun do dhaoine óga agus, i gcás inar féidir, féachaint an bhféadfaí iad a chur ar bun. Chun comhtháthú sóisialta a threisiú, cur ar a gcumas gníomhaíochtaí lena gcuirtear idirphlé idirghlúine chun cinn a fhorbairt agus páirt a ghlacadh iontu.

IARRANN SIAD AR AN gCOIMISIÚN EORPACH, I gCOMHRÉIR LE PRIONSABAL NA COIMHDEACHTA, AN MÉID SEO A LEANAS A DHÉANAMH:

| 35. | Sineirgí a chothú idir beartas na hóige agus beartais agus cláir eile atá ábhartha don óige chun cuspóirí Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh a bhaint amach, lena n-áirítear Spriocanna Eorpacha don Óige # 3, “Sochaithe cuimsitheacha”, agus # 4, “Faisnéis agus idirphlé cuiditheach”, agus idirphlé agus comhtháthú sóisialta á gcur san áireamh i spriocanna an dara ceann, chomh maith le rannpháirtíocht in idirphlé urramach neamhfhoréigneach. |
| --- | --- |

35.

Sineirgí a chothú idir beartas na hóige agus beartais agus cláir eile atá ábhartha don óige chun cuspóirí Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh a bhaint amach, lena n-áirítear Spriocanna Eorpacha don Óige # 3, “Sochaithe cuimsitheacha”, agus # 4, “Faisnéis agus idirphlé cuiditheach”, agus idirphlé agus comhtháthú sóisialta á gcur san áireamh i spriocanna an dara ceann, chomh maith le rannpháirtíocht in idirphlé urramach neamhfhoréigneach.

| 36. | Béim a leagan ar ról Chomhordaitheoir Eorpach na hÓige maidir le feasacht a mhúscailt i ndáil leis an ngá atá le haghaidh a thabhairt ar cheisteanna idirghlúine ar fud na réimsí beartais ábhartha uile. |
| --- | --- |

36.

Béim a leagan ar ról Chomhordaitheoir Eorpach na hÓige maidir le feasacht a mhúscailt i ndáil leis an ngá atá le haghaidh a thabhairt ar cheisteanna idirghlúine ar fud na réimsí beartais ábhartha uile.

| 37. | Malartú dea-chleachtas idir na Ballstáit a éascú maidir le hidirphlé idirghlúine agus dlúthpháirtíocht idirghlúine a chothú trí úsáid a bhaint as Tairseach Eorpach na hÓige, Vicí don Óige, agus as cláir agus tionscnaimh de chuid an Aontais amhail Erasmus+, an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach, Eoraip na Cruthaitheachta agus Bauhaus Eorpach Nua. |
| --- | --- |

37.

Malartú dea-chleachtas idir na Ballstáit a éascú maidir le hidirphlé idirghlúine agus dlúthpháirtíocht idirghlúine a chothú trí úsáid a bhaint as Tairseach Eorpach na hÓige, Vicí don Óige, agus as cláir agus tionscnaimh de chuid an Aontais amhail Erasmus+, an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach, Eoraip na Cruthaitheachta agus Bauhaus Eorpach Nua.

IARRANN SIAD AR NA GNÍOMHAITHE UILE ATÁ RANNPHÁIRTEACH I nGNÍOMHAÍOCHTAÍ COMHAIR EORPACHA I RÉIMSE NA hÓIGE AN MÉID SEO A LEANAS A DHÉANAMH:

| 38. | Lá Eorpach na Dlúthpháirtíochta idir na Glúine a chur chun cinn, lá atá á cheiliúradh go bliantúil an 29 Aibreán ó 2009 i leith agus a thugann deis mhaith don Aontas athnuachan a dhéanamh ar a thiomantas do neartú na dlúthpháirtíochta agus an chomhair idir na glúine chun sochaí chothrom agus inbhuanaithe a chur chun cinn (15). |
| --- | --- |

38.

Lá Eorpach na Dlúthpháirtíochta idir na Glúine a chur chun cinn, lá atá á cheiliúradh go bliantúil an 29 Aibreán ó 2009 i leith agus a thugann deis mhaith don Aontas athnuachan a dhéanamh ar a thiomantas do neartú na dlúthpháirtíochta agus an chomhair idir na glúine chun sochaí chothrom agus inbhuanaithe a chur chun cinn (15).

| 39. | Idirphlé idirghlúine a spreagadh chun idirdhealú aoise agus aoiseachas a chomhrac trí aoisghrúpaí éagsúla a thabhairt le chéile agus a chur ar a gcumas aithne níos fearr a chur ar a chéile, foghlaim óna chéile agus comhoibriú ina saol laethúil. |
| --- | --- |

39.

Idirphlé idirghlúine a spreagadh chun idirdhealú aoise agus aoiseachas a chomhrac trí aoisghrúpaí éagsúla a thabhairt le chéile agus a chur ar a gcumas aithne níos fearr a chur ar a chéile, foghlaim óna chéile agus comhoibriú ina saol laethúil.

| 40. | Iarrachtaí comhpháirteacha a dhéanamh chun Sprioc Eorpach don Óige #4 a chur chun feidhme trí ghlúine éagsúla a rannpháirtiú le gníomhaíochtaí comhpháirteacha atá dírithe ar phobail áitiúla spreagadh chun páirt a ghlacadh i gcomhrac na bréagaisnéise agus feachtais bholscaireachta spriocdhírithe. I gcás inarb iomchuí, ba cheart meastóireacht a dhéanamh ar chláir litearthachta sna meáin atá dírithe ar athléimneacht shochaíoch a fhorbairt i bhfianaise feachtais spriocdhírithe bhréagaisnéise agus mhífhaisnéise agus ba cheart a mheas iad a leathnú i suíomhanna oideachais fhoirmiúil agus foghlama neamhfhoirmiúla araon. Tá tábhacht ar leith ag baint leis sin i gcomhthéacs feachtais bhréagaisnéise agus mhífhaisnéise i ngéarchéimeanna amhail i gcás phaindéim COVID-19 agus chogadh foghach na Rúise ar an Úcráin in 2022. |
| --- | --- |

40.

Iarrachtaí comhpháirteacha a dhéanamh chun Sprioc Eorpach don Óige #4 a chur chun feidhme trí ghlúine éagsúla a rannpháirtiú le gníomhaíochtaí comhpháirteacha atá dírithe ar phobail áitiúla spreagadh chun páirt a ghlacadh i gcomhrac na bréagaisnéise agus feachtais bholscaireachta spriocdhírithe. I gcás inarb iomchuí, ba cheart meastóireacht a dhéanamh ar chláir litearthachta sna meáin atá dírithe ar athléimneacht shochaíoch a fhorbairt i bhfianaise feachtais spriocdhírithe bhréagaisnéise agus mhífhaisnéise agus ba cheart a mheas iad a leathnú i suíomhanna oideachais fhoirmiúil agus foghlama neamhfhoirmiúla araon. Tá tábhacht ar leith ag baint leis sin i gcomhthéacs feachtais bhréagaisnéise agus mhífhaisnéise i ngéarchéimeanna amhail i gcás phaindéim COVID-19 agus chogadh foghach na Rúise ar an Úcráin in 2022.

---

(1)  Chun críoch na gConclúidí seo ón gComhairle, tuigtear gurb é a chiallaíonn “idirphlé”“idirphlé idirghlúine”.

(2)  Cinneadh (AE) 2021/2316 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Nollaig 2021 maidir le Bliain Eorpach na hÓige (2022), IO L 462, 28.12.2021, Ich.1.

(3)  Tuigtear go gciallaíonn saineolas óige léargas daoine óga ar an méid atá feicthe acu a oibríonn agus a fheidhmíonn go maith.

(4)  Freagairtí na mBallstát i gceistneoirí arna nuashonrú go tráthrialta maidir leis na bearta a ghlac na Ballstáit i réimse an oideachais agus na hóige le linn phaindéim COVID-19 faoi uachtaránachtaí HR, DE, PT agus SI.

(5)  An Coimisiún Eorpach, Páipéar Uaine maidir le haosú: Dlúthpháirtíocht agus freagracht a chothú idir na glúine, COM(2021) 50 final, IO C 50, 27.1.2021, lch. 21.

(6)  Tuarascáil speisialta ó Euractiv dar teideal Golden years: Opportunities for Europe’s ageing population [Na blianta órga: Deiseanna do dhaonra an Aontais atá ag dul in aois] an 22 Meitheamh 2022, agus tagairt á déanamh do Unifying Generations: Building the Pathway to Intergenerational Solidarity [Glúine a thabhairt le chéile: an bealach chun na dlúthpháirtíochta idirghlúine a thógáil] ó Edwards Lifesciences, an 21 Meitheamh 2022.

(7)  Is beartais iad beartais a bhaineann leis an óige a mbíonn tionchar acu ar shaol daoine óga agus a mbíonn feabhas ar dhálaí maireachtála agus ar dheiseanna daoine óga mar chuid lárnach díobh, chomh maith le tacaíocht do chomhdheiseanna chun páirt a ghlacadh sa saol eacnamaíoch, sóisialta agus polaitiúil.

(8)  Achoimre ar Bheartas ó UNECE maidir le haosú, Uimh. 18, Márta 2017.

(9)  Bíonn beartais tacaíochta a bhaineann leis an óige bunaithe ar mheasúnú ar riachtanais daoine óga agus tugann siad aghaidh ar ghnéithe éagsúla de bheartais phoiblí nach gcumhdaítear le doiciméid bheartais níos ginearálta, amhail an fholláine, an mheabhairshláinte, tithíocht, rochtain ar bhonneagar nó ar sheirbhísí etc.

(10)  Leis an Straitéis maidir le Comhionannas Inscne 2020-2025, bunaítear creat d’obair an Choimisiúin Eorpaigh maidir le comhionannas inscne agus leagtar amach inti na cuspóirí beartais agus na príomhghníomhaíochtaí don tréimhse 2020-2025. Teachtaireacht ón gCoimisiún, COM(2020) 152 final.

(11)  Chun críocha na gconclúidí seo ón gComhairle, tuigtear go gciallaíonn “gairmí eile” duine, a fhéachtar air, de ghnáth, ag brath ar chomhthéacsanna náisiúnta éagsúla, mar mheantóir, oideachasóir, acadóir, teagascóir nó oiliúnóir, a chuireann teagasc nó oiliúint ar fáil do lucht ceaptha beartas, d’oibrithe óige agus do shaorálaithe atá ag obair i réimse na hóige, arb é is aidhm dóibh na scileanna a theastaíonn uathu dá bpost nó dá ngníomhaíochtaí a fhoghlaim.

(12)  Moladh de chuid Chomhairle na hEorpa CM/Rec (2017) 4 ó Choiste na nAirí chuig na Ballstáit maidir le hobair óige.

(13)  ECFE (2020), Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for All Generations? [Rialachas don Óige, don Iontaobhas agus don Cheartas idirghlúine: Oiriúnach do Chách?] Athbhreithnithe ECFE ar Rialachas Poiblí, OECD Publishing, Páras nó Straitéis na Náisiún Aontaithe don Óige, modheolaíocht marcála na hóige, Youth 2030 Working with and for young people [An Óige 2030 Ag obair le daoine óga agus ar a son].

(14)  COM(2022) 404 final. Cuireann Painéil Saoránach ar chumas na saoránach smaoineamh go comhpháirteach ar thopaicí atá ábhartha dóibh. Mar shampla, ba ghné an-tábhachtach den Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa iad na Painéil Saoránach Eorpach. Faoi mar a bhí sa Chomhdháil seo, ba cheart na rannpháirtithe a roghnú go randamach. Ach ba cheart éagsúlacht agus déimeagrafaíocht na hEorpa a léiriú iontu freisin. Ba cheart daoine óga a bheith sa tríú cuid de na rannpháirtithe. I gcás inarb iomchuí, beidh “tuarascáil saoránach” mar chuid den mheasúnú tionchair, tuarascáil ina ndéanfar achoimre ar thorthaí na bpróiseas rannpháirteach agus breithniúcháin sin. Nuair is daoine óga iad na rannpháirtithe uile, is “measúnú tionchair ó thaobh na hóige de” a thabharfaí air sin. An chéad cheann de ghlúin nua sin na bPainéal Saoránach, seolfar é i gcomhthéacs an aithisc ar Staid an Aontais in 2022.

(15)  Cinneadh Uimh. 940/2011/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Meán Fómhair 2011 maidir leis an mBliain Eorpach um Aosú Gníomhach agus Dlúthpháirtíocht idir Ghlúine (2012), IO L 246/5, 23.9.2011.

---

IARSCRÍBHINN

(a)   TAGAIRTÍ

Agus na conclúidí seo á nglacadh acu, tugann an Chomhairle agus ionadaithe rialtais na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, dá n-aire na doiciméid seo a leanas:

| — | Moladh ón gComhairle an 5 Aibreán 2022 maidir le soghluaisteacht saorálaithe óga ar fud an Aontais Eorpaigh, IO C 157, 11.4.2022, Ich. 1. |
| --- | --- |

—

Moladh ón gComhairle an 5 Aibreán 2022 maidir le soghluaisteacht saorálaithe óga ar fud an Aontais Eorpaigh, IO C 157, 11.4.2022, Ich. 1.

| — | Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle – An rannpháirteachas a chothú i measc daoine óga mar ghníomhaithe ar son an athraithe chun an comhshaol a chosaint, IO C 159, 12.4.2022, Ich. 9. |
| --- | --- |

—

Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle – An rannpháirteachas a chothú i measc daoine óga mar ghníomhaithe ar son an athraithe chun an comhshaol a chosaint, IO C 159, 12.4.2022, Ich. 9.

| — | Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Nollaig 2021 maidir le Bliain Eorpach na hÓige (2022), IO C 462, 28.12.2021, Ich.1. |
| --- | --- |

—

Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Nollaig 2021 maidir le Bliain Eorpach na hÓige (2022), IO C 462, 28.12.2021, Ich.1.

| — | Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe Rialtais na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, maidir le spásanna sibhialta a chosaint agus a chruthú do dhaoine óga lena n-éascaítear rannpháirtíocht fhóinteach na hóige, IO C 501I, 13.12.2021, Ich. 19. |
| --- | --- |

—

Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe Rialtais na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, maidir le spásanna sibhialta a chosaint agus a chruthú do dhaoine óga lena n-éascaítear rannpháirtíocht fhóinteach na hóige, IO C 501I, 13.12.2021, Ich. 19.

| — | Conclúidí ón gComhairle agus ó Ionadaithe Rialtais na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, maidir leis an rialachas il-leibhéil a neartú agus rannpháirtíocht na ndaoine óga i bpróisis chinnteoireachta á cur chun cinn, IO C 241, 21.6.2021, Ich.3. |
| --- | --- |

—

Conclúidí ón gComhairle agus ó Ionadaithe Rialtais na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, maidir leis an rialachas il-leibhéil a neartú agus rannpháirtíocht na ndaoine óga i bpróisis chinnteoireachta á cur chun cinn, IO C 241, 21.6.2021, Ich.3.

| — | An Coimisiún Eorpach, Páipéar Uaine maidir le haosú: Dlúthpháirtíocht agus freagracht a chothú idir na glúine, COM(2021) 50 final. |
| --- | --- |

—

An Coimisiún Eorpach, Páipéar Uaine maidir le haosú: Dlúthpháirtíocht agus freagracht a chothú idir na glúine, COM(2021) 50 final.

| — | Conclúidí ón gComhairle maidir leis an aosú a phríomhshruthú i mbeartais phoiblí, 6976/21 (2021). |
| --- | --- |

—

Conclúidí ón gComhairle maidir leis an aosú a phríomhshruthú i mbeartais phoiblí, 6976/21 (2021).

| — | Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle maidir leis an bhfeasacht dhaonlathach agus an rannpháirtíocht dhaonlathach a chothú i measc daoine óga san Eoraip, IO C 415, 1.12.2020, Ich. 16. |
| --- | --- |

—

Conclúidí ón gComhairle agus ó ionadaithe rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle maidir leis an bhfeasacht dhaonlathach agus an rannpháirtíocht dhaonlathach a chothú i measc daoine óga san Eoraip, IO C 415, 1.12.2020, Ich. 16.

| — | Conclúidí ón gComhairle agus ó Ionadaithe Rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle maidir le deiseanna a mhéadú do dhaoine óga i gceantair thuaithe agus iargúlta, IO C 193, 9.6.2020, Ich.3. |
| --- | --- |

—

Conclúidí ón gComhairle agus ó Ionadaithe Rialtais na mBallstát ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle maidir le deiseanna a mhéadú do dhaoine óga i gceantair thuaithe agus iargúlta, IO C 193, 9.6.2020, Ich.3.

| — | Rún ón gComhairle agus ó Ionadaithe na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, lena mbunaítear treoirlínte maidir le rialachas Idirphlé Óige an Aontais - Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh 2019-2027, IO C 189, 5.6.2019, Ich. 1. |
| --- | --- |

—

Rún ón gComhairle agus ó Ionadaithe na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, lena mbunaítear treoirlínte maidir le rialachas Idirphlé Óige an Aontais - Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh 2019-2027, IO C 189, 5.6.2019, Ich. 1.

| — | Rún ó Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus ó Ionadaithe Rialtais na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, maidir le creat don chomhar Eorpach i réimse na hóige: Straitéis an Aontais Eorpaigh i leith na hÓige 2019-2027, IO C 456, 18.12.2018, Ich.1. |
| --- | --- |

—

Rún ó Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus ó Ionadaithe Rialtais na mBallstát, ag teacht le chéile dóibh i dtionól na Comhairle, maidir le creat don chomhar Eorpach i réimse na hóige: Straitéis an Aontais Eorpaigh i leith na hÓige 2019-2027, IO C 456, 18.12.2018, Ich.1.

| — | Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an mBliain Eorpach um Aosú Gníomhach agus Dlúthpháirtíocht idir Ghlúine (2012), IO L 246, 23.9.2011, Ich. 5. |
| --- | --- |

—

Cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an mBliain Eorpach um Aosú Gníomhach agus Dlúthpháirtíocht idir Ghlúine (2012), IO L 246, 23.9.2011, Ich. 5.

| — | Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal New European Bauhaus Beautiful, Sustainable, Together [Bauhaus Eorpach Nua: Ealaíonta, Inbhuanaithe, Cuimsitheach] COM(2021) 573. |
| --- | --- |

—

Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal New European Bauhaus Beautiful, Sustainable, Together [Bauhaus Eorpach Nua: Ealaíonta, Inbhuanaithe, Cuimsitheach] COM(2021) 573.

| — | Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal EU strategy on the rights of the child [Straitéis an Aontais um chearta an linbh] COM/2021/142 final. |
| --- | --- |

—

Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal EU strategy on the rights of the child [Straitéis an Aontais um chearta an linbh] COM/2021/142 final.

| — | Nóta beartais ó Chomhairle na hEorpa um Chaidreamh Eachtrach dar teideal Europe’s Invisible Divides: How COVID-19 is Polarising European Politics [An Eoraip – an deighilt dofheicthe: mar atá polaitíocht na hEorpa á dí-aontú ó chéile ag COVID-19] Meán Fómhair 2021. |
| --- | --- |

—

Nóta beartais ó Chomhairle na hEorpa um Chaidreamh Eachtrach dar teideal Europe’s Invisible Divides: How COVID-19 is Polarising European Politics [An Eoraip – an deighilt dofheicthe: mar atá polaitíocht na hEorpa á dí-aontú ó chéile ag COVID-19] Meán Fómhair 2021.

| — | Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal: Aontas an Chomhionannais: An Straitéis Comhionannais Inscne 2020-2025, COM (2020) 152. |
| --- | --- |

—

Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal: Aontas an Chomhionannais: An Straitéis Comhionannais Inscne 2020-2025, COM (2020) 152.

| — | An Coimisiún Eorpach, Staidéar Mapála ar ghné idirghlúine an spóirt: tuarascáil deiridh chuig an gCoimisiún Eorpach, Oifig na bhFoilseachán, 2020. |
| --- | --- |

—

An Coimisiún Eorpach, Staidéar Mapála ar ghné idirghlúine an spóirt: tuarascáil deiridh chuig an gCoimisiún Eorpach, Oifig na bhFoilseachán, 2020.

| — | An Coimisiún Eorpach, Plean Gníomhaíochta Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta. |
| --- | --- |

—

An Coimisiún Eorpach, Plean Gníomhaíochta Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta.

| — | An Coimisiún Eorpach, Colún Eorpach na gCeart Sóisialta agus a 20 prionsabal. |
| --- | --- |

—

An Coimisiún Eorpach, Colún Eorpach na gCeart Sóisialta agus a 20 prionsabal.

| — | ECFE, Recommendation of the Council on Creating Better Opportunities for Young People [Moladh ón gComhairle maidir le Deiseanna Níos Fearr a Chruthú do Dhaoine Óga] OECD/LEGAL/0474, 10.6. 2022. |
| --- | --- |

—

ECFE, Recommendation of the Council on Creating Better Opportunities for Young People [Moladh ón gComhairle maidir le Deiseanna Níos Fearr a Chruthú do Dhaoine Óga] OECD/LEGAL/0474, 10.6. 2022.

| — | Tuarascáil ECFE (2020), Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for All Generations? [Rialachas don Óige, don Iontaobhas agus don Cheartas idirghlúine: Oiriúnach do Chách?] 22 Samhain 2020. |
| --- | --- |

—

Tuarascáil ECFE (2020), Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for All Generations? [Rialachas don Óige, don Iontaobhas agus don Cheartas idirghlúine: Oiriúnach do Chách?] 22 Samhain 2020.

| — | Tuarascáil ó ECFE dar teideal Youth and COVID-19: Response, Recovery and Resilience [An Óige agus COVID-19: Freagairt, Téarnamh agus Athléimneacht], 11 Meitheamh 2020. |
| --- | --- |

—

Tuarascáil ó ECFE dar teideal Youth and COVID-19: Response, Recovery and Resilience [An Óige agus COVID-19: Freagairt, Téarnamh agus Athléimneacht], 11 Meitheamh 2020.

| — | An Coimisiún Eorpach, Doiciméad Inmheánach Oibre de chuid an Choimisiúin, Treoirlínte maidir le Rialáil Níos Fearr, SWD(2021) 305 final, 3 Samhain 2021. |
| --- | --- |

—

An Coimisiún Eorpach, Doiciméad Inmheánach Oibre de chuid an Choimisiúin, Treoirlínte maidir le Rialáil Níos Fearr, SWD(2021) 305 final, 3 Samhain 2021.

| — | United Nations, Youth Strategy Youth 2030: Working with and for young people [Na Náisiúin Aontaithe, Straitéis don Óige 2030: Ag obair le daoine óga agus ar a son.] |
| --- | --- |

—

United Nations, Youth Strategy Youth 2030: Working with and for young people [Na Náisiúin Aontaithe, Straitéis don Óige 2030: Ag obair le daoine óga agus ar a son.]

| — | Deležan Tomaž, Derailing modern democracies: the case of youth absence from an intergenerational perspective [Daonlathas na linne á chur de dhroim seoil: easpa na n-óg ó dhearcadh idirghlúine] Annales, 2018. |
| --- | --- |

—

Deležan Tomaž, Derailing modern democracies: the case of youth absence from an intergenerational perspective [Daonlathas na linne á chur de dhroim seoil: easpa na n-óg ó dhearcadh idirghlúine] Annales, 2018.

| — | Deležan Tomaž, Intergenerational dialogue for democracy [An tIdirphlé idirghlúine ar son an daonlathais]. International IDEA: Plépháipéar 1/2017. |
| --- | --- |

—

Deležan Tomaž, Intergenerational dialogue for democracy [An tIdirphlé idirghlúine ar son an daonlathais]. International IDEA: Plépháipéar 1/2017.

| — | Letter to EU Institutions [Litir chuig institiúidí an Aontais] Tuistí Don Todhchaí san Eoraip, an 12 Meitheamh 2020. |
| --- | --- |

—

Letter to EU Institutions [Litir chuig institiúidí an Aontais] Tuistí Don Todhchaí san Eoraip, an 12 Meitheamh 2020.

(b)   SAINMHÍNITHE AR NA PRÍOMHCHOINCHEAPA CHUN CRÍCHE NA gCONCLÚIDÍ SEO

Ciallaíonn “an ghné idirghlúine a chur chun cinn i gceapadh beartas don óige agus sa soláthar a dhéantar don obair óige” idirphlé idirghlúine, dlúthpháirtíocht idirghlúine agus ceartas/cothromas idirghlúine i réimse na hóige a chur chun cinn laistigh de shainordú Straitéis an Aontais i leith na hÓige 2019-2027 trí bhíthin a leanas:

| — | beartais nuálacha trasearnálacha don óige (mar shampla lena mbunaítear an ghné idirghlúine mar cheann de na tosaíochtaí cothrománacha, na colúin, nó na spriocanna straitéiseacha nó oibríochtúla i ndoiciméid bheartas na hóige) lena gcothaítear an t-idirphlé i bpróisis chinnteoireachta chun a chur ar chumas daoine óga deis chomhionann a bheith acu i gcinntí a dhéanann difear dá saol, agus ar an gcaoi sin éagsúlacht aoise agus cothromas aoise sa saol poiblí a chur chun cinn ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach, náisiúnta agus Eorpach. |
| --- | --- |

—

beartais nuálacha trasearnálacha don óige (mar shampla lena mbunaítear an ghné idirghlúine mar cheann de na tosaíochtaí cothrománacha, na colúin, nó na spriocanna straitéiseacha nó oibríochtúla i ndoiciméid bheartas na hóige) lena gcothaítear an t-idirphlé i bpróisis chinnteoireachta chun a chur ar chumas daoine óga deis chomhionann a bheith acu i gcinntí a dhéanann difear dá saol, agus ar an gcaoi sin éagsúlacht aoise agus cothromas aoise sa saol poiblí a chur chun cinn ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach, náisiúnta agus Eorpach.

| — | saibhriú a dhéanamh ar an soláthar a dhéantar don obair óige trí dhlúthpháirtíocht agus idirphlé idirghlúine a chomhtháthú i ngníomhaíochtaí oibre don óige agus i ngníomhaíochtaí saorálaíochta. |
| --- | --- |

—

saibhriú a dhéanamh ar an soláthar a dhéantar don obair óige trí dhlúthpháirtíocht agus idirphlé idirghlúine a chomhtháthú i ngníomhaíochtaí oibre don óige agus i ngníomhaíochtaí saorálaíochta.

ciallaíonn “idirphlé idirghlúine” spás nó deis rannpháirtíochta idirghníomhach agus shábháilte lena dtugtar le chéile glúine níos óige agus glúine níos sine chun eolas comhroinnte agus taithí chomhchoiteann a chruthú. Féadfar é seo a dhéanamh trí shásraí éagsúla (mar shampla, suirbhéanna, cruinnithe, cruinnithe comhchéime, painéil saoránach, fóraim, nó comhairlí comhairleacha) ar mhaithe lena leanas a bhaint amach: ardleibhéal sa tsaoránacht eolasach agus sa chinnteoireacht chomhroinnte, mar aon le comhtháthú an chothromais idirghlúine agus phrionsabail an cheartais sna leibhéil éagsúla rialachais.

Ciallaíonn “comhionannas idirghlúine” an leibhéal céanna deiseanna agus cúnaimh a chur ar fáil do gach aoisghrúpa sa tsochaí. Áirithítear leis go bhfuil na cearta agus na freagrachtaí céanna ag gach aoisghrúpa.

Ciallaíonn “cothromas idirghlúine” nach mór a aithint go bhfuil riachtanais éagsúla ag aoisghrúpaí éagsúla agus nach mór coigeartuithe a dhéanamh ar mhíchothromaíochtaí. Tá an próiseas leanúnach; ní mór bacainní a dhéantar go toiliúil agus neamhthoiliúil a eascraíonn as claontacht nó as struchtúir chórasacha a shainaithint agus a shárú. Ciallaíonn “cothromas” leibhéil éagsúla tacaíochta agus cúnaimh a chur ar fáil ag brath ar riachtanais nó cumais shonracha na n-aoisghrúpaí éagsúla. Áirithítear leis go dtugtar do gach aoisghrúpa na hacmhainní a theastaíonn uathu chun na deiseanna céanna a bheith acu.

Tagraíonn “ceartas idirghlúine” do chothroime idirghlúine atá bunaithe ar an smaoineamh nár cheart go laghdódh saothrú leasa ag an nglúin reatha na deiseanna le haghaidh dea-shaol cuibhiúil do na glúine ina dhiaidh sin (na Náisiúin Aontaithe, 2013 (1)). I gcomhthéacs na gConclúidí seo ón gComhairle, déantar cur síos sa cheartas idirghlúine ar an gcaidreamh idir glúine na linne seo, i.e. idir glúine níos óige agus glúine níos sine.

Tagraíonn “dlúthpháirtíocht idirghlúine” do thacaíocht fhrithpháirteach agus do chomhar idir aoisghrúpaí éagsúla chun sochaí a bhaint amach ina mbeidh ról ag daoine de gach aois i gcomhréir lena riachtanais agus lena n-acmhainneachtaí agus inar féidir leo tairbhe a bhaint as dul chun cinn eacnamaíoch agus sóisialta a bpobail ar bhonn comhionann.

(c)   ACHOIMRE AR THUARASCÁIL CHRÍOCHNAITHEACH NA gCOMHAIRLIÚCHÁN NÁISIÚNTA ARNA nDÉANAMH FAOIN 9Ú TIMTHRIALL AR IDIRPHLÉ ÓIGE AN AONTAIS EORPAIGH:

Bhí céim chomhairliúcháin an 9ú timthriall ar Idirphlé Óige an Aontais Eorpaigh (EUYD9) ar siúl ó mhí Eanáir go mí Lúnasa 2022. Cuimsítear san achoimre seo ar thorthaí EUYD9 gníomhaíochtaí comhairliúcháin a rinne na Meithleacha Náisiúnta, an t-ionchur ó Eagraíochtaí Idirnáisiúnta Neamhrialtasacha don Óige atá rannpháirteach in EUYD9, agus torthaí Chomhdháil Óige an Aontais Eorpaigh i bPrág, Poblacht na Seice (2). Tá torthaí bhailiúchán meántéarma na ndea-chleachtas (3) ann freisin.

Torthaí fhothéama 1: “Faisnéis agus oideachas”

Dar leis na daoine óga a ghlac páirt sna comhairliúcháin, ba cheart na foinsí faisnéise agus na deiseanna chun foghlaim faoin athrú aeráide:

| — | a bheith fabhrach don aos óg, inrochtana agus ar fáil i réimse formáidí agus teangacha. |
| --- | --- |

—

a bheith fabhrach don aos óg, inrochtana agus ar fáil i réimse formáidí agus teangacha.

| — | a bheith in ann ábharthacht an athraithe aeráide do shaol réimse éagsúil daoine óga a léiriú. |
| --- | --- |

—

a bheith in ann ábharthacht an athraithe aeráide do shaol réimse éagsúil daoine óga a léiriú.

| — | a bheith cuimsitheach, iontaofa agus eolaíochtbhunaithe, ba cheart dóibh raon ábhar comhshaoil a chlúdach agus próisis pholaitiúla agus forbairtí a bhaineann le hinbhuanaitheacht a thaispeáint. |
| --- | --- |

—

a bheith cuimsitheach, iontaofa agus eolaíochtbhunaithe, ba cheart dóibh raon ábhar comhshaoil a chlúdach agus próisis pholaitiúla agus forbairtí a bhaineann le hinbhuanaitheacht a thaispeáint.

| — | ba cheart dóibh aird a tharraingt ar na naisc idir an t-athrú aeráide agus an neamhionannas, naisc nach raibh a lán daoine óga ar an eolas fúthu sna comhairliúcháin. |
| --- | --- |

—

ba cheart dóibh aird a tharraingt ar na naisc idir an t-athrú aeráide agus an neamhionannas, naisc nach raibh a lán daoine óga ar an eolas fúthu sna comhairliúcháin.

| — | ba cheart dóibh dul níos faide ná faisnéis a roinnt agus é a bheith mar aidhm acu daoine óga a spreagadh agus a chumhachtú chun gníomhú ar son na hinbhuanaitheachta, lena n-áirítear trí ghníomhaíocht pholaitiúil agus trí roghanna inbhuanaithe stíle maireachtála a dhéanamh. |
| --- | --- |

—

ba cheart dóibh dul níos faide ná faisnéis a roinnt agus é a bheith mar aidhm acu daoine óga a spreagadh agus a chumhachtú chun gníomhú ar son na hinbhuanaitheachta, lena n-áirítear trí ghníomhaíocht pholaitiúil agus trí roghanna inbhuanaithe stíle maireachtála a dhéanamh.

| — | ba cheart dóibh “teachtaireachtaí apacailipteacha” a chothaíonn easpa dóchais agus a imríonn drochthionchar ar mheabhairshláinte daoine óga a sheachaint. |
| --- | --- |

—

ba cheart dóibh “teachtaireachtaí apacailipteacha” a chothaíonn easpa dóchais agus a imríonn drochthionchar ar mheabhairshláinte daoine óga a sheachaint.

Chun deiseanna foghlama maidir le hinbhuanaitheacht a mhéadú, moladh gur cheart úsáid níos fearr a bhaint as scoileanna, agus as na hábhair a chuirtear san áireamh ina gcuraclaim. Cé gurbh iad na scoileanna an fóram is mó a moladh do na deiseanna sin, bhí an tsochaí shibhialta, clubanna óige, eagraíochtaí óige, uirlisí digiteacha agus cláir idir piaraí i measc na dtimpeallachtaí foghlama tairbhiúla a sainaithníodh freisin. Tarraingíodh anuas an gá atá le cistiú don obair óige agus d’eagraíochtaí óige chun cur leis na deiseanna foghlama a bhaineann leis an inbhuanaitheacht.

Torthaí fhothéama 2: “Gníomhaíocht agus cumhachtú”

Is tuairim chomhchoiteann i measc rannpháirtithe an chomhairliúcháin é go bhfuil easpa gníomhaíochta léirithe ag lucht ceaptha beartas agus polaiteoirí maidir le saincheisteanna inbhuanaitheachta agus comhshaoil, agus nach bhfuil ach bealaí an-teoranta ag daoine óga chun cinnteoirí a thabhairt chun cuntais ar na hábhair sin. Bhí mímhuinín agus míshástacht ina measc i leith polaiteoirí. Bhí go leor daoine óga, ach ní iad go léir, in ann sásraí rannpháirtíochta éagsúla atá ann a shainaithint, (e.g. agóidí, achainíocha, eagraíochtaí na sochaí sibhialta). Go ginearálta, áfach, dúradh gur theip ar na sásraí sin athrú a dhéanamh ar mhaithe leis an inbhuanaitheacht, mar gheall ar easpa gníomhaíochta an lucht ceaptha beartas ábhartha. Níor aithníodh go forleathan go raibh cineálacha sonracha meicníochta áirithe níos éifeachtaí ná cineálacha eile. Dúirt daoine óga a bhfuil baint acu le struchtúir fhoirmiúla (e.g. comhairlí óige, boird chomhairleacha) go raibh tionchar éigin ag na struchtúir sin nuair a bhí siad leabaithe i gceapadh beartas. Mar sin féin, ní raibh a lán daoine óga ar an eolas faoi na struchtúir sin. Deirtear gur cuireadh feabhas ar dheiseanna chun cinnteoirí a thabhairt chun cuntais trí na nithe seo a leanas a dhéanamh:

| — | lucht ceaptha beartas a bheith ag gealladh go ndéanfaí gníomhaíocht níos fairsinge bunaithe ar thorthaí na sásraí rannpháirtíochta. |
| --- | --- |

—

lucht ceaptha beartas a bheith ag gealladh go ndéanfaí gníomhaíocht níos fairsinge bunaithe ar thorthaí na sásraí rannpháirtíochta.

| — | inrochtaineacht na sásraí rannpháirtíochta a fheabhsú, a áirithiú go ndíríonn siad ar ábhair imní grúpaí imeallaithe chomh maith le saincheisteanna tromlaigh, agus go gcuireann siad ar chumas daoine óga imeallaithe róil cheannaireachta a ghlacadh. |
| --- | --- |

—

inrochtaineacht na sásraí rannpháirtíochta a fheabhsú, a áirithiú go ndíríonn siad ar ábhair imní grúpaí imeallaithe chomh maith le saincheisteanna tromlaigh, agus go gcuireann siad ar chumas daoine óga imeallaithe róil cheannaireachta a ghlacadh.

| — | líon na ndeiseanna rannpháirtíochta maidir leis an inbhuanaitheacht a mhéadú, go háirithe idirphlé neamhfhoirmiúil agus rialta le hionadaithe tofa. |
| --- | --- |

—

líon na ndeiseanna rannpháirtíochta maidir leis an inbhuanaitheacht a mhéadú, go háirithe idirphlé neamhfhoirmiúil agus rialta le hionadaithe tofa.

| — | comhairlí óige a chur chun cinn agus a chosaint trí acmhainní a mhéadú, tuilleadh comhairlí óige áitiúla a bhunú agus tacaíocht reachtach a áirithiú. |
| --- | --- |

—

comhairlí óige a chur chun cinn agus a chosaint trí acmhainní a mhéadú, tuilleadh comhairlí óige áitiúla a bhunú agus tacaíocht reachtach a áirithiú.

Torthaí fhothéama 3: “Rialachas”

Ag Comhdhálacha Óige EUYD9 sa Fhrainc agus i bPoblacht na Seice agus ag cruinniú neamhfhoirmiúil na n-airí an 22 Eanáir 2022 in Strasbourg, sainaithníodh ábhair imní a chuir daoine óga in iúl maidir le snas óige. Ní raibh na daoine óga a ghlac páirt sa chéim chomhairliúcháin chomh heolach céanna ar an gcoincheap, ach is minic a bhí siad in ann é a aithint. Dúradh gurb é atá i gceist le snas óige rannpháirtíocht idir polaiteoirí nó lucht ceaptha beartas agus daoine óga nach bhfuil fíorfhéidearthacht ann go dtarlódh athrú polaitiúil mar gheall uirthi, cé go mbítear ag súil go mbeidh. Sainaithníodh sna comhairliúcháin gur féidir le sásraí rannpháirtíochta snas óige a laghdú tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:

| — | trédhearcacht agus infheictheacht a mhéadú trí fhaisnéis shoiléir a thabhairt do dhaoine óga maidir lena indéanta atá sé a n-éilimh a chur chun feidhme, agus trína áirithiú go ndéanfar gealltanais lucht ceaptha beartas a thaifeadadh agus a chur chun cinn go poiblí. |
| --- | --- |

—

trédhearcacht agus infheictheacht a mhéadú trí fhaisnéis shoiléir a thabhairt do dhaoine óga maidir lena indéanta atá sé a n-éilimh a chur chun feidhme, agus trína áirithiú go ndéanfar gealltanais lucht ceaptha beartas a thaifeadadh agus a chur chun cinn go poiblí.

| — | obair leantach agus aiseolas a chur ar fáil do dhaoine óga maidir leis na gníomhaíochtaí a rinne lucht ceaptha beartas tar éis dóibh dul i mbun gníomhaíochtaí rannpháirtíochta le lucht ceaptha beartas, tuairisciú poiblí a dhéanamh ar na hathruithe a baineadh amach, nó údar maith a thabhairt leis an easpa athruithe a baineadh amach faoi sprioc-amanna ar leith, agus dul i mbun idirphlé leanúnach le daoine óga. |
| --- | --- |

—

obair leantach agus aiseolas a chur ar fáil do dhaoine óga maidir leis na gníomhaíochtaí a rinne lucht ceaptha beartas tar éis dóibh dul i mbun gníomhaíochtaí rannpháirtíochta le lucht ceaptha beartas, tuairisciú poiblí a dhéanamh ar na hathruithe a baineadh amach, nó údar maith a thabhairt leis an easpa athruithe a baineadh amach faoi sprioc-amanna ar leith, agus dul i mbun idirphlé leanúnach le daoine óga.

| — | naisc níos comhsheasmhaí agus níos láidre a fhorbairt idir sásraí rannpháirtíochta agus earnálacha beartais a bhaineann leis an inbhuanaitheacht. |
| --- | --- |

—

naisc níos comhsheasmhaí agus níos láidre a fhorbairt idir sásraí rannpháirtíochta agus earnálacha beartais a bhaineann leis an inbhuanaitheacht.

Torthaí fhothéama 4: “Soghluaisteacht agus dlúthpháirtíocht”

Sa chomhairliúchán, fiafraíodh de dhaoine óga ó raon éagsúil cúlraí imeallaithe cad a d’fhéadfadh a chur ar a gcumas leas a bhaint as deiseanna soghluaisteachta ar fud an Aontais a bhaineann leis an gcomhshaol. Ba shaincheist mhór iad bacainní airgeadais nó bacainní airgeadais a mheastar a bheith ann. Áiríodh leo sin costais dhíreacha, gan a bheith in ann sos a ghlacadh ón bhfostaíocht nó a bheith i mbaol cúnamh leasa shóisialaigh a chailleadh. Bhí tionchar freisin ag bacainní teanga agus easpa faisnéise inrochtana faoi dheiseanna. Mheas roinnt daoine óga nach raibh deiseanna soghluaisteachta an Aontais ceaptha do dhaoine óga óna gcúlra siúd. Bhí claonadh ann chomh maith díriú ar riachtanais saoil láithreacha nó ar shaincheisteanna áitiúla seachas ar ábhair comhshaoil freisin. Shainaithin na daoine óga a ndeachthas i gcomhairle leo gur gá an méid seo a leanas a dhéanamh:

| — | an tairseach chun rochtain a fháil ar dheiseanna a ísliú trí chostais a bhaint, deiseanna gearrthéarmacha (idir 2 lá nó 3 lá) a thairiscint, nósanna imeachta riaracháin a shimpliú, agus nascadh go díreach trí scoileanna nó trí thionscadail áitiúla. |
| --- | --- |

—

an tairseach chun rochtain a fháil ar dheiseanna a ísliú trí chostais a bhaint, deiseanna gearrthéarmacha (idir 2 lá nó 3 lá) a thairiscint, nósanna imeachta riaracháin a shimpliú, agus nascadh go díreach trí scoileanna nó trí thionscadail áitiúla.

| — | maoiniú agus tacaíocht a mhéadú do na heagraíochtaí a chuireann tionscadail soghluaisteachta agus dlúthpháirtíochta chun cinn. |
| --- | --- |

—

maoiniú agus tacaíocht a mhéadú do na heagraíochtaí a chuireann tionscadail soghluaisteachta agus dlúthpháirtíochta chun cinn.

| — | díriú ar thionscnaimh áitiúla chomhshaoil a bhaineann le pobail na ndaoine óga imeallaithe féin agus a imríonn tionchar acu orthu. |
| --- | --- |

—

díriú ar thionscnaimh áitiúla chomhshaoil a bhaineann le pobail na ndaoine óga imeallaithe féin agus a imríonn tionchar acu orthu.

| — | poiblíocht agus for-rochtain a mhéadú, lena n-áirítear deiseanna soghluaisteachta a sholáthar do scoileanna, chomh maith le bheith ag obair le heagraíochtaí, le gairmithe agus le rannpháirtithe a bhí ann roimhe seo agus a bhfuil “ceangail mhuiníne” acu le daoine óga in imthosca imeallaithe. |
| --- | --- |

—

poiblíocht agus for-rochtain a mhéadú, lena n-áirítear deiseanna soghluaisteachta a sholáthar do scoileanna, chomh maith le bheith ag obair le heagraíochtaí, le gairmithe agus le rannpháirtithe a bhí ann roimhe seo agus a bhfuil “ceangail mhuiníne” acu le daoine óga in imthosca imeallaithe.

| — | béim a leagan ar na buntáistí pearsanta a bhaineann le páirt a ghlacadh, go háirithe maidir le hinfhostaitheacht agus scileanna fostaíochta, agus deiseanna a dhéanamh níos tarraingtí. |
| --- | --- |

—

béim a leagan ar na buntáistí pearsanta a bhaineann le páirt a ghlacadh, go háirithe maidir le hinfhostaitheacht agus scileanna fostaíochta, agus deiseanna a dhéanamh níos tarraingtí.

| — | tacaíocht ghairmiúil sholúbtha ardcháilíochta a chur ar fáil a bheidh in ann freastal ar riachtanais éagsúla inrochtaineachta, lena n-áirítear acmhainní a chur ar fáil d’eagraíochtaí a oibríonn le daoine óga i gcúinsí imeallaithe chun tacú le deiseanna soghluaisteachta comhshaoil. |
| --- | --- |

—

tacaíocht ghairmiúil sholúbtha ardcháilíochta a chur ar fáil a bheidh in ann freastal ar riachtanais éagsúla inrochtaineachta, lena n-áirítear acmhainní a chur ar fáil d’eagraíochtaí a oibríonn le daoine óga i gcúinsí imeallaithe chun tacú le deiseanna soghluaisteachta comhshaoil.

Torthaí fhothéama 5: “Rochtain ar bhonneagar”

Aithníodh teorainneacha airgeadais mar cheann de na príomhthosca a chuireann cosc ar dhaoine óga roghanna maireachtála níos inbhuanaithe a dhéanamh. D’iarr na rannpháirtithe a ndeachthas i gcomhairle leo go ndéanfaí bonneagar inbhuanaithe a fhorbairt a bheadh inacmhainne do dhaoine óga. Leagadh béim freisin ar an easpa bonneagair i gcoitinne i gceantair thuaithe. I measc na gcineálacha bonneagair a iarradh bhí:

| — | iompar poiblí inacmhainne feabhsaithe mar aon le saoráidí rothaíochta níos sábháilte agus níos forleithne, agus iad a bheith mar roghanna inmharthana i gcomparáid le carranna. |
| --- | --- |

—

iompar poiblí inacmhainne feabhsaithe mar aon le saoráidí rothaíochta níos sábháilte agus níos forleithne, agus iad a bheith mar roghanna inmharthana i gcomparáid le carranna.

| — | roghanna tithíochta atá inrochtana ó thaobh airgeadais de, mar dúirt daoine óga go raibh bacainní airgeadais ina gcúis mhór le deacrachtaí a bheith acu le hinbhuanaitheacht a chur san áireamh agus tithíochta á roghnú acu. |
| --- | --- |

—

roghanna tithíochta atá inrochtana ó thaobh airgeadais de, mar dúirt daoine óga go raibh bacainní airgeadais ina gcúis mhór le deacrachtaí a bheith acu le hinbhuanaitheacht a chur san áireamh agus tithíochta á roghnú acu.

| — | níos mó spásanna poiblí oscailte glasa agus fuinneamh inathnuaite a chur chun cinn. |
| --- | --- |

—

níos mó spásanna poiblí oscailte glasa agus fuinneamh inathnuaite a chur chun cinn.

| — | roghanna inacmhainne inbhuanaithe bia agus tomhaltais, lena n-áirítear athchúrsáil agus athúsáid. Bhí sé sin tábhachtach do go leor daoine óga, ach ní raibh sé chomh tábhachtach céanna le moltaí eile. |
| --- | --- |

—

roghanna inacmhainne inbhuanaithe bia agus tomhaltais, lena n-áirítear athchúrsáil agus athúsáid. Bhí sé sin tábhachtach do go leor daoine óga, ach ní raibh sé chomh tábhachtach céanna le moltaí eile.

Ag Comhdháil Óige an Aontais i bPrág, sainaithníodh ról do bheartas na hóige, agus d’earnáil na hóige chun tacú le rannpháirtíocht daoine óga sna réimsí beartais a bhfuil baint níos dírí acu leis an mbonneagar, amhail iompar, tithíocht, pleanáil uirbeach, fuinneamh agus talmhaíocht.

Torthaí an téama trasghearrtha: Idirphlé idirghlúine

Aithníodh ag Comhdháil Óige an Aontais i bPrág nach “saincheisteanna óige” iad an inbhuanaitheacht agus an cuimsiú, ach gur saincheisteanna iad a bhfuil tionchar acu ar an tsochaí ar fad. Dá bhrí sin, dúradh go raibh gá le hidirphlé idirghlúine d’fhonn a bheith i gcomhréir leis an dea-chleachtas ceaptha beartas. Ní raibh aon éileamh láidir ar idirphlé idirghlúine i gcomhairliúcháin EUYD9, ach bhí méid áirithe tacaíochta ann dó nuair a cuireadh an t-ábhar faoi bhráid na ndaoine óga a bhí rannpháirteach. Dúradh go bhféadfadh an t-idirphlé idirghlúine an méid seo a leanas a bhaint amach:

| — | aitheantas a dhlisteanú agus a fhorbairt d’ábhair imní agus iarrachtaí daoine óga i leith saincheisteanna inbhuanaitheachta. |
| --- | --- |

—

aitheantas a dhlisteanú agus a fhorbairt d’ábhair imní agus iarrachtaí daoine óga i leith saincheisteanna inbhuanaitheachta.

| — | dlúthpháirtíocht agus tacaíocht fhrithpháirteach a fhorbairt idir na glúine. |
| --- | --- |

—

dlúthpháirtíocht agus tacaíocht fhrithpháirteach a fhorbairt idir na glúine.

| — | foghlaim idirghlúine a chur chun cinn agus a chur ar chumas daoine óga tionchar a imirt ar thuairimí na nglún scothaosta maidir leis an inbhuanaitheacht. |
| --- | --- |

—

foghlaim idirghlúine a chur chun cinn agus a chur ar chumas daoine óga tionchar a imirt ar thuairimí na nglún scothaosta maidir leis an inbhuanaitheacht.

Dúradh nár cheart go gcuirfí idirphlé idirghlúine in ionad na sásraí rannpháirtíochta óige atá ann cheana, nó in ionad an idirphlé dhírigh idir daoine óga agus lucht ceaptha beartas, ach gur cheart é a bheith ar siúl taobh leis na gníomhaíochtaí sin.

---

(1)  Na Náisiúin Aontaithe, dlúthpháirtíocht idirghlúine agus riachtanais na nglún atá le teacht, Tuarascáil ón Ardrúnaí, A/68/322, 2013.

(2)  An 9ú timthriall ar Chomhdháil Óige an Aontais Eorpaigh, Prág, Poblacht na Seice. Tuarascáil Chríochnaitheach na Comhdhála: Plé maidir le hInbhuanaitheacht agus Cuimsiú, an 25 Iúil 2022.

(3)  Tuarascáil Mheántéarma EUYD9. Dea-chleachtais agus Próisis Chomhairliúcháin, an 30 Meitheamh 2022.

---

An Coimisiún Eorpach

| 29.12.2022 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 495/66 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 495/66

---

Rátaí malairte an euro (1)

28 Nollaig 2022

(2022/C 495/04)

1 euro =

| | Airgeadra | Ráta malairte |
| --- | --- | --- |
| USD | dollar na Stát Aontaithe | 1,0640 |
| JPY | yen na Seapáine | 142,21 |
| DKK | krone na Danmhairge | 7,4365 |
| GBP | punt steirling | 0,88058 |
| SEK | krona na Sualainne | 11,1038 |
| CHF | franc na hEilvéise | 0,9863 |
| ISK | króna na hÍoslainne | 151,90 |
| NOK | krone na hIorua | 10,4495 |
| BGN | lev na Bulgáire | 1,9558 |
| CZK | koruna Phoblacht na Seice | 24,252 |
| HUF | forint na hUngáire | 403,30 |
| PLN | zloty na Polainne | 4,7008 |
| RON | leu na Rómáine | 4,9460 |
| TRY | lira na Tuirce | 19,9144 |
| AUD | dollar na hAstráile | 1,5660 |
| CAD | dollar Cheanada | 1,4361 |
| HKD | dollar Hong Cong | 8,2931 |
| NZD | dollar na Nua-Shéalainne | 1,6772 |
| SGD | dollar Shingeapór | 1,4323 |
| KRW | won na Cóiré Theas | 1 348,59 |
| ZAR | rand na hAfraice Theas | 18,2890 |
| CNY | renminbi-yuan na Síne | 7,4224 |
| HRK | kuna na Cróite | 7,5365 |
| IDR | rupiah na hIndinéise | 16 765,93 |
| MYR | ringgit na Malaeisia | 4,7055 |
| PHP | peso na nOileán Filipíneach | 59,613 |
| RUB | rúbal na Rúise | |
| THB | baht na Téalainne | 36,953 |
| BRL | real na Brasaíle | 5,6109 |
| MXN | peso Mheicsiceo | 20,6856 |
| INR | rúipí na hIndia | 88,0943 |

Airgeadra

Ráta malairte

USD

dollar na Stát Aontaithe

1,0640

JPY

yen na Seapáine

142,21

DKK

krone na Danmhairge

7,4365

GBP

punt steirling

0,88058

SEK

krona na Sualainne

11,1038

CHF

franc na hEilvéise

0,9863

ISK

króna na hÍoslainne

151,90

NOK

krone na hIorua

10,4495

BGN

lev na Bulgáire

1,9558

CZK

koruna Phoblacht na Seice

24,252

HUF

forint na hUngáire

403,30

PLN

zloty na Polainne

4,7008

RON

leu na Rómáine

4,9460

TRY

lira na Tuirce

19,9144

AUD

dollar na hAstráile

1,5660

CAD

dollar Cheanada

1,4361

HKD

dollar Hong Cong

8,2931

NZD

dollar na Nua-Shéalainne

1,6772

SGD

dollar Shingeapór

1,4323

KRW

won na Cóiré Theas

1 348,59

ZAR

rand na hAfraice Theas

18,2890

CNY

renminbi-yuan na Síne

7,4224

HRK

kuna na Cróite

7,5365

IDR

rupiah na hIndinéise

16 765,93

MYR

ringgit na Malaeisia

4,7055

PHP

peso na nOileán Filipíneach

59,613

RUB

rúbal na Rúise

THB

baht na Téalainne

36,953

BRL

real na Brasaíle

5,6109

MXN

peso Mheicsiceo

20,6856

INR

rúipí na hIndia

88,0943

---

(1)  Foinse: ráta malairte tagartha arna fhoilsiú ag an mBanc Ceannais Eorpach (BCE).

---