# Publicatieblad C 495/2022

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 495 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 65e jaargang29 december 2022 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 495

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

65e jaargang29 december 2022

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2022/C 495/01 | Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor het delen van kosten en baten in grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten op het gebied van hernieuwbare energie | 1 |
| 2022/C 495/02 | Mededeling van de Commissie betreffende richtsnoeren aan de lidstaten voor het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen voor de periode 2021-2030 | 24 |

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2022/C 495/01

Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor het delen van kosten en baten in grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten op het gebied van hernieuwbare energie

1

2022/C 495/02

Mededeling van de Commissie betreffende richtsnoeren aan de lidstaten voor het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen voor de periode 2021-2030

24

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Raad |
| 2022/C 495/03 | Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het stimuleren van de intergenerationele dimensie in jeugdzaken om de dialoog en de sociale samenhang te bevorderen | 56 |
| | Europese Commissie |
| 2022/C 495/04 | Wisselkoersen van de euro — 28 december 2022 | 66 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

2022/C 495/03

Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het stimuleren van de intergenerationele dimensie in jeugdzaken om de dialoog en de sociale samenhang te bevorderen

56

Europese Commissie

2022/C 495/04

Wisselkoersen van de euro — 28 december 2022

66

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 29.12.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 495/1 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 495/1

---

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Richtsnoeren voor het delen van kosten en baten in grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten op het gebied van hernieuwbare energie

(2022/C 495/01)

INHOUDSOPGAVE

| 1 | Inleiding | 2 |
| --- | --- | --- |

1

| 2 | Ontwerp-elementen voor samenwerking en opties voor financiering | 5 |
| --- | --- | --- |

2

| 3 | Kosten-batenanalyse als basis voor de kosten-batenverdeling | 8 |
| --- | --- | --- |

3

| 4 | Benaderingen van de kosten-batenverdeling | 9 |
| --- | --- | --- |

4

| Beginselen van de kosten-batenverdeling | 10 |
| --- | --- |

| Praktische uitvoering van de kosten-batenverdeling | 12 |
| --- | --- |

| Voorbeelden van samenwerking | 15 |
| --- | --- |

| 5 | Samenvatting van de aanbevelingen voor de kosten-batenanalyse en de kosten-batenverdeling | 18 |
| --- | --- | --- |

5

| 6 | Model van een intergouvernementeel akkoord | 20 |
| --- | --- | --- |

6

| 7 | Bijlage | 22 |
| --- | --- | --- |

7

1   INLEIDING

Deze richtsnoeren zijn bedoeld om lidstaten die bereid zijn grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten op het gebied van de opwekking van hernieuwbare energie aan te gaan, te helpen bij het vinden van een wederzijds voordelige oplossing voor het verdelen van de daarmee samenhangende kosten en baten. In de richtsnoeren worden ontwerp-opties geschetst voor het verdelen van kosten en baten in grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten op het gebied van hernieuwbare energiebronnen en worden aanbevelingen en beste praktijken gegeven, waarbij de lidstaten de nodige flexibiliteit behouden (1). De richtsnoeren kunnen worden toegepast in het kader van het venster van de Connecting Europe Facility (CEF) voor grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie, alsook voor projecten op het gebied van hernieuwbare energiebronnen (HE) die gebruik maken van samenwerkingsmechanismen in het algemeen. De richtsnoeren zijn relevant voor projecten op het gebied van hernieuwbare elektriciteit, hernieuwbare warmte en hernieuwbaar gas.

Wettelijk kader

In de herziene Richtlijn 2018/2001 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (“de richtlijn”) wordt een wettelijk kader vastgesteld voor de ontwikkeling van hernieuwbare energie in de Europese Unie. Zoals bepaald in artikel 3, lid 1, van de richtlijn moeten de lidstaten collectief voldoen aan het bindende algemene streefcijfer van de Unie voor het aandeel energie uit hernieuwbare bronnen in het bruto-eindverbruik van energie in de Unie in 2030. Dit collectieve streefcijfer wordt verwezenlijkt via de nationale bijdragen die alle lidstaten moeten vaststellen als onderdeel van hun geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen. In de richtlijn wordt ook de grensoverschrijdende dimensie van de uitrol van hernieuwbare energie erkend en worden de lidstaten aangemoedigd om in dit verband samen te werken, onder meer door middel van de beschikbare samenwerkingsmechanismen zoals statistische overdrachten, gezamenlijke projecten van lidstaten, gezamenlijke projecten van lidstaten en derde landen of gezamenlijke steunregelingen (2).

Als onderdeel van het meerjarig financieel kader voor de periode 2021–2027 is de CEF Energie aangevuld met een instrument dat de uitrol van grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie moet ondersteunen. Het begrip grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie, zoals gedefinieerd in de CEF-verordening (3), is gebaseerd op de bij de richtlijn ingestelde samenwerkingsmechanismen.

Motieven voor samenwerking

Grensoverschrijdende samenwerking kan de verwezenlijking van de streefcijfers van de Unie en de nationale bijdragen op een meer kostenefficiënte manier vergemakkelijken door de projectpijplijn uit te breiden en tegelijkertijd de lidstaten extra flexibiliteit te bieden om hun streefcijfers te halen. Voorts spelen grensoverschrijdende regio’s een belangrijke rol als “laboratoria van de Europese integratie” (4). Aangezien de lidstaten verschillende geografische en natuurlijke hulpbronnen hebben voor de exploitatie van hernieuwbare energie, verschillen de productiekosten aanzienlijk van land tot land. Een lidstaat (het “gastheerland”) die een overschot aan hernieuwbare energie produceert, d.w.z. meer dan hij nodig heeft om aan de eigen bijdrage te voldoen, kan ervoor kiezen samen te werken met een andere lidstaat (het “afnemende land”) die bereid is de inspanning mede te financieren. Beide hebben baat bij een dergelijke samenwerking. Het gastheerland profiteert van extra financiële en niet-monetaire voordelen in verband met de bouw en de exploitatie van de nieuwe installatie (bv. grotere energievoorzieningszekerheid, werkgelegenheid, positieve overloopeffecten door meer innovatie); het afnemende land doordat het zijn streefcijfer op een kostenefficiëntere manier kan bereiken dan met de mogelijkheden in eigen land. De samenwerkingsmechanismen dragen ook bij tot het delen van beste praktijken, het op elkaar afstemmen van de regelgevingskaders en het stroomlijnen van de administratieve procedure in de lidstaten.

De motieven om te kiezen voor samenwerking op het gebied van duurzame energie verschillen van project tot project. De meest gegeven redenen voor samenwerking zijn het goedkoper kunnen behalen van het streefcijfer, het breder uitrollen van hernieuwbare energie, het bijdragen aan de verbetering van de infrastructuur, het vergroten van de energievoorzieningszekerheid, het verbeteren van de aanvaarding door het publiek van een bepaalde technologie, het (gezamenlijk) testen van innovatieve technologieën of infrastructuuroplossingen en het bevorderen van de marktintegratie van hernieuwbare energie met het oog op de versterking van de interne energiemarkt van de EU.

Bovendien kunnen de marktwaarden voor hernieuwbare energie aanzienlijk verschillen tussen de lidstaten, afhankelijk van onder meer de verschillende opwekkingsmixen, de bestaande capaciteit van de installaties en de omvang van de interconnectie- en de transportcapaciteit van het interne net. Door met elkaar samen te werken kunnen lidstaten met een lagere marktwaarde toegang krijgen tot projecten met een hogere marktwaarde dan hun eigen marktwaarde, waardoor de steunbetalingen lager zijn.

De samenwerking kan plaatsvinden tussen twee of meer landen/regio’s of grensoverschrijdende gebieden (5), waarbij de complexiteit en de coördinatievereisten gewoonlijk toenemen met het aantal betrokken actoren.

| Voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking: wederzijds open veilingen tussen Duitsland en Denemarken (6)

  In 2016 hebben Duitsland en Denemarken twee grensoverschrijdende veilingen voor fotovoltaïsche projecten gehouden, die open stonden voor deelname van projecten in het andere land. De wederzijds open veilingen waren gebaseerd op een samenwerkingsovereenkomst waarover bilateraal was onderhandeld. De open veilingen waren elk gebaseerd op de steunregeling voor fotovoltaïsche projecten in het respectieve land. Voorts bevatte de samenwerkingsovereenkomst ook regelingen met betrekking tot plaatselijke locatiebeperkingen, gegevensuitwisseling en de bijdrage aan de streefcijfers op het gebied van hernieuwbare energie. Wat de verdeling van de kosten betreft, betaalt het veilende land de steunbetalingen aan alle vergunde installaties en ontvangt het de volledige statistieken over hernieuwbare energiebronnen. Hierbij wordt geen rekening gehouden met extra kosten of baten.
  De grensoverschrijdende veilingen hebben geleid tot de vestiging van alle succesvolle projecten in Denemarken. De bij de Duitse open veiling bereikte gunningsprijzen lagen aanzienlijk lager dan bij eerdere Duitse nationale veilingen. In Denemarken werden in dezelfde periode geen nationale veilingen gehouden. Aan de Deense veiling namen geen Duitse projecten deel. Dit had een aantal redenen: voor de projecten in Duitsland was een lage maximumcapaciteit voorzien (slechts 2,4 MW op een totaal veilingvolume van 20 MW), slechts enkele dagen later zou een nationale veiling in Duitsland plaatsvinden, de transactiekosten in verband met het opbouwen van kennis over het Deense veilingsysteem waren hoog, en de in Denemarken gebruikte vaste premie stelde de exploitanten van faciliteiten bloot aan langetermijnrisico’s inzake de elektriciteitsprijzen. Voor de projecten in Denemarken was de deelname aan de Duitse veiling juist aantrekkelijk, omdat er in 2016 geen nationale veilingen voor fotovoltaïsche projecten waren gepland. Waarom de biedingen vanuit Denemarken competitiever waren, is niet duidelijk, maar waarschijnlijk lagen de redenen in de betere fotovoltaïsche hulpbronnen op de locaties die deelnamen aan de veilingen, de mogelijkheid om fotovoltaïsche installaties te bouwen op landbouwgrond (wat in Duitsland is uitgesloten) en het ontbreken van andere opties om binnenlandse steun te ontvangen, wat resulteerde in agressievere biedingen.
  Deze wederzijds open veilingen hebben aangetoond dat een coöperatieve aanpak tussen de lidstaten efficiëntiewinst kan opleveren in vergelijking met nationale veilingen. Voorts maken zij duidelijk dat bij de timing en het opstellen van de samenwerkingsovereenkomst rekening moet worden gehouden met nationale steunregelingen en veilingschema’s. Voorts moeten de landen ook rekening houden met marktregelingen en andere factoren die de kosten van projecten beïnvloeden, om verrassingen bij de verdeling van de gunningen tussen de landen te voorkomen.

  Voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking: gemeenschappelijk certificaatprogramma van Zweden en Noorwegen

  In 2012 werd de grensoverschrijdende steunregeling voor groene elektriciteit tussen Zweden en Noorwegen operationeel, met als doel de groei van hernieuwbare energiebronnen in beide landen te stimuleren. Tot dusver is het de enige gezamenlijke steunregeling die is uitgevoerd in het kader van de samenwerkingsmechanismen waarin de richtlijn hernieuwbare energie voorziet. De inwerkingtreding van de regeling werd voorafgegaan door een lange fase van onderhandelingen tussen beide landen. Het bleek bijzonder moeilijk om overeenstemming te bereiken over een passende verdeling van de kosten en de baten. Een politiek akkoord over een 50:50 lastenverdeling maakte de weg vrij voor het definitieve akkoord.
  De regeling profiteerde van de jarenlange ervaring van Zweden met een vergelijkbare binnenlandse markt voor certificaten. Dit is een marktgebaseerd instrument — de regeling beloont installaties voor de productie van hernieuwbare energie in beide landen door voor elk MWh aan geproduceerde hernieuwbare elektriciteit een groen certificaat toe te kennen dat vervolgens op een markt kan worden verhandeld. Zweedse en Noorse elektriciteitsleveranciers (en sommige eindgebruikers) zijn verplicht certificaten aan te schaffen naar rato van een deel van hun elektriciteitsproductie/-verbruik.
  Gezien het succes van de regeling bij het bereiken (en overschrijden) van de beoogde uitbouw van hernieuwbare energiebronnen — voornamelijk wind- en waterkracht — is de regeling in januari 2022 gesloten voor nieuwe deelnemers. Hoewel de belangrijkste kenmerken van de regeling in beide landen dezelfde waren en Zweden en Noorwegen naar een gezamenlijke productiedoelstelling in TWh streefden, behielden zij ook een zekere flexibiliteit ten aanzien van de parameters van de regeling. Er is ook geen gemeenschappelijke autoriteit die belast is met de uitvoering en het toezicht, maar elk land heeft een eigen binnenlandse instantie aangewezen. Hieruit blijkt dat de erkenning van de behoefte aan flexibiliteit bij het opzetten van een gemeenschappelijke regeling nuttig kan zijn. Bovendien maakten het relatief vergelijkbare potentieel voor hernieuwbare energiebronnen en de vergelijkbare kostenstructuren het gemakkelijker om overeenstemming te bereiken over de hoofdkenmerken van de regeling. Dit geldt ook voor de onderhandelingen over de verdeling van de kosten en de baten, die vaak een grotere uitdaging vormen als de kosten en baten tussen de samenwerkende landen aanzienlijk verschillen. |
| --- |

Voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking: wederzijds open veilingen tussen Duitsland en Denemarken (6)

In 2016 hebben Duitsland en Denemarken twee grensoverschrijdende veilingen voor fotovoltaïsche projecten gehouden, die open stonden voor deelname van projecten in het andere land. De wederzijds open veilingen waren gebaseerd op een samenwerkingsovereenkomst waarover bilateraal was onderhandeld. De open veilingen waren elk gebaseerd op de steunregeling voor fotovoltaïsche projecten in het respectieve land. Voorts bevatte de samenwerkingsovereenkomst ook regelingen met betrekking tot plaatselijke locatiebeperkingen, gegevensuitwisseling en de bijdrage aan de streefcijfers op het gebied van hernieuwbare energie. Wat de verdeling van de kosten betreft, betaalt het veilende land de steunbetalingen aan alle vergunde installaties en ontvangt het de volledige statistieken over hernieuwbare energiebronnen. Hierbij wordt geen rekening gehouden met extra kosten of baten.

De grensoverschrijdende veilingen hebben geleid tot de vestiging van alle succesvolle projecten in Denemarken. De bij de Duitse open veiling bereikte gunningsprijzen lagen aanzienlijk lager dan bij eerdere Duitse nationale veilingen. In Denemarken werden in dezelfde periode geen nationale veilingen gehouden. Aan de Deense veiling namen geen Duitse projecten deel. Dit had een aantal redenen: voor de projecten in Duitsland was een lage maximumcapaciteit voorzien (slechts 2,4 MW op een totaal veilingvolume van 20 MW), slechts enkele dagen later zou een nationale veiling in Duitsland plaatsvinden, de transactiekosten in verband met het opbouwen van kennis over het Deense veilingsysteem waren hoog, en de in Denemarken gebruikte vaste premie stelde de exploitanten van faciliteiten bloot aan langetermijnrisico’s inzake de elektriciteitsprijzen. Voor de projecten in Denemarken was de deelname aan de Duitse veiling juist aantrekkelijk, omdat er in 2016 geen nationale veilingen voor fotovoltaïsche projecten waren gepland. Waarom de biedingen vanuit Denemarken competitiever waren, is niet duidelijk, maar waarschijnlijk lagen de redenen in de betere fotovoltaïsche hulpbronnen op de locaties die deelnamen aan de veilingen, de mogelijkheid om fotovoltaïsche installaties te bouwen op landbouwgrond (wat in Duitsland is uitgesloten) en het ontbreken van andere opties om binnenlandse steun te ontvangen, wat resulteerde in agressievere biedingen.

Deze wederzijds open veilingen hebben aangetoond dat een coöperatieve aanpak tussen de lidstaten efficiëntiewinst kan opleveren in vergelijking met nationale veilingen. Voorts maken zij duidelijk dat bij de timing en het opstellen van de samenwerkingsovereenkomst rekening moet worden gehouden met nationale steunregelingen en veilingschema’s. Voorts moeten de landen ook rekening houden met marktregelingen en andere factoren die de kosten van projecten beïnvloeden, om verrassingen bij de verdeling van de gunningen tussen de landen te voorkomen.

Voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking: gemeenschappelijk certificaatprogramma van Zweden en Noorwegen

In 2012 werd de grensoverschrijdende steunregeling voor groene elektriciteit tussen Zweden en Noorwegen operationeel, met als doel de groei van hernieuwbare energiebronnen in beide landen te stimuleren. Tot dusver is het de enige gezamenlijke steunregeling die is uitgevoerd in het kader van de samenwerkingsmechanismen waarin de richtlijn hernieuwbare energie voorziet. De inwerkingtreding van de regeling werd voorafgegaan door een lange fase van onderhandelingen tussen beide landen. Het bleek bijzonder moeilijk om overeenstemming te bereiken over een passende verdeling van de kosten en de baten. Een politiek akkoord over een 50:50 lastenverdeling maakte de weg vrij voor het definitieve akkoord.

De regeling profiteerde van de jarenlange ervaring van Zweden met een vergelijkbare binnenlandse markt voor certificaten. Dit is een marktgebaseerd instrument — de regeling beloont installaties voor de productie van hernieuwbare energie in beide landen door voor elk MWh aan geproduceerde hernieuwbare elektriciteit een groen certificaat toe te kennen dat vervolgens op een markt kan worden verhandeld. Zweedse en Noorse elektriciteitsleveranciers (en sommige eindgebruikers) zijn verplicht certificaten aan te schaffen naar rato van een deel van hun elektriciteitsproductie/-verbruik.

Gezien het succes van de regeling bij het bereiken (en overschrijden) van de beoogde uitbouw van hernieuwbare energiebronnen — voornamelijk wind- en waterkracht — is de regeling in januari 2022 gesloten voor nieuwe deelnemers. Hoewel de belangrijkste kenmerken van de regeling in beide landen dezelfde waren en Zweden en Noorwegen naar een gezamenlijke productiedoelstelling in TWh streefden, behielden zij ook een zekere flexibiliteit ten aanzien van de parameters van de regeling. Er is ook geen gemeenschappelijke autoriteit die belast is met de uitvoering en het toezicht, maar elk land heeft een eigen binnenlandse instantie aangewezen. Hieruit blijkt dat de erkenning van de behoefte aan flexibiliteit bij het opzetten van een gemeenschappelijke regeling nuttig kan zijn. Bovendien maakten het relatief vergelijkbare potentieel voor hernieuwbare energiebronnen en de vergelijkbare kostenstructuren het gemakkelijker om overeenstemming te bereiken over de hoofdkenmerken van de regeling. Dit geldt ook voor de onderhandelingen over de verdeling van de kosten en de baten, die vaak een grotere uitdaging vormen als de kosten en baten tussen de samenwerkende landen aanzienlijk verschillen.

Belemmeringen voor samenwerking

Ondanks de vastgestelde en goed onderzochte voordelen van samenwerking om gezamenlijk de EU-streefcijfers inzake hernieuwbare energie te bereiken, zijn er sinds 2009 weinig samenwerkingsprojecten daadwerkelijk uitgevoerd waarbij gebruik is gemaakt van de samenwerkingsmechanismen (7) en is het gebruik van de samenwerkingsmechanismen nog gering. Er zijn aanwijzingen (8) dat er nog steeds belemmeringen bestaan voor het gebruik van samenwerkingsmechanismen, die van politieke, technische, juridische en regelgevende, alsmede sociaal-economische en ecologische aard kunnen zijn. De lidstaten en andere belanghebbenden melden ook administratieve belemmeringen in verband met de procedurele stappen die moeten worden doorlopen om een samenwerkingsproject te plannen en uit te voeren, en belemmeringen met betrekking tot het kwantificeren en verdelen van de kosten en de baten. De besprekingen tussen de lidstaten over het gebruik van samenwerkingsmechanismen zijn de laatste jaren echter geïntensiveerd en er worden verschillende potentiële projecten besproken (9). De toegenomen druk om de economie snel koolstof vrij te maken, overeenkomstig de Europese Green Deal, het “Fit for 55”-pakket en het RePowerEU-plan, vraagt om een frequenter gebruik van de samenwerkingsmechanismen.

Toepassingsgebied

Deze richtsnoeren zijn bedoeld om de lidstaten te helpen bij het plannen, opzetten en uitvoeren van grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten met behulp van samenwerkingsmechanismen (10). Door de beschikbare opties en ontwerp-elementen voor het verdelen van de kosten en baten te verduidelijken, wordt beoogd het wegnemen van deze belemmering voor verder gebruik van de samenwerkingsmechanismen te vergemakkelijken.

De vorige richtsnoeren inzake de verdeling van de kosten en baten beperkten zich tot de door het ENTSB-E opgestelde kosten-batenanalyse (KBA) voor projecten voor de ontwikkeling van het net overeenkomstig Verordening (EU) 2022/869 en er waren geen richtsnoeren gericht op de verdeling van de kosten en baten van installaties. Daarom zijn deze richtsnoeren bedoeld om duidelijkheid te verschaffen over de beschikbare opties voor en de mate van vrijheid bij het analyseren en verdelen van de kosten en baten die van toepassing zijn op verschillende technologieën voor hernieuwbare energiebronnen. Hoewel zij beogen de samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie in het algemeen voor alle technologieën voor hernieuwbare energiebronnen te bestrijken, wordt rekening gehouden met aspecten die specifiek zijn voor (radiale) windenergieprojecten op zee, aangezien die samenwerking steeds belangrijker wordt en gepaard gaat met specifieke technische en praktische uitvoeringsproblemen. De kosten-batenanalyse en de verdelingsaspecten van hybride projecten op zee zullen uitgebreid aan bod komen in een voor 2024 gepland document met richtsnoeren voor de coördinatie van de verdeling van de kosten en baten per zeegebied voor energietransmissieprojecten op zee in combinatie met de ontwikkeling van projecten op het gebied van hernieuwbare energieopwekking, alsook voor de verdeling van kosten en baten voor afzonderlijke hybride projecten (11).

Deze richtsnoeren zijn als volgt gestructureerd: Eerst worden de belangrijkste ontwerp-elementen voor steunregelingen voor hernieuwbare energie geschetst, met de nadruk op relevante aspecten voor het verdelen van de kosten en baten in grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten. In het volgende hoofdstuk worden algemene benaderingen en beginselen beschreven van de kosten-batenanalyse als het centrale instrument voor de beoordeling van de algemene maatschappelijke baten van projecten op het gebied van hernieuwbare energie en als voorwaarde voor de verdeling van de kosten en baten. In de richtsnoeren wordt vervolgens informatie verstrekt over de benadering van het verdelen van de kosten en baten tussen de samenwerkende partijen, met aanbevelingen, voorbeelden en beste praktijken. Een blauwdruk voor een samenwerkingsovereenkomst is opgenomen in hoofdstuk 6.

2   ONTWERP-ELEMENTEN VOOR SAMENWERKING EN OPTIES VOOR FINANCIERING

Bij het bereiken van overeenstemming over een samenwerkingsproject zullen de lidstaten een reeks aspecten moeten afstemmen, waaronder de belangrijkste doelstellingen en beginselen van de samenwerking, het (de) samenwerkingsmechanisme(n) dat kan (die kunnen) worden gebruikt om deze doelstellingen te bereiken, alsmede het toepassingsgebied en de voorwaarden van de samenwerking. Wat dit laatste betreft, moeten de lidstaten wellicht een steunregeling kiezen en overeenstemming bereiken over de verdeling van de kosten en baten die het project oplevert. Verschillende ontwerp-elementen van het (de) samenwerkingsmechanisme(n) en de steunregeling (indien van toepassing) kunnen leiden tot verschillende resultaten in termen van kosten en baten.

Zoals hierboven uiteengezet, kunnen de lidstaten verschillende doelstellingen nastreven wanneer zij overeenstemming bereiken over een samenwerkingsproject. In ieder geval zullen zij ervoor willen zorgen dat de samenwerking voor beide partijen voordelig is en dat de kosten en baten worden verdeeld op een wijze die die doelstelling weerspiegelt. De algemene logica is dat de afnemende lidstaat bijdraagt in de steunkosten in ruil voor het ontvangen van statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen. De door de lidstaten nagestreefde subdoelstellingen kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op het verlagen van de kosten van de integratie van duurzame energiebronnen door de uitrol te verschuiven naar landen waar de kosten voor systeemintegratie lager zijn. De gastheerlanden zullen daarentegen ook rekening houden met deze kosten en met de mate waarin deze worden weerspiegeld in de steunbetalingen, dat wil zeggen hetzij ten laste van de ontwikkelaars van hernieuwbare projecten, hetzij ten laste van andere belanghebbenden zoals TSB’s of eindverbruikers. Aangezien de kosten voor de systeemintegratie aanzienlijk kunnen zijn, kunnen de gastheerlanden besluiten een passende compensatie op te nemen.

Keuze van het samenwerkingsmechanisme

De keuze van het samenwerkingsmechanisme hangt af van de specifieke doelstellingen die de lidstaten nastreven. In het algemeen kan worden gesteld dat als de enige doelstelling is om tegen lagere kosten op korte termijn het streefcijfer te behalen, of om met beperkte binnenlandse inspanningen snel een resterende kloof met het streefcijfer te dichten, statistische overdrachten de meest geschikte keuze zijn, aangezien zij de laagste transactiekosten hebben en doorgaans minder complex zijn. Anderzijds leiden statistische overdrachten niet tot de uitrol van extra hernieuwbare capaciteit, tenzij het verkopende land de inkomsten reserveert voor nieuwe projecten voor hernieuwbare energiebronnen.

Gezamenlijke projecten kunnen ook worden nagestreefd als de doelstelling is om (nieuwe) technologieën te ontwikkelen of te testen. Gezamenlijke steunregelingen zijn het meest complexe samenwerkingsmechanisme en brengen de hoogste transactiekosten met zich mee. Gezamenlijke steunregelingen kunnen echter de kostenefficiëntie verbeteren en de marktstabiliteit en -liquiditeit op lange termijn vergroten. Hoe groter de omvang van de samenwerking in projecten voor elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen die in de loop der tijd zal worden gerealiseerd, hoe meer de keuze voor een complex mechanisme gerechtvaardigd is.

Er zij ook op gewezen dat de samenwerkingsmechanismen elkaar niet uitsluiten en dat het de lidstaten vrij staat meer dan één mechanisme binnen één overeenkomst te combineren. Wat de verdeling van de kosten en baten betreft, verdient het aanbeveling de kosten en baten strikt gescheiden te houden per project en projecten niet te combineren en de kosten en baten op te tellen.

Keuze van de steunvorm

Hoewel de marktgerichte uitrol van hernieuwbare energie toeneemt, blijft deze meestal gebaseerd op een steunregeling — dit geldt ook voor grensoverschrijdende samenwerking. In beginsel hebben de lidstaten de keuze tussen het gebruik van de steunregeling van het gastheerland, het openstellen van de steunregeling van de bijdragende lidstaat of het opzetten van een nieuwe op maat gesneden gezamenlijke steunregeling. Er moet dan een reeks ontwerp-elementen voor deze regeling worden vastgesteld. Er zij ook op gewezen dat een steunregeling niet noodzakelijkerwijs daadwerkelijke steunbetalingen inhoudt, aangezien deze overbodig kunnen worden in een situatie waarin er biedingen tegen nultarief zijn, d.w.z. ontwikkelaars die bereid zijn het project zonder subsidies uit te voeren.

Het gebruik van de steunregeling van het gastheerland biedt het voordeel van een naadloze integratie in de nationale regelgeving. De keuze voor de steunregeling van de bijdragende lidstaat leidt er daarentegen toe dat in de lidstaat waar de installatie zich bevindt, twee parallelle regelingen naast elkaar bestaan, hetgeen in strijd kan zijn met de regelgeving. Het opzetten van een nieuwe gezamenlijke steunregeling brengt daarentegen hogere transactiekosten met zich mee, maar heeft het voordeel dat zij geschikt is voor en efficiënter is bij grotere samenwerkingsplannen. In dat geval moet worden vastgesteld welke nationale of regionale instellingen de regeling uitvoeren. De lidstaten kunnen ook de regeling van het gastheerland of bijdragende land als uitgangspunt kiezen, maar voor afzonderlijke aspecten afwijkende ontwerp-elementen overeenkomen.

Bij de vaststelling van een steunregeling moet rekening worden gehouden met de volgende elementen, waarbij moet worden opgemerkt dat de precieze opzet en de specifieke kenmerken per geval zullen verschillen.

Vooronderzoek, locatiekeuze, vergunningverlening en voorontwikkeling

In het algemeen kan een onderscheid worden gemaakt tussen gecentraliseerde (door de overheid geleide) en gedecentraliseerde (door de ontwikkelaars geleide) benaderingen van vooronderzoek, locatiekeuze, vergunningverlening en voorontwikkeling. Bij de gecentraliseerde benadering is het de staat of een overheidsinstantie die deze processen leidt, aanstuurt en de kosten en risico’s ervan draagt (12). In een gedecentraliseerd model worden in een vooraf bepaalde zone locaties geselecteerd, vooraf onderzocht en vooraf ontwikkeld door projectontwikkelaars. Afhankelijk van wie in eerste instantie de kosten draagt voor vooronderzoek, locatiekeuze en voorontwikkeling, kan compensatie nodig zijn.

Regeling voor de verdeling van de netkosten

De samenwerkende lidstaten zullen ook een beslissing moeten nemen over de interface tussen de ontwikkelaars van de projecten inzake hernieuwbare energiebronnen en de TSB’s wat betreft de netregeling. Bij een “ondiepe” kostenverdeling dragen de ontwikkelaars van projecten inzake hernieuwbare energiebronnen de kosten voor aansluiting op het dichtstbijzijnde geschikte aansluitingspunt in het reeds bestaande net, doorgaans een onderstation, en de TSB’s de kosten van de eventueel noodzakelijke netverzwaring. De ondiepe benadering voor kostenverdeling is de goedkoopste optie voor projectontwikkelaars (omdat netverzwaring doorgaans door TSB’s/DSB’s wordt gedragen) en maakt een goede kostentransparantie en -consistentie mogelijk. Projecten kunnen echter vertraging oplopen als gevolg van noodzakelijke verzwaring door TSB’s/DSB’s voordat een aansluiting mogelijk is.

Bij een “diepe” kostenverdeling dragen ontwikkelaars van projecten inzake hernieuwbare energiebronnen alle aansluitingskosten, alsmede eventuele verdere verzwaringskosten als gevolg van de integratie van de nieuwe installatie in het systeem. Een belangrijk nadeel van de regeling voor diepe kostenverdeling is dat de aanloopkosten voor aansluiting zeer hoog kunnen zijn en dat de kosten voor netverzwaring voor ontwikkelaars gewoonlijk onzeker en moeilijk te voorspellen zijn (13). Projectontwikkelaars hoeven bij deze benadering echter vaak geen gebruiksvergoeding te betalen voor lopende netverzwaringen.

Hybride vormen zijn ook mogelijk. Afhankelijk van hun exacte specificatie kunnen hybride modellen nadelen/voordelen van beide regelingen bevatten.

Vormen van financiële steun

De belangrijkste opties voor vormen van financiële steun zijn “operationele steun” en “investeringssteun” (vooraf of periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks). De meest relevante vormen van operationele steun zijn vaste premies en, eenzijdig of tweezijdig variabele premies (contracts for difference) (14).

In het geval van vaste premies is het totale steunbedrag niet afhankelijk van de elektriciteitsprijzen. Vaste premies zijn ook gemakkelijker te beheren, maar hebben als nadeel dat de ontwikkelaars potentieel hoge risico’s dragen wat de marktinkomsten betreft, en geven prikkels om ook te produceren op momenten dat extra productie niet nodig is. Het marktinkomstenrisico op lange termijn kan worden ondervangen met variabele premies, wat echter kan leiden tot in totaal hogere steunkosten als de elektriciteitsprijzen die door de consumenten worden betaald lager zijn dan de uitoefenprijs. In het geval van vooraf of jaarlijks verleende investeringssteun zijn de installaties in beginsel volledig blootgesteld aan de inkomstenrisico’s van de elektriciteitsmarkt.

Investeringssteun verschilt van operationele steun in de zin dat een deel van de investeringskosten van het project wordt vergoed voordat het daadwerkelijk van start gaat en begint te produceren. Hoewel investeringssteun zelden voorkomt op het niveau van de lidstaten, zal deze vorm naar verwachting relevanter worden in het kader van de EU-financieringsmechanismen, zoals de nieuwe financieringslijn voor grensoverschrijdende projecten in het kader van de CEF.

Wanneer een besluit wordt genomen over de opzet van financiële steun, wordt aanbevolen de discussie te beginnen vanuit de bestaande steunregelingen in de betrokken lidstaten, mits ten minste een van de samenwerkende partijen voor de betrokken technologie een nationale regeling heeft. Indien een dergelijke regeling in de samenwerkende staten niet bestaat, kan de ervaring van lidstaten met vergelijkbare kenmerken en doelstellingen als voorbeeld dienen. Bij de vaststelling van de ontwerp-elementen moeten de samenwerkende staten ernaar streven de regelmatige werking en het regelmatige onderhoud van de nieuwe installatie te waarborgen, de noodzakelijke steunkosten gedurende de levensduur ervan tot een minimum te beperken, het risico van over- of ondercompensatie en de financiële risico’s in het algemeen te verminderen en de gevolgen van de steunregeling voor de consument in overweging te nemen.

In geval van grensoverschrijdende samenwerking kunnen de lidstaten gebruik maken van een variabele premie (eenzijdig of tweezijdig), zoals contracts for difference. Contracts for difference zorgen met name voor een stabiele prijs en beperken tegelijkertijd de buitensporige overwinsten die kunnen ontstaan bij zeer hoge marktprijzen. Er zij op gewezen dat wanneer er twee elektriciteitsmarkten met twee verschillende elektriciteitsprijzen bij een project betrokken zijn, dit de berekening van de steunbetalingen voor de regelgever(s) bemoeilijkt en waarschijnlijk de risico’s voor investeerders in projecten inzake hernieuwbare energiebronnen vergroot. Dit verhoogt de administratieve kosten en transactiekosten, waardoor mogelijk compensatiebetalingen nodig zijn waarvan vooraf niet gemakkelijk een raming kan worden gemaakt. Om deze risico’s te beperken moet derhalve vooraf tussen de lidstaten overeenstemming worden bereikt over de referentiemarkt. Indien dergelijke belemmeringen worden overwonnen, kunnen gezamenlijke steunregelingen zorgen voor efficiëntere en lagere steunbedragen bij eventuele noodzakelijke investeringstekorten van projecten inzake hernieuwbare energiebronnen dan nationale steunregelingen, waardoor de totale door de belastingbetalers van elke lidstaat gefinancierde steunbedragen lager zijn.

Hoewel dit niet valt onder de acties die kunnen worden ondernomen door lidstaten die overwegen grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten inzake hernieuwbare energiebronnen uit te voeren, is het relevant op te merken dat promotoren van projecten inzake hernieuwbare energiebronnen toegang kunnen hebben tot andere bronnen van competitieve financiering, zoals EIB-instrumenten of stroomafnameovereenkomsten met de afnemers.

Ontwerp van de aanbesteding/veiling

In het algemeen neemt het belang van administratief vastgestelde tarieven of quota bij steun voor hernieuwbare energie in de EU af, terwijl het aantal veilingen toeneemt. Er zijn talrijke mogelijkheden om aanbestedingen/veilingen op te zetten voor de toewijzing van steun voor hernieuwbare energie. De belangrijkste ontwerp-elementen zijn de veilingtechnologie, het volume, het tijdschema, de omvang van de bieding, het soort steun dat wordt betaald, de prekwalificatie- en gunningscriteria en of aanbestedingen voor meerdere of losse kavels worden uitgeschreven.

In het geval van samenwerking kunnen veilingen verschillende vormen aannemen, met name eenzijdige, wederzijdse en gezamenlijke veilingen. Het gekozen type veiling is op zijn beurt van invloed op het steunmechanisme; bij eenzijdige veilingen wordt bijvoorbeeld de steunregeling van de afnemende of bijdragende lidstaat toegepast, hetgeen neerkomt op een eenzijdige openstelling van de steunregeling voor projecten uit het gastheerland. Bij wederzijdse veilingen stellen beide landen hun respectieve steunregelingen open, terwijl bij gezamenlijke veilingen door de samenwerkende partijen een op maat gemaakte steunregeling wordt opgezet die is afgestemd op alle aspecten van het samenwerkingsproject. Als algemene regel geldt dat de lidstaat die de steunkosten betaalt, de overeenkomstige statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen ontvangt. De lidstaten kunnen ook andere afspraken maken met betrekking tot de termijn voor de overdracht van de streefcijfers en de vraag of de overdracht van aandelen aan de bijdragende lidstaat na afloop van de steunperiode tot het technische einde van de levensduur van de installatie moet doorgaan. Dit heeft gevolgen voor de daaruit voortvloeiende verdeling van de kosten en baten. De lidstaten kunnen bijvoorbeeld overeenkomen dat de installatie na afloop van de steunperiode begint bij te dragen tot het bereiken van het streefcijfer van het gastheerland, ter compensatie van de terbeschikkingstelling van de locatie en de kosten van systeemintegratie.

Financiering van de samenwerking

Naast de keuze van het samenwerkingsmechanisme en (in voorkomend geval) de onderlinge afstemming van de ontwerp-elementen van de steunregeling, zullen de lidstaten ook overeenstemming moeten bereiken over de financiering van de samenwerking en, in voorkomend geval, over de wijze waarop de kosten van de steun worden verhaald (15). De belangrijkste opties voor financiering zijn openbare financieringsbronnen (nationale begrotingen, financieringsmechanismen en fondsen van de EU), aan consumenten door te berekenen steunheffingen of hybride vormen, d.w.z. combinaties daarvan. Terwijl openbare financieringsbronnen in wezen een herverdeling zijn van alle belastingbetalers naar de energieverbruikers, zorgen heffingen voor een herverdeling van de kosten van hernieuwbare energie over de elektriciteitsverbruikers door de elektriciteitsprijs te verhogen. De lidstaten kunnen er ook voor kiezen een deel van de kosten uit één bron te financieren en voor de rest een andere bron te gebruiken. De Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van klimaat, milieubescherming en energie 2022 (16) scheppen het kader voor overheden om de doelstellingen van de Europese Green Deal efficiënt en met minimale concurrentieverstoringen te ondersteunen.

3   KOSTEN-BATENANALYSE ALS BASIS VOOR DE KOSTEN-BATENVERDELING

In de context van samenwerkingsprojecten identificeert en vergelijkt de kosten-batenanalyse systematisch alle gevolgen, positief of negatief, bedoeld of onbedoeld, direct of indirect, van een bepaald samenwerkingsproject. De kosten-batenanalyse bestrijkt in beginsel de effecten van het project in alle betrokken lidstaten.

Om na te gaan of een voorgenomen samenwerkingsproject maatschappelijk nettovoordeel oplevert, moeten de kosten en baten worden bepaald, gekwantificeerd en tegen elkaar worden afgewogen. Wanneer over een bepaalde periode, verdisconteerd tot het heden, de baten groter zijn dan de kosten, heeft het samenwerkingsproject een positieve netto contante waarde (NCW) en wordt het uit maatschappelijk, holistisch oogpunt als voordelig geacht.

Bovendien wordt de NCW van het project vergeleken met die van een alternatief project waarbij hernieuwbare energiebronnen worden ingezet zonder samenwerking (een contrafeitelijk project). Een contrafeitelijk project moet vooral een realistische weergave zijn van de waarschijnlijke alternatieve projectopzet van de projectpromotoren om hun doelstellingen te bereiken, overeenkomstig de Europese en nationale klimaat- en energiedoelstellingen, voor het geval de samenwerking niet doorgaat. Indien de NCW van het samenwerkingsproject groter is dan die van het contrafeitelijke project, wordt het samenwerkingsproject vanuit een systeemperspectief als nuttig geacht en kunnen verdere stappen worden ondernomen.

Om te beslissen of een samenwerkingsproject al dan niet wordt voortgezet, is een uitgebreide kosten-batenanalyse onmisbaar.

Als uitgangspunt voor het uitvoeren van een kosten-batenanalyse kunnen de samenwerkende lidstaten verwijzen naar bestaande methoden en praktijken. In het algemeen omvat dit de Gids voor de kosten-batenanalyse van investeringsprojecten voor het cohesiebeleid 2014–2020 (17) en andere benaderingen zoals de bij de Europese Investeringsbank (EIB) gevolgde benadering van de economische beoordeling van investeringsprojecten (18). Voor opwekkingsfaciliteiten voor hernieuwbare energie worden relevante richtsnoeren gegeven in de KBA-beginselen voor grensoverschrijdende projecten voor hernieuwbare energie in het kader van de CEF, waarin een uitgebreide maar beheersbare reeks indicatoren wordt aanbevolen (19). Voor netontwikkelings- en investeringsprojecten is de meest relevante bron de methodologie voor een kosten-batenanalyse van het gehele energiesysteem die wordt gebruikt voor projecten voor investeringen in het net, overeenkomstig Verordening (EU) 2022/869 (TEN-E) (20). Hierop voortbouwend zal het ENTSB-E een kosten-batenanalyse uitvoeren als onderdeel van het tienjarig netontwikkelingsplan. Voor grensoverschrijdende elektriciteitsinfrastructuur wordt de door het ENTSB-E ontwikkelde en door de Europese Commissie goedgekeurde KBA-methodologie als uitgangspunt genomen.

KBA-indicatoren voor opwekkingsfaciliteiten

Om de transactiekosten zo laag mogelijk te houden, concentreren de samenwerkende partijen de kosten-batenanalyse op de belangrijkste categorieën directe en indirecte kosten en baten van hun potentiële samenwerking. Hoewel er bepaalde indicatoren zijn die waarschijnlijk in alle kosten-batenanalyses moeten worden opgenomen, bijvoorbeeld de opwekkingskosten van energie, beschikken de lidstaten over enige vrijheid om gezamenlijk overeen te komen welke kosten- en batencategorieën zij in aanmerking willen nemen. Als algemene regel geldt: hoe verder het planningsproces gevorderd is, hoe uitgebreider de kosten-batenanalyse en de lijst van in aanmerking genomen indicatoren. In beginsel wordt aanbevolen dat de samenwerkende partijen beginnen met een eenvoudige en minder uitgebreide kosten-batenanalyse, die dan geleidelijk kan worden uitgebreid met meer indicatoren naarmate het proces vordert.

In het algemeen zal bij de overgang van “eenvoudige samenwerking” naar complexere vormen, bv. projecten waarbij infrastructuur en opwekkingsinstallaties worden gecombineerd, de aanpak van de beoordeling van de kosten en baten van de samenwerking ook uitgebreider worden en aanvullende en andere indicatoren omvatten.

Steunkosten hoeven niet in de kosten-batenanalyse te worden opgenomen omdat zij een netto maatschappelijke overdracht vormen, maar de kwantificering ervan reeds in het stadium van de kosten-batenanalyse wordt sterk aanbevolen (21).

Beperkingen van de kosten-batenanalyse

Hoewel een kosten-batenanalyse onmisbaar is om te beslissen of het samenwerkingsproject al dan niet wordt voortgezet, moet worden opgemerkt dat deze een aantal aanzienlijke beperkingen heeft waarmee de samenwerkende partijen rekening moeten houden. Zoals hierboven uiteengezet, moet in de kosten-batenanalyse een evenwicht worden gevonden tussen de beperking van de complexiteit en de transactiekosten tot een beheersbaar niveau en het streven om met alle relevante factoren rekening te houden. Dit kan een uitdaging zijn, vooral als het project zich nog in een vroeg stadium bevindt. Het gebruik van veronderstellingen en waardeoordelen wordt dus essentieel.

Ten slotte geeft de kosten-batenanalyse ook geen inzicht in de gevolgen van het project voor verschillende groepen belanghebbenden. Ondanks een positieve NCW is het mogelijk en zelfs waarschijnlijk dat niet alle betrokken partijen beter af zijn met het project. Dit is vooral belangrijk voor de volgende stap, het verdelen van de kosten en baten.

4   BENADERINGEN VAN DE KOSTEN-BATENVERDELING

Grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten leveren doorgaans een unieke reeks kosten en baten op die asymmetrisch verdeeld zijn. Met behulp van de KBA-benadering kunnen de samenwerkende partijen bepalen of een project vanuit maatschappelijk oogpunt gunstig is en dus in principe de moeite waard om uit te voeren. Kosten-batenanalyses zeggen echter niets over de verdelingseffecten tussen de betrokken landen en de individuele belanghebbenden.

Het gebruik van de samenwerkingsmechanismen levert voordelen op, zoals lagere kosten om de streefcijfers te halen. Deze voordelen kunnen echter ongelijk verdeeld zijn over de betrokken lidstaten. Dit leidt in wezen tot een probleem bij de verdeling van de baten, en de uitdaging bestaat erin een zodanige oplossing voor het verdelingsprobleem te vinden dat alle betrokken lidstaten kunnen delen in de baten van de samenwerking en dat de verdeling als rechtvaardig voor de samenwerkende partijen wordt beschouwd en de bijdrage van elke partij wordt meegenomen. Aangezien er geen centrale markt is voor deze verdeling, moeten de samenwerkende partijen onderhandelen over een benadering van de verdeling van de kosten of een mechanisme voor de verdeling van de baten vaststellen volgens vooraf overeengekomen criteria, regels of formules.

In het algemeen moeten de samenwerkende landen twee centrale vragen beantwoorden. Ten eerste, via welk financieel mechanisme en tegen welke prijs het afnemende land zal bijdragen in de steunkosten van het project? Ten tweede, of en via welk mechanisme het afnemende land het gastheerland zal compenseren voor de in het eigen land gemaakte kosten? Beide vragen hebben directe gevolgen voor de verdeling van de kosten en baten die daaruit voortvloeit, waarbij de ene partij de andere compenseert.

De onderliggende logica van compensatie is echter eenvoudig: belanghebbenden die kosten dragen maar niet (voldoende) van het samenwerkingsproject profiteren, moeten dienovereenkomstig worden gecompenseerd. Tot dusver zijn de meeste gevallen van kostenverdeling of compensatie beperkt gebleven tot de netinfrastructuur, waarvoor aanbevelingen en richtsnoeren van het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) (22) beschikbaar zijn, terwijl de verdeling van de baten en kosten van opwekkingsinstallaties gebaseerd is op een selectieve en pragmatische benadering om de belangrijkste kosten en baten vast te stellen. De belangrijkste elementen hier zijn gewoonlijk de steunkosten en de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen op het niveau van de lidstaten. Over de daaruit voortvloeiende compensatie worden vervolgens afspraken gemaakt tijdens een onderhandelingsproces tussen de belangrijkste betrokken partijen en/of hun vertegenwoordigers.

Beginselen van de kosten-batenverdeling

Het verdelen van de kosten en baten moet gebaseerd zijn op billijkheid, d.w.z. dat geen enkele partij een onevenredig voordeel mag hebben of met onevenredig hoge kosten te maken krijgt als gevolg van de samenwerking. Dit kan worden bereikt door alle partijen te compenseren in verhouding tot hun bijdrage, op basis van uitvoerbaarheid, d.w.z. door de complexiteit en daardoor de transactiekosten tot een hanteerbaar bedrag te beperken door zowel de partijen als de kosten- en batencategorieën tot de belangrijkste te beperken, en een afspiegeling van de werkelijke kosten en baten (en pas in een later stadium overeenstemming te bereiken over mogelijke regelingen die daarvan afwijken).

Naast het in aanmerking nemen van de drie bovengenoemde beginselen zouden de belanghebbenden idealiter een langetermijnperspectief moeten hanteren en niet alleen de resultaten van de samenwerking op korte termijn, maar ook op lange termijn moeten beoordelen.

Betrokken belanghebbenden

In het algemeen worden samenwerkingsprojecten vooral voorgesteld en geïnitieerd door overheden. Daarom zullen zij uiteindelijk een algemeen nettovoordeel uit de samenwerking willen halen (met inbegrip van alle activa). Voor de meeste grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten kan ook worden aangenomen dat lidstaten of derde landen de hoogste kosten dragen en het merendeel van de baten ontvangen. Zij zijn dus de natuurlijke onderhandelingspartijen en vertegenwoordigen standaard hun belanghebbenden.

Hoewel een groter aantal belanghebbenden bij het samenwerkingsproject betrokken kunnen zijn, zullen waarschijnlijk slechts enkelen grote gevolgen ondervinden van het project. De voornaamste belanghebbenden bij samenwerkingsprojecten zijn de lidstaten/derde landen (die hun burgers, d.w.z. de consumenten van elektriciteit, vertegenwoordigen), ontwikkelaars van opwekkingsinstallaties, TSB’s of andere promotoren van infrastructuurprojecten (bv. in het geval van hybride projecten en soms voor radiale projecten op zee) en NRI’s. Ook verdient het aanbeveling het maatschappelijk middenveld proactief en vroegtijdig bij de voorbereiding van de samenwerkingsprojecten te betrekken.

Om de onderhandelingen te vereenvoudigen en de transactiekosten laag te houden, moeten de samenwerkende partijen echter het aantal partijen dat bij de eigenlijke onderhandelingen betrokken is beperken, vooral voor minder complexe situaties. Gewoonlijk moeten vertegenwoordigers van de nationale overheden wel bij het proces worden betrokken. Andere nationale belanghebbenden kunnen rechtstreeks bij de onderhandelingen worden betrokken of in parallelle processen op nationaal niveau.

Andere belanghebbenden kunnen bijvoorbeeld worden opgenomen als zij een bepaalde drempel bereiken, bijvoorbeeld een bepaald percentage van de totale nettokosten. In sommige gevallen kunnen belanghebbenden in derde landen gevolgen ondervinden van het samenwerkingsproject en moeten zij bij het proces worden betrokken.

Overwegingen betreffende het verdelen van de steunkosten en de statistieken inzake hernieuwbare energie

De samenwerkende partijen zullen het uiteindelijk eens moeten worden over een mechanisme om de baten van de samenwerking te verdelen. Modellen voor het verdelen van de kosten en baten zullen vooral verschillen naargelang de wijze waarop de steunkosten worden meegenomen.

In de meeste gevallen van samenwerking zullen de steunkosten worden verdeeld tussen het afnemende of bijdragende land en het gastheerland, maar er kunnen zich ook gevallen voordoen waarin de steunkosten eenzijdig door het bijdragende land worden gedragen. Indien het gastheerland een deel van de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen wil behouden om het eigen streefcijfer te verwezenlijken, kunnen het bijdragende land en het gastheerland overeenkomen beide bij te dragen in de steunkosten. Om het gastheerland te compenseren voor eventuele lokaal gemaakte kosten, bijvoorbeeld voor systeemintegratie, zou het aandeel hernieuwbare energiebronnen dat het ontvangt groter moeten zijn dan het aandeel steunkosten dat het heeft bijgedragen. Anderzijds kunnen ook lokaal ontstane voordelen, zoals voordelen op het gebied van de voorzieningszekerheid, in aanmerking worden genomen.

Pro-ratabenadering

De mate waarin de bijdragende partij bijdraagt aan de steunkosten bepaalt dan het aandeel van de overgedragen statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen. Volgens deze pro-rata-benadering zou een lidstaat die de helft van de steunkosten betaalt, ook de helft van de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen krijgen. Dit kan worden aangepast indien er andere kosten- of batenindicatoren zijn die door de samenwerkende partijen belangrijk worden geacht.

Benadering met een vaste overdrachtspremie

Een andere mogelijkheid is dat de samenwerkende landen het handiger vinden een overdrachtsprijs overeen te komen. Dat zou betekenen dat de ontvangende lidstaat een vaste premie per overgedragen statistische eenheid hernieuwbare energie, bijvoorbeeld € per kWh, toevoegt om zijn (indirecte) kosten te verhalen. De premie zou moeten worden gedragen door de afnemende lidstaat of rechtstreeks door de projectontwikkelaar en zou ook technologiespecifiek kunnen zijn.

| Fysieke versus virtuele transmissie van elektriciteit in samenwerkingsprojecten

  Samenwerkingsprojecten kunnen ook worden onderscheiden naargelang zij de fysieke transmissie van de geproduceerde elektriciteit vereisen of niet. Vooral landen die hun energievoorzieningszekerheid op lange termijn willen vergroten, kunnen fysieke transmissie aantrekkelijk vinden. Ook kan het de publieke steun voor het samenwerkingsproject in het ontvangende land vergroten en het project “tastbaarder” maken. Fysieke transmissie is echter niet altijd een optie, aangezien dit specifieke technische uitdagingen met zich meebrengt en voldoende interconnectie en netinfrastructuur tussen de samenwerkende landen vereist. Het vereisen van de fysieke transmissie van elektriciteit kan complex worden wanneer de samenwerkende landen geen buurlanden zijn, aangezien andere landen bij het ontwerpen van en het onderhandelen over de samenwerking zullen moeten worden betrokken. Daarom vinden veel landen het gemakkelijker om fysieke transmissie van elektriciteit niet verplicht te stellen. Een ander argument om geen fysieke transmissie te eisen is dat de Europese elektriciteitsmarkten door marktkoppeling steeds meer verweven raken. Die logica volgend, zou fysieke transmissie kunnen indruisen tegen de beginselen van de interne elektriciteitsmarkt, namelijk het meest efficiënte gebruik van grensoverschrijdende capaciteit. Wat gezamenlijke projecten met derde landen betreft, zij erop gewezen dat artikel 11 van de richtlijn hernieuwbare energie vereist dat er voldoende interconnectiecapaciteit is om de opgewekte elektriciteit mee te laten tellen voor het aandeel hernieuwbare energie van de lidstaat (23). |
| --- |

Fysieke versus virtuele transmissie van elektriciteit in samenwerkingsprojecten

Samenwerkingsprojecten kunnen ook worden onderscheiden naargelang zij de fysieke transmissie van de geproduceerde elektriciteit vereisen of niet. Vooral landen die hun energievoorzieningszekerheid op lange termijn willen vergroten, kunnen fysieke transmissie aantrekkelijk vinden. Ook kan het de publieke steun voor het samenwerkingsproject in het ontvangende land vergroten en het project “tastbaarder” maken. Fysieke transmissie is echter niet altijd een optie, aangezien dit specifieke technische uitdagingen met zich meebrengt en voldoende interconnectie en netinfrastructuur tussen de samenwerkende landen vereist. Het vereisen van de fysieke transmissie van elektriciteit kan complex worden wanneer de samenwerkende landen geen buurlanden zijn, aangezien andere landen bij het ontwerpen van en het onderhandelen over de samenwerking zullen moeten worden betrokken. Daarom vinden veel landen het gemakkelijker om fysieke transmissie van elektriciteit niet verplicht te stellen. Een ander argument om geen fysieke transmissie te eisen is dat de Europese elektriciteitsmarkten door marktkoppeling steeds meer verweven raken. Die logica volgend, zou fysieke transmissie kunnen indruisen tegen de beginselen van de interne elektriciteitsmarkt, namelijk het meest efficiënte gebruik van grensoverschrijdende capaciteit. Wat gezamenlijke projecten met derde landen betreft, zij erop gewezen dat artikel 11 van de richtlijn hernieuwbare energie vereist dat er voldoende interconnectiecapaciteit is om de opgewekte elektriciteit mee te laten tellen voor het aandeel hernieuwbare energie van de lidstaat (23).

Randvoorwaarden

Er zijn een aantal factoren die van grote invloed zijn op de verdeling van de kosten en baten bij samenwerkingsprojecten inzake hernieuwbare energiebronnen en waarmee rekening moet worden gehouden. Alle randvoorwaarden die van invloed zijn op de werking van het project en de integratie ervan in het ruimere energiesysteem moeten worden gespecificeerd, aangezien zij van invloed zijn op de kosten- en batenindicatoren.

Samenwerkingsmechanisme en steunbetalingen: naast het gekozen samenwerkingsmechanisme zijn de mogelijke kosten van de steunbetalingen een belangrijke overweging. Hoewel de steunkosten vanuit maatschappelijk oogpunt verwaarloosbaar zijn omdat zij slechts een overdracht van de ene partij naar de andere vormen (bv. van de overheid naar de ontwikkelaar), spelen zij wel degelijk een rol wanneer een overdracht van aandelen in hernieuwbare energiebronnen wordt gepland.

Locatiekeuze en regeling voor aansluiting op het net: het proces voor locatiekeuze en de netaansluitingsregeling heeft ook grote gevolgen voor de initiële verdeling van kosten en baten en de noodzaak van compensatie, aangezien de desbetreffende kosten ofwel door de TSB’s zullen worden gedragen en in de nettarieven zullen worden verwerkt, ofwel zullen worden meegenomen in een bieding op een veiling en zullen worden gefinancierd door de steunregeling en bijgevolg door de belastingbetalers. Dit heeft gevolgen voor de vraag welke partij moet worden gecompenseerd.

Type ondersteuningsbetaling: afhankelijk van het type steunbetaling, d.w.z. via een vaste premie of een variabele premie, zijn de steunkosten voor hernieuwbare energiebronnen van meet af aan duidelijk of zijn zij afhankelijk van de ontwikkeling van de prijzen op de elektriciteitsmarkt in het gastland of in de landen die door de samenwerkende partijen zijn overeengekomen. De betalingen kunnen ook verschillen tussen de afzonderlijke installaties die deel uitmaken van het gezamenlijke project indien verschillende steunpercentages worden afgesproken. Met deze verschillen moet rekening worden gehouden bij de toewijzing van de waarden voor specifieke statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen.

Praktische uitvoering van de kosten-batenverdeling

Figuur 1 geeft een overzicht van de concrete stappen voor de uitvoering van de kosten-batenverdeling voor samenwerkingsprojecten voor de realisatie van opwekkingsfaciliteiten. Deze worden hieronder nader toegelicht.

Image 1

Figuur 1

Stappen van de kosten-batenverdeling voor opwekkingsfaciliteiten

Stap 1: herziening van de oorspronkelijke kosten-batenanalyse

Een uitgebreide maatschappelijke kosten-batenanalyse is een voorwaarde voor de verdeling van de kosten en baten tussen lidstaten en andere partijen. Het zou echter zo kunnen zijn dat deze niet voldoende is als basis voor onderhandelingen over de verdeling ervan. De uitgevoerde kosten-batenanalyse zal dus moeten worden herzien en uitgebreid. De samenwerkende landen wijken dan af van de lijst van kosten en baten in de kosten-batenanalyse en laten steunkosten meewegen. Zij moeten overwegen of er verdere kosten- en batenindicatoren moeten worden toegevoegd, waardoor de oorspronkelijke verdeling van de kosten en baten per belanghebbende opnieuw zal worden bekeken.

Om de samenhang met de vastgestelde ingrijpende effecten te behouden, moet bij de verdeling van de kosten en baten zoveel mogelijk worden voortgebouwd op de kosten-batenanalyse en moeten de belangrijkste randvoorwaarden worden gehandhaafd. Vanwege technische of regelgevende redenen en de opzet van het project worden de kosten en baten in eerste instantie aan de ene of de andere partij toegerekend. Deze in de kosten-batenanalyse vastgestelde nettokosten en -baten per belanghebbende dienen als uitgangspunt voor verdere overwegingen. Nadat inzicht is verkregen in de aanvankelijke verdeling van de kosten en baten moet tussen alle betrokken partijen een gecoördineerde benadering van de herverdeling ervan worden overeengekomen, waarbij elk samenwerkend land de kosten in eigen land kan herverdelen overeenkomstig de specifieke nationale kenmerken.

De volgende tabel geeft een overzicht van de kosten- en batenindicatoren, de betrokken partijen en de wijze waarop deze kunnen worden aangepast of meegenomen bij de overgang van kosten-batenanalyse naar kosten-batenverdeling. De eenvoudigste benadering is om van de oorspronkelijke kosten-batenanalyse af te wijken en alleen de opwekkingskosten te vervangen door steunkosten.

| Kosten- en batenindicator | Betrokken partij(en) | Gevolgen |
| --- | --- | --- |
| Kapitaaluitgaven en exploitatiekosten (CAPEX/OPEX) van de opwekking | Ontwikkelaars van opwekkingsfaciliteiten | De CAPEX/OPEX van de opwekking worden aanvankelijk gedragen door de ontwikkelaar van de opwekkingsfaciliteit en gewoonlijk geherfinancierd via marktinkomsten en/of betalingen uit hoofde van steunregelingen. |
| Marktinkomsten | Ontwikkelaars van opwekkingsfaciliteiten | Afhankelijk van de marktregeling ontvangt de ontwikkelaar inkomsten uit de elektriciteitsmarkt. |
| Steunbetalingen | Staten/ontwikkelaars van opwekkingsfaciliteiten | Faciliteiten voor hernieuwbare energie komen gewoonlijk in aanmerking voor steunbetalingen. In beginsel geldt het financieringsstelsel van de staat waar de installatie zich bevindt. De mogelijke verdeling van de steunbetalingen tussen de staten is geen marktgericht herverdelingseffect, maar een fundamentele beslissing in het kader van de samenwerkingsbenadering. |
| Streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen | Lidstaten | In eerste instantie wordt het streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen toegewezen aan de lidstaat waar de installatie zich bevindt. Net als bij de steunbetalingen zal de toewijzing van het streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen in de vorm van statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen een onderhandelingsresultaat tussen de lidstaten zijn. |
| Gevolgen voor de elektriciteitsprijs (prijs op de groothandelsmarkt) | Staten | De samenwerkingsprojecten kunnen gevolgen hebben voor de elektriciteitsprijzen in de betrokken biedzones. Dit heeft weer gevolgen voor de elektriciteitsprijzen voor de consument. Hoewel het onwaarschijnlijk is dat deze gevolgen worden gecompenseerd, zou dit deel kunnen uitmaken van de politieke overwegingen voor een samenwerkingsproject. |
| CO2- en andere emissies | Staten | Veranderingen in CO2- en niet-CO2-emissieniveaus als gevolg van het samenwerkingsproject. |
| Gebruik van het potentieel inzake hernieuwbare energie | Staten | De staat waar de faciliteit die onderdeel uitmaakt van de samenwerking zich bevindt, biedt wellicht minder potentieel om de nationale streefcijfers voor hernieuwbare energiebronnen te behalen. |
| Uitstel van investering in extra opwekkingscapaciteit voor hernieuwbare energie | Staten | Uitstel van andere (binnenlandse) projecten wegens het aangaan van het samenwerkingsproject. |
| Bijkomende effecten | Staten | Er kunnen andere gevolgen zijn, zoals gevolgen voor de arbeidsmarkt, milieueffecten, gevolgen voor innovatie enz. Afhankelijk van de aard ervan kunnen deze bijkomende effecten moeilijk te kwantificeren zijn, maar wel een rol spelen in de politieke onderhandelingen. |
| Kapitaaluitgaven en exploitatiekosten (CAPEX/OPEX) van de infrastructuur | TSB’s | In de meeste gevallen zijn de TSB’s belast met de voorfinanciering van de infrastructuur, met inbegrip van de aansluiting op het landnet en verzwaring van het net op het vasteland. De CAPEX/OPEX van de infrastructuur omvatten de kosten voor de interconnectie en eventueel de aansluiting op het net. Zij worden aanvankelijk toegewezen aan één of meer TSB’s en geherfinancierd via congestieopbrengsten en netkosten in de respectieve biedzones/landen. |
| Congestieopbrengsten | TSB’s | Afhankelijk van de marktregeling kunnen daaruit inkomsten in de vorm van congestieopbrengsten voortvloeien. |
| Extra redispatching of redispatchingreserves | TSB’s | De TSB’s kunnen de redispatching als gevolg van het samenwerkingsproject verhogen of verlagen. De kosten van redispatching worden door de TSB terugverdiend via de nettarieven. |
| Bijkomende effecten, zoals de gevolgen voor de systeemflexibiliteit of uitstel van investeringen in infrastructuur | TSB’s | Positieve of negatieve gevolgen voor de systeemflexibiliteit of gevolgen zoals het uitstellen van versterking van de infrastructuur. |

Kosten- en batenindicator

Betrokken partij(en)

Gevolgen

Kapitaaluitgaven en exploitatiekosten (CAPEX/OPEX) van de opwekking

Ontwikkelaars van opwekkingsfaciliteiten

De CAPEX/OPEX van de opwekking worden aanvankelijk gedragen door de ontwikkelaar van de opwekkingsfaciliteit en gewoonlijk geherfinancierd via marktinkomsten en/of betalingen uit hoofde van steunregelingen.

Marktinkomsten

Ontwikkelaars van opwekkingsfaciliteiten

Afhankelijk van de marktregeling ontvangt de ontwikkelaar inkomsten uit de elektriciteitsmarkt.

Steunbetalingen

Staten/ontwikkelaars van opwekkingsfaciliteiten

Faciliteiten voor hernieuwbare energie komen gewoonlijk in aanmerking voor steunbetalingen. In beginsel geldt het financieringsstelsel van de staat waar de installatie zich bevindt. De mogelijke verdeling van de steunbetalingen tussen de staten is geen marktgericht herverdelingseffect, maar een fundamentele beslissing in het kader van de samenwerkingsbenadering.

Streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen

Lidstaten

In eerste instantie wordt het streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen toegewezen aan de lidstaat waar de installatie zich bevindt. Net als bij de steunbetalingen zal de toewijzing van het streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen in de vorm van statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen een onderhandelingsresultaat tussen de lidstaten zijn.

Gevolgen voor de elektriciteitsprijs (prijs op de groothandelsmarkt)

Staten

De samenwerkingsprojecten kunnen gevolgen hebben voor de elektriciteitsprijzen in de betrokken biedzones. Dit heeft weer gevolgen voor de elektriciteitsprijzen voor de consument. Hoewel het onwaarschijnlijk is dat deze gevolgen worden gecompenseerd, zou dit deel kunnen uitmaken van de politieke overwegingen voor een samenwerkingsproject.

CO2- en andere emissies

Staten

Veranderingen in CO2- en niet-CO2-emissieniveaus als gevolg van het samenwerkingsproject.

Gebruik van het potentieel inzake hernieuwbare energie

Staten

De staat waar de faciliteit die onderdeel uitmaakt van de samenwerking zich bevindt, biedt wellicht minder potentieel om de nationale streefcijfers voor hernieuwbare energiebronnen te behalen.

Uitstel van investering in extra opwekkingscapaciteit voor hernieuwbare energie

Staten

Uitstel van andere (binnenlandse) projecten wegens het aangaan van het samenwerkingsproject.

Bijkomende effecten

Staten

Er kunnen andere gevolgen zijn, zoals gevolgen voor de arbeidsmarkt, milieueffecten, gevolgen voor innovatie enz. Afhankelijk van de aard ervan kunnen deze bijkomende effecten moeilijk te kwantificeren zijn, maar wel een rol spelen in de politieke onderhandelingen.

Kapitaaluitgaven en exploitatiekosten (CAPEX/OPEX) van de infrastructuur

TSB’s

In de meeste gevallen zijn de TSB’s belast met de voorfinanciering van de infrastructuur, met inbegrip van de aansluiting op het landnet en verzwaring van het net op het vasteland. De CAPEX/OPEX van de infrastructuur omvatten de kosten voor de interconnectie en eventueel de aansluiting op het net. Zij worden aanvankelijk toegewezen aan één of meer TSB’s en geherfinancierd via congestieopbrengsten en netkosten in de respectieve biedzones/landen.

Congestieopbrengsten

TSB’s

Afhankelijk van de marktregeling kunnen daaruit inkomsten in de vorm van congestieopbrengsten voortvloeien.

Extra redispatching of redispatchingreserves

TSB’s

De TSB’s kunnen de redispatching als gevolg van het samenwerkingsproject verhogen of verlagen. De kosten van redispatching worden door de TSB terugverdiend via de nettarieven.

Bijkomende effecten, zoals de gevolgen voor de systeemflexibiliteit of uitstel van investeringen in infrastructuur

TSB’s

Positieve of negatieve gevolgen voor de systeemflexibiliteit of gevolgen zoals het uitstellen van versterking van de infrastructuur.

Om de onderhandelingen over de verdeling van de kosten en baten te vereenvoudigen, moeten de onderhandelingspartijen proberen de lijst van indicatoren waarmee bij de verdeling van de kosten en baten rekening moet worden gehouden, tot een hanteerbaar aantal te beperken. De belangrijkste indicatoren voor de samenwerkende landen zijn de steunkosten en de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen. Het staat de samenwerkende partijen vrij om verdere effecten op te nemen of tot onderwerp van de onderhandelingen te maken indien zij verwachten dat deze qua effect of politiek gewicht significant zullen zijn.

Stap 2: verdeling van de kosten en baten over de betrokken landen

In de volgende stap verdelen de samenwerkende landen alle kosten en baten onderling, met inbegrip van de steunkosten, volgens de resultaten van de kosten-batenanalyse en voornamelijk afhankelijk van de plaats waar de installaties voor hernieuwbare energiebronnen worden gerealiseerd/gevestigd (waarbij het gastheerland de meeste indirecte gevolgen draagt). Er zij op gewezen dat ook andere landen die noch gastheerland noch afnemend land zijn, gevolgen kunnen ondervinden, bijvoorbeeld door congestieproblemen op het net. In dergelijke gevallen kan de overeenkomst over de verdeling van de kosten en baten tot die landen worden uitgebreid.

Het soort verdelingsregel wordt sterk beïnvloed door de keuze van de steunregeling. De samenwerkende landen kunnen overeenkomen een gezamenlijk fonds/regeling op te richten of een van de nationale steunregelingen van de samenwerkende staten voor het beheer van de steunbetalingen uit te breiden tot het samenwerkingsproject en bij wijze van compensatie een overdrachtsprijs in te stellen. In het geval van een gezamenlijke steunregeling richten de samenwerkende landen uiteraard een gezamenlijk fonds op. Bij statistische overdrachten en gezamenlijke projecten daarentegen is compensatie via verrekenprijzen een betere optie. De overheden moeten het uiteindelijk eens worden over de vraag of alle nieuwe installaties eerst aan één land moeten worden toebedeeld, dan wel of ze moeten worden “verdeeld” op basis van welk land de steunkosten draagt. Een extra moeilijkheid doet zich voor wanneer de definitieve locatie van de installaties nog niet is vastgesteld, in welk geval de definitieve verdeling pas kan plaatsvinden na de aanbesteding. In ieder geval verdient het aanbeveling dat de overheden reeds vooraf overeenstemming bereiken over de algemene voorwaarden voor verdeling en achteraf aanpassingen doen.

Stap 3: verdeling van de kosten over de geproduceerde energie-eenheden

Op basis van de kosten-batenanalyse waarin de verwachte totale output in termen van geproduceerde energie (in GWh) is vastgesteld, verdelen de samenwerkende staten de kosten over de geproduceerde energie-eenheden. Eerst moeten zij alle kosten en baten voor elk van de samenwerkende partijen bij elkaar optellen, wat leidt tot een totaal nettobedrag aan baten/kosten per land. De volgende stap is dit bedrag te verdelen over de verwachte elektriciteitsproductie van de installatie(s) in elk land om tot een “kostprijs” per eenheid opgewekte hernieuwbare energie te komen. De samenwerkende staten kunnen uitgaan van een gemiddelde kostprijs per installatie.

Stap 4: overeenkomst over de overdracht van statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen aan het andere land en de overdrachtsprijs (€/kWh)

In de volgende stap moeten de lidstaten de hoeveelheid overgedragen elektriciteit en de prijs per overgedragen kWh vaststellen. De overdracht kan fysiek plaatsvinden of alleen virtueel, via statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen. De overdrachtsprijs wordt berekend op basis van de totale verwachte hoeveelheid opgewekte elektriciteit. De berekening van de overdrachtsprijs geeft een goede indicatie van de passende omvang, maar de samenwerkende staten hebben enige onderhandelingsruimte die wordt geboden door de nettokostenbesparingen van de samenwerking.

De lidstaten die een statistische overdracht uitvoeren, kunnen overeenkomen verschillende soorten contracten te gebruiken, zoals spotcontracten achteraf, spotcontracten vooraf of opties. Combinaties van deze contracttypen zijn ook mogelijk en kunnen dienen om de risico’s voor beide partijen te beperken. Er moet worden onderhandeld over een eenheidsprijs, uitgaande van de binnenlandse referentieprijzen voor de verschillende technologieën voor hernieuwbare energie en rekening houdend met de transactiekosten en de mogelijke kosten voor netverzwaring. Indirecte voordelen voor het gastheerland worden in mindering gebracht.

Het is ook belangrijk te erkennen dat er bij de voorafgaande analyse van grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten altijd een zekere mate van onzekerheid zal bestaan die niet kan worden weggenomen. De partijen kunnen op verschillende manieren proberen om oplossingen te vinden voor deze onzekerheden, bijvoorbeeld door ze te verminderen middels gevoeligheidsanalyses en robuustheidscontroles. Voor minder complexe samenwerkingen kunnen projectontwikkelaars besluiten de onzekerheid en de daaruit voortvloeiende verschillen in kosten en baten gewoon te aanvaarden en politiek te onderhandelen over een bijdrage vooraf. Voor meer complexe en uitgebreide samenwerkingen is het echter raadzaam in de samenwerkingsovereenkomst een herzieningsclausule op te nemen die door één of beide partijen in werking kan worden gesteld om de verdeling van de kosten en baten in geval van significante afwijkingen opnieuw te bezien. Zij kan bijvoorbeeld in werking treden wanneer afwijkingen een overeengekomen drempel bereiken. Een derde optie is het vaststellen van regels voor de verdeling van de compensatie, die bijvoorbeeld zou kunnen afhangen van de werkelijk noodzakelijke steunkosten op basis van een berekening achteraf.

Stap 5: institutionalisering van financiële overdrachten

Ten slotte moeten de samenwerkende partijen overeenstemming bereiken over de wijze van financiële overdracht. In termen van “valuta” kan de compensatie de vorm aannemen van hetzij contante betalingen, hetzij de overdracht van statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen. Terwijl de compensatie tussen TSB’s gewoonlijk plaatsvindt via contante betalingen, kunnen staten kiezen voor compensatie in contanten, statistische overdrachten of een mix van beide.

Hoewel het opzetten van een gezamenlijk fonds voor steunbetalingen duur is, kan het de risicoverdeling tussen de deelnemende landen ten goede komen, waardoor het individuele risico voor elk land wordt verlaagd, en kan het voordelig zijn om de procedures te stroomlijnen, vooral in het geval van meer dan twee samenwerkende partijen en vervolgsamenwerkingsprojecten met vergelijkbare parameters. Indien er een gezamenlijk fonds wordt opgericht, moeten de betalingen aan dit fonds in verhouding staan tot de verdeling van de streefcijfers inzake hernieuwbare energiebronnen en de verdeling van de kosten en baten. In ieder geval zou het nuttig kunnen zijn om voor dergelijke overdrachten één enkel contactpunt aan te wijzen.

Voorbeelden van samenwerking

Voorbeeld 1: statistische overdracht

Twee lidstaten (lidstaat A en lidstaat B) komen overeen het statistische overdrachtsmechanisme te gebruiken. Lidstaat A (het verkopende land) zal naar verwachting een overschot aan hernieuwbare energie hebben vanwege zijn grote potentieel aan waterkracht en windenergie op land, en wil het verwachte overschot verkopen. De belangrijkste doelstellingen zijn om bij te dragen tot de dekking van de kosten van de lokale productie uit hernieuwbare energiebronnen en de lasten voor de binnenlandse elektriciteitsverbruikers te verlichten. Er is een nationale rechtsgrondslag om statistische overdrachten te gebruiken — dit zou de eerste keer zijn dat er daadwerkelijk gebruik van wordt gemaakt. Lidstaat B (het afnemende land) ligt niet op schema om zijn nationale doelstellingen uitsluitend met eigen hulpbronnen te halen en heeft het gebruik van statistische overdrachten in de nationale wetgeving en belangrijke strategische documenten vastgelegd, omdat de lidstaat voorziet dat hij deze zal moeten gebruiken om zijn nationale streefcijfers inzake hernieuwbare energiebronnen te realiseren.

Om de planningszekerheid te vergroten, kiezen beide lidstaten ervoor de overdrachtsprijs vooraf vast te bepalen en tevens een minimumvolume aan te verhandelen hernieuwbare energie vast te stellen. Lidstaat A is bereid deze overeenkomst te sluiten omdat hij op schema ligt om zijn eigen binnenlandse streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen ruimschoots te halen en zeker een overschot aan hernieuwbare energiebronnen zal hebben.

Wat de kosten-batenverdeling betreft, zijn de belangrijkste kosten die in aanmerking moeten worden genomen de steunkosten. De hoogte van de in aanmerking te nemen steunkosten hangt af van de vraag of er gemiddelde of marginale kosten worden gehanteerd en welke referentietechnologieën worden gebruikt.

De samenwerking brengt ook transactiekosten met zich mee. Aangezien deze naar verwachting betrekkelijk gering zullen zijn en ook gelijkelijk tussen lidstaat A en B zullen worden verdeeld, zouden zij voor de kosten-batenverdeling kunnen worden genegeerd. Het gastland kan te maken krijgen met een aantal indirecte gevolgen, zoals reductie van broeikasgasemissies, kosten voor systeemintegratie en voorzieningszekerheid; er kan echter worden betwist of deze kunnen worden toegeschreven aan het samenwerkingsmechanisme, aangezien lidstaat A al een overschot aan hernieuwbare energiebronnen had voordat hij de statistische overdracht met lidstaat B aanging. De beide lidstaten komen derhalve overeen deze gevolgen te negeren bij de kosten-batenverdeling en zich alleen te concentreren op de steunkosten.

De beide lidstaten moeten eerst overeenstemming bereiken over de onder- en bovengrens van de overdrachtsprijs. Om de bodemprijs voor de onderhandelingen te bepalen, moet lidstaat A rekening houden met het nationale steunniveau voor verschillende technologieën. Indien er overeenstemming bestaat over de onderbouwing van de statistische overdracht met een technologie, moeten de steunkosten voor deze specifieke technologie worden gekozen. Als een dergelijke overeenkomst niet bestaat, is het een optie om een gemiddeld bedrag aan steunkosten te berekenen voor de hernieuwbare energiebronnen in lidstaat A. Dit berekende bedrag zou dan dienen als bodemprijs. De maximumprijs wordt bepaald door de kosten van de lokale uitrol van hernieuwbare energiebronnen in lidstaat B. In theorie wordt de maximumprijs die lidstaat B bereid is te betalen ook beïnvloed door de overdrachtsprijs die andere lidstaten bieden voor statistische overdrachten. Zodra overeenstemming is bereikt over de theoretische prijsbandbreedte, moeten de samenwerkende lidstaten gaan onderhandelen over de feitelijke overdrachtsprijs, die waarschijnlijk binnen de bandbreedte zal liggen. Zij moeten een middenweg vinden die voldoende hoge inkomsten garandeert voor lidstaat A en een voldoende lage prijs voor lidstaat B, zodat beide partijen voordeel hebben bij de samenwerking.

Voorbeeld 2: gezamenlijk project en statistische overdracht waarbij een radiaal gekoppeld windmolenpark op zee wordt overwogen (zonder fysieke grensoverschrijdende transmissie van elektriciteit)

Drie lidstaten (lidstaat A, lidstaat B en lidstaat C) worden het eens over een grootschalig gezamenlijk project met gebruikmaking van het respectieve samenwerkingsmechanisme. Het gezamenlijke project bestaat uit een te bouwen windmolenpark op zee, in de exclusieve economische zone (EEZ) van lidstaat A (hierna te noemen: het gastheerland), waarbij lidstaat B (hierna te noemen: het afnemende land) een bijdrage levert in de steunkosten. Voorts komen het afnemende land en lidstaat C een aanvullende statistische overdracht overeen, ter hoogte van 10 % van de baten van het gezamenlijke project voor hernieuwbare elektriciteit, tegen een overeengekomen prijs. Lidstaat C is slechts geïnteresseerd in de aankoop van een vooraf bepaalde hoeveelheid statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen om sneller zijn nationale streefcijfer voor hernieuwbare energie te halen, maar heeft verder geen bijzonder belang bij het gezamenlijke project.

Het afnemende land is de drijvende kracht achter het project en coördineert de betrokkenheid van de andere partijen. Er is geen fysieke invoer van elektriciteit nodig, het project omvat geen interconnector en het windpark wordt radiaal verbonden met het vasteland van het gastheerland. Door samen te werken in dit gezamenlijke project verwachten het gastheerland en het afnemende land hun traject inzake hernieuwbare energiebronnen tot 2030 en daarna op een meer kosteneffectieve wijze te kunnen realiseren, en tegelijkertijd economische, ecologische en maatschappelijke nevenvoordelen te behalen in de vorm van werkgelegenheid en een verbeterde voorzieningszekerheid.

Aangezien zowel het gastheerland als het afnemende land de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen van het project willen laten meetellen voor hun nationale doelstellingen, komen zij overeen beide bij te dragen aan de steunbetalingen. Wij gaan ervan uit dat zij geen gezamenlijke steunregeling opzetten, maar in plaats daarvan overeenkomen hun reeds bestaande nationale regelingen voor windenergie op zee te gebruiken, wat betekent dat elke lidstaat het windmolenpark op zee zal behandelen alsof het deel uitmaakt van zijn steunregeling voor hernieuwbare energie. Het project wordt gegund via een gezamenlijke aanbesteding. Overeengekomen is dat de referentieprijs van het gastheerland wordt toegepast, d.w.z. dat het afnemende land de referentieprijs van het gastheerland in zijn steunregeling aanvaardt als basis voor de vaststelling van de premie. Wegens het pionierskarakter van het project wordt een uitzondering toegestaan in het kader van de nationale steunregeling van het afnemende land, die dit normaliter niet zou toestaan.

Het gastheerland en het afnemende land ondertekenen een samenwerkingsovereenkomst voor het gezamenlijke project. De politieke overeenkomst op hoog niveau bepaalt dat aan elk van hen de hoeveelheid statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen uit het project wordt toebedeeld die overeenkomt met de hoeveelheid elektriciteit die door dat land wordt gesteund. Aangezien het windmolenpark op zee zich in de EEZ van het gastheerland bevindt, krijgt het standaard de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen toebedeeld, die dan volgens de overeenkomst moeten worden herverdeeld.

Het gastheerland en het afnemende land voeren een kosten-batenanalyse uit, waarbij de meest relevante kosten- en batenposten en hun effecten worden vastgesteld. In hun kosten-batenanalyse besluiten zij zich te concentreren op de kosten van energieopwekking, de systeemintegratiekosten, de broeikasgasemissies, de luchtverontreiniging en andere plaatselijke verontreiniging, de voorzieningszekerheid en effecten van de innovatie. Om de gevolgen hiervan voor de kosten-batenverdeling te bepalen, worden ook de steunkosten meegenomen en worden de effecten ervan op de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen beoordeeld.

| | Lidstaat A


  (gastheerland) | Lidstaat B


  (afnemend land) | Lidstaat C
  (statistische overdracht) |
| --- | --- | --- | --- |
| Opgewekte hernieuwbare energie | 40  % | 60  % | n.v.t. |
| Statistieken inzake hernieuwbare energie | 40  % | 50  % | 10  % |
| Steunkosten | 40  % | 60  % | n.v.t. |
| Kosten systeemintegratie (24) | 100  % | n.v.t. | n.v.t. |
| Reductie broeikasgasemissies | 40  % | 60  % | n.v.t. |
| Luchtverontreiniging en andere plaatselijke verontreiniging | 40  % | 60  % | n.v.t. |
| Voorzieningszekerheid | 40  % | 60  % | n.v.t. |

Lidstaat A

(gastheerland)

Lidstaat B

(afnemend land)

Lidstaat C

(statistische overdracht)

Opgewekte hernieuwbare energie

40  %

60  %

n.v.t.

Statistieken inzake hernieuwbare energie

40  %

50  %

10  %

Steunkosten

40  %

60  %

n.v.t.

Kosten systeemintegratie (24)

100  %

n.v.t.

n.v.t.

Reductie broeikasgasemissies

40  %

60  %

n.v.t.

Luchtverontreiniging en andere plaatselijke verontreiniging

40  %

60  %

n.v.t.

Voorzieningszekerheid

40  %

60  %

n.v.t.

De twee samenwerkende partijen komen overeen zich voor de verdeling van de kosten en baten uitsluitend te concentreren op de steunkosten, de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen en de systeemintegratiekosten, en alle andere kosten- en batenelementen buiten beschouwing te laten.

In de volgende stap tellen het gastland en het afnemende land alle kosten en baten voor elk van hen op, wat leidt tot een totaal nettobedrag aan baten/kosten per lidstaat. Aangezien het gastland alle kosten voor systeemintegratie draagt, maakt het nettokosten en eist het dat de kosten voor systeemintegratie in de overdrachtsprijs worden verdisconteerd.

In het algemeen wordt de onderhandelingsruimte voor de overdrachtsprijs bepaald door de relatieve bijdrage van de samenwerkende lidstaten aan de steunkosten. Naargelang de steunkosten in het afnemende land of het gastheerland hoger zijn dan in de andere lidstaat, zal de ene of de andere lidstaat een voordeel hebben bij de samenwerking wat de steunbetalingen betreft. In het algemeen wordt de ondergrens voor de overdrachtsprijs bepaald door de extra steunkosten van hetzij lidstaat A, hetzij lidstaat B; de bovengrens is de totale besparing op de steunkosten.

Laten we aannemen dat de technologiespecifieke steunkosten in het afnemende land hoger zijn dan in het gastheerland. Samenwerking leidt dus tot kostenbesparingen in het afnemende land, terwijl de steunkosten in het gastheerland kunnen toenemen (in vergelijking met wanneer er geen samenwerking zou zijn). De samenwerking leidt echter tot een nettokostenbesparing, aangezien de totale steunkosten in het geval van samenwerking lager zijn dan wanneer er geen samenwerking zou zijn. In het voorbeeld maakt het gastheerland hogere steunkosten dan wanneer er geen samenwerking zou zijn, hetgeen zou leiden tot een financiële compensatie in de vorm van een overdracht aan het gastheerland. De hoogte van de overdrachtsprijs wordt door onderhandelingen bepaald, maar moet zodanig worden vastgesteld dat hij voor beide landen voldoende prikkels biedt om de samenwerking nuttig te achten, d.w.z. voor het gastheerland moet hij ten minste even hoog zijn als, idealiter hoger zijn dan, de extra steunkosten, en voor het afnemende land moet hij lager zijn dan zijn totale kostenbesparingen. Uiteraard kunnen landen ook niet-financiële motieven hebben om de samenwerking voort te zetten, die van invloed kunnen zijn op hun bereidheid om een lagere/hogere overdrachtsprijs te aanvaarden.

Uitgaande van het totale volume van de verwachte hoeveelheid opgewekte hernieuwbare energie en de door beide landen gemaakte kosten, berekenen zij een overdrachtsprijs (€/kWh) die ook rekening houdt met een gelijke verdeling van de systeemintegratiekosten.

Voorbeeld 3: gezamenlijk project voor een zonne-energiecentrale en de fysieke transmissie van elektriciteit

Twee lidstaten (lidstaat A en lidstaat B) worden het eens over een grootschalig gezamenlijk project met gebruikmaking van het respectieve samenwerkingsmechanisme. Het gezamenlijke project bestaat uit de bouw van een grote aan land geïnstalleerde zonne-energiecentrale in lidstaat A (hierna te noemen: het gastheerland), waarbij lidstaat B (hierna te noemen: het afnemende land) de steunkosten betaalt. Het gastheerland beschikt over een overvloed aan locaties voor de uitrol van een zonne-energiecentrale en over een groot potentieel aan zonne-energie. Het ligt op schema om zijn eigen nationale streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen te overtreffen en is geïnteresseerd in samenwerking met andere lidstaten om zijn extra potentieel te benutten en zijn lokale arbeidsmarkt te stimuleren. Lidstaat B daarentegen ligt niet op schema om zijn doelstelling te halen en wil gebruik maken van de samenwerkingsmechanismen om zijn streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen tegen lagere kosten te bereiken. Op politiek niveau heeft hij reeds de voorwaarden gecreëerd om gebruik te maken van de samenwerkingsmechanismen, door de nationale, technologieneutrale steunregeling voor hernieuwbare energiebronnen open te stellen voor buitenlandse projecten. Lidstaat A is niet geïnteresseerd in het voor zichzelf houden van de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen in verband met het samenwerkingsproject, hetgeen betekent dat de steunkosten volledig worden gedragen door lidstaat B, die de installatie in zijn eigen nationale regeling zal integreren.

Lidstaat A stelt de fysieke transmissie van elektriciteit als voorwaarde, om ervoor te zorgen dat het project het evenwicht op de binnenlandse markt niet verstoort. Daarom moet er voldoende grensoverschrijdende transmissie- en interconnectorcapaciteit tussen de samenwerkende lidstaten zijn. Dit is van belang voor de analyse van de kosten en baten van de samenwerkingsprojecten, omdat de noodzaak van fysieke uitvoer van de opgewekte elektriciteit waarschijnlijk aanzienlijke kosten met zich mee zal brengen.

Het gastheerland en het afnemende land ondertekenen een samenwerkingsovereenkomst voor het gezamenlijke project en voeren een kosten-batenanalyse uit. In hun kosten-batenanalyse besluiten zij zich te concentreren op de kosten van energieopwekking, systeemintegratiekosten, broeikasgasemissies, luchtverontreiniging en andere plaatselijke verontreiniging, voorzieningszekerheid en gevolgen voor de innovatie. Wat de kosten-batenverdeling betreft, besluiten zij zich alleen te concentreren op de belangrijkste, namelijk de steunkosten (uitsluitend ten laste van lidstaat B), de kosten voor de fysieke transmissie van energie (ten laste van lidstaat B), de werkgelegenheidseffecten (voor lidstaat A) en de kosten van systeemintegratie (ook voor lidstaat A). Voor lidstaat A is het belangrijkste voordeel dat hij uit de samenwerking wil halen het stimuleren van de lokale arbeidsmarkt, voor lidstaat B is het belangrijkste belang het verlagen van de steunbetalingen die nodig zijn om zijn nationale streefcijfer voor hernieuwbare energiebronnen te bereiken. Aangezien beide lidstaten ervan overtuigd zijn dat een win-winsituatie mogelijk is waarbij de grote kosten en baten elkaar opheffen, komen zij overeen alleen de steunkosten in aanmerking te nemen.

De landen moeten ook overeenstemming bereiken over een referentiemarktprijs. Aangezien de afspraak is dat lidstaat B de energiecentrale in zijn nationale steunregeling opneemt, zou de referentiemarktprijs van lidstaat B kunnen worden gebruikt. Wat de kosten van de overdracht van elektriciteit betreft, is de meest eenvoudige manier om dit aan te pakken dat de ontwikkelaars deze kosten in hun biedingen opnemen, hetgeen betekent dat de steunkosten dienovereenkomstig stijgen.

Om de vermoedelijk door lidstaat B aan lidstaat A te betalen overdrachtsprijs te bepalen, moet eerst worden berekend welke besparingen lidstaat B dankzij het samenwerkingsproject kan realiseren, d.w.z. besparingen op de steunkosten. Dit omvat een berekening van de steunkosten voor zonne-energie (25) in lidstaat A en ook in lidstaat B. Het verschil tussen beide vormt de basis voor de onderhandelingen over de overdrachtsprijs.

5   Samenvatting van de aanbevelingen voor de kosten-batenanalyse en de kosten-batenverdeling

Samengevat beschikken lidstaten en derde landen over een reeks opties en een zekere mate van vrijheid om de kosten en baten te analyseren en te verdelen wanneer zij tot wederzijds voordeel samenwerkingsprojecten voor hernieuwbare energie opzetten.

In het algemeen moeten de samenwerkende landen twee centrale vragen beantwoorden. Ten eerste, via welk financieel mechanisme en tegen welke prijs het afnemende land zal bijdragen in de steunkosten van het project? Ten tweede, of en via welk mechanisme het afnemende land het gastheerland zal compenseren voor de in het eigen land gemaakte kosten? Als algemene regel geldt dat de lidstaat die de steunkosten betaalt, de overeenkomstige statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen ontvangt.

In de volgende hoofdstukken worden de belangrijkste stappen en aanbevelingen voor een kosten-batenverdeling op basis van een kosten-batenanalyse samengevat. Deze lijst en criteria laten de criteria voor de kosten-batenanalyse in het kader van de CEF-verordening onverlet, die relevant zijn voor aanvragen om de status van grensoverschrijdend project voor hernieuwbare energie te verkrijgen.

Algemene benadering en vereiste stappen voor een initiële kosten-batenanalyse

Deze niet-uitputtende opsomming van stappen worden aanbevolen voor projectpromotoren bij het uitvoeren van een kosten-batenanalyse:

| — | relevante belanghebbenden identificeren; |
| --- | --- |

—

relevante belanghebbenden identificeren;

| — | de projectopzet van een grensoverschrijdend samenwerkingsproject specificeren:






  — | samenwerkende partijen en entiteiten; |
| --- | --- | --- |

—

de projectopzet van een grensoverschrijdend samenwerkingsproject specificeren:

—

samenwerkende partijen en entiteiten;

| — | andere relevante autoriteiten en belanghebbenden voor wie de kosten of baten van belang kunnen zijn, zoals ontwikkelaars, TSB’s, DSB’s enz.; |
| --- | --- |

—

andere relevante autoriteiten en belanghebbenden voor wie de kosten of baten van belang kunnen zijn, zoals ontwikkelaars, TSB’s, DSB’s enz.;

| — | plaats van het project; |
| --- | --- |

—

plaats van het project;

| — | gebruikte technologie en ontwerp; |
| --- | --- |

—

gebruikte technologie en ontwerp;

| — | andere relevante technische kenmerken of eigenschappen; |
| --- | --- |

—

andere relevante technische kenmerken of eigenschappen;

| — | capaciteit/omvang project; |
| --- | --- |

—

capaciteit/omvang project;

| — | tijdshorizon; |
| --- | --- |

—

tijdshorizon;

| — | aard van de beoogde output en diensten; en |
| --- | --- |

—

aard van de beoogde output en diensten; en

| — | relevante aanvullende componenten; |
| --- | --- |

—

relevante aanvullende componenten;

| — | het geschikte contrafeitelijke scenario bepalen, inclusief de opzet ervan (dezelfde aspecten als hierboven); |
| --- | --- |

—

het geschikte contrafeitelijke scenario bepalen, inclusief de opzet ervan (dezelfde aspecten als hierboven);

| — | een lijst maken van alle kosten en baten die moeten worden opgenomen; |
| --- | --- |

—

een lijst maken van alle kosten en baten die moeten worden opgenomen;

| — | overeenstemming bereiken over de berekeningsmethode en methodologieën voor de KBA-indicatoren; |
| --- | --- |

—

overeenstemming bereiken over de berekeningsmethode en methodologieën voor de KBA-indicatoren;

| — | de meest recente gegevens uit geverifieerde nationale, Europese en internationale bronnen verzamelen; |
| --- | --- |

—

de meest recente gegevens uit geverifieerde nationale, Europese en internationale bronnen verzamelen;

| — | kwantificeerbare indicatoren berekenen en toepassen, indien dit niet te duur is, en de gevolgen van niet-kwantificeerbare indicatoren mondeling beschrijven; |
| --- | --- |

—

kwantificeerbare indicatoren berekenen en toepassen, indien dit niet te duur is, en de gevolgen van niet-kwantificeerbare indicatoren mondeling beschrijven;

| — | de delta van de NCW van het grensoverschrijdende samenwerkingsproject en het contrafeitelijk scenario berekenen; |
| --- | --- |

—

de delta van de NCW van het grensoverschrijdende samenwerkingsproject en het contrafeitelijk scenario berekenen;

| — | analyse en begeleidende uitleg op papier zetten; |
| --- | --- |

—

analyse en begeleidende uitleg op papier zetten;

| — | de resultaten verifiëren bij de bevoegde autoriteiten en andere (onafhankelijke) deskundigen; |
| --- | --- |

—

de resultaten verifiëren bij de bevoegde autoriteiten en andere (onafhankelijke) deskundigen;

| — | zo nodig de analyse verfijnen door gegevens en/of methodologie aan te passen. |
| --- | --- |

—

zo nodig de analyse verfijnen door gegevens en/of methodologie aan te passen.

De stappen hoeven niet noodzakelijkerwijs in deze volgorde te worden uitgevoerd, en in sommige gevallen moeten ze meermaals worden uitgevoerd. De lidstaten kunnen overwegen centrale contactpunten op te richten om projectpromotoren bij deze stappen te ondersteunen, met name bij het specificeren van de projectopzet van grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten.

Zoveel mogelijk voortbouwen op de kosten-batenanalyse

Een uitgebreide maatschappelijke kosten-batenanalyse is een voorwaarde voor de verdeling van de kosten en baten tussen lidstaten en andere partijen. Het zou echter zo kunnen zijn dat deze niet voldoende is als basis voor onderhandelingen over de verdeling ervan. De uitgevoerde kosten-batenanalyse zal dus moeten worden herzien en uitgebreid.

De samenwerkende partijen moeten ervoor zorgen dat zoveel mogelijk wordt voortgebouwd op de kosten-batenanalyse om de samenhang met de vastgestelde belangrijkste gevolgen te behouden. De projectdefinitie, de gebruikte gegevens, het onderliggende scenario en de randvoorwaarden mogen niet worden gewijzigd en de in de kosten-batenanalyse berekende nettowaarden moeten worden gebruikt als uitgangspunt voor verdere besprekingen. Alle randvoorwaarden die van invloed zijn op de werking van het project en de integratie ervan in het ruimere energiesysteem moeten worden gespecificeerd, aangezien zij van invloed zijn op de kosten- en batenindicatoren.

De regeling voor de kosten-batenverdeling is uiteindelijk het resultaat van een onderhandelingsproces tussen de samenwerkende partijen. Zij moeten de flexibiliteit hebben om overeen te komen welke kosten en baten worden opgenomen. De kosten-batenanalyse moet een evenwicht vinden tussen het beperken van de complexiteit en de transactiekosten tot een beheersbaar niveau en tegelijkertijd streven naar het opnemen van alle relevante factoren.

Beginselen van de kosten-batenverdeling

Het delen van de kosten en baten moet gebaseerd zijn op billijkheid, d.w.z. dat geen enkele partij een onevenredig voordeel mag hebben of onevenredig hoge kosten mag dragen als gevolg van de samenwerking. Dit kan worden bereikt door alle partijen te compenseren in verhouding tot hun bijdrage, op basis van uitvoerbaarheid, d.w.z. door de complexiteit en daardoor de transactiekosten tot een hanteerbaar bedrag te beperken door zowel de partijen als de kosten- en batencategorieën tot de belangrijkste te beperken, en een afspiegeling van de werkelijke kosten en baten (en pas in een later stadium overeenstemming te bereiken over mogelijke regelingen die daarvan afwijken).

Vermindering van de complexiteit

Ervaringen met samenwerkingsmechanismen uit het verleden hebben aangetoond dat complexiteit een obstakel kan zijn en dat bij zeer complexe onderhandelingsstructuren met meerdere belanghebbenden de kans op mislukking groter is. Dit risico kan echter worden verkleind indien de samenwerkende landen het eerst eens worden over de basisbeginselen en voorwaarden van de samenwerking en pas daarna over de details gaan onderhandelen. Ook politieke afspraken op hoog niveau over de verdeling van de kosten en baten kunnen helpen, zoals in het geval van Zweden en Noorwegen bij de onderhandelingen over hun gezamenlijke steunregeling.

Omgaan met onzekerheid en daarmee rekening houden bij de besluitvorming

Aangezien informatie over de kosten, baten en risico’s niet met zekerheid bekend is, is onzekerheid een natuurlijk onderdeel van het proces en moet daarmee rekening worden gehouden. De gevolgen hiervan kunnen worden gematigd door gevoeligheidsanalyses en robuustheidscontroles uit te voeren.

Aanvaarding door het publiek

Wat de aanvaarding door het publiek betreft, is het voor elk samenwerkingsproject raadzaam proactief en in een vroeg stadium het publiek erbij te betrekken om latere tegenslagen te voorkomen. Alle directe en indirecte kosten en baten van de samenwerking en de algemene benadering van de verdeling ervan over de samenwerkende partners moeten duidelijk worden beschreven en naar het publiek worden gecommuniceerd.

6   MODEL VAN EEN INTERGOUVERNEMENTEEL AKKOORD

Deel I – Doelstelling en definities

Artikel met betrekking tot de doelstelling

| — | De lidstaten moeten de doelstelling van het intergouvernementeel akkoord (IGA) aangeven. Een voorbeeld in de context van de NSEC is het mogelijk maken van de ontwikkeling van extra capaciteit voor de opwekking van hernieuwbare energie in de Noordzee. De doelstelling wordt vastgesteld door de samenwerkende lidstaten. |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten de doelstelling van het intergouvernementeel akkoord (IGA) aangeven. Een voorbeeld in de context van de NSEC is het mogelijk maken van de ontwikkeling van extra capaciteit voor de opwekking van hernieuwbare energie in de Noordzee. De doelstelling wordt vastgesteld door de samenwerkende lidstaten.

Artikel met betrekking tot de definities

| — | De lidstaten moeten de belangrijkste termen in het intergouvernementeel akkoord definiëren. Dit zorgt ervoor dat de betrokken partijen uitgaan van een gemeenschappelijke basis en verbetert de juridische robuustheid van het akkoord. |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten de belangrijkste termen in het intergouvernementeel akkoord definiëren. Dit zorgt ervoor dat de betrokken partijen uitgaan van een gemeenschappelijke basis en verbetert de juridische robuustheid van het akkoord.

Deel II – Samenwerkingsmechanisme

Artikel met betrekking tot het samenwerkingsmechanisme

| — | In dit artikel moet de juridische inbedding van de samenwerking in de context van de richtlijn hernieuwbare energie worden beschreven, d.w.z. of wordt gekozen voor statistische overdracht, een gezamenlijk project (met een andere EU-lidstaat of een derde land) of een gezamenlijke steunregeling. |
| --- | --- |

—

In dit artikel moet de juridische inbedding van de samenwerking in de context van de richtlijn hernieuwbare energie worden beschreven, d.w.z. of wordt gekozen voor statistische overdracht, een gezamenlijk project (met een andere EU-lidstaat of een derde land) of een gezamenlijke steunregeling.

Deel III – Specificaties van de samenwerking

Artikel met betrekking tot het toepassingsgebied van de samenwerking

| — | De lidstaten moeten het toepassingsgebied van de samenwerking nader omschrijven: 1) alleen uitrol van hernieuwbare energiebronnen, 2) toevoeging van infrastructuur aan de samenwerking, 3) toevoeging van innovatieaspecten aan de samenwerking (zoals opslag, conversiefaciliteiten enz.). |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten het toepassingsgebied van de samenwerking nader omschrijven: 1) alleen uitrol van hernieuwbare energiebronnen, 2) toevoeging van infrastructuur aan de samenwerking, 3) toevoeging van innovatieaspecten aan de samenwerking (zoals opslag, conversiefaciliteiten enz.).

Artikel met betrekking tot de gekozen steunregeling

| — | De lidstaten moeten aangeven welke steunregeling wordt toegepast (gastheerland, bijdragende lidstaat of een nieuwe steunregeling). Indien een bestaande regeling wordt gebruikt, moeten de lidstaten een verwijzing naar de desbetreffende rechtsgrondslag opnemen. |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten aangeven welke steunregeling wordt toegepast (gastheerland, bijdragende lidstaat of een nieuwe steunregeling). Indien een bestaande regeling wordt gebruikt, moeten de lidstaten een verwijzing naar de desbetreffende rechtsgrondslag opnemen.

Artikel met betrekking tot de nieuwe steunregeling (alleen van toepassing op gezamenlijke steunregelingen)

| — | De lidstaten moeten de technische elementen van de steunregeling specificeren. Elementen om rekening mee te houden zijn:






  a. | samenwerking bij één project of meerdere projecten; |
| --- | --- | --- |

—

De lidstaten moeten de technische elementen van de steunregeling specificeren. Elementen om rekening mee te houden zijn:

a.

samenwerking bij één project of meerdere projecten;

| b. | de maximale capaciteit/het maximale volume (hoeveelheid geïnstalleerde MW of over te dragen MWh); |
| --- | --- |

b.

de maximale capaciteit/het maximale volume (hoeveelheid geïnstalleerde MW of over te dragen MWh);

| c. | de in aanmerking komende technologie(ën); |
| --- | --- |

c.

de in aanmerking komende technologie(ën);

| d. | de locatie van de faciliteit of het proces voor locatiekeuze en voorontwikkeling; |
| --- | --- |

d.

de locatie van de faciliteit of het proces voor locatiekeuze en voorontwikkeling;

| e. | de netaansluitingsregeling; |
| --- | --- |

e.

de netaansluitingsregeling;

| f. | de steunvorm; |
| --- | --- |

f.

de steunvorm;

| g. | de opzet van de aanbesteding/veiling; |
| --- | --- |

g.

de opzet van de aanbesteding/veiling;

| h. | overeenstemming over de aanmelding van staatssteun. |
| --- | --- |

h.

overeenstemming over de aanmelding van staatssteun.

Artikel met betrekking tot de relevante marktregeling

| — | De lidstaten moeten de relevante marktregeling (bv. aangewezen referentiemarkt) voor het samenwerkingsproject en eventuele relevante aanvullende bepalingen specificeren. |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten de relevante marktregeling (bv. aangewezen referentiemarkt) voor het samenwerkingsproject en eventuele relevante aanvullende bepalingen specificeren.

Artikel met betrekking tot de kosten-batenanalyse: en grensoverschrijdende kostenverdeling

| — | De lidstaten moeten overeenstemming bereiken over de kosten-batenanalyse en de grensoverschrijdende kostenverdeling.






  — | In geval van een eenvoudige samenwerking kunnen de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen worden overgedragen tegen de overeengekomen overdrachtsprijs. In dat geval moet de kosten-batenanalyse zo eenvoudig mogelijk worden gehouden, zodat de transactiekosten worden beperkt; |
| --- | --- | --- |

—

De lidstaten moeten overeenstemming bereiken over de kosten-batenanalyse en de grensoverschrijdende kostenverdeling.

—

In geval van een eenvoudige samenwerking kunnen de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen worden overgedragen tegen de overeengekomen overdrachtsprijs. In dat geval moet de kosten-batenanalyse zo eenvoudig mogelijk worden gehouden, zodat de transactiekosten worden beperkt;

| — | Voor complexere vormen van samenwerking (of wanneer toegang wordt gevraagd tot grensoverschrijdende financiering voor hernieuwbare energie via de Connecting Europe Facility en/of infrastructuurfinanciering) kan een uitgebreidere kosten-batenanalyse nodig zijn. In het intergouvernementeel akkoord moet in dit deel worden verwezen naar de beschikbare KBA-berekeningen en de daaruit voortvloeiende benadering van de grensoverschrijdende kostenverdeling;






  — | Vaststelling van het netto maatschappelijke voordeel; |
| --- | --- | --- |

—

Voor complexere vormen van samenwerking (of wanneer toegang wordt gevraagd tot grensoverschrijdende financiering voor hernieuwbare energie via de Connecting Europe Facility en/of infrastructuurfinanciering) kan een uitgebreidere kosten-batenanalyse nodig zijn. In het intergouvernementeel akkoord moet in dit deel worden verwezen naar de beschikbare KBA-berekeningen en de daaruit voortvloeiende benadering van de grensoverschrijdende kostenverdeling;

—

Vaststelling van het netto maatschappelijke voordeel;

| — | Verdeling van de belangrijkste kosten en baten over de partijen; |
| --- | --- |

—

Verdeling van de belangrijkste kosten en baten over de partijen;

| — | De resulterende compensatiebetalingen tussen de lidstaten (inclusief het aandeel van de door elke samenwerkingspartner gefinancierde steunkosten, de resulterende verdeling van de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen ten behoeve van de bijdrage aan het streefcijfer); |
| --- | --- |

—

De resulterende compensatiebetalingen tussen de lidstaten (inclusief het aandeel van de door elke samenwerkingspartner gefinancierde steunkosten, de resulterende verdeling van de statistieken inzake hernieuwbare energiebronnen ten behoeve van de bijdrage aan het streefcijfer);

| — | Betalingsprocedure; |
| --- | --- |

—

Betalingsprocedure;

| — | Kennisgeving aan de Europese Commissie zoals vereist door de richtlijn hernieuwbare energie. |
| --- | --- |

—

Kennisgeving aan de Europese Commissie zoals vereist door de richtlijn hernieuwbare energie.

Artikel met betrekking tot de verplichtingen van de partijen

| — | In dit artikel moeten de samenwerkende lidstaten de verantwoordelijkheden vaststellen naar gelang van de gekozen samenwerkingsvorm, alsmede de procedures en het systeem voor het monitoren, volgen en afgeven van bewijzen en verificaties (met inbegrip van gegevensoverdracht: inhoud, formaat en timing). |
| --- | --- |

—

In dit artikel moeten de samenwerkende lidstaten de verantwoordelijkheden vaststellen naar gelang van de gekozen samenwerkingsvorm, alsmede de procedures en het systeem voor het monitoren, volgen en afgeven van bewijzen en verificaties (met inbegrip van gegevensoverdracht: inhoud, formaat en timing).

Artikel met betrekking tot een verantwoordelijke instantie (van toepassing op gezamenlijke projecten of gezamenlijke steunregelingen)

| — | In dit artikel moet de verantwoordelijke instantie (bijvoorbeeld een agentschap of één contactpunt) en haar verantwoordelijkheden worden beschreven. De verantwoordelijkheden kunnen betrekking hebben op de identificatie van projecten, de vaststelling van de aanbestedingsprocedure, de selectie van de inschrijver, het toezicht op de uitvoering van gegunde projecten, de betaling van steunbetalingen en de rapportage aan de samenwerkende staten. |
| --- | --- |

—

In dit artikel moet de verantwoordelijke instantie (bijvoorbeeld een agentschap of één contactpunt) en haar verantwoordelijkheden worden beschreven. De verantwoordelijkheden kunnen betrekking hebben op de identificatie van projecten, de vaststelling van de aanbestedingsprocedure, de selectie van de inschrijver, het toezicht op de uitvoering van gegunde projecten, de betaling van steunbetalingen en de rapportage aan de samenwerkende staten.

Artikel met betrekking tot de kennisgeving aan de Europese Commissie

| — | Volgens de richtlijn hernieuwbare energie moet de verkopende lidstaat/het gastheerland de Europese Commissie in kennis stellen van de overeenkomst en het precieze bedrag van de daaruit voortvloeiende statistische overdracht. |
| --- | --- |

—

Volgens de richtlijn hernieuwbare energie moet de verkopende lidstaat/het gastheerland de Europese Commissie in kennis stellen van de overeenkomst en het precieze bedrag van de daaruit voortvloeiende statistische overdracht.

7   BIJLAGE

Beschikbare samenwerkingsmechanismen en basisbeginselen van de samenwerking

Overeenkomstig artikelen 8, 9, 11 of 13 van de richtlijn hernieuwbare energie zijn er drie belangrijke samenwerkingsmechanismen waarvan de lidstaten gebruik kunnen maken:

Statistische overdrachten (artikel 8): in het geval van statistische overdrachten komen niet meer dan twee lidstaten overeen samen te werken en een bepaalde hoeveelheid hernieuwbare energie die in de ene lidstaat te veel wordt geproduceerd, virtueel toe te rekenen aan de andere lidstaat. Dit gebeurt achteraf via een overeengekomen overdrachtsprijs. De door een lidstaat “gekochte” energie zal meetellen voor zijn nationale bijdrage uit hoofde van de richtlijn. Er is geen sprake van fysieke transmissie of levering van energie. Statistische overdrachten houden gewoonlijk geen verband met specifieke projecten, hoewel de lidstaten kunnen besluiten een dergelijke overeenkomst aan te gaan indien dit voor beide partijen voordelig wordt geacht. Bovendien zijn statistische overdrachten in principe technologieneutraal. De lidstaten die een statistische overdracht uitvoeren, moeten de Commissie daarvan uiterlijk twaalf maanden na afloop van het jaar waarin de overdracht van kracht is, in kennis stellen. De transactiekosten voor statistische overdrachten zijn relatief laag omdat deze relatief gemakkelijk op te zetten en overeen te komen zijn, en zij de lidstaten in staat stellen een beperkte samenwerking aan te gaan zonder dat zij hun nationale steuninstrumenten hoeven te wijzigen. Omdat zij minder complex zijn, zijn er minder richtsnoeren nodig voor statistische overdrachten, maar de aanvaarding door het publiek kan een probleem zijn, omdat er geen opgewekte hernieuwbare energie wordt overgedragen in ruil voor de betaling. Particuliere actoren mogen niet deelnemen aan statistische overdrachten, d.w.z. deze zijn voorbehouden aan openbare entiteiten.

Gezamenlijke projecten van de lidstaten (artikel 9): de lidstaten kunnen ook met elkaar gemeenschappelijke projecten aangaan voor samenwerking bij projecten inzake hernieuwbare energie voor de productie van elektriciteit of verwarming en koeling uit hernieuwbare bronnen. Gezamenlijke projecten gaan verder dan louter statistische overdrachten en de samenwerking vindt altijd plaats in verband met een specifiek nieuw project. Een gezamenlijk project kan al dan niet voorzien in de fysieke transmissie van elektriciteit. Naast afzonderlijke samenwerkingsprojecten, bijvoorbeeld grootschalige windprojecten op zee, zijn ook regelingen voor meerdere projecten mogelijk wanneer een opzet voor kleine of middelgrote installaties wordt herhaald. Niettemin moeten deze regelingen voor meerdere projecten worden onderscheiden van gezamenlijke steunregelingen vanwege hun eindige karakter. De projecten kunnen betrekking hebben op de renovatie van bestaande installaties of op nieuwe installaties. De baten en kosten van deze projecten worden via overeengekomen regels verdeeld over de samenwerkende partijen. De lidstaten kunnen overeenkomen het project uit te voeren via een bestaande steunregeling van een van de samenwerkende partijen of een op maat gemaakte regeling te creëren.

Gezamenlijke projecten kunnen ook geschikt zijn om gezamenlijk te investeren in en ervaring op te doen met nieuwe technologieën. De mate van samenwerking en het niveau van de transactiekosten zijn hoger dan bij statistische overdrachten, maar gewoonlijk lager dan bij gezamenlijke steunregelingen, aangezien de samenwerking beperkt blijft tot een overeengekomen aantal projecten. In tegenstelling tot statistische overdrachten kunnen bij gezamenlijke projecten ook particuliere exploitanten betrokken zijn.

Gezamenlijke projecten tussen lidstaten en derde landen (artikel 11): de lidstaten kunnen ook gezamenlijke projecten met derde landen uitvoeren, wat bijzonder relevant kan zijn in het kader van de samenwerking met de landen van de Energiegemeenschap of met het Verenigd Koninkrijk. Gezamenlijke projecten met derde landen zijn echter beperkt tot elektriciteit uit hernieuwbare bronnen (verwarming en koeling vallen er niet onder) en moeten een daadwerkelijke fysieke verbinding met het derde land tot stand brengen. Om toevoer in het elektriciteitssysteem van de EU te garanderen, moet de respectieve interconnectorcapaciteit tijdig worden vastgelegd. Met uitzondering van de aan de installatie toegekende investeringssteun mag voor de hoeveelheid geproduceerde en uitgevoerde elektriciteit geen steun uit een steunregeling van een derde land zijn verleend.

Gezamenlijke steunregelingen (artikel 13): een ander mogelijk samenwerkingsmechanisme waarover de lidstaten beschikken, zijn gezamenlijke steunregelingen. Dit betekent dat de nationale steunregelingen van twee of meer lidstaten geheel of gedeeltelijk worden gecoördineerd en/of samengevoegd. Aangezien gezamenlijke steunregelingen aanzienlijke transactiekosten met zich mee kunnen brengen, hebben zij doorgaans betrekking op meerdere projecten. Zij kunnen echter ook worden gebruikt voor grote afzonderlijke projecten met een zeer specifieke opzet. Gezamenlijke steunregelingen kunnen ook slechts betrekking hebben op één segment van de nationale markt voor hernieuwbare energie, bijvoorbeeld een specifieke technologie of een specifiek geografisch gebied, bijvoorbeeld een grensregio. Tenzij anders bepaald, komt de overeengekomen gezamenlijke steunregeling niet in de plaats van de bestaande nationale steunregelingen, die parallel blijven bestaan. Gezamenlijke steunregelingen zijn gewoonlijk aan strengere regels gebonden en complexer dan gezamenlijke projecten en vereisen doorgaans wijzigingen in de nationale wet- en/of regelgeving.

Beginselen van samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie

In het algemeen gelden voor de samenwerking van de lidstaten op het gebied van hernieuwbare energie de volgende beginselen:

Optionaliteit: twee of meer lidstaten die met elkaar of met een derde land samenwerken, doen dat op vrijwillige basis. Bovendien staat het de lidstaten, wanneer zij besluiten hun krachten te bundelen op het gebied van hernieuwbare energie, vrij de details en voorwaarden van die samenwerking vast te stellen.

Realisatie van sociaaleconomische voordelen: grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten moeten waarde creëren vanuit een holistisch, maatschappelijk perspectief. In het algemeen moeten de sociaaleconomische voordelen van het project groter zijn dan de kosten, wanneer men het vergelijkt met de uitrol van hernieuwbare energiebronning zonder samenwerking.

Totstandbrenging van een voor beide partijen voordelige samenwerking: grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten leveren niet alleen netto maatschappelijke voordelen op, maar kunnen alleen tot stand komen als de projecten wederzijdse voordelen opleveren voor alle deelnemende landen en de belangrijkste belanghebbenden binnen de landen. In het algemeen is het onwaarschijnlijk dat alle belanghebbenden beter af zijn met het project dan zonder, en daarom moeten de landen afspreken welke belanghebbenden moeten worden gecompenseerd en welke niet.

Overeenkomst over de samenwerkingsvoorwaarden: de lidstaten die voornemens zijn te gaan samenwerken, moeten een samenwerkingsovereenkomst sluiten waarin de voorwaarden worden vastgesteld.

Toepassing van locatiespecifieke voorwaarden: hoewel de samenwerkende landen ernaar zullen streven de desbetreffende regels en voorschriften zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen, zijn er natuurlijk bepaalde beperkingen. Dergelijke beperkingen zullen met name gelden voor locatiespecifieke voorwaarden zoals vergunningverlening en belastingen. Daarom worden standaard de regels toegepast van het land waar het project zich fysiek bevindt, tenzij anders is overeengekomen en gespecificeerd door de samenwerkende landen.

Zorgen voor tastbare gevolgen: de lidstaten kunnen ervoor kiezen de samenwerking zodanig te structureren dat deze tastbare gevolgen heeft voor hun elektriciteitssystemen en -markten. Samenwerkende lidstaten kunnen bijvoorbeeld de fysieke invoer van elektriciteit eisen (wat een verplichting wordt bij gezamenlijke projecten met derde landen).

Verdelen van de kosten en baten: volgens de richtlijn moet de opgewekte hernieuwbare energie worden toebedeeld aan het land dat de installatie financiert. Afhankelijk van de technologie zullen naast de steunkosten ook andere kosten en baten relevant zijn. Kosten voor de netaansluiting en systeemintegratie zijn bijzonder relevant voor windenergieprojecten op zee, terwijl de relevantie van steunkosten doorgaans afneemt naarmate de technologieën en de mate van marktintegratie volwassener worden. Er zijn verschillende opties mogelijk om dit te verantwoorden. Het staat de partnerlanden vrij de details in de samenwerkingsovereenkomst vast te leggen.

---

(1)  Dit document bouwt voort op de eerdere “Guidance on the use of renewable energy cooperation mechanism” (Richtsnoeren betreffende het gebruik van samenwerkingsmechanismen voor hernieuwbare energie) (SWD(2013) 440 final), te raadplegen op:https://energy.ec.europa.eu/system/files/2014-10/com_2013_public_intervention_swd05_en_0.pdf

(2)  Een meer gedetailleerde beschrijving van de samenwerkingsmechanismen is te vinden in de bijlage. Alleen het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd om het recht van de Unie op gezaghebbende wijze uit te leggen.

(3)  Verordening (EU) 2021/1153 van het Europees Parlement en de Raad van 7 juli 2021 tot vaststelling van de Connecting Europe Facility (PB L 249 van 14.7.2021, blz. 38).

(4)  COM(2021) 393: “EU-grensregio’s: levende laboratoria van de Europese integratie”.

(5)  Grensregio’s zijn gebieden aan weerszijden van dezelfde grens (definitie beschikbaar op: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Glossary:Border_region)

(6)  Deze casusbeschrijvingen bouwen voort op het verslag “Design options for cross-border auctions” (Ontwerp-opties voor grensoverschrijdende veilingen), dat is opgesteld in het kader van het AURES II-project inzake veilingen ter ondersteuning van hernieuwbare energie. Het volledige verslag kan worden geraadpleegd op http://aures2project.eu/wp-content/uploads/2019/06/AURES_II_D6_1_final.pdf

(7)  Tot op heden zijn twaalf samenwerkingsprojecten uitgevoerd/goedgekeurd (waarvan tien statistische overdrachten, één gezamenlijk project en één gezamenlijke steunregeling). Hoewel dit wijst op een mogelijke versnelling van de uitvoering, blijft het gebruik van de samenwerkingsmechanismen achter bij de verwachtingen. De volgende projecten zijn uitgevoerd en/of goedgekeurd: statistische overdrachten tussen Luxemburg en Litouwen, Luxemburg en Estland, Malta en Estland, Nederland en Denemarken, Ierland en Denemarken, Ierland en Estland, Denemarken en België, Finland en België, Tsjechië en Slovenië, en Litouwen en België; een gezamenlijk project van Duitsland en Denemarken en een gezamenlijke steunregeling van Zweden en Noorwegen. Als we kijken naar de nationale actieplannen voor hernieuwbare energie van de lidstaten voor 2020, is het duidelijk dat de plannen om gebruik te maken van de samenwerkingsmechanismen nog vaag, voorzichtig of zelfs onbestaand zijn, omdat de mechanismen nieuw zijn en er geen uitgevoerde projecten zijn. Enkele jaren later zijn de plannen van de lidstaten (in hun nationale actieplannen voor hernieuwbare energie) voor het gebruik van de samenwerkingsmechanismen al concreter, met name dankzij het overleg dat de lidstaten op bilateraal of multilateraal niveau, individueel of via verschillende groepen en fora, hebben gevoerd. In dit verband moeten de werkzaamheden in regionale energiefora, waaronder de groepen op hoog niveau voor energiesamenwerking op de Noordzee (NSEC), het interconnectieplan voor de energiemarkt in het Oostzeegebied (BEMIP), de energieconnectiviteit in Midden- en Zuidoost-Europa (CESEC) of de interconnecties voor Zuid-West-Europa (SWE), of het Pentalaterale forum, worden benadrukt. De fora zijn erin geslaagd de voornaamste belanghebbenden bijeen te brengen en de dialoog te vergemakkelijken. Er is echter nog steeds een gebrek aan concrete plannen waarover verslag is uitgebracht, waaruit blijkt dat de toepassing van de samenwerkingsmechanismen als moeilijk wordt ervaren.

(8)  Studies en projecten omvatten onder meer het project inzake samenwerkingsmechanismen tussen EU-lidstaten en interactie met steunregelingen uit hoofde van de richtlijn hernieuwbare energie (2009/28/EG) (https://res-cooperation.eu/), het CA-RES-project (https://www.ca-res.eu/), of het MUSTEC-project (https://mustec.eu/). Zie ook de studie naar de samenwerking tussen de EU-landen uit hoofde van de richtlijn hernieuwbare energie van 2014, te raadplegen op https://energy.ec.europa.eu/topics/renewable-energy/renewable-energy-directive-targets-and-rules/cooperation-mechanisms_en#documents

(9)  Bekende voorbeelden zijn een memorandum van overeenstemming over één of meer energiehubs op zee (offshore) tussen Denemarken en Nederland, een memorandum van overeenstemming tussen Letland en Estland over een gezamenlijk project op zee, een intentieverklaring over de analyse van gezamenlijke en hybride projecten op zee tussen Denemarken en Duitsland, en een memorandum van overeenstemming over de verkenning van opties voor energie-eilanden tussen Denemarken en België.

(10)  Voor de meeste grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten kan worden aangenomen dat de lidstaten of derde landen de hoogste kosten dragen en het merendeel van de baten ontvangen. Zij zijn dus de natuurlijke onderhandelingspartijen en vertegenwoordigen standaard hun belanghebbenden.

(11)  Gezien de toenemende aandacht voor complexe vormen van samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie, zoals in de context van hybride windparken op zee, worden “EU-richtsnoeren [bekendgemaakt] over de wijze waarop het delen van kosten en baten van projecten voor energietransmissie over de grenzen heen kan worden gecoördineerd in combinatie met de ontwikkeling van energieopwekkingsprojecten”. Deze onderhavige richtsnoeren houden verband met artikel 15, lid 1, van de TEN-E-verordening (Verordening (EU) 2022/869) en met de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, “EU-strategie over de benutting van het potentieel van hernieuwbare offshore-energie met het oog op een klimaatneutrale toekomst” (COM(2020) 741 final), te raadplegen op: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52020DC0741

(12)  Elementen van het gecentraliseerde model maken deel uit van het voorstel van de Commissie van 18 mei 2022 tot herziening van de bepalingen betreffende de vergunningverlening voor projecten op het gebied van hernieuwbare energiebronnen in de richtlijn hernieuwbare energie (COM(2022) 222 final).

(13)  Dit komt voornamelijk door neteffecten, maar de onzekerheid kan ook verband houden met veranderingen in de regelgeving.

(14)  Bij een eenzijdig variabele premie ontvangen de producenten in het geval dat de marktprijs lager is dan de uitoefenprijs op de veiling een steunbetaling die het verschil dekt, en mogen zij de extra inkomsten houden als de marktprijs hoger is. Een tweezijdig variabele premie werkt op soortgelijke wijze, maar de extra inkomsten moeten dan door de producent worden terugbetaald. Als een vaste premie is afgesproken, ontvangen de producenten een vast bedrag aan extra inkomsten boven op de marktprijs.

(15)  Ook over de wijze waarop de kosten van de steun worden verhaald, kan elk samenwerkend land op nationaal niveau beslissen, behalve in het geval van gezamenlijke steunregelingen.

(16)  Mededeling van de Commissie (2022/C 80/01).

(17)  Zie https://ec.europa.eu/regional_policy/en/information/publications/guides/2014/guide-to-cost-benefit-analysis-of-investment-projects-for-cohesion-policy-2014-2020.

(18)  “The Economic Appraisal of Investment Projects at the EIB. Version March 2013 - Under review” (De economische beoordeling van investeringsprojecten bij het EIB, versie maart 2013 — heroverweging), te raadplegen op https://www.eib.org/attachments/thematic/economic_appraisal_of_investment_projects_en.pdf

(19)  “Methodologies for assessing the contribution of cross-border projects to the general criteria and for producing the cost-benefit analysis specified in Part IV of the Annex to the Regulation (EU) 2021/1153 establishing the Connecting Europe Facility” (Methodologieën voor de beoordeling van de bijdrage van grensoverschrijdende projecten tot de algemene criteria en voor de uitvoering van de kosten-batenanalyse zoals gespecificeerd in deel IV van de bijlage bij Verordening (EU) 2021/1153 tot vaststelling van de Connecting Europe Facility), te raadplegen op https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52021SC0429&qid=1564520971474

(20)  Zie https://tyndp.entsoe.eu/cba

(21)  Indien staatssteun nodig is om het project inzake hernieuwbare energiebronnen uit te voeren, moet de volgens de Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van klimaat, milieubescherming en energie (CEEAG) uitgevoerde analyse van het financieringstekort in overeenstemming zijn met de belangrijkste veronderstellingen van de kosten-batenanalyse.

(22)  Wat de infrastructuur betreft, blijkt uit het vierde toezichtverslag over besluiten inzake grensoverschrijdende kostenverdeling van het ACER dat het merendeel van de trans-Europese energieprojecten met grensoverschrijdende infrastructuur kiest voor een “traditionele” kostenverdelingsmethode. De meeste projecten op land (onshore) volgen het zogenaamde “territorialiteitsbeginsel”, waarbij elk land de kosten draagt van de uitvoering van het project op het eigen grondgebied, ongeacht de eventuele baten van het project in de verschillende landen, terwijl voor projecten op zee (offshore) een “50/50-kostenverdeling” gangbaar is. Deze benadering is wellicht niet doeltreffend in gevallen zoals nieuwe vermaasde netten op zee waarbij een groter aantal partijen betrokken is.

(23)  Zie in het bijzonder de voorwaarden van artikel 11, lid 2, punten a) en c), van Richtlijn (EU) 2018/2001.

(24)  Kosten gedragen door de TSB.

(25)  Voor de berekening kan een alternatieve technologie worden gebruikt indien een rechtstreekse vergelijking niet mogelijk of niet realistisch is.

---

| 29.12.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 495/24 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 495/24

---

Mededeling van de Commissie betreffende richtsnoeren aan de lidstaten voor het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen voor de periode 2021-2030

(2022/C 495/02)

De recordhoge energieprijzen sinds de tweede helft van 2021, nog verergerd door de ongerechtvaardigde en onwettige militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne, zorgen voor een krachtige impuls om de uitvoering van de Europese Green Deal te bespoedigen en de veerkracht van de energie-unie te versterken met een versnelling van de transitie naar schone energie en het beëindigen van de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen. Tegelijkertijd hebben recente extreme weersomstandigheden de energievoorziening nog meer onder druk gezet, gevolgen gehad voor de oogsten en de binnenvaart en het welzijn van de burgers aangetast, wat een duidelijke waarschuwing is voor de noodzaak van aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering.

Die recente ontwikkelingen onderstrepen de relevantie van geïntegreerde planning voor het energie- en klimaatbeleid. Een sterke energie-unie en gecoördineerde klimaatactie zijn nu meer dan ooit een voorwaarde voor solidariteit, welvaart en duurzaamheid in de Europese Unie. Om op korte termijn de energiezekerheid te vergroten en de rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit te versnellen, moeten de lidstaten en de Europese Unie voortbouwen op de kracht van het op Europees niveau ingestelde governancesysteem.

Bij de verordening inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie (hierna “governanceverordening”) (1)
  wordt een flexibel maar robuust governancesysteem ingesteld voor transparante en wederzijds versterkende samenwerking tussen de EU-lidstaten en de Europese Commissie. Dit draagt bij tot een consistente aanpak van het energie- en klimaatbeleid en gecoördineerde actie in de lidstaten.

De nationale energie- en klimaatplannen (hierna “nationale energie- en klimaatplannen”) zijn het centrale strategische planningsinstrument in het kader van de governanceverordening. De nationale energie- en klimaatplannen bieden voorspelbaarheid van investeringen op korte, middellange en lange termijn, vooral in onzekere tijden, en zijn cruciaal voor het aantrekken van massale investeringen ten behoeve van de collectieve ambitie van klimaatneutraliteit en voor een eerlijke en rechtvaardige transitie, met behoud van energiezekerheid en betaalbaarheid. Zij helpen de lidstaten om samen de energie- en klimaatdoelstellingen van de Europese Green Deal, de Europese klimaatwet (2) en het Fit for 55-pakket van voorstellen (3) te verwezenlijken, waaronder de hogere ambitie inzake energie-efficiëntie en hernieuwbare energie en de internationale verbintenissen van de EU in het kader van de Overeenkomst van Parijs.

De nationale energie- en klimaatplannen spelen ook een sleutelrol bij de uitvoering van het REPowerEU-plan (4)
  in het licht van de toegenomen uitdagingen voor een veerkrachtiger energie-unie. Sinds het begin van de energieprijsstijgingen medio 2021 heeft de EU uitgebreide en op maat gesneden noodmaatregelen genomen om de door de jongste geopolitieke ontwikkelingen veroorzaakte energiecrisis het hoofd te bieden. Dit zal de energie-unie in de aanloop naar 2030 en daarna een nieuwe vorm geven. IN de nationale plannen moet rekening worden gehouden met de kritieke uitdagingen van energiezekerheid en betaalbaarheid. Dit omvat de noodzaak om de energievoorziening snel te diversifiëren, een consistent tijdschema voor gasopslag (5) te ontwikkelen, rekening te houden met de dringende vermindering van de vraag (6) en noodmaatregelen om de hoge energieprijzen aan te pakken en solidariteit te versterken (7).

De lidstaten actualiseren hun nationale plannen voor de periode 2021-2030 uiterlijk in juni 2023 (ontwerpversie) en juni 2024 (definitieve versie) (8). Gezien de sterk veranderde beleidslijnen en geopolitieke omstandigheden op het gebied van energie en klimaat sinds het opstellen van de eerste nationale energie- en klimaatplannen in 2019-2020, moet de actualisering gericht zijn op de behoefte aan ambitieuzere klimaatactie, een snellere transitie naar schone energie en meer energiezekerheid. De geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten de EU in staat stellen een veerkrachtigere en duurzamere energie-unie tot stand te brengen, onder meer door de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen snel te verminderen, zonder iemand aan zijn lot over te laten.

Dit document biedt de lidstaten richtsnoeren voor het proces en de reikwijdte van het opstellen van de ontwerp- en definitieve versie van de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen, met name door goede praktijken aan te wijzen en de gevolgen van recente beleids- en geopolitieke ontwikkelingen te schetsen, binnen het wettelijk kader dat is ingesteld door de governanceverordening, en met name bijlage I (9).

Bij het opstellen van deze richtsnoeren heeft de Commissie de lidstaten op technisch niveau volledig betrokken en belanghebbenden geraadpleegd via een speciale workshop voor belanghebbenden op 8 september 2022 (10), externe evenementen en bilaterale contacten. Deze richtsnoeren moeten worden gezien als een onderdeel van de voortdurende uitwisseling en samenwerking in het hele proces.

| Kader 1: beginselen en goede praktijken voor het actualiseren van nationale energie- en klimaatplannen







  — | Vaststellen van een hogere ambitie om de groene transitie naar klimaatneutraliteit te versnellen en de veerkracht van het energiesysteem te versterken overeenkomstig de klimaatwet, het “Fit for 55”-pakket en REPowerEU. Bijzondere aandacht moet uitgaan naar hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, energiezekerheid en het terugdringen van broeikasgasemissies. |
| --- | --- |

Kader 1: beginselen en goede praktijken voor het actualiseren van nationale energie- en klimaatplannen

—

Vaststellen van een hogere ambitie om de groene transitie naar klimaatneutraliteit te versnellen en de veerkracht van het energiesysteem te versterken overeenkomstig de klimaatwet, het “Fit for 55”-pakket en REPowerEU. Bijzondere aandacht moet uitgaan naar hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, energiezekerheid en het terugdringen van broeikasgasemissies.

| — | Versterken van de planning binnen de nationale energie- en klimaatplannen om te zorgen voor een eerlijke en rechtvaardige transitie, waarbij de gevolgen op sociaal en werkgelegenheidsgebied worden beperkt, tekorten aan arbeidskrachten en vaardigheden worden aangepakt, energiearmoede wordt teruggedrongen en betaalbare toegang tot essentiële diensten voor iedereen wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

—

Versterken van de planning binnen de nationale energie- en klimaatplannen om te zorgen voor een eerlijke en rechtvaardige transitie, waarbij de gevolgen op sociaal en werkgelegenheidsgebied worden beperkt, tekorten aan arbeidskrachten en vaardigheden worden aangepakt, energiearmoede wordt teruggedrongen en betaalbare toegang tot essentiële diensten voor iedereen wordt gewaarborgd.

| — | Verstrekken van nationale doelstellingen en streefcijfers, ook over financiering, die betrekking hebben op concrete trajecten tot 2030 en tot 2050, in overeenstemming met de nationale langetermijnstrategieën. |
| --- | --- |

—

Verstrekken van nationale doelstellingen en streefcijfers, ook over financiering, die betrekking hebben op concrete trajecten tot 2030 en tot 2050, in overeenstemming met de nationale langetermijnstrategieën.

| — | Integreren van de aanpassingsdoelstellingen en ze waar nodig weergeven in de vijf dimensies van de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen. |
| --- | --- |

—

Integreren van de aanpassingsdoelstellingen en ze waar nodig weergeven in de vijf dimensies van de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen.

| — | Vaststellen van doelstellingen en streefcijfers om methaanemissies te verminderen en integreren van verhoogde streefcijfers en mitigatie- en aanpassingsmaatregelen in de sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw, met betrekking tot CO2- en niet-CO2-emissies en koolstofverwijdering. |
| --- | --- |

—

Vaststellen van doelstellingen en streefcijfers om methaanemissies te verminderen en integreren van verhoogde streefcijfers en mitigatie- en aanpassingsmaatregelen in de sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw, met betrekking tot CO2- en niet-CO2-emissies en koolstofverwijdering.

| — | Gebruikmaken van de synergieën tussen de energie- en de digitale agenda om de digitalisering van het energiesysteem op gang te brengen. |
| --- | --- |

—

Gebruikmaken van de synergieën tussen de energie- en de digitale agenda om de digitalisering van het energiesysteem op gang te brengen.

| — | Verbeteren van de dimensie “onderzoek, innovatie en concurrentievermogen”, met name met specifieke streefcijfers en doelstellingen, en tegelijk de diversificatie van de productiecapaciteit en de ontwikkeling van vaardigheden integreren om de transitie naar schone energie te versnellen. |
| --- | --- |

—

Verbeteren van de dimensie “onderzoek, innovatie en concurrentievermogen”, met name met specifieke streefcijfers en doelstellingen, en tegelijk de diversificatie van de productiecapaciteit en de ontwikkeling van vaardigheden integreren om de transitie naar schone energie te versnellen.

| — | In een vroeg stadium van het proces overgaan tot een brede en inclusieve raadpleging van het maatschappelijk middenveld, de lokale autoriteiten, de sociale partners en de sectorale belanghebbenden. |
| --- | --- |

—

In een vroeg stadium van het proces overgaan tot een brede en inclusieve raadpleging van het maatschappelijk middenveld, de lokale autoriteiten, de sociale partners en de sectorale belanghebbenden.

| — | Versterken van regionale samenwerking als integraal onderdeel van de nationale plannen: met name wat betreft de dimensie Energiezekerheid, om een samenhangend beleid en een diepgaande solidariteit vast te stellen. |
| --- | --- |

—

Versterken van regionale samenwerking als integraal onderdeel van de nationale plannen: met name wat betreft de dimensie Energiezekerheid, om een samenhangend beleid en een diepgaande solidariteit vast te stellen.

| — | Verkennen van synergieën tussen de doelstellingen, streefcijfers en bijdragen en de beleidslijnen en maatregelen van de vijf dimensies van de energie-unie (11). |
| --- | --- |

—

Verkennen van synergieën tussen de doelstellingen, streefcijfers en bijdragen en de beleidslijnen en maatregelen van de vijf dimensies van de energie-unie (11).

| — | Lering trekken uit de eerste nationale energie- en klimaatplannen, de beoordeling ervan door de Commissie en de stand van de uitvoering ervan, om lacunes en gebieden voor verbetering met het oog op meer ambitie en betere resultaten in kaart te brengen. |
| --- | --- |

—

Lering trekken uit de eerste nationale energie- en klimaatplannen, de beoordeling ervan door de Commissie en de stand van de uitvoering ervan, om lacunes en gebieden voor verbetering met het oog op meer ambitie en betere resultaten in kaart te brengen.

| — | Zorgen voor samenhang met andere planningsinstrumenten en de desbetreffende beleidslijnen, maatregelen en investeringen weergeven in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen (12). |
| --- | --- |

—

Zorgen voor samenhang met andere planningsinstrumenten en de desbetreffende beleidslijnen, maatregelen en investeringen weergeven in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen (12).

| — | Formuleren van een alomvattende, geactualiseerde en fijnmazige analytische basis, waarin de gevolgen voor economie, werkgelegenheid, maatschappij, onderzoek, innovatie, concurrentievermogen en milieu zijn verwerkt, alsmede de bijdrage die de circulaire economie zal leveren. |
| --- | --- |

—

Formuleren van een alomvattende, geactualiseerde en fijnmazige analytische basis, waarin de gevolgen voor economie, werkgelegenheid, maatschappij, onderzoek, innovatie, concurrentievermogen en milieu zijn verwerkt, alsmede de bijdrage die de circulaire economie zal leveren.

| — | Zorgen voor een gedetailleerd financieringsplan dat voorziet in de investeringsbehoeften voor elk van de vijf dimensies, door een kostenefficiënt gebruik van overheidsbegrotingssteun en het aantrekken van particuliere investeringen, onder meer via financiële instrumenten en innovatieve financieringsregelingen. |
| --- | --- |

—

Zorgen voor een gedetailleerd financieringsplan dat voorziet in de investeringsbehoeften voor elk van de vijf dimensies, door een kostenefficiënt gebruik van overheidsbegrotingssteun en het aantrekken van particuliere investeringen, onder meer via financiële instrumenten en innovatieve financieringsregelingen.

| — | Rekening houden en zorgen voor samenhang met de landspecifieke aanbevelingen die worden uitgebracht in het kader van het Europees Semester. |
| --- | --- |

—

Rekening houden en zorgen voor samenhang met de landspecifieke aanbevelingen die worden uitgebracht in het kader van het Europees Semester.

1   Weergave van de nieuwe juridische, sociaal-economische, beleidsmatige en geopolitieke context

In deze afdeling wordt besproken hoe de aanzienlijke veranderingen in het wetgevende, sociaaleconomische en geopolitieke kader voor het energie- en klimaatbeleid sinds 2019 van invloed zijn op het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen op het gebied van ambitie en reikwijdte. Dit wordt aangevuld met een lijst van referenties in tabel 1, waarin de belangrijkste doelstellingen, streefcijfers en bijdragen, en de beleidslijnen en maatregelen die nodig zijn om deze te verwezenlijken, worden samengevat in de wetgeving, strategieën en voorstellen. De lidstaten wordt verzocht deze referenties op te nemen in de ontwerpversie van hun geactualiseerde nationale plannen. In de definitieve versie van de geactualiseerde nationale plannen moet rekening worden gehouden met nieuwe belangrijke ontwikkelingen in een voortdurend veranderende wetgevende, sociaal-economische en geopolitieke context en moeten de aanbevelingen van de Commissie aangaande de ontwerpversie van de geactualiseerde plannen in aanmerking worden genomen (13).

1.1   
  Verhogen van de ambities voor 2030 op weg naar klimaatneutraliteit

De Europese Green Deal heeft een sterke impuls gegeven om de energie- en klimaatambitie te verhogen, zonder iemand aan zijn lot over te laten. Met de Europese klimaatwet zijn de doelstellingen om tegen 2050 op EU-niveau klimaatneutraliteit te bereiken en tegen 2030 de nettobroeikasgasemissies met ten minste – 55 % ten opzichte van 1990 te verminderen, een wettelijke verplichting geworden. Deze streefcijfers zijn aanzienlijk ambitieuzer dan die waarop de lidstaten hun oorspronkelijke nationale energie- en klimaatplannen hadden gebaseerd (14).

Om de ambitie van de Europese klimaatwet waar te maken, zorgt het “Fit for 55”-pakket voor een verbetering van het kader voor energie en klimaat voor 2030. Het zal de lidstaten noodzakelijkerwijs aanzetten tot het actualiseren van de doelstellingen en streefcijfers van hun oorspronkelijke nationale energie- en klimaatplannen en van de beleidslijnen en maatregelen om dat te verwezenlijken, met name op het gebied van decarbonisatie (met inbegrip van hernieuwbare energie), energie-efficiëntie en de interne energiemarkt.

Tegelijkertijd, en om de toegenomen ambities ten uitvoer te leggen, zijn ook belangrijke Europese energie- en klimaatstrategieën vastgesteld, met name inzake de integratie van energiesystemen (15), waterstof (16), offshore (17), hernieuwbare zonne-energie (18), aanpassing aan klimaatverandering (19), duurzame koolstofcycli (20), het EU-actieplan voor de digitalisering van het energiesysteem (21)
  .. Ook andere relevante strategieën, namelijk inzake nulvervuiling (22), biodiversiteit (23), bossen (24) en duurzame en slimme mobiliteit (25) zijn door de Commissie voorgesteld om de klimaat- en energiedoelstellingen te helpen verwezenlijken.

Eerder dit jaar zijn in het kader van het REPowerEU-plan specifieke maatregelen voorgesteld om de energieafhankelijkheid van de EU van Russische fossiele brandstoffen te verminderen en de uitvoering van de Europese Green Deal te versnellen met nieuwe acties, waarbij wordt voortgebouwd op het Fit for 55-pakket. Het is gericht op meer betaalbare, veilige en duurzame energie om een veerkrachtiger energiesysteem en een echte energie-unie tot stand te brengen. In het kader van dit plan heeft de Commissie de medewetgevers verzocht de streefcijfers in de richtlijn energie-efficiëntie en de richtlijn hernieuwbare energie te verhogen. Met de uitvoering van het REPowerEU-plan worden alternatieven voor aardgas en hernieuwbare bronnen, met name duurzaam biomethaan, hernieuwbare waterstof, fotovoltaïsche zonne-energie en windenergie op zee, sneller ingezet en worden structurele energie-efficiëntiemaatregelen op middellange en lange termijn in gang gezet.

De ontwerpversie van de geactualiseerde nationale plannen moet deze grotere ambitie weerspiegelen. De lidstaten moeten de nieuwe en herziene energie- en klimaatdoelstellingen van de “Fit for 55”- en “REPowerEU”-voorstellen (26) volledig integreren, ook al is het wetgevingsproces voor de aanneming ervan nog niet afgerond. De lidstaten moeten reeds rekening houden met de voorgestelde verhoogde nationale streefcijfers in het kader van de verordening inzake de verdeling van de inspanningen (ESR) en de verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF), waar de medewetgevers in het kader van beide besluiten het door de Commissie voorgestelde ambitieniveau hebben onderschreven. De lidstaten moeten ook rekening houden met de nieuwe streefcijfers van de herschikte richtlijn energie-efficiëntie en de herziene richtlijn hernieuwbare energie.

Sinds de eerste nationale energie- en klimaatplannen werden opgesteld, hebben de lidstaten ook gewerkt aan hun eigen nationale langetermijnstrategie in het kader van de governanceverordening. In overeenstemming met de governanceverordening moeten de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen overeenstemmen met deze langetermijnstrategieën en met de doelstelling inzake klimaatneutraliteit die is vastgesteld in de Europese klimaatwet.

In de geactualiseerde plannen moet ook rekening worden gehouden met de internationale ontwikkelingen in verband met de Overeenkomst van Parijs, met name het proces dat is vastgesteld in het klimaatpact van Glasgow ter verhoging van de mitigatieambitie (27). Deze bevat aan aantal besluiten inzake energie- en klimaatplanning, waaronder de geleidelijke vermindering van steenkoolcentrales, de geleidelijke afschaffing van subsidies voor fossiele brandstoffen en de overweging van verdere maatregelen om tegen 2030 niet-CO2-emissies, waaronder methaan, te verminderen.

1.2   
  De energiezekerheid en -betaalbaarheid vergroten, naar een meer veerkrachtige energie-unie

De geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten de paraatheid versterken en de maatregelen in de EU aanscherpen die gericht zijn op collectieve energiezekerheid. De recente geopolitieke situatie heeft geleid tot een ongekende stijging van de energieprijzen voor zakelijke en particuliere klanten, met een piek van respectievelijk 360 % en 55 % op jaarbasis (augustus 2022). Deze extreme volatiliteit op de energiemarkt baart alle lidstaten zorgen en heeft gevolgen voor de koopkracht van huishoudens en het concurrentievermogen van de economie. Tegelijkertijd neemt de druk op de Europese energiezekerheid toe.

In de geactualiseerde nationale plannen moeten maatregelen uit het REPowerEU-plan worden opgenomen die het energiesysteem op lange termijn ingrijpend zullen veranderen.

De nieuwe verordening inzake gasopslag (28) vereist dat de lidstaten de planning van hun energiezekerheid versterken. Het is van cruciaal belang dat de energievoorziening wordt gediversifieerd door nieuwe opties voor de invoer van energie te verkennen, met inbegrip van nucleaire brandstoffen en vervangende fossiele brandstoffen. De lidstaten moeten overwegingen inzake voorzieningszekerheid integreren wanneer zij in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen aandacht besteden aan de energiemix.

De lidstaten worden ook aangemoedigd aandacht te besteden aan de voortgang en planning van de infrastructuurprojecten die als belangrijk worden beschouwd voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Green Deal en REPowerEU. Dankzij de TEN-E (29)-verordening en de projecten van gemeenschappelijk belang (PGB’s) zijn onze energiemarkten nu veiliger, beter geïntegreerd en concurrerender. De vijfde lijst van PGB’s (30) en de beperkte aanvullende infrastructuur die in bijlage 3 van het REPowerEU-plan wordt genoemd, zullen helpen de resterende knelpunten in de netwerken aan te pakken en de gasroutes en -bronnen verder te diversifiëren, de elektriciteitsnetten op het land te versterken en de ambitieuze doelstellingen voor offshore hernieuwbare energie in alle Europese zeebekkens te helpen verwezenlijken. Tegelijkertijd mogen infrastructuurprojecten niet leiden tot een lock-in van fossiele brandstoffen en gestrande activa die de transitie op lange termijn naar een klimaatneutrale economie belemmeren.

Bovendien moeten de lidstaten ten volle gebruikmaken van het potentieel van de onmiddellijke respons op de energiecrisis om de dimensie energiezekerheid van de nationale plannen te consolideren.

In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten de mededeling “Gas besparen voor een veilige winter” (31)
  en de verordening van de Raad inzake gecoördineerde maatregelen ter vermindering van de vraag naar gas (32)
  tot uiting komen, waarin maatregelen zijn opgenomen ter voorbereiding op potentiële verstoringen van de gasvoorziening. Deze kortetermijnmaatregelen zijn bedoeld om in een geest van solidariteit de collectieve paraatheid van de EU te versterken. De in dit kader vastgestelde maatregelen hangen samen met het REPowerEU-plan, en met name met de EU-mededeling over energiebesparing.

De Commissie heeft ook onmiddellijke maatregelen voorgesteld om de stijging van de energieprijzen aan te pakken. De Raad heeft op 6 oktober 2022 noodmaatregelen aangenomen om de hoge energieprijzen aan te pakken (33). Vermindering van de vraag naar elektriciteit tijdens piekuren, gepaard met adequate steun voor eindverbruikers, als gevolg van het plafond voor de inkomsten van inframarginale technologieën en de solidariteitsbijdrage, zal bijdragen tot veilige en meer betaalbare energie voor de komende maanden. Op 18 oktober 2022 kwam de Commissie met verdere noodvoorstellen om de energieprijzen te beteugelen en te zorgen voor meer solidariteit op het vlak van paraatheid (34).

Solidariteit en collectieve acties staan centraal in de nationale energie- en klimaatplannen, aangezien zij van invloed zijn op de energiezekerheid van elke lidstaat, de betaalbaarheid van energie en, uiteindelijk, de collectieve veerkracht van de EU.

Uit de geactualiseerde nationale plannen moet blijken hoe noodmaatregelen ter beperking van de gevolgen van hoge energieprijzen: i) worden geïntegreerd in de middellangetermijnplanning tot 2030 en ii) hoe zij stroken met de vijf dimensies van de energie-unie. Hoewel deze maatregelen bedoeld zijn om eindgebruikers verlichting te bieden, mogen zij de overkoepelende langetermijndoelstellingen van de Europese Green Deal niet verstoren, waaronder doelstellingen op het gebied van decarbonisatie, nulvervuiling, biodiversiteit, efficiënt gebruik van hulpbronnen en energie-efficiëntie. Zij moeten ook fiscaal duurzaam zijn en mogen de voorzieningszekerheid en de gelijke concurrentievoorwaarden op de interne energiemarkt niet in het gedrang brengen.

De lidstaten moeten in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen beschrijven hoe zij van plan zijn de voordelen van goedkopere hernieuwbare energiebronnen en koolstofarme technologieën naar consumenten te brengen. Om de elektriciteitssector volledig koolstofvrij te maken, moeten de lidstaten onderzoek doen naar investeringsprikkels voor flexibiliteit, (slimme) netwerken, digitale oplossingen voor de elektriciteitsnetten en vaste capaciteit. Het lijkt ook van belang te zorgen voor meer liquide termijnmarkten en consumenten beter te beschermen tegen buitensporige prijsvolatiliteit, hoge prijzen en het nemen van buitensporige risico’s door leveranciers. In de nationale energie- en klimaatplannen moet ook worden nagegaan hoe de efficiëntie van grensoverschrijdende handel kan worden verbeterd, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat alle vormen van elektriciteit vrij tussen de lidstaten kunnen worden verhandeld. De Commissie is daarnaast volop bezig met een ingrijpende en uitgebreide hervorming van de opzet van de elektriciteitsmarkt.

De lidstaten wordt verzocht optimaal gebruik te maken van de geïntegreerde aanpak van de nationale plannen en de synergieën tussen de relevante dimensies in de plannen ten volle te verkennen. Zo zullen snelle vorderingen op het gebied van opslag, diversificatie van het energieaanbod en vraagrespons de energiezekerheid vergroten en de uitrol van hernieuwbare energie helpen versnellen, de energie-efficiëntie in het totale energiesysteem vergroten en de integratie van de interne energiemarkt verbeteren.

In voorkomend geval moeten regionale samenwerking en het desbetreffende forum ten volle worden ingezet om collectieve actie en solidariteitsmechanismen te ontwikkelen die alternatieve bevoorrading garanderen, storingen voorkomen en de paraatheid en veerkracht vergroten.

Tot slot moeten de geactualiseerde nationale plannen, overeenkomstig het REPowerEU-plan, de externe energieverbintenis van de EU weerspiegelen (35). De lidstaten moeten verwijzen naar desbetreffende initiatieven of projecten die zijn genomen of uitgevoerd in overeenstemming met de Global Gateway-strategie (36).

| Kader 2: de springplank van het Europees Semester gebruiken


  Volgens de governanceverordening moeten de lidstaten rekening houden met de meest recente landspecifieke aanbevelingen die zijn gedaan in het kader van het Europees Semester (37). In de landenverslagen in het kader van het Europees Semester 202221 worden de belangrijkste nog uitstaande of zich aandienende macro-economische uitdagingen genoemd die onvoldoende aan bod komen in de toezeggingen die zijn gedaan in de herstel- en veerkrachtplannen.

  De landspecifieke aanbevelingen voor 2022 voor elke lidstaat richten zich op die structurele uitdagingen, ook voor de uitvoering van het REPowerEU-plan, met de nodige aandacht voor de sociale rechtvaardigheid van de transitie naar schone energie (38). Wat het energie- en klimaatbeleid betreft, zijn deze aanbevelingen er in de eerste plaats op gericht de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen te verminderen en de economie verder koolstofvrij te maken. Zij roepen op tot het sneller invoeren van hernieuwbare energie en de nodige infrastructuur, het ondersteunen van de noodzakelijke om- en bijscholing van de beroepsbevolking, het aanpakken van tekorten aan arbeidskrachten en vaardigheden, het verhogen van de energie-efficiëntie en het vergroten van de capaciteit van interconnecties in de hele EU. Voor een aanzienlijk aantal lidstaten houden de aanbevelingen ook verband met duurzame mobiliteit, terwijl voor enkele lidstaten de aanbevelingen betrekking hebben op milieuaspecten, zoals circulaire economie.

  Bij het actualiseren van hun nationale energie- en klimaatplannen houden de lidstaten ten volle rekening met de landspecifieke aanbevelingen voor 2022 en 2023 die zijn gedaan in het kader van het Europees Semester. Zij moeten ook informatie verstrekken over de wijze waarop desbetreffende beleidslijnen en maatregelen in elke dimensie van de geactualiseerde nationale plannen bijdragen tot het verwezenlijken van de landspecifieke aanbevelingen inzake energie en klimaat. |
| --- |

Kader 2: de springplank van het Europees Semester gebruiken

Volgens de governanceverordening moeten de lidstaten rekening houden met de meest recente landspecifieke aanbevelingen die zijn gedaan in het kader van het Europees Semester (37). In de landenverslagen in het kader van het Europees Semester 202221 worden de belangrijkste nog uitstaande of zich aandienende macro-economische uitdagingen genoemd die onvoldoende aan bod komen in de toezeggingen die zijn gedaan in de herstel- en veerkrachtplannen.

De landspecifieke aanbevelingen voor 2022 voor elke lidstaat richten zich op die structurele uitdagingen, ook voor de uitvoering van het REPowerEU-plan, met de nodige aandacht voor de sociale rechtvaardigheid van de transitie naar schone energie (38). Wat het energie- en klimaatbeleid betreft, zijn deze aanbevelingen er in de eerste plaats op gericht de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen te verminderen en de economie verder koolstofvrij te maken. Zij roepen op tot het sneller invoeren van hernieuwbare energie en de nodige infrastructuur, het ondersteunen van de noodzakelijke om- en bijscholing van de beroepsbevolking, het aanpakken van tekorten aan arbeidskrachten en vaardigheden, het verhogen van de energie-efficiëntie en het vergroten van de capaciteit van interconnecties in de hele EU. Voor een aanzienlijk aantal lidstaten houden de aanbevelingen ook verband met duurzame mobiliteit, terwijl voor enkele lidstaten de aanbevelingen betrekking hebben op milieuaspecten, zoals circulaire economie.

Bij het actualiseren van hun nationale energie- en klimaatplannen houden de lidstaten ten volle rekening met de landspecifieke aanbevelingen voor 2022 en 2023 die zijn gedaan in het kader van het Europees Semester. Zij moeten ook informatie verstrekken over de wijze waarop desbetreffende beleidslijnen en maatregelen in elke dimensie van de geactualiseerde nationale plannen bijdragen tot het verwezenlijken van de landspecifieke aanbevelingen inzake energie en klimaat.

1.3   
  Zorgen voor een eerlijke en rechtvaardige transitie

1.3.1   De gevolgen op sociaal en werkgelegenheidsgebied verzachten en zorgen voor een rechtvaardige en eerlijke energie- en klimaattransitie

In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten de sociaal-economische gevolgen beter tot uiting komen dan in de oorspronkelijke nationale plannen. Rechtvaardigheid en solidariteit zijn belangrijke doelstellingen en maken integraal deel uit van de Europese Green Deal, waarin wordt erkend dat geen enkele persoon en geen enkele plaats aan zijn lot mag worden overgelaten. Het van meet af aan aanpakken van de sociaaleconomische gevolgen van de energie- en klimaattransitie en het beschermen van huishoudens, blootgestelde sectoren en werknemers gedurende het hele proces is een eerste vereiste om de huidige energiecrisis aan te pakken en de weg vrij te maken voor een rechtvaardige transitie.

In de aanbeveling van de Raad inzake het garanderen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit worden beleidspakketten uiteengezet ter ondersteuning van een rechtvaardige groene transitie en wordt de lidstaten verzocht hiermee ten volle rekening te houden bij het actualiseren van hun nationale energie- en klimaatplannen (39). De lidstaten moeten met name duidelijke strategieën ontwikkelen om de gevolgen van de energie- en klimaattransitie op sociaal gebied en op het gebied van werkgelegenheid en vaardigheden (of andere verdelingseffecten) in kaart te brengen en te meten, en goed overwegen hoe deze uitdagingen effectief kunnen worden aangepakt. In de geactualiseerde nationale plannen moet duidelijk prioriteit worden gegeven aan financiering voor een rechtvaardige transitie, voor om- en bijscholing en voor ondersteuning van aanpassingen op de arbeidsmarkt.

Bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleidslijnen en maatregelen moet zowel een maatschappijbrede benadering als een fijnmazige benadering worden gevolgd die gericht is op de zwaarst getroffen regio’s, sectoren en bevolkingsgroepen, met name die welke zich reeds in een kwetsbare situatie bevinden.

| Kader 3: belangrijkste beleidslijnen en maatregelen voor rechtvaardige transitie voor geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen







  — | bevorderen van verbeteringen van energie-efficiëntie, ook in de sector betaalbare sociale huisvesting; zorgen voor financiële prikkels en advies aanbieden aan particulieren, met de nodige aandacht voor het verdelen van de prikkels tussen eigenaars en huurders en voor het ontwikkelen van de woonlasten; |
| --- | --- |

Kader 3: belangrijkste beleidslijnen en maatregelen voor rechtvaardige transitie voor geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen

—

bevorderen van verbeteringen van energie-efficiëntie, ook in de sector betaalbare sociale huisvesting; zorgen voor financiële prikkels en advies aanbieden aan particulieren, met de nodige aandacht voor het verdelen van de prikkels tussen eigenaars en huurders en voor het ontwikkelen van de woonlasten;

| — | verstrekken van informatie en advies op maat aan alle consumenten, en in het bijzonder aan kwetsbare huishoudens, onder meer met behulp van digitale instrumenten, over hoe zij hun energieverbruik kunnen beperken en hun energierekening kunnen verlagen. Energiebesparingsmaatregelen richten op verbruiks- en productieactiviteiten met een hoge energiebehoefte; |
| --- | --- |

—

verstrekken van informatie en advies op maat aan alle consumenten, en in het bijzonder aan kwetsbare huishoudens, onder meer met behulp van digitale instrumenten, over hoe zij hun energieverbruik kunnen beperken en hun energierekening kunnen verlagen. Energiebesparingsmaatregelen richten op verbruiks- en productieactiviteiten met een hoge energiebehoefte;

| — | mondiger maken van energieconsumenten door de toegang tot energie uit hernieuwbare bronnen te vergemakkelijken, door vergunningsprocedures te vereenvoudigen en de zelfvoorziening verder te ontwikkelen via burger- en hernieuwbare-energiegemeenschappen, vergezeld van campagnes, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen en consumenten in landelijke en afgelegen gebieden (bv. de ultraperifere regio’s van de EU (40)); |
| --- | --- |

—

mondiger maken van energieconsumenten door de toegang tot energie uit hernieuwbare bronnen te vergemakkelijken, door vergunningsprocedures te vereenvoudigen en de zelfvoorziening verder te ontwikkelen via burger- en hernieuwbare-energiegemeenschappen, vergezeld van campagnes, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen en consumenten in landelijke en afgelegen gebieden (bv. de ultraperifere regio’s van de EU (40));

| — | voorkomen van problemen op het gebied van duurzaam vervoer, waaronder de betaalbaarheid voor kwetsbare huishoudens, door directe steunmaatregelen en door het ontwikkelen van de nodige infrastructuur; |
| --- | --- |

—

voorkomen van problemen op het gebied van duurzaam vervoer, waaronder de betaalbaarheid voor kwetsbare huishoudens, door directe steunmaatregelen en door het ontwikkelen van de nodige infrastructuur;

| — | ondersteunen van de toegang tot hoogwaardige werkgelegenheid, met name via publieke arbeidsvoorziening, op maat gesneden hulp bij het zoeken naar werk en andere actieve arbeidsmarktbeleidsmaatregelen (bv. leercursussen, stimulansen voor indienstneming en transitie, gerichte en tijdgebonden werkgelegenheidsprogramma’s, steunregelingen voor leerlingplaatsen en hoogwaardige stages); |
| --- | --- |

—

ondersteunen van de toegang tot hoogwaardige werkgelegenheid, met name via publieke arbeidsvoorziening, op maat gesneden hulp bij het zoeken naar werk en andere actieve arbeidsmarktbeleidsmaatregelen (bv. leercursussen, stimulansen voor indienstneming en transitie, gerichte en tijdgebonden werkgelegenheidsprogramma’s, steunregelingen voor leerlingplaatsen en hoogwaardige stages);

| — | bevorderen van het scheppen van werkgelegenheid en ondernemerschap in groene activiteiten, bijvoorbeeld aan de hand van financiële en niet-financiële maatregelen, door te zorgen voor toegankelijke steun voor ondervertegenwoordigde en kwetsbare groepen en door het bevorderen van groene gunningscriteria voor ondernemers; |
| --- | --- |

—

bevorderen van het scheppen van werkgelegenheid en ondernemerschap in groene activiteiten, bijvoorbeeld aan de hand van financiële en niet-financiële maatregelen, door te zorgen voor toegankelijke steun voor ondervertegenwoordigde en kwetsbare groepen en door het bevorderen van groene gunningscriteria voor ondernemers;

| — | mensen uitrusten met de juiste vaardigheden om toegang te krijgen tot kwaliteitsbanen en tekorten aan arbeidskrachten voor de groene en digitale transities aan te pakken door het bevorderen van 1) inclusieve onderwijs- en opleidingsmogelijkheden, in overeenstemming met vaardigheidsprognoses en via partnerschappen van belanghebbenden, zoals het Pact voor vaardigheden (41); 2) regelingen voor stages, bezoldigde stages en werkstages; 3) volwassenenopleidingen voor bij- en omscholing, bijvoorbeeld via individuele leerrekeningen (42), algemeen erkende cursussen of aansluiting bij het EU-pact voor vaardigheden (43); |
| --- | --- |

—

mensen uitrusten met de juiste vaardigheden om toegang te krijgen tot kwaliteitsbanen en tekorten aan arbeidskrachten voor de groene en digitale transities aan te pakken door het bevorderen van 1) inclusieve onderwijs- en opleidingsmogelijkheden, in overeenstemming met vaardigheidsprognoses en via partnerschappen van belanghebbenden, zoals het Pact voor vaardigheden (41); 2) regelingen voor stages, bezoldigde stages en werkstages; 3) volwassenenopleidingen voor bij- en omscholing, bijvoorbeeld via individuele leerrekeningen (42), algemeen erkende cursussen of aansluiting bij het EU-pact voor vaardigheden (43);

| — | zorgen voor evenwichtige en gelijke toegang tot onderwijs en arbeidskansen op alle niveaus en in alle sectoren, bijvoorbeeld door het wegwerken van de huidige onevenwichtige genderbalans, die tot dusverre kenmerkend is geweest voor bèta-/technische studenten en de energiesector; |
| --- | --- |

—

zorgen voor evenwichtige en gelijke toegang tot onderwijs en arbeidskansen op alle niveaus en in alle sectoren, bijvoorbeeld door het wegwerken van de huidige onevenwichtige genderbalans, die tot dusverre kenmerkend is geweest voor bèta-/technische studenten en de energiesector;

| — | zorgen voor rechtvaardige belasting- en uitkeringsstelsels en sociale bescherming ter ondersteuning van de zwaarst getroffen mensen en huishoudens, met name die in kwetsbare situaties, onder meer door 1) gerichte en tijdelijke directe inkomenssteun ter aanvulling van investeringsmaatregelen, 2) de belastingdruk te verschuiven van arbeidsinkomen naar groene doelstellingen en 3) te voorzien in innovatieve regelingen voor de overgang tussen banen om inkomenszekerheid tijdens de overgang op de arbeidsmarkt te garanderen. |
| --- | --- |

—

zorgen voor rechtvaardige belasting- en uitkeringsstelsels en sociale bescherming ter ondersteuning van de zwaarst getroffen mensen en huishoudens, met name die in kwetsbare situaties, onder meer door 1) gerichte en tijdelijke directe inkomenssteun ter aanvulling van investeringsmaatregelen, 2) de belastingdruk te verschuiven van arbeidsinkomen naar groene doelstellingen en 3) te voorzien in innovatieve regelingen voor de overgang tussen banen om inkomenszekerheid tijdens de overgang op de arbeidsmarkt te garanderen.

1.3.2   Aandacht voor de dringende uitdagingen van energiearmoede

Betaalbaarheid is een prioriteit van de energie-unie en moet in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen tot uiting komen. Alle lidstaten worden aangemoedigd een duidelijke, specifieke, haalbare, meetbare en tijdgebonden doelstelling vast te stellen voor het terugdringen van energiearmoede. De lidstaten moeten nagaan hoeveel huishoudens in energiearmoede verkeren (44). De aanbeveling van de Commissie over energiearmoede (45) bevat richtsnoeren voor geschikte indicatoren voor het meten ervan. Het is wenselijk een toelichting te geven over hoe deze definitie en indicatoren worden gebruikt en hoe de gegevens over energiearmoede worden verzameld, ook op nationaal en lokaal niveau.

In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moet rekening worden gehouden met de meest recente ontwikkelingen op wetgevingsgebied, met name de voorgestelde definitie van energiearmoede in de richtlijn energie-efficiëntie en het voorgestelde Sociaal Klimaatfonds en de bovengenoemde aanbeveling van de Raad inzake een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit.

Een lidstaat die op basis van een dergelijke beoordeling vaststelt dat een aanzienlijk aantal huishoudens in energiearmoede verkeert, moet in zijn geactualiseerde nationale plan een nationale indicatieve doelstelling opnemen voor het terugdringen van energiearmoede, met inbegrip van een tijdschema voor het bereiken van de doelstellingen (46). Gezien de huidige piek in de energieprijzen worden alle lidstaten echter aangemoedigd een doelstelling voor het terugdringen van energiearmoede vast te stellen. Indien een doelstelling niet noodzakelijk wordt geacht, moeten de lidstaten dit besluit motiveren en vaststellen welk aantal huishoudens in dit verband minimaal als “significant” wordt beschouwd. Daarnaast moeten de nationale plannen een overzicht bieden van de beleidslijnen en maatregelen ter bestrijding van energiearmoede, waaronder sociale beleidsmaatregelen en andere relevante nationale programma’s. De lidstaten moeten aangeven hoe de doelstelling is vastgesteld en moeten gebruikmaken van de meest recente beschikbare gegevens om rekening te houden met de huidige piek in de energieprijzen.

2   Thematische kwesties

2.1   
  De transitie naar schone energie stimuleren

Het vastgestelde governancekader voor energie is positief gebleken, aangezien de EU-doelstellingen inzake energie-efficiëntie en hernieuwbare energie voor 2020 ruimschoots zijn bereikt. De snelle en dwingende vervanging van Russische fossiele brandstoffen vereist een massale schaalvergroting van de transitie naar schone energie, waarbij prioriteit wordt gegeven aan structurele maatregelen voor energie-efficiëntie en wordt voortgebouwd op een sterke impuls voor de uitrol van hernieuwbare energie. Bovendien speelt de inzet van digitale oplossingen voor energie een belangrijke rol bij het ondersteunen van de transformatie van de energiesector; het bevorderen van samenwerking tussen spelers op de energiemarkt en op digitaal gebied en het creëren van synergieën tussen de energie- en de digitale agenda is van groot belang voor het bereiken van de klimaatdoelstelling. Het potentieel van het governancemechanisme moet ten volle worden benut bij het actualiseren van de nationale plannen in die richting.

2.1.1   Versnelde uitrol van hernieuwbare energie en waterstof

De geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten aansluiten bij de grotere ambitie die in de herziene richtlijn hernieuwbare energie wordt voorgesteld, door een nationale bijdrage te leveren aan het algemeen bindend EU-streefcijfer. De nationale plannen moeten ook sectorale bijdragen bevatten die in overeenstemming zijn met deze algemene streefcijfers en die voldoen aan de deelstreefcijfers voor de vervoerssector, stadsverwarming en -koeling en industrie en gebouwen. Een versnelde en massale invoering van hernieuwbare energie in de hele EU is noodzakelijk om een beslissende bijdrage te leveren aan de ambitie van de EU om geleidelijk af te stappen van fossiele brandstoffen uit Rusland en om de doelstelling van klimaatneutraliteit te bereiken.

Overeenkomstig het REPowerEU-plan moet bijzondere aandacht worden besteed aan het vervangen van aardgas door het opschalen van duurzame biomethaanproductie (d.w.z. voornamelijk op basis van organisch afval en bos- en landbouwresiduen) en het versneld invoeren van hernieuwbare waterstof in de moeilijk koolstofvrij te maken sectoren vervoer en industrie.

In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moet de invoering van de nodige infrastructuur en stimulansen tot uiting komen, overeenkomstig het REPowerEU-streefcijfer van 10 miljoen ton binnenlandse hernieuwbare waterstof en 35 miljard kubieke meter duurzame biomethaanproductie tegen 2030. Voorts moet het traject worden beschreven voor het vervangen van op olie gebaseerde transportbrandstoffen door elektrificatie en hernieuwbare waterstof in het vervoer over land. In overeenstemming met de doelstelling van 10 miljoen ton ingevoerde waterstof tegen 2030, moeten de geactualiseerde nationale plannen ook initiatieven of maatregelen weerspiegelen die zijn ondernomen of gepland, of internationale partnerschappen die worden of zijn opgericht, met als doel de invoer van hernieuwbare waterstof te vergemakkelijken.

De lidstaten worden ook aangemoedigd in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen een onderdeel op te nemen over duurzame productie en duurzaam gebruik van biogas en biomethaan, waarbij het nationale potentieel wordt beoordeeld en trajecten worden vastgesteld om die tegen 2030 en 2050 te behalen (47).

Een alomvattend kader van beleidslijnen en maatregelen ter bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen in alle relevante sectoren van de economie is vereist. De versnelde uitrol van hernieuwbare energie is met name relevant voor sectoren waar tot dusver minder vooruitgang is geboekt (zoals vervoer, gebouwen en industrie, vooral in de industriële sectoren waar de transitie moeilijk te verwezenlijken is). De nadruk moet liggen op het bevorderen van de invoering van elektrificatie, hernieuwbare technologieën (waaronder hernieuwbare waterstof in industriële sectoren), energieopslag en vraagrespons, waardoor het energiesysteem flexibeler wordt en de systeemintegratie van hernieuwbare energiebronnen wordt vergemakkelijkt.

Een bijzondere uitdaging bij het ontwikkelen en uitvoeren van de meeste projecten voor hernieuwbare energie die door de nationale energie- en klimaatplannen moet worden aangepakt, betreft de vergunningverlening. In dit verband moeten de lidstaten hun nationale beleidslijnen en maatregelen afstemmen op het voorstel tot wijziging van de richtlijn hernieuwbare energie (48) van mei 2022, de EU-strategie voor zonne-energie en de bijbehorende aanbeveling over het versnellen van de vergunningsprocedures voor projecten op het gebied van hernieuwbare energie (49).

Bij het actualiseren van hun nationale plannen moeten lidstaten ook maatregelen ontwikkelen om stroomafnameovereenkomsten en garanties van oorsprong te faciliteren. Het beleid moet ook gericht zijn op de uitrol van hernieuwbare oplossingen in gebouwen, ingevolge het voorstel tot herschikking van de richtlijn energieprestatie van gebouwen, met name met betrekking tot verwarming (bv. warmtepompen) en zonne-energie op daken, overeenkomstig de ambitie van REPowerEU.

2.1.2   Voortbouwen op structurele energie-efficiëntiemaatregelen

Energie-efficiëntiemaatregelen zijn vaak de goedkoopste, veiligste en schoonste manier om ons minder afhankelijk te maken van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland en te zorgen voor een rechtvaardige transitie naar schone energie. Bovendien ondersteunt het gebruik van minder energie de voorzieningszekerheid en energieopslag, helpt het de energiearmoede te verminderen en vergroot het de concurrentiekracht in het mondiale landschap.

De geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten worden afgestemd op de grotere ambitie die in de herschikte richtlijn energie-efficiëntie wordt voorgesteld, door een nationale bijdrage te leveren aan het algemeen bindend EU-streefcijfer en de aandelen in het energieverbruik van de sectoren van eindgebruik. De geactualiseerde nationale plannen moeten ook details bevatten over de berekening en de methodologie van de energiebesparingsverplichting, en de vereiste informatie over de totale te renoveren vloeroppervlakte of de equivalente jaarlijkse energiebesparingen voor overheidsgebouwen.

Beleidslijnen, maatregelen en programma’s inzake energie-efficiëntie in de geactualiseerde nationale plannen moeten betrekking hebben op alle energievragende sectoren, waaronder gebouwen (woningen en tertiaire sector), industrie en vervoer. Het energie-efficiëntie-eerstbeginsel (50) moet worden gebruikt als overkoepelend beginsel en de toepassing ervan moet worden toegelicht. Voorts moeten de berekeningsmethode en de onderliggende gegevens voor het berekenen van de primaire-energiefactor worden verstrekt.

Wat gebouwen betreft, moeten de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen worden afgestemd op de geactualiseerde en verhoogde ambitie en vereisten in het voorstel voor de richtlijn energieprestatie van gebouwen en de verhoogde inspanningen voor de energierenovatie van gebouwen, met als doel het renovatietempo te verdubbelen (Renovatiegolf (51)). De geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten, na de toezeggingen in de nationale strategieën voor renovatie op lange termijn, de maatregelen bevatten die zijn genomen om het gebouwenbestand geleidelijk koolstofvrij te maken, met inbegrip van de ondersteunende financiële en technische bijstandsmaatregelen, die ook verband houden met de beschikbaarheid van geschoolde arbeidskrachten.

In overeenstemming met REPowerEU en de EU-mededeling over energiebesparing (52)
  moeten de lidstaten informatie verstrekken over hun bijdragen en over de wijze waarop zij REPowerEU uitvoeren door maatregelen inzake gedragsverandering, communicatiecampagnes en uitgevoerde of geplande fiscale maatregelen ter bevordering van energiebesparing op te nemen.

2.1.3. Verkennen van het volledige potentieel van de dubbele groene en digitale transitie

Een diepgaande digitale transformatie van het EU-energiesysteem is ook een van de cruciale elementen om de doelstellingen van REPowerEU en de Europese Green Deal te verwezenlijken. Om te kunnen zorgen voor energie- en hulpbronnenefficiëntie, decarbonisatie, elektrificatie, sectorale integratie en decentralisatie van het energiesysteem is een enorme digitaliseringsinspanning nodig.

De lidstaten wordt verzocht synergieën tussen nationale activiteiten, doelstellingen en streefcijfers op het gebied van energie en digitalisering in kaart te brengen, en na te gaan hoe zij deze verder kunnen benutten door middel van beleid en maatregelen in overeenstemming met “Digitalisering van het energiesysteem – EU-actieplan” (53). Digitalisering is cruciaal voor een grotere betrokkenheid van de consument en de ontwikkeling van een elektriciteitsinfrastructuur die geschikt is voor het toekomstige energiesysteem. Investeren in de digitalisering van het elektriciteitsnet zorgt bovendien voor een kosteneffectieve transformatie van het energiesysteem.

Voortbouwend op de ervaring van hun herstel- en veerkrachtplan worden de lidstaten ook aangemoedigd te streven naar synergieën tussen de nationale energie- en klimaatplannen en de nationale strategische routekaarten voor het digitale decennium die zijn ingediend in het kader van het beleidsprogramma voor het digitale decennium 2030 (54), om ervoor te zorgen dat digitale infrastructuur en technologieën bijdragen tot een duurzame circulaire en klimaatneutrale economie en samenleving in overeenstemming met de Europese Green Deal. De lidstaten wordt verzocht na te gaan hoe zij het proces en de instrumenten van het digitale decennium, en in het bijzonder meerlandenprojecten, benutten om de groene transitie te versnellen.

2.2   
  Integreren van de vereisten van klimaatadaptatie

De frequentie en ernst van extreme klimaat- en weersomstandigheden nemen toe. Sinds het opstellen van de eerste nationale energie- en klimaatplannen wordt het belang van klimaatadaptatie wereldwijd steeds meer erkend (55). In 2021 heeft de Commissie een nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering gepubliceerd, waarin het belang van het opnemen van klimaatveerkracht in nationale begrotingskaders en van op de natuur gebaseerde oplossingen wordt onderstreept. In de Europese klimaatwet wordt benadrukt dat sectorale maatregelen bestand moeten zijn tegen de mogelijke negatieve gevolgen van klimaatverandering (56).

De lidstaten wordt verzocht in hun geactualiseerde nationale plannen aanpassingsdoelstellingen op te nemen ter ondersteuning van de verwezenlijking van de nationale doelstellingen, streefcijfers en bijdragen in het kader van de energie-unie (57)
  , overeenkomstig de EU-aanpassingsstrategie. Risico’s in verband met klimaatverandering moeten worden geïntegreerd in investerings- en planningsbeslissingen, en het aanpassingsvermogen van de lidstaten moet worden vergroot, de veerkracht moet worden versterkt en de kwetsbaarheid voor klimaatverandering moet worden verminderd. Belangrijk is dat aanpassingsmaatregelen, mits goed opgezet, ook nevenvoordelen voor klimaatmitigatie kunnen opleveren en de sociale en economische veerkracht op rechtvaardige wijze kunnen verbeteren, gezien de ongelijke regionale en maatschappelijke gevolgen van klimaatverandering en extreme weersomstandigheden. Mitigatie-investeringen moeten klimaatbestendig zijn.

De aanpassingsdoelstellingen moeten waar mogelijk worden gekwantificeerd en duidelijk worden gekoppeld aan de specifieke doelstellingen en beleidsmaatregelen van de energie-unie die zij ondersteunen. Verwijzingen naar de nationale aanpassingsstrategie of het nationale aanpassingsplan zouden kunnen worden opgenomen in de relevante afdelingen van het hoofdstuk over beleidslijnen en maatregelen in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen. In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen kan bijvoorbeeld worden uiteengezet welke maatregelen het koolstofvastleggingspotentieel van landgebruik (dimensie decarbonisatie), de elektriciteitsproductiecapaciteit (dimensie energiezekerheid) of de energiebesparing in woningen (dimensie energie-efficiëntie) veilig zullen stellen in geval van waterstress en -schaarste, droogte, overstromingen, bosbranden of hittegolven. De geplande en uitgevoerde op de natuur gebaseerde oplossingen kunnen worden beschreven, samen met hun huidige of verwachte gevolgen op het gebied van klimaatadaptatie (bv. bescherming tegen woestijnvorming, stedelijke hitte, overstromingen enz.). Bijzondere nadruk moet worden gelegd op water, met name op de veerkracht van de energiesystemen bij structurele of seizoensgebonden waterschaarste. Ook innovatieve benaderingen, zoals verzekeringspolissen en fiscale maatregelen om de klimaatbeschermingskloof te dichten, kunnen worden overwogen, evenals investeringen voor het behoud van de biodiversiteit die zou bijdragen tot klimaatadaptatie.

2.3   
  Verbeteren van de planning voor landgebruik, bosbouw en landbouw

De sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw spelen een cruciale rol bij het verwezenlijken van de EU-doelstellingen inzake klimaatneutraliteit en -aanpassing, door een aanzienlijke vermindering van de broeikasgasemissies, meer koolstofverwijdering en ecosysteemdiensten ter verbetering van de veerkracht. De koolstofput van de EU is gestaag afgenomen. De oorzaken zijn onder meer een toename van de vraag naar hout, bossen die de oogstrijpheid bereiken en een toename van bosverstoringen. Tegelijkertijd is de vooruitgang inzake emissiereductie in de EU-landbouwsector gestagneerd, ondanks de toegenomen steun voor klimaatactie. Belangrijke bronnen van broeikasgasemissies in de landbouwsector zijn methaanemissies van de veestapel – zowel door darmgisting als door mestbeheer – en uitstoot van distikstofoxide door het gebruik van kunstmest en mestbeheer.

Zoals uiteengezet in afdeling 1.1, moet in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen rekening worden gehouden met de toegenomen ambitie die is voorgesteld voor de herziening van de LULUCF-verordening door het traject naar de nationale streefcijfers vast te stellen. In de nationale plannen moet worden aangegeven hoe zij de bijdrage van hun landgebruik-, bosbouw- en landbouwsectoren aan de versterkte klimaatdoelstelling van de EU willen verhogen door middel van beleidslijnen en maatregelen en meer ambitie. De lidstaten moeten maatregelen voor mitigatie, aanpassing en natuurherstel beter integreren in hun sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw in een context met verwante initiatieven voor biodiversiteit en bio-energie. Het meest recente voorstel voor een wet inzake natuurherstel (58) heeft ook betrekking op aspecten van landbeheer die relevant zijn voor klimaatmitigatie en -adaptatie.

De beleidslijnen en maatregelen moeten blijk geven van meer ambitie met betrekking tot de klimaatmitigatie- en adaptatie, met betrekking tot CO2-emissies 2- en niet-COen koolstofverwijdering in verband met energie-efficiëntie, -productie en gebruik van hernieuwbare energie, en behoud, bescherming en herstel van ecosystemen.

| Kader 4: inhoud van de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen met betrekking tot LULUCF. plannen en kwantificeren van de volgende activiteiten:







  — | identificeren van de verbeteringen voor het systeem van informatieverzameling en monitoring die nodig zijn voor doeltreffende beleidskeuzes, ontwerp en uitvoering in de sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw (bv. via satellietbeelden). Het systeem moet voorzien in de noodzaak te zorgen voor een doeltreffende uitvoering met betrekking tot de doelstellingen van de bescherming en het herstel van de ecosystemen; |
| --- | --- |

Kader 4: inhoud van de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen met betrekking tot LULUCF. plannen en kwantificeren van de volgende activiteiten:

—

identificeren van de verbeteringen voor het systeem van informatieverzameling en monitoring die nodig zijn voor doeltreffende beleidskeuzes, ontwerp en uitvoering in de sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw (bv. via satellietbeelden). Het systeem moet voorzien in de noodzaak te zorgen voor een doeltreffende uitvoering met betrekking tot de doelstellingen van de bescherming en het herstel van de ecosystemen;

| — | verminderen van broeikasgasemissies in de agrarische niet-CO2-sector, onder meer wat betreft darmgisting, mestbeheer en meststoffenbeheer; |
| --- | --- |

—

verminderen van broeikasgasemissies in de agrarische niet-CO2-sector, onder meer wat betreft darmgisting, mestbeheer en meststoffenbeheer;

| — | verhogen van de nettoverwijdering in de sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw, onder meer via koolstoflandbouw, en materialen voor duurzame koolstofopslag (zoals bouwproducten op basis van hout), met de nadruk op geïntegreerde benaderingen zoals op de natuur gebaseerde oplossingen om ook bij te dragen tot de doelstellingen van de bescherming en het herstel van ecosystemen en andere milieudoelstellingen (bv. biodiversiteit, nulvervuiling, stopzetting van de uitputting van natuurlijke hulpbronnen); |
| --- | --- |

—

verhogen van de nettoverwijdering in de sectoren landgebruik, bosbouw en landbouw, onder meer via koolstoflandbouw, en materialen voor duurzame koolstofopslag (zoals bouwproducten op basis van hout), met de nadruk op geïntegreerde benaderingen zoals op de natuur gebaseerde oplossingen om ook bij te dragen tot de doelstellingen van de bescherming en het herstel van ecosystemen en andere milieudoelstellingen (bv. biodiversiteit, nulvervuiling, stopzetting van de uitputting van natuurlijke hulpbronnen);

| — | bevorderen en uitvoeren van energie-efficiëntiemaatregelen in verband met biomassa, waaronder de levering van biogebaseerde isolatiematerialen. |
| --- | --- |

—

bevorderen en uitvoeren van energie-efficiëntiemaatregelen in verband met biomassa, waaronder de levering van biogebaseerde isolatiematerialen.

2.4   
  Aanpakken van methaanemissies

De Commissie moedigt de lidstaten aan sectorale doelstellingen en streefcijfers ter vermindering van de methaanemissies en overeenkomstige beleidslijnen en maatregelen vast te stellen in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen, rekening houdend met de doelstellingen van de EU-methaanstrategie (59).

Het verminderen van de methaanemissies draagt rechtstreeks bij tot een vertraging van de opwarming. Aangezien methaan een precursor van ozon is, vermindert de beperking ervan bovendien de luchtverontreiniging. Methaan heeft een aardopwarmingsvermogen dat 28 keer groter is dan dat van CO2 over een periode van 100 jaar. In de EU is meer dan de helft van de antropogene methaanemissies afkomstig van de landbouw, waarbij de veestapel verantwoordelijk is voor 54 % van de totale methaanemissies in de EU (meer dan 6 % van de totale broeikasgasemissies in de EU) (60). Ongeveer een vierde van de methaanemissies is afkomstig van vast afval en afvalwater en bijna een vijfde van energie.

Methaan valt onder de verordening inzake de verdeling van de inspanningen (61)
  , die de lidstaten de flexibiliteit geeft om passende beleidsmaatregelen ter vermindering van de methaanemissies te kiezen. Daarnaast beschikt de EU over verschillende sectorale beleidsmaatregelen die bijdragen tot een beperking van de methaanemissies (62), zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, de richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen en de voorgestelde en geplande herzieningen van de richtlijn industriële emissies, de richtlijn behandeling stedelijk afvalwater en de richtlijn hernieuwbare energie en de nieuwe voorgestelde verordening inzake de beperking van de methaanemissies in de energiesector.

| Kader 5: voorbeelden van beleidslijnen en maatregelen ter vermindering van methaanemissies:







  — | Landbouw – invoeren van stimulansen voor fokactiviteiten ter verbetering van gezondheid en vruchtbaarheid, voederbeheer en voederadditieven om methaanemissies uit darmgisting te verminderen en tegelijkertijd trade-offs met andere milieukwesties, zoals ammoniakemissies, te voorkomen; bevorderen van technieken voor mestopslag (bv. koelen van drijfmest, aanzuren van drijfmest, afdekken van mest- en drijfmestopslag, invoeren van emissiegrenswaarden en monitoringvoorschriften) en anaerobe gisting met recuperatie van biogas om de methaanemissies van mestbeheer te verminderen, met als bijkomend voordeel dat de afhankelijkheid van de invoer van aardgas wordt verminderd en ammoniakemissies worden voorkomen; bevorderen van meer duurzame diëten met minder rood en verwerkt vlees en meer plantaardige eiwitbronnen. |
| --- | --- |

Kader 5: voorbeelden van beleidslijnen en maatregelen ter vermindering van methaanemissies:

—

Landbouw – invoeren van stimulansen voor fokactiviteiten ter verbetering van gezondheid en vruchtbaarheid, voederbeheer en voederadditieven om methaanemissies uit darmgisting te verminderen en tegelijkertijd trade-offs met andere milieukwesties, zoals ammoniakemissies, te voorkomen; bevorderen van technieken voor mestopslag (bv. koelen van drijfmest, aanzuren van drijfmest, afdekken van mest- en drijfmestopslag, invoeren van emissiegrenswaarden en monitoringvoorschriften) en anaerobe gisting met recuperatie van biogas om de methaanemissies van mestbeheer te verminderen, met als bijkomend voordeel dat de afhankelijkheid van de invoer van aardgas wordt verminderd en ammoniakemissies worden voorkomen; bevorderen van meer duurzame diëten met minder rood en verwerkt vlees en meer plantaardige eiwitbronnen.

| — | Vast afval en afvalwater – verminderen van het storten van organisch afval door een volledige en snelle uitvoering van de wetgeving inzake afval en storten; bronscheiding en anaerobe gisting met recuperatie van biogas ter vermindering van methaanemissies uit vast afval; anaerobe gisting van slib met recuperatie van biogas ter vermindering van methaanemissies uit afvalwater. |
| --- | --- |

—

Vast afval en afvalwater – verminderen van het storten van organisch afval door een volledige en snelle uitvoering van de wetgeving inzake afval en storten; bronscheiding en anaerobe gisting met recuperatie van biogas ter vermindering van methaanemissies uit vast afval; anaerobe gisting van slib met recuperatie van biogas ter vermindering van methaanemissies uit afvalwater.

| — | Energie – overeenkomstig de voorgestelde verordening inzake de beperking van de methaanemissies (63) moeten de meting, verslaglegging en verificatie van de methaanemissies in de energiesector worden verbeterd en moeten de emissies worden beperkt door verplichte lekdetectie en -reparatie en een verbod op ontluchten en affakkelen. |
| --- | --- |

—

Energie – overeenkomstig de voorgestelde verordening inzake de beperking van de methaanemissies (63) moeten de meting, verslaglegging en verificatie van de methaanemissies in de energiesector worden verbeterd en moeten de emissies worden beperkt door verplichte lekdetectie en -reparatie en een verbod op ontluchten en affakkelen.

2.5   
  Integratie van geologische opslag op lange termijn van CO2

De lidstaten worden aangemoedigd in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen de inspanningen op te nemen die zijn gepland om hun industrieën in staat te stellen hun inherente procesemissies permanent af te vangen en op te slaan in geologische opslagplaatsen, overeenkomstig Richtlijn 2009/31/EG. Om de doelstelling inzake klimaatneutraliteit te verwezenlijken, moeten de resterende broeikasgasemissies en -verwijdering van sectoren waar de transitie moeilijk te verwezenlijken is binnen de EU uiterlijk in 2050 in evenwicht zijn en moet de EU daarna negatieve emissies bereiken.

Verscheidene activiteiten, waaronder energie-intensieve sectoren, zoals cement, ijzer en staal, aluminium, pulp en papier en raffinaderijen, alsmede de landbouw, kennen inherente procesemissies die voortvloeien uit de productieprocessen zelf. Koolstofafvang en -opslag of koolstofafvang en -gebruik, kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de aanpak van de emissies van deze sectoren.

Bovendien kan het helpen CO2 uit de atmosfeer te verwijderen door middel van koolstofverwijdering zoals bio-energie met koolstofafvang en -opslag (BECCS) en door directe afvang van koolstof uit de atmosfeer (DACCS). De invoering van BECCS moet in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen worden benaderd met volledige inachtneming van de grenzen en de beschikbaarheid van duurzame biomassa.

| Kader 6: vaststellen van doelstellingen, streefcijfers en bijdragen voor koolstofafvang en -opslag.


  De lidstaten worden aangemoedigd de volgende informatie te verstrekken:







  — | de jaarlijkse geaggregeerde prognose van inherente procesemissies die moeten worden gereduceerd door middel van CO2-afvang; |
| --- | --- |

Kader 6: vaststellen van doelstellingen, streefcijfers en bijdragen voor koolstofafvang en -opslag.

De lidstaten worden aangemoedigd de volgende informatie te verstrekken:

—

de jaarlijkse geaggregeerde prognose van inherente procesemissies die moeten worden gereduceerd door middel van CO2-afvang;

| — | het jaarlijkse biogene en directe lucht-CO2 dat beschikbaar komt voor geologische CO2-opslag; |
| --- | --- |

—

het jaarlijkse biogene en directe lucht-CO2 dat beschikbaar komt voor geologische CO2-opslag;

| — | de geologische CO2-opslagcapaciteit die jaarlijks operationeel beschikbaar kan worden gesteld; |
| --- | --- |

—

de geologische CO2-opslagcapaciteit die jaarlijks operationeel beschikbaar kan worden gesteld;

| — | de jaarlijkse CO2-opslagcapaciteit die aan het eind van de exploitatie van koolwaterstofreservoirs mogelijk beschikbaar komt; |
| --- | --- |

—

de jaarlijkse CO2-opslagcapaciteit die aan het eind van de exploitatie van koolwaterstofreservoirs mogelijk beschikbaar komt;

| — | de geplande CO2-transportinfrastructuur; |
| --- | --- |

—

de geplande CO2-transportinfrastructuur;

| — | de beschikbare overheidssteun voor investeringen in CO2-opvang, -transport en -opslag; |
| --- | --- |

—

de beschikbare overheidssteun voor investeringen in CO2-opvang, -transport en -opslag;

| — | alle andere maatregelen ter ondersteuning van de toepassing van de mogelijkheden tot geologische CO2-opslag op lange termijn. |
| --- | --- |

—

alle andere maatregelen ter ondersteuning van de toepassing van de mogelijkheden tot geologische CO2-opslag op lange termijn.

2.6   
  Bevorderen van de dimensie “onderzoek, innovatie en concurrentievermogen”

Voortbouwend op de beoordeling van de oorspronkelijke nationale energie- en klimaatplannen van 2020 (64)
  en rekening houdend met de huidige geopolitieke omstandigheden en de recente beleidsontwikkelingen, wordt de lidstaten verzocht in hun geactualiseerde plan de dimensie “onderzoek, innovatie en concurrentievermogen” te versterken.

Een succesvol traject voor onderzoek en innovatie op het gebied van schone energie en koolstofarme technologieën vereist voldoende deskundigen en ondernemers, ondersteund door een synergetisch gebruik van EU-, nationale en regionale programma’s. Duidelijke nationale streefcijfers en doelstellingen voor onderzoek en innovatie tot 2030 (en eventueel tot 2050), meer samenwerking tussen de lidstaten en een voortdurend monitoren van de nationale onderzoeks- en innovatieactiviteiten zijn van cruciaal belang om het concurrentievermogen van de EU te versterken en de doelstellingen van de Green Deal te verwezenlijken. Deze elementen zijn ook van essentieel belang om de kloof tussen onderzoek en innovatie en de marktintroductie te overbruggen, het concurrentievermogen van de EU te versterken en uiteindelijk te leiden tot een versnelde uitrol van technologieën die naar verwachting van invloed zullen zijn op de doelstellingen van de Green Deal. In de onderzoeks- en innovatiestrategieën moet ook aandacht worden besteed aan niet-technologische, transdisciplinaire aspecten die van cruciaal belang zijn om de ecologische en de energietransitie te versnellen; daarbij worden gedragsverandering en klimaatbewuste levensstijlkeuzes gestimuleerd en institutionele, governance- en beleidsinnovaties bevorderd om de randvoorwaarden te scheppen voor een klimaatneutrale transformatie.

In de geactualiseerde nationale plannen moeten de doelstellingen en de beleidslijnen van de lidstaten worden beschreven om de opschaling van de productie van commercieel beschikbare koolstofarme technologieën, apparatuur en onderdelen te vergemakkelijken (bijvoorbeeld door de huidige situatie en trends inzake investeringen en toegevoegde waarde weer te geven) op hun grondgebied – alsmede hun doelstellingen en beleidslijnen om dit te verwezenlijken door middel van diversificatie-inspanningen in derde landen. In het REPowerEU-plan is bepaald dat voor het verwezenlijken ervan de levering van apparatuur voor hernieuwbare energie en van kritieke grondstoffen moet worden gediversifieerd, de sectorale afhankelijkheid moet worden verminderd, knelpunten in de toeleveringsketen moeten worden weggewerkt en de productiecapaciteit van de EU voor technologie op het gebied van schone energie moet worden uitgebreid. In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten de behoeften inzake productiecapaciteit en industriële waardeketens in belangrijke koolstofarme energietechnologieën beter tot uiting komen.

| Kader 7: beste praktijken ter verbetering van de dimensie “onderzoek, innovatie en concurrentievermogen”







  — | identificeren en beschrijven van de onderzoeks- en innovatiebehoeften op het gebied van schone energie om de energie- en klimaatdoelstellingen te verwezenlijken, met inbegrip van gevolgen voor het milieu en aspecten van een rechtvaardige transitie (65) en de beoordeling van de sociaaleconomische gevolgen van de groene transitie; |
| --- | --- |

Kader 7: beste praktijken ter verbetering van de dimensie “onderzoek, innovatie en concurrentievermogen”

—

identificeren en beschrijven van de onderzoeks- en innovatiebehoeften op het gebied van schone energie om de energie- en klimaatdoelstellingen te verwezenlijken, met inbegrip van gevolgen voor het milieu en aspecten van een rechtvaardige transitie (65) en de beoordeling van de sociaaleconomische gevolgen van de groene transitie;

| — | beschrijven van de nationale onderzoeks- en innovatiedoelstellingen en financieringsstreefcijfers die concrete en kwantitatieve trajecten weergeven om de doelstellingen voor 2030 en 2050 te behalen voor specifieke belangrijke technologieën voor schone energie en koolstofafvang en -opslag; |
| --- | --- |

—

beschrijven van de nationale onderzoeks- en innovatiedoelstellingen en financieringsstreefcijfers die concrete en kwantitatieve trajecten weergeven om de doelstellingen voor 2030 en 2050 te behalen voor specifieke belangrijke technologieën voor schone energie en koolstofafvang en -opslag;

| — | integreren van de industriële stappen van waardeketens voor schone energie, bijvoorbeeld door de productiecapaciteit voor hernieuwbare energietechnologieën aan te pakken en zo ook het concurrentievermogen van de Europese industrie te ondersteunen; |
| --- | --- |

—

integreren van de industriële stappen van waardeketens voor schone energie, bijvoorbeeld door de productiecapaciteit voor hernieuwbare energietechnologieën aan te pakken en zo ook het concurrentievermogen van de Europese industrie te ondersteunen;

| — | verkennen van synergieën tussen relevante nationale fondsen en activiteiten, met innovatieplatforms en met de werkgroepen voor de uitvoering van het Europees strategisch plan voor energietechnologie (SET-plan) en waar nodig met de vier “Green Deal Missies” van de EU (66); |
| --- | --- |

—

verkennen van synergieën tussen relevante nationale fondsen en activiteiten, met innovatieplatforms en met de werkgroepen voor de uitvoering van het Europees strategisch plan voor energietechnologie (SET-plan) en waar nodig met de vier “Green Deal Missies” van de EU (66);

| — | verbeteren van de samenwerking tussen de landen die betrokken zijn bij het SET-plan, met name maar niet uitsluitend via het partnerschap voor de transitie naar schone energie in het kader van Horizon Europa; |
| --- | --- |

—

verbeteren van de samenwerking tussen de landen die betrokken zijn bij het SET-plan, met name maar niet uitsluitend via het partnerschap voor de transitie naar schone energie in het kader van Horizon Europa;

| — | beschrijven hoe de samenwerking met mondiale partners op het gebied van onderzoek en innovatie inzake schone energie kan worden verbeterd; |
| --- | --- |

—

beschrijven hoe de samenwerking met mondiale partners op het gebied van onderzoek en innovatie inzake schone energie kan worden verbeterd;

| — | verbeteren van ondersteuning en toegang tot financiering voor bedrijfsinnovatie, onder meer voor startende en groeiende ondernemingen en kmo’s; |
| --- | --- |

—

verbeteren van ondersteuning en toegang tot financiering voor bedrijfsinnovatie, onder meer voor startende en groeiende ondernemingen en kmo’s;

| — | integreren van de opschaling van de productie en de gediversifieerde productiecapaciteit van waardeketens voor schone energie en koolstofarme technologie in nationale doelstellingen en beleidslijnen en maatregelen met betrekking tot het concurrentievermogen; |
| --- | --- |

—

integreren van de opschaling van de productie en de gediversifieerde productiecapaciteit van waardeketens voor schone energie en koolstofarme technologie in nationale doelstellingen en beleidslijnen en maatregelen met betrekking tot het concurrentievermogen;

| — | integreren van de ontwikkeling van vaardigheden die nodig zijn voor de transitie naar schone energie, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij het Pact voor vaardigheden inzake hernieuwbare energie; |
| --- | --- |

—

integreren van de ontwikkeling van vaardigheden die nodig zijn voor de transitie naar schone energie, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij het Pact voor vaardigheden inzake hernieuwbare energie;

| — | integreren van de begrippen recycleerbaarheid en circulariteit, de noodzaak om de afhankelijkheid te verminderen en de inkoop van ingevoerde grondstoffen en componenten voor de productie van schone energietechnologieën daadwerkelijk te diversifiëren; |
| --- | --- |

—

integreren van de begrippen recycleerbaarheid en circulariteit, de noodzaak om de afhankelijkheid te verminderen en de inkoop van ingevoerde grondstoffen en componenten voor de productie van schone energietechnologieën daadwerkelijk te diversifiëren;

| — | nagaan en beschrijven hoe het concurrentievermogen van schone energietechnologieën op de wereldmarkt kan worden verbeterd, met inbegrip van de belangrijkste drijvende krachten en uitdagingen op zowel de interne als de wereldmarkt. |
| --- | --- |

—

nagaan en beschrijven hoe het concurrentievermogen van schone energietechnologieën op de wereldmarkt kan worden verbeterd, met inbegrip van de belangrijkste drijvende krachten en uitdagingen op zowel de interne als de wereldmarkt.

2.7   
  Integreren van de doelstelling inzake klimaatneutraliteit

De lidstaten moeten in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen elementen opnemen die de samenhang en consistentie met de EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit versterken en daarbij voortbouwen op hun nationale langetermijnstrategie. Om de consistentie en samenhang met de EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit te waarborgen, is bij de Europese klimaatwet de governanceverordening gewijzigd om de doelstelling inzake klimaatneutraliteit op te nemen in de desbetreffende bepalingen van de governanceverordening (67). De lidstaten kunnen de samenhang en consistentie op de volgende punten verbeteren:

| — | bij hun beoordeling van de gevolgen van de geplande beleidslijnen en maatregelen, door te analyseren of deze consistent zijn met de EU-doelstelling van klimaatneutraliteit als bedoeld in artikel 2, lid 1, van de klimaatwet (artikel 3, lid 2, punt f), van de governanceverordening); |
| --- | --- |

—

bij hun beoordeling van de gevolgen van de geplande beleidslijnen en maatregelen, door te analyseren of deze consistent zijn met de EU-doelstelling van klimaatneutraliteit als bedoeld in artikel 2, lid 1, van de klimaatwet (artikel 3, lid 2, punt f), van de governanceverordening);

| — | in de analytische basis voor het plan, door te beschrijven hoe bestaande en geplande beleidslijnen en maatregelen bijdragen tot de verwezenlijking van de EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit, zoals bepaald in artikel 2, lid 1, van de klimaatwet (artikel 8, lid 2, punt e), van de governanceverordening en bijlage I, deel 1, afdeling B, punt 5.5 van de governanceverordening); |
| --- | --- |

—

in de analytische basis voor het plan, door te beschrijven hoe bestaande en geplande beleidslijnen en maatregelen bijdragen tot de verwezenlijking van de EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit, zoals bepaald in artikel 2, lid 1, van de klimaatwet (artikel 8, lid 2, punt e), van de governanceverordening en bijlage I, deel 1, afdeling B, punt 5.5 van de governanceverordening);

| — | bij het uiteenzetten van de beleidslijnen en maatregelen in verband met broeikasgasemissies en -verwijderingen, door een vooruitblik te bieden op de EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit (bijlage I, deel 1, afdeling A, punt 3.1.1, punt i, van de governanceverordening). |
| --- | --- |

—

bij het uiteenzetten van de beleidslijnen en maatregelen in verband met broeikasgasemissies en -verwijderingen, door een vooruitblik te bieden op de EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit (bijlage I, deel 1, afdeling A, punt 3.1.1, punt i, van de governanceverordening).

3   Transversale aandachtspunten bij het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen

3.1   
  Voortbouwen op de lessen die zijn geleerd uit de eerste nationale energie- en klimaatplannen

De oorspronkelijke door de lidstaten ingediende nationale energie- en klimaatplannen leggen de basis voor het intensiveren van de ambities en het bereiken van de doelstellingen van de Europese Green Deal en het REPowerEU-plan. Ze werden opgesteld volgens het iteratieve proces dat in de governanceverordening is uiteengezet, op basis van uitgebreide raadplegingen tussen de Commissie en de lidstaten en raadplegingen van belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld. De Commissie heeft de eerste ontwerpversie van de plannen individueel en op EU-niveau beoordeeld (68) en aanbevelingen aan de lidstaten gedaan (69) om de plannen af te ronden. De definitieve plannen werden, zij het soms met vertraging, vóór 31 december 2019 ingediend en de Commissie heeft de definitieve plannen afzonderlijk en samengevoegd beoordeeld (70).

3.1.1   Verbeteren van de nationale energie- en klimaatplannen tot 2030

De “aanpak op het volledige overheidsniveau” is een centraal onderdeel van het opstellen van de oorspronkelijke plannen en een van de leidende beginselen van de governanceverordening. Zo wordt de samenhang tussen de vijf dimensies van de energie-unie verbeterd en worden synergieën tussen verschillende beleidsterreinen tot stand gebracht.

De lidstaten wordt verzocht alle betrokken autoriteiten en belanghebbenden te raadplegen bij het opstellen van de actualisering van hun geïntegreerde ontwerp- en definitieve versie van de nationale plannen. Deze betrokken autoriteiten moeten binnen hun verschillende portefeuilles samenwerken om de nationale plannen te actualiseren en de gemeenschappelijke doelstellingen van de energie-unie, de Europese Green Deal, het Europees Semester, de herstel- en veerkrachtfaciliteit, het REPowerEU-plan en andere ontwikkelingen in het energie- en klimaatbeleid van de EU te verwezenlijken. Een dergelijk proces moet ervoor zorgen dat de autoriteiten de uitvoering van de geïntegreerde nationale plannen in eigen hand nemen.

De lidstaten worden aangemoedigd voort te bouwen op hun oorspronkelijke nationale plannen en daarbij de desbetreffende beoordeling van de Commissie ten volle in aanmerking te nemen.

3.1.2   Synergieën met geïntegreerde voortgangsverslagen

De lidstaten worden aangemoedigd de eerste geïntegreerde nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat te gebruiken bij het opstellen van hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen. De verslagen kunnen worden gebruikt om: i) de huidige situatie te helpen beschrijven, ook wat betreft de aanpassing aan de klimaatverandering; ii) de resterende lacunes te ramen om de doelstellingen, streefcijfers en bijdragen van de eerste nationale plannen te verwezenlijken; en iii) conclusies te trekken over de toereikendheid van de beleidslijnen en maatregelen en investeringen die de nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat in elke dimensie en sector bevatten, met inbegrip van hun effect op de luchtkwaliteit en de emissies van luchtverontreinigende stoffen.

Tegen 15 maart 2023 zullen de lidstaten voor het eerst de nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat indienen bij de Commissie (71). . Verslaglegging en monitoring van de voortgang zijn twee van de belangrijkste kenmerken van de governanceverordening. Nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat dragen bij tot een op feiten gebaseerde beoordeling van de voortgang bij de uitvoering van de initiële nationale energie- en klimaatplannen en zijn derhalve een waardevolle manier om na te gaan welke gebieden vatbaar zijn voor verbetering. De opzet van de verslaglegging en monitoring van de voortgang is ontwikkeld om de uitvoering van het energie- en klimaatbeleid in de nationale energie- en klimaatplannen te analyseren, waarbij de administratieve lasten voor de lidstaten en de Commissie moeten worden beperkt.

Het analytische deel van de geactualiseerde nationale plannen en de geplande beleidslijnen en maatregelen kunnen baat hebben bij de informatie die wordt verzameld voor de voortgangsverslagen. Indien evenwel wordt verwezen naar elektriciteits- en gasmarkten, energieprijzen en de uitsplitsing van de huidige prijselementen (in de prijscomponenten energie, netwerk, belastingen/heffingen), moeten de lidstaten een geactualiseerde analyse verstrekken in vergelijking met het tijdstip waarop de nationale energie- en klimaatvoortgangsverslagen werden ingediend.

3.2   
  Een vroegtijdige en inclusieve inspraak van het publiek overeenkomstig het Verdrag van Aarhus

Zoals voor de oorspronkelijke plannen het geval was, moeten de lidstaten de actualisering van hun nationale energie- en klimaatplannen ontwikkelen in een dialoog met lokale autoriteiten, het maatschappelijke middenveld, sociale partners, het sectorale bedrijfsleven, investeerders en andere belanghebbenden. In artikel 10 van de governanceverordening is bepaald dat de lidstaten het publiek in een vroeg stadium reële mogelijkheden moeten bieden tot inspraak bij het opstellen van de nationale energie- en klimaatplannen. De lidstaten zijn partij bij het Verdrag van Aarhus (72) en zijn derhalve verplicht ervoor te zorgen dat het publiek in een vroeg stadium daadwerkelijk de kans krijgt om in een transparant en rechtvaardig kader deel te nemen aan het opstellen van de ontwerpversie van de geactualiseerde nationale plannen (73). Het publiek moet met name voldoende tijd krijgen om aan de verschillende fasen deel te nemen en moet worden geraadpleegd wanneer alle opties nog open zijn (74). Een goede raadpleging houdt in dat het publiek aan het begin van de raadplegingsperiode toegang moet hebben tot alle relevante documenten, verslagen en uitgangspunten. De lidstaten wordt verzocht na te denken over beste praktijken, zoals het opzetten van de raadpleging via een speciale website voor het nationale energie- en klimaatplan, die alle informatie bevat.

Op grond van artikel 11 van de governanceverordening moeten de lidstaten een energie- en klimaatdialoog op verschillende niveaus tot stand brengen. Zij moeten een platform bieden om met de belanghebbenden de verschillende scenario’s te bespreken die worden overwogen voor het energie- en klimaatbeleid en het bereiken van de in de klimaatwet (75) vastgestelde EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit. De lidstaten brengen in de nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat verslag uit over de voortgang bij het tot stand brengen van deze dialoog. Wat de openbare raadplegingen betreft, worden de lidstaten aangemoedigd de dialoog op verschillende niveaus te versterken en samen te werken met regionale en lokale personen en groepen die concrete maatregelen kunnen voorstellen. Voorts moeten ze nagaan of er synergieën zijn met bestaande fora, zoals het Burgemeestersconvenant. De lidstaten moeten ook zorgen voor volledige en tijdige raadpleging en betrokkenheid van de sociale partners, overeenkomstig de desbetreffende nationale voorschriften en praktijken. Een sociale dialoog en maatschappijbrede aanpak zijn essentieel voor het ontwikkelen en uitvoeren van een doeltreffend energie- en klimaatbeleid overeenkomstig de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten.

De lidstaten moeten in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen een samenvatting opnemen van de raadplegingen en van het standpunt of de voorlopige standpunten van het publiek. De lidstaten moeten verklaren hoe de standpunten van het publiek in aanmerking werden genomen vóór de indiening van de ontwerp- en definitieve versie van de nationale plannen. Van de lidstaten wordt ook verwacht dat zij beschrijven hoe het publiek op transparante en rechtvaardige wijze aan het proces heeft kunnen deelnemen.

3.3   
  De regionale samenwerking versterken voor een beter gecoördineerde respons en bevordering van solidariteit

De lidstaten worden aangemoedigd de regionale samenwerking te versterken bij het opstellen van de geactualiseerde nationale plannen. Voor zover mogelijk wordt aanbevolen deze samenwerking te coördineren via het bestaande regionale samenwerkingsforum. Regionale groepen die zijn opgericht in het kader van het EU-energieplatform (76), alsmede regionale risicogroepen in verband met de gasleveringszekerheid op de EU-markt, kunnen waar nodig ook ondersteuning bieden. Hoewel het governancemechanisme is ontworpen om samenwerking tussen de lidstaten op grensoverschrijdend en regionaal niveau te stimuleren (77), hebben de lidstaten tijdens het opstellen van de eerste nationale energie- en klimaatplannen niet het volledige potentieel van regionale samenwerking benut.

De lidstaten worden ook aangemoedigd op vrijwillige basis bepaalde onderdelen van hun nationale energie- en klimaatplannen gezamenlijk op te stellen, zowel op territoriaal als op sectoraal niveau. Dit is de gelegenheid om de administratieve lasten voor de lidstaten te verlichten en de inhoud van de nationale energie- en klimaatplannen te verbeteren. De Commissie is bereid deze samenwerking te vergemakkelijken indien de lidstaten daarom verzoeken tijdens het opstellen van de ontwerpversie van de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen. Regionale samenwerking op het gebied van energie- en klimaatbeleid maakt het mogelijk synergieën te verkennen om de nationale energie- en klimaatdoelstellingen op efficiënte wijze te verwezenlijken, zodat de plannen meer samenhang vertonen. Tot de gebieden voor coördinatie behoren bijvoorbeeld gezamenlijke projecten of steunregelingen voor hernieuwbare energie (bv. consistente tijdschema’s en maatregelen voor het opzetten van een gezamenlijke regeling) en consistente benaderingen bij het ontwikkelen van hernieuwbare energie binnen een regio of samenwerking in het kader van het SET-plan.

De lidstaten wordt verzocht het resultaat van de regionale raadplegingen samen te vatten in hun ontwerpversie van de geactualiseerde nationale plannen, met inbegrip van de opmerkingen van andere lidstaten, en toe te lichten hoe met die opmerkingen rekening is gehouden.

De lidstaten wordt ook verzocht regionale partners in te schakelen om een consistente planning te waarborgen en risico’s in verband met de voorzieningszekerheid aan te pakken. Dit is ook van belang om te zorgen voor de aanleg van voldoende elektriciteits- en energietransmissie-infrastructuur (fysieke dimensie) en om de marktintegratie te bevorderen. Recente ontwikkelingen in het energiebeleid hebben aangetoond dat regionale samenwerking nodig is om de veerkracht en de paraatheid van het energiesysteem te vergroten en de transitie naar schone energie te versnellen. Vandaag zijn regionale samenwerking en Europese solidariteit meer dan ooit de sterkste troeven van de EU om tot een gediversifieerde energievoorziening te komen, de dimensie “energiezekerheid” van de nationale energie- en klimaatplannen te versterken en uiteindelijk een veerkrachtigere energie-unie tot stand te brengen. Om regionale samenwerking te vergemakkelijken publiceert de Commissie specifieke richtsnoeren voor het verdelen van de kosten en baten van samenwerkingsprojecten op het gebied van hernieuwbare energie.

De Commissie verzoekt de lidstaten om in de ontwerpversie van hun geactualiseerde nationale plannen een samenvatting te geven van hun deelname aan het EU-energieplatform en van mogelijke daaruit voortvloeiende maatregelen. Het EU-energieplatform werd opgericht ter coördinatie van de werkzaamheden om de EU-gasvoorziening onafhankelijk te maken van Russische bronnen. Dit houdt onder meer in dat een vrijwillig mechanisme voor de aankoop van aardgas en hernieuwbare waterstof voor de EU moet worden ingesteld, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van het collectieve politieke en marktgewicht van de EU. Daarnaast werden vijf regionale groepen opgericht (Zuidoost-Europa, Midden-Oost-Europa, Noordwest-Europa, Zuidwest-Europa en de Baltische staten), die actieplannen moeten opstellen om de inspanningen van het EU-energieplatform operationeel te maken.

3.4   
  Verkennen van het volledige potentieel van synergieën en koppelingen met andere planningsinstrumenten voor een groene en rechtvaardige transitie

In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moet rekening worden gehouden met de nieuwe instrumenten voor planningsfinanciering die zijn ingesteld sinds de indiening in 2019 van de eerste definitieve versie van de nationale energie- en klimaatplannen. Toegang tot sommige fondsen is afhankelijk van de goedkeuring van specifieke plannen van de lidstaten. In de nationale energie- en klimaatplannen moeten op consistente en geïntegreerde wijze alle desbetreffende beleidslijnen en maatregelen tot uiting komen die bijdragen tot het verwezenlijken van de nationale doelstellingen, streefcijfers en bijdragen op het gebied van energie en klimaat, waaronder de acties en financieringsmogelijkheden die voortvloeien uit andere financierings- en planningsinstrumenten (78).

3.4.1   Herstel- en veerkrachtfaciliteit

Het is belangrijk dat de lidstaten de energie- en klimaatinvesteringen en hervormingen van de nationale herstel- en veerkrachtplannen volledig weergeven in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen (79)
  en daarop voortbouwen om hun geactualiseerde streefcijfers, doelstellingen en verbintenissen voor 2030 te verwezenlijken. In kwantitatieve termen biedt de herstel en veerkrachtfaciliteit de grootste nieuwe financieringsbron voor energie- en klimaatbeleid. Tot augustus 2026 (80) blijven de herstel- en veerkrachtplannen in verschillende maten sturend voor de agenda’s van de lidstaten voor energie- en klimaathervormingen en -investeringen. De herstel- en veerkrachtplannen zijn opgesteld om bij te dragen tot de doelstellingen, streefcijfers en bijdragen van de nationale energie- en klimaatplannen, met het oog op de toegenomen ambities voor 2030 en 2050. De lidstaten moeten in het kader van het REPowerEU-plan aanvullende beleidslijnen en maatregelen in hun herstel- en veerkrachtplannen verwerken door een specifiek hoofdstuk over REPowerEU op te nemen.

Met het oog op transparantie en consistentie verzoekt de Commissie de lidstaten de rol van de herstel- en veerkrachtplannen, met inbegrip van de hoofdstukken over REPowerEU, bij het uitvoeren van hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen duidelijk te beschrijven. Daartoe moet in de geactualiseerde nationale plannen kwantitatieve informatie worden verstrekt over de bijdrage van de maatregelen van het herstel- en veerkrachtplan aan de geactualiseerde klimaat- en energiedoelstellingen en -streefcijfers, ook wat de financiering betreft. Bovendien wordt de lidstaten verzocht voor elk relevant beleid en voor elke relevante maatregel in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen te verwijzen naar het hoofdstuk over herstel- en veerkrachtplannen en REPowerEU. De lidstaten moeten aangeven of het beleid of de maatregel volledig of gedeeltelijk deel uitmaakt van het hoofdstuk over herstel- en veerkrachtplannen en REPowerEU en welke rol het nationale energie- en klimaatplan speelt bij het aanvullen van de hoofdstukken over herstel- en veerkrachtplannen en REPowerEU.

In voorkomend geval moeten zij een verwijzing bevatten naar het uitvoeringsbesluit van de Raad betreffende de goedkeuring van de beoordeling van hun herstel- en veerkrachtplan. De lidstaten moeten zich beraden op een eventuele uitbreiding van investeringen en hervormingen die verder kunnen bijdragen tot de doelstellingen, streefcijfers en bijdrage van hun geactualiseerde nationale plannen voor 2030.

De Commissie moedigt de lidstaten ook aan gebruik te maken van hun ervaring met het proces van herstel- en veerkrachtplannen. Dit kan de mate van detail van investeringen en hervormingen in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen verder verbeteren wat betreft kostenramingen, financiering, beschrijving van de reikwijdte en het opnemen van specifieke mijlpalen en streefcijfers. De samenhang tussen de twee instrumenten moet worden gehandhaafd.

Hoewel de huidige governanceverordening dit niet voorschrijft, moedigt de Commissie de lidstaten aan het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” toe te passen bij het vaststellen van beleidslijnen en maatregelen voor de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen. Volledige naleving van het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” is een belangrijk ontwerpkenmerk van de herstel en veerkrachtfaciliteit. Het zorgt ervoor dat de plannen bijdragen aan de groene transitie en aan een duurzaam herstel, terwijl schade aan biodiversiteit, water en mariene hulpbronnen wordt beperkt, circulariteit wordt gestimuleerd, verontreiniging wordt tegengegaan en de lock-in van niet-duurzame activa en activiteiten wordt voorkomen. De Commissie heeft technische richtsnoeren opgesteld voor het toepassen van het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” in het kader van de herstel- en veerkrachtplannen (81).

3.4.2   Fonds voor een rechtvaardige transitie

Het mechanisme voor een rechtvaardige transitie (82), met name het Fonds voor een rechtvaardige transitie, is in het leven geroepen om tussen 2021 en 2027 investeringen aan te trekken. Dit investeringsinstrument helpt de Europese regio’s die het meest worden getroffen door de transitie naar klimaatneutraliteit, gezien hun grote afhankelijkheid van de winning van fossiele brandstoffen – waaronder steenkool, turf en olieschalie – en van koolstofintensieve industriële processen. Het Fonds voor een rechtvaardige transitie, onderdeel van het cohesiebeleid, past ook het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” toe en sluit investeringen in fossiele brandstoffen uit. Er wordt een sterk governancekader vastgesteld met de territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie als middelpunt, waaraan momenteel de laatste hand wordt gelegd. De territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie zijn strategische documenten waarin het proces van een rechtvaardige transitie in elke lidstaat en de activiteiten ter verzachting van de verwachte sociaal-economische gevolgen in de zwaarst getroffen gebieden worden toegelicht. De territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie vormen het kader voor de maatregelen en investeringen in van steenkool afhankelijke regio’s en/of regio’s met industrieën met hoge broeikasgasemissies (zoals de sectoren chemie, staal en cement) die het meest te lijden hebben onder de transitie.

De lidstaten geven in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen het transitieproces weer dat is uiteengezet in de territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie. De lidstaten moeten een toelichting geven van de synergieën tussen de klimaat- en energiedoelstellingen voor 2030 en de transitie van fossiele brandstoffen. Zij moeten ook beschrijven hoe het bereiken van de nationale doelstellingen doelgericht bijdraagt tot het verminderen van de sociaal-economische gevolgen op regionaal niveau.

3.4.3   Sociaal Klimaatfonds

De Commissie moedigt de lidstaten aan de onderliggende analyse die nodig is voor het opstellen van de sociale klimaatplannen zoveel mogelijk op te nemen in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen. Zij moeten verklaren hoe zij van plan zijn de inkomsten uit het Sociaal Klimaatfonds te gebruiken ter verwezenlijking van de desbetreffende doelstellingen, streefcijfers en bijdragen. Het sociaal klimaatfonds (83) wordt voorgesteld in het kader van het “Fit for 55”-pakket om de sociale gevolgen voor kwetsbare huishoudens, vervoersgebruikers en micro-ondernemingen aan te pakken die kunnen voortvloeien uit de opname van gebouwen en wegvervoer in een emissiehandelssysteem (ETS). Het doel van het sociaal klimaatfonds is kwetsbare groepen te helpen hun afhankelijkheid van dure fossiele brandstoffen te verminderen door gebouwen efficiënter te maken, de verwarming en koeling van gebouwen koolstofvrij te maken (met inbegrip van de integratie van energie uit hernieuwbare bronnen) en de toegang tot duurzaam vervoer te verbeteren. Met het sociaal klimaatfonds wordt ook beoogd kwetsbare groepen te ondersteunen via nationale maatregelen, waarbij gerichte tijdelijke directe inkomenssteun wordt verleend, terwijl investeringsmaatregelen worden ingezet.

Wanneer de onderhandelingen over het “Fit for 55”-pakket zijn afgerond, zal er een nauw verband bestaan tussen de nationale energie- en klimaatplannen en de plannen van het sociaal klimaatfonds, omdat de nationale energie- en klimaatplannen het beleidskader schetsen waarbinnen het sociaal klimaatfonds zal functioneren. De plannen van het sociaal klimaatfonds worden afgestemd op de geplande hervormingen en de verbintenissen die de lidstaten in de nationale energie- en klimaatplannen zijn aangegaan. De plannen van het sociaal klimaatfonds zelf zijn gericht op concrete maatregelen en investeringen die door het sociaal klimaatfonds worden gefinancierd. Zij zorgen ook voor samenhang en het ontwikkelen van synergieën met de nationale energie- en klimaatplannen en andere desbetreffende EU-programma’s en -instrumenten.

3.4.4   Gemeenschappelijk landbouwbeleid

De Commissie moedigt de lidstaten aan te streven naar synergie tussen de strategische GLB-plannen en de nationale energie- en klimaatplannen. Via hun nationale strategische GLB-plannen hebben de lidstaten steunregelingen ontworpen, die onder meer betrekking hebben op klimaat-, energie-, gezondheids- en biodiversiteitsdoelstellingen. De Commissie heeft aanbevelingen en opmerkingen geformuleerd met betrekking tot het nationale GLB-plan van elke lidstaat. Voorts hebben de lidstaten nationale maatregelen buiten de strategische GLB-plannen om vastgesteld of gepland die aan deze ambities kunnen bijdragen. Met deze doelstellingen voor ogen zijn de lidstaten verplicht hun strategische GLB-plannen opnieuw te beoordelen en, waar nodig, aan te passen zodra de ambitieuzere doelstellingen van de LULUCF-verordening en de gewijzigde verordening inzake de verdeling van de inspanningen (die nog moet worden aangenomen) in werking treden (84). De lidstaten moeten hun nationale energie- en klimaatplannen en strategische GLB-plannen actualiseren en waar mogelijk synergieën tussen beide onderzoeken.

Het verband tussen de twee processen kan verder worden verbeterd dosor: i) het verhogen van de inspanningen om de gevolgen van landbouwbeleid en -maatregelen voor het verminderen van broeikasgasemissies te beoordelen; ii) het verhogen van de koolstofverwijdering; en iii) het vaststellen van relevante hernieuwbare energiebronnen zoals biomethaan. De Commissie en het Europees Milieuagentschap organiseren capaciteitsopbouw als onderdeel van de activiteiten ter verbetering van de verslaglegging over klimaatbeleid en -maatregelen (85).

3.4.5   Cohesiebeleid

De lidstaten wordt verzocht in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen aandacht te besteden aan synergieën met bestaande planningsdocumenten die zijn opgesteld in het kader van het EU-cohesiebeleid voor 2021-2027. Het EU-cohesiebeleid (uitgevoerd via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Cohesiefonds, het Europees Sociaal Fonds Plus en het Fonds voor een rechtvaardige transitie) draagt bij tot het versterken van de economische, sociale en territoriale cohesie (86).

In de periode 2021-2027 richt het cohesiebeleid (ter waarde van 392 miljard EUR aan EU-investeringen) zich op vijf beleidsdoelstellingen (waaronder een over een groene, koolstofarme transitie naar een klimaatneutrale economie) en de Europese Green Deal. Om in aanmerking te komen voor middelen uit het cohesiebeleid moeten de lidstaten partnerschapsovereenkomsten opstellen, gevolgd door operationele programma’s. In de laatstgenoemde moet rekening worden gehouden met de nationale energie- en klimaatplannen en moeten de daarin geconstateerde uitdagingen worden aangepakt. De lidstaten moeten ook voldoen aan de randvoorwaarden, onder meer met betrekking tot een volledig nationale energie- en klimaatplan, energie-efficiëntie, renovatie van residentiële en niet-residentiële gebouwen en hernieuwbare energie.

3.5   
  Een sterke analytische basis

Betrouwbare geactualiseerde nationale plannen moeten blijk geven van een strategische visie en onderbouwd zijn met een degelijke en robuuste kwantitatieve analyse van de huidige en de verwachte situaties. Een sterke analytische basis zorgt er ook voor dat de verschillende delen van het plan uitgebreid en vergelijkbaar zijn. Het analytische gedeelte van de nationale energie- en klimaatplannen begint met de huidige situatie, inclusief prognoses met bestaande beleidslijnen en maatregelen (87),, die sinds de eerste nationale energie- en klimaatplannen aanzienlijk is geëvolueerd. In de afdeling “huidige situatie” van het geactualiseerde plan moet voor elk van de vijf dimensies van de energie-unie rekening worden gehouden met alle relevante wijzigingen op basis van de meest recente beschikbare informatie. Er moet met name rekening worden gehouden met de sociale en economische gevolgen van de COVID-19-pandemie, alsmede met de huidige geopolitieke situatie die van invloed is op de energieprijzen, en meer in het algemeen op de interne energiemarkt en de ontwikkelingen op het gebied van energiezekerheid en -emissies.

De lidstaten worden aangemoedigd gebruik te maken van de meest actuele modelleringsinstrumenten en -benaderingen. Met het oog op een consistente aanpak moeten de lidstaten voor de invoerprijzen van olie, gas en kolen en voor de koolstofprijzen in het kader van het EU-emissiehandelssysteem dezelfde kernparameters gebruiken als voor de verslaglegging uit hoofde van artikel 18 van de governanceverordening. De lidstaten moeten duidelijk verwijzen naar de bronnen die aan hun analyse ten grondslag liggen om de transparantie van de gebruikte gegevens te waarborgen. De Commissie verzoekt de lidstaten zoveel mogelijk gebruik te maken van officiële Europese statistieken.

3.5.1   Scenario’s en tijdschema

In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen wordt de huidige situatie beschreven (88)
  door broeikasgasprognoses van sectorale ontwikkelingen en prognoses voor andere dimensies van de energie-unie op te nemen, met bestaande maatregelen (d.w.z. een “WEM”-scenario) ten minste tot 2040, met inbegrip van 2030 (89). Bovendien moeten de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen prognoses bevatten met aanvullende geplande beleidslijnen en maatregelen (d.w.z. een “WAM”-scenario) (90). Deze prognoses maken het mogelijk het effect van dergelijke geplande beleidslijnen en maatregelen te beoordelen en het effect ervan te vergelijken met dat van bestaande beleidslijnen en maatregelen, ten minste tot 2040 (91)
  , (92). De lidstaten moeten ook beschrijven hoe bestaande en geplande beleidslijnen en maatregelen bijdragen tot de verwezenlijking van de in artikel 2, lid 1, van de Europese klimaatwet genoemde EU-doelstelling inzake klimaatneutraliteit (93). .

Met de Europese klimaatwet worden de vereisten voor de prognoses van antropogene broeikasgasemissies (94) gewijzigd in een reeks van zes in plaats van vier toekomstige jaren die eindigen op nul of vijf, onmiddellijk volgend op het rapportagejaar. Aangezien de lidstaten overeenkomstig artikel 18 van de governanceverordening uiterlijk op 15 maart 2023 de prognoses inzake broeikasgasemissies tot 2050 moeten indienen, worden zij aangemoedigd in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen de prognoses voor zowel de WEM- als de WAM-scenario’s tot 2050 op te nemen, om te laten zien hoe de EU evolueert naar klimaatneutraliteit.

De lidstaten moeten een gedetailleerde beschrijving van de voor de definitieve scenario’s en prognoses gebruikte aannames, parameters en methodieken openbaar maken, rekening houdend met statistische beperkingen, licentiebeperkingen voor commerciële gegevenssets en naleving van de voorschriften inzake gegevensbescherming (95). Daarbij moet zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt van open access tools en gegevens ter bevordering van transparantie, validatie en vergelijkbaarheid van de resultaten.

3.5.2   Beoordelen van de gevolgen voor de economie, de samenleving en het milieu

In de geactualiseerde nationale plannen beoordelen de lidstaten de macro-economische gevolgen van de geplande beleidslijnen en maatregelen of groepen van beleidslijnen en maatregelen op nationaal en, in voorkomend geval, regionaal niveau. Waar mogelijk worden ook de gevolgen voor de gezondheid, het milieu, het concurrentievermogen, de werkgelegenheid, de vaardigheden en de samenleving beoordeeld. Dit omvat een vergelijking met de prognoses op basis van bestaande beleidslijnen en maatregelen of groepen van maatregelen (96) met specifieke aandacht voor de beoordelingen van de verdelingseffecten (97) en energiearmoede (98). De Commissie stelt regelmatig de resultaten van onderzoeksprojecten op dit gebied beschikbaar, waaronder macro- en micromodellen voor het beoordelen van de werkgelegenheid, de sociale en verdelingseffecten van de transitie naar schone energie of geopolitieke ontwikkelingen (bv. energieprijsscenario’s) (99). Die elementen kunnen de actualisering van de nationale plannen ondersteunen.

De lidstaten worden aangemoedigd aandacht te besteden aan kwesties als mogelijke knelpunten in de gehele economie of in bepaalde sectoren, met name wat betreft energievoorziening, water en grondstoffen en de beschikbaarheid van arbeidskrachten en vaardigheden. Bovendien moet een beschrijving worden gegeven van de verwachte veranderingen in de sectorale samenstelling van de economie van de lidstaten, omdat bepaalde sectoren zullen krimpen, andere zullen opkomen en/of groeien en weer andere zullen transformeren. In dit verband moeten overwegingen inzake onderzoek, innovatie en concurrentievermogen van de sector schone energie worden opgenomen. Ook de positieve gevolgen van de energietransitie moeten volledig worden geëvalueerd.

De gevolgen voor het milieu die in de geactualiseerde plannen aan bod komen, moeten overeenstemmen met de bevindingen van de nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat (100). In de plannen moet ook aandacht worden besteed aan de huidige en toekomstige interacties tussen decarbonisatie en het verminderen van de uitstoot van verontreinigende stoffen (sanering). De verbanden tussen water, energie en klimaat spelen een cruciale rol bij het verwezenlijken van de doelstellingen van de energie-unie. Extreme gebeurtenissen zoals droogte en hoge temperaturen zorgen voor druk op de elektriciteitsnetwerken en hebben invloed op de werking van de centrales. Het lage waterpeil zorgt voor een verergering van de Europese energiecrisis en heeft gevolgen voor de opwekking van waterkracht en kernenergie en de binnenvaart. De lidstaten wordt verzocht te beschrijven welke gevolgen de geplande beleidslijnen en maatregelen in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen hebben voor het waterbeheer (met inbegrip van droogte, overstromingen en de vraag naar water) en de aquatische ecosystemen, met name op het gebied van de dimensie “energiezekerheid”. De lidstaten worden aangemoedigd de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen te ontwikkelen in overeenstemming met de desbetreffende planningsdocumenten voor waterbeheer, zoals stroomgebiedbeheersplannen, overstromingsrisicobeheersplannen en droogtebeheersplannen.

De Commissie moedigt de lidstaten aan om de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen te ontwikkelen in nauwe samenhang met de actualisering van hun nationale programma’s ter beheersing van de luchtverontreiniging (101). Vergeleken met de oorspronkelijke nationale energie- en klimaatplannen is er in de actualisering nog ruimte voor verbetering en aanscherping van de beoordeling van de gevolgen van geplande beleidslijnen en maatregelen voor de emissies van luchtverontreinigende stoffen. Als onderdeel van de geïntegreerde nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat verstrekken de lidstaten ook informatie over de kwantificering van de gevolgen van beleidslijnen en maatregelen (of groepen van beleidslijnen en maatregelen) voor de luchtkwaliteit en op de emissies van luchtverontreinigende stoffen. Niettemin stelt een beoordeling in de nationale energie- en klimaatplannen de lidstaten in staat prioriteit te geven aan de maatregelen die de totale voordelen maximaliseren. Bovendien moeten de beleidslijnen en maatregelen stroken met de EU-biodiversiteitsstrategie (102), het actieplan voor de circulaire economie (103), het actieplan om de vervuiling tot nul terug te brengen (104) en het Europees kankerbestrijdingsplan (105).

De gevolgen voor het milieu die in de geactualiseerde plannen aan bod komen, moeten ook een beeld geven van de gevolgen van het klimaat- en energiebeleid voor biodiversiteit. Klimaatverandering en biodiversiteitsverlies hangen met elkaar samen. Het energie- en klimaatbeleid kan leiden tot synergieën maar ook tot trade-offs met biodiversiteit (bv. natuurherstel of op de natuur gebaseerde oplossingen om koolstofputten te vergroten versus ontbossing of aantasting van bossen om biomassa voor energie te produceren). Deze gevolgen moeten worden meegenomen en gekwantificeerd in de geactualiseerde nationale plannen.

3.5.3   Integreren en modelleren van de bijdrage van de circulaire economie aan de klimaattransitie

De lidstaten worden aangemoedigd in hun geactualiseerde nationale plannen de belangrijkste beleidslijnen en maatregelen op het gebied van de circulaire economie uiteen te zetten die van invloed zijn op de broeikasgasemissies, het energieverbruik en het gebruik van kritieke grondstoffen. De circulaire economie zorgt voor vermindering van afval (waaronder organisch afval, bron van methaanemissies) en het gebruik van onontgonnen hulpbronnen (waaronder energie en kritieke grondstoffen), wat zorgt voor minder broeikasgasemissies. Zo wordt werkgelegenheid gecreëerd in de nabijheid van de producten die moeten worden onderhouden, gerenoveerd of gedeeld (106). Bovendien verbetert circulariteit de beschikbaarheid van grondstoffen, waardoor de afhankelijkheid van de Europese economie van invoer afneemt. De circulaire economie zorgt ook voor meer werkgelegenheid en kansen op verschillende vaardigheidsniveaus, ook voor vaak ondervertegenwoordigde groepen op de arbeidsmarkt, zoals vrouwen, personen met een handicap en kwetsbare groepen. In de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moet worden verwezen naar de strategieën, actieplannen en wetgeving in verband met de circulaire economie met gevolgen voor energie en broeikasgasemissies. In de nationale energie- en klimaatplannen moet ook een raming worden gemaakt van de feitelijke en verwachte reducties van broeikasgasemissies die dankzij maatregelen in het kader van de circulaire economie worden bereikt, met behulp van beschikbare modelleringsinstrumenten.

De lidstaten moeten verslag uitbrengen over belangrijke beleidslijnen en maatregelen inzake afval en afvalwater die gericht zijn op het verminderen van methaanemissies. Deze verslagen moeten de kwantificering bevatten van de feitelijke of geraamde gevolgen van dergelijke beleidslijnen en maatregelen voor broeikasgasemissies. De lidstaten worden ook aangemoedigd informatie te verstrekken over de voor de raming van de gevolgen gebruikte modellen.

3.6   
  Financieren van de energie- en klimaattransities: de investeringsbehoeften afstemmen op de beschikbare openbare en particuliere financiering

De lidstaten worden aangemoedigd in hun geactualiseerde nationale plannen een alomvattend en consistent overzicht op te nemen van de publieke en private investeringen die nodig zijn voor het verwezenlijken van hun doelstellingen, streefcijfers en bijdragen op het gebied van energie en klimaat. Bij het indienen van de nationale plannen in 2020 hebben alle lidstaten de energie-investeringsbehoeften uiteengezet, waaronder een uitsplitsing naar sector. Niet alle lidstaten bestreken echter de investeringsbehoeften voor alle vijf dimensies van de energie-unie of gaven een volledig overzicht van de investeringsbehoeften voor de klimaattransitie, met inbegrip van maatregelen voor klimaatadaptatie. Bovendien waren de methoden en modellen die werden gebruikt om de verschillende cijfers te presenteren vaak niet consistent. De verschillen in aanpak en diepgang van de analyse maakten het moeilijk om de investeringsramingen van alle nationale plannen met elkaar te vergelijken. Hierdoor was er onvoldoende voorspelbaarheid voor investeerders en werd de algemene robuustheid van de nationale plannen aangetast.

Om een consistent overzicht tussen investeringsbehoeften en financiering te waarborgen, worden de lidstaten aangemoedigd het overzicht op het niveau van elke individuele beleidslijn of maatregel of groep van beleidslijnen en maatregelen te consolideren. Voor elk daarvan wordt informatie verstrekt over de verwachte investering en de financiering ervan door de overheid (nationaal en EU-niveau) en de particuliere sector. Het model in bijlage XIII betreffende de voortgang bij de financiering van het nationale voortgangsverslag over energie en klimaat kan worden gebruikt als verslagleggingsstructuur.

3.6.1   Ramen van investeringsbehoeften

De lidstaten verstrekken in hun geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen gegevens over de investeringsvolumes die zij verwachten nodig te hebben voor de geplande beleidslijnen en maatregelen (107). De Commissie verzoekt de lidstaten een overzicht te geven van de financieringsbronnen voor het uitvoeren van geplande essentiële beleidslijnen en maatregelen of groepen van beleidslijnen en maatregelen (zie afdeling 3.6.2). Voor reeds aangenomen en uitgevoerde beleidslijnen en maatregelen moeten de lidstaten een overzicht geven van de geraamde initiële investeringen en, indien beschikbaar, van de werkelijke investeringen, waarbij, waar mogelijk, gebruik wordt gemaakt van via de nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat verzamelde informatie. Indien mogelijk moet dit overzicht worden uitgesplitst naar belangrijke beleidslijnen en maatregelen of groepen van beleidslijnen en maatregelen. Een goede analytische basis helpt bij het vaststellen van de investeringsbehoeften. Die behoeften kunnen op verschillende manieren worden geraamd met behulp van complementaire top-down- of bottom-upbenaderingen. De top-downbenadering is het meest geschikt om alternatieve beleidsscenario’s te vergelijken, terwijl de bottom-downbenadering helpt de behoeften aan individuele investeringen en hervormingen op te sporen.

| Kader 8: goede praktijken voor het beschrijven van de geraamde investeringsbehoeften

  De lidstaten worden met het oog op meer transparantie vooral aangemoedigd de volgende elementen in hun bijgewerkte nationale energie- en klimaatplannen op te nemen:






  — | een beschrijving van de voor de berekening van de ramingen gebruikte methode; |
| --- | --- |

Kader 8: goede praktijken voor het beschrijven van de geraamde investeringsbehoeften

De lidstaten worden met het oog op meer transparantie vooral aangemoedigd de volgende elementen in hun bijgewerkte nationale energie- en klimaatplannen op te nemen:

—

een beschrijving van de voor de berekening van de ramingen gebruikte methode;

| — | een beschrijving van het basisscenario (d.w.z. een scenario zonder de extra investering); |
| --- | --- |

—

een beschrijving van het basisscenario (d.w.z. een scenario zonder de extra investering);

| — | een duidelijke aanduiding van datgene waarnaar de cijfers verwijzen (bv. cumulatieve dan wel jaarlijkse extra investeringen, nominale dan wel gedisconteerde waarden) en eventueel de soorten investeringen (bv. kapitaal, duurzame goederen, bedrijfskosten); |
| --- | --- |

—

een duidelijke aanduiding van datgene waarnaar de cijfers verwijzen (bv. cumulatieve dan wel jaarlijkse extra investeringen, nominale dan wel gedisconteerde waarden) en eventueel de soorten investeringen (bv. kapitaal, duurzame goederen, bedrijfskosten);

| — | een uitsplitsing van de investeringen volgens welomschreven groepen van belangrijke beleidslijnen en maatregelen, mogelijk de vijf dimensies van de energie-unie en/of sectoren overeenkomstig de geïntegreerde verslaglegging van de voortgang; |
| --- | --- |

—

een uitsplitsing van de investeringen volgens welomschreven groepen van belangrijke beleidslijnen en maatregelen, mogelijk de vijf dimensies van de energie-unie en/of sectoren overeenkomstig de geïntegreerde verslaglegging van de voortgang;

| — | gegevens over het investeringsvolume dat naar verwachting wordt teweeggebracht en nodig zal zijn om elke beleidslijn en maatregel te verwezenlijken en over de financieringsbron (publiek (nationaal, EU, met inbegrip van de herstel en veerkrachtfaciliteit) en particulier – indien beschikbaar); |
| --- | --- |

—

gegevens over het investeringsvolume dat naar verwachting wordt teweeggebracht en nodig zal zijn om elke beleidslijn en maatregel te verwezenlijken en over de financieringsbron (publiek (nationaal, EU, met inbegrip van de herstel en veerkrachtfaciliteit) en particulier – indien beschikbaar);

| — | het basisjaar van de investeringswaarde en de relatieve disconteringsvoet. |
| --- | --- |

—

het basisjaar van de investeringswaarde en de relatieve disconteringsvoet.

3.6.2   Openbare en particuliere financiering

De lidstaten worden aangemoedigd in de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen de financiering van elk beleid en elke maatregel zowel kwantitatief als kwalitatief te beschrijven. Dit omvat informatie over de wijze waarop de EU- en nationale financieringsinstrumenten worden gebruikt (108). Bijvoorbeeld hoe programma’s uit de EU-begroting, zoals de herstel en veerkrachtfaciliteit, inkomsten uit het EU-ETS (waaronder het moderniseringsfonds, het Innovatiefonds en de opbrengsten van nationale emissierechtenveilingen) en andere nationaal beschikbare middelen moeten worden gebruikt. Aangezien verschillende EU- en nationale instrumenten elkaar kunnen aanvullen, worden de lidstaten aangemoedigd te beschrijven hoe zij kostenefficiënte synergieën en gemengde oplossingen voor openbare financiële steun hebben gecreëerd, hoe dubbele financiering wordt vermeden en hoe overheidsinstrumenten naar verwachting verdere particuliere investeringen zullen aantrekken.

De lidstaten wordt verzocht de rol te beschrijven die ontwikkelingsbanken spelen bij het financieren van energie- en klimaatinvesteringen en bij het aantrekken van particulier kapitaal. Zo heeft de Europese Investeringsbank als de “klimaatbank” van de EU (zowel binnen de EU als bij haar wereldwijde activiteiten) een reeks doelstellingen vastgesteld: 50 % van haar activiteiten zal tegen 2025 klimaatactie en milieuduurzaamheid ondersteunen; al haar financiering sinds eind 2020 is afgestemd op de Overeenkomst van Parijs; en zij heeft zich ten doel gesteld in het lopende decennium ten minste 1 biljoen EUR vrij te maken voor klimaat- en milieuprojecten.

De geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen moeten ook een overzicht geven van de mate waarin de particuliere sector naar verwachting de geplande beleidslijnen en maatregelen zal financieren. Zo moeten de lidstaten voor energie-efficiëntie gedetailleerde informatie verstrekken over het verwachte volume van particuliere investeringen en over de opname door consumenten van leningsproducten voor energie-efficiëntie (groene leningen, hypotheken voor energie-efficiëntie).

4   Een iteratief proces met de Commissie en de weg vooruit

De Commissie verwacht dat alle lidstaten het tijdschema van artikel 14 van de governanceverordening naleven. Gezien de hogere ambities en de beperkte resterende tijd tot 2030 moeten de lidstaten prioriteit geven aan het opstellen van de ontwerpversie van de definitieve geactualiseerde nationale plannen.

De Commissie zet zich volledig in om de lidstaten te ondersteunen bij het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen. De Commissie houdt met name op technisch niveau contact met de lidstaten om te zorgen voor verdere diepgaande uitwisselingen en aanvullende bijzonderheden over specifieke aspecten van deze richtsnoeren. De Commissie brengt relevante werkgroepen bijeen, organiseert bilaterale uitwisselingen en neemt deel aan sectorale en regionale bijeenkomsten ter ondersteuning van een goede samenwerking tijdens het hele proces.

Naast de regelmatige uitwisselingen gebruikt de Commissie verschillende instrumenten, waaronder het Europees Semester en het instrument voor technische ondersteuning, alsook verschillende ondersteunende maatregelen en studies, zoals steuncontracten voor het opstellen en beoordelen van de actualiseringen van de nationale energie- en klimaatplannen. Wanneer de lidstaten de ontwerpversie van hun geactualiseerde nationale plannen (109) hebben ingediend, zal de Commissie ze beoordelen en kan zij de lidstaten landspecifieke aanbevelingen doen, zoals bepaald in de governanceverordening.

Als onderdeel van het iteratieve proces tussen de lidstaten en de Commissie toetst de Commissie de nationale energie- en klimaatplannen aan de eisen van de governanceverordening en houdt daarbij ten volle rekening met de richtsnoeren in dit document. De Commissie gaat met name na of de door de lidstaten vastgestelde doelstellingen, streefcijfers en bijdragen toereikend zijn voor de collectieve verwezenlijking van de energie-unie, met inbegrip van die in de desbetreffende wetgeving waarover momenteel wordt onderhandeld en bij de beoordeling van de individuele plannen.

Tabel 1

belangrijkste doelstellingen, streefcijfers en bijdragen en beleidslijnen en maatregelen in wetgeving, strategieën en voorstellen

| Opmerking: | deze tabel is niet allesomvattend, maar geeft een overzicht van de belangrijkste elementen die bij het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen in aanmerking moeten worden genomen. |
| --- | --- |

Opmerking:

| Initiatief | Referentie | Type | Doelstellingen en streefcijfers | Beleidslijnen en maatregelen |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Europese Green Deal
  Europese klimaatwet | COM(2019) 640 final
  Verordening (EU) 2021/1119 | Mededeling
  Aangenomen wetgeving | — | Klimaatneutraliteit op EU-niveau tegen 2050. |

Initiatief

Referentie

Type

Doelstellingen en streefcijfers

Beleidslijnen en maatregelen

Europese Green Deal

Europese klimaatwet

COM(2019) 640 final

Verordening (EU) 2021/1119

Mededeling

Aangenomen wetgeving

—

Klimaatneutraliteit op EU-niveau tegen 2050.

| — | De doelstelling van de EU inzake de beperking van broeikasgasemissies voor 2030 verhogen tot ten minste 50 % en zelfs tot 55 %. |
| --- | --- |

—

De doelstelling van de EU inzake de beperking van broeikasgasemissies voor 2030 verhogen tot ten minste 50 % en zelfs tot 55 %.

n.v.t.

Energie voor een klimaatneutrale economie: een EU-strategie voor een geïntegreerd energiesysteem

COM(2020) 299 final

Mededeling

| — | Geen bijkomende doelstellingen |
| --- | --- |

—

Geen bijkomende doelstellingen

Maatregelen om:

| — | de integratie van energiesystemen te gebruiken om het elektriciteitsnet in evenwicht te brengen en de integratie van hernieuwbare elektriciteit te waarborgen; |
| --- | --- |

—

de integratie van energiesystemen te gebruiken om het elektriciteitsnet in evenwicht te brengen en de integratie van hernieuwbare elektriciteit te waarborgen;

| — | de verwarmings- en de elektriciteitssector met elkaar te verbinden tot waarborging van een betere integratie van hernieuwbare energiebronnen in beide sectoren; |
| --- | --- |

—

de verwarmings- en de elektriciteitssector met elkaar te verbinden tot waarborging van een betere integratie van hernieuwbare energiebronnen in beide sectoren;

| — | de verschillende sectoren van eindgebruik en de energiesector met elkaar te verbinden om het gebruik van afvalwarmte te waarborgen; |
| --- | --- |

—

de verschillende sectoren van eindgebruik en de energiesector met elkaar te verbinden om het gebruik van afvalwarmte te waarborgen;

| — | de toegang tot gegevens voor gebruikers van elektrische voertuigen te waarborgen. |
| --- | --- |

—

de toegang tot gegevens voor gebruikers van elektrische voertuigen te waarborgen.

Een waterstofstrategie voor een klimaatneutraal Europa

COM(2020) 301 final

Mededeling

| — | 6 GW aan hernieuwbare elektrolyse-installaties in de EU tegen 2024 en 40 GW aan hernieuwbare elektrolyse-installaties tegen 2030. |
| --- | --- |

—

6 GW aan hernieuwbare elektrolyse-installaties in de EU tegen 2024 en 40 GW aan hernieuwbare elektrolyse-installaties tegen 2030.

n.v.t.

Aanbeveling van de Commissie over energiearmoede

COM(2020) 9600 final

Mededeling

| — | Geen bijkomende doelstellingen |
| --- | --- |

—

Geen bijkomende doelstellingen

Maatregelen om:

| — | energiearmoede te verminderen en/of te verlichten door middel van energie-efficiëntie; |
| --- | --- |

—

energiearmoede te verminderen en/of te verlichten door middel van energie-efficiëntie;

| — | de toegang tot energie veilig te stellen voor alle groepen consumenten, met name de meest kwetsbare. |
| --- | --- |

—

de toegang tot energie veilig te stellen voor alle groepen consumenten, met name de meest kwetsbare.

EU-strategie over de benutting van het potentieel van hernieuwbare offshore-energie met het oog op een klimaatneutrale toekomst

COM(2020) 741 final

Mededeling

| — | Geïnstalleerde capaciteit van ten minste 60 GW aan offshore-windenergie en ten minste 1 GW aan oceaanenergie tegen 2030, met het oog op 300 GW en 40 GW tegen 2050. |
| --- | --- |

—

Geïnstalleerde capaciteit van ten minste 60 GW aan offshore-windenergie en ten minste 1 GW aan oceaanenergie tegen 2030, met het oog op 300 GW en 40 GW tegen 2050.

| — | De lidstaten moeten de doelstellingen van de ontwikkeling van offshore hernieuwbare energie opnemen in hun nationale maritieme ruimtelijke plannen. |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten de doelstellingen van de ontwikkeling van offshore hernieuwbare energie opnemen in hun nationale maritieme ruimtelijke plannen.

n.v.t.

Een klimaatveerkrachtig Europa tot stand brengen – de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering

COM(2021) 82 final

Mededeling

| — | Een klimaatveerkrachtige samenleving, die volledig is aangepast aan de onvermijdelijke gevolgen van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

Een klimaatveerkrachtige samenleving, die volledig is aangepast aan de onvermijdelijke gevolgen van de klimaatverandering.

| — | De strategie bevat 48 verbintenissen inzake openbaar beleid |
| --- | --- |

—

De strategie bevat 48 verbintenissen inzake openbaar beleid

| — | Uitrol van op de natuur gebaseerde oplossingen om het klimaatrisico en de gezondheidsbedreigingen te helpen verminderen, het klimaat beter te beschermen en de toegang tot zoet water veilig te stellen. |
| --- | --- |

—

Uitrol van op de natuur gebaseerde oplossingen om het klimaatrisico en de gezondheidsbedreigingen te helpen verminderen, het klimaat beter te beschermen en de toegang tot zoet water veilig te stellen.

| — | Droogtebeheersplannen, maatregelen voor het verhogen van de waterretentiecapaciteit van de bodem en veilig waterhergebruik. |
| --- | --- |

—

Droogtebeheersplannen, maatregelen voor het verhogen van de waterretentiecapaciteit van de bodem en veilig waterhergebruik.

Fit for 55: de EU-klimaatdoelstelling voor 2030 bereiken op weg naar klimaatneutraliteit

COM(2021) 550 final

Mededeling

n.v.t. (doelstellingen staan in begeleidende voorstellen)

n.v.t. (maatregelen staan in begeleidende voorstellen)

Herschikte richtlijn energie-efficiëntie  (110)

COM(2021) 558 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Doelstelling op EU-niveau van 9 % energie-efficiëntie in 2030 en de herziene bijdragen van de lidstaten aan deze doelstelling. |
| --- | --- |

—

Doelstelling op EU-niveau van 9 % energie-efficiëntie in 2030 en de herziene bijdragen van de lidstaten aan deze doelstelling.

| — | Energiebesparingsverplichting – deelstreefcijfer voor energiebesparing afkomstig van energiearmoede en betaalbare sociale huisvesting. |
| --- | --- |

—

Energiebesparingsverplichting – deelstreefcijfer voor energiebesparing afkomstig van energiearmoede en betaalbare sociale huisvesting.

| — | Doelstelling inzake het verminderen van het totale energieverbruik van alle overheidsinstanties. |
| --- | --- |

—

Doelstelling inzake het verminderen van het totale energieverbruik van alle overheidsinstanties.

| — | Verplichting om alle openbare gebouwen te renoveren tot bijna-nul-emissiegebouwen. |
| --- | --- |

—

Verplichting om alle openbare gebouwen te renoveren tot bijna-nul-emissiegebouwen.

| — | Maatregelen die het “energie-efficiëntie-eerstbeginsel” weerspiegelen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen die het “energie-efficiëntie-eerstbeginsel” weerspiegelen.

| — | Maatregelen voor het wegnemen van belemmeringen voor energie-efficiënte overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

—

Maatregelen voor het wegnemen van belemmeringen voor energie-efficiënte overheidsopdrachten.

| — | Lijst van overheidsinstanties die moeten bijdragen aan de doelstelling inzake het verminderen van het totale energieverbruik van overheidsinstanties. |
| --- | --- |

—

Lijst van overheidsinstanties die moeten bijdragen aan de doelstelling inzake het verminderen van het totale energieverbruik van overheidsinstanties.

| — | Maatregelen voor het verwezenlijken van de verplichting tot energiebesparing. |
| --- | --- |

—

Maatregelen voor het verwezenlijken van de verplichting tot energiebesparing.

| — | Maatregelen betreffende de sectoren energietransformatie, -distributie en -transmissie, waaronder efficiënte infrastructuur voor stadsverwarming en -koeling. |
| --- | --- |

—

Maatregelen betreffende de sectoren energietransformatie, -distributie en -transmissie, waaronder efficiënte infrastructuur voor stadsverwarming en -koeling.

| — | Maatregelen ter bevordering van energie-audits en energiebeheersystemen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter bevordering van energie-audits en energiebeheersystemen.

| — | Uitgebreide beoordeling van verwarming en koeling (van toepassing op het definitieve nationale energie- en klimaatplan 2024). |
| --- | --- |

—

Uitgebreide beoordeling van verwarming en koeling (van toepassing op het definitieve nationale energie- en klimaatplan 2024).

| — | Maatregelen voor het bevorderen en vergemakkelijken van een efficiënt energiegebruik door eindafnemers en eindgebruikers. |
| --- | --- |

—

Maatregelen voor het bevorderen en vergemakkelijken van een efficiënt energiegebruik door eindafnemers en eindgebruikers.

| — | Maatregelen om overheidsinstanties aan te moedigen energieprestatiecontracten te gebruiken voor de renovatie van grote gebouwen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om overheidsinstanties aan te moedigen energieprestatiecontracten te gebruiken voor de renovatie van grote gebouwen.

| — | Maatregelen ter bevordering van energiediensten in de overheidssector. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter bevordering van energiediensten in de overheidssector.

| — | Certificering en/of gelijkwaardige kwalificatieregelingen voor beroepen op het gebied van energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

—

Certificering en/of gelijkwaardige kwalificatieregelingen voor beroepen op het gebied van energie-efficiëntie.

| — | Financiering van energie-efficiëntieprogramma’s en -regelingen. |
| --- | --- |

—

Financiering van energie-efficiëntieprogramma’s en -regelingen.

Herziening van de richtlijn hernieuwbare energie (belangrijkste) [1]

COM(2021) 557 final

Wetgevingsvoorstel

| — | De naar boven bijgestelde doelstelling van 40 % hernieuwbare energiebronnen op EU-niveau in 2030 en de herziene bijdragen van de lidstaten aan deze doelstelling. |
| --- | --- |

—

De naar boven bijgestelde doelstelling van 40 % hernieuwbare energiebronnen op EU-niveau in 2030 en de herziene bijdragen van de lidstaten aan deze doelstelling.

| — | De naar boven bijgestelde doelstelling inzake broeikasgasintensiteit en -reductie in de vervoerssector. |
| --- | --- |

—

De naar boven bijgestelde doelstelling inzake broeikasgasintensiteit en -reductie in de vervoerssector.

| — | Het naar boven bijgestelde deelstreefcijfer voor geavanceerde biobrandstoffen voor 2025 en 2030. |
| --- | --- |

—

Het naar boven bijgestelde deelstreefcijfer voor geavanceerde biobrandstoffen voor 2025 en 2030.

| — | De nieuwe deelstreefcijfers voor hernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong in de vervoerssector. |
| --- | --- |

—

De nieuwe deelstreefcijfers voor hernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong in de vervoerssector.

| — | De nieuwe jaarlijkse toename van het aandeel hernieuwbare energie in verwarming en koeling, met inbegrip van het bindende deel van de toename en de vrijwillige verhoging van de tarieven van de lidstaten. |
| --- | --- |

—

De nieuwe jaarlijkse toename van het aandeel hernieuwbare energie in verwarming en koeling, met inbegrip van het bindende deel van de toename en de vrijwillige verhoging van de tarieven van de lidstaten.

| — | De naar boven bijgestelde indicatieve jaarlijkse toename van stadsverwarming en -koeling |
| --- | --- |

—

De naar boven bijgestelde indicatieve jaarlijkse toename van stadsverwarming en -koeling

| — | De nieuwe indicatieve benchmarks voor het aandeel hernieuwbare energie in de nationale bouwsector in 2030. |
| --- | --- |

—

De nieuwe indicatieve benchmarks voor het aandeel hernieuwbare energie in de nationale bouwsector in 2030.

| — | De nieuwe indicatieve jaarlijkse toename van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de industrie voor de periode 2021-2030. |
| --- | --- |

—

De nieuwe indicatieve jaarlijkse toename van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de industrie voor de periode 2021-2030.

| — | De nieuwe doelstelling voor hernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong in de industrie voor 2030 en 2035. |
| --- | --- |

—

De nieuwe doelstelling voor hernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong in de industrie voor 2030 en 2035.

| — | Gezamenlijke projecten voor duurzame energieproductie (artikel 9). |
| --- | --- |

—

Gezamenlijke projecten voor duurzame energieproductie (artikel 9).

| — | Certificeringsregelingen voor ontwerpers en installateurs van duurzame energiebronnen (artikel 18). |
| --- | --- |

—

Certificeringsregelingen voor ontwerpers en installateurs van duurzame energiebronnen (artikel 18).

| — | Maatregelen inzake systeemintegratie (artikelen 20 en 20 bis). |
| --- | --- |

—

Maatregelen inzake systeemintegratie (artikelen 20 en 20 bis).

| — | Maatregelen ter verwezenlijking van de jaarlijkse gemiddelde stijging van het aandeel hernieuwbare energiebronnen in verwarming en koeling overeenkomstig artikel 24, leden 1 en 2, en de maatregelen uit de lijst van artikel 23, lid 4. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter verwezenlijking van de jaarlijkse gemiddelde stijging van het aandeel hernieuwbare energiebronnen in verwarming en koeling overeenkomstig artikel 24, leden 1 en 2, en de maatregelen uit de lijst van artikel 23, lid 4.

| — | Beoordeling van het nationale potentieel voor energie uit hernieuwbare bronnen (artikel 23, lid 1 bis). |
| --- | --- |

—

Beoordeling van het nationale potentieel voor energie uit hernieuwbare bronnen (artikel 23, lid 1 bis).

| — | Maatregelen ter verwezenlijking van de jaarlijkse gemiddelde toename van het aandeel hernieuwbare energie in stadsverwarming en -koeling. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter verwezenlijking van de jaarlijkse gemiddelde toename van het aandeel hernieuwbare energie in stadsverwarming en -koeling.

| — | Maatregelen voor het vergroten van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in koeling en stadskoeling. |
| --- | --- |

—

Maatregelen voor het vergroten van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in koeling en stadskoeling.

| — | Kader voor het mogelijk maken van sectorale integratie tussen energienetwerken. |
| --- | --- |

—

Kader voor het mogelijk maken van sectorale integratie tussen energienetwerken.

| — | Kredietmechanisme in het kader van de vervoersverplichting (artikel 25). |
| --- | --- |

—

Kredietmechanisme in het kader van de vervoersverplichting (artikel 25).

| — | Maatregelen in verband met de duurzaamheidscriteria, onder meer betreffende no-go-areas voor bosbiomassa. |
| --- | --- |

—

Maatregelen in verband met de duurzaamheidscriteria, onder meer betreffende no-go-areas voor bosbiomassa.

| — | Maatregelen ter waarborging van het cascadebeginsel voor biomassa. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter waarborging van het cascadebeginsel voor biomassa.

Beperking van de methaanemissies in de energiesector

COM(2021) 805 final

Wetgevingsvoorstel

n.v.t.

| — | Plannen voor vermindering van methaanemissies en meting van gesloten methaanmijnen en inactieve putten. |
| --- | --- |

—

Plannen voor vermindering van methaanemissies en meting van gesloten methaanmijnen en inactieve putten.

Mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens

COM(2021) 564 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Het aanpakken van broeikasgasemissies die zijn ingebed in specifieke goederen, bij de invoer van die goederen in het douanegebied van de EU, teneinde het risico van koolstoflekkage te voorkomen. |
| --- | --- |

—

Het aanpakken van broeikasgasemissies die zijn ingebed in specifieke goederen, bij de invoer van die goederen in het douanegebied van de EU, teneinde het risico van koolstoflekkage te voorkomen.

n.v.t.

Herziening van de energiebelastingrichtlijn

COM(2021) 563 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Ervoor zorgen dat duidelijke regels inzake de belasting op energieproducten en elektriciteit blijven bijdragen tot de soepele werking van de interne markt en tegelijkertijd zorgen dat de belasting het effect ervan op het milieu en de gezondheid beter weerspiegelt |
| --- | --- |

—

Ervoor zorgen dat duidelijke regels inzake de belasting op energieproducten en elektriciteit blijven bijdragen tot de soepele werking van de interne markt en tegelijkertijd zorgen dat de belasting het effect ervan op het milieu en de gezondheid beter weerspiegelt

| — | Maatregelen om belastingen op energieproducten en elektriciteit overeenkomstig de richtlijn in te voeren. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om belastingen op energieproducten en elektriciteit overeenkomstig de richtlijn in te voeren.

Zorgen voor een gelijk speelveld voor duurzaam luchtvervoer (RefuelEU Luchtvaart) (111)

COM(2021) 561 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Duurzame vliegtuigbrandstoffen moeten in 2025 2 %, in 2030 5 % en in 2050 63 % van de vliegtuigbrandstof uitmaken. |
| --- | --- |

—

Duurzame vliegtuigbrandstoffen moeten in 2025 2 %, in 2030 5 % en in 2050 63 % van de vliegtuigbrandstof uitmaken.

n.v.t.

Het gebruik van hernieuwbare en koolstofarme brandstoffen in de zeevaart (FuelEU Zeevaart)  (111)

COM(2021) 562 final

Wetgevingsvoorstel

| — | De grenswaarde voor de broeikasgasintensiteit van de energie die wordt gebruikt aan boord van een schip. |
| --- | --- |

—

De grenswaarde voor de broeikasgasintensiteit van de energie die wordt gebruikt aan boord van een schip.

| — | De verplichting om in havens walstroom of emissievrije technologie te gebruiken. |
| --- | --- |

—

De verplichting om in havens walstroom of emissievrije technologie te gebruiken.

n.v.t.

De uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen (111)
   (112)

COM(2021) 559 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Bindende nationale streefcijfers voor de EU-brede uitrol van voldoende infrastructuur voor alternatieve brandstoffen voor wegvoertuigen, vaartuigen en stilstaande luchtvaartuigen. |
| --- | --- |

—

Bindende nationale streefcijfers voor de EU-brede uitrol van voldoende infrastructuur voor alternatieve brandstoffen voor wegvoertuigen, vaartuigen en stilstaande luchtvaartuigen.

n.v.t.

Emissiehandelssysteem (ETS) (belangrijkste) – met inbegrip van zeevaart, gebouwen en vervoer

COM(2021) 551 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Bijdrage van -61 % in 2030 ten opzichte van 2005 afkomstig van de sectoren die onder het EU-ETS vallen. |
| --- | --- |

—

Bijdrage van -61 % in 2030 ten opzichte van 2005 afkomstig van de sectoren die onder het EU-ETS vallen.

| — | Een emissiereductie van 43 % tegen 2030 ten opzichte van 2005 voor de sectoren gebouwen en wegvervoer. |
| --- | --- |

—

Een emissiereductie van 43 % tegen 2030 ten opzichte van 2005 voor de sectoren gebouwen en wegvervoer.

| — | Koolstofprijsstelling en klimaatfinanciering via emissierechtenveilingen, het moderniseringsfonds en het Innovatiefonds, samen met de marktstabiliteitsreserve (MSR) als instrument om de stabiliteit van de koolstofmarkt te waarborgen. |
| --- | --- |

—

Koolstofprijsstelling en klimaatfinanciering via emissierechtenveilingen, het moderniseringsfonds en het Innovatiefonds, samen met de marktstabiliteitsreserve (MSR) als instrument om de stabiliteit van de koolstofmarkt te waarborgen.

ETS Marktstabiliteitsreserve

COM(2021) 571 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Handhaving van de huidige parameters van de MSR na 2023 om de voorspelbaarheid van de markt te waarborgen: een opnamepercentage van 24 % en opname van minimaal 200 miljoen emissierechten in de reserve. |
| --- | --- |

—

Handhaving van de huidige parameters van de MSR na 2023 om de voorspelbaarheid van de markt te waarborgen: een opnamepercentage van 24 % en opname van minimaal 200 miljoen emissierechten in de reserve.

n.v.t.

ETS-luchtvaart

COM(2021) 552 final

Wetgevingsvoorstel

| — | De gratis emissierechten voor de luchtvaart geleidelijk afschaffen tot 100 % in 2027, en de totale hoeveelheid luchtvaartemissierechten consolideren op het huidige niveau door de lineaire verminderingsfactor van het ETS toe te passen. |
| --- | --- |

—

De gratis emissierechten voor de luchtvaart geleidelijk afschaffen tot 100 % in 2027, en de totale hoeveelheid luchtvaartemissierechten consolideren op het huidige niveau door de lineaire verminderingsfactor van het ETS toe te passen.

n.v.t.

ETS wat betreft melding over CORSIA

COM(2021) 567 final

Wetgevingsvoorstel

n.v.t.

n.v.t.

Sociaal Klimaatfonds

COM(2021) 568 final

Wetgevingsvoorstel

n.v.t.

| — | Nationaal sociaal klimaatplan. |
| --- | --- |

—

Nationaal sociaal klimaatplan.

| — | Maatregelen om de energie-efficiëntie van gebouwen te verhogen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om de energie-efficiëntie van gebouwen te verhogen.

| — | Maatregelen om verwarming en koeling van gebouwen meer koolstofvrij te maken. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om verwarming en koeling van gebouwen meer koolstofvrij te maken.

| — | Maatregelen ter verbetering van de toegang tot emissievrije en emissiearme mobiliteit en emissievrij en emissiearm vervoer. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter verbetering van de toegang tot emissievrije en emissiearme mobiliteit en emissievrij en emissiearm vervoer.

Fonds voor een rechtvaardige transitie

Verordening (EU) 2021/1056

Aangenomen wetgeving

n.v.t.

| — | Uit hoofde van artikel 8 gesteunde activiteiten. |
| --- | --- |

—

Uit hoofde van artikel 8 gesteunde activiteiten.

Herziening van de verordening inzake de verdeling van de inspanningen

COM(2021) 555 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Verhoging van de EU-doelstelling voor de vermindering van broeikasgasemissies tegen 2030 in sectoren met gedeelde inspanningen tot 40 % ten opzichte van de niveaus van 2005, en opsplitsing van de EU-streefcijfers in bindende nationale toewijzingen. |
| --- | --- |

—

Verhoging van de EU-doelstelling voor de vermindering van broeikasgasemissies tegen 2030 in sectoren met gedeelde inspanningen tot 40 % ten opzichte van de niveaus van 2005, en opsplitsing van de EU-streefcijfers in bindende nationale toewijzingen.

n.v.t.

Herziening van de verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw

COM(2021) 554 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Verhoging van het EU-streefcijfer voor koolstofverwijdering tegen 2030 in de sector landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw tot 310 miljoen ton en nationale bindende streefcijfers voor 2026-2030. |
| --- | --- |

—

Verhoging van het EU-streefcijfer voor koolstofverwijdering tegen 2030 in de sector landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw tot 310 miljoen ton en nationale bindende streefcijfers voor 2026-2030.

| — | Streven naar klimaatneutraliteit voor 2035 in de landsector. |
| --- | --- |

—

Streven naar klimaatneutraliteit voor 2035 in de landsector.

| — | Geïntegreerde mitigatieplannen voor de landsector. |
| --- | --- |

—

Geïntegreerde mitigatieplannen voor de landsector.

| — | Verband met biodiversiteit en natuurherstel. |
| --- | --- |

—

Verband met biodiversiteit en natuurherstel.

CO2 voor auto’s en bestelwagens

COM(2021) 556 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Personenauto’s: streefcijfer voor het gehele EU-wagenpark voor 2030 gelijk aan een vermindering van 37,5 % van het streefcijfer in 2021. de doelstelling voor 2035 is een vermindering van 100 %. |
| --- | --- |

—

Personenauto’s: streefcijfer voor het gehele EU-wagenpark voor 2030 gelijk aan een vermindering van 37,5 % van het streefcijfer in 2021. de doelstelling voor 2035 is een vermindering van 100 %.

| — | Bedrijfsvoertuigen: streefcijfer voor het gehele EU-wagenpark voor 2030 gelijk aan een vermindering van 31 % van het streefcijfer in 2021. de doelstelling voor 2035 is een vermindering van 100 %. |
| --- | --- |

—

Bedrijfsvoertuigen: streefcijfer voor het gehele EU-wagenpark voor 2030 gelijk aan een vermindering van 31 % van het streefcijfer in 2021. de doelstelling voor 2035 is een vermindering van 100 %.

n.v.t.

Herschikte richtlijn energieprestatie van gebouwen

COM(2021) 802 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Nationaal vastgestelde streefcijfers met het oog op de totstandbrenging van een zeer energie-efficiënt en koolstofvrij gebouwenbestand en de transformatie van bestaande gebouwen tot emissievrije gebouwen tegen 2050. |
| --- | --- |

—

Nationaal vastgestelde streefcijfers met het oog op de totstandbrenging van een zeer energie-efficiënt en koolstofvrij gebouwenbestand en de transformatie van bestaande gebouwen tot emissievrije gebouwen tegen 2050.

| — | Nieuwe minimumnormen voor energieprestaties. |
| --- | --- |

—

Nieuwe minimumnormen voor energieprestaties.

| — | Actualisering van de definitie van bijna-energieneutraal gebouw voor nieuwe en bestaande gebouwen. |
| --- | --- |

—

Actualisering van de definitie van bijna-energieneutraal gebouw voor nieuwe en bestaande gebouwen.

| — | Nationaal plan voor de renovatie van gebouwen. |
| --- | --- |

—

Nationaal plan voor de renovatie van gebouwen.

| — | Maatregelen ter ondersteuning van de naleving van de minimumnormen voor energieprestaties (artikel 9, lid 3). |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter ondersteuning van de naleving van de minimumnormen voor energieprestaties (artikel 9, lid 3).

Waterstof/gas

Herziening van de verordening

COM(2021) 804 final

Wetgevingsvoorstel

n.v.t.

| — | Preventieve en noodmaatregelen voor de zekerheid op het vlak van aardgasvoorziening. |
| --- | --- |

—

Preventieve en noodmaatregelen voor de zekerheid op het vlak van aardgasvoorziening.

| — | Cyberveiligheidsmaatregelen. |
| --- | --- |

—

Cyberveiligheidsmaatregelen.

Waterstof/gas

Herziening van de richtlijn

COM(2021) 803 final

Wetgevingsvoorstel

n.v.t.

| — | Maatregelen die een waterstofmarkt mogelijk maken, met name de infrastructuur. |
| --- | --- |

—

Maatregelen die een waterstofmarkt mogelijk maken, met name de infrastructuur.

| — | Maatregelen inzake consumentenrechten voor waterstof. |
| --- | --- |

—

Maatregelen inzake consumentenrechten voor waterstof.

Aanbeveling

inzake het garanderen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit

2022/C 243/04

Aanbeveling van de Raad

| — | Ervoor zorgen dat de transitie van de Unie naar een klimaatneutrale en ecologisch duurzame economie tegen 2050 rechtvaardig verloopt en niemand aan zijn lot overlaat. |
| --- | --- |

—

Ervoor zorgen dat de transitie van de Unie naar een klimaatneutrale en ecologisch duurzame economie tegen 2050 rechtvaardig verloopt en niemand aan zijn lot overlaat.

| — | Uitgebreide en consistente beleidspakketten over:






  a) | actieve ondersteuning van hoogwaardige werkgelegenheid; |
| --- | --- | --- |

—

Uitgebreide en consistente beleidspakketten over:

a)

actieve ondersteuning van hoogwaardige werkgelegenheid;

| b) | onderwijs, opleiding en een leven lang leren; |
| --- | --- |

b)

onderwijs, opleiding en een leven lang leren;

| c) | billijke belastingstelsels en sociale bescherming; |
| --- | --- |

c)

billijke belastingstelsels en sociale bescherming;

| d) | toegang tot essentiële diensten/huisvesting. |
| --- | --- |

d)

toegang tot essentiële diensten/huisvesting.

Voorzieningszekerheid en betaalbare energieprijzen: opties voor onmiddellijke maatregelen en voorbereiding op de volgende winter

COM(2022) 138 final

Mededeling

n.v.t.

| — | Financiële compensatie voor zakelijke en particuliere klanten zoals inkomenssteun, lagere belasting, aggregatiemodel. |
| --- | --- |

—

Financiële compensatie voor zakelijke en particuliere klanten zoals inkomenssteun, lagere belasting, aggregatiemodel.

| — | Vaste prijs voor generatoren. |
| --- | --- |

—

Vaste prijs voor generatoren.

Verplichtingen inzake gasopslag

Verordening (EU) 2022/1032

Verordening

| — | Minimaal 80 % gasopslag tegen 1 november 2022, oplopend tot 90 % in de daaropvolgende jaren. |
| --- | --- |

—

Minimaal 80 % gasopslag tegen 1 november 2022, oplopend tot 90 % in de daaropvolgende jaren.

| — | Nationale doelstellingen ter vergroting van de flexibiliteit van energiesystemen, waaronder energieopslag. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen ter vergroting van de flexibiliteit van energiesystemen, waaronder energieopslag.

| — | Maatregelen om ervoor te zorgen dat de vultrajecten en -doelstellingen in de volgende jaren worden gehaald en dat de ondergrondse opslaginstallaties worden gevuld. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om ervoor te zorgen dat de vultrajecten en -doelstellingen in de volgende jaren worden gehaald en dat de ondergrondse opslaginstallaties worden gevuld.

| — | Maatregelen voor coördinatie met de lidstaten. |
| --- | --- |

—

Maatregelen voor coördinatie met de lidstaten.

RepowerEU-plan

COM(2022) 230 final

Mededeling

| — | Nationale doelstellingen om de Russische gasinvoer af te bouwen. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen om de Russische gasinvoer af te bouwen.

| — | Nationale doelstellingen inzake diversificatie van energiebronnen en levering uit niet-EU-landen. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen inzake diversificatie van energiebronnen en levering uit niet-EU-landen.

| — | Nationale doelstellingen om de Russische fossiele brandstoffen te vervangen door het gebruik van binnenlandse energiebronnen, met name hernieuwbare energie en gassen met een laag koolstofgehalte. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen om de Russische fossiele brandstoffen te vervangen door het gebruik van binnenlandse energiebronnen, met name hernieuwbare energie en gassen met een laag koolstofgehalte.

| — | Streefdoelen voor het produceren van hernieuwbare gassen, met name door het stimuleren van methaanproductie tot 35 miljard kubieke meter tegen 2030. |
| --- | --- |

—

Streefdoelen voor het produceren van hernieuwbare gassen, met name door het stimuleren van methaanproductie tot 35 miljard kubieke meter tegen 2030.

| — | Streefcijfers voor waterstofproductie. |
| --- | --- |

—

Streefcijfers voor waterstofproductie.

| — | Herziene preventieve actieplannen en noodplannen. |
| --- | --- |

—

Herziene preventieve actieplannen en noodplannen.

| — | Diversificatie van de aanvoerroutes voor gas en olie. |
| --- | --- |

—

Diversificatie van de aanvoerroutes voor gas en olie.

| — | Diversificatie van verwarmingsbronnen. |
| --- | --- |

—

Diversificatie van verwarmingsbronnen.

| — | Solidariteitsmechanismen tussen de lidstaten. |
| --- | --- |

—

Solidariteitsmechanismen tussen de lidstaten.

| — | Maatregelen ter bevordering van regionale samenwerking en betrekkingen met internationale partners. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter bevordering van regionale samenwerking en betrekkingen met internationale partners.

| — | Beleidslijnen en maatregelen om de voorwaarden te scheppen voor een verschuiving van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare en koolstofarme gassen, met name duurzaam biomethaan en hernieuwbare waterstof. |
| --- | --- |

—

Beleidslijnen en maatregelen om de voorwaarden te scheppen voor een verschuiving van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare en koolstofarme gassen, met name duurzaam biomethaan en hernieuwbare waterstof.

EU “Bespaar energie”

COM(2022) 240 final

Mededeling

n.v.t.

| — | Maatregelen ter vermindering van de vraag op korte termijn. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter vermindering van de vraag op korte termijn.

| — | Maatregelen ter versterking van de energie-efficiëntie zoals uiteengezet in afdeling 3.2 van de mededeling. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter versterking van de energie-efficiëntie zoals uiteengezet in afdeling 3.2 van de mededeling.

| — | Maatregelen om de energie-efficiëntie in de vervoerssector te verhogen en de overschakeling op efficiënte hernieuwbare initiatieven aan te moedigen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om de energie-efficiëntie in de vervoerssector te verhogen en de overschakeling op efficiënte hernieuwbare initiatieven aan te moedigen.

| — | Financieringsmaatregelen voor dergelijke investeringen. |
| --- | --- |

—

Financieringsmaatregelen voor dergelijke investeringen.

EU-strategie voor zonne-energie

COM(2022) 221 final

Mededeling

| — | Fotovoltaïsche capaciteit van de EU op bijna 600 GW tegen 2030. |
| --- | --- |

—

Fotovoltaïsche capaciteit van de EU op bijna 600 GW tegen 2030.

| — | Nationale doelstellingen om in elke gemeente met meer dan 10 000 inwoners een hernieuwbare-energiegemeenschap op te richten. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen om in elke gemeente met meer dan 10 000 inwoners een hernieuwbare-energiegemeenschap op te richten.

| — | Maatregelen om effectief zelfverbruik in appartementsgebouwen mogelijk te maken (uitvoering van richtlijn hernieuwbare energie II). |
| --- | --- |

—

Maatregelen om effectief zelfverbruik in appartementsgebouwen mogelijk te maken (uitvoering van richtlijn hernieuwbare energie II).

| — | Maatregelen om te waarborgen dat energiearme huishoudens en kwetsbare consumenten toegang hebben tot zonne-energie. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om te waarborgen dat energiearme huishoudens en kwetsbare consumenten toegang hebben tot zonne-energie.

| — | Investeringskader en actie om investeringen in zonne-energie in combinatie met renovaties, opslag en warmtepompen te versnellen. |
| --- | --- |

—

Investeringskader en actie om investeringen in zonne-energie in combinatie met renovaties, opslag en warmtepompen te versnellen.

| — | Maatregelen om administratieve belemmeringen voor kostenefficiënte uitbreidingen van reeds geïnstalleerde systemen weg te nemen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om administratieve belemmeringen voor kostenefficiënte uitbreidingen van reeds geïnstalleerde systemen weg te nemen.

| — | Maatregelen ter ondersteuning van de toepassing van geïntegreerde zonnepanelen zowel bij nieuwbouw als bij renovatie. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter ondersteuning van de toepassing van geïntegreerde zonnepanelen zowel bij nieuwbouw als bij renovatie.

| — | Maatregelen om ongerechtvaardigde belemmeringen voor de ontwikkeling van hernieuwbare-energiegemeenschappen en energiegemeenschappen van burgers te beoordelen en weg te nemen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om ongerechtvaardigde belemmeringen voor de ontwikkeling van hernieuwbare-energiegemeenschappen en energiegemeenschappen van burgers te beoordelen en weg te nemen.

| — | Maatregelen om belemmeringen voor de uitrol van innovatieve vormen van zonne-energie op te heffen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om belemmeringen voor de uitrol van innovatieve vormen van zonne-energie op te heffen.

De externe energiebetrokkenheid van de EU in een veranderende wereld

JOIN(2022) 23 final

Mededeling

n.v.t.

| — | Maatregelen om de EU voor te bereiden op de handel in hernieuwbare waterstof, met prioriteit voor de energie- en waterbehoeften van de plaatselijke bevolking. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om de EU voor te bereiden op de handel in hernieuwbare waterstof, met prioriteit voor de energie- en waterbehoeften van de plaatselijke bevolking.

| — | Maatregelen om de beschikbaarheid van en de toegang tot financiering voor investeringen in energie-efficiëntie en energiebesparingen vergemakkelijken. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om de beschikbaarheid van en de toegang tot financiering voor investeringen in energie-efficiëntie en energiebesparingen vergemakkelijken.

Wijzigingen van de richtlijn hernieuwbare energie, de richtlijn energieprestatie van gebouwen en de richtlijn energie-efficiëntie

COM(2022) 222 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Het tot 45 %opgetrokken streefcijfer van de EU voor hernieuwbare energiebronnen voor 2030. |
| --- | --- |

—

Het tot 45 %opgetrokken streefcijfer van de EU voor hernieuwbare energiebronnen voor 2030.

| — | Het streefcijfer van de EU voor energie-efficiëntie voor 2030 van 13 % en de herziene bijdragen van de lidstaten aan deze doelstelling. |
| --- | --- |

—

Het streefcijfer van de EU voor energie-efficiëntie voor 2030 van 13 % en de herziene bijdragen van de lidstaten aan deze doelstelling.

| — | Nationale doelstellingen inzake de vaststelling van “go-to-areas”. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen inzake de vaststelling van “go-to-areas”.

| — | In kaart brengen van de gebieden die nodig zijn om de nationale bijdragen aan het streefcijfer van de EU voor hernieuwbare energie voor 2030 te halen. |
| --- | --- |

—

In kaart brengen van de gebieden die nodig zijn om de nationale bijdragen aan het streefcijfer van de EU voor hernieuwbare energie voor 2030 te halen.

| — | Maatregelen inzake hernieuwbare go-to-areas. |
| --- | --- |

—

Maatregelen inzake hernieuwbare go-to-areas.

| — | Maatregelen voor het naleven van de termijnen voor het verlenen van vergunningen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen voor het naleven van de termijnen voor het verlenen van vergunningen.

| — | Maatregelen ter beperking van de termijn voor het toestaan van installaties voor zonne-energie op daken (herziening REDII). |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter beperking van de termijn voor het toestaan van installaties voor zonne-energie op daken (herziening REDII).

| — | Maatregelen om ervoor te zorgen dat nieuwe gebouwen klaar zijn voor zonne-energie en om zonne-energie verplicht te stellen voor bepaalde categorieën van gebouwen (herziening van de REPG). |
| --- | --- |

—

Maatregelen om ervoor te zorgen dat nieuwe gebouwen klaar zijn voor zonne-energie en om zonne-energie verplicht te stellen voor bepaalde categorieën van gebouwen (herziening van de REPG).

Aanbeveling inzake vergunningsprocedures en stroomafnameovereenkomsten

C(2022) 3219 final

Aanbeveling

| — | Nationale doelstellingen en streefcijfers voor bij- en omscholing van personeel om de vaardigheidskloof te dichten van personeel dat zich bezighoudt met vergunningverleningsprocedures en milieubeoordelingen. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen en streefcijfers voor bij- en omscholing van personeel om de vaardigheidskloof te dichten van personeel dat zich bezighoudt met vergunningverleningsprocedures en milieubeoordelingen.

| — | Langetermijntrajecten voor de geplande uitbreiding van hernieuwbare energie. |
| --- | --- |

—

Langetermijntrajecten voor de geplande uitbreiding van hernieuwbare energie.

Maatregelen om:

| — | de vergunningsprocedures te versnellen en te vereenvoudigen; |
| --- | --- |

—

de vergunningsprocedures te versnellen en te vereenvoudigen;

| — | de regelingen voor gemeenschappen op het gebied van hernieuwbare energie te vereenvoudigen; |
| --- | --- |

—

de regelingen voor gemeenschappen op het gebied van hernieuwbare energie te vereenvoudigen;

| — | de vergunningsprocedure te stroomlijnen en een one-stop-shop op te zetten; |
| --- | --- |

—

de vergunningsprocedure te stroomlijnen en een one-stop-shop op te zetten;

| — | gedigitaliseerde procedures op te zetten; |
| --- | --- |

—

gedigitaliseerde procedures op te zetten;

| — | milieuprocedures te stroomlijnen; |
| --- | --- |

—

milieuprocedures te stroomlijnen;

| — | het heropwekken van bestaande hernieuwbare energie te vereenvoudigen; |
| --- | --- |

—

het heropwekken van bestaande hernieuwbare energie te vereenvoudigen;

| — | innovatieve projecten aan te moedigen; |
| --- | --- |

—

innovatieve projecten aan te moedigen;

| — | stroomafnameovereenkomsten voor bedrijfsvermogen te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

—

stroomafnameovereenkomsten voor bedrijfsvermogen te vergemakkelijken.

Richtsnoeren inzake vergunningsprocedures en stroomafnameovereenkomsten

SWD(2022) 149 final

Richtsnoeren

| — | Hetzelfde als voor de aanbeveling inzake vergunningen. |
| --- | --- |

—

Hetzelfde als voor de aanbeveling inzake vergunningen.

| — | Hetzelfde als voor de aanbeveling inzake vergunningen. |
| --- | --- |

—

Hetzelfde als voor de aanbeveling inzake vergunningen.

Wijziging van de herstel en veerkrachtfaciliteit (hoofdstukken over REPowerEU)

COM(2022) 231 final

Wetgevingsvoorstel

n.v.t.

| — | Hoofdstuk over REPowerEU opnemen in het herstel- en veerkrachtplan. |
| --- | --- |

—

Hoofdstuk over REPowerEU opnemen in het herstel- en veerkrachtplan.

Richtsnoeren voor herstel- en veerkrachtplannen in het kader van REPowerEU

C(2022) 3300 final

Mededeling van de Commissie

n.v.t.

| — | Nieuwe maatregelen die bijdragen tot de doelstellingen van REPowerEU (lijst van mogelijke investeringen en hervormingen in de mededeling). |
| --- | --- |

—

Nieuwe maatregelen die bijdragen tot de doelstellingen van REPowerEU (lijst van mogelijke investeringen en hervormingen in de mededeling).

Gas besparen om de winter goed door te komen

COM(2022) 360 final

Mededeling

| — | Nationale doelstellingen om het plan ter vermindering van de vraag naar gas met 15 % te verwezenlijken. |
| --- | --- |

—

Nationale doelstellingen om het plan ter vermindering van de vraag naar gas met 15 % te verwezenlijken.

| — | Maatregelen ter vermindering van verwarming en koeling in gebouwen. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter vermindering van verwarming en koeling in gebouwen.

| — | Maatregelen om gas te besparen bij de productie van elektriciteit en warmte. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om gas te besparen bij de productie van elektriciteit en warmte.

| — | Maatregelen ter bevordering van de overschakeling op andere brandstoffen in de industrie. |
| --- | --- |

—

Maatregelen ter bevordering van de overschakeling op andere brandstoffen in de industrie.

Gecoördineerde maatregelen ter reductie van de gasvraag

Verordening (EU) 2022/1369

Verordening

| — | Vermindering van het nationale gasverbruik van 1 augustus 2022 tot en met 31 maart 2023 met ten minste 15 % ten opzichte van het gemiddelde gasverbruik van 1 augustus tot en met 31 maart in de vijf opeenvolgende jaren. |
| --- | --- |

—

Vermindering van het nationale gasverbruik van 1 augustus 2022 tot en met 31 maart 2023 met ten minste 15 % ten opzichte van het gemiddelde gasverbruik van 1 augustus tot en met 31 maart in de vijf opeenvolgende jaren.

n.v.t.

Noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen

COM(2022) 473 final

Wetgevingsvoorstel

| — | Vermindering van het elektriciteitsverbruik met 10 % ten opzichte van de referentieperiode. |
| --- | --- |

—

Vermindering van het elektriciteitsverbruik met 10 % ten opzichte van de referentieperiode.

| — | Vermindering van het elektriciteitsverbruik tijdens piekuren met 5 %. |
| --- | --- |

—

Vermindering van het elektriciteitsverbruik tijdens piekuren met 5 %.

| — | Maatregelen om het gebruik van stroomafnameovereenkomsten voor duurzame energie te versnellen, met name door kmo’s. |
| --- | --- |

—

Maatregelen om het gebruik van stroomafnameovereenkomsten voor duurzame energie te versnellen, met name door kmo’s.

Digitalisering van het energiesysteem EU-actieplan

COM(2022) 552 final

Mededeling

n.v.t.

Maatregelen om:

| — | verhogen van de onderzoeks- en innovatie-investeringen in digitale oplossingen voor energie, met inbegrip van schaalvergroting; |
| --- | --- |

—

verhogen van de onderzoeks- en innovatie-investeringen in digitale oplossingen voor energie, met inbegrip van schaalvergroting;

| — | meer te investeren in het ontwikkelen, inzetten, testen en proefdraaien van digitale oplossingen voor energie en de marktintroductie daarvan; |
| --- | --- |

—

meer te investeren in het ontwikkelen, inzetten, testen en proefdraaien van digitale oplossingen voor energie en de marktintroductie daarvan;

| — | meer te investeren in de slimheid van het elektriciteitsnet; |
| --- | --- |

—

meer te investeren in de slimheid van het elektriciteitsnet;

| — | de integratie van energiesystemen en de planning van digitale infrastructuur te bevorderen, bijvoorbeeld door hergebruik van afvalwarmte van datacentra |
| --- | --- |

—

de integratie van energiesystemen en de planning van digitale infrastructuur te bevorderen, bijvoorbeeld door hergebruik van afvalwarmte van datacentra

| — | Alle opties van openbare netwerken (met name 5G-bases) en f-spectrumbanden verkennen voor energienetwerkoplossingen die connectiviteit in heel Europa vereisen |
| --- | --- |

—

Alle opties van openbare netwerken (met name 5G-bases) en f-spectrumbanden verkennen voor energienetwerkoplossingen die connectiviteit in heel Europa vereisen

| — | consumenten mondiger te maken, hun digitale vaardigheden verbeteren en hen slimme energiediensten aanbieden; |
| --- | --- |

—

consumenten mondiger te maken, hun digitale vaardigheden verbeteren en hen slimme energiediensten aanbieden;

| — | de koolstofvoetafdruk van informatie- en communicatietechnologieën aan te pakken; |
| --- | --- |

—

de koolstofvoetafdruk van informatie- en communicatietechnologieën aan te pakken;

| — | de samenwerking tussen spelers op de energiemarkt en digitaal gebied te bevorderen en synergieën tussen de energie- en de digitale agenda’s tot stand te brengen. |
| --- | --- |

—

de samenwerking tussen spelers op de energiemarkt en digitaal gebied te bevorderen en synergieën tussen de energie- en de digitale agenda’s tot stand te brengen.

---

(1)  Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie (governanceverordening) (PB L 328 van 21.12.2018, blz. 1).

(2)  Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit (“Europese klimaatwet”) (PB L 243 van 9.7.2021, blz. 1).

(3)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Fit for 55”: de EU-klimaatdoelstelling voor 2030 bereiken op weg naar klimaatneutraliteit, COM(2021) 550 final; Pakket “waterstof en koolstofarm gas”, (COM(2021) 803 final en COM(2021) 804 final).

(4)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, REPowerEU-plan van 18 mei 2022 (COM(2022) 230 final).

(5)  Na goedkeuring van Verordening (EU) 2022/1032 van het Europees Parlement en de Raad van 29 juni 2022 tot wijziging van Verordeningen (EU) 2017/1938 en (EG) nr. 715/2009 wat betreft gasopslag (PB L 173 van 30.6.2022, blz. 17).

(6)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Gas besparen voor een veilige winter” (COM(2022) 360 final) en Verordening (EU) 2022/1854 van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen (PB L 261 I van 7.10.2022, blz. 1).

(7)  Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de bevordering van solidariteit via een betere coördinatie van de aankoop van gas, de uitwisseling van gas over de grenzen heen en betrouwbare prijsbenchmarks (COM(2022) 549 final).

(8)  Zie artikel 14 en de vereisten van hoofdstuk 2 en bijlage I van de governanceverordening.

(9)  Alleen het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft de bevoegdheid om een bindende interpretatie van het recht van de Unie te geven.

(10)  Workshop voor belanghebbenden over het actualiseren van nationale energie- en klimaatplannen | Europese Commissie (europa.eu).

(11)  De vijf dimensies van de energie-unie, als bedoeld in artikel 1, lid 2, van de governanceverordening zijn nauw met elkaar verbonden en versterken elkaar: de continuïteit van de energievoorziening, de interne energiemarkt, energie-efficiëntie, decarbonisatie en onderzoek, innovatie en concurrentievermogen.

(12)  . Zie afdeling 3.4.

(13)  Overeenkomstig artikel 9, lid 2, van de governanceverordening beoordeelt de Commissie de ontwerpversie van de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen uiterlijk zes maanden vóór de uiterste datum voor het indienen van de definitieve versie van de plannen.

(14)  Artikel 2, lid 11, van de governanceverordening.

(15)  Energie voor een klimaatneutrale economie: een EU-strategie voor een geïntegreerd energiesysteem, (COM(2020) 2999 final).

(16)  Een waterstofstrategie voor een klimaatneutraal Europa, (COM(2020) 301 final).

(17)  EU-strategie over de benutting van het potentieel van hernieuwbare offshore-energie met het oog op een klimaatneutrale toekomst, (COM(2020) 741 final).

(18)  EU-strategie voor zonne-energie, (COM(2022) 221 final).

(19)  Een klimaatveerkrachtig Europa tot stand brengen – de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering, (COM(2021) 82 final).

(20)  Duurzame koolstofcycli, (COM(2021) 800 final).

(21)  Digitalisering van het energiesysteem – EU-actieplan, (COM(2022) 552 final).

(22)  Route naar een gezonde planeet voor iedereen – EU-actieplan: “Verontreiniging van lucht, water en bodem naar nul”, (COM(2021) 400).

(23)  EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 — De natuur weer in ons leven brengen, (COM(2020) 380 final).

(24)  Nieuwe EU-bosstrategie voor 2030, (COM(2021) 572 final).

(25)  Strategie voor duurzame en slimme mobiliteit, (COM(2020) 789 final).

(26)  Verordening (EU) 2022/1032.

(27)  Besluit 1/CMA.3.

(28)  Verordening (EU) 2022/1032.

(29)  Verordening (EU) 2022/869 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2022 betreffende richtsnoeren voor de trans-Europese energie-infrastructuur, tot wijziging van Verordeningen (EG) nr. 715/2009, (EU) 2019/942 en (EU) 2019/943, en Richtlijnen 2009/73/EG en (EU) 2019/944, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 347/2013 (PB L 152 van 3.6.2022, blz. 45).

(30)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/564 van de Commissie van 19 november 2021 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 347/2013 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de Unielijst van projecten van gemeenschappelijk belang (PB L 109 van 8.4.2022, blz. 14).

(31)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Gas besparen voor een veilige winter” (COM(2022) 360 final).

(32)  Verordening (EU) 2022/1369 van de Raad van 5 augustus 2022 inzake gecoördineerde maatregelen ter reductie van de gasvraag (PB L 206 van 8.8.2022, blz. 1).

(33)  Verordening (EU) 2022/1854 van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen (PB L 261 I van 7.10.2022, blz. 1).

(34)  Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de bevordering van solidariteit via een betere coördinatie van de aankoop van gas, de uitwisseling van gas over de grenzen heen en betrouwbare prijsbenchmarks (COM(2022) 549 final).

(35)  De externe energiebetrokkenheid van de EU in een veranderende wereld (JOIN(2022) 23 final).

(36)  De Global Gateway (JOIN(2021) 30 final).

(37)  Artikel 14, lid 5, van Verordening (EU) 2018/1999.

(38)  Zie bijlage 8 van de landenverslagen in het kader van het Europees Semester 2022.

(39)  Aanbeveling van de Raad van 16 juni 2022 inzake het garanderen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit (PB C 243 van 27.6.2022, blz. 35).

(40)  De EU telt negen ultraperifere regio’s in het westelijk deel van de Atlantische Oceaan, het Caribisch bekken, het Amazonewoud en de Indische Oceaan. In totaal wonen er 4,8 miljoen burgers. De ultraperifere regio’s zijn eilanden, archipels en één landgebied (Frans Guyana) en maken geen deel uit van het Europese continentale net. Op grond van artikel 5, lid 1, punt e), iv), van de governanceverordening moeten de lidstaten bij het vaststellen van streefcijfers voor hernieuwbare energie rekening houden met geografische, milieu- en natuurlijke beperkingen, waaronder die van niet-aangesloten gebieden en regio’s.

(41)  https://pact-for-skills.ec.europa.eu/index_en

(42)  Aanbeveling van de Raad over individuele leerrekeningen.

(43)  Zie ook het JRC-verslag, Czako V. Skills for the clean energy transition, Publicatiebureau voor de Europese Unie, Luxemburg, 2022, JRC129676.

(44)  Artikel 3, lid 3, punt d), van de governanceverordening.

(45)  Aanbeveling (EU) 2020/1563 van de Commissie van 14 oktober 2020 over energiearmoede (PB L 357 van 27.10.2020, blz. 35).

(46)  Artikel 3, lid 3, punt d), van de governanceverordening.

(47)  Uitvoering van het Repower EU-actieplan: investeringsbehoeften, waterstofversneller en verwezenlijking van de doelstellingen inzake biomethaan (SWD(2022) 230 final, blz. 35).

(48)  Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2018/2001 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen, Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energieprestatie van gebouwen en Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie-efficiëntie (COM(2022) 222 final).

(49)  EU-strategie voor zonne-energie (COM(2022) 221 final), Richtsnoeren voor de lidstaten inzake goede praktijken om de vergunningsprocedures voor hernieuwbare energieprojecten te versnellen en het faciliteren van stroomafnameovereenkomsten (SWD(2022) 149 final).

(50)  Artikel 2, lid 18, van de governanceverordening.

(51)  Mededeling Een renovatiegolf voor Europa (COM(2020) 662 final).

(52)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Bespaar energie” (COM(2022) 240 final)

(53)  Digitalisering van het energiesysteem – EU-actieplan (COM(2022) 552 final).

(54)  Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het beleidsprogramma 2030 “Traject naar het digitale decennium” (COM(2021) 574 final).

(55)  Bijvoorbeeld tijdens de VN-klimaattop, de Global Adaptation Summit en verschillende COP’s bij het UNFCCC en de Overeenkomst van Parijs.

(56)  Op grond van artikel 5 van de Europese klimaatwet moeten de lidstaten ervoor zorgen dat het beleid inzake klimaatadaptatie coherent is, onderlinge ondersteuning biedt en gezamenlijke voordelen oplevert voor het sectorale beleid, en moeten zij streven naar een betere integratie van de aanpassing aan de klimaatverandering op een consistente manier in alle beleidsgebieden.

(57)  Artikel 4 bis, lid 1, punt iii), en bijlage I bij de governanceverordening.

(58)  Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende natuurherstel (COM(2022) 304 final).

(59)  EU-methaanstrategie (COM(2020) 663 final).

(60)  Europees Milieuagentschap.

(61)  Verordening (EU) 2018/842 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 betreffende bindende jaarlijkse broeikasgasemissiereducties door de lidstaten van 2021 tot en met 2030 teneinde bij te dragen aan klimaatmaatregelen om aan de toezeggingen uit hoofde van de Overeenkomst van Parijs te voldoen (PB L 156 van 19.6.2018, blz. 26).

(62)  Zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, de richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen en de voorgestelde en geplande herzieningen van de richtlijn industriële emissies, de richtlijn behandeling stedelijk afvalwater en de richtlijn hernieuwbare energie.

(63)  Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van de methaanemissies in de energiesector en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/942, (COM(2021) 805 final).

(64)  Een EU-brede beoordeling van de nationale energie- en klimaatplannen: de groene transitie een impuls geven en het economisch herstel bevorderen via geïntegreerde energie- en klimaatplanning.

(65)  Zie de Aanbeveling van de Raad van 16 juni 2022 inzake het garanderen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit (PB C 243 van 27.6.2022, blz. 35).

(66)  Aanpassing aan de klimaatverandering, Herstel onze oceaan en wateren, Klimaatneutrale en slimme steden, Een bodemdeal voor Europa.

(67)  Artikel 13 van de Europese klimaatwet.

(68)  Samen een succes maken van de energie-unie en van klimaatactie – De grondslag voor een geslaagde energietransitie, (COM(2019) 285 final). Zie ook Economidou, M., Ringel, M., Valentova, M., Zancanella, P., Tsemekidi Tzeiranak, S., Zangheri, P., Paci, D., Ribeiro Serrenho, T., Palermo, V. en Bertoldi, P., National Energy and Climate Plans for 2021-2030 under the EU Energy Union, EUR 30487 NL, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, Luxemburg, 2020, ISBN 978-92-76-27013-3, doi:10.2760/678371, JRC122862.

(69)  Nationale energie- en klimaatplannen | Europese Commissie (europa.eu).

(70)  Een EU-brede beoordeling van de nationale energie- en klimaatplannen: de groene transitie een impuls geven en het economisch herstel bevorderen via geïntegreerde energie- en klimaatplanning, (COM(2020) 564 final).

(71)  Op grond van de artikelen 17 tot en met 25 van de governanceverordening.

(72)  Aarhus (europa.eu).

(73)  Artikel 6 van het Verdrag van Aarhus.

(74)  Artikel 7 van het Verdrag van Aarhus.

(75)  Het NECPlatform-project, dat wordt gefinancierd in het kader van het LIFE-programma, heeft tot doel zes EU-lidstaten (Bulgarije, Kroatië, Frankrijk, Italië, Portugal en Roemenië) te ondersteunen bij het opzetten en beheren van permanente platforms voor klimaat- en energiedialoog op verschillende niveaus en hen te helpen voldoen aan artikel 11 van de governanceverordening door de verticale en horizontale integratie van het energie- en klimaatbeleid te bevorderen. Meer info: Financiering & aanbestedingen (europa.eu).

(76)  EU-energieplatform (europa.eu).

(77)  Artikel 12 van de governanceverordening.

(78)  Voor een overzicht van de EU-financieringsinstrumenten voor een rechtvaardige groene transitie, zie bijlage 3 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij het voorstel van de Commissie voor een aanbeveling van de Raad inzake het garanderen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit, (SWD(2021) 452 final).

(79)  Ingesteld bij Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

(80)  Ongeveer 40 % van de toewijzingen van de herstel- en veerkrachtplannen heeft betrekking op maatregelen ter ondersteuning van klimaatdoelstellingen en verscheidene herstel- en veerkrachtplannen overschrijden ruimschoots de in de verordening vastgestelde drempel van 37 % klimaatfinanciering. De totale klimaatuitgaven in de 26 plannen die vóór 5 oktober 2022 zijn aangenomen, bedragen 199,9 miljard EUR. Daarnaast omvatten de plannen 18,4 miljard EUR aan extra milieu-uitgaven, waardoor het totale bedrag aan uitgaven dat wordt aangemerkt als bijdragend aan klimaat- of milieudoelstellingen uitkomt op 218,2 miljard EUR of 44,1 % van de totale toewijzing.

(81)  COM(2021) 1054 final.

(82)  Aangekondigd op 14 januari 2020 als onderdeel van de mededeling over het Europese Green Deal-investeringsplan.

(83)  Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een sociaal klimaatfonds, (COM(2021) 568 final).

(84)  Strategisch plan Verordening (EU) 2021/2115, artikel 120.

(85)  Webinar over de evaluatie van broeikasgasbeleid en -maatregelen in de landbouw, juli 2022, zie https://www.eionet.europa.eu/etcs/etc-cm/products/webinars-and-workshops/2021-webinar-on-the-evaluation-of-agricultural-greenhouse-gas-policies-and-measures

(86)  In de periode 2014-2020 was het de belangrijkste EU-financieringsbron voor investeringen in klimaat en energie, met bijna 70 miljoen EUR aan investeringen. Cohesiebeleid ter ondersteuning van de energie-unie, Europese structuur- en investeringsfondsen (europa.eu).

(87)  Artikel 8 van de governanceverordening.

(88)  Overeenkomstig afdeling B van bijlage I bij de governanceverordening.

(89)  Bijlage I, afdeling B, punt 4.2.1, punt ii, van de governanceverordening.

(90)  Bijlage I, afdeling B.5 van de governanceverordening.

(91)  Ten minste tien jaar na de looptijd van het plan.

(92)  Bijlage I, afdeling B, punt 5.1, punt i, van de governanceverordening.

(93)  Artikel 8, lid 2, punt e), van de governanceverordening.

(94)  Nationale energie- en klimaatplannen | Europese Commissie (europa.eu).

(95)  Artikel 8, lid 3, van de governanceverordening.

(96)  Artikel 8, lid 2, punt b), van de governanceverordening.

(97)  Zie de mededeling over beoordelingen van de verdelingseffecten, (COM(2022) 494 final).

(98)  Artikel 3, lid 3, punt d), van de governanceverordening.

(99)  Zie bijvoorbeeld de GD-AMEDI- en de AMEDI+-projecten, gezamenlijk beheerd door DG EMPL en DG JRC. De belangrijkste resultaten van beide projecten worden gepresenteerd en toegankelijk gemaakt op een gezamenlijke projectwebsite.

(100)  Artikel 14, lid 4, van de governanceverordening.

(101)  Deze actualisering moet voor de meeste lidstaten in 2023 plaatsvinden, d.w.z. vier jaar na de vaststelling van het eerste nationale programma ter beheersing van de luchtverontreiniging, overeenkomstig artikel 6, lid 3, van Richtlijn 2016/2284 betreffende de vermindering van de nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigende stoffen.

(102)  COM(2020) 380 final.

(103)  COM(2020) 98 final.

(104)  COM(2021) 400 final.

(105)  https://ec.europa.eu/health/sites/health/files/non_communicable_diseases/docs/eu_cancer-plan_nl.pdf

(106)  Actieplan voor een circulaire economie, (COM(2020) 98 final).

(107)  Bijlage I, afdeling B, punt 5.3, punt i), van de governanceverordening.

(108)  De Stand van de energie-unie 2022, (COM(2022) 547 final) bevat een lijst van de beschikbare EU-financieringsinstrumenten.

(109)  Artikel 31 van de governanceverordening.

(110)  In COM(2022) 222 final (zie elders in de tabel) is voorgesteld sommige streefcijfers in dit voorstel verder te verhogen.

(111)  Voorstel met een andere rechtsgrondslag dan de governanceverordening. De lidstaten moeten zorgen voor samenhang tussen het nationale energie- en klimaatplan en de doelstellingen/streefcijfers, en de beleidslijnen en maatregelen om die te bereiken, zoals vereist in dit voorstel. De lidstaten worden aangemoedigd met dit voorstel verband houdende beleidslijnen en maatregelen in het nationale energie- en klimaatplan op te nemen indien zij belangrijke klimaat- en energieaspecten hebben.

(112)  De lidstaten moeten zorgen voor samenhang tussen het nationale energie- en klimaatplan en het nationale beleidskader in dit verordeningsvoorstel.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

| 29.12.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 495/56 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 495/56

---

Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het stimuleren van de intergenerationele dimensie in jeugdzaken om de dialoog en de sociale samenhang te bevorderen

(2022/C 495/03)

DE RAAD EN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN DER LIDSTATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN,

ERKENNENDE HETGEEN VOLGT:

| 1. | De Europese jongerendoelstelling nr. 3 van de EU-strategie voor jongeren, getiteld “Inclusieve samenlevingen”, beoogt “meer ruimte, kansen, middelen en programma’s te bieden om de dialoog (1) en de sociale cohesie te bevorderen en discriminatie en segregatie te bestrijden”, en de Europese jongerendoelstelling nr. 4, getiteld “Informatie en constructieve dialoog”, heeft tot doel ervoor te zorgen dat jongeren een participatieve en constructieve dialoog aangaan. |
| --- | --- |

1.

De Europese jongerendoelstelling nr. 3 van de EU-strategie voor jongeren, getiteld “Inclusieve samenlevingen”, beoogt “meer ruimte, kansen, middelen en programma’s te bieden om de dialoog (1) en de sociale cohesie te bevorderen en discriminatie en segregatie te bestrijden”, en de Europese jongerendoelstelling nr. 4, getiteld “Informatie en constructieve dialoog”, heeft tot doel ervoor te zorgen dat jongeren een participatieve en constructieve dialoog aangaan.

| 2. | Voortbouwend op de bestaande mogelijkheden op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau erkent het Europees Jaar van de jeugd (2022) de noodzaak om jongeren mondiger te maken, hen te eren en te ondersteunen en met hen samen te werken om ervoor te zorgen dat hun belangen en behoeften bij politieke maatregelen op alle beleidsterreinen (2) naar behoren in aanmerking worden genomen. De intergenerationele dimensie van het jeugdbeleid is van cruciaal belang voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het Europees Jaar van de Jeugd en voor het veiligstellen van de erfenis ervan op een sociaal samenhangende manier. |
| --- | --- |

2.

Voortbouwend op de bestaande mogelijkheden op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau erkent het Europees Jaar van de jeugd (2022) de noodzaak om jongeren mondiger te maken, hen te eren en te ondersteunen en met hen samen te werken om ervoor te zorgen dat hun belangen en behoeften bij politieke maatregelen op alle beleidsterreinen (2) naar behoren in aanmerking worden genomen. De intergenerationele dimensie van het jeugdbeleid is van cruciaal belang voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het Europees Jaar van de Jeugd en voor het veiligstellen van de erfenis ervan op een sociaal samenhangende manier.

| 3. | Jeugdwerk heeft onder meer het potentieel om jongeren met uiteenlopende achtergronden en leefomstandigheden, waaronder kansarme jongeren, te betrekken bij verschillende soorten intergenerationele projecten en activiteiten, en kan een waardevol instrument zijn om intergenerationele dialoog, intergenerationele solidariteit en intergenerationele billijkheid te bevorderen en om positieve relaties tussen mensen van verschillende generaties tot stand te brengen. |
| --- | --- |

3.

Jeugdwerk heeft onder meer het potentieel om jongeren met uiteenlopende achtergronden en leefomstandigheden, waaronder kansarme jongeren, te betrekken bij verschillende soorten intergenerationele projecten en activiteiten, en kan een waardevol instrument zijn om intergenerationele dialoog, intergenerationele solidariteit en intergenerationele billijkheid te bevorderen en om positieve relaties tussen mensen van verschillende generaties tot stand te brengen.

| 4. | Jeugdraden, jongerenorganisaties, jeugdwerkstructuren, jeugdnetwerken en niet-formele groepen jongeren kunnen een belangrijke rol spelen bij het bevorderen van intergenerationele dialoog, billijkheid en solidariteit. Met hun jongerenexpertise (3) en -knowhow creëren zij ruimte voor experimenten en kunnen zij bijdragen tot innovatieve oplossingen en vormen van intergenerationele samenwerking. |
| --- | --- |

4.

Jeugdraden, jongerenorganisaties, jeugdwerkstructuren, jeugdnetwerken en niet-formele groepen jongeren kunnen een belangrijke rol spelen bij het bevorderen van intergenerationele dialoog, billijkheid en solidariteit. Met hun jongerenexpertise (3) en -knowhow creëren zij ruimte voor experimenten en kunnen zij bijdragen tot innovatieve oplossingen en vormen van intergenerationele samenwerking.

| 5. | De COVID-19-pandemie en de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne – die in 2022 een niet eerder geziene toestroom van Oekraïense vluchtelingen in Europa heeft veroorzaakt – hebben aangetoond dat vrijwilligers van alle leeftijden belangrijk zijn voor samenlevingen bij het bevorderen van maatschappelijke veerkracht in crisissituaties. Jongeren die in de lidstaten vrijwilligerswerk deden tijdens de pandemie en de vluchtelingentoestroom, hebben hun potentieel bewezen om intergenerationele solidariteit te bevorderen en intergenerationele banden te scheppen tussen jongeren en andere leeftijdsgroepen (4). |
| --- | --- |

5.

De COVID-19-pandemie en de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne – die in 2022 een niet eerder geziene toestroom van Oekraïense vluchtelingen in Europa heeft veroorzaakt – hebben aangetoond dat vrijwilligers van alle leeftijden belangrijk zijn voor samenlevingen bij het bevorderen van maatschappelijke veerkracht in crisissituaties. Jongeren die in de lidstaten vrijwilligerswerk deden tijdens de pandemie en de vluchtelingentoestroom, hebben hun potentieel bewezen om intergenerationele solidariteit te bevorderen en intergenerationele banden te scheppen tussen jongeren en andere leeftijdsgroepen (4).

| 6. | Intergenerationeel vrijwilligerswerk brengt jongeren en ouderen samen in doelgerichte en wederzijds voordelige activiteiten, programma’s en projecten die solidariteit, meer begrip en respect tussen generaties bevorderen, en draagt bij tot hechtere gemeenschappen. |
| --- | --- |

6.

Intergenerationeel vrijwilligerswerk brengt jongeren en ouderen samen in doelgerichte en wederzijds voordelige activiteiten, programma’s en projecten die solidariteit, meer begrip en respect tussen generaties bevorderen, en draagt bij tot hechtere gemeenschappen.

| 7. | De digitale kloof illustreert een langdurige ongelijkheid bij de ontwikkeling van vaardigheden en de toegang tot nieuwe technologieën. In het Groenboek van de Commissie over de vergrijzing wordt erkend dat “investeren in digitale vaardigheden, gemeenschapsontwikkeling en intergenerationele cohesie de achteruitgang van de mentale gezondheid en van het welzijn kan tegengaan en ongelijkheden kan verminderen” (5). Het delen van digitale vaardigheden en kennis is een gebied waarop jongeren een leidende rol kunnen spelen en kunnen bijdragen tot een sterker gevoel van intergenerationele verbondenheid met mensen die ouder zijn dan zij (6). |
| --- | --- |

7.

De digitale kloof illustreert een langdurige ongelijkheid bij de ontwikkeling van vaardigheden en de toegang tot nieuwe technologieën. In het Groenboek van de Commissie over de vergrijzing wordt erkend dat “investeren in digitale vaardigheden, gemeenschapsontwikkeling en intergenerationele cohesie de achteruitgang van de mentale gezondheid en van het welzijn kan tegengaan en ongelijkheden kan verminderen” (5). Het delen van digitale vaardigheden en kennis is een gebied waarop jongeren een leidende rol kunnen spelen en kunnen bijdragen tot een sterker gevoel van intergenerationele verbondenheid met mensen die ouder zijn dan zij (6).

| 8. | EU-programma’s en -initiatieven zoals Erasmus+, het Europees Solidariteitskorps, de EU-jongerendialoog, het Europees Jaar van de Jeugd 2022, de Conferentie over de toekomst van Europa, het Nieuw Europees Bauhaus en de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), met inbegrip van het ALMA-initiatief (Aim, Learn, Master, Achieve) in het kader van het Europees Sociaal Fonds Plus en het herstelinstrument voor de Europese Unie (NextGenerationEU), kunnen waardevolle instrumenten zijn om intergenerationele dialoog te bevorderen en intergenerationele solidariteit op het gebied van jeugdzaken op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau aan te moedigen. Projecten op basis van vrijwilligerswerk en solidariteitsactiviteiten zijn het levende bewijs van de inzet van jongeren om onder meer actief deel te nemen aan intergenerationele dialoog en solidariteit. |
| --- | --- |

8.

EU-programma’s en -initiatieven zoals Erasmus+, het Europees Solidariteitskorps, de EU-jongerendialoog, het Europees Jaar van de Jeugd 2022, de Conferentie over de toekomst van Europa, het Nieuw Europees Bauhaus en de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), met inbegrip van het ALMA-initiatief (Aim, Learn, Master, Achieve) in het kader van het Europees Sociaal Fonds Plus en het herstelinstrument voor de Europese Unie (NextGenerationEU), kunnen waardevolle instrumenten zijn om intergenerationele dialoog te bevorderen en intergenerationele solidariteit op het gebied van jeugdzaken op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau aan te moedigen. Projecten op basis van vrijwilligerswerk en solidariteitsactiviteiten zijn het levende bewijs van de inzet van jongeren om onder meer actief deel te nemen aan intergenerationele dialoog en solidariteit.

| 9. | Het bevorderen van intergenerationele billijkheid door middel van een jeugdbeleid (7) op alle niveaus is erg belangrijk, met name in plattelandsgebieden, afgelegen, perifere, minder ontwikkelde en ultraperifere gebieden. Het slinkende aandeel van de jongere generaties in de verschillende lidstaten (8) en de “braindrain” vormen een ernstige uitdaging voor veel van deze gemeenschappen; daarom is het van cruciaal belang intergenerationele billijkheid hoger op de agenda te plaatsen door ondersteunende beleidsmaatregelen met betrekking tot jongeren (9) te formuleren en aldus cohesie te waarborgen. |
| --- | --- |

9.

Het bevorderen van intergenerationele billijkheid door middel van een jeugdbeleid (7) op alle niveaus is erg belangrijk, met name in plattelandsgebieden, afgelegen, perifere, minder ontwikkelde en ultraperifere gebieden. Het slinkende aandeel van de jongere generaties in de verschillende lidstaten (8) en de “braindrain” vormen een ernstige uitdaging voor veel van deze gemeenschappen; daarom is het van cruciaal belang intergenerationele billijkheid hoger op de agenda te plaatsen door ondersteunende beleidsmaatregelen met betrekking tot jongeren (9) te formuleren en aldus cohesie te waarborgen.

| 10. | Bij het bevorderen van een intergenerationele dimensie in jeugdbeleid en jeugdwerk moet ook gendergelijkheid (10) worden gewaarborgd. Dit vereist niet alleen inspanningen van de overheid, maar ook van het maatschappelijk middenveld, waaronder jongerenorganisaties, jeugdleiders, jeugdwerkers, de media en de particuliere sector. |
| --- | --- |

10.

Bij het bevorderen van een intergenerationele dimensie in jeugdbeleid en jeugdwerk moet ook gendergelijkheid (10) worden gewaarborgd. Dit vereist niet alleen inspanningen van de overheid, maar ook van het maatschappelijk middenveld, waaronder jongerenorganisaties, jeugdleiders, jeugdwerkers, de media en de particuliere sector.

| 11. | De EU-jongerendialoog als het grootste participatiemechanisme voor jongeren in de EU en het systeem van comanagement van de Raad van Europa bieden ruimte voor de conceptualisering van de intergenerationele dialoog als een proces waarin mensen van verschillende leeftijden een forum krijgen voor gezamenlijke reflectie en coproductie. Tijdens de EU-jongerenconferentie in Praag van 11 tot 13 juli 2022 hebben jongeren het standpunt ingenomen dat de intergenerationele dialoog niet in de plaats mag komen van een rechtstreekse jongerendialoog met beleidsmakers, maar parallel daarmee moet plaatsvinden. |
| --- | --- |

11.

De EU-jongerendialoog als het grootste participatiemechanisme voor jongeren in de EU en het systeem van comanagement van de Raad van Europa bieden ruimte voor de conceptualisering van de intergenerationele dialoog als een proces waarin mensen van verschillende leeftijden een forum krijgen voor gezamenlijke reflectie en coproductie. Tijdens de EU-jongerenconferentie in Praag van 11 tot 13 juli 2022 hebben jongeren het standpunt ingenomen dat de intergenerationele dialoog niet in de plaats mag komen van een rechtstreekse jongerendialoog met beleidsmakers, maar parallel daarmee moet plaatsvinden.

ZIJN HET VOLGENDE VAN MENING:

| 12. | Het is belangrijk om de dialoog tussen jongeren onderling en tussen jongeren en oudere generaties te bevorderen. De voordelen van het samenbrengen van de ervaring en competenties van verschillende generaties zijn aanzienlijk en dragen bij tot de opbouw van vreedzame en hechte samenlevingen op basis van wederzijds respect, empathie, solidariteit en inzicht in de behoeften van alle leeftijdsgroepen. |
| --- | --- |

12.

Het is belangrijk om de dialoog tussen jongeren onderling en tussen jongeren en oudere generaties te bevorderen. De voordelen van het samenbrengen van de ervaring en competenties van verschillende generaties zijn aanzienlijk en dragen bij tot de opbouw van vreedzame en hechte samenlevingen op basis van wederzijds respect, empathie, solidariteit en inzicht in de behoeften van alle leeftijdsgroepen.

| 13. | De betrokkenheid van jongeren bij de intergenerationele dialoog en intergenerationele solidariteitsprojecten, met inbegrip van vrijwilligersactiviteiten, stelt jongeren in staat transversale competenties en sociale vaardigheden te verwerven die ze elders in hun leven kunnen toepassen. De actieve betrokkenheid van verschillende generaties bij de intergenerationele dialoog draagt bij tot de ontwikkeling van interpersoonlijke vaardigheden en wederzijds aanpassingsvermogen en helpt bij het opbouwen van maatschappelijke veerkracht en welzijn door middel van sociale betrokkenheid, het cultiveren van sociale banden en het voorkomen van sociaal isolement. |
| --- | --- |

13.

De betrokkenheid van jongeren bij de intergenerationele dialoog en intergenerationele solidariteitsprojecten, met inbegrip van vrijwilligersactiviteiten, stelt jongeren in staat transversale competenties en sociale vaardigheden te verwerven die ze elders in hun leven kunnen toepassen. De actieve betrokkenheid van verschillende generaties bij de intergenerationele dialoog draagt bij tot de ontwikkeling van interpersoonlijke vaardigheden en wederzijds aanpassingsvermogen en helpt bij het opbouwen van maatschappelijke veerkracht en welzijn door middel van sociale betrokkenheid, het cultiveren van sociale banden en het voorkomen van sociaal isolement.

| 14. | Het bevorderen van intergenerationele billijkheid door middel van een holistische en toekomstgerichte aanpak van de ontwikkeling van jeugdbeleid draagt bij tot de sociale cohesie. Beleidsmakers die worden ondersteund door onderzoekers, jeugdwerkers, jongerenorganisaties, andere beroepsbeoefenaars (11) en overige relevante belanghebbenden moeten blijk geven van een sterk politiek engagement om ongelijkheden binnen en tussen verschillende generaties en intergenerationele uitdagingen aan te pakken. Zij moeten toegang hebben tot bestaande nationale of Europese gegevens en bewijzen, uitgesplitst naar leeftijd, die de ongelijkheden tussen jongeren met verschillende achtergronden en leefomstandigheden en tussen leeftijdsgroepen monitoren. |
| --- | --- |

14.

Het bevorderen van intergenerationele billijkheid door middel van een holistische en toekomstgerichte aanpak van de ontwikkeling van jeugdbeleid draagt bij tot de sociale cohesie. Beleidsmakers die worden ondersteund door onderzoekers, jeugdwerkers, jongerenorganisaties, andere beroepsbeoefenaars (11) en overige relevante belanghebbenden moeten blijk geven van een sterk politiek engagement om ongelijkheden binnen en tussen verschillende generaties en intergenerationele uitdagingen aan te pakken. Zij moeten toegang hebben tot bestaande nationale of Europese gegevens en bewijzen, uitgesplitst naar leeftijd, die de ongelijkheden tussen jongeren met verschillende achtergronden en leefomstandigheden en tussen leeftijdsgroepen monitoren.

| 15. | Beleidsmakers, jongerenorganisaties, met inbegrip van lokale jeugdraden, jongeren, jeugdwerkers, jeugdleiders, onderzoekers, opvoeders en andere relevante belanghebbenden moeten, waar relevant, aanvullende maatregelen en innovatieve benaderingen overwegen die in de besluitvormingsprocessen jongeren met andere leeftijdsgroepen kunnen samenbrengen. |
| --- | --- |

15.

Beleidsmakers, jongerenorganisaties, met inbegrip van lokale jeugdraden, jongeren, jeugdwerkers, jeugdleiders, onderzoekers, opvoeders en andere relevante belanghebbenden moeten, waar relevant, aanvullende maatregelen en innovatieve benaderingen overwegen die in de besluitvormingsprocessen jongeren met andere leeftijdsgroepen kunnen samenbrengen.

| 16. | De heterogeniteit van de generaties, in termen van uiteenlopende individuele en groepskenmerken, waaronder mentale en fysieke capaciteiten, sociaal-economische omstandigheden, en de identiteit die zij aannemen, moeten in acht worden genomen, zodat alle generaties dezelfde kansen krijgen om volledig en doeltreffend deel te nemen aan een intergenerationele dialoog op alle besluitvormingsniveaus die van invloed zijn op hun persoonlijke, professionele en sociale leven. |
| --- | --- |

16.

De heterogeniteit van de generaties, in termen van uiteenlopende individuele en groepskenmerken, waaronder mentale en fysieke capaciteiten, sociaal-economische omstandigheden, en de identiteit die zij aannemen, moeten in acht worden genomen, zodat alle generaties dezelfde kansen krijgen om volledig en doeltreffend deel te nemen aan een intergenerationele dialoog op alle besluitvormingsniveaus die van invloed zijn op hun persoonlijke, professionele en sociale leven.

| 17. | Het is belangrijk betaalde en vrijwillige jeugdwerkers te ondersteunen bij de bevordering en uitvoering van de intergenerationele dimensie tijdens hun werk. Het onderwijs en de opleiding van betaalde en vrijwillige jeugdwerkers op het gebied van de intergenerationele dimensie moeten waar nodig worden aangepast om intergenerationele solidariteit en billijkheid in jeugdwerk en vrijwilligersactiviteiten te bevorderen. |
| --- | --- |

17.

Het is belangrijk betaalde en vrijwillige jeugdwerkers te ondersteunen bij de bevordering en uitvoering van de intergenerationele dimensie tijdens hun werk. Het onderwijs en de opleiding van betaalde en vrijwillige jeugdwerkers op het gebied van de intergenerationele dimensie moeten waar nodig worden aangepast om intergenerationele solidariteit en billijkheid in jeugdwerk en vrijwilligersactiviteiten te bevorderen.

| 18. | Er moet worden bezien of onderzoekers kunnen worden betrokken bij de ontwikkeling van structurele langetermijnmaatregelen ter bevordering van intergenerationele solidariteit en rechtvaardigheid, bijvoorbeeld door het aanreiken van indicatoren voor intergenerationele billijkheid of door middel van periodieke onderzoekspublicaties waarin intergenerationele billijkheid wordt onderzocht. |
| --- | --- |

18.

Er moet worden bezien of onderzoekers kunnen worden betrokken bij de ontwikkeling van structurele langetermijnmaatregelen ter bevordering van intergenerationele solidariteit en rechtvaardigheid, bijvoorbeeld door het aanreiken van indicatoren voor intergenerationele billijkheid of door middel van periodieke onderzoekspublicaties waarin intergenerationele billijkheid wordt onderzocht.

| 19. | Nieuwe initiatieven voor een intergenerationele dialoog over de ontwikkeling van digitale vaardigheden kunnen jonge Europeanen aanmoedigen om hun leeftijdsgenoten en ouderen bij de digitale transitie te betrekken. Dergelijke initiatieven, die erop gericht zijn gemeenschappen in staat te stellen hun vaardigheden op het gebied van digitale geletterdheid te versterken, kunnen maken dat de leden van de gemeenschap minder eenzaam zijn, bijdragen tot hun welzijn en hun sociale inclusie vergroten en zo helpen bij de opbouw van hechte gemeenschappen. |
| --- | --- |

19.

Nieuwe initiatieven voor een intergenerationele dialoog over de ontwikkeling van digitale vaardigheden kunnen jonge Europeanen aanmoedigen om hun leeftijdsgenoten en ouderen bij de digitale transitie te betrekken. Dergelijke initiatieven, die erop gericht zijn gemeenschappen in staat te stellen hun vaardigheden op het gebied van digitale geletterdheid te versterken, kunnen maken dat de leden van de gemeenschap minder eenzaam zijn, bijdragen tot hun welzijn en hun sociale inclusie vergroten en zo helpen bij de opbouw van hechte gemeenschappen.

| 20. | Het concept van duurzame ontwikkeling, zoals bedoeld in de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties, en de noodzaak om de sociale dimensie ervan te versterken, impliceert de actieve betrokkenheid van burgers van alle leeftijden bij de opbouw van veilige, inclusieve en hechte gemeenschappen. De maatschappelijke erkenning van de uiteenlopende behoeften en verantwoordelijkheden van verschillende leeftijdsgroepen kan worden versterkt door middel van evenementen en vrijwilligersactiviteiten waarbij vertegenwoordigers van verschillende leeftijdsgroepen worden samengebracht, zodat jongere en oudere generaties de kans krijgen om met elkaar te communiceren en van gedachten te wisselen over de onderwerpen die verband houden met een duurzaam Europa. |
| --- | --- |

20.

Het concept van duurzame ontwikkeling, zoals bedoeld in de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties, en de noodzaak om de sociale dimensie ervan te versterken, impliceert de actieve betrokkenheid van burgers van alle leeftijden bij de opbouw van veilige, inclusieve en hechte gemeenschappen. De maatschappelijke erkenning van de uiteenlopende behoeften en verantwoordelijkheden van verschillende leeftijdsgroepen kan worden versterkt door middel van evenementen en vrijwilligersactiviteiten waarbij vertegenwoordigers van verschillende leeftijdsgroepen worden samengebracht, zodat jongere en oudere generaties de kans krijgen om met elkaar te communiceren en van gedachten te wisselen over de onderwerpen die verband houden met een duurzaam Europa.

| 21. | Inzicht in de generatiediversiteit heeft belangrijke gevolgen voor de opbouw van capaciteit voor de ontwikkeling van gezonde intergenerationele betrekkingen en sociale cohesie. Om de dialoog tussen jongere en oudere generaties te bevorderen, moeten ook kinderen de mogelijkheid krijgen om deel te nemen aan de intergenerationele dialoog, teneinde een gedeelde ervaring met constructieve dialoog op te doen en tegelijkertijd vanaf jonge leeftijd wederzijds respect en empathie te ontwikkelen. |
| --- | --- |

21.

Inzicht in de generatiediversiteit heeft belangrijke gevolgen voor de opbouw van capaciteit voor de ontwikkeling van gezonde intergenerationele betrekkingen en sociale cohesie. Om de dialoog tussen jongere en oudere generaties te bevorderen, moeten ook kinderen de mogelijkheid krijgen om deel te nemen aan de intergenerationele dialoog, teneinde een gedeelde ervaring met constructieve dialoog op te doen en tegelijkertijd vanaf jonge leeftijd wederzijds respect en empathie te ontwikkelen.

VERZOEKEN DE LIDSTATEN OM OP DE PASSENDE NIVEAUS:

| 22. | Beleidsmakers bewuster te maken van overwegingen betreffende intergenerationele billijkheid en hen te voorzien van de bewijzen, informatie, gegevens en andere relevante middelen die nodig zijn om de leeftijdsgelijkheid tijdens de beleidsvorming te versterken. |
| --- | --- |

22.

Beleidsmakers bewuster te maken van overwegingen betreffende intergenerationele billijkheid en hen te voorzien van de bewijzen, informatie, gegevens en andere relevante middelen die nodig zijn om de leeftijdsgelijkheid tijdens de beleidsvorming te versterken.

| 23. | Mogelijkheden te verkennen om, in voorkomend geval, in jeugdstrategieën en jeugdbeleid doelstellingen en maatregelen op te nemen die de intergenerationele dimensie weerspiegelen. Deze doelstellingen en maatregelen moeten worden ontwikkeld op basis van kennis, bewijzen en goede praktijken, en in overleg met diverse groepen jongeren, hun vertegenwoordigende organisaties en andere relevante belanghebbenden, om tot meer responsieve en inclusieve beleidsresultaten te komen. |
| --- | --- |

23.

Mogelijkheden te verkennen om, in voorkomend geval, in jeugdstrategieën en jeugdbeleid doelstellingen en maatregelen op te nemen die de intergenerationele dimensie weerspiegelen. Deze doelstellingen en maatregelen moeten worden ontwikkeld op basis van kennis, bewijzen en goede praktijken, en in overleg met diverse groepen jongeren, hun vertegenwoordigende organisaties en andere relevante belanghebbenden, om tot meer responsieve en inclusieve beleidsresultaten te komen.

| 24. | In nauwe samenwerking met jongerenorganisaties, jeugdraden en lokale, regionale en nationale autoriteiten en gemeenschappen het overleg met jongeren en hun actieve en zinvolle deelname aan de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van de intergenerationele dimensie van het hele jeugdbeleid te bevorderen en te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

24.

In nauwe samenwerking met jongerenorganisaties, jeugdraden en lokale, regionale en nationale autoriteiten en gemeenschappen het overleg met jongeren en hun actieve en zinvolle deelname aan de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van de intergenerationele dimensie van het hele jeugdbeleid te bevorderen en te vergemakkelijken.

| 25. | Het creëren van mogelijkheden en toegankelijke ruimten voor jongeren te vergemakkelijken om een zinvolle intergenerationele dialoog aan te gaan in openbare besluitvormingsprocessen op alle beleidsterreinen die invloed hebben op hun leven en welzijn, door gerichte maatregelen uit te voeren die de betrokkenheid van met name kansarme jongeren en ondervertegenwoordigde groepen jongeren mogelijk maken. |
| --- | --- |

25.

Het creëren van mogelijkheden en toegankelijke ruimten voor jongeren te vergemakkelijken om een zinvolle intergenerationele dialoog aan te gaan in openbare besluitvormingsprocessen op alle beleidsterreinen die invloed hebben op hun leven en welzijn, door gerichte maatregelen uit te voeren die de betrokkenheid van met name kansarme jongeren en ondervertegenwoordigde groepen jongeren mogelijk maken.

| 26. | Na te gaan hoe er ruimte kan worden geboden om beleidsmakers, onderzoekers, jeugdwerkers en jongeren samen te brengen, zodat zij instrumenten voor de intergenerationele dialoog kunnen ontwikkelen, zoals toolkits voor de intergenerationele dialoog, en hoe gelijke toegang tot informatie over de manier waarop de stem van jongeren kan worden gehoord, kan worden bevorderd door middel van mogelijkheden tot intergenerationele dialoog. |
| --- | --- |

26.

Na te gaan hoe er ruimte kan worden geboden om beleidsmakers, onderzoekers, jeugdwerkers en jongeren samen te brengen, zodat zij instrumenten voor de intergenerationele dialoog kunnen ontwikkelen, zoals toolkits voor de intergenerationele dialoog, en hoe gelijke toegang tot informatie over de manier waarop de stem van jongeren kan worden gehoord, kan worden bevorderd door middel van mogelijkheden tot intergenerationele dialoog.

| 27. | Gebruik te maken van de mogelijkheden die het Europees Solidariteitskorps en Erasmus+ bieden om de ontwikkeling en uitvoering te ondersteunen van strategieën voor capaciteitsopbouw van jongerenorganisaties en jongeren die vrijwilligerswerk in de gemeenschap helpen ontwikkelen door partnerschappen op te zetten die de diversiteit van de hele gemeenschap en de behoeften van de verschillende generaties weerspiegelen. |
| --- | --- |

27.

Gebruik te maken van de mogelijkheden die het Europees Solidariteitskorps en Erasmus+ bieden om de ontwikkeling en uitvoering te ondersteunen van strategieën voor capaciteitsopbouw van jongerenorganisaties en jongeren die vrijwilligerswerk in de gemeenschap helpen ontwikkelen door partnerschappen op te zetten die de diversiteit van de hele gemeenschap en de behoeften van de verschillende generaties weerspiegelen.

| 28. | Mogelijkheden te verkennen waarbij bestaande competentiegerichte kaders (12) voor formeel en niet-formeel onderwijs, leren en opleiding in jeugdwerk de intergenerationele dimensie van jeugdwerk kunnen helpen weerspiegelen. |
| --- | --- |

28.

Mogelijkheden te verkennen waarbij bestaande competentiegerichte kaders (12) voor formeel en niet-formeel onderwijs, leren en opleiding in jeugdwerk de intergenerationele dimensie van jeugdwerk kunnen helpen weerspiegelen.

VERZOEKEN DE LIDSTATEN EN DE EUROPESE COMMISSIE, OP HUN RESPECTIEVE BEVOEGDHEIDSGEBIEDEN EN OP DE JUISTE NIVEAUS, EN MET INACHTNEMING VAN HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL, HET VOLGENDE TE DOEN:

| 29. | Het gebruik van bestaande richtsnoeren, instrumentaria (13) en mechanismen zoals burgerpanels (14) onderzoeken om de integratie van de jeugddimensie in sectoraal beleid te ondersteunen en zo de beleidscoherentie te vergroten, zodat beleidsmaatregelen en diensten kunnen worden aangereikt die beter inspelen op de behoeften van jongeren. |
| --- | --- |

29.

Het gebruik van bestaande richtsnoeren, instrumentaria (13) en mechanismen zoals burgerpanels (14) onderzoeken om de integratie van de jeugddimensie in sectoraal beleid te ondersteunen en zo de beleidscoherentie te vergroten, zodat beleidsmaatregelen en diensten kunnen worden aangereikt die beter inspelen op de behoeften van jongeren.

| 30. | Doorgaan met het gebruik van bestaande participatiemechanismen en -platforms, zoals simulatiesessies van het jongerenparlement en beleidsdialogen met beleidsmakers op lokaal, nationaal, regionaal en Europees niveau om de intergenerationele dialoog tussen jongeren en belanghebbenden met besluitvormingsmandaten op alle niveaus te bevorderen. |
| --- | --- |

30.

Doorgaan met het gebruik van bestaande participatiemechanismen en -platforms, zoals simulatiesessies van het jongerenparlement en beleidsdialogen met beleidsmakers op lokaal, nationaal, regionaal en Europees niveau om de intergenerationele dialoog tussen jongeren en belanghebbenden met besluitvormingsmandaten op alle niveaus te bevorderen.

| 31. | Bestaande netwerken en instrumenten, waaronder Eurodesk en de Europese Jongerensite, gebruiken om gebruiksvriendelijke informatie te bevorderen over de verschillende mogelijkheden van de EU om projecten en initiatieven ter ondersteuning van intergenerationele dialoog, intergenerationele solidariteit en intergenerationele billijkheid te ontwikkelen en uit te voeren. |
| --- | --- |

31.

Bestaande netwerken en instrumenten, waaronder Eurodesk en de Europese Jongerensite, gebruiken om gebruiksvriendelijke informatie te bevorderen over de verschillende mogelijkheden van de EU om projecten en initiatieven ter ondersteuning van intergenerationele dialoog, intergenerationele solidariteit en intergenerationele billijkheid te ontwikkelen en uit te voeren.

| 32. | De uitwisseling faciliteren van goede praktijken op het gebied van gezamenlijke betrokkenheid van jongere en oudere burgers bij solidariteitsactiviteiten en gemeenschapsplanning, zoals ontwikkeld in programma’s als Erasmus+ en het Europees Solidariteitskorps, en van een leven lang leren via bestaande EU-instrumenten en -platforms, teneinde de sociale cohesie in lokale gemeenschappen te vergroten. |
| --- | --- |

32.

De uitwisseling faciliteren van goede praktijken op het gebied van gezamenlijke betrokkenheid van jongere en oudere burgers bij solidariteitsactiviteiten en gemeenschapsplanning, zoals ontwikkeld in programma’s als Erasmus+ en het Europees Solidariteitskorps, en van een leven lang leren via bestaande EU-instrumenten en -platforms, teneinde de sociale cohesie in lokale gemeenschappen te vergroten.

| 33. | Activiteiten op het gebied van wederzijds leren organiseren, zoals seminars, activiteiten voor intercollegiaal leren of andere relevante vormen van samenwerking tussen belanghebbenden uit verschillende beleidsterreinen, jongeren en jongerenorganisaties ter bevordering van intergenerationele dialoog, intergenerationele solidariteit en intergenerationele billijkheid. |
| --- | --- |

33.

Activiteiten op het gebied van wederzijds leren organiseren, zoals seminars, activiteiten voor intercollegiaal leren of andere relevante vormen van samenwerking tussen belanghebbenden uit verschillende beleidsterreinen, jongeren en jongerenorganisaties ter bevordering van intergenerationele dialoog, intergenerationele solidariteit en intergenerationele billijkheid.

| 34. | Binnen het bestaande financiële kader en de bestaande programma’s steun verlenen aan en, waar mogelijk, onderzoeken of ruimten en initiatieven voor jongeren kunnen worden opgezet. Om de sociale samenhang te versterken, hen in staat stellen activiteiten ter bevordering van intergenerationele dialoog te ontwikkelen en daaraan deel te nemen. |
| --- | --- |

34.

Binnen het bestaande financiële kader en de bestaande programma’s steun verlenen aan en, waar mogelijk, onderzoeken of ruimten en initiatieven voor jongeren kunnen worden opgezet. Om de sociale samenhang te versterken, hen in staat stellen activiteiten ter bevordering van intergenerationele dialoog te ontwikkelen en daaraan deel te nemen.

VERZOEKEN DE EUROPESE COMMISSIE OM IN OVEREENSTEMMING MET HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL:

| 35. | Synergieën te bevorderen tussen jeugdbeleid en andere beleidsmaatregelen en programma’s die relevant zijn voor jongeren, teneinde de doelstellingen van de EU-strategie voor jongeren te verwezenlijken, met inbegrip van de Europese jongerendoelstellingen nr. 3 (Inclusieve samenlevingen) en nr. 4 (Informatie en constructieve dialoog), waarbij de doelstellingen van deze laatste dialoog en sociale cohesie omvatten, evenals het aangaan van een respectvolle en geweldloze dialoog. |
| --- | --- |

35.

Synergieën te bevorderen tussen jeugdbeleid en andere beleidsmaatregelen en programma’s die relevant zijn voor jongeren, teneinde de doelstellingen van de EU-strategie voor jongeren te verwezenlijken, met inbegrip van de Europese jongerendoelstellingen nr. 3 (Inclusieve samenlevingen) en nr. 4 (Informatie en constructieve dialoog), waarbij de doelstellingen van deze laatste dialoog en sociale cohesie omvatten, evenals het aangaan van een respectvolle en geweldloze dialoog.

| 36. | Te wijzen op de rol van de EU-jongerencoördinator bij het vergroten van het bewustzijn dat intergenerationele overwegingen op alle relevante beleidsterreinen moeten worden aangepakt. |
| --- | --- |

36.

Te wijzen op de rol van de EU-jongerencoördinator bij het vergroten van het bewustzijn dat intergenerationele overwegingen op alle relevante beleidsterreinen moeten worden aangepakt.

| 37. | De uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten voor het bevorderen van intergenerationele dialoog en intergenerationele solidariteit te vergemakkelijken door gebruik te maken van de Europese Jongerensite, de jongerenwiki en EU-programma’s en -initiatieven zoals Erasmus+, het Europees Solidariteitskorps, Creatief Europa en het Nieuw Europees Bauhaus. |
| --- | --- |

37.

De uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten voor het bevorderen van intergenerationele dialoog en intergenerationele solidariteit te vergemakkelijken door gebruik te maken van de Europese Jongerensite, de jongerenwiki en EU-programma’s en -initiatieven zoals Erasmus+, het Europees Solidariteitskorps, Creatief Europa en het Nieuw Europees Bauhaus.

VERZOEKEN ALLE ACTOREN DIE BETROKKEN ZIJN BIJ EUROPESE SAMENWERKINGSACTIVITEITEN OP JEUGDGEBIED OM:

| 38. | De Europese Dag van de solidariteit tussen de generaties te promoten, die sinds 2009 jaarlijks op 29 april wordt gehouden en de Unie een goede gelegenheid biedt om zich er opnieuw toe te verbinden de solidariteit en de samenwerking tussen de generaties te versterken, teneinde een eerlijke en duurzame samenleving te bevorderen (15). |
| --- | --- |

38.

De Europese Dag van de solidariteit tussen de generaties te promoten, die sinds 2009 jaarlijks op 29 april wordt gehouden en de Unie een goede gelegenheid biedt om zich er opnieuw toe te verbinden de solidariteit en de samenwerking tussen de generaties te versterken, teneinde een eerlijke en duurzame samenleving te bevorderen (15).

| 39. | De intergenerationele dialoog te stimuleren om leeftijdsdiscriminatie en leeftijdsdenken te bestrijden door verschillende leeftijdsgroepen samen te brengen en hen in staat te stellen elkaar beter te leren kennen, van elkaar te leren en samen te werken in hun dagelijks leven. |
| --- | --- |

39.

De intergenerationele dialoog te stimuleren om leeftijdsdiscriminatie en leeftijdsdenken te bestrijden door verschillende leeftijdsgroepen samen te brengen en hen in staat te stellen elkaar beter te leren kennen, van elkaar te leren en samen te werken in hun dagelijks leven.

| 40. | Gezamenlijke inspanningen te leveren om Europese jongerendoelstelling nr. 4 uit te voeren door er verschillende generaties bij te betrekken via gezamenlijke activiteiten om lokale gemeenschappen in te schakelen bij de bestrijding van gerichte desinformatie- en propagandacampagnes. Waar nodig moeten programma’s voor mediageletterdheid die gericht zijn op het opbouwen van maatschappelijke veerkracht ten aanzien van gerichte desinformatie- en misinformatiecampagnes worden geëvalueerd en moet worden overwogen deze te verbreiden in zowel formele onderwijs- als niet-formele leeromgevingen. Dit is met name belangrijk in de context van desinformatie- en misinformatiecampagnes in crisissituaties, zoals in het geval van de COVID-19-pandemie en de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne in 2022. |
| --- | --- |

40.

Gezamenlijke inspanningen te leveren om Europese jongerendoelstelling nr. 4 uit te voeren door er verschillende generaties bij te betrekken via gezamenlijke activiteiten om lokale gemeenschappen in te schakelen bij de bestrijding van gerichte desinformatie- en propagandacampagnes. Waar nodig moeten programma’s voor mediageletterdheid die gericht zijn op het opbouwen van maatschappelijke veerkracht ten aanzien van gerichte desinformatie- en misinformatiecampagnes worden geëvalueerd en moet worden overwogen deze te verbreiden in zowel formele onderwijs- als niet-formele leeromgevingen. Dit is met name belangrijk in de context van desinformatie- en misinformatiecampagnes in crisissituaties, zoals in het geval van de COVID-19-pandemie en de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne in 2022.

---

(1)  In het kader van deze conclusies van de Raad wordt onder “dialoog” verstaan “intergenerationele dialoog”.

(2)  Besluit (EU) 2021/2316 van het Europees Parlement en de Raad van 22 december 2021 over een Europees Jaar van de Jeugd (2022), PB L 462 van 28.12.2021, blz. 1.

(3)  Onder jongerenexpertise wordt verstaan: het inzicht van jongeren in wat, naar wat zij hebben ervaren, goed werkt en functioneert.

(4)  Antwoorden van de lidstaten in periodiek geactualiseerde vragenlijsten over de maatregelen die de lidstaten tijdens de COVID-19-pandemie op het gebied van onderwijs en jeugdzaken hebben genomen onder het voorzitterschap van HR, DE, PT en SI.

(5)  Groenboek van de Commissie over de vergrijzing: Bevorderen van intergenerationele solidariteit en verantwoordelijkheid, COM(2021) 50 final, PB C 50 van 27.1.2021, blz. 21.

(6)  Speciaal verslag van Euractiv “Golden years: Opportunities for Europe's ageing population”, 22 juni 2022, met verwijzing naar Edwards Lifesciences: “Unifying Generations: Building the Pathway to Intergenerational Solidarity”, 21 juni 2022.

(7)  Jeugdbeleid is beleid dat van invloed is op het leven van jongeren en waarvan de verbetering van de levensomstandigheden en kansen van jongeren een integraal onderdeel vormt, naast steun voor gelijke kansen om deel te nemen aan het economische, sociale en politieke leven.

(8)  Beleidsnota van de VN/ECE over vergrijzing nr. 18, maart 2017.

(9)  Ondersteunend jeugdbeleid is gebaseerd op de beoordeling van de behoeften van jongeren en heeft betrekking op verschillende aspecten van overheidsbeleid die niet in meer algemene beleidsdocumenten worden behandeld, zoals welzijn, geestelijke gezondheid, huisvesting, toegang tot infrastructuur of diensten enz.).

(10)  De strategie voor gendergelijkheid 2020-2025 biedt een kader voor de werkzaamheden van de Europese Commissie op het gebied van gendergelijkheid en bevat de beleidsdoelstellingen en kernacties voor de periode 2020-2025. Mededeling van de Commissie, COM(2020) 152 final.

(11)  Voor de toepassing van deze conclusies van de Raad wordt onder “andere beroepsbeoefenaar” verstaan een persoon die – afhankelijk van verschillende nationale contexten – gewoonlijk wordt beschouwd als mentor, opvoeder, academicus, instructeur of opleider, die onderricht of opleiding verstrekt aan beleidsmakers, jeugdwerkers en vrijwilligers die in de jeugdsector werkzaam zijn om hen in staat te stellen de vaardigheden te leren die zij voor hun werk of activiteiten nodig hebben.

(12)  Raad van Europa, Aanbeveling CM/Rec(2017)4 van het Comité van Ministers aan de lidstaten inzake jeugdwerk.

(13)  OESO (2020), Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for All Generations? OECD Public Governance Reviews, OECD Publishing, Parijs, of United Nations Youth Strategy, youth marker methodology, Youth 2030 Working with and for young people.

(14)  COM(2022) 404 final: Burgerpanels stellen burgers in staat gezamenlijk na te denken over onderwerpen die voor hen van belang zijn. Zo waren de Europese burgerpanels een belangrijk onderdeel van de Conferentie over de toekomst van Europa. Net als voor die Conferentie moeten de deelnemers willekeurig worden gekozen, maar ze moeten wel de diversiteit en de demografie van Europa weerspiegelen. Jongeren moeten een derde van de deelnemers uitmaken. Indien van toepassing wordt een “panelverslag” in de effectbeoordeling opgenomen, met een samenvatting van de uitkomsten van deze participatieve en overlegprocessen. Als alle deelnemers jongeren zijn, wordt dit een “jongerentoets” genoemd. Het eerste van deze nieuwe generatie burgerpanels gaat van start in de context van de Staat van de Unie van 2022.

(15)  Besluit nr. 940/2011/EU van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2011 betreffende het Europees Jaar voor actief ouder worden en solidariteit tussen de generaties (2012), PB L 246 van 23.9.2011, blz. 5.

---

BIJLAGE

a)   REFERENTIES

Bij het aannemen van deze conclusies hebben de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, nota genomen van de volgende documenten:

| — | Aanbeveling van de Raad van 5 april 2022 betreffende mobiliteit van jonge vrijwilligers in de Europese Unie (PB C 157 van 11.4.2022, blz1). |
| --- | --- |

—

Aanbeveling van de Raad van 5 april 2022 betreffende mobiliteit van jonge vrijwilligers in de Europese Unie (PB C 157 van 11.4.2022, blz1).

| — | Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het bevorderen van het engagement van jongeren als drijvende kracht van verandering ter bescherming van het milieu (PB C 159 van 12.4.2022, blz. 9). |
| --- | --- |

—

Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het bevorderen van het engagement van jongeren als drijvende kracht van verandering ter bescherming van het milieu (PB C 159 van 12.4.2022, blz. 9).

| — | Besluit van het Europees Parlement en de Raad van 22 december 2021 over een Europees Jaar van de Jeugd (2022), PB L 462 van 28.12.2021, blz. 1. |
| --- | --- |

—

Besluit van het Europees Parlement en de Raad van 22 december 2021 over een Europees Jaar van de Jeugd (2022), PB L 462 van 28.12.2021, blz. 1.

| — | Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het behoud van bestaande en het creëren van nieuwe publieke ruimtes voor jongeren die hun zinvolle participatie in de maatschappij mogelijk maken (PB C 501I van 13.12.2021, blz. 19). |
| --- | --- |

—

Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het behoud van bestaande en het creëren van nieuwe publieke ruimtes voor jongeren die hun zinvolle participatie in de maatschappij mogelijk maken (PB C 501I van 13.12.2021, blz. 19).

| — | Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het versterken van meerlagig bestuur bij het bevorderen van de participatie van jongeren aan besluitvormingsprocessen (PB C 241 van 21.6.2021, blz. 3). |
| --- | --- |

—

Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het versterken van meerlagig bestuur bij het bevorderen van de participatie van jongeren aan besluitvormingsprocessen (PB C 241 van 21.6.2021, blz. 3).

| — | Europese Commissie, Groenboek over de vergrijzing: Bevorderen van intergenerationele solidariteit en verantwoordelijkheid, COM(2021) 50 final. |
| --- | --- |

—

Europese Commissie, Groenboek over de vergrijzing: Bevorderen van intergenerationele solidariteit en verantwoordelijkheid, COM(2021) 50 final.

| — | Conclusies van de Raad over het integreren van de vergrijzing in het overheidsbeleid, (doc. 6976/2021). |
| --- | --- |

—

Conclusies van de Raad over het integreren van de vergrijzing in het overheidsbeleid, (doc. 6976/2021).

| — | Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over de bevordering van het democratische bewustzijn en de democratische betrokkenheid van jongeren in Europa (PB C 415 van 1.12.2020, blz. 16). |
| --- | --- |

—

Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over de bevordering van het democratische bewustzijn en de democratische betrokkenheid van jongeren in Europa (PB C 415 van 1.12.2020, blz. 16).

| — | Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over meer kansen voor jongeren in landelijke en afgelegen gebieden (PB C 193 van 9.6.2020, blz. 3). |
| --- | --- |

—

Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over meer kansen voor jongeren in landelijke en afgelegen gebieden (PB C 193 van 9.6.2020, blz. 3).

| — | Resolutie van de Raad en van de vertegenwoordigers van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, tot vaststelling van richtsnoeren over de governance van de EU-jongerendialoog – EU-strategie voor jongeren 2019-2027 (PB C 189 van 5.6.2019, blz. 1). |
| --- | --- |

—

Resolutie van de Raad en van de vertegenwoordigers van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, tot vaststelling van richtsnoeren over de governance van de EU-jongerendialoog – EU-strategie voor jongeren 2019-2027 (PB C 189 van 5.6.2019, blz. 1).

| — | Resolutie van de Raad van de Europese Unie en van de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over een kader voor Europese samenwerking in jeugdzaken: De EU-strategie voor jongeren 2019-2027 (PB C 456 van 18.12.2018, blz. 1). |
| --- | --- |

—

Resolutie van de Raad van de Europese Unie en van de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over een kader voor Europese samenwerking in jeugdzaken: De EU-strategie voor jongeren 2019-2027 (PB C 456 van 18.12.2018, blz. 1).

| — | Besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees Jaar voor actief ouder worden en solidariteit tussen de generaties (2012) (PB L 246 van 23.9.2011, blz. 5). |
| --- | --- |

—

Besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees Jaar voor actief ouder worden en solidariteit tussen de generaties (2012) (PB L 246 van 23.9.2011, blz. 5).

| — | Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – Nieuw Europees Bauhaus: mooi, duurzaam, samen (COM(2021) 573 final). |
| --- | --- |

—

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – Nieuw Europees Bauhaus: mooi, duurzaam, samen (COM(2021) 573 final).

| — | Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – EU-strategie voor de rechten van het kind (COM(2021) 142 final). |
| --- | --- |

—

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – EU-strategie voor de rechten van het kind (COM(2021) 142 final).

| — | European Council on Foreign Relations, beleidsnota, september 2021, “Europe's invisible divides: How covid-19 is polarising European politics”. |
| --- | --- |

—

European Council on Foreign Relations, beleidsnota, september 2021, “Europe's invisible divides: How covid-19 is polarising European politics”.

| — | Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: Een Unie van gelijkheid: strategie voor gendergelijkheid 2020–2025 (COM(2020) 152 final). |
| --- | --- |

—

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: Een Unie van gelijkheid: strategie voor gendergelijkheid 2020–2025 (COM(2020) 152 final).

| — | Europese Commissie, “Mapping study on the intergenerational dimension of sport: final report to the European Commission”, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2020. |
| --- | --- |

—

Europese Commissie, “Mapping study on the intergenerational dimension of sport: final report to the European Commission”, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2020.

| — | Europese Commissie, Het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

—

Europese Commissie, Het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten.

| — | Europese Commissie, De twintig beginselen van de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

—

Europese Commissie, De twintig beginselen van de Europese pijler van sociale rechten.

| — | OESO, “Recommendation of the Council on Creating Better Opportunities for Young People” (OECD/LEGAL/0474, 10 juni 2022). |
| --- | --- |

—

OESO, “Recommendation of the Council on Creating Better Opportunities for Young People” (OECD/LEGAL/0474, 10 juni 2022).

| — | OESO-verslag over “Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for all Generations?”, 22 november 2020. |
| --- | --- |

—

OESO-verslag over “Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for all Generations?”, 22 november 2020.

| — | OESO-verslag over “Youth and Covid-19: Response, Recovery and Resilience”, 11 juni 2020. |
| --- | --- |

—

OESO-verslag over “Youth and Covid-19: Response, Recovery and Resilience”, 11 juni 2020.

| — | Europese Commissie, werkdocument van de diensten van de Commissie over richtsnoeren voor betere regelgeving, SWD(2021) 305 final, 3 november 2021. |
| --- | --- |

—

Europese Commissie, werkdocument van de diensten van de Commissie over richtsnoeren voor betere regelgeving, SWD(2021) 305 final, 3 november 2021.

| — | Verenigde Naties, jeugdstrategie “Youth 2030: Working with and for young people”. |
| --- | --- |

—

Verenigde Naties, jeugdstrategie “Youth 2030: Working with and for young people”.

| — | Deležan Tomaž, “Derailing modern democracies: the case of youth absence from an intergenerational perspective”, Annales, 2018. |
| --- | --- |

—

Deležan Tomaž, “Derailing modern democracies: the case of youth absence from an intergenerational perspective”, Annales, 2018.

| — | Deležan Tomaž, “Intergenerational dialogue for democracy”. Internationale IDEA-discussienota 1/2017. |
| --- | --- |

—

Deležan Tomaž, “Intergenerational dialogue for democracy”. Internationale IDEA-discussienota 1/2017.

| — | Brief van de “Parents for Future in Europe” aan de EU-instellingen, 12 juni 2020. |
| --- | --- |

—

Brief van de “Parents for Future in Europe” aan de EU-instellingen, 12 juni 2020.

b)   IN DEZE CONCLUSIES ZIJN DE VOLGENDE DEFINITIES VAN DE BELANGRIJKSTE BEGRIPPEN VAN TOEPASSING:

“Bevorderen van de intergenerationele dimensie in jeugdbeleid en jeugdwerk”: het bevorderen van intergenerationele dialoog, intergenerationele solidariteit en intergenerationele rechtvaardigheid/ billijkheid op het gebied van jeugdzaken binnen het mandaat van de EU-strategie voor jongeren 2019-2027 door middel van:

| — | innovatief sectoroverschrijdend jeugdbeleid (bijvoorbeeld het vaststellen van de intergenerationele dimensie als een van de horizontale prioriteiten, pijlers of strategische of operationele doelstellingen in de jeugdbeleidsdocumenten) dat de dialoog in besluitvormingsprocessen bevordert om jongeren in staat te stellen gelijke inspraak te hebben in beslissingen die van invloed zijn op hun leven, en zo de diversiteit en billijkheid tussen leeftijdsgroepen in het openbare leven op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau te bevorderen; |
| --- | --- |

—

innovatief sectoroverschrijdend jeugdbeleid (bijvoorbeeld het vaststellen van de intergenerationele dimensie als een van de horizontale prioriteiten, pijlers of strategische of operationele doelstellingen in de jeugdbeleidsdocumenten) dat de dialoog in besluitvormingsprocessen bevordert om jongeren in staat te stellen gelijke inspraak te hebben in beslissingen die van invloed zijn op hun leven, en zo de diversiteit en billijkheid tussen leeftijdsgroepen in het openbare leven op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau te bevorderen;

| — | het verrijken van jeugdwerk door solidariteit tussen generaties en de intergenerationele dialoog te integreren in jeugdwerkactiviteiten en vrijwilligersactiviteiten. |
| --- | --- |

—

het verrijken van jeugdwerk door solidariteit tussen generaties en de intergenerationele dialoog te integreren in jeugdwerkactiviteiten en vrijwilligersactiviteiten.

“Intergenerationele dialoog”: een interactieve en veilige participatieve ruimte of kans die jongere en oudere generaties samenbrengt om gedeelde kennis en een collectieve ervaring te creëren. Deze dialoog kan worden gevoerd via verschillende mechanismen (bv. enquêtes, vergaderingen, rondetafelgesprekken, burgerpanels, fora of adviesraden), met als doel een hoog niveau van geïnformeerd burgerschap en gedeelde besluitvorming te bereiken en intergenerationele billijkheid en de beginselen van rechtvaardigheid in de verschillende bestuursniveaus te integreren.

“Intergenerationele gelijkheid”: het bieden van gelijke kansen en bijstand aan alle leeftijdsgroepen in de samenleving. Dit zorgt ervoor dat alle leeftijdsgroepen dezelfde rechten en verantwoordelijkheden hebben.

“Intergenerationele billijkheid”: de erkenning dat verschillende leeftijdsgroepen uiteenlopende behoeften hebben en dat aanpassingen aan onevenwichtigheden nodig zijn. Dit is een continu proces en vereist dat opzettelijke en onopzettelijke belemmeringen als gevolg van vooringenomenheid of systemische structuren in kaart worden gebracht en worden weggenomen. Billijkheid betekent dat verschillende niveaus van steun en bijstand worden geboden, afhankelijk van de specifieke behoeften of capaciteiten van verschillende leeftijdsgroepen. Het zorgt ervoor dat aan alle leeftijdsgroepen de middelen worden gegeven die zij nodig hebben om toegang te krijgen tot dezelfde kansen.

“Intergenerationele rechtvaardigheid” verwijst naar een eerlijk evenwicht tussen generaties op basis van de gedachte dat het nastreven van welvaart door de huidige generatie de kansen op een goed en waardig leven voor volgende generaties niet mag beperken (Verenigde Naties, 2013 (1)). In de context van deze Raadsconclusies beschrijft intergenerationele rechtvaardigheid de betrekkingen tussen hedendaagse generaties, d.w.z. tussen jongere en oudere generaties.

“Intergenerationele solidariteit” verwijst naar wederzijdse steun en samenwerking tussen verschillende leeftijdsgroepen om een samenleving tot stand te brengen waarin mensen van alle leeftijden een rol spelen in overeenstemming met hun behoeften en capaciteiten en op voet van gelijkheid kunnen profiteren van de economische en sociale vooruitgang van hun gemeenschap.

c)   SAMENVATTING VAN HET EINDVERSLAG OVER DE NATIONALE RAADPLEGINGEN IN HET KADER VAN DE 9E CYCLUS VAN DE EU-JONGERENDIALOOG:

De raadplegingsfase van de 9e cyclus van de EU-jongerendialoog (EUYD9) liep van januari tot augustus 2022. Deze samenvatting van de resultaten van de EUYD9 omvat raadplegingsactiviteiten van nationale werkgroepen, de input van internationale niet-gouvernementele jongerenorganisaties die deelnemen aan EUYD9, en de resultaten van de EUYD9-jongerenconferentie in Praag, Tsjechië (2). Ook de resultaten van de tussentijdse verzameling van goede praktijken (3) worden meegenomen.

Resultaten van subthema 1: “Voorlichting en educatie”

Volgens de jongeren die aan de raadplegingen hebben deelgenomen, moeten informatiebronnen en mogelijkheden om meer te weten te komen over klimaatverandering:

| — | op jongeren afgestemd, toegankelijk en beschikbaar in verschillende formaten en talen zijn; |
| --- | --- |

—

op jongeren afgestemd, toegankelijk en beschikbaar in verschillende formaten en talen zijn;

| — | laten zien hoe belangrijk de klimaatverandering is voor het leven van een grote verscheidenheid aan jongeren; |
| --- | --- |

—

laten zien hoe belangrijk de klimaatverandering is voor het leven van een grote verscheidenheid aan jongeren;

| — | alomvattend, betrouwbaar en wetenschappelijk onderbouwd zijn, een reeks milieuthema's bestrijken en politieke processen en ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid tonen; |
| --- | --- |

—

alomvattend, betrouwbaar en wetenschappelijk onderbouwd zijn, een reeks milieuthema's bestrijken en politieke processen en ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid tonen;

| — | de nadruk leggen op de verbanden tussen klimaatverandering en ongelijkheid, iets waarvan veel jongeren tijdens de raadplegingen niet op de hoogte waren; |
| --- | --- |

—

de nadruk leggen op de verbanden tussen klimaatverandering en ongelijkheid, iets waarvan veel jongeren tijdens de raadplegingen niet op de hoogte waren;

| — | verder gaan dan het delen van informatie en ernaar streven jongeren te motiveren en in staat te stellen te handelen ten gunste van duurzaamheid, onder meer door middel van politieke actie en door het maken van duurzame levensstijlkeuzes; |
| --- | --- |

—

verder gaan dan het delen van informatie en ernaar streven jongeren te motiveren en in staat te stellen te handelen ten gunste van duurzaamheid, onder meer door middel van politieke actie en door het maken van duurzame levensstijlkeuzes;

| — | “apocalyptische boodschappen” vermijden die gevoelens van uitzichtloosheid creëren en gevolgen hebben voor de geestelijke gezondheid van jongeren. |
| --- | --- |

—

“apocalyptische boodschappen” vermijden die gevoelens van uitzichtloosheid creëren en gevolgen hebben voor de geestelijke gezondheid van jongeren.

Om de leermogelijkheden over duurzaamheid te vergroten, werd voorgesteld scholen beter te benutten en het onderwerp in hun leerplannen op te nemen. Hoewel scholen het meest voorgestelde forum voor deze mogelijkheden waren, werden ook het maatschappelijk middenveld, jeugdclubs, jongerenorganisaties, digitale instrumenten en peer-to-peerprogramma's als nuttige leeromgevingen aangemerkt. Er werd gewezen op de behoefte aan financiering voor jeugdwerk en jongerenorganisaties om de leermogelijkheden met betrekking tot duurzaamheid uit te breiden.

Resultaten van subthema 2: “Actie en empowerment”

Een gemeenschappelijke opvatting van de deelnemers aan de raadpleging was dat concrete maatregelen van beleidsmakers en politici op het gebied van milieu en duurzaamheid grotendeels ontbreken, en dat jongeren zeer beperkte middelen hebben om besluitvormers hierover ter verantwoording te roepen. Er heersten gevoelens van wantrouwen en ontevredenheid jegens politici. Veel, maar niet alle, jongeren konden een verscheidenheid aan beschikbare participatiemechanismen herkennen (bv. protesten, verzoekschriften, maatschappelijke organisaties). In het algemeen werd echter gesteld dat al deze mechanismen geen verandering op het gebied van duurzaamheid teweegbrengen, omdat de betrokken beleidsmakers niets hebben ondernomen. Er werden geen specifieke soorten mechanismen als doeltreffender aangemerkt. Jongeren die betrokken zijn bij formele structuren (bv. jeugdraden, adviesraden) verklaarden dat deze structuren wel degelijk een zekere impact hebben wanneer zij in de beleidsvorming verankerd zijn. Veel jongeren hadden echter geen weet van deze structuren. De mogelijkheden om besluitvormers ter verantwoording te roepen, zouden naar verluidt worden verbeterd door:

| — | beleidsmakers die zich engageren voor uitgebreidere actie op basis van de resultaten van participatiemechanismen; |
| --- | --- |

—

beleidsmakers die zich engageren voor uitgebreidere actie op basis van de resultaten van participatiemechanismen;

| — | verbeterde toegankelijkheid van participatiemechanismen, waarbij ervoor wordt gezorgd dat deze gericht zijn op de bezorgdheden van gemarginaliseerde groepen, en op meerderheidskwesties, en dat zij gemarginaliseerde jongeren in staat stellen een leidinggevende rol te vervullen; |
| --- | --- |

—

verbeterde toegankelijkheid van participatiemechanismen, waarbij ervoor wordt gezorgd dat deze gericht zijn op de bezorgdheden van gemarginaliseerde groepen, en op meerderheidskwesties, en dat zij gemarginaliseerde jongeren in staat stellen een leidinggevende rol te vervullen;

| — | een groter aantal mogelijkheden voor participatie op het gebied van duurzaamheid, met name de informele en regelmatige dialoog met gekozen vertegenwoordigers; |
| --- | --- |

—

een groter aantal mogelijkheden voor participatie op het gebied van duurzaamheid, met name de informele en regelmatige dialoog met gekozen vertegenwoordigers;

| — | het bevorderen en beschermen van jeugdraden, door meer middelen uit te trekken, meer lokale jeugdraden op te richten en te zorgen voor ondersteuning via wetgeving. |
| --- | --- |

—

het bevorderen en beschermen van jeugdraden, door meer middelen uit te trekken, meer lokale jeugdraden op te richten en te zorgen voor ondersteuning via wetgeving.

Resultaten van subthema 3: “Governance”

Tijdens de EUYD9-jongerenconferenties in Frankrijk en Tsjechië en tijdens de informele ministeriële bijeenkomst van 22 januari 2022 in Straatsburg werd gewezen op de bezorgdheid van jongeren dat hun stem louter wordt gebruikt om zich een jeugdvriendelijker imago aan te meten (youthwashing). De jongeren die aan de raadplegingsfase deelnamen, waren minder vertrouwd met het concept, maar konden het vaak herkennen. Youthwashing werd bestempeld als een samenwerking tussen politici of beleidsmakers en jongeren, die ondanks verwachtingen in die zin geen echte politieke veranderingen kan teweegbrengen. Uit de raadplegingen is gebleken dat participatiemechanismen youthwashing kunnen verminderen door:

| — | de transparantie en zichtbaarheid te vergroten door jongeren duidelijke informatie te verstrekken over de haalbaarheid van de uitvoering van hun eisen en ervoor te zorgen dat de toezeggingen van beleidsmakers openbaar worden vastgelegd en gepromoot; |
| --- | --- |

—

de transparantie en zichtbaarheid te vergroten door jongeren duidelijke informatie te verstrekken over de haalbaarheid van de uitvoering van hun eisen en ervoor te zorgen dat de toezeggingen van beleidsmakers openbaar worden vastgelegd en gepromoot;

| — | een follow-up en feedback te geven aan jongeren over de maatregelen die beleidsmakers na participatieactiviteiten hebben genomen, waarbij beleidsmakers publiekelijk verslag uitbrengen over de bereikte veranderingen of verantwoorden waarom geen veranderingen zijn bereikt binnen bepaalde termijnen, en door een permanente dialoog met jongeren aan te gaan; |
| --- | --- |

—

een follow-up en feedback te geven aan jongeren over de maatregelen die beleidsmakers na participatieactiviteiten hebben genomen, waarbij beleidsmakers publiekelijk verslag uitbrengen over de bereikte veranderingen of verantwoorden waarom geen veranderingen zijn bereikt binnen bepaalde termijnen, en door een permanente dialoog met jongeren aan te gaan;

| — | een consistentere en sterkere koppeling tot stand te brengen tussen participatiemechanismen en beleidssectoren die verband houden met duurzaamheid. |
| --- | --- |

—

een consistentere en sterkere koppeling tot stand te brengen tussen participatiemechanismen en beleidssectoren die verband houden met duurzaamheid.

Resultaten van subthema 4: “Mobiliteit en solidariteit”

Tijdens de raadpleging werd jongeren uit uiteenlopende randgroepen gevraagd hoe zij gebruik zouden kunnen maken van EU-brede mobiliteitskansen in verband met het milieu. Financiële belemmeringen of vermeende financiële belemmeringen waren een belangrijk probleem. Daarbij ging het onder meer om directe kosten, de onmogelijkheid om hun loopbaan te onderbreken, of het risico sociale bijstand te verliezen. Ook taalbarrières en een gebrek aan toegankelijke informatie over kansen speelden een rol. Sommige jongeren ervaarden de mobiliteitskansen in de EU als een aanbod dat niet bedoeld is voor jongeren met hun achtergrond. Ook de neiging om zich te richten op onmiddellijke levensbehoeften of lokale kwesties in plaats van op milieukwesties was een factor. De geraadpleegde jongeren wezen op de noodzaak om:

| — | de drempel voor toegang tot kansen te verlagen door kosten weg te nemen, kortetermijnkansen (twee tot drie dagen) aan te bieden, administratieve procedures te vereenvoudigen en rechtstreeks contact te leggen via scholen of lokale projecten; |
| --- | --- |

—

de drempel voor toegang tot kansen te verlagen door kosten weg te nemen, kortetermijnkansen (twee tot drie dagen) aan te bieden, administratieve procedures te vereenvoudigen en rechtstreeks contact te leggen via scholen of lokale projecten;

| — | de financiering en ondersteuning te verhogen van organisaties die mobiliteits- en solidariteitsprojecten bevorderen; |
| --- | --- |

—

de financiering en ondersteuning te verhogen van organisaties die mobiliteits- en solidariteitsprojecten bevorderen;

| — | te focussen op lokale milieu-initiatieven die verband houden met en gevolgen hebben voor de gemeenschappen van jongeren uit randgroepen; |
| --- | --- |

—

te focussen op lokale milieu-initiatieven die verband houden met en gevolgen hebben voor de gemeenschappen van jongeren uit randgroepen;

| — | de publiciteit en het bereik te vergroten, onder meer door via scholen gefaciliteerde mobiliteitskansen te bieden en door samen te werken met organisaties, professionals en eerdere deelnemers die het vertrouwen van jongeren uit randgroepen genieten; |
| --- | --- |

—

de publiciteit en het bereik te vergroten, onder meer door via scholen gefaciliteerde mobiliteitskansen te bieden en door samen te werken met organisaties, professionals en eerdere deelnemers die het vertrouwen van jongeren uit randgroepen genieten;

| — | de persoonlijke voordelen van deelname te benadrukken, met name wat betreft inzetbaarheid en arbeidsvaardigheden, en kansen aantrekkelijker te maken; |
| --- | --- |

—

de persoonlijke voordelen van deelname te benadrukken, met name wat betreft inzetbaarheid en arbeidsvaardigheden, en kansen aantrekkelijker te maken;

| — | flexibele, hoogwaardige en professionele ondersteuning te bieden die tegemoetkomt aan uiteenlopende behoeften inzake toegankelijkheid, met inbegrip van het ter beschikking stellen van middelen aan organisaties die met jongeren uit randgroepen werken, ter ondersteuning van kansen met betrekking tot milieumobiliteit. |
| --- | --- |

—

flexibele, hoogwaardige en professionele ondersteuning te bieden die tegemoetkomt aan uiteenlopende behoeften inzake toegankelijkheid, met inbegrip van het ter beschikking stellen van middelen aan organisaties die met jongeren uit randgroepen werken, ter ondersteuning van kansen met betrekking tot milieumobiliteit.

Resultaten van subthema 5: “Toegang tot infrastructuur”

Financiële beperkingen werden aangemerkt als een van de belangrijkste factoren die jongeren beletten duurzamere levenskeuzes te maken. De geraadpleegde deelnemers pleitten voor de ontwikkeling van duurzame infrastructuur die betaalbaar is voor jongeren. Ook werd gewezen op het algemene gebrek aan infrastructuur in plattelandsgebieden. De gevraagde soorten infrastructuur omvatten:

| — | betaalbaar en verbeterd openbaar vervoer in combinatie met veiligere en meer wijdverbreide faciliteiten voor fietsen, waardoor deze echte alternatieven voor de auto worden; |
| --- | --- |

—

betaalbaar en verbeterd openbaar vervoer in combinatie met veiligere en meer wijdverbreide faciliteiten voor fietsen, waardoor deze echte alternatieven voor de auto worden;

| — | financieel toegankelijke huisvestingsmogelijkheden, aangezien jongeren verklaarden dat financiële belemmeringen voor hen een belangrijke factor zijn die het moeilijk maakt om bij de keuze van huisvesting rekening te houden met duurzaamheid; |
| --- | --- |

—

financieel toegankelijke huisvestingsmogelijkheden, aangezien jongeren verklaarden dat financiële belemmeringen voor hen een belangrijke factor zijn die het moeilijk maakt om bij de keuze van huisvesting rekening te houden met duurzaamheid;

| — | meer groene en open openbare ruimten en bevordering van hernieuwbare energie; |
| --- | --- |

—

meer groene en open openbare ruimten en bevordering van hernieuwbare energie;

| — | betaalbare duurzame voedsel- en consumptiemogelijkheden, met inbegrip van recycling en hergebruik. Dit was belangrijk voor veel jongeren, maar weliswaar minder prioritair dan andere suggesties. |
| --- | --- |

—

betaalbare duurzame voedsel- en consumptiemogelijkheden, met inbegrip van recycling en hergebruik. Dit was belangrijk voor veel jongeren, maar weliswaar minder prioritair dan andere suggesties.

Tijdens de EU-jongerenconferentie in Praag werd gewezen op een rol voor het jeugdbeleid en de jeugdsector bij het ondersteunen van de participatie van jongeren op beleidsterreinen die meer rechtstreeks verband houden met infrastructuur, zoals vervoer, huisvesting, stadsplanning, energie en landbouw.

Resultaten van het transversale thema: Intergenerationele dialoog

Tijdens de EU-jongerenconferentie in Praag werd vastgesteld dat duurzaamheid en inclusie geen “jongerenkwesties” zijn, maar kwesties die van invloed zijn op de hele samenleving. Daarom werd gezegd dat goede praktijken op het gebied van beleidsvorming een intergenerationele dialoog tussen alle generaties vereisen. Er was geen sterke vraag naar intergenerationele dialoog in het kader van de EUYD9-raadplegingen, maar er was een zekere mate van steun toen het onderwerp werd voorgelegd aan de deelnemende jongeren. De intergenerationele dialoog zou het potentieel hebben om:

| — | erkenning en legitimering van de zorgen en inspanningen van jongeren op het gebied van duurzaamheid te bereiken; |
| --- | --- |

—

erkenning en legitimering van de zorgen en inspanningen van jongeren op het gebied van duurzaamheid te bereiken;

| — | wederzijdse solidariteit en steun tussen generaties te bevorderen; |
| --- | --- |

—

wederzijdse solidariteit en steun tussen generaties te bevorderen;

| — | intergenerationeel leren te promoten en jongeren in staat te stellen invloed uit te oefenen op de standpunten van oudere generaties over duurzaamheid. |
| --- | --- |

—

intergenerationeel leren te promoten en jongeren in staat te stellen invloed uit te oefenen op de standpunten van oudere generaties over duurzaamheid.

Er werd gesteld dat de intergenerationele dialoog niet in de plaats mag komen van bestaande mechanismen voor participatie van jongeren of een rechtstreekse dialoog tussen jongeren en beleidsmakers, maar parallel met deze activiteiten moet plaatsvinden.

---

(1)  Verenigde Naties, “Intergenerational solidarity and the needs of future generations”, Rapport van de secretaris-generaal, A/68/322, 2013.

(2)  EU-jongerenconferentie EUYD9 in Praag, Tsjechië. Eindverslag van de conferentie: Beraadslagingen over duurzaamheid en inclusie, 25 juli 2022.

(3)  Tussentijds verslag EUYD9. Goede praktijken en raadplegingsprocessen, 30 juni 2022.

---

Europese Commissie

| 29.12.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 495/66 |
| --- | --- | --- | --- |

29.12.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 495/66

---

Wisselkoersen van de euro (1)

28 december 2022

(2022/C 495/04)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,0640 |
| JPY | Japanse yen | 142,21 |
| DKK | Deense kroon | 7,4365 |
| GBP | Pond sterling | 0,88058 |
| SEK | Zweedse kroon | 11,1038 |
| CHF | Zwitserse frank | 0,9863 |
| ISK | IJslandse kroon | 151,90 |
| NOK | Noorse kroon | 10,4495 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 24,252 |
| HUF | Hongaarse forint | 403,30 |
| PLN | Poolse zloty | 4,7008 |
| RON | Roemeense leu | 4,9460 |
| TRY | Turkse lira | 19,9144 |
| AUD | Australische dollar | 1,5660 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4361 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,2931 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,6772 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,4323 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 348,59 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 18,2890 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,4224 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,5365 |
| IDR | Indonesische roepia | 16 765,93 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,7055 |
| PHP | Filipijnse peso | 59,613 |
| RUB | Russische roebel | |
| THB | Thaise baht | 36,953 |
| BRL | Braziliaanse real | 5,6109 |
| MXN | Mexicaanse peso | 20,6856 |
| INR | Indiase roepie | 88,0943 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,0640

JPY

Japanse yen

142,21

DKK

Deense kroon

7,4365

GBP

Pond sterling

0,88058

SEK

Zweedse kroon

11,1038

CHF

Zwitserse frank

0,9863

ISK

IJslandse kroon

151,90

NOK

Noorse kroon

10,4495

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

24,252

HUF

Hongaarse forint

403,30

PLN

Poolse zloty

4,7008

RON

Roemeense leu

4,9460

TRY

Turkse lira

19,9144

AUD

Australische dollar

1,5660

CAD

Canadese dollar

1,4361

HKD

Hongkongse dollar

8,2931

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,6772

SGD

Singaporese dollar

1,4323

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 348,59

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

18,2890

CNY

Chinese yuan renminbi

7,4224

HRK

Kroatische kuna

7,5365

IDR

Indonesische roepia

16 765,93

MYR

Maleisische ringgit

4,7055

PHP

Filipijnse peso

59,613

RUB

Russische roebel

THB

Thaise baht

36,953

BRL

Braziliaanse real

5,6109

MXN

Mexicaanse peso

20,6856

INR

Indiase roepie

88,0943

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---