# Publicatieblad L 309/2011

| | ISSN 1977-0758
  doi:10.3000/19770758.L_2011.309.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 309 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 54e jaargang24 november 2011 |

ISSN 1977-0758

doi:10.3000/19770758.L_2011.309.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 309

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

54e jaargang24 november 2011

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | BESLUITEN |
| | | 2011/746/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 23 februari 2011 betreffende steunmaatregelen C 38/B/04 (ex NN 58/04) en C 13/2006 (ex N 587/05) door Italië ten uitvoer gelegd ten gunste van Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA e Syndial SpA
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 956)

   (
  1
  ) | 1 |
| | | 2011/747/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 24 mei 2011 betreffende steunmaatregel C 88/97 die Frankrijk ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van Crédit Mutuel
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 3436)

   (
  1
  ) | 23 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

BESLUITEN

2011/746/EU

*

Besluit van de Commissie van 23 februari 2011 betreffende steunmaatregelen C 38/B/04 (ex NN 58/04) en C 13/2006 (ex N 587/05) door Italië ten uitvoer gelegd ten gunste van Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA e Syndial SpA
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 956)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 956)

1

1

2011/747/EU

*

Besluit van de Commissie van 24 mei 2011 betreffende steunmaatregel C 88/97 die Frankrijk ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van Crédit Mutuel
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 3436)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 3436)

1

23

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

BESLUITEN

| 24.11.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 309/1 |
| --- | --- | --- | --- |

24.11.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 309/1

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 23 februari 2011

betreffende steunmaatregelen C 38/B/04 (ex NN 58/04) en C 13/2006 (ex N 587/05) door Italië ten uitvoer gelegd ten gunste van Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA e Syndial SpA

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 956)

(Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2011/746/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken (1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1.   DE PROCEDURE

1.1.   Steunmaatregel C 38/B/04

| (1) | Bij schrijven van 4 december 2003 heeft een advocatenkantoor dat een klagende partij vertegenwoordigt, de aandacht van de Commissie gevestigd op een reeks artikelen in de Italiaanse pers over het voornemen van de Italiaanse regering om gesubsidieerde stroomtarieven toe te passen voor een aantal op Sardinië gevestigde ondernemingen. |
| --- | --- |

(1)

Bij schrijven van 4 december 2003 heeft een advocatenkantoor dat een klagende partij vertegenwoordigt, de aandacht van de Commissie gevestigd op een reeks artikelen in de Italiaanse pers over het voornemen van de Italiaanse regering om gesubsidieerde stroomtarieven toe te passen voor een aantal op Sardinië gevestigde ondernemingen.

| (2) | Deze tarieven zijn ingevoerd bij artikel 1 van het Decreto del Presidente del Consiglio dei Ministri van 6 februari 2004 (hierna „het decreet van 2004” genoemd). Dit decreet had tweede, onderscheiden effecten: a) het stelde nieuwe gesubsidieerde stroomtarieven in ten faveure van Portovesme Srl, ILA SpA e Eurallumina SpA, en b) het verlengde het bestaande gesubsidieerde tarief voor de producent van primair aluminium, Alcoa Trasformazioni (hierna „Alcoa” genoemd). |
| --- | --- |

(2)

Deze tarieven zijn ingevoerd bij artikel 1 van het Decreto del Presidente del Consiglio dei Ministri van 6 februari 2004 (hierna „het decreet van 2004” genoemd). Dit decreet had tweede, onderscheiden effecten: a) het stelde nieuwe gesubsidieerde stroomtarieven in ten faveure van Portovesme Srl, ILA SpA e Eurallumina SpA, en b) het verlengde het bestaande gesubsidieerde tarief voor de producent van primair aluminium, Alcoa Trasformazioni (hierna „Alcoa” genoemd).

| (3) | Bij brieven van 22 januari en 19 maart 2004 hebben de diensten van de Commissie om toelichting bij die maatregelen verzocht. Italië heeft bij brieven van 9 februari en 9 juni 2004 geantwoord. Bij brief van 20 september 2004 hebben de Italiaanse autoriteiten verdere toelichting verschaft. |
| --- | --- |

(3)

Bij brieven van 22 januari en 19 maart 2004 hebben de diensten van de Commissie om toelichting bij die maatregelen verzocht. Italië heeft bij brieven van 9 februari en 9 juni 2004 geantwoord. Bij brief van 20 september 2004 hebben de Italiaanse autoriteiten verdere toelichting verschaft.

| (4) | Bij brief van 16 november 2004 heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden ten aanzien van deze maatregel. |
| --- | --- |

(4)

Bij brief van 16 november 2004 heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden ten aanzien van deze maatregel.

| (5) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt (2). De Commissie heeft belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen te maken. |
| --- | --- |

(5)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt (2). De Commissie heeft belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen te maken.

| (6) | Italië heeft bij brieven van 4 en 11 februari 2005 opmerkingen gezonden. |
| --- | --- |

(6)

Italië heeft bij brieven van 4 en 11 februari 2005 opmerkingen gezonden.

| (7) | De Commissie heeft van belanghebbenden, waaronder drie begunstigden van de maatregelen en een concurrent van Portovesme, opmerkingen ter zake ontvangen. Bij brief van 22 maart 2005 heeft de Commissie deze voor een reactie aan Italië doorgezonden en heeft bij brief van 20 september 2005 diens opmerkingen ontvangen. |
| --- | --- |

(7)

De Commissie heeft van belanghebbenden, waaronder drie begunstigden van de maatregelen en een concurrent van Portovesme, opmerkingen ter zake ontvangen. Bij brief van 22 maart 2005 heeft de Commissie deze voor een reactie aan Italië doorgezonden en heeft bij brief van 20 september 2005 diens opmerkingen ontvangen.

| (8) | Op 29 oktober 2008 is de zaak van steunmaatregel C 38/04 opgesplitst in een deel A (met betrekking tot de maatregel ten faveure van Alcoa) en een deel B (met betrekking tot Portovesme, ILA en Eurallumina). |
| --- | --- |

(8)

Op 29 oktober 2008 is de zaak van steunmaatregel C 38/04 opgesplitst in een deel A (met betrekking tot de maatregel ten faveure van Alcoa) en een deel B (met betrekking tot Portovesme, ILA en Eurallumina).

| (9) | Op 19 november 2009 heeft de Commissie ten aanzien van Alcoa een negatieve eindbeschikking gegeven, met het bevel de steun terug te vorderen (3). |
| --- | --- |

(9)

Op 19 november 2009 heeft de Commissie ten aanzien van Alcoa een negatieve eindbeschikking gegeven, met het bevel de steun terug te vorderen (3).

1.2.   Steunmaatregel C 13/06

| (10) | Op grond van artikel 11, lid 12, van decreto-legge nr. 35 van 14 maart 2005, omgezet in wet nr. 80/2005 van 14 mei 2005„Disposizioni urgenti nell'ambito del Piano di azione per lo sviluppo economico, sociale e territoriale” (dringende maatregelen in het kader van het actieplan voor de economische, sociale en regionale ontwikkeling) (hierna „wet nr. 80/2005” genoemd) hebben de Italiaanse autoriteiten de gesubsidieerde stroomtarieven voor Portovesme, ILA en Eurallumina verlengd tot eind 2010 en hebben zij het tariefvoordeel uitgebreid tot Syndial SpA, een chloorproducent, die ook productielocaties op Sardinië heeft. |
| --- | --- |

(10)

Op grond van artikel 11, lid 12, van decreto-legge nr. 35 van 14 maart 2005, omgezet in wet nr. 80/2005 van 14 mei 2005„Disposizioni urgenti nell'ambito del Piano di azione per lo sviluppo economico, sociale e territoriale” (dringende maatregelen in het kader van het actieplan voor de economische, sociale en regionale ontwikkeling) (hierna „wet nr. 80/2005” genoemd) hebben de Italiaanse autoriteiten de gesubsidieerde stroomtarieven voor Portovesme, ILA en Eurallumina verlengd tot eind 2010 en hebben zij het tariefvoordeel uitgebreid tot Syndial SpA, een chloorproducent, die ook productielocaties op Sardinië heeft.

| (11) | Bij brief van 22 juli 2005 heeft de Commissie een klacht ontvangen van een concurrent van Syndial, waarna diezelfde onderneming op 7 oktober en 7 december 2005 verdere documenten heeft verschaft. |
| --- | --- |

(11)

Bij brief van 22 juli 2005 heeft de Commissie een klacht ontvangen van een concurrent van Syndial, waarna diezelfde onderneming op 7 oktober en 7 december 2005 verdere documenten heeft verschaft.

| (12) | Italië heeft de maatregel bij brief van 23 november 2005 bij de Commissie aangemeld en verdere inlichtingen verschaft bij brief van 28 november 2005. |
| --- | --- |

(12)

Italië heeft de maatregel bij brief van 23 november 2005 bij de Commissie aangemeld en verdere inlichtingen verschaft bij brief van 28 november 2005.

| (13) | Bij brief van 22 december 2005 heeft de Commissie Italië om aanvullende inlichtingen verzocht. De Italiaanse autoriteiten hebben deze bij brief van 3 maart 2006 gezonden. |
| --- | --- |

(13)

Bij brief van 22 december 2005 heeft de Commissie Italië om aanvullende inlichtingen verzocht. De Italiaanse autoriteiten hebben deze bij brief van 3 maart 2006 gezonden.

| (14) | Tegelijk heeft dezelfde concurrent van Portovesme die was tussengekomen in de zaak van steunmaatregel C 38/B/04, bij brief van 20 januari 2006 een klacht ingediend over de nieuwe maatregel. |
| --- | --- |

(14)

Tegelijk heeft dezelfde concurrent van Portovesme die was tussengekomen in de zaak van steunmaatregel C 38/B/04, bij brief van 20 januari 2006 een klacht ingediend over de nieuwe maatregel.

| (15) | Bij brief van 26 april 2006 heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU ten aanzien van de aanpassingen en de uitbreiding van de bij wet nr. 80/2005 ingestelde bijzondere tariefregeling. |
| --- | --- |

(15)

Bij brief van 26 april 2006 heeft de Commissie Italië in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU ten aanzien van de aanpassingen en de uitbreiding van de bij wet nr. 80/2005 ingestelde bijzondere tariefregeling.

| (16) | De Commissie heeft Italië bij brief van 22 augustus 2006 om verdere toelichting gevraagd, brief waarop Italië op 28 september 2006 heeft geantwoord. |
| --- | --- |

(16)

De Commissie heeft Italië bij brief van 22 augustus 2006 om verdere toelichting gevraagd, brief waarop Italië op 28 september 2006 heeft geantwoord.

| (17) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt (4). De Commissie heeft belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen te maken. |
| --- | --- |

(17)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt (4). De Commissie heeft belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen te maken.

| (18) | De Commissie heeft opmerkingen van belanghebbenden ontvangen, onder wie de begunstigden van de maatregel, de beide concurrenten van Portovesme en Syndial en een producent van hernieuwbare energie. Bij brief van 5 oktober 2006 heeft de Commissie deze opmerkingen voor een reactie aan Italië doorgezonden en heeft bij brief van 1 december 2006 diens opmerkingen ontvangen. |
| --- | --- |

(18)

De Commissie heeft opmerkingen van belanghebbenden ontvangen, onder wie de begunstigden van de maatregel, de beide concurrenten van Portovesme en Syndial en een producent van hernieuwbare energie. Bij brief van 5 oktober 2006 heeft de Commissie deze opmerkingen voor een reactie aan Italië doorgezonden en heeft bij brief van 1 december 2006 diens opmerkingen ontvangen.

| (19) | Italië heeft verdere inlichtingen verschaft bij brieven van 16 april 2007, 10 mei 2007, 14 mei 2007 en 22 juni 2010. |
| --- | --- |

(19)

Italië heeft verdere inlichtingen verschaft bij brieven van 16 april 2007, 10 mei 2007, 14 mei 2007 en 22 juni 2010.

1.3.   Reikwijdte van het onderhavige besluit

| (20) | Dit besluit betreft zowel de tarieven die bij artikel 1 van het decreet van 2004 zijn ingesteld ten faveure van begunstigden niet zijnde Alcoa (hierna „de tarieven van 2004” genoemd) als de tarieven die zijn ingesteld bij artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 (hierna „de tarieven van 2005” genoemd) en die naderhand nader zijn uitgewerkt in besluiten (delibere) van de toezichthouder, de Autorità per l'energia elettrica e il gas. |
| --- | --- |

(20)

Dit besluit betreft zowel de tarieven die bij artikel 1 van het decreet van 2004 zijn ingesteld ten faveure van begunstigden niet zijnde Alcoa (hierna „de tarieven van 2004” genoemd) als de tarieven die zijn ingesteld bij artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 (hierna „de tarieven van 2005” genoemd) en die naderhand nader zijn uitgewerkt in besluiten (delibere) van de toezichthouder, de Autorità per l'energia elettrica e il gas.

2.   NADERE BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL

2.1.   De bestreden tarieven van 2004

| (21) | In artikel 1, lid 1, van het decreet van 2004 is de tariefregeling van de in punt 2 van het decreet van het ministerie van Industrie, Handel en Kleinbedrijf van 19 december 1995 (hierna „het Alcoa-decreet” genoemd) bedoelde regeling uitgebreid tot de levering van energie ten behoeve van de productie en de verwerking van aluminium, lood, zilver en zink in productielocaties die bestaan op het tijdstip van de inwerkingtreding van het onderhavige decreet, die zijn gelegen in gebieden met een insulair karakter en die worden gekenmerkt door het ontbreken van of ontoereikende aansluitingen op de landelijke stroom- en gasnetwerken. |
| --- | --- |

(21)

In artikel 1, lid 1, van het decreet van 2004 is de tariefregeling van de in punt 2 van het decreet van het ministerie van Industrie, Handel en Kleinbedrijf van 19 december 1995 (hierna „het Alcoa-decreet” genoemd) bedoelde regeling uitgebreid tot de levering van energie ten behoeve van de productie en de verwerking van aluminium, lood, zilver en zink in productielocaties die bestaan op het tijdstip van de inwerkingtreding van het onderhavige decreet, die zijn gelegen in gebieden met een insulair karakter en die worden gekenmerkt door het ontbreken van of ontoereikende aansluitingen op de landelijke stroom- en gasnetwerken.

| (22) | Het was de bedoeling dat deze tariefregeling tijdelijk was en zou aflopen bij de totstandbrenging of ingebruikname van de aansluitingen op de landelijke stroom- en gasnetwerken, doch uiterlijk per 30 juni 2007. |
| --- | --- |

(22)

Het was de bedoeling dat deze tariefregeling tijdelijk was en zou aflopen bij de totstandbrenging of ingebruikname van de aansluitingen op de landelijke stroom- en gasnetwerken, doch uiterlijk per 30 juni 2007.

| (23) | In de praktijk werden met het decreet van 2004 de gesubsidieerde tarieven die de aluminiumoxideproducent Alcoa al genoot, uitgebreid tot drie bijzonder energie-intensieve ondernemingen op Sardinië: Portovesme, een producent van zink, zilver en lood (5); ILA, een producent van bewerkte aluminiumproducten, en Eurallumina, een aluminiumoxideproducent (6). |
| --- | --- |

(23)

In de praktijk werden met het decreet van 2004 de gesubsidieerde tarieven die de aluminiumoxideproducent Alcoa al genoot, uitgebreid tot drie bijzonder energie-intensieve ondernemingen op Sardinië: Portovesme, een producent van zink, zilver en lood (5); ILA, een producent van bewerkte aluminiumproducten, en Eurallumina, een aluminiumoxideproducent (6).

| (24) | Op reguleringsgebied zijn de tarieven ten uitvoer gelegd via delibere (besluiten) van de Autorità per l'energia elettrica e il gas (hierna „AEEG” genoemd). |
| --- | --- |

(24)

Op reguleringsgebied zijn de tarieven ten uitvoer gelegd via delibere (besluiten) van de Autorità per l'energia elettrica e il gas (hierna „AEEG” genoemd).

| (25) | Aanvankelijk stelde delibera nr. 110/04 van AEEG de toekenning van deze gesubsidieerde tarieven afhankelijk van de positieve uitkomst van de aanmeldingsprocedure. Na instructies van de Presidenza del Consiglio dei ministri (het ministerie van Algemene Zaken) dat de tekst van het decreet van 2004 niet formeel was aangemeld in de zin van de staatssteunvoorschriften, doch alleen aan de Commissie was „gepresenteerd” in het kader van een „voorlopig verkennend onderzoek” heeft AEEG het decreet van 2004 ten uitvoer gelegd bij delibera nr. 148/04 (7). |
| --- | --- |

(25)

Aanvankelijk stelde delibera nr. 110/04 van AEEG de toekenning van deze gesubsidieerde tarieven afhankelijk van de positieve uitkomst van de aanmeldingsprocedure. Na instructies van de Presidenza del Consiglio dei ministri (het ministerie van Algemene Zaken) dat de tekst van het decreet van 2004 niet formeel was aangemeld in de zin van de staatssteunvoorschriften, doch alleen aan de Commissie was „gepresenteerd” in het kader van een „voorlopig verkennend onderzoek” heeft AEEG het decreet van 2004 ten uitvoer gelegd bij delibera nr. 148/04 (7).

| (26) | Onder deze regeling konden de begunstigden compensatiebetalingen ontvangen op dezelfde voorwaarden als die van het Alcoa-decreet. Concreet betekende dit dat voor een bepaalde productielocatie die onder de tariefregeling viel, een compensatiebetaling werd berekend als het verschil tussen het door de stroomproducent voor deze locatie berekende tarief en het door de staat vastgestelde gesubsidieerde tarief, vermenigvuldigd met de door de productielocatie verbruikte hoeveelheid stroom. De methode die werd gebruikt voor de berekening van het gesubsidieerde tarief werd vastgesteld door het provvedimento nr. 15/1993 van het Comitato Interministeriale Prezzi (CIP). Voor dit tarief gold een indexeringsmechanisme dat was gebaseerd op de fluctuaties in de Italiaanse kosten voor de opwekking van stroom (de zgn. „tariefcomponent Ct”). In 2004 beliep het gesubsidieerde tarief voor begunstigden op Sardinië tussen 26 en 35 EUR/MWh. |
| --- | --- |

(26)

Onder deze regeling konden de begunstigden compensatiebetalingen ontvangen op dezelfde voorwaarden als die van het Alcoa-decreet. Concreet betekende dit dat voor een bepaalde productielocatie die onder de tariefregeling viel, een compensatiebetaling werd berekend als het verschil tussen het door de stroomproducent voor deze locatie berekende tarief en het door de staat vastgestelde gesubsidieerde tarief, vermenigvuldigd met de door de productielocatie verbruikte hoeveelheid stroom. De methode die werd gebruikt voor de berekening van het gesubsidieerde tarief werd vastgesteld door het provvedimento nr. 15/1993 van het Comitato Interministeriale Prezzi (CIP). Voor dit tarief gold een indexeringsmechanisme dat was gebaseerd op de fluctuaties in de Italiaanse kosten voor de opwekking van stroom (de zgn. „tariefcomponent Ct”). In 2004 beliep het gesubsidieerde tarief voor begunstigden op Sardinië tussen 26 en 35 EUR/MWh.

| (27) | Het administratieve beheer van de regeling werd aan de Cassa Conguaglio per il Settore Elettrico (8) (hierna „Cassa Conguaglio” genoemd) toevertrouwd. In de praktijk functioneerde de tariefregeling als volgt: de begunstigden deelden de Cassa Conguaglio maandelijks nadere gegevens mee over de hoeveelheden verbruikte stroom en de aan de eigen stroomleveranciers betaalde tarieven. Vervolgens ontvingen zij van de Cassa Conguaglio betaling in contanten, die berekend werd zoals hierboven aangegeven (9). |
| --- | --- |

(27)

Het administratieve beheer van de regeling werd aan de Cassa Conguaglio per il Settore Elettrico (8) (hierna „Cassa Conguaglio” genoemd) toevertrouwd. In de praktijk functioneerde de tariefregeling als volgt: de begunstigden deelden de Cassa Conguaglio maandelijks nadere gegevens mee over de hoeveelheden verbruikte stroom en de aan de eigen stroomleveranciers betaalde tarieven. Vervolgens ontvingen zij van de Cassa Conguaglio betaling in contanten, die berekend werd zoals hierboven aangegeven (9).

| (28) | De voor de financiering van deze compensatiebetalingen vereiste middelen zijn afkomstig van een parafiscale heffing die alle stroomverbruikers via tariefcomponent A4 van het stroomtarief moeten voldoen (10). |
| --- | --- |

(28)

De voor de financiering van deze compensatiebetalingen vereiste middelen zijn afkomstig van een parafiscale heffing die alle stroomverbruikers via tariefcomponent A4 van het stroomtarief moeten voldoen (10).

| (29) | Ook al had de regeling per 30 juni 2007 moeten aflopen, toch is de toepassing ervan op aanwijzing van AEEG opgeschort nadat de formele onderzoekprocedure door de Commissie was ingeleid (in november 2004) (11). |
| --- | --- |

(29)

Ook al had de regeling per 30 juni 2007 moeten aflopen, toch is de toepassing ervan op aanwijzing van AEEG opgeschort nadat de formele onderzoekprocedure door de Commissie was ingeleid (in november 2004) (11).

| (30) | Op grond van de door Italië verstrekte gegevens hebben Portovesme en Eurallumina subsidies ontvangen voor de stroom die zij verbruikten tussen april en oktober 2004, terwijl ILA subsidies heeft ontvangen voor de stroom die zij verbruikte tussen april en september 2004. De totale betalingen (in euro) van Cassa Conguaglio aan deze drie ondernemingen in het kader van deze regeling zijn als volgt:






  Portovesme Srl | 12 845 892,82 |
| --- | --- | --- |
| Eurallumina SpA | 5 208 152,05 |
| ILA SpA | 291 120,27 |

(30)

Op grond van de door Italië verstrekte gegevens hebben Portovesme en Eurallumina subsidies ontvangen voor de stroom die zij verbruikten tussen april en oktober 2004, terwijl ILA subsidies heeft ontvangen voor de stroom die zij verbruikte tussen april en september 2004. De totale betalingen (in euro) van Cassa Conguaglio aan deze drie ondernemingen in het kader van deze regeling zijn als volgt:

Portovesme Srl

12 845 892,82

Eurallumina SpA

5 208 152,05

ILA SpA

291 120,27

2.2.   De bestreden tarieven van 2005

| (31) | Op grond van artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 hebben de Italiaanse autoriteiten de tariefregeling van het decreet van het ministerie van Industrie, Handel en Kleinbedrijf van 19 december 1995 uitgebreid tot de levering van energie ten behoeve van de productie en de verwerking van aluminium, lood, zilver en zink, alsmede van het chloor-natriumloog-procedé, onder verwijzing naar de tarieven die voor vergelijkbare leveringen op de Europese markten worden berekend, in productielocaties die op het tijdstip van de inwerkingtreding van dat decreet op Sardinië zijn gevestigd en op het hoogspanningsnet zijn aangesloten. Die tariefregeling werd afhankelijk gesteld van toezeggingen op lange termijn die tussen de begunstigden, de lokale Sardijnse autoriteiten en de bevoegde ministeries moesten worden overeengekomen. |
| --- | --- |

(31)

Op grond van artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 hebben de Italiaanse autoriteiten de tariefregeling van het decreet van het ministerie van Industrie, Handel en Kleinbedrijf van 19 december 1995 uitgebreid tot de levering van energie ten behoeve van de productie en de verwerking van aluminium, lood, zilver en zink, alsmede van het chloor-natriumloog-procedé, onder verwijzing naar de tarieven die voor vergelijkbare leveringen op de Europese markten worden berekend, in productielocaties die op het tijdstip van de inwerkingtreding van dat decreet op Sardinië zijn gevestigd en op het hoogspanningsnet zijn aangesloten. Die tariefregeling werd afhankelijk gesteld van toezeggingen op lange termijn die tussen de begunstigden, de lokale Sardijnse autoriteiten en de bevoegde ministeries moesten worden overeengekomen.

| (32) | Bijgevolg is met wet nr. 80/2005, in wezen, opnieuw dezelfde tariefregeling ingesteld die in 2004 ten uitvoer is gelegd en die de regeling voor Alcoa uitbreidde tot andere, energie-intensieve begunstigden op Sardinië. Concreet betekende dit dat die wet alleen is toegepast voor Portovesme, ILA, Eurallumina en Syndial (een chloorproducent die voordien nog niet voor dit gesubsidieerde tarief in aanmerking kwam). |
| --- | --- |

(32)

Bijgevolg is met wet nr. 80/2005, in wezen, opnieuw dezelfde tariefregeling ingesteld die in 2004 ten uitvoer is gelegd en die de regeling voor Alcoa uitbreidde tot andere, energie-intensieve begunstigden op Sardinië. Concreet betekende dit dat die wet alleen is toegepast voor Portovesme, ILA, Eurallumina en Syndial (een chloorproducent die voordien nog niet voor dit gesubsidieerde tarief in aanmerking kwam).

| (33) | Aangetekend zij hier dat sinds 2005 het gesubsidieerde tarief niet langer gebaseerd was op de historische tarieven zoals die in het Alcoa-decreet van 1995 waren bepaald, maar autonoom door AEEG diende te worden vastgesteld zodat het overeenstemde met de gemiddelde stroomtarieven die de concurrenten van de begunstigden op de Europese markt betalen (12). Dit tarief werd jaarlijks aangepast: overeenkomstig artikel 11, lid 13, van wet nr. 80/2005 worden de tariefvoorwaarden van de leden 11 (13) en 12 toegepast vanaf 1 januari 2005 en worden deze door AEEG geactualiseerd zodat de nominale waarde van de tarieven met 4 % per jaar stijgt of, wanneer deze laatste waarde hoger uitvalt, met de procentuele stijging van het gemiddelde wholesalestroomtarief op de voornaamste Europese energiebeurzen, met name de beurzen van Amsterdam en van Frankfurt. In haar delibera nr. 217/05 heeft AEEG een uitlegging van dit aanpassingsmechanisme gegeven die voordeliger uitviel voor de begunstigden, omdat zij bepaalde dat de tarieven met niet meer dan 4 % per jaar mochten stijgen. |
| --- | --- |

(33)

Aangetekend zij hier dat sinds 2005 het gesubsidieerde tarief niet langer gebaseerd was op de historische tarieven zoals die in het Alcoa-decreet van 1995 waren bepaald, maar autonoom door AEEG diende te worden vastgesteld zodat het overeenstemde met de gemiddelde stroomtarieven die de concurrenten van de begunstigden op de Europese markt betalen (12). Dit tarief werd jaarlijks aangepast: overeenkomstig artikel 11, lid 13, van wet nr. 80/2005 worden de tariefvoorwaarden van de leden 11 (13) en 12 toegepast vanaf 1 januari 2005 en worden deze door AEEG geactualiseerd zodat de nominale waarde van de tarieven met 4 % per jaar stijgt of, wanneer deze laatste waarde hoger uitvalt, met de procentuele stijging van het gemiddelde wholesalestroomtarief op de voornaamste Europese energiebeurzen, met name de beurzen van Amsterdam en van Frankfurt. In haar delibera nr. 217/05 heeft AEEG een uitlegging van dit aanpassingsmechanisme gegeven die voordeliger uitviel voor de begunstigden, omdat zij bepaalde dat de tarieven met niet meer dan 4 % per jaar mochten stijgen.

| (34) | In diezelfde delibera heeft AEEG de gesubsidieerde tarieven voor de verschillende sectoren voor 2005 als volgt vastgesteld:






  Voor gesubsidieerde tarieven in aanmerking komende sectoren | Gesubsidieerd tarief
  (EUR/MWh) |
| --- | --- | --- |
| Bewerking van aluminium | 50 |
| Lood en zink | 23 |
| Productie van aluminium | 27 |
| Chloor-natriumloog-procedé | 27 |

(34)

In diezelfde delibera heeft AEEG de gesubsidieerde tarieven voor de verschillende sectoren voor 2005 als volgt vastgesteld:

Voor gesubsidieerde tarieven in aanmerking komende sectoren

Gesubsidieerd tarief

(EUR/MWh)

Bewerking van aluminium

50

Lood en zink

23

Productie van aluminium

27

Chloor-natriumloog-procedé

27

| (35) | Ook de tarieven van 2005 moesten, evenals de tarieven van 2004, worden gefinancierd uit een parafiscale heffing die via component A4 van het normale stroomtarief ten laste viel van alle eindverbruikers van stroom. Het beheer van de financiële stromen van de regeling werd ook in dat geval toevertrouwd aan de Cassa Conguaglio. |
| --- | --- |

(35)

Ook de tarieven van 2005 moesten, evenals de tarieven van 2004, worden gefinancierd uit een parafiscale heffing die via component A4 van het normale stroomtarief ten laste viel van alle eindverbruikers van stroom. Het beheer van de financiële stromen van de regeling werd ook in dat geval toevertrouwd aan de Cassa Conguaglio.

| (36) | De toegang tot het gesubsidieerde tarief werd afhankelijk gesteld van de toezegging door de begunstigden om op Sardinië productieve investeringen uit te voeren, aan de hand van bij de regionale regering in te dienen bedrijfsplannen. Zo heeft bijvoorbeeld Portovesme toegezegd om te investeren in de eigen productie van stroom of deel te nemen in de bouw van elektriciteitscentrales. |
| --- | --- |

(36)

De toegang tot het gesubsidieerde tarief werd afhankelijk gesteld van de toezegging door de begunstigden om op Sardinië productieve investeringen uit te voeren, aan de hand van bij de regionale regering in te dienen bedrijfsplannen. Zo heeft bijvoorbeeld Portovesme toegezegd om te investeren in de eigen productie van stroom of deel te nemen in de bouw van elektriciteitscentrales.

| (37) | Italië heeft artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 aangemeld overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU. De betaling van de tarieven voor 2005 werd afhankelijk gesteld van de goedkeuring van de Commissie voor de regeling. Bijgevolg zijn deze tarieven niet ten uitvoer gelegd. |
| --- | --- |

(37)

Italië heeft artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 aangemeld overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU. De betaling van de tarieven voor 2005 werd afhankelijk gesteld van de goedkeuring van de Commissie voor de regeling. Bijgevolg zijn deze tarieven niet ten uitvoer gelegd.

2.3.   Procedures voor de nationale rechter

| (38) | Solvay Chimica Italia en Solvay Chimica Bussi SpA (twee ondernemingen die actief zijn in de chloor-natriumloog-cyclus en niet op Sardinië gevestigd zijn) hebben bij het Tribunale Amministrativo Regionale (TAR) van de regio Lombardije beroep ingesteld (14) tegen de delibere van AEEG tot tenuitvoerlegging van artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005, waarbij zij aanvoerden dat met die bepalingen onrechtmatig staatssteun werd verleend en ook andere nationale regels werden geschonden (15). Op 27 november 2006 heeft de betrokken rechter de nationale procedure opgeschort in afwachting van de conclusies van het staatssteunonderzoek dat de Commissie in zaak C 13/06 had ingeleid. |
| --- | --- |

(38)

Solvay Chimica Italia en Solvay Chimica Bussi SpA (twee ondernemingen die actief zijn in de chloor-natriumloog-cyclus en niet op Sardinië gevestigd zijn) hebben bij het Tribunale Amministrativo Regionale (TAR) van de regio Lombardije beroep ingesteld (14) tegen de delibere van AEEG tot tenuitvoerlegging van artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005, waarbij zij aanvoerden dat met die bepalingen onrechtmatig staatssteun werd verleend en ook andere nationale regels werden geschonden (15). Op 27 november 2006 heeft de betrokken rechter de nationale procedure opgeschort in afwachting van de conclusies van het staatssteunonderzoek dat de Commissie in zaak C 13/06 had ingeleid.

2.4.   Cumulering met eerdere, onverenigbare steun — Het Deggendorf-arrest

| (39) | Na de inleiding van de procedure heeft Italië aangegeven dat Eurallumina de onverenigbare steun uit zaak C 80/01 (16) (steun voor de productie van aluminiumoxide) niet had terugbetaald, maar dat, volgens die onderneming, de Regione autonoma della Sardegna op 8 mei 2006 in verband met die maatregel een bevel tot terugbetaling had doen uitgaan. |
| --- | --- |

(39)

Na de inleiding van de procedure heeft Italië aangegeven dat Eurallumina de onverenigbare steun uit zaak C 80/01 (16) (steun voor de productie van aluminiumoxide) niet had terugbetaald, maar dat, volgens die onderneming, de Regione autonoma della Sardegna op 8 mei 2006 in verband met die maatregel een bevel tot terugbetaling had doen uitgaan.

3.   BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE PROCEDURE VAN ARTIKEL 108, LID 2, VWEU

| (40) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de formele onderzoekprocedure was op de volgende gronden gebaseerd. |
| --- | --- |

(40)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de formele onderzoekprocedure was op de volgende gronden gebaseerd.

3.1.   Steunmaatregel C 38/B/04

| (41) | In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure (17) is de Commissie nagegaan of kon worden geconcludeerd dat de tarieven van 2004 voor Portovesme, ILA en Eurallumina geen staatssteun vormden omdat deze vergelijkbaar waren met het historische gesubsidieerde tarief dat Alcoa in 1996 had gekregen en waarvan de Commissie in haar besluit van 4 december 1996 (18) (hierna „het Alumix-besluit” genoemd) had geoordeeld dat dit geen staatssteun vormde. |
| --- | --- |

(41)

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure (17) is de Commissie nagegaan of kon worden geconcludeerd dat de tarieven van 2004 voor Portovesme, ILA en Eurallumina geen staatssteun vormden omdat deze vergelijkbaar waren met het historische gesubsidieerde tarief dat Alcoa in 1996 had gekregen en waarvan de Commissie in haar besluit van 4 december 1996 (18) (hierna „het Alumix-besluit” genoemd) had geoordeeld dat dit geen staatssteun vormde.

| (42) | In dat verband deed de Commissie opmerken dat het nieuwe tarief leek af te wijken van het Alumix-tarief omdat dit laatste tarief rechtstreeks door ENEL, het Italiaanse stroombedrijf in een monopolieregeling, was verleend, terwijl het bij het nieuwe tarief om een selectieve overheidsmaatregel ging die het verschil moest compenseren tussen het met de eigen stroomleveranciers overeengekomen markttarief en het in 1996 vastgestelde gesubsidieerde tarief. De Commissie kwam tot de bevinding dat het decreet van 2004 niet beperkt bleef tot het uitbreiden van het toepassingsbereik van een bestaande maatregel die geen staatssteun vormde, tot nieuwe begunstigden, maar dat het veeleer ging om een nieuwe regeling ten faveure van de drie betrokken ondernemingen, met een financieringsmechanisme dat sterk verschilde van het Alumix-tarief. |
| --- | --- |

(42)

In dat verband deed de Commissie opmerken dat het nieuwe tarief leek af te wijken van het Alumix-tarief omdat dit laatste tarief rechtstreeks door ENEL, het Italiaanse stroombedrijf in een monopolieregeling, was verleend, terwijl het bij het nieuwe tarief om een selectieve overheidsmaatregel ging die het verschil moest compenseren tussen het met de eigen stroomleveranciers overeengekomen markttarief en het in 1996 vastgestelde gesubsidieerde tarief. De Commissie kwam tot de bevinding dat het decreet van 2004 niet beperkt bleef tot het uitbreiden van het toepassingsbereik van een bestaande maatregel die geen staatssteun vormde, tot nieuwe begunstigden, maar dat het veeleer ging om een nieuwe regeling ten faveure van de drie betrokken ondernemingen, met een financieringsmechanisme dat sterk verschilde van het Alumix-tarief.

| (43) | In het besluit tot inleiding van de onderzoekprocedure werden de bij het decreet van 2004 ingestelde tarieven als exploitatiesteun aangemerkt en werd onderzocht of die steun kon worden goedgekeurd op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (19) (hierna „richtsnoeren regionale steun” genoemd), aangezien Sardinië tot eind 2006 een steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU was. De Commissie formuleerde twijfel of de steun op die grondslag kon worden goedgekeurd aangezien deze ad-hocsteun, die een beperkt aantal ondernemingen wordt verleend, de regionale ontwikkeling niet leek te bevorderen. |
| --- | --- |

(43)

In het besluit tot inleiding van de onderzoekprocedure werden de bij het decreet van 2004 ingestelde tarieven als exploitatiesteun aangemerkt en werd onderzocht of die steun kon worden goedgekeurd op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (19) (hierna „richtsnoeren regionale steun” genoemd), aangezien Sardinië tot eind 2006 een steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU was. De Commissie formuleerde twijfel of de steun op die grondslag kon worden goedgekeurd aangezien deze ad-hocsteun, die een beperkt aantal ondernemingen wordt verleend, de regionale ontwikkeling niet leek te bevorderen.

| (44) | De Commissie vroeg zich af of die maatregel ertoe kon leiden dat het belastingpeil voor stroom werd gedrukt. Die verlaging had als rechtsgrondslag Richtlijn 2003/96/EG van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit (20) moeten hebben. |
| --- | --- |

(44)

De Commissie vroeg zich af of die maatregel ertoe kon leiden dat het belastingpeil voor stroom werd gedrukt. Die verlaging had als rechtsgrondslag Richtlijn 2003/96/EG van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit (20) moeten hebben.

3.2.   Steunmaatregel C 13/06

| (45) | In haar besluit van 27 april 2006 tot inleiding van de procedure heeft de Commissie de tariefregeling van 2005 als nieuwe exploitatiesteun aangemerkt. |
| --- | --- |

(45)

In haar besluit van 27 april 2006 tot inleiding van de procedure heeft de Commissie de tariefregeling van 2005 als nieuwe exploitatiesteun aangemerkt.

| (46) | De Commissie heeft onderzocht of het gesubsidieerde tarief op grond van de richtsnoeren regionale steun kon worden goedgekeurd als regionale exploitatiesteun, aangezien Sardinië — tot eind 2006 — een steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU was. |
| --- | --- |

(46)

De Commissie heeft onderzocht of het gesubsidieerde tarief op grond van de richtsnoeren regionale steun kon worden goedgekeurd als regionale exploitatiesteun, aangezien Sardinië — tot eind 2006 — een steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU was.

| (47) | Hoewel Italië beklemtoonde dat de hoge stroomtarieven op Sardinië een obstakel vormen voor de ontwikkeling van het eiland, was de conclusie van de Commissie dat Italië niet had aangetoond dat de tarieven op Sardinië aanzienlijk hoger zijn, noch gemiddeld, noch specifiek voor energie-intensieve ondernemingen (21). De Commissie heeft erop gewezen dat de situatie van overcapaciteit in de stroomproductie op Sardinië de producenten alleen maar kon stimuleren om stroom tegen een zo laag mogelijk prijs te verkopen, totdat zij dankzij de projecten voor interconnectie (die voor 2010 gepland stonden) op Sardinië geproduceerde stroom konden gaan exporteren. |
| --- | --- |

(47)

Hoewel Italië beklemtoonde dat de hoge stroomtarieven op Sardinië een obstakel vormen voor de ontwikkeling van het eiland, was de conclusie van de Commissie dat Italië niet had aangetoond dat de tarieven op Sardinië aanzienlijk hoger zijn, noch gemiddeld, noch specifiek voor energie-intensieve ondernemingen (21). De Commissie heeft erop gewezen dat de situatie van overcapaciteit in de stroomproductie op Sardinië de producenten alleen maar kon stimuleren om stroom tegen een zo laag mogelijk prijs te verkopen, totdat zij dankzij de projecten voor interconnectie (die voor 2010 gepland stonden) op Sardinië geproduceerde stroom konden gaan exporteren.

| (48) | Italië heeft trouwens evenmin een verklaring gegeven waarom hogere tarieven een regionale handicap zouden zijn, noch hoe het bewuste tarief tot de regionale ontwikkeling zou bijdragen. De Commissie heeft derhalve twijfel geformuleerd ten aanzien van de noodzaak van de steun. |
| --- | --- |

(48)

Italië heeft trouwens evenmin een verklaring gegeven waarom hogere tarieven een regionale handicap zouden zijn, noch hoe het bewuste tarief tot de regionale ontwikkeling zou bijdragen. De Commissie heeft derhalve twijfel geformuleerd ten aanzien van de noodzaak van de steun.

| (49) | Voorts had de Commissie twijfel of deze ad-hocsteun evenredig was aan de regionale handicaps, mede gelet op de methode die voor de berekening van het gesubsidieerde tarief werd gebruikt en die geen enkel verband hield met de tarieven die elders in Italië worden berekend, maar was gebaseerd op de gemiddelde tarieven die in Europa aan energie-intensieve verbruikers worden berekend. |
| --- | --- |

(49)

Voorts had de Commissie twijfel of deze ad-hocsteun evenredig was aan de regionale handicaps, mede gelet op de methode die voor de berekening van het gesubsidieerde tarief werd gebruikt en die geen enkel verband hield met de tarieven die elders in Italië worden berekend, maar was gebaseerd op de gemiddelde tarieven die in Europa aan energie-intensieve verbruikers worden berekend.

| (50) | De Commissie tekende aan dat de maatregel loopt over een periode van meer dan vijf jaar (normaal gesproken de maximumtermijn die voor regionale exploitatiesteun is toegestaan) en dat de steun in reële termen niet degressief was, gezien het plafond van 4 % voor tariefverhogingen. |
| --- | --- |

(50)

De Commissie tekende aan dat de maatregel loopt over een periode van meer dan vijf jaar (normaal gesproken de maximumtermijn die voor regionale exploitatiesteun is toegestaan) en dat de steun in reële termen niet degressief was, gezien het plafond van 4 % voor tariefverhogingen.

| (51) | Wat betreft de periode die onder de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (22) valt, heeft de Commissie opgemerkt dat Sardinië niet langer voor regionale steun op grond van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU in aanmerking komt, en met name voor exploitatiesteun. Zij was van mening dat, op grond van deze richtsnoeren regionale steun weliswaar een overgangsperiode van twee jaar zou kunnen worden goedgekeurd ten behoeve van de lineaire afbouw van bestaande regelingen voor exploitatiesteun, maar toch leek het, mede gelet op de twijfel bij en het verstorende karakter van de steun, niet passend de invoering van nieuwe exploitatiesteun toe te staan voor een aantal maanden om deze daarna geleidelijk te doen afbouwen. |
| --- | --- |

(51)

Wat betreft de periode die onder de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (22) valt, heeft de Commissie opgemerkt dat Sardinië niet langer voor regionale steun op grond van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU in aanmerking komt, en met name voor exploitatiesteun. Zij was van mening dat, op grond van deze richtsnoeren regionale steun weliswaar een overgangsperiode van twee jaar zou kunnen worden goedgekeurd ten behoeve van de lineaire afbouw van bestaande regelingen voor exploitatiesteun, maar toch leek het, mede gelet op de twijfel bij en het verstorende karakter van de steun, niet passend de invoering van nieuwe exploitatiesteun toe te staan voor een aantal maanden om deze daarna geleidelijk te doen afbouwen.

| (52) | Geconcludeerd dient te worden dat de Commissie twijfel had geformuleerd of het wel mogelijk was het gesubsidieerde tarief voor Portovesme, ILA, Eurallumina en Syndial goed te keuren als regionale steun of op een andere grondslag, die Italië hoe dan ook niet heeft aangegeven. |
| --- | --- |

(52)

Geconcludeerd dient te worden dat de Commissie twijfel had geformuleerd of het wel mogelijk was het gesubsidieerde tarief voor Portovesme, ILA, Eurallumina en Syndial goed te keuren als regionale steun of op een andere grondslag, die Italië hoe dan ook niet heeft aangegeven.

| (53) | Ten slotte tekende de Commissie, wat Eurallumina betreft, aan dat die onderneming nog geen maatregelen had genomen met het oog op de terugbetaling van de onrechtmatige en onverenigbare staatssteun (23) en dat zij dus, overeenkomstig het Deggendorf-arrest (24), geen enkele nieuwe steunmaatregel verleend kon krijgen. |
| --- | --- |

(53)

Ten slotte tekende de Commissie, wat Eurallumina betreft, aan dat die onderneming nog geen maatregelen had genomen met het oog op de terugbetaling van de onrechtmatige en onverenigbare staatssteun (23) en dat zij dus, overeenkomstig het Deggendorf-arrest (24), geen enkele nieuwe steunmaatregel verleend kon krijgen.

4.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

4.1.   Steunmaatregel C 38/B/04

| (54) | Op het verzoek van Commissie opmerkingen te maken ten aanzien van het besluit van 2004 tot inleiding van de formele onderzoekprocedure zijn reacties gekomen van de oorspronkelijke klager, van een aantal begunstigden (Portovesme, Eurallumina en Alcoa) en een aantal andere belanghebbenden. Hier worden alleen de opmerkingen samengevat die het gesubsidieerde tarief voor Portovesme, ILA en Eurallumina betreffen. Met name worden hier niet de opmerkingen verwerkt die Alcoa heeft gemaakt, omdat deze uitgebreid aan de orde zijn gekomen in de eindbeschikking betreffende deze onderneming (25). |
| --- | --- |

(54)

Op het verzoek van Commissie opmerkingen te maken ten aanzien van het besluit van 2004 tot inleiding van de formele onderzoekprocedure zijn reacties gekomen van de oorspronkelijke klager, van een aantal begunstigden (Portovesme, Eurallumina en Alcoa) en een aantal andere belanghebbenden. Hier worden alleen de opmerkingen samengevat die het gesubsidieerde tarief voor Portovesme, ILA en Eurallumina betreffen. Met name worden hier niet de opmerkingen verwerkt die Alcoa heeft gemaakt, omdat deze uitgebreid aan de orde zijn gekomen in de eindbeschikking betreffende deze onderneming (25).

4.1.1.   Opmerkingen van Portovesme

| (55) | Volgens Portovesme is het gesubsidieerde tarief bedoeld om marktfalen aan te pakken, met name het feit dat de recente liberalisering van de stroommarkt op Sardinië geen concurrerende tarieven heeft opgeleverd als gevolg van de sterke marktmacht van de gevestigde exploitanten. Portovesme voert aan dat ENEL en Endesa (waarvan de locaties voor stroomproductie op Sardinië naderhand aan E.ON zijn verkocht) een duopolie vormen en de stroomtarieven op Sardinië kunstmatig afstemmen op de gemiddelde Italiaanse tarieven, terwijl de tarieven op Sardinië in feite veel lager zouden moeten zijn, met name voor de grootverbruikers van stroom en gelet op de situatie van overcapaciteit in de stroomproductie, die de producenten ertoe zou moeten aanzetten om stroom tegen concurrerende tarieven te verkopen. |
| --- | --- |

(55)

Volgens Portovesme is het gesubsidieerde tarief bedoeld om marktfalen aan te pakken, met name het feit dat de recente liberalisering van de stroommarkt op Sardinië geen concurrerende tarieven heeft opgeleverd als gevolg van de sterke marktmacht van de gevestigde exploitanten. Portovesme voert aan dat ENEL en Endesa (waarvan de locaties voor stroomproductie op Sardinië naderhand aan E.ON zijn verkocht) een duopolie vormen en de stroomtarieven op Sardinië kunstmatig afstemmen op de gemiddelde Italiaanse tarieven, terwijl de tarieven op Sardinië in feite veel lager zouden moeten zijn, met name voor de grootverbruikers van stroom en gelet op de situatie van overcapaciteit in de stroomproductie, die de producenten ertoe zou moeten aanzetten om stroom tegen concurrerende tarieven te verkopen.

| (56) | De onderneming voert aan dat het gesubsidieerde tarief dat zij geniet, overeenstemt met het tarief dat zij had kunnen krijgen in normale marktomstandigheden, indien de stroommarkt dus correct had gefunctioneerd. |
| --- | --- |

(56)

De onderneming voert aan dat het gesubsidieerde tarief dat zij geniet, overeenstemt met het tarief dat zij had kunnen krijgen in normale marktomstandigheden, indien de stroommarkt dus correct had gefunctioneerd.

| (57) | Portovesme voert aan dat met de compensatiebetalingen die zij van Cassa Conguaglio (tegen 37 EUR/MWh) ontvangt, het door haar betaalde stroomtarief in lijn wordt gebracht met de tarieven die haar belangrijkste concurrenten betalen en dat daarmee de mededinging niet wordt verstoord, aangezien alle zinkproducenten in de EU vergelijkbare tarieven betalen en de maatregel ertoe beperkt blijft het concurrentienadeel te compenseren dat de onderneming ondervindt als gevolg van structurele problemen op Sardinië (zoals onder meer het ontbreken van aardgas). |
| --- | --- |

(57)

Portovesme voert aan dat met de compensatiebetalingen die zij van Cassa Conguaglio (tegen 37 EUR/MWh) ontvangt, het door haar betaalde stroomtarief in lijn wordt gebracht met de tarieven die haar belangrijkste concurrenten betalen en dat daarmee de mededinging niet wordt verstoord, aangezien alle zinkproducenten in de EU vergelijkbare tarieven betalen en de maatregel ertoe beperkt blijft het concurrentienadeel te compenseren dat de onderneming ondervindt als gevolg van structurele problemen op Sardinië (zoals onder meer het ontbreken van aardgas).

| (58) | Volgens Portovesme zijn metalen zoals zink, aluminium en lood basisproducten waarvan de internationale referentieprijs wordt vastgesteld op de London Metal Exchange. De verschillen in de lokale productiekosten vertalen zich niet in verschillen in de wereldmarktprijs. Meer bepaald is de zinkproductie van Portovesme zo bescheiden (minder dan 1 % van de wereldproductie) dat zij geen invloed heeft op de wereldmarktprijzen. |
| --- | --- |

(58)

Volgens Portovesme zijn metalen zoals zink, aluminium en lood basisproducten waarvan de internationale referentieprijs wordt vastgesteld op de London Metal Exchange. De verschillen in de lokale productiekosten vertalen zich niet in verschillen in de wereldmarktprijs. Meer bepaald is de zinkproductie van Portovesme zo bescheiden (minder dan 1 % van de wereldproductie) dat zij geen invloed heeft op de wereldmarktprijzen.

| (59) | Zonder het gesubsidieerde tarief zou Portovesme zich gedwongen zien om haar eigen productielocatie te sluiten, maar de andere zinkproducenten in de Unie zouden van deze sluiting niet kunnen profiteren, omdat zij hun eigen productie niet zouden kunnen opdrijven en de rest van de vraag zou worden gedekt door export vanuit derde landen. Portovesme concludeert dan ook met de stelling dat het gesubsidieerde tarief de mededinging en het handelsverkeer in de Unie niet beïnvloedt. |
| --- | --- |

(59)

Zonder het gesubsidieerde tarief zou Portovesme zich gedwongen zien om haar eigen productielocatie te sluiten, maar de andere zinkproducenten in de Unie zouden van deze sluiting niet kunnen profiteren, omdat zij hun eigen productie niet zouden kunnen opdrijven en de rest van de vraag zou worden gedekt door export vanuit derde landen. Portovesme concludeert dan ook met de stelling dat het gesubsidieerde tarief de mededinging en het handelsverkeer in de Unie niet beïnvloedt.

| (60) | Bovendien houden, nog steeds volgens Portovesme, de compensatiebetalingen door Cassa Conguaglio geen overdracht van staatsmiddelen in, aangezien de Cassa Conguaglio van eindverbruikers afkomstige particuliere middelen gewoonweg herverdeelt. |
| --- | --- |

(60)

Bovendien houden, nog steeds volgens Portovesme, de compensatiebetalingen door Cassa Conguaglio geen overdracht van staatsmiddelen in, aangezien de Cassa Conguaglio van eindverbruikers afkomstige particuliere middelen gewoonweg herverdeelt.

| (61) | Portovesme tekent aan dat de stroomafname door energie-intensieve bedrijfstakken van belang is om de voorzieningsveiligheid en -zekerheid op Sardinië te garanderen en om te vermijden dat ondoelmatigheden in de stroomproductie hogere kosten voor de eindverbruikers zouden meebrengen. |
| --- | --- |

(61)

Portovesme tekent aan dat de stroomafname door energie-intensieve bedrijfstakken van belang is om de voorzieningsveiligheid en -zekerheid op Sardinië te garanderen en om te vermijden dat ondoelmatigheden in de stroomproductie hogere kosten voor de eindverbruikers zouden meebrengen.

| (62) | Ten slotte beklemtoont de onderneming dat, mocht zij gedwongen worden haar eigen productielocatie te sluiten, dit ernstige gevolgen zou hebben voor de regionale productiestructuur, aangezien 790 rechtstreekse en 500 indirecte banen verloren zouden gaan. |
| --- | --- |

(62)

Ten slotte beklemtoont de onderneming dat, mocht zij gedwongen worden haar eigen productielocatie te sluiten, dit ernstige gevolgen zou hebben voor de regionale productiestructuur, aangezien 790 rechtstreekse en 500 indirecte banen verloren zouden gaan.

4.1.2.   Opmerkingen van Eurallumina

| (63) | Eurallumina geeft aan dat productiekosten van aluminiumoxide in Europa veel hoger liggen dan in andere regio's in de wereld, vooral door de hogere prijzen voor stroom en brandstoffen, alsmede de transportkosten voor bauxiet (26). Die hogere kosten kunnen niet in hogere prijzen worden vertaald, omdat de aluminiumoxideprijs wordt gevormd op de London Metal Exchange en niet kan worden bepaald door de individuele producenten. Bijgevolg zou, volgens de onderneming, de Europese aluminiumoxideproductie een concurrentienadeel ondervinden ten opzichte van de rest van de wereld. |
| --- | --- |

(63)

Eurallumina geeft aan dat productiekosten van aluminiumoxide in Europa veel hoger liggen dan in andere regio's in de wereld, vooral door de hogere prijzen voor stroom en brandstoffen, alsmede de transportkosten voor bauxiet (26). Die hogere kosten kunnen niet in hogere prijzen worden vertaald, omdat de aluminiumoxideprijs wordt gevormd op de London Metal Exchange en niet kan worden bepaald door de individuele producenten. Bijgevolg zou, volgens de onderneming, de Europese aluminiumoxideproductie een concurrentienadeel ondervinden ten opzichte van de rest van de wereld.

| (64) | Naast de algemene problemen waarmee de Europese aluminiumoxideraffinaderijen te maken hebben, wijst Eurallumina ook nog op de specifieke problemen van Sardinië die lokale bedrijfstakken beletten hun voordeel te doen met de vrijmaking van de stroommarkt, met name de marktmacht van de gevestigde exploitanten (cf. ook de opmerkingen van Portovesme in overweging 55). Eurallumina wijst voorts op het ontbreken van aardgas als een specifiek nadeel voor de aluminiumoxideproductie op Sardinië, omdat voor het verkrijgen van de voor de verwerking vereiste grote hoeveelheden stoom gebruikgemaakt moet worden van de duurdere zware olie. |
| --- | --- |

(64)

Naast de algemene problemen waarmee de Europese aluminiumoxideraffinaderijen te maken hebben, wijst Eurallumina ook nog op de specifieke problemen van Sardinië die lokale bedrijfstakken beletten hun voordeel te doen met de vrijmaking van de stroommarkt, met name de marktmacht van de gevestigde exploitanten (cf. ook de opmerkingen van Portovesme in overweging 55). Eurallumina wijst voorts op het ontbreken van aardgas als een specifiek nadeel voor de aluminiumoxideproductie op Sardinië, omdat voor het verkrijgen van de voor de verwerking vereiste grote hoeveelheden stoom gebruikgemaakt moet worden van de duurdere zware olie.

| (65) | Volgens Eurallumina heeft de marktmacht van de stroomproducenten op Sardinië na de liberalisering geleid tot een stijging van de stroomtarieven: zonder het tarief zou Eurallumina 65,95 EUR/MWh hebben betaald voor de stroom die zij geleverd krijgt - tegenover 44 EUR/MWh die zij vóór de liberalisering gewoon was te betalen. Dankzij het tarief van 2004 is de prijs gedaald tot 35 EUR/MWh. |
| --- | --- |

(65)

Volgens Eurallumina heeft de marktmacht van de stroomproducenten op Sardinië na de liberalisering geleid tot een stijging van de stroomtarieven: zonder het tarief zou Eurallumina 65,95 EUR/MWh hebben betaald voor de stroom die zij geleverd krijgt - tegenover 44 EUR/MWh die zij vóór de liberalisering gewoon was te betalen. Dankzij het tarief van 2004 is de prijs gedaald tot 35 EUR/MWh.

| (66) | Evenals Portovesme, voert ook Eurallumina aan dat, mocht zij gedwongen zijn de markt te verlaten, andere Europese aluminiumoxideproducenten haar plaats niet zouden kunnen innemen, omdat die zelf al op het maximum van hun productiecapaciteit draaien, en dat de ruimte die zij zou laten, zou worden ingenomen door invoer vanuit derde landen. De sluiting zou leiden tot een verlies van 400 directe banen en 250 indirecte banen (27). Aangezien Eurallumina de enige aluminiumoxideleverancier is van de smelterij van Alcoa, zou de sluiting van de productielocatie voor aluminiumoxide ook de economische levensvatbaarheid van Alcoa op Sardinië in gevaar kunnen brengen. |
| --- | --- |

(66)

Evenals Portovesme, voert ook Eurallumina aan dat, mocht zij gedwongen zijn de markt te verlaten, andere Europese aluminiumoxideproducenten haar plaats niet zouden kunnen innemen, omdat die zelf al op het maximum van hun productiecapaciteit draaien, en dat de ruimte die zij zou laten, zou worden ingenomen door invoer vanuit derde landen. De sluiting zou leiden tot een verlies van 400 directe banen en 250 indirecte banen (27). Aangezien Eurallumina de enige aluminiumoxideleverancier is van de smelterij van Alcoa, zou de sluiting van de productielocatie voor aluminiumoxide ook de economische levensvatbaarheid van Alcoa op Sardinië in gevaar kunnen brengen.

| (67) | Daarom concludeert Eurallumina dat het bij het decreet van 2004 ingestelde tarief noodzakelijk was, in afwachting van de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur waarmee de voornaamste factoren zullen worden weggenomen van het concurrentienadeel waarmee de industrie op Sardinië te kampen heeft. |
| --- | --- |

(67)

Daarom concludeert Eurallumina dat het bij het decreet van 2004 ingestelde tarief noodzakelijk was, in afwachting van de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur waarmee de voornaamste factoren zullen worden weggenomen van het concurrentienadeel waarmee de industrie op Sardinië te kampen heeft.

4.1.3.   Opmerkingen van andere belanghebbenden

| (68) | Een concurrent van Portovesme (dezelfde partij die de aandacht van de Commissie op deze zaak had gevestigd) is ook na de inleiding van de formele onderzoekprocedure tussengekomen. Deze heeft een analyse gepresenteerd van het tarief, waarbij de conclusie is dat het gesubsidieerde tarief van 2004 onrechtmatige staatssteun vormt. Meer bepaald doet klager opmerken dat de bestreden tariefregeling fundamenteel afwijkt van het historische Alumix-tarief dat Alcoa is verleend, en dat dit niet kan worden aangemerkt als zijnde geen steun. Wat betreft de eventuele verenigbaarheid van de maatregel, klager voert aan dat deze maatregel niet kan worden goedgekeurd, noch als regionale exploitatiesteun, noch als herstructureringssteun - en dus onverenigbaar dient te worden verklaard. |
| --- | --- |

(68)

Een concurrent van Portovesme (dezelfde partij die de aandacht van de Commissie op deze zaak had gevestigd) is ook na de inleiding van de formele onderzoekprocedure tussengekomen. Deze heeft een analyse gepresenteerd van het tarief, waarbij de conclusie is dat het gesubsidieerde tarief van 2004 onrechtmatige staatssteun vormt. Meer bepaald doet klager opmerken dat de bestreden tariefregeling fundamenteel afwijkt van het historische Alumix-tarief dat Alcoa is verleend, en dat dit niet kan worden aangemerkt als zijnde geen steun. Wat betreft de eventuele verenigbaarheid van de maatregel, klager voert aan dat deze maatregel niet kan worden goedgekeurd, noch als regionale exploitatiesteun, noch als herstructureringssteun - en dus onverenigbaar dient te worden verklaard.

| (69) | Solvay Chimica Italia en Solvay Chimica Bussi (die ook actief zijn in de chloor-natriumloog-sector) hebben hun opmerkingen over de tarieven van 2004 ingediend in juli 2005, na het verstrijken van de termijn van één maand voor het indienen van opmerkingen bij de inleiding van de formele onderzoekprocedure. Deze ondernemingen hebben gevraagd om, ook al hebben zij hun opmerkingen niet binnen de termijn ingediend, als belanghebbende partijen te worden beschouwd. In hun opmerkingen concluderen zij dat zowel de tarieven van 2004 als die van 2005 onrechtmatige en onverenigbare staatssteun zijn. |
| --- | --- |

(69)

Solvay Chimica Italia en Solvay Chimica Bussi (die ook actief zijn in de chloor-natriumloog-sector) hebben hun opmerkingen over de tarieven van 2004 ingediend in juli 2005, na het verstrijken van de termijn van één maand voor het indienen van opmerkingen bij de inleiding van de formele onderzoekprocedure. Deze ondernemingen hebben gevraagd om, ook al hebben zij hun opmerkingen niet binnen de termijn ingediend, als belanghebbende partijen te worden beschouwd. In hun opmerkingen concluderen zij dat zowel de tarieven van 2004 als die van 2005 onrechtmatige en onverenigbare staatssteun zijn.

4.1.4.   Opmerkingen van Italië

| (70) | Italië beklemtoont dat de EU-stroommarkt nog niet volledig concurrerend is, zoals de Commissie zelf heeft erkend in haar vierde jaarlijks verslag over de verwezenlijking van de interne markt voor gas en elektriciteit (28). Ondernemingen, en met name de energie-intensieve ondernemingen, kunnen niet vrij hun leveranciers kiezen en stroom inkopen tegen voorwaarden die onderling vergelijkbaar zijn tussen de verschillende lidstaten. Die moeilijkheden houden geen verband met de zakelijke mogelijkheden van die ondernemingen, maar vloeien alleen voort uit structurele tekortkomingen op de energiemarkten. De huidige situatie op de EU-energiemarkt werkt negatief uit op de vrije concurrentie op de productmarkt voor energie-intensieve verbruikers. |
| --- | --- |

(70)

Italië beklemtoont dat de EU-stroommarkt nog niet volledig concurrerend is, zoals de Commissie zelf heeft erkend in haar vierde jaarlijks verslag over de verwezenlijking van de interne markt voor gas en elektriciteit (28). Ondernemingen, en met name de energie-intensieve ondernemingen, kunnen niet vrij hun leveranciers kiezen en stroom inkopen tegen voorwaarden die onderling vergelijkbaar zijn tussen de verschillende lidstaten. Die moeilijkheden houden geen verband met de zakelijke mogelijkheden van die ondernemingen, maar vloeien alleen voort uit structurele tekortkomingen op de energiemarkten. De huidige situatie op de EU-energiemarkt werkt negatief uit op de vrije concurrentie op de productmarkt voor energie-intensieve verbruikers.

| (71) | In Italië zijn er, ondanks de liberalisering van de sector, bijzondere structurele tekorten zoals bijvoorbeeld onvoldoende interconnectie tussen de verschillende delen van de landelijke netten en een geconcentreerde marktstructuur. Onder die omstandigheden heeft de liberalisering niet geleid tot betere tarieven voor energie-intensieve verbruikers. Deze problemen zijn bijzonder acuut op Sardinië, waar de interconnectie beperkt is. |
| --- | --- |

(71)

In Italië zijn er, ondanks de liberalisering van de sector, bijzondere structurele tekorten zoals bijvoorbeeld onvoldoende interconnectie tussen de verschillende delen van de landelijke netten en een geconcentreerde marktstructuur. Onder die omstandigheden heeft de liberalisering niet geleid tot betere tarieven voor energie-intensieve verbruikers. Deze problemen zijn bijzonder acuut op Sardinië, waar de interconnectie beperkt is.

| (72) | Italië betoogt dan ook dat een bijzondere tariefregeling die het vraagprofiel weerspiegelt, als gerechtvaardigd zou moeten gelden omdat het een reguleringsmaatregel is die de mechanismen simuleert welke zouden spelen op een volledig concurrerende markt. Die maatregel zou het gelijke speelveld tussen stroomintensieve ondernemingen die in verschillende lidstaten actief zijn, moeten herstellen doordat de geografische handicaps worden weggewerkt waarmee de op Sardinië gevestigde ondernemingen te kampen hebben. De regeling zou ook anticiperen op de effecten die van de liberalisering worden verwacht. Volgens Italië zijn vergelijkbare maatregelen getroffen in andere lidstaten, waar energie-intensieve verbruikers gereguleerde stroomtarieven genieten. |
| --- | --- |

(72)

Italië betoogt dan ook dat een bijzondere tariefregeling die het vraagprofiel weerspiegelt, als gerechtvaardigd zou moeten gelden omdat het een reguleringsmaatregel is die de mechanismen simuleert welke zouden spelen op een volledig concurrerende markt. Die maatregel zou het gelijke speelveld tussen stroomintensieve ondernemingen die in verschillende lidstaten actief zijn, moeten herstellen doordat de geografische handicaps worden weggewerkt waarmee de op Sardinië gevestigde ondernemingen te kampen hebben. De regeling zou ook anticiperen op de effecten die van de liberalisering worden verwacht. Volgens Italië zijn vergelijkbare maatregelen getroffen in andere lidstaten, waar energie-intensieve verbruikers gereguleerde stroomtarieven genieten.

| (73) | Volgens Italië worden met het decreet van 2004 twee andere doelstellingen nagestreefd: het ondersteunen van de werkgelegenheid op Sardinië, waar er een sterke concentratie in de metallurgische industrie is, en het in stand houden van voldoende vraagvolume voor de sector van de stroomproductie in Sardinië, die met overcapaciteit te maken heeft. |
| --- | --- |

(73)

Volgens Italië worden met het decreet van 2004 twee andere doelstellingen nagestreefd: het ondersteunen van de werkgelegenheid op Sardinië, waar er een sterke concentratie in de metallurgische industrie is, en het in stand houden van voldoende vraagvolume voor de sector van de stroomproductie in Sardinië, die met overcapaciteit te maken heeft.

| (74) | Italië betoogt dat de nieuwe tariefregeling in de feiten gelijkwaardig is met het historische Alumix-tarief, waarvan de Commissie had geoordeeld dat het geen staatssteun vormde. De verschillen tussen de oude en de nieuwe regeling zijn uitsluitend toe te schrijven aan de nieuwe „tariefstructuur” die er na de aanvang van de vrijgemaakte energiemarkt moest komen. |
| --- | --- |

(74)

Italië betoogt dat de nieuwe tariefregeling in de feiten gelijkwaardig is met het historische Alumix-tarief, waarvan de Commissie had geoordeeld dat het geen staatssteun vormde. De verschillen tussen de oude en de nieuwe regeling zijn uitsluitend toe te schrijven aan de nieuwe „tariefstructuur” die er na de aanvang van de vrijgemaakte energiemarkt moest komen.

| (75) | Italië bevestigt dat de tariefregeling geen staatssteun vormt. Wat het gebruik van staatsmiddelen betreft, voert Italië aan dat de tariefregeling volkomen vergelijkbaar is met het tariefstelsel ten aanzien waarvan het Hof van Justitie, in de zaak-PreussenElektra (29), heeft verklaard dat daarmee geen staatsmiddelen waren gemoeid. Als met de boekhouding van het stelsel belaste uitvoeringsinstantie kon Cassa Conguaglio niet vrijelijk over de financiële middelen beschikken die zij beheert. Het feit dat AEEG en het ministerie van Financiën een zekere controle op de activiteiten van Cassa Conguaglio kunnen uitoefenen, betekent echter niet dat de staat vrijelijk over de betrokken middelen kan beschikken. Bijgevolg zijn de voor de financiering van het tariefmechanisme gebruikte middelen volgens Italië uitsluitend particuliere middelen. |
| --- | --- |

(75)

Italië bevestigt dat de tariefregeling geen staatssteun vormt. Wat het gebruik van staatsmiddelen betreft, voert Italië aan dat de tariefregeling volkomen vergelijkbaar is met het tariefstelsel ten aanzien waarvan het Hof van Justitie, in de zaak-PreussenElektra (29), heeft verklaard dat daarmee geen staatsmiddelen waren gemoeid. Als met de boekhouding van het stelsel belaste uitvoeringsinstantie kon Cassa Conguaglio niet vrijelijk over de financiële middelen beschikken die zij beheert. Het feit dat AEEG en het ministerie van Financiën een zekere controle op de activiteiten van Cassa Conguaglio kunnen uitoefenen, betekent echter niet dat de staat vrijelijk over de betrokken middelen kan beschikken. Bijgevolg zijn de voor de financiering van het tariefmechanisme gebruikte middelen volgens Italië uitsluitend particuliere middelen.

| (76) | Voorts verklaart Italië dat het tarief het handelsverkeer binnen de Unie niet beïnvloedt en de mededinging niet kan vervalsen om redenen die verband houden met het feit dat er een wereldmarktprijs bestaat voor de betrokken producten, die basisproducten zijn (cf. de opmerkingen van Portovesme in overweging 55). Voorts zijn de EU-productie en de Italiaanse productie van die metalen niet tegen hetzelfde tempo gegroeid als de vraag. Zo dekte in 2005 de nationale productie van aluminium 12 % van de Italiaanse vraag, 55 % van de vraag naar zink en 80 % van de vraag naar lood. Bijgevolg is er in de EU en in Italië een stijgend productietekort voor deze metalen, terwijl aan de vraag in toenemende mate wordt voldaan door invoer vanuit derde landen. Indien de metallurgische industrie in Italië verdwijnt, zou geen nieuwe Italiaanse speler of EU-speler de in Italië gesloten capaciteit kunnen vervangen, aangezien de productielocaties reeds op volle capaciteit draaien en er voor nieuwe of bestaande producenten geen prikkel is om de eigen capaciteit uit te breiden, aangezien de langetermijnvooruitzichten onzeker zijn wat betreft de beschikbaarheid van stroom tegen redelijke tarieven. Daarom kan de instandhouding van deze productiecapaciteit in Italië de mededinging niet schaden. Aangezien het gesubsidieerde tarief niet lager ligt dan de stroomtarieven die concurrenten van de begunstigde ondernemingen gemiddeld betalen, zet dit tarief niet aan tot uitvoer vanuit Sardinië naar andere lidstaten. |
| --- | --- |

(76)

Voorts verklaart Italië dat het tarief het handelsverkeer binnen de Unie niet beïnvloedt en de mededinging niet kan vervalsen om redenen die verband houden met het feit dat er een wereldmarktprijs bestaat voor de betrokken producten, die basisproducten zijn (cf. de opmerkingen van Portovesme in overweging 55). Voorts zijn de EU-productie en de Italiaanse productie van die metalen niet tegen hetzelfde tempo gegroeid als de vraag. Zo dekte in 2005 de nationale productie van aluminium 12 % van de Italiaanse vraag, 55 % van de vraag naar zink en 80 % van de vraag naar lood. Bijgevolg is er in de EU en in Italië een stijgend productietekort voor deze metalen, terwijl aan de vraag in toenemende mate wordt voldaan door invoer vanuit derde landen. Indien de metallurgische industrie in Italië verdwijnt, zou geen nieuwe Italiaanse speler of EU-speler de in Italië gesloten capaciteit kunnen vervangen, aangezien de productielocaties reeds op volle capaciteit draaien en er voor nieuwe of bestaande producenten geen prikkel is om de eigen capaciteit uit te breiden, aangezien de langetermijnvooruitzichten onzeker zijn wat betreft de beschikbaarheid van stroom tegen redelijke tarieven. Daarom kan de instandhouding van deze productiecapaciteit in Italië de mededinging niet schaden. Aangezien het gesubsidieerde tarief niet lager ligt dan de stroomtarieven die concurrenten van de begunstigde ondernemingen gemiddeld betalen, zet dit tarief niet aan tot uitvoer vanuit Sardinië naar andere lidstaten.

| (77) | Italië betoogt dat het tarief, ook wanneer de Commissie tot de conclusie zou komen dat de maatregel staatssteun vormt, met de interne markt verenigbaar kan worden verklaard als regionale exploitatiesteun, waarop Sardinië aanspraak kan maken op grond van de afwijkingen van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU. |
| --- | --- |

(77)

Italië betoogt dat het tarief, ook wanneer de Commissie tot de conclusie zou komen dat de maatregel staatssteun vormt, met de interne markt verenigbaar kan worden verklaard als regionale exploitatiesteun, waarop Sardinië aanspraak kan maken op grond van de afwijkingen van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU.

| (78) | Volgens Italië zou het marktfalen op de Sardijnse stroommarkt (een geconcentreerde markt, met weinig interconnectie en een overcapaciteit in de stroomproductie) alsmede het ontbreken van toegang tot infrastructuur voor de distributie van gas een regionale handicap zijn, waarvoor het tarief een oplossing wil bieden. |
| --- | --- |

(78)

Volgens Italië zou het marktfalen op de Sardijnse stroommarkt (een geconcentreerde markt, met weinig interconnectie en een overcapaciteit in de stroomproductie) alsmede het ontbreken van toegang tot infrastructuur voor de distributie van gas een regionale handicap zijn, waarvoor het tarief een oplossing wil bieden.

| (79) | Italië tekent aan dat op zijn nationale grondgebied de stroomtarieven voor energie-intensieve verbruikers 38 % boven het Europese gemiddelde liggen. Een en ander levert een concurrentieprobleem op, dat op Sardinië nog wordt verscherpt door marktfalen op de lokale stroommarkt en het ontbreken van toegang tot het distributienet voor aardgas. |
| --- | --- |

(79)

Italië tekent aan dat op zijn nationale grondgebied de stroomtarieven voor energie-intensieve verbruikers 38 % boven het Europese gemiddelde liggen. Een en ander levert een concurrentieprobleem op, dat op Sardinië nog wordt verscherpt door marktfalen op de lokale stroommarkt en het ontbreken van toegang tot het distributienet voor aardgas.

| (80) | Volgens Italië draagt de maatregel bij tot de regionale ontwikkeling, omdat de metallurgische industrie aanzienlijk bijdraagt in de economie en in de werkgelegenheid op Sardinië (de metallurgische industrie is namelijk goed voor 12 % van de banen en 12,2 % van het regionale bbp in de be- en verwerkende industrie). Het tarief heeft positieve effecten op de werkgelegenheid en op de instandhouding van het sociale en economische weefsel van het eiland. |
| --- | --- |

(80)

Volgens Italië draagt de maatregel bij tot de regionale ontwikkeling, omdat de metallurgische industrie aanzienlijk bijdraagt in de economie en in de werkgelegenheid op Sardinië (de metallurgische industrie is namelijk goed voor 12 % van de banen en 12,2 % van het regionale bbp in de be- en verwerkende industrie). Het tarief heeft positieve effecten op de werkgelegenheid en op de instandhouding van het sociale en economische weefsel van het eiland.

| (81) | Het tarief is volgens Italië evenredig aan de handicaps waarvan de begunstigden te lijden hebben, omdat de door Sardijnse producenten betaalde stroomtarieven gewoon worden afgestemd op het gemiddelde van hun concurrenten in de Unie. |
| --- | --- |

(81)

Het tarief is volgens Italië evenredig aan de handicaps waarvan de begunstigden te lijden hebben, omdat de door Sardijnse producenten betaalde stroomtarieven gewoon worden afgestemd op het gemiddelde van hun concurrenten in de Unie.

| (82) | Bovendien geldt het tarief voor een beperkte periode en is het een overgangsmaatregel: het blijft namelijk maar gelden totdat de infrastructuurprojecten zijn voltooid die de interconnectie met stroom- en gasnetwerken moeten verbeteren (de nieuwe interconnectiekabel SAPEI en de GALSI-gaspijpleiding) (30). |
| --- | --- |

(82)

Bovendien geldt het tarief voor een beperkte periode en is het een overgangsmaatregel: het blijft namelijk maar gelden totdat de infrastructuurprojecten zijn voltooid die de interconnectie met stroom- en gasnetwerken moeten verbeteren (de nieuwe interconnectiekabel SAPEI en de GALSI-gaspijpleiding) (30).

| (83) | Volgens Italië was de maatregel ook degressief omdat het gesubsidieerde tarief wordt geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van brandstoffenprijs en alleen kan stijgen of ongewijzigd blijven. |
| --- | --- |

(83)

Volgens Italië was de maatregel ook degressief omdat het gesubsidieerde tarief wordt geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van brandstoffenprijs en alleen kan stijgen of ongewijzigd blijven.

4.2.   Steunmaatregel C 13/06

4.2.1.   Opmerkingen van Portovesme

| (84) | Portovesme is van mening dat de tarieven van 2005 de mededinging niet vervalsen, noodzakelijk zijn om het voortbestaan van de betrokken bedrijfstakken te garanderen en als regionale steun verenigbaar kunnen worden verklaard. De argumenten van de onderneming lopen gelijk met die van Italië (cf. de overwegingen 87 tot en met 104), waarnaar hier wordt verwezen. |
| --- | --- |

(84)

Portovesme is van mening dat de tarieven van 2005 de mededinging niet vervalsen, noodzakelijk zijn om het voortbestaan van de betrokken bedrijfstakken te garanderen en als regionale steun verenigbaar kunnen worden verklaard. De argumenten van de onderneming lopen gelijk met die van Italië (cf. de overwegingen 87 tot en met 104), waarnaar hier wordt verwezen.

4.2.2.   De opmerkingen van Eurallumina

| (85) | Ook Eurallumina is van mening dat de tarieven van 2005 de mededinging niet vervalsen, noodzakelijk zijn om het voortbestaan van de betrokken bedrijfstakken te garanderen en als regionale steun verenigbaar kunnen worden verklaard. De argumenten van de onderneming lopen gelijk met die van Italië, waarnaar hier wordt verwezen |
| --- | --- |

(85)

Ook Eurallumina is van mening dat de tarieven van 2005 de mededinging niet vervalsen, noodzakelijk zijn om het voortbestaan van de betrokken bedrijfstakken te garanderen en als regionale steun verenigbaar kunnen worden verklaard. De argumenten van de onderneming lopen gelijk met die van Italië, waarnaar hier wordt verwezen

4.2.3.   Opmerkingen van belanghebbenden

| (86) | Dezelfde concurrenten van Portovesme en Syndial die opmerkingen hadden gemaakt in de zaak van steunmaatregel C 38/B/04, zijn ook in deze procedure tussengekomen. Beide ondernemingen beklemtonen dat de betrokken maatregel exploitatiesteun vormt die onverenigbaar met de interne markt dient te worden verklaard. |
| --- | --- |

(86)

Dezelfde concurrenten van Portovesme en Syndial die opmerkingen hadden gemaakt in de zaak van steunmaatregel C 38/B/04, zijn ook in deze procedure tussengekomen. Beide ondernemingen beklemtonen dat de betrokken maatregel exploitatiesteun vormt die onverenigbaar met de interne markt dient te worden verklaard.

4.2.4.   Opmerkingen van Italië

| (87) | Italië voert aan dat de tarieven van 2005 sterk verschillen van de in 2004 berekende tarieven, omdat deze nu in lijn zijn met de voorwaarden van de richtsnoeren regionale steun. |
| --- | --- |

(87)

Italië voert aan dat de tarieven van 2005 sterk verschillen van de in 2004 berekende tarieven, omdat deze nu in lijn zijn met de voorwaarden van de richtsnoeren regionale steun.

| (88) | Ook al zou, volgens Italië, een oppervlakkige beoordeling kunnen doen besluiten om de tarieven als exploitatiesteun aan te merken, toch maken zij in werkelijkheid deel uit van een reeks maatregelen die de regionale ontwikkeling op Sardinië moeten bevorderen. Italië beklemtoont met name de nauwe band tussen de tarieven en de van de begunstigde verlangde toezegging om investeringen op lange termijn te doen. Bovendien is de opschortende clausule die de tenuitvoerlegging van de maatregel afhankelijk stelt van de toestemming van de Commissie, volgens Italië het bewijs dat het om regionale steun gaat. |
| --- | --- |

(88)

Ook al zou, volgens Italië, een oppervlakkige beoordeling kunnen doen besluiten om de tarieven als exploitatiesteun aan te merken, toch maken zij in werkelijkheid deel uit van een reeks maatregelen die de regionale ontwikkeling op Sardinië moeten bevorderen. Italië beklemtoont met name de nauwe band tussen de tarieven en de van de begunstigde verlangde toezegging om investeringen op lange termijn te doen. Bovendien is de opschortende clausule die de tenuitvoerlegging van de maatregel afhankelijk stelt van de toestemming van de Commissie, volgens Italië het bewijs dat het om regionale steun gaat.

| (89) | Het Protocollo d'intesa (memorandum van overeenstemming) tussen de regio Sardinië en de begunstigden is de hoeksteen van die strategie. Het bevat de volgende elementen:






  a) | de productieve investeringen zoals die worden beschreven in de door de begunstigden gepresenteerde industriële plannen; |
| --- | --- | --- |

(89)

Het Protocollo d'intesa (memorandum van overeenstemming) tussen de regio Sardinië en de begunstigden is de hoeksteen van die strategie. Het bevat de volgende elementen:

a)

de productieve investeringen zoals die worden beschreven in de door de begunstigden gepresenteerde industriële plannen;

| b) | de snelle goedkeuring voor de aanleg van infrastructuur voor energie-interconnectie waardoor de begunstigden tegen concurrerende prijzen toegang krijgen tot energieleveringen (de GALSI-gaspijpleiding en de SAPEI-interconnectiekabel); |
| --- | --- |

b)

de snelle goedkeuring voor de aanleg van infrastructuur voor energie-interconnectie waardoor de begunstigden tegen concurrerende prijzen toegang krijgen tot energieleveringen (de GALSI-gaspijpleiding en de SAPEI-interconnectiekabel);

| c) | de toewijzing van een concessie (concessione integrata) voor de exploitatie van de Sulcis-steenkolenmijn en voor de bouw/exploitatie van een nieuwe steenkolencentrale voor de levering van stroom aan de begunstigden, en |
| --- | --- |

c)

de toewijzing van een concessie (concessione integrata) voor de exploitatie van de Sulcis-steenkolenmijn en voor de bouw/exploitatie van een nieuwe steenkolencentrale voor de levering van stroom aan de begunstigden, en

| d) | de gesubsidieerde tarieven. |
| --- | --- |

d)

de gesubsidieerde tarieven.

| (90) | Italië is van mening dat de tarieven moeten worden beschouwd als een instrument van het economische beleid ter bescherming van door hoge energietarieven bedreigde sectoren, die anders naar buiten Italië en buiten Europa zouden worden verplaatst door de agressieve concurrentie van ondernemingen van buiten de EU die lagere productiekosten hebben. Deze tarieven worden berekend totdat de geplande infrastructuur is voltooid en een concurrerende eengemaakte energiemarkt is tot stand gebracht. De maatregel zou in lijn zijn met de geest van regionale steunmaatregelen, aangezien daarmee de economische groei en de werkgelegenheid wordt bevorderd op een eiland waar de energie-intensieve productie een concurrentienadeel lijdt, niet alleen door een imperfecte liberalisering van de stroommarkt, maar ook door de buitengewone infrastructurele tekortkomingen van Sardinië wat betreft interconnectie met de landelijke stroom- en gasnetwerken. |
| --- | --- |

(90)

Italië is van mening dat de tarieven moeten worden beschouwd als een instrument van het economische beleid ter bescherming van door hoge energietarieven bedreigde sectoren, die anders naar buiten Italië en buiten Europa zouden worden verplaatst door de agressieve concurrentie van ondernemingen van buiten de EU die lagere productiekosten hebben. Deze tarieven worden berekend totdat de geplande infrastructuur is voltooid en een concurrerende eengemaakte energiemarkt is tot stand gebracht. De maatregel zou in lijn zijn met de geest van regionale steunmaatregelen, aangezien daarmee de economische groei en de werkgelegenheid wordt bevorderd op een eiland waar de energie-intensieve productie een concurrentienadeel lijdt, niet alleen door een imperfecte liberalisering van de stroommarkt, maar ook door de buitengewone infrastructurele tekortkomingen van Sardinië wat betreft interconnectie met de landelijke stroom- en gasnetwerken.

| (91) | Ter ondersteuning van deze geïntegreerde benadering hiervan haalt Italië het eerste verslag aan van de High Level Group on Competitiveness, Energy and the Environment (31), waarin wordt opgemerkt dat de liberalisering in de energiesector geen bevredigende resultaten heeft opgeleverd, dat de interconnectie moet worden verbeterd en dat best langlopende leveringscontracten worden gesloten die voorspelbare tarieven of partnerschappen tussen verbruikers en stroomleveranciers bevatten. In dat verband beklemtoont Italië dat de maatregelen die voor Sardinië gepland staan, net in die richting gaan, waarbij het opmerkt dat tegelijk maatregelen op korte termijn nodig zijn (zoals de bewuste tarieven) om de concurrentiekracht van de industrie op Sardinië veilig te stellen en haar te laten voortbestaan totdat de geplande investeringen die een oplossing voor de structurele problemen moeten bieden, zijn verwezenlijkt. |
| --- | --- |

(91)

Ter ondersteuning van deze geïntegreerde benadering hiervan haalt Italië het eerste verslag aan van de High Level Group on Competitiveness, Energy and the Environment (31), waarin wordt opgemerkt dat de liberalisering in de energiesector geen bevredigende resultaten heeft opgeleverd, dat de interconnectie moet worden verbeterd en dat best langlopende leveringscontracten worden gesloten die voorspelbare tarieven of partnerschappen tussen verbruikers en stroomleveranciers bevatten. In dat verband beklemtoont Italië dat de maatregelen die voor Sardinië gepland staan, net in die richting gaan, waarbij het opmerkt dat tegelijk maatregelen op korte termijn nodig zijn (zoals de bewuste tarieven) om de concurrentiekracht van de industrie op Sardinië veilig te stellen en haar te laten voortbestaan totdat de geplande investeringen die een oplossing voor de structurele problemen moeten bieden, zijn verwezenlijkt.

| (92) | Italië voert aan dat de stroomtarieven die de begunstigden op Sardinië betalen, niet kunnen worden vergeleken met de gemiddelde stroomtarieven die vergelijkbare ondernemingen op het Italiaanse vasteland betalen, omdat de energie-intensieve ondernemingen hun stroom betrekken via bilaterale contracten die niet tot het publieke domein behoren. Volgens Italië vergist de Commissie zich door een vergelijking te maken op basis van de tarieven die op stroombeurzen worden geregistreerd, aangezien slechts een minimaal deel van de stroomleveringen van deze onderneming daar wordt betrokken. |
| --- | --- |

(92)

Italië voert aan dat de stroomtarieven die de begunstigden op Sardinië betalen, niet kunnen worden vergeleken met de gemiddelde stroomtarieven die vergelijkbare ondernemingen op het Italiaanse vasteland betalen, omdat de energie-intensieve ondernemingen hun stroom betrekken via bilaterale contracten die niet tot het publieke domein behoren. Volgens Italië vergist de Commissie zich door een vergelijking te maken op basis van de tarieven die op stroombeurzen worden geregistreerd, aangezien slechts een minimaal deel van de stroomleveringen van deze onderneming daar wordt betrokken.

| (93) | De prijzen in de via onderhandelingen tot stand gekomen bilaterale contracten kunnen, volgens Italië, alleen dan voor de verbruikers voordeliger zijn wanneer dezen vrij hun leveranciers kunnen kiezen en stroom kunnen afnemen die met concurrerende technologieën is opgewekt. Dit is echter niet mogelijk op Sardinië, waar de elektriciteitscentrales de stroom niet tegen beperkte kosten kunnen produceren omdat zij geen toegang hebben tot aardgas. Bovendien worden nieuwe investeringen in moderne productiecentrales ontraden door de beperkte interconnectie voor stroom die het onmogelijk maakt stroom te exporteren. Een andere factor is de concentratie van de markt en de rol van de historische exploitanten. |
| --- | --- |

(93)

De prijzen in de via onderhandelingen tot stand gekomen bilaterale contracten kunnen, volgens Italië, alleen dan voor de verbruikers voordeliger zijn wanneer dezen vrij hun leveranciers kunnen kiezen en stroom kunnen afnemen die met concurrerende technologieën is opgewekt. Dit is echter niet mogelijk op Sardinië, waar de elektriciteitscentrales de stroom niet tegen beperkte kosten kunnen produceren omdat zij geen toegang hebben tot aardgas. Bovendien worden nieuwe investeringen in moderne productiecentrales ontraden door de beperkte interconnectie voor stroom die het onmogelijk maakt stroom te exporteren. Een andere factor is de concentratie van de markt en de rol van de historische exploitanten.

| (94) | Volgens Italië valt het onder deze omstandigheden te verantwoorden dat tarieven worden berekend waarmee de stroomtarieven worden gestabiliseerd in afwachting van meer daadwerkelijke concurrentie op de stroommarkt. Andermaal voert Italië aan dat de gesubsidieerde tarieven het functioneren van een volledig concurrerende markt stimuleren. |
| --- | --- |

(94)

Volgens Italië valt het onder deze omstandigheden te verantwoorden dat tarieven worden berekend waarmee de stroomtarieven worden gestabiliseerd in afwachting van meer daadwerkelijke concurrentie op de stroommarkt. Andermaal voert Italië aan dat de gesubsidieerde tarieven het functioneren van een volledig concurrerende markt stimuleren.

| (95) | Wat betreft de overcapaciteit voor de opwekking van stroom, die de Commissie heeft doen betwijfelen dat de stroomtarieven op Sardinië hoger liggen dan op het Italiaanse vasteland (omdat de overcapaciteit producenten veeleer moest stimuleren om tegen concurrerende tarieven aan grootverbruikers te verkopen - cf. overweging 47), voert Italië het volgende aan: de overcapaciteit in de productie op Sardinië kan niet tot een daling van de verbruikstarieven leiden, aangezien in dit specifieke geval de overcapaciteit te wijten is aan een beperkte interconnectie, waardoor een vrij substantiële reservecapaciteit moet worden opgebouwd (32) om voor stroom de leveringszekerheid op het eiland te garanderen. Aangezien deze reservecapaciteit toch wordt vergoed uit de kosten voor de systeemdiensten die ten laste vallen van alle eindverbruikers, hebben de stroomleveranciers er geen baat bij om de met die onbenutte capaciteit opgewekte stroom te verkopen tegen concurrerende tarieven. |
| --- | --- |

(95)

Wat betreft de overcapaciteit voor de opwekking van stroom, die de Commissie heeft doen betwijfelen dat de stroomtarieven op Sardinië hoger liggen dan op het Italiaanse vasteland (omdat de overcapaciteit producenten veeleer moest stimuleren om tegen concurrerende tarieven aan grootverbruikers te verkopen - cf. overweging 47), voert Italië het volgende aan: de overcapaciteit in de productie op Sardinië kan niet tot een daling van de verbruikstarieven leiden, aangezien in dit specifieke geval de overcapaciteit te wijten is aan een beperkte interconnectie, waardoor een vrij substantiële reservecapaciteit moet worden opgebouwd (32) om voor stroom de leveringszekerheid op het eiland te garanderen. Aangezien deze reservecapaciteit toch wordt vergoed uit de kosten voor de systeemdiensten die ten laste vallen van alle eindverbruikers, hebben de stroomleveranciers er geen baat bij om de met die onbenutte capaciteit opgewekte stroom te verkopen tegen concurrerende tarieven.

| (96) | Volgens Italië is de maatregel evenredig omdat het door AEEG voor 2005 bepaalde tarief (cf. overweging 34) beantwoordt aan het gemiddelde tarief dat EU-concurrenten van de begunstigden betalen, zoals dat op objectieve wijze door de toezichthouder is berekend. Italië herhaalt voorts dat in 2005 in andere lidstaten met gereguleerde tarieven grote industriële verbruikers voor hun eigen stroomleveringen tarieven van zelfs 25 EUR/MWh hebben betaald. |
| --- | --- |

(96)

Volgens Italië is de maatregel evenredig omdat het door AEEG voor 2005 bepaalde tarief (cf. overweging 34) beantwoordt aan het gemiddelde tarief dat EU-concurrenten van de begunstigden betalen, zoals dat op objectieve wijze door de toezichthouder is berekend. Italië herhaalt voorts dat in 2005 in andere lidstaten met gereguleerde tarieven grote industriële verbruikers voor hun eigen stroomleveringen tarieven van zelfs 25 EUR/MWh hebben betaald.

| (97) | In het licht van het bovenstaande bestrijdt Italië de door klagers gepresenteerde gegevens, die het methodologisch niet correct vindt omdat daarin de gemiddelde stroomtarieven die EU-concurrenten van de begunstigden betalen, worden overschat. |
| --- | --- |

(97)

In het licht van het bovenstaande bestrijdt Italië de door klagers gepresenteerde gegevens, die het methodologisch niet correct vindt omdat daarin de gemiddelde stroomtarieven die EU-concurrenten van de begunstigden betalen, worden overschat.

| (98) | Volgens Italië is de looptijd van de regeling (zes jaar in plaats van vijf) verantwoord omdat de voltooiing van de energie-infrastructuur moet worden afgewacht. |
| --- | --- |

(98)

Volgens Italië is de looptijd van de regeling (zes jaar in plaats van vijf) verantwoord omdat de voltooiing van de energie-infrastructuur moet worden afgewacht.

| (99) | Voorts verklaart Italië dat de voorwaarde dat steun degressief moet zijn, in acht is genomen, aangezien de tarieven dagelijks worden bijgewerkt op basis van het gewogen gemiddelde van de fluctuaties zoals die op de stroombeurzen van Amsterdam en Frankfurt worden geregistreerd, en de tarieven alleen kunnen stijgen - niet dalen. |
| --- | --- |

(99)

Voorts verklaart Italië dat de voorwaarde dat steun degressief moet zijn, in acht is genomen, aangezien de tarieven dagelijks worden bijgewerkt op basis van het gewogen gemiddelde van de fluctuaties zoals die op de stroombeurzen van Amsterdam en Frankfurt worden geregistreerd, en de tarieven alleen kunnen stijgen - niet dalen.

| (100) | De tarieven zijn aan de ontwikkeling van de tarieven op de stroombeurzen gekoppeld, omdat die tarieven volgens Italië een objectieve en al met al representatieve referentie zijn voor de trends voor stroomtarieven. Niettemin voert Italië aan dat de daadwerkelijke tariefverhogingen voor energie-intensieve verbruikers in de Unie in de regel aanzienlijk lager liggen dan de stijgingen die op de stroombeurzen vallen waar te nemen (aangezien die verbruikers tarieven betalen die via bilaterale contracten zijn overeengekomen of, in het geval van reguleerde tarieven, door de staat zijn vastgesteld - en dus minder onderhevig zijn aan fluctuaties). |
| --- | --- |

(100)

De tarieven zijn aan de ontwikkeling van de tarieven op de stroombeurzen gekoppeld, omdat die tarieven volgens Italië een objectieve en al met al representatieve referentie zijn voor de trends voor stroomtarieven. Niettemin voert Italië aan dat de daadwerkelijke tariefverhogingen voor energie-intensieve verbruikers in de Unie in de regel aanzienlijk lager liggen dan de stijgingen die op de stroombeurzen vallen waar te nemen (aangezien die verbruikers tarieven betalen die via bilaterale contracten zijn overeengekomen of, in het geval van reguleerde tarieven, door de staat zijn vastgesteld - en dus minder onderhevig zijn aan fluctuaties).

| (101) | Italië concludeert dan ook dat de verhoging met 4 % op jaarbasis die op de tarieven voor Sardinië wordt toegepast, in lijn is met de tariefverhogingen voor stroom die aan hun directe EU-concurrenten worden berekend. |
| --- | --- |

(101)

Italië concludeert dan ook dat de verhoging met 4 % op jaarbasis die op de tarieven voor Sardinië wordt toegepast, in lijn is met de tariefverhogingen voor stroom die aan hun directe EU-concurrenten worden berekend.

| (102) | Italië wijst erop dat er binnen de Unie maatregelen bestaan die gelijkwaardige effecten hebben als die van de bestreden gesubsidieerde tarieven, en is van oordeel dat deze tarieven, ongeacht de vorm ervan, alle op dezelfde wijze zouden moeten worden beoordeeld, omdat deze één gemeenschappelijk doel hebben: het voortbestaan van de energie-intensieve bedrijfstakken in de Unie veiligstellen en beletten dat deze bedrijfstakken verplaatst worden naar buiten het nationale grondgebied. |
| --- | --- |

(102)

Italië wijst erop dat er binnen de Unie maatregelen bestaan die gelijkwaardige effecten hebben als die van de bestreden gesubsidieerde tarieven, en is van oordeel dat deze tarieven, ongeacht de vorm ervan, alle op dezelfde wijze zouden moeten worden beoordeeld, omdat deze één gemeenschappelijk doel hebben: het voortbestaan van de energie-intensieve bedrijfstakken in de Unie veiligstellen en beletten dat deze bedrijfstakken verplaatst worden naar buiten het nationale grondgebied.

| (103) | Volgens Italië bieden de richtsnoeren regionale steun, ook al komt Sardinië niet langer in aanmerking voor regionale exploitatiesteun, de mogelijkheid van een geleidelijke afbouw van de regelingen zoals die bestaan op het tijdstip dat een regio niet langer in aanmerking komt voor de afwijking van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU. De Commissie zou de maatregel dan ook op grond van de richtsnoeren regionale steun van 2007 kunnen toestaan. Hoe dan ook betoogt Italië dat de bestreden maatregel niet als gewone exploitatiesteun kan worden aangemerkt. |
| --- | --- |

(103)

Volgens Italië bieden de richtsnoeren regionale steun, ook al komt Sardinië niet langer in aanmerking voor regionale exploitatiesteun, de mogelijkheid van een geleidelijke afbouw van de regelingen zoals die bestaan op het tijdstip dat een regio niet langer in aanmerking komt voor de afwijking van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU. De Commissie zou de maatregel dan ook op grond van de richtsnoeren regionale steun van 2007 kunnen toestaan. Hoe dan ook betoogt Italië dat de bestreden maatregel niet als gewone exploitatiesteun kan worden aangemerkt.

| (104) | Italië beklemtoont nogmaals dat de tarieven het handelsverkeer tussen lidstaten niet beïnvloeden, om de redenen die al in overweging 76 werden aangehaald met betrekking tot aluminium, zink en lood. Dezelfde redenering zou ook gelden voor de scheikundige industrie. Italië beklemtoont dat in 2003 de invoer van scheikundige producten in Italië hoger uitviel dan de uitvoer en dat de productie in de Unie en in Italië sinds 2001 afneemt. Wat meer bepaald de pvc-productie betreft, waarin chloor zijn voornaamste toepassing vindt, zou er in Italië een productietekort zijn (in 2002 werd slechts 470 000 t pvc geproduceerd, tegenover een verbruik van 970 000 t). |
| --- | --- |

(104)

Italië beklemtoont nogmaals dat de tarieven het handelsverkeer tussen lidstaten niet beïnvloeden, om de redenen die al in overweging 76 werden aangehaald met betrekking tot aluminium, zink en lood. Dezelfde redenering zou ook gelden voor de scheikundige industrie. Italië beklemtoont dat in 2003 de invoer van scheikundige producten in Italië hoger uitviel dan de uitvoer en dat de productie in de Unie en in Italië sinds 2001 afneemt. Wat meer bepaald de pvc-productie betreft, waarin chloor zijn voornaamste toepassing vindt, zou er in Italië een productietekort zijn (in 2002 werd slechts 470 000 t pvc geproduceerd, tegenover een verbruik van 970 000 t).

5.   BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

5.1.   De vraag of er sprake is van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU

| (105) | Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU vormt een maatregel staatssteun wanneer aan elk van de volgende voorwaarden is voldaan: a) met de maatregel wordt de begunstigde onderneming een economisch voordeel verleend; b) de maatregel wordt door de staat uit staatsmiddelen bekostigd; c) hij is selectief, en d) hij beïnvloedt het handelsverkeer tussen lidstaten en dreigt de mededinging binnen de Unie te vervalsen. |
| --- | --- |

(105)

Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU vormt een maatregel staatssteun wanneer aan elk van de volgende voorwaarden is voldaan: a) met de maatregel wordt de begunstigde onderneming een economisch voordeel verleend; b) de maatregel wordt door de staat uit staatsmiddelen bekostigd; c) hij is selectief, en d) hij beïnvloedt het handelsverkeer tussen lidstaten en dreigt de mededinging binnen de Unie te vervalsen.

5.1.1.   Aanwezigheid van een voordeel

| (106) | De staat heeft, op grond van de tariefregeling van 2004 en van 2005, maatregelen genomen om het stroomtarief te subsidiëren dat de begunstigden in onderhandelingen met hun eigen leveranciers waren overeengekomen. Zo zouden Portovesme en Eurallumina in 2004, zonder de compensatiebetalingen, onderscheidenlijk, 63 EUR/MWh (33) en 65,95 EUR/MWh hebben betaald, op basis van de bilaterale leveringscontracten zoals die toentertijd golden. Deze cijfers zijn door Italië en door de begunstigden zelf verstrekt en staan dus niet ter discussie. |
| --- | --- |

(106)

De staat heeft, op grond van de tariefregeling van 2004 en van 2005, maatregelen genomen om het stroomtarief te subsidiëren dat de begunstigden in onderhandelingen met hun eigen leveranciers waren overeengekomen. Zo zouden Portovesme en Eurallumina in 2004, zonder de compensatiebetalingen, onderscheidenlijk, 63 EUR/MWh (33) en 65,95 EUR/MWh hebben betaald, op basis van de bilaterale leveringscontracten zoals die toentertijd golden. Deze cijfers zijn door Italië en door de begunstigden zelf verstrekt en staan dus niet ter discussie.

| (107) | In 2005 bedroeg, volgens de door Italië verschafte gegevens, het stroomtarief dat Syndial via onderhandelingen met zijn leverancier was overeengekomen, meer dan 60 EUR/MWh (terwijl dit met het gesubsidieerde tarief zou zijn gedaald tot 27 EUR/MWh). De verantwoording voor deze beide maatregelen is dat de staat de begunstigden de extra kosten terugbetaalt die dezen hebben moeten maken om op Sardinië stroom aan te kopen, in vergelijking met de gemiddelde tarieven die hun EU-concurrenten moeten betalen. |
| --- | --- |

(107)

In 2005 bedroeg, volgens de door Italië verschafte gegevens, het stroomtarief dat Syndial via onderhandelingen met zijn leverancier was overeengekomen, meer dan 60 EUR/MWh (terwijl dit met het gesubsidieerde tarief zou zijn gedaald tot 27 EUR/MWh). De verantwoording voor deze beide maatregelen is dat de staat de begunstigden de extra kosten terugbetaalt die dezen hebben moeten maken om op Sardinië stroom aan te kopen, in vergelijking met de gemiddelde tarieven die hun EU-concurrenten moeten betalen.

| (108) | Portovesme betoogt dat het gesubsidieerde tarief overeenstemt met het tarief dat zou overheersen op een volledig concurrerende markt - en dus geen enkel voordeel inhoudt. De Commissie heeft dit argument reeds weerlegd in de zaak-Alcoa, waar het ging om nagenoeg identieke tarieven. Noch de EU-rechter noch de Commissie hebben, bij het beoordelen van de vraag of er van een voordeel sprake is, ooit de voorwaarden op een beter functionerende hypothetische markt in aanmerking genomen. Het referentiekader werd steeds gevormd door de voorwaarden op de betreffende reële markten (34). |
| --- | --- |

(108)

Portovesme betoogt dat het gesubsidieerde tarief overeenstemt met het tarief dat zou overheersen op een volledig concurrerende markt - en dus geen enkel voordeel inhoudt. De Commissie heeft dit argument reeds weerlegd in de zaak-Alcoa, waar het ging om nagenoeg identieke tarieven. Noch de EU-rechter noch de Commissie hebben, bij het beoordelen van de vraag of er van een voordeel sprake is, ooit de voorwaarden op een beter functionerende hypothetische markt in aanmerking genomen. Het referentiekader werd steeds gevormd door de voorwaarden op de betreffende reële markten (34).

| (109) | Bovendien vooronderstelt deze argumentatie dat het, wanneer een markt niet correct functioneert, voor een lidstaat gerechtvaardigd is om prijzen te bepalen die de voorwaarden van daadwerkelijke concurrentie simuleren (cf. de opmerking van Italië in overweging 72). |
| --- | --- |

(109)

Bovendien vooronderstelt deze argumentatie dat het, wanneer een markt niet correct functioneert, voor een lidstaat gerechtvaardigd is om prijzen te bepalen die de voorwaarden van daadwerkelijke concurrentie simuleren (cf. de opmerking van Italië in overweging 72).

| (110) | Deze redenering kan echter niet worden geaccepteerd, omdat deze ingaat tegen het vaste beginsel uit de EU-rechtspraak dat „de omstandigheid dat een lidstaat via unilaterale maatregelen de mededingingsvoorwaarden in een bepaalde economische sector probeert aan te passen aan die welke in andere lidstaten heersen, aan die maatregelen niet het karakter van steun ontneemt” (35). De Commissie is van oordeel dat dit beginsel per analogiam geldt voor situaties waarin een lidstaat de mededingingsvoorwaarden probeert aan te passen aan de voorwaarden van een volledig concurrerende markt. |
| --- | --- |

(110)

Deze redenering kan echter niet worden geaccepteerd, omdat deze ingaat tegen het vaste beginsel uit de EU-rechtspraak dat „de omstandigheid dat een lidstaat via unilaterale maatregelen de mededingingsvoorwaarden in een bepaalde economische sector probeert aan te passen aan die welke in andere lidstaten heersen, aan die maatregelen niet het karakter van steun ontneemt” (35). De Commissie is van oordeel dat dit beginsel per analogiam geldt voor situaties waarin een lidstaat de mededingingsvoorwaarden probeert aan te passen aan de voorwaarden van een volledig concurrerende markt.

| (111) | Bovendien zou er, indien deze stelling werd gevolgd, geen sprake zijn van staatssteun bij subsidies die lidstaten uitkeren om het verschil bij te passen tussen prijzen die via vrije onderhandelingen tussen twee ondernemingen tot stand zijn gekomen, en de theoretische prijs die had kunnen worden bereikt via een overeenkomst in een situatie van volledige concurrentie. Daarmee zou de voornaamste doelstelling van het staatssteuntoezicht teniet worden gedaan. |
| --- | --- |

(111)

Bovendien zou er, indien deze stelling werd gevolgd, geen sprake zijn van staatssteun bij subsidies die lidstaten uitkeren om het verschil bij te passen tussen prijzen die via vrije onderhandelingen tussen twee ondernemingen tot stand zijn gekomen, en de theoretische prijs die had kunnen worden bereikt via een overeenkomst in een situatie van volledige concurrentie. Daarmee zou de voornaamste doelstelling van het staatssteuntoezicht teniet worden gedaan.

| (112) | Italië voert aan dat deze tarieven identiek zijn aan het Alumix-tarief, dat de Commissie niet als steun had aangemerkt (cf. overweging 74), en dat zij dus ook niet als steun zouden moeten worden beschouwd. |
| --- | --- |

(112)

Italië voert aan dat deze tarieven identiek zijn aan het Alumix-tarief, dat de Commissie niet als steun had aangemerkt (cf. overweging 74), en dat zij dus ook niet als steun zouden moeten worden beschouwd.

| (113) | De Commissie herhaalt hier dat de situatie waarover zij zich in de Alumix-zaak heeft uitgesproken, sterk verschilde. In de zaak-Alumix was het tarief toegestaan door ENEL, de toenmalige overheidsinstantie die stroom leverde in een monopoliesituatie, op een stroommarkt die nog niet was geliberaliseerd (36). Onder die omstandigheden diende de Commissie na te gaan of ENEL een kunstmatig laag gehouden tarief toepaste, dan wel handelde als een rationeel opererende marktdeelnemer. Gelet op het monopolie van ENEL voor de stroomproductie en -distributie, was er geen enkel markttarief dat de Commissie als vergelijkingspunt kon gebruiken om te beoordelen of er van een voordeel sprake was. Daarom had de Commissie een methode uitgewerkt om het theoretisch laagste markttarief te bepalen waartegen een rationele leverancier bereid zou zijn aan zijn „beste klant” te verkopen. |
| --- | --- |

(113)

De Commissie herhaalt hier dat de situatie waarover zij zich in de Alumix-zaak heeft uitgesproken, sterk verschilde. In de zaak-Alumix was het tarief toegestaan door ENEL, de toenmalige overheidsinstantie die stroom leverde in een monopoliesituatie, op een stroommarkt die nog niet was geliberaliseerd (36). Onder die omstandigheden diende de Commissie na te gaan of ENEL een kunstmatig laag gehouden tarief toepaste, dan wel handelde als een rationeel opererende marktdeelnemer. Gelet op het monopolie van ENEL voor de stroomproductie en -distributie, was er geen enkel markttarief dat de Commissie als vergelijkingspunt kon gebruiken om te beoordelen of er van een voordeel sprake was. Daarom had de Commissie een methode uitgewerkt om het theoretisch laagste markttarief te bepalen waartegen een rationele leverancier bereid zou zijn aan zijn „beste klant” te verkopen.

| (114) | Deze methodiek kan echter niet worden toegepast in een situatie waarin de tarieven op een vrijgemaakte markt tot stand komen via onderhandelingen tussen eindverbruikers en stroomleveranciers en achteraf worden gesubsidieerd met compensatiebetalingen. Bijgevolg zijn de in het Alumix-besluit ontwikkelde analyse en de conclusies van de Commissie in die zaak duidelijk niet relevant in deze zaak. Een en ander blijkt ook uit het arrest van het Gerecht van 25 maart 2009 dat het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure in de zaak-Alcoa heeft bevestigd (37) (cf. punt 132 van dat arrest). |
| --- | --- |

(114)

Deze methodiek kan echter niet worden toegepast in een situatie waarin de tarieven op een vrijgemaakte markt tot stand komen via onderhandelingen tussen eindverbruikers en stroomleveranciers en achteraf worden gesubsidieerd met compensatiebetalingen. Bijgevolg zijn de in het Alumix-besluit ontwikkelde analyse en de conclusies van de Commissie in die zaak duidelijk niet relevant in deze zaak. Een en ander blijkt ook uit het arrest van het Gerecht van 25 maart 2009 dat het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure in de zaak-Alcoa heeft bevestigd (37) (cf. punt 132 van dat arrest).

| (115) | In de onderhavige zaak is het beginsel van de rationeel opererende marktdeelnemer niet van toepassing. Deze zaak had aan dit beginsel moeten worden getoetst indien de staat stroom aan de betrokken onderneming zou verkopen - rechtstreeks of via een semipublieke entiteit zoals in het geval van Alumix. Dit is in deze zaak echter niet het geval aangezien de stroom door particuliere ondernemingen wordt geleverd. Bijgevolg hoeft, anders dan in de zaak-Alumix, niet te worden onderzocht of het handelen van de staat te vergelijken valt met dat van een rationeel opererende marktdeelnemer. |
| --- | --- |

(115)

In de onderhavige zaak is het beginsel van de rationeel opererende marktdeelnemer niet van toepassing. Deze zaak had aan dit beginsel moeten worden getoetst indien de staat stroom aan de betrokken onderneming zou verkopen - rechtstreeks of via een semipublieke entiteit zoals in het geval van Alumix. Dit is in deze zaak echter niet het geval aangezien de stroom door particuliere ondernemingen wordt geleverd. Bijgevolg hoeft, anders dan in de zaak-Alumix, niet te worden onderzocht of het handelen van de staat te vergelijken valt met dat van een rationeel opererende marktdeelnemer.

| (116) | Daarom ook dient de conclusie te zijn dat met de regeling voor compensatiebetalingen van 2004 en 2005 de lasten worden verlicht welke voortvloeien uit de leveringscontracten die de begunstigden hebben gesloten (lasten die normaal gesproken in de balans van de ondernemingen hadden moeten worden opgenomen). Volgens vaste rechtspraak (38) wordt de begunstigden met de bestreden maatregelen dus een economisch voordeel verleend. |
| --- | --- |

(116)

Daarom ook dient de conclusie te zijn dat met de regeling voor compensatiebetalingen van 2004 en 2005 de lasten worden verlicht welke voortvloeien uit de leveringscontracten die de begunstigden hebben gesloten (lasten die normaal gesproken in de balans van de ondernemingen hadden moeten worden opgenomen). Volgens vaste rechtspraak (38) wordt de begunstigden met de bestreden maatregelen dus een economisch voordeel verleend.

5.1.2.   Selectiviteit

| (117) | Aangezien de gesubsidieerde tarieven in Italië uitsluitend worden verleend aan ondernemingen met bestaande productielocaties op Sardinië, als vermeld in een afgesloten lijst van bedrijfstakken die worden genoemd in besluiten van de wetgever en de toezichthouders welke de rechtsgrondslag voor die maatregelen vormen, is het daarmee verleende voordeel selectief van aard. |
| --- | --- |

(117)

Aangezien de gesubsidieerde tarieven in Italië uitsluitend worden verleend aan ondernemingen met bestaande productielocaties op Sardinië, als vermeld in een afgesloten lijst van bedrijfstakken die worden genoemd in besluiten van de wetgever en de toezichthouders welke de rechtsgrondslag voor die maatregelen vormen, is het daarmee verleende voordeel selectief van aard.

5.1.3.   Staatsmiddelen en toerekenbaarheid aan de staat

| (118) | Volgens vaste rechtspraak kan een voordeel als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, VWEU worden aangemerkt indien dat rechtstreeks of indirect met staatsmiddelen is bekostigd (39) en aan de staat kan worden toegerekend (40). |
| --- | --- |

(118)

Volgens vaste rechtspraak kan een voordeel als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, VWEU worden aangemerkt indien dat rechtstreeks of indirect met staatsmiddelen is bekostigd (39) en aan de staat kan worden toegerekend (40).

| (119) | De bestreden compensatiebetalingen worden, zoals in overweging 28 is aangegeven, gefinancierd uit een parafiscale heffing die Cassa Conguaglio via tariefcomponent A4 van het stroomtarief int. Een dergelijke heffing is verplicht op grond van delibere van AEEG, waarmee nationale wetgeving ten uitvoer wordt gelegd. Cassa Conguaglio is een overheidsinstantie die bij wet is opgericht en haar taken uitvoert op basis van precieze instructies die zij in de delibere van AEEG ontvangt. |
| --- | --- |

(119)

De bestreden compensatiebetalingen worden, zoals in overweging 28 is aangegeven, gefinancierd uit een parafiscale heffing die Cassa Conguaglio via tariefcomponent A4 van het stroomtarief int. Een dergelijke heffing is verplicht op grond van delibere van AEEG, waarmee nationale wetgeving ten uitvoer wordt gelegd. Cassa Conguaglio is een overheidsinstantie die bij wet is opgericht en haar taken uitvoert op basis van precieze instructies die zij in de delibere van AEEG ontvangt.

| (120) | Nog steeds volgens vaste rechtspraak vormen de opbrengsten van een wettelijk verplichte binnenlandse heffing die aan een bij wet opgerichte overheidsinstantie wordt betaald, staatsmiddelen in de zin van artikel 87, lid 1, VWEU wanneer deze opbrengsten worden geoormerkt voor de bekostiging van een maatregel die aan de overige criteria van dat artikel voldoet (41). |
| --- | --- |

(120)

Nog steeds volgens vaste rechtspraak vormen de opbrengsten van een wettelijk verplichte binnenlandse heffing die aan een bij wet opgerichte overheidsinstantie wordt betaald, staatsmiddelen in de zin van artikel 87, lid 1, VWEU wanneer deze opbrengsten worden geoormerkt voor de bekostiging van een maatregel die aan de overige criteria van dat artikel voldoet (41).

| (121) | Italië heeft het arrest van het Hof van Justitie in de zaak-PreussenElektra (42) aangehaald om de stelling te staven dat de betrokken maatregel niet uit staatsmiddelen wordt gefinancierd. Volgens Italië worden de voor de financiering van het tarief vereiste middelen overgedragen tussen particuliere subjecten (van de stroomverbruikers aan de begunstigde ondernemingen), terwijl de rol van de staat beperkt blijft tot het goedkeuren van een wet waarmee de betaling van de vereiste bedragen wordt opgelegd, zonder enige discretionaire bevoegdheid om over deze middelen te beschikken tenzij met het oog op de tenuitvoerlegging van de wettelijke regeling. Met name heeft Cassa Conguaglio, volgens Italië en een aantal begunstigden, geen enkele zeggenschap over de middelen en is zij gewoon een boekhoudkundige tussenpersoon. |
| --- | --- |

(121)

Italië heeft het arrest van het Hof van Justitie in de zaak-PreussenElektra (42) aangehaald om de stelling te staven dat de betrokken maatregel niet uit staatsmiddelen wordt gefinancierd. Volgens Italië worden de voor de financiering van het tarief vereiste middelen overgedragen tussen particuliere subjecten (van de stroomverbruikers aan de begunstigde ondernemingen), terwijl de rol van de staat beperkt blijft tot het goedkeuren van een wet waarmee de betaling van de vereiste bedragen wordt opgelegd, zonder enige discretionaire bevoegdheid om over deze middelen te beschikken tenzij met het oog op de tenuitvoerlegging van de wettelijke regeling. Met name heeft Cassa Conguaglio, volgens Italië en een aantal begunstigden, geen enkele zeggenschap over de middelen en is zij gewoon een boekhoudkundige tussenpersoon.

| (122) | In de zaak-PreussenElektra heeft het Hof geoordeeld dat een aan particuliere elektriciteitsbedrijven opgelegde verplichting om in hun distributiegebied uit hernieuwbare energiebronnen geproduceerde elektriciteit af te nemen tegen minimumtarieven die hoger zijn dan de werkelijke economische waarde van dit soort elektriciteit, geen staatssteun vormt omdat deze geen enkele rechtstreekse of zijdelingse overdracht van staatsmiddelen met zich brengt. |
| --- | --- |

(122)

In de zaak-PreussenElektra heeft het Hof geoordeeld dat een aan particuliere elektriciteitsbedrijven opgelegde verplichting om in hun distributiegebied uit hernieuwbare energiebronnen geproduceerde elektriciteit af te nemen tegen minimumtarieven die hoger zijn dan de werkelijke economische waarde van dit soort elektriciteit, geen staatssteun vormt omdat deze geen enkele rechtstreekse of zijdelingse overdracht van staatsmiddelen met zich brengt.

| (123) | De Commissie tekent aan dat in de zaak-PreussenElektra de middelen die voor het bekostigen van de maatregelen vereist waren, rechtstreeks door de distributeurs aan de producenten van hernieuwbare energie werden verschaft zonder dat deze langs een overheidsinstantie passeerden. In een dergelijk stelsel konden de over te dragen bedragen daadwerkelijk nooit ter beschikking zijn van de autoriteiten van de lidstaat. In deze zaak verliepen de bedragen daarentegen via de overheidsinstantie Cassa Conguaglio vooraleer deze aan de uiteindelijke begunstigde werden toegewezen. Bijgevolg ziet het arrest-PreussenElektra op een andere feitelijke situatie en is het dus niet relevant voor de hier te beoordelen zaak. |
| --- | --- |

(123)

De Commissie tekent aan dat in de zaak-PreussenElektra de middelen die voor het bekostigen van de maatregelen vereist waren, rechtstreeks door de distributeurs aan de producenten van hernieuwbare energie werden verschaft zonder dat deze langs een overheidsinstantie passeerden. In een dergelijk stelsel konden de over te dragen bedragen daadwerkelijk nooit ter beschikking zijn van de autoriteiten van de lidstaat. In deze zaak verliepen de bedragen daarentegen via de overheidsinstantie Cassa Conguaglio vooraleer deze aan de uiteindelijke begunstigde werden toegewezen. Bijgevolg ziet het arrest-PreussenElektra op een andere feitelijke situatie en is het dus niet relevant voor de hier te beoordelen zaak.

| (124) | Het arrest in de zaak-Pearle (43) is evenmin bruikbaar voor Italië of de begunstigden. In dat arrest heeft het Hof verklaard dat, onder specifieke omstandigheden, de opbrengst van een heffing die via een overheidsinstantie verloopt, geen staatsmiddelen vormen. In die zaak werden de maatregelen volledig gefinancierd door een economische sector uitsluitend op initiatief van de sector zelf. De middelen werden geïnd middels een parafiscale heffing die via een overheidsinstantie liep welke op geen enkel moment over die middelen kon beschikken. Bovendien vielen de subjecten die de heffing verschuldigd waren, en de subjecten die het voordeel van de maatregel genoten, samen. |
| --- | --- |

(124)

Het arrest in de zaak-Pearle (43) is evenmin bruikbaar voor Italië of de begunstigden. In dat arrest heeft het Hof verklaard dat, onder specifieke omstandigheden, de opbrengst van een heffing die via een overheidsinstantie verloopt, geen staatsmiddelen vormen. In die zaak werden de maatregelen volledig gefinancierd door een economische sector uitsluitend op initiatief van de sector zelf. De middelen werden geïnd middels een parafiscale heffing die via een overheidsinstantie liep welke op geen enkel moment over die middelen kon beschikken. Bovendien vielen de subjecten die de heffing verschuldigd waren, en de subjecten die het voordeel van de maatregel genoten, samen.

| (125) | Italië voert aan dat de Cassa Conguaglio over geen enkele discretionaire bevoegdheid beschikt ten aanzien van de uitkering van de middelen die zijn bestemd voor de financiering van de tarieven en nooit „binnen de perimeter van de overheidsfinanciën” kunnen vallen. Bijgevolg kan de staat niet vrij over die middelen beschikken - en vormen deze dus ook geen staatsmiddelen. |
| --- | --- |

(125)

Italië voert aan dat de Cassa Conguaglio over geen enkele discretionaire bevoegdheid beschikt ten aanzien van de uitkering van de middelen die zijn bestemd voor de financiering van de tarieven en nooit „binnen de perimeter van de overheidsfinanciën” kunnen vallen. Bijgevolg kan de staat niet vrij over die middelen beschikken - en vormen deze dus ook geen staatsmiddelen.

| (126) | In de eerste plaats dient te worden opgemerkt dat een aantal criteria uit het arrest-Pearle, subjectief gezien, weliswaar als relevanter kunnen worden beschouwd dan andere, maar dat er in dat arrest geen „sleutelcriterium” te vinden is. De voorwaarden in het betrokken arrest zijn cumulatief. Dit is ook de uitlegging die het Gerecht geeft in de zaak-EARL Salvat (44), waarin het de bestreden fiscale heffing uit die zaak aan elk van de criteria uit het arrest-Pearle heeft getoetst. |
| --- | --- |

(126)

In de eerste plaats dient te worden opgemerkt dat een aantal criteria uit het arrest-Pearle, subjectief gezien, weliswaar als relevanter kunnen worden beschouwd dan andere, maar dat er in dat arrest geen „sleutelcriterium” te vinden is. De voorwaarden in het betrokken arrest zijn cumulatief. Dit is ook de uitlegging die het Gerecht geeft in de zaak-EARL Salvat (44), waarin het de bestreden fiscale heffing uit die zaak aan elk van de criteria uit het arrest-Pearle heeft getoetst.

| (127) | Vooraleer de rol van Cassa Conguaglio te onderzoeken, is de Commissie nagegaan of de andere criteria uit het arrest-Pearle zijn vervuld. Het is helder dat de bestreden tarieven, anders dan in de zaak-Pearle, zijn ingesteld op initiatief van de staat - en niet op initiatief van een economische sector. Bovendien waren in de zaak-Pearle de begunstigden van de maatregel ook de enigen die middelen bijdroegen, waardoor de maatregel van de overheidsinstantie geen voordeel dreigde te doen ontstaan dat een verdere last voor de staat kon opleveren. In de hier te onderzoeken zaak dragen de begunstigde ondernemingen niet de financiële last van de heffing, die uitsluitend drukt op de stroomverbruikers. Bijgevolg kan het arrest-Pearle niet met recht worden aangevoerd, ongeacht de eventuele gegrondheid van de argumenten ten aanzien van de rol van Cassa Conguaglio als louter boekhoudkundige tussenpersoon. |
| --- | --- |

(127)

Vooraleer de rol van Cassa Conguaglio te onderzoeken, is de Commissie nagegaan of de andere criteria uit het arrest-Pearle zijn vervuld. Het is helder dat de bestreden tarieven, anders dan in de zaak-Pearle, zijn ingesteld op initiatief van de staat - en niet op initiatief van een economische sector. Bovendien waren in de zaak-Pearle de begunstigden van de maatregel ook de enigen die middelen bijdroegen, waardoor de maatregel van de overheidsinstantie geen voordeel dreigde te doen ontstaan dat een verdere last voor de staat kon opleveren. In de hier te onderzoeken zaak dragen de begunstigde ondernemingen niet de financiële last van de heffing, die uitsluitend drukt op de stroomverbruikers. Bijgevolg kan het arrest-Pearle niet met recht worden aangevoerd, ongeacht de eventuele gegrondheid van de argumenten ten aanzien van de rol van Cassa Conguaglio als louter boekhoudkundige tussenpersoon.

| (128) | Wat Cassa Conguaglio betreft, tekent de Commissie aan dat „volgens vaste rechtspraak geen onderscheid [dient] te worden gemaakt tussen de gevallen waarin de steun rechtstreeks door de staat wordt verleend, en de gevallen waarin de steun via door de staat daartoe aangewezen of opgerichte publiek- of privaatrechtelijke lichamen wordt verleend” (45). Het publiek- of privaatrechtelijke karakter van Cassa Conguaglio is niet bepalend voor de toepassing van de staatssteunregels. Het feit dat Cassa Conguaglio een overheidsinstantie is, brengt niet automatisch de toepassing van artikel 107 VWEU met zich (46). Evenmin sluit het optreden van een overheidsinstantie op zich de toepassing van datzelfde artikel uit. |
| --- | --- |

(128)

Wat Cassa Conguaglio betreft, tekent de Commissie aan dat „volgens vaste rechtspraak geen onderscheid [dient] te worden gemaakt tussen de gevallen waarin de steun rechtstreeks door de staat wordt verleend, en de gevallen waarin de steun via door de staat daartoe aangewezen of opgerichte publiek- of privaatrechtelijke lichamen wordt verleend” (45). Het publiek- of privaatrechtelijke karakter van Cassa Conguaglio is niet bepalend voor de toepassing van de staatssteunregels. Het feit dat Cassa Conguaglio een overheidsinstantie is, brengt niet automatisch de toepassing van artikel 107 VWEU met zich (46). Evenmin sluit het optreden van een overheidsinstantie op zich de toepassing van datzelfde artikel uit.

| (129) | Toch mag het onderzoek niet beperkt blijven tot de bevoegdheden van Cassa Conguaglio in haar hoedanigheid van overheidsinstantie. Onderzocht dient daarentegen te worden of, meer algemeen genomen, de staat rechtstreeks of via een ander door hem aangewezen lichaam zeggenschap kan uitoefenen op de voor de financiering van het tarief gebruikte middelen. Hetzelfde criterium zou op Cassa Conguaglio moeten worden toegepast, mocht het een particuliere instantie betreffen. |
| --- | --- |

(129)

Toch mag het onderzoek niet beperkt blijven tot de bevoegdheden van Cassa Conguaglio in haar hoedanigheid van overheidsinstantie. Onderzocht dient daarentegen te worden of, meer algemeen genomen, de staat rechtstreeks of via een ander door hem aangewezen lichaam zeggenschap kan uitoefenen op de voor de financiering van het tarief gebruikte middelen. Hetzelfde criterium zou op Cassa Conguaglio moeten worden toegepast, mocht het een particuliere instantie betreffen.

| (130) | In zijn recente arrest in de zaak-Essent (47) biedt het Hof definitieve houvast op dat punt. In de zaak-Essent had Nederland een toeslag op het stroomtarief ingevoerd. Deze toeslag diende door de stroomverbruikers aan de netbeheerders te worden betaald, die de opbrengsten aan Samenwerkende ElektriciteitsProduktiebedrijven NV (hierna „SEP” genoemd) moesten overmaken. SEP beschikte over geen enkele discretionaire marge bij het beheer van de middelen en opereerde onder strikte controle van de overheid. Het Hof was daarbij tot de bevinding gekomen dat de inkomsten van de toeslag staatsmiddelen vormden, aangezien de toeslag op het tarief was opgelegd middels een nationale wet en dus een heffing vormde; SEP was niet gemachtigd de opbrengsten van de toeslag te gebruiken voor andere doeleinden dan die welke in de wet zijn vastgesteld en deze middelen bleven dus onder staatscontrole - ter beschikking van de bevoegde nationale autoriteiten. Het Hof heeft geoordeeld dat die elementen voldoende zijn om te verklaren dat de betrokken middelen staatsmiddelen zijn. |
| --- | --- |

(130)

In zijn recente arrest in de zaak-Essent (47) biedt het Hof definitieve houvast op dat punt. In de zaak-Essent had Nederland een toeslag op het stroomtarief ingevoerd. Deze toeslag diende door de stroomverbruikers aan de netbeheerders te worden betaald, die de opbrengsten aan Samenwerkende ElektriciteitsProduktiebedrijven NV (hierna „SEP” genoemd) moesten overmaken. SEP beschikte over geen enkele discretionaire marge bij het beheer van de middelen en opereerde onder strikte controle van de overheid. Het Hof was daarbij tot de bevinding gekomen dat de inkomsten van de toeslag staatsmiddelen vormden, aangezien de toeslag op het tarief was opgelegd middels een nationale wet en dus een heffing vormde; SEP was niet gemachtigd de opbrengsten van de toeslag te gebruiken voor andere doeleinden dan die welke in de wet zijn vastgesteld en deze middelen bleven dus onder staatscontrole - ter beschikking van de bevoegde nationale autoriteiten. Het Hof heeft geoordeeld dat die elementen voldoende zijn om te verklaren dat de betrokken middelen staatsmiddelen zijn.

| (131) | De gelijkenissen met de onderhavige zaak liggen voor de hand. De toeslag op het tarief die moet dienen om de bestreden tarieven te financieren, is bij wet opgelegd, evenals in de zaak-Essent. Cassa Conguaglio vervult dezelfde rol als SEP, doordat zij de via de parafiscale heffing verzamelde middelen centraliseert en beheert, en aan dezelfde beperkingen is onderworpen, aangezien zij de opbrengsten van de toeslag niet mag gebruiken voor andere doeleinden dan die welke zijn vastgesteld in de wet (de financiering van de regeling gesubsidieerde tarieven). De staat is bij machte het gebruik van de middelen te controleren en te sturen: Cassa Conguaglio oefent haar boekhoudkundige opdracht uit op precieze instructie van AEEG, die handelt in het kader van haar wettelijke toezichtsbevoegdheid en/of op grond van nationale wetgeving. Bijgevolg blijven de door Cassa Conguaglio beheerde middelen steeds onder de controle van de overheid. |
| --- | --- |

(131)

De gelijkenissen met de onderhavige zaak liggen voor de hand. De toeslag op het tarief die moet dienen om de bestreden tarieven te financieren, is bij wet opgelegd, evenals in de zaak-Essent. Cassa Conguaglio vervult dezelfde rol als SEP, doordat zij de via de parafiscale heffing verzamelde middelen centraliseert en beheert, en aan dezelfde beperkingen is onderworpen, aangezien zij de opbrengsten van de toeslag niet mag gebruiken voor andere doeleinden dan die welke zijn vastgesteld in de wet (de financiering van de regeling gesubsidieerde tarieven). De staat is bij machte het gebruik van de middelen te controleren en te sturen: Cassa Conguaglio oefent haar boekhoudkundige opdracht uit op precieze instructie van AEEG, die handelt in het kader van haar wettelijke toezichtsbevoegdheid en/of op grond van nationale wetgeving. Bijgevolg blijven de door Cassa Conguaglio beheerde middelen steeds onder de controle van de overheid.

| (132) | Deze beoordeling is in lijn met de beoordeling die de Commissie heeft gemaakt in haar besluit betreffende de Italiaanse zaak van de gestrande kosten in de elektriciteitssector (48), waarin zij de door Cassa Conguaglio op rekening A6 beheerde middelen als overheidsmiddelen had aangemerkt. |
| --- | --- |

(132)

Deze beoordeling is in lijn met de beoordeling die de Commissie heeft gemaakt in haar besluit betreffende de Italiaanse zaak van de gestrande kosten in de elektriciteitssector (48), waarin zij de door Cassa Conguaglio op rekening A6 beheerde middelen als overheidsmiddelen had aangemerkt.

| (133) | Het feit dat bij de door Cassa Conguaglio beheerde middelen sprake is van staatsmiddelen, is onweerlegbaar bevestigd door het arrest van het Gerecht in de zaak-Iride (49). |
| --- | --- |

(133)

Het feit dat bij de door Cassa Conguaglio beheerde middelen sprake is van staatsmiddelen, is onweerlegbaar bevestigd door het arrest van het Gerecht in de zaak-Iride (49).

| (134) | Het Corte Suprema di Cassazione heeft reeds in zijn arrest nr. 11632/03 van 3 april 2003 geoordeeld dat Cassa Conguaglio geen van de Italiaanse staat onderscheiden rechtspersoonlijkheid heeft en dat de staat diende te worden beschouwd als de eigenaar van de aan Cassa Conguaglio overgemaakte bedragen, zelfs indien die bedragen afkomstig waren van particuliere subjecten en voor particuliere ondernemingen waren bestemd. In de zaak-Iride hadden de verzoeksters, Iride SpA en Iride Energie SpA, bij het Gerecht beroep ingesteld tegen een besluit van de Commissie, waarin de door Cassa Conguaglio op rekening A6 beheerde middelen als staatsmiddelen werden aangemerkt. De argumenten die verzoeksters hadden aangevoerd, liepen sterk gelijk. Verzoeksters betwistten het arrest van het Corte Suprema di Cassazione ten gronde en voerden aan dat de rol van Cassa Conguaglio die was van een gewone boekhoudkundige tussenpersoon tussen de heffingsplichtige particulieren-burgers en de subjecten voor wie de bedragen waren bestemd; Cassa Conguaglio kon in deze rol, zelfs niet voor een beperkte periode, van de gestorte bedragen gebruikmaken. De partijen voerden eveneens aan dat het arrest-Preussen-Elektra van toepassing was. |
| --- | --- |

(134)

Het Corte Suprema di Cassazione heeft reeds in zijn arrest nr. 11632/03 van 3 april 2003 geoordeeld dat Cassa Conguaglio geen van de Italiaanse staat onderscheiden rechtspersoonlijkheid heeft en dat de staat diende te worden beschouwd als de eigenaar van de aan Cassa Conguaglio overgemaakte bedragen, zelfs indien die bedragen afkomstig waren van particuliere subjecten en voor particuliere ondernemingen waren bestemd. In de zaak-Iride hadden de verzoeksters, Iride SpA en Iride Energie SpA, bij het Gerecht beroep ingesteld tegen een besluit van de Commissie, waarin de door Cassa Conguaglio op rekening A6 beheerde middelen als staatsmiddelen werden aangemerkt. De argumenten die verzoeksters hadden aangevoerd, liepen sterk gelijk. Verzoeksters betwistten het arrest van het Corte Suprema di Cassazione ten gronde en voerden aan dat de rol van Cassa Conguaglio die was van een gewone boekhoudkundige tussenpersoon tussen de heffingsplichtige particulieren-burgers en de subjecten voor wie de bedragen waren bestemd; Cassa Conguaglio kon in deze rol, zelfs niet voor een beperkte periode, van de gestorte bedragen gebruikmaken. De partijen voerden eveneens aan dat het arrest-Preussen-Elektra van toepassing was.

| (135) | Nadat het Gerecht had beklemtoond dat het niet bevoegd was de uitlegging van de Italiaanse wetgeving door het Corte Suprema di Cassazione ter discussie te stellen, bevestigde het dat de op rekening A6 van Cassa Conguaglio gestorte bedragen als staatsmiddelen dienen te worden aangemerkt, niet alleen omdat deze eigendom zijn van de staat, maar ook constant onder controle van de overheid staan (50). |
| --- | --- |

(135)

Nadat het Gerecht had beklemtoond dat het niet bevoegd was de uitlegging van de Italiaanse wetgeving door het Corte Suprema di Cassazione ter discussie te stellen, bevestigde het dat de op rekening A6 van Cassa Conguaglio gestorte bedragen als staatsmiddelen dienen te worden aangemerkt, niet alleen omdat deze eigendom zijn van de staat, maar ook constant onder controle van de overheid staan (50).

| (136) | Deze conclusie betreft rekening A6 van Cassa Conguaglio, waarmee de gestrande kosten van de elektriciteitssector worden gefinancierd. Toch is het logisch om deze conclusie ook uit te breiden tot tariefcomponent A4, waarmee het kwestieuze tarief wordt gefinancierd. Het arrest van het Corte Suprema di Cassazione was gebaseerd op een analyse van de rechtspersoonlijkheid van Cassa Conguaglio en de vaststelling dat de staat eigenaar is, geldt dus ook voor de bij Cassa Conguaglio gedeponeerde bedragen. Hetzelfde geldt ook voor de conclusie van het Gerecht dat de staat controle kan uitoefenen op de door Cassa Conguaglio beheerde middelen. Tussen rekening A6 en tariefcomponent A4 is er geen enkel verschil, afgezien van de bestemming van de middelen (voor A6 de gestrande kosten en voor A4 de gesubsidieerde tarieven). Bijgevolg dienen de van tariefcomponent A4 aan begunstigden op Sardinië overgedragen middelen evenzeer als staatsmiddelen te worden aangemerkt. |
| --- | --- |

(136)

Deze conclusie betreft rekening A6 van Cassa Conguaglio, waarmee de gestrande kosten van de elektriciteitssector worden gefinancierd. Toch is het logisch om deze conclusie ook uit te breiden tot tariefcomponent A4, waarmee het kwestieuze tarief wordt gefinancierd. Het arrest van het Corte Suprema di Cassazione was gebaseerd op een analyse van de rechtspersoonlijkheid van Cassa Conguaglio en de vaststelling dat de staat eigenaar is, geldt dus ook voor de bij Cassa Conguaglio gedeponeerde bedragen. Hetzelfde geldt ook voor de conclusie van het Gerecht dat de staat controle kan uitoefenen op de door Cassa Conguaglio beheerde middelen. Tussen rekening A6 en tariefcomponent A4 is er geen enkel verschil, afgezien van de bestemming van de middelen (voor A6 de gestrande kosten en voor A4 de gesubsidieerde tarieven). Bijgevolg dienen de van tariefcomponent A4 aan begunstigden op Sardinië overgedragen middelen evenzeer als staatsmiddelen te worden aangemerkt.

| (137) | De bestreden tarieven worden niet alleen uit staatsmiddelen gefinancierd, zij vallen ook aan de staat toe te rekenen (51), aangezien de rechtsgrondslag van de maatregel wordt gevormd door bepalingen in de nationale wetgeving en decreten, en in delibere van AEEG, die een overheidsinstantie is, bij de uitoefening van de haar toevertrouwde overheidstaken. |
| --- | --- |

(137)

De bestreden tarieven worden niet alleen uit staatsmiddelen gefinancierd, zij vallen ook aan de staat toe te rekenen (51), aangezien de rechtsgrondslag van de maatregel wordt gevormd door bepalingen in de nationale wetgeving en decreten, en in delibere van AEEG, die een overheidsinstantie is, bij de uitoefening van de haar toevertrouwde overheidstaken.

5.1.4.   Beïnvloeding van het handelsverkeer en verstoring van de mededinging

| (138) | Wat betreft de vraag of de maatregel het handelsverkeer in de Unie beïnvloedt - en dus de mededinging verstoort - staat het buiten kijf dat de betrokken markten (lood, zink, zilver, aluminium en chloor/soda) volledig voor concurrentie zijn opengesteld. Deze overweging zou op zich al moeten volstaan om te oordelen dat de tarieven het handelsverkeer in de Unie beïnvloeden. |
| --- | --- |

(138)

Wat betreft de vraag of de maatregel het handelsverkeer in de Unie beïnvloedt - en dus de mededinging verstoort - staat het buiten kijf dat de betrokken markten (lood, zink, zilver, aluminium en chloor/soda) volledig voor concurrentie zijn opengesteld. Deze overweging zou op zich al moeten volstaan om te oordelen dat de tarieven het handelsverkeer in de Unie beïnvloeden.

| (139) | Niettemin heeft de Commissie de door de begunstigden en door Italië ontwikkelde stelling onderzocht als zouden de tarieven in de sector van de metalen (dit argument is niet uitdrukkelijk aangevoerd voor de chloorsector) geen enkele invloed hebben op het handelsverkeer en de mededinging niet vervalsen, aangezien er geen daadwerkelijke handelsstromen tussen lidstaten bestaan; het zou ook weinig waarschijnlijk zijn dat dergelijke handelsstromen zouden gaan ontstaan en, gezien het bijzondere karakter van de betrokken sector, hebben de EU-concurrenten van de begunstigden niet te lijden van deze tarieven. |
| --- | --- |

(139)

Niettemin heeft de Commissie de door de begunstigden en door Italië ontwikkelde stelling onderzocht als zouden de tarieven in de sector van de metalen (dit argument is niet uitdrukkelijk aangevoerd voor de chloorsector) geen enkele invloed hebben op het handelsverkeer en de mededinging niet vervalsen, aangezien er geen daadwerkelijke handelsstromen tussen lidstaten bestaan; het zou ook weinig waarschijnlijk zijn dat dergelijke handelsstromen zouden gaan ontstaan en, gezien het bijzondere karakter van de betrokken sector, hebben de EU-concurrenten van de begunstigden niet te lijden van deze tarieven.

| (140) | Herhaald zij hier dat in de beschikkingspraktijk van de Commissie en in de rechtspraak van het Hof het ontbreken van daadwerkelijke handelsstromen nimmer is aanvaard als bewijs dat een steunmaatregel geen invloed heeft op het handelsverkeer in de Unie. Het Hof heeft steeds verklaard dat steun aan een onderneming het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden en de mededinging kan vervalsen, zelfs indien die onderneming niet zelf deelneemt aan het handelsverkeer in de Unie. Immers, wanneer een lidstaat steun toekent aan een onderneming, kan de binnenlandse productie in stand blijven of stijgen, met als gevolg dat de kansen van in andere lidstaten gevestigde ondernemingen om hun producten uit te voeren naar de markt van die lidstaat, afnemen (52). |
| --- | --- |

(140)

Herhaald zij hier dat in de beschikkingspraktijk van de Commissie en in de rechtspraak van het Hof het ontbreken van daadwerkelijke handelsstromen nimmer is aanvaard als bewijs dat een steunmaatregel geen invloed heeft op het handelsverkeer in de Unie. Het Hof heeft steeds verklaard dat steun aan een onderneming het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden en de mededinging kan vervalsen, zelfs indien die onderneming niet zelf deelneemt aan het handelsverkeer in de Unie. Immers, wanneer een lidstaat steun toekent aan een onderneming, kan de binnenlandse productie in stand blijven of stijgen, met als gevolg dat de kansen van in andere lidstaten gevestigde ondernemingen om hun producten uit te voeren naar de markt van die lidstaat, afnemen (52).

| (141) | Bovendien is een context die wordt gekenmerkt door een daling van de productie in de Unie en een stijging van import uit derde landen, met beperkte of geen handelsstromen tussen lidstaten, niet ongebruikelijk, ja zelfs typisch voor sectoren die met structurele moeilijkheden te kampen hebben en/of onder sterke concurrentiedruk staan. Dergelijke sectoren zijn bijzonder gevoelig voor maatregelen van lidstaten om de concurrentiepositie van hun nationale industrie te versterken. |
| --- | --- |

(141)

Bovendien is een context die wordt gekenmerkt door een daling van de productie in de Unie en een stijging van import uit derde landen, met beperkte of geen handelsstromen tussen lidstaten, niet ongebruikelijk, ja zelfs typisch voor sectoren die met structurele moeilijkheden te kampen hebben en/of onder sterke concurrentiedruk staan. Dergelijke sectoren zijn bijzonder gevoelig voor maatregelen van lidstaten om de concurrentiepositie van hun nationale industrie te versterken.

| (142) | Het feit dat de bescheiden Italiaanse productie van zink, lood en zilver de referentieprijs niet kan beïnvloeden, doet niet ter zake. Dat er voor deze productie een referentieprijs bestaat, die niet gemakkelijk beïnvloed wordt door de productievoorwaarden in één lidstaat, sluit niet uit dat er concurrentie speelt tussen ondernemingen binnen de EER en ondernemingen die deze metalen op de mondiale markt afzetten. Het is mogelijk dat de steun ten faveure van de Sardijnse begunstigden de mondiale prijzen voor hun producten niet kan doen dalen en concurrenten niet uit de markt kan drukken, terwijl andere EU-producenten toch in bedrijf kunnen blijven zolang zij er in slagen om met winst op de mondiale markt te verkopen. Niettemin zien die ondernemingen, dankzij de winst die zij in Italië met het gesubsidieerde tarief behalen, hun concurrentiepositie in algemene zin verbeterd. Zo kunnen bijvoorbeeld de gevormde kapitaalreserves worden gebruikt om concurrenten over te nemen en het eigen marktaandeel op te drijven. Dit argument is des te meer relevant wanneer in aanmerking wordt genomen dat een aantal van de begunstigde ondernemingen deel uitmaken van multinationale ondernemingen (53). |
| --- | --- |

(142)

Het feit dat de bescheiden Italiaanse productie van zink, lood en zilver de referentieprijs niet kan beïnvloeden, doet niet ter zake. Dat er voor deze productie een referentieprijs bestaat, die niet gemakkelijk beïnvloed wordt door de productievoorwaarden in één lidstaat, sluit niet uit dat er concurrentie speelt tussen ondernemingen binnen de EER en ondernemingen die deze metalen op de mondiale markt afzetten. Het is mogelijk dat de steun ten faveure van de Sardijnse begunstigden de mondiale prijzen voor hun producten niet kan doen dalen en concurrenten niet uit de markt kan drukken, terwijl andere EU-producenten toch in bedrijf kunnen blijven zolang zij er in slagen om met winst op de mondiale markt te verkopen. Niettemin zien die ondernemingen, dankzij de winst die zij in Italië met het gesubsidieerde tarief behalen, hun concurrentiepositie in algemene zin verbeterd. Zo kunnen bijvoorbeeld de gevormde kapitaalreserves worden gebruikt om concurrenten over te nemen en het eigen marktaandeel op te drijven. Dit argument is des te meer relevant wanneer in aanmerking wordt genomen dat een aantal van de begunstigde ondernemingen deel uitmaken van multinationale ondernemingen (53).

| (143) | Anders dan de begunstigden aanvoeren, kan het feit dat het in Italië in de betrokken sectoren betaalde tarief gelijkloopt met het gemiddelde stroomtarief voor concurrerende EU-producenten niet worden gezien als een bewijs dat de belangen van de overige producenten in de Unie door het Italiaanse tarief nièt zouden worden bedreigd. In het arrest in zaak C-372/97, Italië/Commissie, is duidelijk bepaald dat unilaterale maatregelen waarmee wordt geprobeerd de mededingingsvoorwaarden in een bepaalde economische sector aan te passen aan die welke in andere lidstaten heersen, het handelsverkeer beïnvloeden (en dus aan die maatregelen niet het karakter van steun ontnemen). Bovendien zouden sommige stroomleveringsovereenkomsten die in andere Europese landen functioneren, staatssteun kunnen inhouden, en de Commissie heeft ten aanzien van diverse van dit soort maatregelen een grondig onderzoek ingeleid (54). Ook al hebben Italië of Alcoa dit argument niet uitdrukkelijk bij hun verdediging aangevoerd, toch acht de Commissie het dienstig hier het bekende beginsel uit de rechtspraak te herhalen dat het feit dat er in bepaalde lidstaten onrechtmatige steun bestaat, zulks niet rechtvaardigt dat een andere lidstaat vergelijkbare maatregelen neemt. |
| --- | --- |

(143)

Anders dan de begunstigden aanvoeren, kan het feit dat het in Italië in de betrokken sectoren betaalde tarief gelijkloopt met het gemiddelde stroomtarief voor concurrerende EU-producenten niet worden gezien als een bewijs dat de belangen van de overige producenten in de Unie door het Italiaanse tarief nièt zouden worden bedreigd. In het arrest in zaak C-372/97, Italië/Commissie, is duidelijk bepaald dat unilaterale maatregelen waarmee wordt geprobeerd de mededingingsvoorwaarden in een bepaalde economische sector aan te passen aan die welke in andere lidstaten heersen, het handelsverkeer beïnvloeden (en dus aan die maatregelen niet het karakter van steun ontnemen). Bovendien zouden sommige stroomleveringsovereenkomsten die in andere Europese landen functioneren, staatssteun kunnen inhouden, en de Commissie heeft ten aanzien van diverse van dit soort maatregelen een grondig onderzoek ingeleid (54). Ook al hebben Italië of Alcoa dit argument niet uitdrukkelijk bij hun verdediging aangevoerd, toch acht de Commissie het dienstig hier het bekende beginsel uit de rechtspraak te herhalen dat het feit dat er in bepaalde lidstaten onrechtmatige steun bestaat, zulks niet rechtvaardigt dat een andere lidstaat vergelijkbare maatregelen neemt.

| (144) | Hoe dan ook, zijn de klachten van concurrenten van de begunstigden een aanwijzing dat de bestreden tarieven daadwerkelijk mededingingsbezwaren doen rijzen en het handelsverkeer binnen de Unie beïnvloeden. |
| --- | --- |

(144)

Hoe dan ook, zijn de klachten van concurrenten van de begunstigden een aanwijzing dat de bestreden tarieven daadwerkelijk mededingingsbezwaren doen rijzen en het handelsverkeer binnen de Unie beïnvloeden.

| (145) | Daarenboven heeft Italië de tarieven van 2004 niet aangemeld. Volgens vaste rechtspraak (55) is het zo dat „de Commissie, gezien het feit dat de steun niet was aangemeld, ook niet verplicht [was] aan te tonen, wat de werkelijke gevolgen ervan waren” voor de mededinging of het handelsverkeer tussen lidstaten. „Indien de Commissie in haar beschikking de werkelijke invloed van de reeds verleende steun zou moeten aantonen, zou dit er immers toe leiden, dat lidstaten die steun verlenen zonder zich te houden aan de in artikel 93, lid 3, van het [EG-]Verdrag neergelegde aanmeldingsplicht, worden bevoordeeld boven lidstaten die hun steunvoornemens wél aanmelden.” |
| --- | --- |

(145)

Daarenboven heeft Italië de tarieven van 2004 niet aangemeld. Volgens vaste rechtspraak (55) is het zo dat „de Commissie, gezien het feit dat de steun niet was aangemeld, ook niet verplicht [was] aan te tonen, wat de werkelijke gevolgen ervan waren” voor de mededinging of het handelsverkeer tussen lidstaten. „Indien de Commissie in haar beschikking de werkelijke invloed van de reeds verleende steun zou moeten aantonen, zou dit er immers toe leiden, dat lidstaten die steun verlenen zonder zich te houden aan de in artikel 93, lid 3, van het [EG-]Verdrag neergelegde aanmeldingsplicht, worden bevoordeeld boven lidstaten die hun steunvoornemens wél aanmelden.”

| (146) | Bijgevolg dient te worden geconcludeerd dat de betreffende gesubsidieerde stroomtarieven de concurrentiepositie van de begunstigde ondernemingen kan verbeteren ten opzichte van concurrenten in de Unie. Volgens vaste rechtspraak (56) moet, onder die omstandigheden, het handelsverkeer tussen lidstaten worden geacht door de steun te worden beïnvloed en de mededinging daardoor vervalst. |
| --- | --- |

(146)

Bijgevolg dient te worden geconcludeerd dat de betreffende gesubsidieerde stroomtarieven de concurrentiepositie van de begunstigde ondernemingen kan verbeteren ten opzichte van concurrenten in de Unie. Volgens vaste rechtspraak (56) moet, onder die omstandigheden, het handelsverkeer tussen lidstaten worden geacht door de steun te worden beïnvloed en de mededinging daardoor vervalst.

5.1.5.   Conclusies ten aanzien van de aanwezigheid van steun

| (147) | In het licht van het voorgaande is de Commissie tot de bevinding gekomen dat de bestreden tarieven van 2004 en 2005 staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, VWEU vormen en dat deze alleen kunnen worden goedgekeurd indien zij in aanmerking komen voor een van de afwijkingen van het Verdrag. Deze conclusie is in lijn met de conclusie in de zaak-Alcoa, die nagenoeg identieke tarieven betrof. |
| --- | --- |

(147)

In het licht van het voorgaande is de Commissie tot de bevinding gekomen dat de bestreden tarieven van 2004 en 2005 staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, VWEU vormen en dat deze alleen kunnen worden goedgekeurd indien zij in aanmerking komen voor een van de afwijkingen van het Verdrag. Deze conclusie is in lijn met de conclusie in de zaak-Alcoa, die nagenoeg identieke tarieven betrof.

5.2.   Is de maatregel aan te merken als nieuwe of als bestaande steun?

| (148) | Van de situaties waarin een maatregel bestaande steun vormt, wordt een uitputtende opsomming gegeven in artikel 1 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (57). |
| --- | --- |

(148)

Van de situaties waarin een maatregel bestaande steun vormt, wordt een uitputtende opsomming gegeven in artikel 1 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (57).

| (149) | Het staat buiten kijf dat de betrokken maatregel niet ten uitvoer is gelegd vóór de toetreding van Italië tot de Europese Unie (punt i) van genoemd artikel), en dat deze evenmin als zijnde goedgekeurd kan worden aangemerkt omdat de Commissie geen besluit heeft genomen binnen de voor de procedure vastgestelde termijn (punt iii)), noch dat deze als bestaande steun kan worden aangemerkt omdat de verjaringstermijn is verstreken (punt iv)). Evenmin gaat het om maatregelen die steun zijn geworden door de ontwikkeling van de eengemaakte markt, zonder dat de betrokken lidstaat er wijzingen in heeft aangebracht (punt b), onder v), eerste volzin). |
| --- | --- |

(149)

Het staat buiten kijf dat de betrokken maatregel niet ten uitvoer is gelegd vóór de toetreding van Italië tot de Europese Unie (punt i) van genoemd artikel), en dat deze evenmin als zijnde goedgekeurd kan worden aangemerkt omdat de Commissie geen besluit heeft genomen binnen de voor de procedure vastgestelde termijn (punt iii)), noch dat deze als bestaande steun kan worden aangemerkt omdat de verjaringstermijn is verstreken (punt iv)). Evenmin gaat het om maatregelen die steun zijn geworden door de ontwikkeling van de eengemaakte markt, zonder dat de betrokken lidstaat er wijzingen in heeft aangebracht (punt b), onder v), eerste volzin).

| (150) | In het licht van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat de betrokken tarieven nieuwe steun vormen. |
| --- | --- |

(150)

In het licht van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat de betrokken tarieven nieuwe steun vormen.

5.3.   Rechtmatigheid van de steun

| (151) | Volgens artikel 108, lid 3, VWEU brengen de lidstaten de Commissie tijdig van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen op de hoogte en kunnen de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering wordt gebracht voordat er een eindbesluit is vastgesteld. |
| --- | --- |

(151)

Volgens artikel 108, lid 3, VWEU brengen de lidstaten de Commissie tijdig van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen op de hoogte en kunnen de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering wordt gebracht voordat er een eindbesluit is vastgesteld.

| (152) | Aangezien Italië artikel 1 van het decreet van 2004 niet heeft aangemeld, vormen de tarieven van 2004 onrechtmatige steun. |
| --- | --- |

(152)

Aangezien Italië artikel 1 van het decreet van 2004 niet heeft aangemeld, vormen de tarieven van 2004 onrechtmatige steun.

| (153) | Daarentegen heeft Italië artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 wel aangemeld en heeft het deze maatregel niet ten uitvoer gelegd. Bijgevolg is het, op dat punt, zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 108, lid 3, VWEU nagekomen. |
| --- | --- |

(153)

Daarentegen heeft Italië artikel 11, lid 12, van wet nr. 80/2005 wel aangemeld en heeft het deze maatregel niet ten uitvoer gelegd. Bijgevolg is het, op dat punt, zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 108, lid 3, VWEU nagekomen.

6.   DE VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

| (154) | In afwijking van het algemene verbod op staatssteun van artikel 107, lid 1, VWEU kan steun verenigbaar worden verklaard indien deze in aanmerking komt voor een van de in dat Verdrag genoemde afwijkingen. |
| --- | --- |

(154)

In afwijking van het algemene verbod op staatssteun van artikel 107, lid 1, VWEU kan steun verenigbaar worden verklaard indien deze in aanmerking komt voor een van de in dat Verdrag genoemde afwijkingen.

| (155) | De tarieven van 2004 en 2005 vormen exploitatiesteun. De stelling van Italië als zouden de tarieven van 2005 niet als exploitatiesteun mogen worden beschouwd omdat zij deel uitmaken van een strategie voor regionale ondersteuning en afhankelijk zijn gesteld van productieve investeringen, dient te worden afgewezen. Ondanks het feit dat in het Protocollo d'intensa was bepaald dat de begunstigden bepaalde investeringen zouden doen, wordt het in de gesubsidieerde tarieven van 2005 vervatte steunbestanddeel niet berekend in verhouding tot de in aanmerking komende kosten, noch geldt daarvoor een maximum steunintensiteit. Evenmin zijn er elementen om aan te nemen dat de maatregel in overeenstemming is met de criteria die zijn bepaald voor investeringssteun, of dat de steun evenredig is. Integendeel, de maatregel is duidelijk gekoppeld aan het stroomverbruik en is bedoeld voor het verlichten van de kosten van de stroomlevering, die exploitatiekosten zijn die de begunstigde ondernemingen moeten maken. Bijgevolg kan het niet om investeringssteun gaan. |
| --- | --- |

(155)

De tarieven van 2004 en 2005 vormen exploitatiesteun. De stelling van Italië als zouden de tarieven van 2005 niet als exploitatiesteun mogen worden beschouwd omdat zij deel uitmaken van een strategie voor regionale ondersteuning en afhankelijk zijn gesteld van productieve investeringen, dient te worden afgewezen. Ondanks het feit dat in het Protocollo d'intensa was bepaald dat de begunstigden bepaalde investeringen zouden doen, wordt het in de gesubsidieerde tarieven van 2005 vervatte steunbestanddeel niet berekend in verhouding tot de in aanmerking komende kosten, noch geldt daarvoor een maximum steunintensiteit. Evenmin zijn er elementen om aan te nemen dat de maatregel in overeenstemming is met de criteria die zijn bepaald voor investeringssteun, of dat de steun evenredig is. Integendeel, de maatregel is duidelijk gekoppeld aan het stroomverbruik en is bedoeld voor het verlichten van de kosten van de stroomlevering, die exploitatiekosten zijn die de begunstigde ondernemingen moeten maken. Bijgevolg kan het niet om investeringssteun gaan.

| (156) | Exploitatiesteun is in beginsel onverenigbaar met de interne markt. In zaak C-86/89, Italië/Commissie, heeft het Hof van Justitie verklaard „dat de betrokken steun, waaraan geen specifieke voorwaarden waren verbonden en die uitsluitend naar gelang van de gebruikte hoeveelheden werd verleend, als een vorm van steun voor de bedrijfsvoering moet worden beschouwd en aldus de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, zodanig verandert, dat het gemeenschappelijk belang erdoor wordt geschaad” (58). |
| --- | --- |

(156)

Exploitatiesteun is in beginsel onverenigbaar met de interne markt. In zaak C-86/89, Italië/Commissie, heeft het Hof van Justitie verklaard „dat de betrokken steun, waaraan geen specifieke voorwaarden waren verbonden en die uitsluitend naar gelang van de gebruikte hoeveelheden werd verleend, als een vorm van steun voor de bedrijfsvoering moet worden beschouwd en aldus de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, zodanig verandert, dat het gemeenschappelijk belang erdoor wordt geschaad” (58).

| (157) | In het arrest-Siemens/Commissie heeft het Gerecht het beginsel herhaald dat „bedrijfssteun, dit wil zeggen steun waardoor een onderneming wordt bevrijd van de kosten die zij in het kader van haar gewone bedrijfsvoering of van haar normale werkzaamheden normaliter zelf zou moeten dragen, in beginsel niet binnen de werkingssfeer van voormeld artikel 92, lid 3, [thans artikel 107, lid 3, VWEU] valt [...]. Volgens de rechtspraak vervalsen dergelijke steunmaatregelen namelijk in beginsel de mededingingsvoorwaarden in de sectoren waarin zij worden toegekend, terwijl zij anderzijds wegens hun aard niet geschikt zijn om een van de in voormelde afwijkingsbepalingen genoemde doelstellingen te verwezenlijken”. |
| --- | --- |

(157)

In het arrest-Siemens/Commissie heeft het Gerecht het beginsel herhaald dat „bedrijfssteun, dit wil zeggen steun waardoor een onderneming wordt bevrijd van de kosten die zij in het kader van haar gewone bedrijfsvoering of van haar normale werkzaamheden normaliter zelf zou moeten dragen, in beginsel niet binnen de werkingssfeer van voormeld artikel 92, lid 3, [thans artikel 107, lid 3, VWEU] valt [...]. Volgens de rechtspraak vervalsen dergelijke steunmaatregelen namelijk in beginsel de mededingingsvoorwaarden in de sectoren waarin zij worden toegekend, terwijl zij anderzijds wegens hun aard niet geschikt zijn om een van de in voormelde afwijkingsbepalingen genoemde doelstellingen te verwezenlijken”.

| (158) | Toch kunnen er zich welomschreven situaties voordoen waarin wel exploitatiesteun kan worden verleend. Met name kan op grond van het milieusteunkader (59) exploitatiesteun ten behoeve van een milieudoelstelling worden verleend. Ook kan in steungebieden exploitatiesteun, bij wijze van uitzondering, als regionale steun worden goedgekeurd. De Commissie is nagegaan of de bestreden tarieven in een van deze bovenstaande categorieën kunnen worden ondergebracht. |
| --- | --- |

(158)

Toch kunnen er zich welomschreven situaties voordoen waarin wel exploitatiesteun kan worden verleend. Met name kan op grond van het milieusteunkader (59) exploitatiesteun ten behoeve van een milieudoelstelling worden verleend. Ook kan in steungebieden exploitatiesteun, bij wijze van uitzondering, als regionale steun worden goedgekeurd. De Commissie is nagegaan of de bestreden tarieven in een van deze bovenstaande categorieën kunnen worden ondergebracht.

| (159) | De Commissie tekent aan dat de tarieven niet kunnen worden goedgekeurd als milieusteun, omdat met die tarieven geen milieudoelstelling wordt nagestreefd. |
| --- | --- |

(159)

De Commissie tekent aan dat de tarieven niet kunnen worden goedgekeurd als milieusteun, omdat met die tarieven geen milieudoelstelling wordt nagestreefd.

6.1.   Verenigbaarheid met de richtsnoeren regionale steun van 1998

| (160) | In uitzonderlijke gevallen kan exploitatiesteun worden verleend in steungebieden ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU. De regio Sardinië kwam tot eind 2006 voor deze afwijking in aanmerking. Bijgevolg heeft de Commissie onderzocht of in deze periode de tarieven van 2004 en 2005 konden worden goedgekeurd op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen van 1998. |
| --- | --- |

(160)

In uitzonderlijke gevallen kan exploitatiesteun worden verleend in steungebieden ex artikel 107, lid 3, onder a), VWEU. De regio Sardinië kwam tot eind 2006 voor deze afwijking in aanmerking. Bijgevolg heeft de Commissie onderzocht of in deze periode de tarieven van 2004 en 2005 konden worden goedgekeurd op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen van 1998.

| (161) | Volgens punt 4.15 van die richtsnoeren kan, bij wijze van uitzondering, exploitatiesteun worden verleend mits i) deze door de bijdrage aan de regionale ontwikkeling en de aard ervan gerechtvaardigd is, en ii) de hoogte ervan in verhouding staat tot de te verhelpen handicaps. De lidstaten moeten het bestaan van die handicaps aantonen en de omvang ervan meten. Voorts moet exploitatiesteun, overeenkomstig punt 4.17 van genoemde richtsnoeren, van tijdelijke aard zijn en geleidelijk afnemen. |
| --- | --- |

(161)

Volgens punt 4.15 van die richtsnoeren kan, bij wijze van uitzondering, exploitatiesteun worden verleend mits i) deze door de bijdrage aan de regionale ontwikkeling en de aard ervan gerechtvaardigd is, en ii) de hoogte ervan in verhouding staat tot de te verhelpen handicaps. De lidstaten moeten het bestaan van die handicaps aantonen en de omvang ervan meten. Voorts moet exploitatiesteun, overeenkomstig punt 4.17 van genoemde richtsnoeren, van tijdelijke aard zijn en geleidelijk afnemen.

| (162) | Volgens punt 2 van de richtsnoeren regionale steunmaatregelen „[kan, respectievelijk kunnen] [e]en individuele ad-hocsteunmaatregel ten gunste van één enkele onderneming of steunmaatregelen ten behoeve van slechts één enkele economische sector op de mededinging in de betrokken markt een aanzienlijke invloed hebben, terwijl het gevaar bestaat dat het effect ervan voor de regionale ontwikkeling te beperkt blijft. [...] Derhalve zullen de desbetreffende afwijkingen in beginsel alleen worden toegestaan voor verscheidene sectoren bestrijkende steunregelingen waarop in een gegeven regio alle ondernemingen in de betrokken sectoren een beroep kunnen doen”. Een stroomtarief dat selectief aan individuele ondernemingen uit bepaalde sectoren wordt toegestaan, is niet in overeenstemming met het opzet van regionale steun, die multisectoraal dient te zijn. Aangezien er evenwel geen absoluut verbod op regionale ad-hocsteun is, heeft de Commissie onderzocht of uitzonderlijke omstandigheden de toekenning van het tarief zouden rechtvaardigen. |
| --- | --- |

(162)

Volgens punt 2 van de richtsnoeren regionale steunmaatregelen „[kan, respectievelijk kunnen] [e]en individuele ad-hocsteunmaatregel ten gunste van één enkele onderneming of steunmaatregelen ten behoeve van slechts één enkele economische sector op de mededinging in de betrokken markt een aanzienlijke invloed hebben, terwijl het gevaar bestaat dat het effect ervan voor de regionale ontwikkeling te beperkt blijft. [...] Derhalve zullen de desbetreffende afwijkingen in beginsel alleen worden toegestaan voor verscheidene sectoren bestrijkende steunregelingen waarop in een gegeven regio alle ondernemingen in de betrokken sectoren een beroep kunnen doen”. Een stroomtarief dat selectief aan individuele ondernemingen uit bepaalde sectoren wordt toegestaan, is niet in overeenstemming met het opzet van regionale steun, die multisectoraal dient te zijn. Aangezien er evenwel geen absoluut verbod op regionale ad-hocsteun is, heeft de Commissie onderzocht of uitzonderlijke omstandigheden de toekenning van het tarief zouden rechtvaardigen.

| (163) | Met name heeft de Commissie de imperfecties op de Sardijnse stroommarkt, zoals Italië en de begunstigden die met bewijsstukken hebben gestaafd, onderzocht, ten einde na te gaan of hier sprake kon zijn van een regionale handicap. |
| --- | --- |

(163)

Met name heeft de Commissie de imperfecties op de Sardijnse stroommarkt, zoals Italië en de begunstigden die met bewijsstukken hebben gestaafd, onderzocht, ten einde na te gaan of hier sprake kon zijn van een regionale handicap.

6.1.1.   De Sardijnse stroommarkt binnen de Italiaanse context

| (164) | De Italiaanse stroommarkt is over het algemeen sterk geconcentreerd, zij het minder in de zone-Noord. De dominante exploitant in alle zones is de voormalige monopolist ENEL, behalve op Sardinië waar deze een duopolie heeft met E.ON. ENEL beschikt over aanzienlijke marktmacht en heeft, blijkens de vaststellingen van de Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (de Italiaanse mededingingsautoriteit), bij herhaling van deze marktmacht misbruik gemaakt. De stroomtarieven in Italië liggen over het algemeen hoog, door een productiemix die grotendeels op fossiele brandstoffen is gebaseerd (in hoofdzaak gas), door het ontbreken van nucleaire capaciteit en door congestie op de verbindingen met de rest van Europa. |
| --- | --- |

(164)

De Italiaanse stroommarkt is over het algemeen sterk geconcentreerd, zij het minder in de zone-Noord. De dominante exploitant in alle zones is de voormalige monopolist ENEL, behalve op Sardinië waar deze een duopolie heeft met E.ON. ENEL beschikt over aanzienlijke marktmacht en heeft, blijkens de vaststellingen van de Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (de Italiaanse mededingingsautoriteit), bij herhaling van deze marktmacht misbruik gemaakt. De stroomtarieven in Italië liggen over het algemeen hoog, door een productiemix die grotendeels op fossiele brandstoffen is gebaseerd (in hoofdzaak gas), door het ontbreken van nucleaire capaciteit en door congestie op de verbindingen met de rest van Europa.

| (165) | Op Sardinië, goed voor 4,1 % van het geïnstalleerde vermogen in Italië (60), wordt de stroom in hoofdzaak opgewekt in thermo-elektrische centrales die op fossiele brandstoffen werken (steenkool, stookolie, teer afkomstig van het raffinageproces). Het eiland beschikt niet over infrastructuur voor de distributie van aardgas. |
| --- | --- |

(165)

Op Sardinië, goed voor 4,1 % van het geïnstalleerde vermogen in Italië (60), wordt de stroom in hoofdzaak opgewekt in thermo-elektrische centrales die op fossiele brandstoffen werken (steenkool, stookolie, teer afkomstig van het raffinageproces). Het eiland beschikt niet over infrastructuur voor de distributie van aardgas.

| (166) | Sardinië wordt geconfronteerd met een situatie van overtollige productiecapaciteit, vooral in het segment met hoge kosten (centrales op stookolie), als gevolg van - nooit uitgevoerde - regeringsplannen om de Italiaanse zware industrie op het eiland te concentreren. Een en ander heeft geleid tot overinvesteringen door ENEL in centrales voor stroomproductie. Deze centrales zijn niet alleen structureel duurder, maar raken technologisch ook snel verouderd. In de hier te onderzoeken periode is de uitvoer van Sardijnse stroom naar het vasteland beperkt door geringe capaciteit van de interconnector (61), die met congestie te kampen heeft. |
| --- | --- |

(166)

Sardinië wordt geconfronteerd met een situatie van overtollige productiecapaciteit, vooral in het segment met hoge kosten (centrales op stookolie), als gevolg van - nooit uitgevoerde - regeringsplannen om de Italiaanse zware industrie op het eiland te concentreren. Een en ander heeft geleid tot overinvesteringen door ENEL in centrales voor stroomproductie. Deze centrales zijn niet alleen structureel duurder, maar raken technologisch ook snel verouderd. In de hier te onderzoeken periode is de uitvoer van Sardijnse stroom naar het vasteland beperkt door geringe capaciteit van de interconnector (61), die met congestie te kampen heeft.

| (167) | Twee stroombedrijven (ENEL en E.ON) hebben samen een marktaandeel van 95 % van de markt voor stroomlevering op Sardinië (ongeveer 58 % voor E.ON en 42 % voor ENEL). Volgens het sectorale onderzoek naar de toestand van de concurrentie in de elektriciteitssector (62) kan Sardinië, uit mededingingsoogpunt, worden beschouwd als een duopolie met een collectieve machtspositie. De markt is sterk geconcentreerd, ook al behoort de concentratiegraad niet tot de hoogste in Italië (63). Aangezien E.ON en ENEL over bijna alle mid-merit- en piekcentrales zeggenschap hebben, bepalen zij het tarief voor nagenoeg alle tijdstippen van de dag. Toch lijkt de situatie op Sardinië minder kritiek te zien dan in het zuiden van Italië (64), waar ENEL het tarief bepaalt tijdens àlle tijdstippen van de dag. |
| --- | --- |

(167)

Twee stroombedrijven (ENEL en E.ON) hebben samen een marktaandeel van 95 % van de markt voor stroomlevering op Sardinië (ongeveer 58 % voor E.ON en 42 % voor ENEL). Volgens het sectorale onderzoek naar de toestand van de concurrentie in de elektriciteitssector (62) kan Sardinië, uit mededingingsoogpunt, worden beschouwd als een duopolie met een collectieve machtspositie. De markt is sterk geconcentreerd, ook al behoort de concentratiegraad niet tot de hoogste in Italië (63). Aangezien E.ON en ENEL over bijna alle mid-merit- en piekcentrales zeggenschap hebben, bepalen zij het tarief voor nagenoeg alle tijdstippen van de dag. Toch lijkt de situatie op Sardinië minder kritiek te zien dan in het zuiden van Italië (64), waar ENEL het tarief bepaalt tijdens àlle tijdstippen van de dag.

| (168) | Het wholesalestroomtarief in Italië behoort tot de hoogste in Europa (65) en de tarieven op Sardinië behoren tot de hoogste in Italië. In 2007 bedroeg het nationale eenheidstarief (Prezzo unico nazionale — PUN) 70,99 EUR/MWh, terwijl het gemiddelde tarief in de zone Sardinië 75 EUR/MWh bedroeg, tegenover 80 EUR/MWh in 2006 (66). In 2008 en 2009 zette de stijging van het gemiddelde tarief in de zone Sardinië door. In de eerste jaarhelft 2009 bleken de tarieven op Sardinië steeds boven het landelijke gemiddelde uit te komen (met een gemiddeld tarief van 106,60 EUR/MWh tegenover een PUN-tarief van 60,50 EUR/MWh). |
| --- | --- |

(168)

Het wholesalestroomtarief in Italië behoort tot de hoogste in Europa (65) en de tarieven op Sardinië behoren tot de hoogste in Italië. In 2007 bedroeg het nationale eenheidstarief (Prezzo unico nazionale — PUN) 70,99 EUR/MWh, terwijl het gemiddelde tarief in de zone Sardinië 75 EUR/MWh bedroeg, tegenover 80 EUR/MWh in 2006 (66). In 2008 en 2009 zette de stijging van het gemiddelde tarief in de zone Sardinië door. In de eerste jaarhelft 2009 bleken de tarieven op Sardinië steeds boven het landelijke gemiddelde uit te komen (met een gemiddeld tarief van 106,60 EUR/MWh tegenover een PUN-tarief van 60,50 EUR/MWh).

| (169) | De Sardijnse tarieven die de begunstigden van de tarieven in 2004-2005 betaalden (op basis van bilaterale contracten) lagen tussen 60 en 65 EUR/MWh. Het is niet mogelijk deze tarieven te vergelijken met de tarieven die op het Italiaanse vasteland gelden, omdat de Commissie niet beschikt over de betreffende gegevens (die Italië zegt niet te kunnen verschaffen — cf. overweging 92). Op basis echter van een analyse van de algemene tariefontwikkelingen, die al met al representatief kunnen zijn voor de ontwikkelingen van de tarieven in bilaterale contracten, lijkt te mogen worden aangenomen dat, in de onderzochte periode, de energie-intensieve bedrijven op Sardinië een tarief betaalden dat hoger lag dan de tarieven op het Italiaanse vasteland. |
| --- | --- |

(169)

De Sardijnse tarieven die de begunstigden van de tarieven in 2004-2005 betaalden (op basis van bilaterale contracten) lagen tussen 60 en 65 EUR/MWh. Het is niet mogelijk deze tarieven te vergelijken met de tarieven die op het Italiaanse vasteland gelden, omdat de Commissie niet beschikt over de betreffende gegevens (die Italië zegt niet te kunnen verschaffen — cf. overweging 92). Op basis echter van een analyse van de algemene tariefontwikkelingen, die al met al representatief kunnen zijn voor de ontwikkelingen van de tarieven in bilaterale contracten, lijkt te mogen worden aangenomen dat, in de onderzochte periode, de energie-intensieve bedrijven op Sardinië een tarief betaalden dat hoger lag dan de tarieven op het Italiaanse vasteland.

| (170) | Geconcludeerd dient te worden dat de stroommarkt op Sardinië met een reeks problemen te kampen heeft zoals hoge tarieven, een sterk geconcentreerde markt, markmacht van dominante spelers, een overschot aan productiecapaciteit in het segment met hoge kosten, de relatieve ondoelmatigheid van de stroomcentrales die technologisch achterhaald geraken, het ontbreken van toegang tot aardgasinfrastructuur, en een tekort aan interconnectie. Deze problemen zouden zich kunnen vertalen in hogere stroomtarieven voor de eindverbruikers, daaronder begrepen de energie-intensievere verbruikers. |
| --- | --- |

(170)

Geconcludeerd dient te worden dat de stroommarkt op Sardinië met een reeks problemen te kampen heeft zoals hoge tarieven, een sterk geconcentreerde markt, markmacht van dominante spelers, een overschot aan productiecapaciteit in het segment met hoge kosten, de relatieve ondoelmatigheid van de stroomcentrales die technologisch achterhaald geraken, het ontbreken van toegang tot aardgasinfrastructuur, en een tekort aan interconnectie. Deze problemen zouden zich kunnen vertalen in hogere stroomtarieven voor de eindverbruikers, daaronder begrepen de energie-intensievere verbruikers.

6.1.2.   Het bestaan van een regionale handicap

| (171) | De eerste vraag die dient te worden beantwoord, is of deze problemen een regionale handicap vormen - of zij dus ernstige invloed hebben op de economische ontwikkeling van Sardinië. In de zaak van steunmaatregel C 34/02 (67) heeft de Commissie niet de hypothese aanvaard als zou het ontbreken van interconnectie voor energiebronnen een handicap zijn. Het is inderdaad zo dat het mkb minder te lijden heeft van hoge energieprijzen dan grote energie-intensieve bedrijfstakken, ondanks het feit dat de belangen van één sector niet automatisch samenvallen met de belangen van een regio. De Commissie is van oordeel dat de regionale handicap als gevolg van de situatie op de Sardijnse stroommarkt niet afdoende door Italië is aangetoond. |
| --- | --- |

(171)

De eerste vraag die dient te worden beantwoord, is of deze problemen een regionale handicap vormen - of zij dus ernstige invloed hebben op de economische ontwikkeling van Sardinië. In de zaak van steunmaatregel C 34/02 (67) heeft de Commissie niet de hypothese aanvaard als zou het ontbreken van interconnectie voor energiebronnen een handicap zijn. Het is inderdaad zo dat het mkb minder te lijden heeft van hoge energieprijzen dan grote energie-intensieve bedrijfstakken, ondanks het feit dat de belangen van één sector niet automatisch samenvallen met de belangen van een regio. De Commissie is van oordeel dat de regionale handicap als gevolg van de situatie op de Sardijnse stroommarkt niet afdoende door Italië is aangetoond.

| (172) | Maar ook in de aanname dat er sprake is van een regionale handicap, dienen de criteria van de richtsnoeren regionale steun in acht te worden genomen. Daarom is de Commissie nagegaan of deze criteria in acht zijn genomen. |
| --- | --- |

(172)

Maar ook in de aanname dat er sprake is van een regionale handicap, dienen de criteria van de richtsnoeren regionale steun in acht te worden genomen. Daarom is de Commissie nagegaan of deze criteria in acht zijn genomen.

6.1.3.   Bijdrage aan de regionale ontwikkeling

| (173) | De steun dient duurzaam tot de regionale ontwikkeling bij te dragen en evenredig te zijn aan de handicaps die deze zoekt aan te pakken. Exploitatiesteun in een steungebied kan dus niet worden goedgekeurd op basis van moeilijkheden in een sector, maar het bewijs dient te worden geleverd dat deze steun duurzaam bijdraagt aan de regionale ontwikkeling. In de hier te onderzoeken zaak lijkt dit weinig waarschijnlijk. Ook in de aanname dat het behoud van bepaalde industriële productielocaties op het eiland bijdraagt aan de werkgelegenheid en de instandhouding van een industriële basis op het eiland, zouden dergelijke effecten niet aanhouden. Indien de hoge kostprijs van stroom, zoals Italië beweert, een structureel probleem zou vormen op Sardinië, zouden de problemen die energie-intensieve bedrijfstakken ondervinden, aan het licht moeten komen zodra er een eind komt aan de tariefregeling. |
| --- | --- |

(173)

De steun dient duurzaam tot de regionale ontwikkeling bij te dragen en evenredig te zijn aan de handicaps die deze zoekt aan te pakken. Exploitatiesteun in een steungebied kan dus niet worden goedgekeurd op basis van moeilijkheden in een sector, maar het bewijs dient te worden geleverd dat deze steun duurzaam bijdraagt aan de regionale ontwikkeling. In de hier te onderzoeken zaak lijkt dit weinig waarschijnlijk. Ook in de aanname dat het behoud van bepaalde industriële productielocaties op het eiland bijdraagt aan de werkgelegenheid en de instandhouding van een industriële basis op het eiland, zouden dergelijke effecten niet aanhouden. Indien de hoge kostprijs van stroom, zoals Italië beweert, een structureel probleem zou vormen op Sardinië, zouden de problemen die energie-intensieve bedrijfstakken ondervinden, aan het licht moeten komen zodra er een eind komt aan de tariefregeling.

| (174) | De Italiaanse autoriteiten presenteren de tarieven als een tijdelijke maatregel, die zou moeten blijven doorlopen totdat in 2010 de thans in uitvoering zijnde infrastructuurprojecten met betrekking de stroomproductie en de interconnectie (de GALSI-gasleiding en de onderzeese SAPEI-kabel) zijn voltooid (68). De stelling van Italië is dat een betere interconnectie de tarieven voor deze ondernemingen zal doen dalen. De Commissie is van oordeel dat het, ook al kan nieuwe infrastructuur de tariefverschillen tussen Sardinië en het vasteland verminderen of wegvlakken, hoogst onwaarschijnlijk is dat dit soort projecten de stroomtarieven kan halveren zodat deze worden teruggebracht tot het peil dat nodig is om deze industriële activiteiten op lange termijn rendabel te maken. |
| --- | --- |

(174)

De Italiaanse autoriteiten presenteren de tarieven als een tijdelijke maatregel, die zou moeten blijven doorlopen totdat in 2010 de thans in uitvoering zijnde infrastructuurprojecten met betrekking de stroomproductie en de interconnectie (de GALSI-gasleiding en de onderzeese SAPEI-kabel) zijn voltooid (68). De stelling van Italië is dat een betere interconnectie de tarieven voor deze ondernemingen zal doen dalen. De Commissie is van oordeel dat het, ook al kan nieuwe infrastructuur de tariefverschillen tussen Sardinië en het vasteland verminderen of wegvlakken, hoogst onwaarschijnlijk is dat dit soort projecten de stroomtarieven kan halveren zodat deze worden teruggebracht tot het peil dat nodig is om deze industriële activiteiten op lange termijn rendabel te maken.

| (175) | Voorts tekent de Commissie aan dat het feit dat er een bijdrage van de staat is om de stroomkosten van grootverbruikers te drukken, de stroomleveranciers niet aanmoedigt hun tarieven te verlagen om geen grote afnemers te verliezen of een verslechtering van hun kostenstructuur te beletten. De subsidie versterkt juist de prikkel voor de stroomleveranciers om hun marktmacht te gebruiken. Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat, zelfs in de aanname dat de energie-intensieve ondernemingen in een situatie van overcapaciteit normaal gesproken een concurrerend tarief zouden moeten kunnen krijgen - tenzij de stroomleveranciers (die, volgens Italië en de belanghebbenden, er belang kunnen bij hebben de tarieven hoog te houden) over marktmacht beschikken -, het gesubsidieerde tarief niet het geschikte instrument is om die marktmacht in te perken. |
| --- | --- |

(175)

Voorts tekent de Commissie aan dat het feit dat er een bijdrage van de staat is om de stroomkosten van grootverbruikers te drukken, de stroomleveranciers niet aanmoedigt hun tarieven te verlagen om geen grote afnemers te verliezen of een verslechtering van hun kostenstructuur te beletten. De subsidie versterkt juist de prikkel voor de stroomleveranciers om hun marktmacht te gebruiken. Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat, zelfs in de aanname dat de energie-intensieve ondernemingen in een situatie van overcapaciteit normaal gesproken een concurrerend tarief zouden moeten kunnen krijgen - tenzij de stroomleveranciers (die, volgens Italië en de belanghebbenden, er belang kunnen bij hebben de tarieven hoog te houden) over marktmacht beschikken -, het gesubsidieerde tarief niet het geschikte instrument is om die marktmacht in te perken.

6.1.4.   Evenredigheid

| (176) | De subsidie die de begunstigden van de tariefregelingen ontvangen, wordt niet zodanig vastgesteld dat daarmee het regionale verschil (het verschil namelijk tussen de stroomtarieven op het Italiaanse vasteland en de prijzen die op Sardinië voor dezelfde categorie verbruikers wordt berekend) wordt gecompenseerd, maar is veeleer bedoeld om de tarieven op Sardinië af te stemmen op de tarieven die de EU-concurrenten van de begunstigden betalen. De tarieven die voor de begunstigden op Sardinië zijn vastgesteld, zijn bijzonder laag, en liggen zeker lager dan de op het Italiaanse vasteland berekende tarieven, die tot de hoogste in de Unie behoren. Bijgevolg zijn de tarieven niet evenredig aan de regionale handicaps die deze willen helpen weg te werken. |
| --- | --- |

(176)

De subsidie die de begunstigden van de tariefregelingen ontvangen, wordt niet zodanig vastgesteld dat daarmee het regionale verschil (het verschil namelijk tussen de stroomtarieven op het Italiaanse vasteland en de prijzen die op Sardinië voor dezelfde categorie verbruikers wordt berekend) wordt gecompenseerd, maar is veeleer bedoeld om de tarieven op Sardinië af te stemmen op de tarieven die de EU-concurrenten van de begunstigden betalen. De tarieven die voor de begunstigden op Sardinië zijn vastgesteld, zijn bijzonder laag, en liggen zeker lager dan de op het Italiaanse vasteland berekende tarieven, die tot de hoogste in de Unie behoren. Bijgevolg zijn de tarieven niet evenredig aan de regionale handicaps die deze willen helpen weg te werken.

| (177) | Alleen al uit de methode die werd gekozen voor het berekenen van het subsidiebedrag, blijkt dat met de maatregel een doelstelling van industriebeleid — en geen regionale doelstelling — wordt nagestreefd. Italië heeft immers bij herhaling de nadruk gelegd op het aspect industriebeleid van de tarieven. |
| --- | --- |

(177)

Alleen al uit de methode die werd gekozen voor het berekenen van het subsidiebedrag, blijkt dat met de maatregel een doelstelling van industriebeleid — en geen regionale doelstelling — wordt nagestreefd. Italië heeft immers bij herhaling de nadruk gelegd op het aspect industriebeleid van de tarieven.

6.1.5.   Degressiviteit

| (178) | Regionale exploitatiesteun dient degressief te zijn (cf. punt 4.17 van de richtsnoeren regionale steun). Aangezien in 2004 voor de aanpassing van de tarieven een ander mechanisme is gebruikt dan in 2005, dient een afzonderlijke beoordeling plaats te vinden. |
| --- | --- |

(178)

Regionale exploitatiesteun dient degressief te zijn (cf. punt 4.17 van de richtsnoeren regionale steun). Aangezien in 2004 voor de aanpassing van de tarieven een ander mechanisme is gebruikt dan in 2005, dient een afzonderlijke beoordeling plaats te vinden.

| (179) | De tarieven voor 2004 werden geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van prijzen van brandstoffen, en kunnen uitsluitend stijgen of ongewijzigd blijven. Volgens Italië biedt dit de garantie dat de steun degressief is. De Commissie is van oordeel dat het vereiste dat steun degressief dient te zijn, alleen geacht worden vervuld te zijn indien de garantie bestaat dat de compensatiebetalingen — die overeenstemmen met het daadwerkelijke steunbedrag — mettertijd afnemen. Het is niet voldoende dat het tarief mettertijd toeneemt, omdat een hoger tarief immers kan beantwoorden aan een nog hoger steunbedrag indien in de tussentijd de tarieven voor de eindgebruikers op de referentiemarkt sneller zijn gestegen dan het betrokken tarief. De door Italië gehanteerde methode biedt op dit punt geen enkele garantie (69). |
| --- | --- |

(179)

De tarieven voor 2004 werden geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van prijzen van brandstoffen, en kunnen uitsluitend stijgen of ongewijzigd blijven. Volgens Italië biedt dit de garantie dat de steun degressief is. De Commissie is van oordeel dat het vereiste dat steun degressief dient te zijn, alleen geacht worden vervuld te zijn indien de garantie bestaat dat de compensatiebetalingen — die overeenstemmen met het daadwerkelijke steunbedrag — mettertijd afnemen. Het is niet voldoende dat het tarief mettertijd toeneemt, omdat een hoger tarief immers kan beantwoorden aan een nog hoger steunbedrag indien in de tussentijd de tarieven voor de eindgebruikers op de referentiemarkt sneller zijn gestegen dan het betrokken tarief. De door Italië gehanteerde methode biedt op dit punt geen enkele garantie (69).

| (180) | Wat betreft de tarieven van 2005, de Commissie heeft het indexeringsmechanisme onderzocht dat is ingevoerd bij artikel 11, lid 13, van wet nr. 80/2005, als uitgelegd door delibera nr. 217/05 van AEEG (zie overweging 33). Volgens de door AEEG vastgestelde uitvoeringsbepalingen wordt het tarief jaarlijks verhoogd met een percentage dat de tariefontwikkelingen voor stroom in de Unie weergeeft, zij het dat de stijging niet meer dan 4 % mag bedragen. Volgens Italië biedt dit mechanisme de garantie dat de steun degressief is. |
| --- | --- |

(180)

Wat betreft de tarieven van 2005, de Commissie heeft het indexeringsmechanisme onderzocht dat is ingevoerd bij artikel 11, lid 13, van wet nr. 80/2005, als uitgelegd door delibera nr. 217/05 van AEEG (zie overweging 33). Volgens de door AEEG vastgestelde uitvoeringsbepalingen wordt het tarief jaarlijks verhoogd met een percentage dat de tariefontwikkelingen voor stroom in de Unie weergeeft, zij het dat de stijging niet meer dan 4 % mag bedragen. Volgens Italië biedt dit mechanisme de garantie dat de steun degressief is.

| (181) | Niettemin is de Commissie van oordeel dat het feit dat het nominale tarief jaarlijks vrij beperkt kan worden verhoogd, niet inhoudt dat het nettobedrag van de steun, gemeten aan de compensatiebetalingen, mettertijd afneemt. |
| --- | --- |

(181)

Niettemin is de Commissie van oordeel dat het feit dat het nominale tarief jaarlijks vrij beperkt kan worden verhoogd, niet inhoudt dat het nettobedrag van de steun, gemeten aan de compensatiebetalingen, mettertijd afneemt.

| (182) | In de aanname dat, zoals betoogd door Italië, de trends van de tarieven op de stroombeurzen als bijzonder representatief kunnen gelden voor de evolutie van de tarieven in bilaterale contracten, zouden de tarieven voor 2005 alleen degressief zijn indien de gemiddelde tarieven in de Unie zouden dalen (aangezien de tarieven niet kunnen dalen, maar alleen kunnen stijgen). In alle overige gevallen zouden de tarieven een progressief voordeel inhouden (70). Aangezien van 2004 tot ten minste 2007 de gemiddelde stroomtarieven in de EU een uitgesproken stijging vertonen (een stijging met meer dan 4 % per jaar), zou het in de tarieven voor 2005 vervatte steunbestanddeel mettertijd zijn toegenomen. |
| --- | --- |

(182)

In de aanname dat, zoals betoogd door Italië, de trends van de tarieven op de stroombeurzen als bijzonder representatief kunnen gelden voor de evolutie van de tarieven in bilaterale contracten, zouden de tarieven voor 2005 alleen degressief zijn indien de gemiddelde tarieven in de Unie zouden dalen (aangezien de tarieven niet kunnen dalen, maar alleen kunnen stijgen). In alle overige gevallen zouden de tarieven een progressief voordeel inhouden (70). Aangezien van 2004 tot ten minste 2007 de gemiddelde stroomtarieven in de EU een uitgesproken stijging vertonen (een stijging met meer dan 4 % per jaar), zou het in de tarieven voor 2005 vervatte steunbestanddeel mettertijd zijn toegenomen.

| (183) | Italië betoogt voorts dat de bilaterale contracten in werkelijkheid minder onderhevig zijn aan tariefverhoging dan de tarieven die op de stroombeurzen tot stand komen, en dat de tarieven voor 2005 dus de facto degressief zijn. De Commissie tekent aan dat de indexeringsmethode die haar met het oog de beoordeling is meegedeeld, is gebaseerd op tarieffluctuaties op de stroombeurzen en dat de Italië geen gegevens heeft verschaft met betrekking tot de ontwikkeling van de tarieven in de bilaterale contracten. De stelling van Italië wordt dus niet geschraagd door afdoende bewijselementen. |
| --- | --- |

(183)

Italië betoogt voorts dat de bilaterale contracten in werkelijkheid minder onderhevig zijn aan tariefverhoging dan de tarieven die op de stroombeurzen tot stand komen, en dat de tarieven voor 2005 dus de facto degressief zijn. De Commissie tekent aan dat de indexeringsmethode die haar met het oog de beoordeling is meegedeeld, is gebaseerd op tarieffluctuaties op de stroombeurzen en dat de Italië geen gegevens heeft verschaft met betrekking tot de ontwikkeling van de tarieven in de bilaterale contracten. De stelling van Italië wordt dus niet geschraagd door afdoende bewijselementen.

| (184) | De beperkte gegevens waarover de Commissie beschikt, suggereren trouwens het tegendeel: de tarieven in de bilaterale contracten zijn opvallend gestegen op Sardinië (cf. bijvoorbeeld de verklaringen van Eurallumina die in de periode 2005-2006 op de vrije markt een tarief heeft betaald dat tot 80 EUR/MWh is opgelopen - tegenover 65 EUR/MWh in 2004). Onder die omstandigheden zouden, indien de tarieven waren toegepast, de compensatiebetalingen mettertijd zijn toegenomen. |
| --- | --- |

(184)

De beperkte gegevens waarover de Commissie beschikt, suggereren trouwens het tegendeel: de tarieven in de bilaterale contracten zijn opvallend gestegen op Sardinië (cf. bijvoorbeeld de verklaringen van Eurallumina die in de periode 2005-2006 op de vrije markt een tarief heeft betaald dat tot 80 EUR/MWh is opgelopen - tegenover 65 EUR/MWh in 2004). Onder die omstandigheden zouden, indien de tarieven waren toegepast, de compensatiebetalingen mettertijd zijn toegenomen.

| (185) | Bijgevolg voldoen noch de tarieven voor 2004 noch de tarieven voor 2005 aan het vereiste dat steun degressief dient te zijn. |
| --- | --- |

(185)

Bijgevolg voldoen noch de tarieven voor 2004 noch de tarieven voor 2005 aan het vereiste dat steun degressief dient te zijn.

6.1.6.   Conclusies ten aanzien van de verenigbaarheid van de maatregel als regionale steun

| (186) | In het licht van het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de betrokken tarieven niet verenigbaar kunnen worden verklaard als regionale steun op grond van de richtsnoeren van 1998. Aangezien Sardinië sinds december 2006 niet langer een steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), is, behoeft de steun niet op zijn verenigbaarheid met de richtsnoeren regionale steun 2007-2013 te worden getoetst. |
| --- | --- |

(186)

In het licht van het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de betrokken tarieven niet verenigbaar kunnen worden verklaard als regionale steun op grond van de richtsnoeren van 1998. Aangezien Sardinië sinds december 2006 niet langer een steungebied ex artikel 107, lid 3, onder a), is, behoeft de steun niet op zijn verenigbaarheid met de richtsnoeren regionale steun 2007-2013 te worden getoetst.

| (187) | In 2005 heeft de Commissie zich op hetzelfde negatieve standpunt gesteld ten aanzien van een andere maatregel die bedoeld was om de energiekosten van Eurallumina op Sardinië te verlagen. Toen had de Commissie geoordeeld dat de betrokken maatregel (een accijnsvrijstelling voor minerale oliën) (71) niet kon worden goedgekeurd op basis van de richtsnoeren regionale steun. |
| --- | --- |

(187)

In 2005 heeft de Commissie zich op hetzelfde negatieve standpunt gesteld ten aanzien van een andere maatregel die bedoeld was om de energiekosten van Eurallumina op Sardinië te verlagen. Toen had de Commissie geoordeeld dat de betrokken maatregel (een accijnsvrijstelling voor minerale oliën) (71) niet kon worden goedgekeurd op basis van de richtsnoeren regionale steun.

6.2.   Andere overwegingen met betrekking tot de verenigbaarheid

| (188) | Italië en de betrokken ondernemingen hebben aangevoerd dat de tarieven bedoeld zijn om op de stroommarkt marktimperfecties aan te pakken waardoor concurrerende tarieven nog niet mogelijk zijn. Hoge stroomtarieven zouden volgens hen een bedreiging vormen voor het concurrentievermogen van energie-intensieve bedrijfstakken. De steun zou een stimulerend effect hebben, aangezien in het nulscenario (waarbij geen steun wordt verleend) de ondernemingen hadden moeten sluiten. |
| --- | --- |

(188)

Italië en de betrokken ondernemingen hebben aangevoerd dat de tarieven bedoeld zijn om op de stroommarkt marktimperfecties aan te pakken waardoor concurrerende tarieven nog niet mogelijk zijn. Hoge stroomtarieven zouden volgens hen een bedreiging vormen voor het concurrentievermogen van energie-intensieve bedrijfstakken. De steun zou een stimulerend effect hebben, aangezien in het nulscenario (waarbij geen steun wordt verleend) de ondernemingen hadden moeten sluiten.

| (189) | De Commissie vindt dat de stelling niet kan worden geaccepteerd als zou exploitatiesteun die voor bepaalde industriële ondernemingen is gereserveerd, een gepast antwoord kan zijn voor marktfalen op de lokale stroommarkt waarvan alle stroomverbruikers nadeel ondervinden. |
| --- | --- |

(189)

De Commissie vindt dat de stelling niet kan worden geaccepteerd als zou exploitatiesteun die voor bepaalde industriële ondernemingen is gereserveerd, een gepast antwoord kan zijn voor marktfalen op de lokale stroommarkt waarvan alle stroomverbruikers nadeel ondervinden.

| (190) | Bovendien valt te betwisten of de steun passend is en evenredig aan de doelstelling om de verhuizing van productielocaties naar buiten de Unie te beletten. Noch in de beschikkingspraktijk van de Commissie noch in de rechtspraak van de rechterlijke instanties van de Unie zijn er precedenten te vinden waarbij dit argument is geaccepteerd als rechtvaardigingsgrond voor het verlenen van staatssteun. De besluiten om de productie — geheel of ten dele - te verhuizen, behoren tot de bedrijfsstrategie van de individuele ondernemingen en de Commissie heeft nimmer betoogd dat dit hier sprake zou zijn van marktfalen. In eerdere zaken zoals de zaak-Terni (72) en de zaak-Alcoa (73) heeft de Commissie reeds twijfel geformuleerd ten aanzien van gelijklopende argumenten die bepaalde steunmaatregelen in verband brachten met de doelstelling om de verhuizing van de industrie naar buiten de Unie te beletten. |
| --- | --- |

(190)

Bovendien valt te betwisten of de steun passend is en evenredig aan de doelstelling om de verhuizing van productielocaties naar buiten de Unie te beletten. Noch in de beschikkingspraktijk van de Commissie noch in de rechtspraak van de rechterlijke instanties van de Unie zijn er precedenten te vinden waarbij dit argument is geaccepteerd als rechtvaardigingsgrond voor het verlenen van staatssteun. De besluiten om de productie — geheel of ten dele - te verhuizen, behoren tot de bedrijfsstrategie van de individuele ondernemingen en de Commissie heeft nimmer betoogd dat dit hier sprake zou zijn van marktfalen. In eerdere zaken zoals de zaak-Terni (72) en de zaak-Alcoa (73) heeft de Commissie reeds twijfel geformuleerd ten aanzien van gelijklopende argumenten die bepaalde steunmaatregelen in verband brachten met de doelstelling om de verhuizing van de industrie naar buiten de Unie te beletten.

| (191) | Overigens dient te worden aangetekend dat in de reeds aangehaalde conclusies van gespecialiseerde instanties zoals de High Level Group on Energy, Competitiveness and the Environment (74) niet wordt voorgesteld om bijzondere staatssteun toe te staan om problemen aan te pakken die zich inzake concurrentievermogen voordoen als gevolg van hoge stroomtarieven, maar juist wordt gepleit voor de noodzaak om de staatssteunregels volledig na te leven (75). |
| --- | --- |

(191)

Overigens dient te worden aangetekend dat in de reeds aangehaalde conclusies van gespecialiseerde instanties zoals de High Level Group on Energy, Competitiveness and the Environment (74) niet wordt voorgesteld om bijzondere staatssteun toe te staan om problemen aan te pakken die zich inzake concurrentievermogen voordoen als gevolg van hoge stroomtarieven, maar juist wordt gepleit voor de noodzaak om de staatssteunregels volledig na te leven (75).

| (192) | In het licht van het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de kwestieuze tarieven van 2004 en 2005 niet in aanmerking kunnen komen voor een van de afwijkingen van artikel 107 VWEU. De afwijkingen van artikel 107, lid 2, VWEU zijn niet van toepassing, aangezien het geen steunmaatregelen van sociale aard betreft, de steun niet is bedoeld tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen, en het evenmin gaat om steunmaatregelen om de door de deling van Duitsland berokkende economische nadelen te compenseren. De afwijkingen van artikel 107, lid 3, onder b) en d), VWEU zijn evenmin van toepassing, aangezien de maatregel niet is bedoeld om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen, noch om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen. Wat betreft de afwijking van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU is uit de in de overwegingen 160 tot en met 187 gemaakte beoordeling gebleken dat het tarief niet kan worden goedgekeurd als steun ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Wat artikel 107, lid 3, onder c), VWEU betreft, exploitatiesteun kan, zoals reeds in de overwegingen 155 tot en met 158 is aangegeven, in beginsel niet voor deze afwijking in aanmerking komen, en de Commissie ziet ook geen bijzondere omstandigheden die het verlenen van dit soort steun in de onderhavige zaak rechtvaardigen. |
| --- | --- |

(192)

In het licht van het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de kwestieuze tarieven van 2004 en 2005 niet in aanmerking kunnen komen voor een van de afwijkingen van artikel 107 VWEU. De afwijkingen van artikel 107, lid 2, VWEU zijn niet van toepassing, aangezien het geen steunmaatregelen van sociale aard betreft, de steun niet is bedoeld tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen, en het evenmin gaat om steunmaatregelen om de door de deling van Duitsland berokkende economische nadelen te compenseren. De afwijkingen van artikel 107, lid 3, onder b) en d), VWEU zijn evenmin van toepassing, aangezien de maatregel niet is bedoeld om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen, noch om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen. Wat betreft de afwijking van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU is uit de in de overwegingen 160 tot en met 187 gemaakte beoordeling gebleken dat het tarief niet kan worden goedgekeurd als steun ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Wat artikel 107, lid 3, onder c), VWEU betreft, exploitatiesteun kan, zoals reeds in de overwegingen 155 tot en met 158 is aangegeven, in beginsel niet voor deze afwijking in aanmerking komen, en de Commissie ziet ook geen bijzondere omstandigheden die het verlenen van dit soort steun in de onderhavige zaak rechtvaardigen.

| (193) | Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat zowel het tarief voor 2004 als dat voor 2005 onverenigbaar zijn met de interne markt. |
| --- | --- |

(193)

Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat zowel het tarief voor 2004 als dat voor 2005 onverenigbaar zijn met de interne markt.

| (194) | Op grond van deze conclusie hoeft de Commissie niet de mogelijke cumulerende werking van de nieuwe steun met de oude, onverenigbare steun te onderzoeken, als bedoeld in overweging 31 van het arrest-Deggendorf. |
| --- | --- |

(194)

Op grond van deze conclusie hoeft de Commissie niet de mogelijke cumulerende werking van de nieuwe steun met de oude, onverenigbare steun te onderzoeken, als bedoeld in overweging 31 van het arrest-Deggendorf.

7.   TERUGVORDERING

| (195) | Overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 dient, indien negatieve besluiten worden vastgesteld in gevallen van onrechtmatige steun die met de interne markt onverenigbaar zijn, de daadwerkelijke mededinging te worden hersteld en dient de steun, met rente, onverwijld te worden teruggevorderd, tenzij zulks in strijd is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht. |
| --- | --- |

(195)

Overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 dient, indien negatieve besluiten worden vastgesteld in gevallen van onrechtmatige steun die met de interne markt onverenigbaar zijn, de daadwerkelijke mededinging te worden hersteld en dient de steun, met rente, onverwijld te worden teruggevorderd, tenzij zulks in strijd is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht.

| (196) | In de hier onderzochte zaken geldt de terugvordering uitsluitend de tarieven over 2004 (steunmaatregel C 38/B/04), aangezien de tarieven voor 2005 (steunmaatregel C 13/06) niet ten uitvoer zijn gelegd. |
| --- | --- |

(196)

In de hier onderzochte zaken geldt de terugvordering uitsluitend de tarieven over 2004 (steunmaatregel C 38/B/04), aangezien de tarieven voor 2005 (steunmaatregel C 13/06) niet ten uitvoer zijn gelegd.

7.1.   Gewettigd vertrouwen en andere beginselen van het recht van de Unie die aan een terugvordering in de weg kunnen staan

| (197) | Volgens vaste rechtspraak kan de steunontvanger, indien steun is toegekend die niet overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU vooraf bij de Commissie was aangemeld, geen gewettigd vertrouwen hebben in de rechtmatigheid van de toekenning van de steun (76). Een zorgvuldig ondernemer behoort normaliter in staat te zijn vast te stellen of de aanmeldingsprocedure is nageleefd en of de steun rechtmatig is. |
| --- | --- |

(197)

Volgens vaste rechtspraak kan de steunontvanger, indien steun is toegekend die niet overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU vooraf bij de Commissie was aangemeld, geen gewettigd vertrouwen hebben in de rechtmatigheid van de toekenning van de steun (76). Een zorgvuldig ondernemer behoort normaliter in staat te zijn vast te stellen of de aanmeldingsprocedure is nageleefd en of de steun rechtmatig is.

| (198) | Uiteraard valt niet uit te sluiten dat de ontvanger van onrechtmatig toegekende steun zich kan beroepen op uitzonderlijke omstandigheden die zijn vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun konden wettigen, en zich bijgevolg tegen de terugbetaling ervan kan verzetten (77). |
| --- | --- |

(198)

Uiteraard valt niet uit te sluiten dat de ontvanger van onrechtmatig toegekende steun zich kan beroepen op uitzonderlijke omstandigheden die zijn vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun konden wettigen, en zich bijgevolg tegen de terugbetaling ervan kan verzetten (77).

| (199) | De begunstigden van de tarieven van 2004 hebben op dat punt geen argumenten aangevoerd, noch heeft de Commissie enige uitzonderlijke omstandigheid kunnen vinden die het vertrouwen van de begunstigden in de rechtmatigheid van de steun hadden kunnen wettigen. Met name het bestaan van het Alumix-besluit van 1996 had geen enkele verwachting mogen doen ontstaan dat de tarieven geen staatssteun zouden vormen. Zoals aangegeven in het besluit tot inleiding van de procedure van 2004 (cf. overweging 37), was het tarief dat model stond voor de betrokken tarieven van 2004, niet het oorspronkelijke akkoord met Alumix waarvan de Commissie in 1996 had duidelijk gemaakt dat het geen staatssteun vormde, maar een volledig nieuwe maatregel die ingrijpend was gewijzigd (met name wat betreft het financieringsmechanisme ervan (78)) en in de tijd is verlengd door de Italiaanse autoriteiten. Onder die omstandigheden had een bezonnen begunstigde onderneming zich ervan moeten vergewissen dat de steun rechtmatig was. |
| --- | --- |

(199)

De begunstigden van de tarieven van 2004 hebben op dat punt geen argumenten aangevoerd, noch heeft de Commissie enige uitzonderlijke omstandigheid kunnen vinden die het vertrouwen van de begunstigden in de rechtmatigheid van de steun hadden kunnen wettigen. Met name het bestaan van het Alumix-besluit van 1996 had geen enkele verwachting mogen doen ontstaan dat de tarieven geen staatssteun zouden vormen. Zoals aangegeven in het besluit tot inleiding van de procedure van 2004 (cf. overweging 37), was het tarief dat model stond voor de betrokken tarieven van 2004, niet het oorspronkelijke akkoord met Alumix waarvan de Commissie in 1996 had duidelijk gemaakt dat het geen staatssteun vormde, maar een volledig nieuwe maatregel die ingrijpend was gewijzigd (met name wat betreft het financieringsmechanisme ervan (78)) en in de tijd is verlengd door de Italiaanse autoriteiten. Onder die omstandigheden had een bezonnen begunstigde onderneming zich ervan moeten vergewissen dat de steun rechtmatig was.

| (200) | Bovendien is de Commissie van oordeel dat de terugvordering niet indruist tegen enig ander algemeen beginsel van het recht van de Unie. |
| --- | --- |

(200)

Bovendien is de Commissie van oordeel dat de terugvordering niet indruist tegen enig ander algemeen beginsel van het recht van de Unie.

7.2.   Kwantificering van de terug te vorderen bedragen

| (201) | Alle bedragen aan onverenigbare steun die Portovesme, ILA en Eurallumina op grond van artikel 1 van het decreet van 2004 sindsdien hebben ontvangen, dienen overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (79), te worden teruggevorderd, vermeerderd met rente. |
| --- | --- |

(201)

Alle bedragen aan onverenigbare steun die Portovesme, ILA en Eurallumina op grond van artikel 1 van het decreet van 2004 sindsdien hebben ontvangen, dienen overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (79), te worden teruggevorderd, vermeerderd met rente.

| (202) | De terugvordering heeft ten doel de concurrentiesituatie te herstellen waarin de begunstigde ondernemingen zich vóór de toekenning van de onverenigbare steun bevonden, door het onverschuldigde voordeel dat hun is verleend, ongedaan te maken. In de onderhavige zaak stemt dit voordeel overeen met het verschil tussen het gesubsidieerde tarief en het stroomtarief dat de begunstigden, zonder de kwestieuze tarieven, op de markt hadden moeten betalen. |
| --- | --- |

(202)

De terugvordering heeft ten doel de concurrentiesituatie te herstellen waarin de begunstigde ondernemingen zich vóór de toekenning van de onverenigbare steun bevonden, door het onverschuldigde voordeel dat hun is verleend, ongedaan te maken. In de onderhavige zaak stemt dit voordeel overeen met het verschil tussen het gesubsidieerde tarief en het stroomtarief dat de begunstigden, zonder de kwestieuze tarieven, op de markt hadden moeten betalen.

| (203) | Op het tijdstip dat de tarieven zijn ingevoerd, kochten de betrokken ondernemingen stroom in op basis van bilaterale contracten. De staat is tussenbeide gekomen met compensatiebetalingen om het contractueel overeengekomen tarief te subsidiëren. Bijgevolg stemmen de terug te vorderen bedragen overeen met de compensatiebetalingen die de begunstigden in de aangegeven periode hebben ontvangen (cf. overweging 30). |
| --- | --- |

(203)

Op het tijdstip dat de tarieven zijn ingevoerd, kochten de betrokken ondernemingen stroom in op basis van bilaterale contracten. De staat is tussenbeide gekomen met compensatiebetalingen om het contractueel overeengekomen tarief te subsidiëren. Bijgevolg stemmen de terug te vorderen bedragen overeen met de compensatiebetalingen die de begunstigden in de aangegeven periode hebben ontvangen (cf. overweging 30).

8.   CONCLUSIE

De Commissie is van oordeel dat zowel de tarieven voor 2004 als die voor 2005 exploitatiesteun vormen, die niet voor een van de in het VWEU bepaalde afwijkingen van het algemene verbod op staatssteun in aanmerking komen en derhalve onverenigbaar zijn met de interne markt.

Wat betreft de tarieven voor 2004, die, in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU, onrechtmatig ten uitvoer zijn gelegd, dienen alle toekomstige betalingen te worden geschrapt en dient de reeds uitgekeerde steun te worden teruggevorderd. Het terug te vorderen bedrag stemt overeen met het totaalbedrag van alle elementen van de compensatiebetalingen die Cassa Conguaglio aan Portovesme, ILA en Eurallumina heeft uitgekeerd.

De tarieven voor 2005, die Italië correct heeft aangemeld overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU, worden niet ten uitvoer gelegd,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1.   De staatssteun die Italië, op grond van artikel 11, lid 12, van decreto-legge nr. 35 van 14 maart 2005, omgezet in wet nr. 80/2005 van 14 mei 2005, voornemens is ten uitvoer te leggen ten faveure van Portovesme Srl, Eurallumina SpA, ILA SpA en Syndial SpA, is onverenigbaar met de interne markt.

2.   De toekenning van deze steun is bijgevolg niet geoorloofd.

Artikel 2

De staatssteun die Italië, in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU, op grond van artikel 1 van het Decreto del Presidente del Consiglio dei Ministri van 6 februari 2004, ten bedrage van 12 845 892,82 EUR ten gunste van Portovesme Srl, ten bedrage van 5 208 152,05 EUR ten gunste van Eurallumina SpA en ten bedrage van 291 120,27 EUR ten gunste van ILA SpA onrechtmatig heeft verleend, is onverenigbaar met de interne markt.

Artikel 3

1.   Italië vordert de in artikel 2 bedoelde steun van de begunstigde ondernemingen terug.

2.   De terug te vorderen bedragen omvatten rente vanaf het tijdstip waarop zij de begunstigden ter beschikking zijn gesteld, tot het tijdstip van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie.

4.   Italië schorst alle uitstaande betalingen van de in artikel 2 bedoelde steun vanaf de datum dat dit besluit is vastgesteld.

Artikel 4

1.   De terugvordering van de in artikel 2 bedoelde steun geschiedt onverwijld en daadwerkelijk.

2.   Italië zorgt ervoor dat het onderhavige besluit binnen vier maanden vanaf de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 5

1.   Binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit verstrekt Italië de Commissie de volgende informatie:

| a) | het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente); |
| --- | --- |

a)

het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente);

| b) | een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

b)

een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| c) | documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen. |
| --- | --- |

c)

documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen.

2.   Italië houdt de Commissie op de hoogte van de stand van uitvoering van de nationale maatregelen die het heeft genomen om dit besluit ten uitvoer te leggen, en dit tot de in artikel 2 bedoelde steun volledig is terugbetaald. Het verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld alle inlichtingen over de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Het verstrekt tevens nadere inlichtingen over de reeds door de begunstigden terugbetaalde steunbedragen en rente.

Artikel 6

Het onderhavige besluit is gericht tot de Italiaanse Republiek.

Gedaan te Brussel, 23 februari 2011.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 30 van 5.2.2005, blz. 7 en PB C 145 van 21.6.2006, blz. 8.

1

(2)  PB C 30 van 5.2.2005, blz. 7.

2

(3)  Beschikking 2010/460/EG van de Commissie van 19 november 2009 betreffende steunmaatregelen C 38/A/04 (ex NN 58/04) en C 36/B/06 (ex NN 38/06) die Italië ten uitvoer heeft gelegd ten faveure van Alcoa Trasformazioni, PB L 227 van 28.8.2010, blz. 62.

3

(4)  PB C 145 van 21.6.2006, blz. 8.

4

(5)  Voor de productielocaties te Portoscuso en te San Gavino.

5

(6)  Aluminiumoxide is een intermediaire grondstof die wordt gewonnen uit bauxieterts en wordt gebruikt voor het smelten van aluminium. Een groot deel van de productie van Eurallumina diende om de smelterijen van Alcoa te bevoorraden, die zich in de buurt bevonden.

6

(7)  Het tariefmechanisme wordt beschreven in artikel 73 van de Testo integrato delle disposizioni per l'erogazione dei servizi di trasmissione, distribuzione, misura e vendita dell'energia elettrica per il periodo di regolazione 2004-2007 (geconsolideerd overzicht van de regels inzake transmissie, distributie, meting en verkoop van stroom in de reguleringsperiode 2004-2007). Dit geconsolideerde overzicht wordt regelmatig bijgewerkt en geactualiseerd door AEEG.

7

(8)  Cassa Conguaglio, een overheidsinstantie die bij decreto legislativo nr. 98 van 26 januari 1948 is opgericht, handelt op instructie van AEEG. Met name beheert zij de financiële stromen met betrekking tot de regelingen voor gesubsidieerde stroomtarieven (innen van de heffingen en uitkering aan de uiteindelijke begunstigden).

8

(9)  De begunstigden konden ook hun bestaande leveringscontracten opzeggen en rechtstreeks een beroep doen op Acquirente Unico SpA, een overheidsinstantie die de vraag bundelde van verbruikers die door haar beleverd wilden worden en die de stroom voor hun rekening inkocht op de wholesalestroomarkt tegen het best mogelijke tarief. Indien een begunstigde van compensatiebetaling besloot voor deze regeling te kiezen, zou de staat het door Acquirente Unico SpA berekende tarief beschouwen als een referentie voor de berekening van de compensatiebetalingen. Deze regeling is uitgewerkt om de kosten van de regeling voor de samenleving tot een minimum te beperken, omdat de begunstigden daardoor werd ontraden om met hun eigen stroomleveranciers ongunstige leveringscontracten te sluiten (die de bedragen van de compensatiebetalingen zouden hebben doen stijgen). Dit was echter een facultatieve bepaling: om compensatiebetalingen te kunnen krijgen, waren de begunstigden niet verplicht een beroep te doen op Acquirente Unico SpA.

9

(10)  Het normale Italiaanse tarief, dat weergeeft hoe de stroomkosten aan de eindverbruikers worden berekend, is opgesplitst in tariefcomponenten. Iedere component dient om specifieke kosten te financieren. Zo dient bv. tariefcomponent A2 om de kosten van de ontmanteling van oude kerncentrales te financieren, terwijl met tariefcomponent A3 installaties voor hernieuwbare energie worden gefinancierd. Tariefcomponent A4 financierde de regeling inzake gesubsidieerde tarieven. Alle facturen van de eindverbruikers zijn op deze wijze opgebouwd.

10

(11)  Brief van AEEG van 17 december 2004 aan de minister van Productieve Activiteiten. Uit de beschikbare gegevens blijkt echter niet dat het decreet van 2004 formeel door de Italiaanse autoriteiten is ingetrokken.

11

(12)  Een begrip dat naar alle waarschijnlijkheid moet worden geïnterpreteerd als de EU-/EER-markt.

12

(13)  Met deze bepaling zijn de Alcoa- en Terni-tarieven tot 2010 verlengd.

13

(14)  R.G. nr. 2317/2005.

14

(15)  Met name decreto legislativo nr. 79/1999 waarmee Richtlijn 96/92/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 december 1996 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit (PB L 27 van 30.1.1997, blz. 20) werd omgezet.

15

(16)  Besluit C(2005) 4436/06 van de Commissie van 7 december 2005 en besluit C(2007) 286/3 van de Commissie van 7 februari 2007.

16

(17)  Besluit C(2004) 4329 van de Commissie van 16 november 2004, PB C 30 van 5.2.2005, blz. 7.

17

(18)  PB C 288 van 1.10.1996, blz. 4.

18

(19)  PB C 74 van 10.3.1998, blz. 9, de punten 4.15, 4.16 en 4.17, gewijzigd in PB C 258 van 9.9.2000, blz. 5.

19

(20)  PB L 283 van 31.10.2003, blz. 51.

20

(21)  Met name hebben de Italiaanse autoriteiten aangegeven dat de tarieven die energie-intensieve verbruikers worden berekend, via bilaterale onderhandelingen tot stand komen en dus niet tot het publieke domein behoren. Zij verklaarden dat zij daarom niet de tarieven konden meedelen die de begunstigden en hun concurrenten in andere Italiaanse regio's voor hun stroom betaalden.

21

(22)  PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13.

22

(23)  Steunmaatregel C 80/01 (aluminiumoxide-zaak, Beschikking 2006/323/EG van de Commissie van 7 december 2005. Die zaak betrof accijnsvrijstellingen voor bij de productie van aluminiumoxide in de Gardanne (Frankrijk), in de regio-Shannon (Ierland) en op Sardinië als brandstof gebruikte minerale oliën.

23

(24)  Arrest van 15 mei 1997, zaak C-355/95 P, Textilwerke Deggendorf GmbH (TWD)/Commissie en Duitsland, Jurispr. 1997, blz. I-02549.

24

(25)  Cf. overweging 9 van het onderhavige besluit.

25

(26)  Het mineraal aluminiumoxide, dat de grondstof vormt voor de productie van aluminium.

26

(27)  Bij de redactie van dit besluit had Eurallumina de productie al meer dan een jaar stilgelegd en ontvangen haar werknemers een uitkering van de Cassa Integrazione Guadagni (uitkering werktijdverkortingregeling).

27

(28)  COM(2004) 863 definitief van 5.1.2005.

28

(29)  Arrest van 13 maart 2001, zaak C-379/98, PreussenElektra AG/Schleswag AG e.a., Jurispr. 2001, blz. I-2099.

29

(30)  De voltooiing van die infrastructuur was door Italië voorzien voor 2007. In het kader van de zaken C 13/06 en C 36/B/06 heeft Italië deze geplande datum verschoven naar 2010. Toen dit besluit werd vastgesteld, was de GALSI-gaspijpleiding nog niet aangelegd (voorziene datum van ingebruikneming 2014) en was de SAPEI-kabel slechts gedeeltelijk operationeel.

30

(31)  Eerste verslag van de High Level Group, Contributing to an integrated approach on competitiveness, energy and environment policies, beschikbaar onder: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sustainable-business/documents/high-level-group/index_en.htm Deze High Level Group is een forum waaraan vertegenwoordigers van de Commissie en bedrijfsleiders deelnemen.

31

(32)  Dit hoge volume aan reservecapaciteit (80 % van de van het net afgenomen maximumhoeveelheid stroom) is vastgesteld bij ministerieel decreet van 7 augustus 2000.

32

(33)  Dit bedrag is verkregen door het gesubsidieerde tarief van ongeveer 26 EUR/MWh te vermeerderen met een compensatiebetaling van 37 EUR/MWh.

33

(34)  Cf. bv. Beschikking 85/215/EEG van de Commissie van 13 februari 1985 inzake het preferentieel aardgastarief voor de Nederlandse tuinbouw, PB L 97 van 4.4.1985, blz. 49. In die zaak heeft de Commissie de reële marktomstandigheden onderzocht en heeft zij het criterium van de particuliere investeerder handelend in een markteconomie toegepast om na te gaan of er bij bepaalde gastarieven van een voordeel sprake was.

34

(35)  Cf. bv. arrest van 29 april 2004, zaak C-372/97, Italië/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-03679, punt 67.

35

(36)  De eerste liberaliseringsrichtlijn, Richtlijn 96/92/EG (cf. voetnoot 15), is door Italië omgezet bij decreet nr. 79/1999.

36

(37)  Arrest van 25 maart 2009, zaak T-332/06, Alcoa Trasformazioni Srl/Commissie, Jurispr. 2009, blz. II-00029 (tegen dit arrest is beroep ingesteld).

37

(38)  Arrest van 26 september 1996, zaak C-241/94, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1996, blz. I-4551, punt 34.

38

(39)  Cf. bv. het arrest-PreussenElektra, reeds aangehaald in punt 58.

39

(40)  Cf. bv. het arrest van 16 mei 2002, zaak C-482/99, Frankrijk/Commissie („Stardust Marine”), Jurispr. 2002, blz. I-4397, punt 24.

40

(41)  Cf. arrest van 22 maart 1977, zaak C-78/76, Steinike & Weinlig/Duitsland, Jurispr. 1977, blz. 595 en arrest van 25 juni 1970, zaak 47/69, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1970, blz. 487.

41

(42)  Cf. voetnoot 29.

42

(43)  Arrest van 15 juli 2004, zaak C-345/02, Pearle BV e.a./Hoofdbedrijfschap Ambachten, Jurispr. 2004, blz. I-7139.

43

(44)  Arrest van 20 september 2007, zaak T-136/05, EARL Salvat père & fils e.a./Commissie, Jurispr. 2007, blz. II-04063, punten 137-165.

44

(45)  Arrest van 7 juni 1988, zaak C-57/86, Griekenland/Commissie, Jurispr. 1988, blz. I-2855, punt 12; arrest-PreussenElektra, reeds aangehaald, en arrest van 20 november 2003, zaak C-126/01, Ministère de l'Économie, des Finances et de l'Industrie/GEMO SA, Jurispr. 2003, blz. I-13769, punt 23.

45

(46)  Zie de reeds aangehaalde arresten in de zaken Stardust Marine, Pearle en EARL Sarlat.

46

(47)  Arrest van 17 juli 2008, zaak C-206/06, Essent Netwerk Noord/Aluminium Delfzijl, Jurispr. 2008, blz. I-5497, punten 69 en 70.

47

(48)  Besluit C(2004) 4333 van 1 december 2004 betreffende steunmaatregel N 490/2000 — Italië — Costi non recuperabili del mercato elettrico (stranded costs).

48

(49)  Arrest van 11 februari 2009, zaak T-25/07, Iride SpA en Iride Energia SpA/Commissie, Jurispr. 2009, blz. II-000245, punt 39.

49

(50)  Arrest-Iride, reeds aangehaald, punt 28.

50

(51)  Cf. arrest van 21 maart 1991, zaak C-303/88, Italië/Commissie, Jurispr. 1991, blz. I-1433, en arrest van 25 juni 1970, zaak 47/69, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1970, blz. 4393; cf. ook arrest van 5 april 2006, zaak T-351/02, Deutsche Bahn AG/Commissie, Jurispr. 2006, blz. II-1047.

51

(52)  Arrest van 26 september 1996, zaak C-102/87, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1988, blz. I-4067, punt 19; arrest van 21 maart 1991, zaak C-305/89, Italië/Commissie, Jurispr. 1991, blz. I-1603, punt 26.

52

(53)  Portovesme is eigendom van de multinational Glencore. Eurallumina is eigendom van de Russische onderneming Rusal.

53

(54)  Cf. bv. de besluiten van de Commissie tot inleiding van de procedure ten aanzien van gereguleerde tarieven in Frankrijk (steunmaatregel C 17/07, Besluit C(2007) 2392 van de Commissie van 13 juni 2007, PB C 164 van 18.7.2007, blz. 9) en in Spanje (steunmaatregel C 3/07, Besluit C(2007) 123/3 van de Commissie van 24 januari 2007, PB C 43 van 27.2.2007, blz. 9).

54

(55)  Arrest van 14 februari 1990, zaak C-301/87, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1990, blz. I-307, punten 32-33; arrest van 30 april 1998, zaak T-214/95, Vlaams Gewest/Commissie, Jurispr. 1998, blz. II-717, punt 67, en arrest van 15 juni 2000, gevoegde zaken T-298/97 e.a., Alzetta Mauro e.a./Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-231, punt 79.

55

(56)  Cf. bv. arrest van 17 september 1980, zaak 730/79, Philip Morris Holland BV/Commissie, Jurisprudentie 1980, blz. 02671, rechtsoverweging 11, en arrest van 15 juni 2006, gevoegde zaken C-393/04 en C-41/05, Air Liquide Industries Belgium SA/Ville de Seraing en Province de Liège, Jurispr. 2006, blz. I-5293.

56

(57)  PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1. Artikel 1, onder b), v), tweede zin, van Verordening (EG) nr. 659/1999 luidt als volgt: „maatregelen die vanwege de liberalisering van een activiteit door het Gemeenschapsrecht steun zijn geworden, worden na de voor de liberalisering voorgeschreven datum niet als bestaande steun beschouwd”.

57

(58)  Jurispr. 1990, blz. I-3891; arrest van 14 februari 1990, zaak C-301/87, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 1990, blz. I-307, punt 50.

58

(59)  PB C 37 van 3.2.2001, blz. 3 en PB C 82 van 1.4.2008, blz. 1.

59

(60)  Bron: Indagine conoscitiva sullo stato della liberalizzazione dei settori dell'energia elettrica e del gas naturale van mei 2005.

60

Bron

(61)  Sardinië was met het Italiaanse vasteland verbonden via een verouderde interconnector van 270 MWh (de SACOI-kabel (SArdegna COrsica Italia)). In 2009 is de eerste tak van een nieuwe interconnectiekabel in bedrijf gekomen (de SAPEI-kabel (SArdegna-PEnisola Italiana)).

61

(62)  Cf. mededeling van de Commissie „Onderzoek op grond van artikel 17 van Verordening (EG) nr. 1/2003 naar de Europese gas- en elektriciteitssectoren (Eindverslag)”, SEC(2006) 1724, COM(2006) 851 definitief.

62

(63)  De HHI-index ligt op Sardinië tussen 3 000 en 3 500. In het zuiden van Italië ligt de HHI echter nog hoger.

63

(64)  Op Sardinië kan E.ON het tarief bepalen voor 67 % van de tijd, en ENEL voor 29 % van de tijd. Worden ook de aangrenzende zones meegerekend, dan bepaalt ENEL het tarief in de macrozone Macrosud-Sardegna gedurende 63 % van de tijd. In de macrozone Macrosud bepaalt ENEL echter het tarief gedurende 100 % van de tijd.

64

(65)  Zo bedroeg in 2007 het gemiddelde wholesaletarief in Italië (op basis van de day ahead basisstroomtarief) dat op de Italiaanse stroombeurs IPEX werd genoteerd, 70,99 EUR/MWh tegenover 37,97 EUR/MWh op de Duitse beurs EEX en 40,78 EUR/MWh op de Franse beurs Powernext.

65

(66)  Relazione annuale 2008 van AEEG, op basis van door de beheerder van de stroommarkt, Gestore del Mercato Elettrico (GME), verschafte gegevens.

66

(67)  Beschikking 2003/228/EG van de Commissie van 16 oktober 2002 betreffende de steunregeling die Italië voornemens is ten uitvoer te leggen voor de vermindering van de energiekosten van kleine en middelgrote ondernemingen in de regio Sardinië, PB L 91 van 8.4.2003, blz. 38.

67

(68)  Bij de redactie van het onderhavige document (december 2010) was de SAEPI-leiding gedeeltelijk in bedrijf, terwijl de GALSI-gasleiding naar verwachting niet vóór 2014 in bedrijf zou komen.

68

(69)  Aangetekend dient te worden dat de tarieffluctuaties op de markt niet uitsluitend verband houden met de fluctuaties in de prijs van de brandstoffen. Andere factoren zouden voor een verhoging van de markttarieven kunnen zorgen: in het specifieke geval van Sardinië kan het onder meer gaan om de marktmacht van de gevestigde exploitanten, de onevenwichtigheden tussen vraag en aanbod, of problemen met betrekking tot interconnectie. De door Italië gehanteerde methode biedt geen garantie dat het bestaande steunbedrag zal afnemen of dat het zelfs nog maar stabiel zal blijven in de tijd.

69

(70)  Met name zou, zelfs indien de stijging van de gemiddelde tarieven in de Unie minder dan 4 % per jaar zou bedragen, het voordeel dat het tarief inhoudt, toch stijgen in absolute termen. Wanneer bijvoorbeeld het gesubsidieerde tarief 30 EUR/MWh bedraagt en het gemiddelde stroomtarief in Europa 60 EUR/MWh (compensatiebetaling: 30 EUR/MWh), zou een stijging van het gemiddelde tarief in de Unie met 3 % (waardoor dit tarief op 61,8 EUR/MWh zou uitkomen) een geactualiseerd tarief van 30,9 EUR/MWh opleveren. De nieuwe compensatiebetaling zou dus 61,8 EUR/MWh – 30,9 EUR/MWh = 30,9 EUR/MWh bedragen, hetgeen met een hoger steunbedrag overeenstemt.

70

(71)  In de aluminiumoxidezaak, Beschikking 2006/323/EG van 7 december 2005, reeds aangehaald.

71

(72)  Beschikking 2008/408/EG van de Commissie van 20 november 2007 betreffende steunmaatregel C 36/A/06 die door Italië ten uitvoer is gelegd ten gunste van ThyssenKrupp, Cementir en Nuova Terni Industrie Chimiche, PB L 144 van 4.6.2008, blz. 37, de overwegingen 144 en 145. Het Gerecht heeft deze beschikking in beroep bevestigd in zijn arresten van 10 juli 2010 in de zaken T-53/08, T-62/08, T-63/08 en T-64/08.

72

(73)  Beschikking 2010/460/EG, reeds aangehaald in voetnoot 3, overweging 244.

73

(74)  Cf. voetnoot 31.

74

(75)  Zo merkt de High Level Group in zijn derde verslag van februari 2007 (punten 4 en 5) op (vert.): „Tegen deze achtergrond kan het gebruik van prikkels, zoals ook subsidies voor algemene doeleinden en staatssteun, als beleidsinstrument worden gerechtvaardigd. Zij kunnen helpen bij te dragen tot voor samenleving en milieu verantwoord gedrag, regionale cohesie, duurzame ontwikkeling en culturele diversiteit. Toch zouden zij alleen mogen worden gebruikt wanneer er sprake is van duidelijk marktfalen, wanneer subsidies het geschikte instrument blijken te zijn om een duidelijk omschreven doelstelling van gemeenschappelijk belang te behalen, en wanneer de mededinging daardoor niet wordt verstoord of dit niet ten koste gaat van het milieu [...] Maatregelen zijn gerechtvaardigd wanneer dergelijke subsidies ten koste gaan van andere beleidsdoelstellingen zoals de strijd tegen klimaatverandering, de Lissabonstrategie voor groei en banen, goed functionerende energiemarkten, of de toegang tot grondstoffen, zonder dat de oorspronkelijke doelstelling wordt behaald.” (http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sustainable-business/files/environment/hlg/doc_07/third_report_27_02_2007_en.pdf).

75

(76)  Arrest van 20 maart 1997, zaak C-24/95, Land Rheinland-Pfalz/Alcan Deutschland GmbH, Jurispr. 1997, blz. I-1591, punten 25, 30 en 31, en arrest van 11 november 2004, gevoegde zaken C-183/02 P en C-187/02, Daewoo Electronics Manufacturing España SA (Demesa) en Territorio Histórico de Álava - Diputación Foral de Álava/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-10609, punt 45.

76

(77)  Arrest van 20 september 1990, zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437, punt 16.

77

(78)  Terwijl het oorspronkelijke Alumix-tarief rechtstreeks was toegekend door de stroomleverancier ENEL, een overheidsinstantie die bij de levering van stroom tegen het Alumix-tarief geacht werd te handelen als een rationele marktdeelnemer, werd het tarief voor 2004 door de staat gesubsidieerd via een parafiscale heffing.

78

(79)  PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1.

79

---

| 24.11.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 309/23 |
| --- | --- | --- | --- |

24.11.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 309/23

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 24 mei 2011

betreffende steunmaatregel C 88/97 die Frankrijk ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van Crédit Mutuel

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 3436)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2011/747/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken (1), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Op 25 januari 1991 hebben de Association française des banques (de Franse vereniging van banken, hierna „de AFB” genoemd), de Chambre syndicale des banques populaires en de Crédit Agricole een klacht ingediend waarin zij aanvoerden dat Frankrijk staatssteun had verleend aan Crédit Mutuel. |
| --- | --- |

(1)

Op 25 januari 1991 hebben de Association française des banques (de Franse vereniging van banken, hierna „de AFB” genoemd), de Chambre syndicale des banques populaires en de Crédit Agricole een klacht ingediend waarin zij aanvoerden dat Frankrijk staatssteun had verleend aan Crédit Mutuel.

| (2) | Bij schrijven van 27 mei 1991 heeft de Commissie een eerste verzoek om informatie over het Livret bleu verzonden. |
| --- | --- |

(2)

Bij schrijven van 27 mei 1991 heeft de Commissie een eerste verzoek om informatie over het Livret bleu verzonden.

| (3) | Bij schrijven van 6 februari 1998 heeft de Commissie de Franse autoriteiten in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag (thans artikel 108, lid 2, VWEU) in te leiden ten aanzien van de steunmaatregelen die mogelijk in het spaarmechanisme van het „Livret bleu” (2) waren vervat. |
| --- | --- |

(3)

Bij schrijven van 6 februari 1998 heeft de Commissie de Franse autoriteiten in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag (thans artikel 108, lid 2, VWEU) in te leiden ten aanzien van de steunmaatregelen die mogelijk in het spaarmechanisme van het „Livret bleu” (2) waren vervat.

| (4) | Op 8 april 1998 hebben de Franse autoriteiten geantwoord op de vragen die de Commissie in haar inleidingsprocedure had gesteld. |
| --- | --- |

(4)

Op 8 april 1998 hebben de Franse autoriteiten geantwoord op de vragen die de Commissie in haar inleidingsprocedure had gesteld.

| (5) | Op 18 juni 1998 heeft Crédit Mutuel de Commissie een brief gezonden waarin de onderneming argumenten aanvoerde ter weerlegging van de kwalificatie als staatssteun van de maatregelen waarvoor de procedure was ingeleid, en die tevens een dossier met de analytische boekhouding bevatte betreffende het Livret bleu. Tevens hebben tal van belanghebbenden opmerkingen bij de Commissie ingediend (zie de afdelingen 3 en 4, overwegingen 48 tot en met 59), die deze op 3 september 1998 aan de Franse autoriteiten heeft doorgezonden. |
| --- | --- |

(5)

Op 18 juni 1998 heeft Crédit Mutuel de Commissie een brief gezonden waarin de onderneming argumenten aanvoerde ter weerlegging van de kwalificatie als staatssteun van de maatregelen waarvoor de procedure was ingeleid, en die tevens een dossier met de analytische boekhouding bevatte betreffende het Livret bleu. Tevens hebben tal van belanghebbenden opmerkingen bij de Commissie ingediend (zie de afdelingen 3 en 4, overwegingen 48 tot en met 59), die deze op 3 september 1998 aan de Franse autoriteiten heeft doorgezonden.

| (6) | De klagers hebben de Commissie vier aanvullende memories doen toekomen bij brieven van 29 oktober 1999, 16 mei 2000, 16 oktober 2000 en 19 januari 2001, die de Commissie aan de Franse autoriteiten heeft doorgezonden op 21 februari 2000 en op 3 november 2000. |
| --- | --- |

(6)

De klagers hebben de Commissie vier aanvullende memories doen toekomen bij brieven van 29 oktober 1999, 16 mei 2000, 16 oktober 2000 en 19 januari 2001, die de Commissie aan de Franse autoriteiten heeft doorgezonden op 21 februari 2000 en op 3 november 2000.

| (7) | Op 5 februari 2001 heeft de Commissie de van de AFB ontvangen documenten naar de Franse autoriteiten doorgestuurd. |
| --- | --- |

(7)

Op 5 februari 2001 heeft de Commissie de van de AFB ontvangen documenten naar de Franse autoriteiten doorgestuurd.

| (8) | Van november 1998 tot december 1999 heeft een consultant (3) (hierna „de consultant van de Commissie” genoemd), op verzoek van de Commissie, een audit van de analytische boekhouding van het Livret bleu uitgevoerd. Het rapport van de consultant is op 10 januari 2000 voor onderzoek naar de Franse autoriteiten en Crédit Mutuel gezonden. Op 7 februari 2000 is een technische overlegbijeenkomst over dit rapport georganiseerd met de diensten van de Commissie, bijgestaan door de consultant, de Franse autoriteiten en Crédit Mutuel. |
| --- | --- |

(8)

Van november 1998 tot december 1999 heeft een consultant (3) (hierna „de consultant van de Commissie” genoemd), op verzoek van de Commissie, een audit van de analytische boekhouding van het Livret bleu uitgevoerd. Het rapport van de consultant is op 10 januari 2000 voor onderzoek naar de Franse autoriteiten en Crédit Mutuel gezonden. Op 7 februari 2000 is een technische overlegbijeenkomst over dit rapport georganiseerd met de diensten van de Commissie, bijgestaan door de consultant, de Franse autoriteiten en Crédit Mutuel.

| (9) | Bij schrijven van 14 september 1999 hebben de diensten van de Commissie de Franse autoriteiten om een toelichting gevraagd over de taken van algemeen belang waarmee Crédit Mutuel belast is. Op 21 februari 2000, 3 november 2000 en 5 februari 2001 hebben de diensten van de Commissie de Franse autoriteiten verschillende stukken (4) doorgezonden die door de klagers aan het dossier waren toegevoegd en die betrekking hadden op een mogelijk „lokeffect” van het Livret bleu (zie onderafdeling 7.2.3, overwegingen 110 tot en met 118). De Franse autoriteiten hebben op 1 februari 2001 hun opmerkingen kenbaar gemaakt. |
| --- | --- |

(9)

Bij schrijven van 14 september 1999 hebben de diensten van de Commissie de Franse autoriteiten om een toelichting gevraagd over de taken van algemeen belang waarmee Crédit Mutuel belast is. Op 21 februari 2000, 3 november 2000 en 5 februari 2001 hebben de diensten van de Commissie de Franse autoriteiten verschillende stukken (4) doorgezonden die door de klagers aan het dossier waren toegevoegd en die betrekking hadden op een mogelijk „lokeffect” van het Livret bleu (zie onderafdeling 7.2.3, overwegingen 110 tot en met 118). De Franse autoriteiten hebben op 1 februari 2001 hun opmerkingen kenbaar gemaakt.

| (10) | Op 11 april 2000 ontving de Commissie een klacht van de Bankfederatie van de Europese Unie (FBE) in verband met de steun van de Franse staat aan Crédit Mutuel in de vorm van het uitsluitend recht van distributie van het Livret bleu. |
| --- | --- |

(10)

Op 11 april 2000 ontving de Commissie een klacht van de Bankfederatie van de Europese Unie (FBE) in verband met de steun van de Franse staat aan Crédit Mutuel in de vorm van het uitsluitend recht van distributie van het Livret bleu.

| (11) | In mei 2000 heeft de Confédération nationale du Crédit Mutuel het accountantskantoor Arthur Andersen de opdracht gegeven de methodiek van de analytische boekhouding van Crédit Mutuel te controleren en de exploitatierekening voor het Livret bleu op te stellen. Deze opdracht werd in september 2000 afgesloten met een gedetailleerd rapport over de exploitatierekening voor het Livret bleu. Daarin wordt het resultaat van de analytische boekhouding betreffende het Livret bleu geraamd op een verlies vóór belasting van 498 miljoen FRF. Deze conclusie berustte op de toepassing van „correcties”. Op 2 februari 2001 werd een bijeenkomst georganiseerd om de resultaten van dit rapport te bespreken. Naar aanleiding van de opmerkingen van de diensten van de Commissie heeft Crédit Mutuel Arthur Andersen gevraagd hun een nota van 8 februari 2001 toe te zenden. In deze nota wordt een rechtvaardiging gegeven van de gehanteerde methode „ter correctie van de oververtegenwoordiging van de IARD-activiteiten (schadeverzekeringsactiviteiten (5) van Crédit Mutuel)”, waarop de diensten van de Commissie met name kritiek hadden geuit. |
| --- | --- |

(11)

In mei 2000 heeft de Confédération nationale du Crédit Mutuel het accountantskantoor Arthur Andersen de opdracht gegeven de methodiek van de analytische boekhouding van Crédit Mutuel te controleren en de exploitatierekening voor het Livret bleu op te stellen. Deze opdracht werd in september 2000 afgesloten met een gedetailleerd rapport over de exploitatierekening voor het Livret bleu. Daarin wordt het resultaat van de analytische boekhouding betreffende het Livret bleu geraamd op een verlies vóór belasting van 498 miljoen FRF. Deze conclusie berustte op de toepassing van „correcties”. Op 2 februari 2001 werd een bijeenkomst georganiseerd om de resultaten van dit rapport te bespreken. Naar aanleiding van de opmerkingen van de diensten van de Commissie heeft Crédit Mutuel Arthur Andersen gevraagd hun een nota van 8 februari 2001 toe te zenden. In deze nota wordt een rechtvaardiging gegeven van de gehanteerde methode „ter correctie van de oververtegenwoordiging van de IARD-activiteiten (schadeverzekeringsactiviteiten (5) van Crédit Mutuel)”, waarop de diensten van de Commissie met name kritiek hadden geuit.

| (12) | De Commissie heeft in april 2001 de consultant opgedragen de verschillen tussen de twee boekhoudkundige studies in kaart te brengen en na te gaan welke wijzigingen in de gegevens of de methode eventueel in zijn eerdere beoordeling zouden kunnen worden verwerkt. Het eindrapport is op 23 juli 2001 overgelegd. Daarin wordt het resultaat van de analytische boekhouding van het Livret bleu geraamd op een niet-gekapitaliseerde gecumuleerde winst van 1 074 miljoen FRF (163,7 miljoen EUR). Het rapport is dezelfde dag nog aan de Franse autoriteiten overhandigd. Op 26 juli 2001 is een overlegvergadering georganiseerd met de Franse autoriteiten, Crédit Mutuel en Arthur Andersen. Crédit Mutuel en Arthur Andersen hebben aangegeven dat zij het niet eens zijn met de eindconclusies van de consultant van de Commissie. Arthur Andersen heeft zijn eerdere conclusies bevestigd in een document van 13 september 2001, dat als bijlage bij een nota van de Franse autoriteiten van 15 september 2001 is toegezonden. Op 26 oktober 2001 hebben de Franse autoriteiten de Commissie een nieuwe nota met een juridische analyse van het Livret bleu in het licht van het communautaire mededingingsrecht toegezonden. Op 7 januari 2002 hebben zij de Commissie tevens een nota betreffende de aan een taak van openbaar belang verbonden kosten doen toekomen, waarin de berekeningen van Crédit Mutuel zonder nieuwe gegevens waren opgenomen. |
| --- | --- |

(12)

De Commissie heeft in april 2001 de consultant opgedragen de verschillen tussen de twee boekhoudkundige studies in kaart te brengen en na te gaan welke wijzigingen in de gegevens of de methode eventueel in zijn eerdere beoordeling zouden kunnen worden verwerkt. Het eindrapport is op 23 juli 2001 overgelegd. Daarin wordt het resultaat van de analytische boekhouding van het Livret bleu geraamd op een niet-gekapitaliseerde gecumuleerde winst van 1 074 miljoen FRF (163,7 miljoen EUR). Het rapport is dezelfde dag nog aan de Franse autoriteiten overhandigd. Op 26 juli 2001 is een overlegvergadering georganiseerd met de Franse autoriteiten, Crédit Mutuel en Arthur Andersen. Crédit Mutuel en Arthur Andersen hebben aangegeven dat zij het niet eens zijn met de eindconclusies van de consultant van de Commissie. Arthur Andersen heeft zijn eerdere conclusies bevestigd in een document van 13 september 2001, dat als bijlage bij een nota van de Franse autoriteiten van 15 september 2001 is toegezonden. Op 26 oktober 2001 hebben de Franse autoriteiten de Commissie een nieuwe nota met een juridische analyse van het Livret bleu in het licht van het communautaire mededingingsrecht toegezonden. Op 7 januari 2002 hebben zij de Commissie tevens een nota betreffende de aan een taak van openbaar belang verbonden kosten doen toekomen, waarin de berekeningen van Crédit Mutuel zonder nieuwe gegevens waren opgenomen.

| (13) | In de nota die op 26 oktober 2001 door de Franse autoriteiten naar de Commissie is gezonden, werd uiteengezet waarom, volgens hen, i) het stelsel van het Livret bleu niet als staatssteun kon worden aangemerkt, ii) gesteld dat de Commissie bij haar kwalificatie als steun zou blijven, het alleen kon gaan om reeds bestaande steun, en iii) het hoe dan ook verenigbare steun betrof. |
| --- | --- |

(13)

In de nota die op 26 oktober 2001 door de Franse autoriteiten naar de Commissie is gezonden, werd uiteengezet waarom, volgens hen, i) het stelsel van het Livret bleu niet als staatssteun kon worden aangemerkt, ii) gesteld dat de Commissie bij haar kwalificatie als steun zou blijven, het alleen kon gaan om reeds bestaande steun, en iii) het hoe dan ook verenigbare steun betrof.

| (14) | Bij beschikking van 15 januari 2002 (6) (hierna „de nietigverklaarde beschikking” genoemd) heeft de Commissie de door Frankrijk ten gunste van Crédit Mutuel uitgekeerde staatssteun onverenigbaar met de interne markt verklaard. |
| --- | --- |

(14)

Bij beschikking van 15 januari 2002 (6) (hierna „de nietigverklaarde beschikking” genoemd) heeft de Commissie de door Frankrijk ten gunste van Crédit Mutuel uitgekeerde staatssteun onverenigbaar met de interne markt verklaard.

| (15) | De beschikking van 15 januari 2002 is nietig verklaard bij een arrest van het Gerecht van 18 januari 2005 (7). |
| --- | --- |

(15)

De beschikking van 15 januari 2002 is nietig verklaard bij een arrest van het Gerecht van 18 januari 2005 (7).

| (16) | De Commissie heeft geen beroep aangetekend tegen het arrest van het Gerecht. Overeenkomstig artikel 266, lid 1, VWEU, is de Commissie gehouden die maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van dit arrest. In het geval van staatssteun betekent dit dat de procedure, na de nietigverklaring van de beschikking, terugkeert naar het stadium van een formeel onderzoek. |
| --- | --- |

(16)

De Commissie heeft geen beroep aangetekend tegen het arrest van het Gerecht. Overeenkomstig artikel 266, lid 1, VWEU, is de Commissie gehouden die maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van dit arrest. In het geval van staatssteun betekent dit dat de procedure, na de nietigverklaring van de beschikking, terugkeert naar het stadium van een formeel onderzoek.

| (17) | Bij besluit van 7 juni 2006 (8) (hierna „het uitbreidingsbesluit” genoemd), heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure uitgebreid en het doel van haar beoordeling van mogelijke steun verduidelijkt. |
| --- | --- |

(17)

Bij besluit van 7 juni 2006 (8) (hierna „het uitbreidingsbesluit” genoemd), heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure uitgebreid en het doel van haar beoordeling van mogelijke steun verduidelijkt.

| (18) | Bij schrijven van 1 september 2006 en 7 september 2006 heeft Frankrijk de Commissie zijn opmerkingen betreffende het uitbreidingsbesluit meegedeeld. |
| --- | --- |

(18)

Bij schrijven van 1 september 2006 en 7 september 2006 heeft Frankrijk de Commissie zijn opmerkingen betreffende het uitbreidingsbesluit meegedeeld.

| (19) | Op 19 september 2006 heeft de Europese Commissie een klacht ontvangen van de „Association des Victimes du Crédit Mutuel” (vereniging van slachtoffers van Crédit Mutuel). |
| --- | --- |

(19)

Op 19 september 2006 heeft de Europese Commissie een klacht ontvangen van de „Association des Victimes du Crédit Mutuel” (vereniging van slachtoffers van Crédit Mutuel).

| (20) | Bij schrijven van 13 oktober 2006 heeft de Commissie de opmerkingen van Crédit Mutuel ontvangen. |
| --- | --- |

(20)

Bij schrijven van 13 oktober 2006 heeft de Commissie de opmerkingen van Crédit Mutuel ontvangen.

| (21) | Bij schrijven van 31 oktober 2006 heeft de Commissie de opmerkingen van Crédit Mutuel aan de Franse autoriteiten doorgezonden. |
| --- | --- |

(21)

Bij schrijven van 31 oktober 2006 heeft de Commissie de opmerkingen van Crédit Mutuel aan de Franse autoriteiten doorgezonden.

| (22) | Na twee verzoeken van de Commissie om aanvullende inlichtingen, van 22 september 2006 en 28 november 2006, heeft Frankrijk bij schrijven van 8 november 2006 en 28 februari 2007 aanvullende opmerkingen gemaakt. |
| --- | --- |

(22)

Na twee verzoeken van de Commissie om aanvullende inlichtingen, van 22 september 2006 en 28 november 2006, heeft Frankrijk bij schrijven van 8 november 2006 en 28 februari 2007 aanvullende opmerkingen gemaakt.

| (23) | De Commissie heeft op 19 december 2006 overleg gevoerd met de Franse autoriteiten en op 15 januari 2007 met Crédit Mutuel. |
| --- | --- |

(23)

De Commissie heeft op 19 december 2006 overleg gevoerd met de Franse autoriteiten en op 15 januari 2007 met Crédit Mutuel.

| (24) | Op 10 mei 2007 heeft de Commissie een beschikking vastgesteld overeenkomstig artikel 86, lid 3, van het EG-Verdrag (thans artikel 106, lid 3, VWEU) in samenhang met artikelen 43 en 49 van het EG-Verdrag (thans artikelen 49 en 56, VWEU), op grond waarvan Frankrijk de bijzondere rechten (9) van Crédit Mutuel, de Caisses d’Épargnes en de Banque Populaire om het Livret bleu (in het geval van Crédit Mutuel) en het Livret A (in het geval van de Caisses d’Épargnes en La Poste) uit te geven, moest afschaffen (10). |
| --- | --- |

(24)

Op 10 mei 2007 heeft de Commissie een beschikking vastgesteld overeenkomstig artikel 86, lid 3, van het EG-Verdrag (thans artikel 106, lid 3, VWEU) in samenhang met artikelen 43 en 49 van het EG-Verdrag (thans artikelen 49 en 56, VWEU), op grond waarvan Frankrijk de bijzondere rechten (9) van Crédit Mutuel, de Caisses d’Épargnes en de Banque Populaire om het Livret bleu (in het geval van Crédit Mutuel) en het Livret A (in het geval van de Caisses d’Épargnes en La Poste) uit te geven, moest afschaffen (10).

| (25) | Omdat Frankrijk geen eind heeft gemaakt aan de bijzondere rechten tot distributie van het Livret A en het Livret bleu binnen de bij de beschikking van 10 mei 2007 bepaalde termijn van negen maanden, heeft de Commissie de inbreukprocedure van artikel 226 van het EG-Verdrag (thans artikel 258, VWEU) ingeleid door Frankrijk op 5 juni 2008 een aanmaningsbrief te zenden wegens niet-naleving van de beschikking. |
| --- | --- |

(25)

Omdat Frankrijk geen eind heeft gemaakt aan de bijzondere rechten tot distributie van het Livret A en het Livret bleu binnen de bij de beschikking van 10 mei 2007 bepaalde termijn van negen maanden, heeft de Commissie de inbreukprocedure van artikel 226 van het EG-Verdrag (thans artikel 258, VWEU) ingeleid door Frankrijk op 5 juni 2008 een aanmaningsbrief te zenden wegens niet-naleving van de beschikking.

| (26) | Op 19 september 2009 heeft de Commissie Frankrijk om nieuwe inlichtingen gevraagd; dit verzoek werd op 13 oktober 2009 beantwoord. |
| --- | --- |

(26)

Op 19 september 2009 heeft de Commissie Frankrijk om nieuwe inlichtingen gevraagd; dit verzoek werd op 13 oktober 2009 beantwoord.

| (27) | Op 8 oktober 2009 heeft de Commissie de inbreukprocedure stopgezet, omdat Frankrijk, met de invoering van de hervorming van 1 januari 2009 waarbij de uitgifte van het Livret A en het Livret bleu (11) werd vrijgegeven, zijn verplichting was nagekomen om de bijzondere rechten inzake de distributie van deze spaarbankboekjes af te schaffen (12). |
| --- | --- |

(27)

Op 8 oktober 2009 heeft de Commissie de inbreukprocedure stopgezet, omdat Frankrijk, met de invoering van de hervorming van 1 januari 2009 waarbij de uitgifte van het Livret A en het Livret bleu (11) werd vrijgegeven, zijn verplichting was nagekomen om de bijzondere rechten inzake de distributie van deze spaarbankboekjes af te schaffen (12).

| (28) | In de loop van 2010 heeft de Commissie Crédit Mutuel per e-mail verschillende vragen gesteld, die eveneens per e-mail zijn beantwoord. |
| --- | --- |

(28)

In de loop van 2010 heeft de Commissie Crédit Mutuel per e-mail verschillende vragen gesteld, die eveneens per e-mail zijn beantwoord.

| (29) | Met het onderhavige besluit wordt, overeenkomstig artikel 13 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het Verdrag (13), de procedure inzake de steunelementen die mogelijk in het mechanisme van het Livret bleu zijn vervat, beëindigd. |
| --- | --- |

(29)

Met het onderhavige besluit wordt, overeenkomstig artikel 13 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het Verdrag (13), de procedure inzake de steunelementen die mogelijk in het mechanisme van het Livret bleu zijn vervat, beëindigd.

2.   BESCHRIJVING VAN HET MECHANISME VAN HET LIVRET BLEU

2.1.   Beschrijving van Crédit Mutuel

| (30) | Crédit Mutuel is een gedecentraliseerde van bank- en verzekeringsgroep die bestaat uit een nationaal netwerk van kantoren met de rechtsvorm van coöperatieve vennootschappen met variabel kapitaal. Crédit Mutuel is onderworpen aan de wet van 10 september 1947, waarin de grondbeginselen van een coöperatie zijn vastgelegd. De organisatiestructuur kent drie niveaus: lokaal, regionaal en nationaal. |
| --- | --- |

(30)

Crédit Mutuel is een gedecentraliseerde van bank- en verzekeringsgroep die bestaat uit een nationaal netwerk van kantoren met de rechtsvorm van coöperatieve vennootschappen met variabel kapitaal. Crédit Mutuel is onderworpen aan de wet van 10 september 1947, waarin de grondbeginselen van een coöperatie zijn vastgelegd. De organisatiestructuur kent drie niveaus: lokaal, regionaal en nationaal.

| (31) | De Crédit Mutuel-groep heeft, onder de twee namen van de groep (Crédit Mutuel en Crédit Industriel et Commercial (hierna „CIC” genoemd)), bijna 6 000 verkooppunten en meer dan 72 000 werknemers. De plaatselijke spaarbanken van Crédit Mutuel zijn aangesloten bij de 18 regionale federaties, die weer aangesloten zijn bij de Confédération nationale du Crédit Mutuel, het centrale orgaan van het netwerk. In de CIC zijn zes regionale banken en gespecialiseerde filialen verenigd, zowel in Frankrijk als daarbuiten. |
| --- | --- |

(31)

De Crédit Mutuel-groep heeft, onder de twee namen van de groep (Crédit Mutuel en Crédit Industriel et Commercial (hierna „CIC” genoemd)), bijna 6 000 verkooppunten en meer dan 72 000 werknemers. De plaatselijke spaarbanken van Crédit Mutuel zijn aangesloten bij de 18 regionale federaties, die weer aangesloten zijn bij de Confédération nationale du Crédit Mutuel, het centrale orgaan van het netwerk. In de CIC zijn zes regionale banken en gespecialiseerde filialen verenigd, zowel in Frankrijk als daarbuiten.

| (32) | Crédit Mutuel is overigens een groep met één bestuur dat een globaal beleid voert. De groep kent een interne financiële solidariteit op het niveau van de confederatie, waardoor de liquiditeit van de regionale federaties gegarandeerd is. Vanuit het oogpunt van het mededingingsrecht heeft de groep de kenmerken van één bedrijf, aangezien het slechts één centraal besluitvormingscentrum heeft. |
| --- | --- |

(32)

Crédit Mutuel is overigens een groep met één bestuur dat een globaal beleid voert. De groep kent een interne financiële solidariteit op het niveau van de confederatie, waardoor de liquiditeit van de regionale federaties gegarandeerd is. Vanuit het oogpunt van het mededingingsrecht heeft de groep de kenmerken van één bedrijf, aangezien het slechts één centraal besluitvormingscentrum heeft.

2.2.   Beschrijving van het Livret bleu

| (33) | Het Livret bleu was een door de staat gereglementeerd spaarproduct, dat uitsluitend door Crédit Mutuel werd uitgegeven. |
| --- | --- |

(33)

Het Livret bleu was een door de staat gereglementeerd spaarproduct, dat uitsluitend door Crédit Mutuel werd uitgegeven.

| (34) | Dit product was gedeeltelijk aftrekbaar van de belasting ingevolge het projet de loi de finances rectificative (ontwerp van wet tot wijziging van de begroting) voor 1975 (14). Twee derde van de aan de spaarders uitgekeerde depositorente was fiscaal aftrekbaar. De staat stelde het bruto rendement van het Livret bleu voor de spaarders zodanig vast, dat het nettobedrag na inhouding van belasting (15) gelijk was aan dat van het geheel belastingvrije Livret A. |
| --- | --- |

(34)

Dit product was gedeeltelijk aftrekbaar van de belasting ingevolge het projet de loi de finances rectificative (ontwerp van wet tot wijziging van de begroting) voor 1975 (14). Twee derde van de aan de spaarders uitgekeerde depositorente was fiscaal aftrekbaar. De staat stelde het bruto rendement van het Livret bleu voor de spaarders zodanig vast, dat het nettobedrag na inhouding van belasting (15) gelijk was aan dat van het geheel belastingvrije Livret A.

| (35) | De staat bepaalde het rendement van het Livret bleu, geïndexeerd aan de geldmarkt, op een hoger niveau dan de inflatie. De laatste rentevoet van het Livret bleu voordat dit spaarproduct bij de hervorming van 1 januari 2009 (zie overweging 41) werd afgeschaft, bedroeg 4 % (16). Het maximumbedrag dat spaarders op hun Livret bleu konden storten was 15 300 EUR. Het uitstaande bedrag van het Livret bleu is van 13 miljard EUR (85 miljard FRF) in 1991 gestegen tot 22 miljard EUR in 2008. |
| --- | --- |

(35)

De staat bepaalde het rendement van het Livret bleu, geïndexeerd aan de geldmarkt, op een hoger niveau dan de inflatie. De laatste rentevoet van het Livret bleu voordat dit spaarproduct bij de hervorming van 1 januari 2009 (zie overweging 41) werd afgeschaft, bedroeg 4 % (16). Het maximumbedrag dat spaarders op hun Livret bleu konden storten was 15 300 EUR. Het uitstaande bedrag van het Livret bleu is van 13 miljard EUR (85 miljard FRF) in 1991 gestegen tot 22 miljard EUR in 2008.

| (36) | De kenmerken van het Livret bleu — onmiddellijke beschikbaarheid van het geld, stortingen mogelijk vanaf 15 EUR, geen kosten (met name bij het openen), enz. — leidden tot een grote liquiditeit. Het was bovendien mogelijk om automatisch bedragen van het Livret bleu over te schrijven naar de schatkist of naar overheidsbedrijven zoals EDF (elektriciteitsbedrijf) of France Télécom. Het Livret bleu, een spaarbankboekje voor particulieren, leek dus in sommige opzichten op een lopende rekening. |
| --- | --- |

(36)

De kenmerken van het Livret bleu — onmiddellijke beschikbaarheid van het geld, stortingen mogelijk vanaf 15 EUR, geen kosten (met name bij het openen), enz. — leidden tot een grote liquiditeit. Het was bovendien mogelijk om automatisch bedragen van het Livret bleu over te schrijven naar de schatkist of naar overheidsbedrijven zoals EDF (elektriciteitsbedrijf) of France Télécom. Het Livret bleu, een spaarbankboekje voor particulieren, leek dus in sommige opzichten op een lopende rekening.

| (37) | De verplichtingen in verband met het gebruik van de via het Livret bleu bijeengebrachte middelen zijn in de loop van de tijd geëvolueerd. |
| --- | --- |

(37)

De verplichtingen in verband met het gebruik van de via het Livret bleu bijeengebrachte middelen zijn in de loop van de tijd geëvolueerd.

| (38) | In het begin was Crédit Mutuel verplicht 50 % van de middelen te gebruiken (in 1983 (17) verhoogd tot 65 % van de middelen en 80 % van de nieuw ingebrachte middelen) voor zogeheten „bestemmingen van algemeen belang” (in het bijzonder de financiering van plaatselijke lagere overheden en andere overheidsorganen), terwijl de bank vrij kon beschikken over het resterende deel (hierna „vrije bestemmingen” genoemd). |
| --- | --- |

(38)

In het begin was Crédit Mutuel verplicht 50 % van de middelen te gebruiken (in 1983 (17) verhoogd tot 65 % van de middelen en 80 % van de nieuw ingebrachte middelen) voor zogeheten „bestemmingen van algemeen belang” (in het bijzonder de financiering van plaatselijke lagere overheden en andere overheidsorganen), terwijl de bank vrij kon beschikken over het resterende deel (hierna „vrije bestemmingen” genoemd).

| (39) | Dit systeem is grondig herzien bij een besluit van 27 september 1991 (18) waarbij het Livret bleu werd aangepast aan het systeem van het Livret A. Vanaf de datum van dit besluit worden alle nieuw ingebrachte bedragen (19) centraal ondergebracht bij de Caisse des Dépôts et Consignation (hierna de „CDC” genoemd) die op haar beurt Crédit Mutuel compenseerde met een bemiddelingsvergoeding. Deze vergoeding, die oorspronkelijk was vastgesteld op 1,3 % van de bij de CDC ondergebrachte uitstaande bedragen van het Livret bleu, is op 1 januari 2005 verlaagd tot 1,2 % en daarna, op 1 november 2005, tot 1,1 %. De CDC gebruikt de door Crédit Mutuel aangetrokken middelen hoofdzakelijk voor de financiering van sociale huisvesting. |
| --- | --- |

(39)

Dit systeem is grondig herzien bij een besluit van 27 september 1991 (18) waarbij het Livret bleu werd aangepast aan het systeem van het Livret A. Vanaf de datum van dit besluit worden alle nieuw ingebrachte bedragen (19) centraal ondergebracht bij de Caisse des Dépôts et Consignation (hierna de „CDC” genoemd) die op haar beurt Crédit Mutuel compenseerde met een bemiddelingsvergoeding. Deze vergoeding, die oorspronkelijk was vastgesteld op 1,3 % van de bij de CDC ondergebrachte uitstaande bedragen van het Livret bleu, is op 1 januari 2005 verlaagd tot 1,2 % en daarna, op 1 november 2005, tot 1,1 %. De CDC gebruikt de door Crédit Mutuel aangetrokken middelen hoofdzakelijk voor de financiering van sociale huisvesting.

| (40) | Bovendien heeft het bestaande volume van uitstaande bedragen (20) door deze grondige hervorming van het stelsel geleidelijk een nieuwe bestemming gekregen. Vanaf het besluit van 27 september 1991 tot aan het eind van het eerste semester van 1999 is het aandeel van de bestaande „bestemmingen van algemeen belang” en „vrije bestemmingen” verminderd totdat de uitstaande bedragen in hun geheel bij de CDC waren gecentraliseerd.














  In miljard FRF en in % | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jaarlijks gemiddeld uitstaande bedragen | 85,5 | 83 | 80,2 | 83,4 | 88,7 | 91,5 | 92,7 | 98,1 | 98,7 |
| Bij CDC gecentraliseerd deel | 1 % | 7 % | 12 % | 24 % | 39 % | 46 % | 51 % | 69 % | 100 % |
| Bestemmingen van algemeen belang | 67 % | 54 % | 46 % | 35 % | 27 % | 20 % | 15 % | 10 % | 0 % |
| Vrije bestemmingen | 32 % | 39 % | 42 % | 41 % | 35 % | 34 % | 34 % | 21 % | 0 % |
| Bron: Littlejohn Fraser |

(40)

Bovendien heeft het bestaande volume van uitstaande bedragen (20) door deze grondige hervorming van het stelsel geleidelijk een nieuwe bestemming gekregen. Vanaf het besluit van 27 september 1991 tot aan het eind van het eerste semester van 1999 is het aandeel van de bestaande „bestemmingen van algemeen belang” en „vrije bestemmingen” verminderd totdat de uitstaande bedragen in hun geheel bij de CDC waren gecentraliseerd.

In miljard FRF en in %

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

Jaarlijks gemiddeld uitstaande bedragen

85,5

83

80,2

83,4

88,7

91,5

92,7

98,1

98,7

Bij CDC gecentraliseerd deel

1 %

7 %

12 %

24 %

39 %

46 %

51 %

69 %

100 %

Bestemmingen van algemeen belang

67 %

54 %

46 %

35 %

27 %

20 %

15 %

10 %

0 %

Vrije bestemmingen

32 %

39 %

42 %

41 %

35 %

34 %

34 %

21 %

0 %

Bron: Littlejohn Fraser

| (41) | Op 1 januari 2009 is een hervorming van het Livret A en het Livret bleu in werking getreden, waarbij alle banken het Livret A mochten uitgeven en waarmee een eind werd gemaakt aan het onderscheid tussen Livret A en Livret bleu. Sinds 1 januari 2009 is het „Livret bleu” van Crédit Mutuel niets anders dan een Livret A met een andere naam. Op die datum is een eind gekomen aan het Livret bleu en daarmee aan het exclusieve distributierecht van Crédit Mutuel. |
| --- | --- |

(41)

Op 1 januari 2009 is een hervorming van het Livret A en het Livret bleu in werking getreden, waarbij alle banken het Livret A mochten uitgeven en waarmee een eind werd gemaakt aan het onderscheid tussen Livret A en Livret bleu. Sinds 1 januari 2009 is het „Livret bleu” van Crédit Mutuel niets anders dan een Livret A met een andere naam. Op die datum is een eind gekomen aan het Livret bleu en daarmee aan het exclusieve distributierecht van Crédit Mutuel.

2.3.   Beschrijving van de redenen die hebben geleid tot de inleiding/uitbreiding van de procedure

| (42) | Zoals is uiteengezet in het uitbreidingsbesluit (21), achtte de Commissie het mogelijk dat Frankrijk Crédit Mutuel steun heeft toegekend door middel van een bemiddelingsvergoeding. |
| --- | --- |

(42)

Zoals is uiteengezet in het uitbreidingsbesluit (21), achtte de Commissie het mogelijk dat Frankrijk Crédit Mutuel steun heeft toegekend door middel van een bemiddelingsvergoeding.

| (43) | Uit het Altmark-arrest van het Hof van Justitie blijkt dat vergoedingen voor overheidsdiensten geen staatssteun in de zin van artikel 107, VWEU vormen indien zij voldoen aan bepaalde, in het Altmark-arrest van 24 juli 2003 (22) genoemde, cumulatieve voorwaarden. |
| --- | --- |

(43)

Uit het Altmark-arrest van het Hof van Justitie blijkt dat vergoedingen voor overheidsdiensten geen staatssteun in de zin van artikel 107, VWEU vormen indien zij voldoen aan bepaalde, in het Altmark-arrest van 24 juli 2003 (22) genoemde, cumulatieve voorwaarden.

| (44) | In haar uitbreidingsbesluit was de Commissie van mening dat niet aan de vierde voorwaarde van het Altmark-arrest kon zijn voldaan omdat de staat de overheidsopdracht voor het aantrekken van middelen bestemd voor sociale huurwoningen niet had toegewezen via een openbare aanbesteding, maar rechtstreeks door onderhandelingen met Crédit Mutuel, waardoor er a priori geen enkele garantie was dat de vergoeding aan Crédit Mutuel niet hoger was dan het bedrag dat een goed beheerd bedrijf zou vragen. Zij was bovendien van mening dat de Franse autoriteiten niet hadden aangetoond dat de hoogte van de vergoeding bepaald was onder verwijzing naar de kosten van een gemiddelde goed beheerde onderneming in de banksector. Dat de Franse autoriteiten benadrukken dat Crédit Mutuel een goed beheerde onderneming is, volstaat niet om te stellen dat het niveau van de vergoeding is bepaald op basis van een kostenanalyse van een goed beheerde onderneming in de zin van het Altmark-arrest. |
| --- | --- |

(44)

In haar uitbreidingsbesluit was de Commissie van mening dat niet aan de vierde voorwaarde van het Altmark-arrest kon zijn voldaan omdat de staat de overheidsopdracht voor het aantrekken van middelen bestemd voor sociale huurwoningen niet had toegewezen via een openbare aanbesteding, maar rechtstreeks door onderhandelingen met Crédit Mutuel, waardoor er a priori geen enkele garantie was dat de vergoeding aan Crédit Mutuel niet hoger was dan het bedrag dat een goed beheerd bedrijf zou vragen. Zij was bovendien van mening dat de Franse autoriteiten niet hadden aangetoond dat de hoogte van de vergoeding bepaald was onder verwijzing naar de kosten van een gemiddelde goed beheerde onderneming in de banksector. Dat de Franse autoriteiten benadrukken dat Crédit Mutuel een goed beheerde onderneming is, volstaat niet om te stellen dat het niveau van de vergoeding is bepaald op basis van een kostenanalyse van een goed beheerde onderneming in de zin van het Altmark-arrest.

| (45) | Volgens de Commissie was de bemiddelingsvergoeding een staatsmiddel dat een selectief voordeel kon bieden waardoor de concurrentie kon worden vervalst en de handel tussen de lidstaten kon worden beïnvloed, waarvan zij niet in kennis was gesteld. De bemiddelingsvergoeding kon dus elementen van onrechtmatige steun bevatten. |
| --- | --- |

(45)

Volgens de Commissie was de bemiddelingsvergoeding een staatsmiddel dat een selectief voordeel kon bieden waardoor de concurrentie kon worden vervalst en de handel tussen de lidstaten kon worden beïnvloed, waarvan zij niet in kennis was gesteld. De bemiddelingsvergoeding kon dus elementen van onrechtmatige steun bevatten.

| (46) | In haar uitbreidingsbesluit was de Commissie van mening dat deze maatregel mogelijk niet verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag (thans artikel 106, lid 2, VWEU) en dat geen van de afwijkingen als bedoeld in de leden 2 en 3 van artikel 87 van het EG-Verdrag (thans artikel 107, leden 2 en 3, VWEU) van toepassing leken. |
| --- | --- |

(46)

In haar uitbreidingsbesluit was de Commissie van mening dat deze maatregel mogelijk niet verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag (thans artikel 106, lid 2, VWEU) en dat geen van de afwijkingen als bedoeld in de leden 2 en 3 van artikel 87 van het EG-Verdrag (thans artikel 107, leden 2 en 3, VWEU) van toepassing leken.

| (47) | Het leek haar op basis van de berekeningen van haar consultant inderdaad mogelijk dat het bedrag van de compensatie hoger was dan wat nodig was om de kosten van de openbaredienstverplichting te dekken (het aantrekken van middelen bestemd voor sociale huurwoningen), rekening houdend met de daarmee behaalde inkomsten evenals een redelijke winst voor de uitvoering van deze opdracht. Omdat de Commissie er nogmaals op had gewezen dat in het bedrag van de vergoeding alle voordelen moesten worden opgenomen die de staat had toegekend of die door staatsmiddelen in enigerlei vorm waren verkregen, heeft zij bij de berekening van de vergoeding niet alleen rekening gehouden met de nettokosten van het verzamelen van bij de CDC gecentraliseerde deposito’s, maar ook met het nettoresultaat (kosten of winst) van de bestemmingen van algemeen belang en van de vrije bestemmingen. Uit het rapport van de consultant van de Commissie bleek dat er voor de jaren 1991, 1992, 1993 en 1998 sprake was van overcompensatie van Crédit Mutuel. |
| --- | --- |

(47)

Het leek haar op basis van de berekeningen van haar consultant inderdaad mogelijk dat het bedrag van de compensatie hoger was dan wat nodig was om de kosten van de openbaredienstverplichting te dekken (het aantrekken van middelen bestemd voor sociale huurwoningen), rekening houdend met de daarmee behaalde inkomsten evenals een redelijke winst voor de uitvoering van deze opdracht. Omdat de Commissie er nogmaals op had gewezen dat in het bedrag van de vergoeding alle voordelen moesten worden opgenomen die de staat had toegekend of die door staatsmiddelen in enigerlei vorm waren verkregen, heeft zij bij de berekening van de vergoeding niet alleen rekening gehouden met de nettokosten van het verzamelen van bij de CDC gecentraliseerde deposito’s, maar ook met het nettoresultaat (kosten of winst) van de bestemmingen van algemeen belang en van de vrije bestemmingen. Uit het rapport van de consultant van de Commissie bleek dat er voor de jaren 1991, 1992, 1993 en 1998 sprake was van overcompensatie van Crédit Mutuel.

3.   ARGUMENTEN VAN DE KLAGERS

| (48) | De argumenten van de klagers zijn door de Commissie uiteengezet in haar besluit van 6 februari 1998 betreffende de inleiding van de procedure op grond van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag (thans artikel 108, lid 2, VWEU). De daarna toegezonden aanvullende memories bevatten de volgende nieuwe argumenten. |
| --- | --- |

(48)

De argumenten van de klagers zijn door de Commissie uiteengezet in haar besluit van 6 februari 1998 betreffende de inleiding van de procedure op grond van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag (thans artikel 108, lid 2, VWEU). De daarna toegezonden aanvullende memories bevatten de volgende nieuwe argumenten.

| (49) | In een nota van de AFB (eind februari 1999 geactualiseerd en in oktober 1999 aan de Commissie toegezonden) over het lokeffect van het Livret bleu wordt het door het lokproduct verschafte netto bankvoordeel geraamd op 17 miljard FRF (2,6 miljard EUR), waarbij ervan wordt uitgegaan dat de toename van de marktaandelen van Crédit Mutuel op alle segmenten in de periode 1986-1997 uitsluitend te danken is aan de distributie van het Livret bleu. |
| --- | --- |

(49)

In een nota van de AFB (eind februari 1999 geactualiseerd en in oktober 1999 aan de Commissie toegezonden) over het lokeffect van het Livret bleu wordt het door het lokproduct verschafte netto bankvoordeel geraamd op 17 miljard FRF (2,6 miljard EUR), waarbij ervan wordt uitgegaan dat de toename van de marktaandelen van Crédit Mutuel op alle segmenten in de periode 1986-1997 uitsluitend te danken is aan de distributie van het Livret bleu.

| (50) | In een studie van de Caisse Nationale du Crédit Agricole die in mei 2000 is toegezonden, wordt de ontwikkeling van het aantal kantoren van Crédit Mutuel geanalyseerd. Het totale aantal permanente kantoren blijkt van 1991 tot 1994 te zijn afgenomen en vervolgens geleidelijk te zijn toegenomen; in 1998 werd opnieuw het niveau van 1990 bereikt. De ontwikkeling verschilt per regio: het aantal permanente en vervolgens niet-permanente kantoren is gedaald in de regio’s waar Crédit Mutuel van oudsher veel vestigingen had (de Loirestreek, Bretagne, de Elzas), terwijl dit aantal in de andere regio’s is toegenomen. Waarschijnlijk heeft Crédit Mutuel het aantal vestigingen op het platteland verminderd en in stedelijke gebieden juist verhoogd. Deze gegevens lijken de bewering van Crédit Mutuel te logenstraffen dat de bank in de loop van de jaren negentig verplicht zou zijn geweest een groot aantal vestigingen op het platteland te behouden. Zij wijzen er eveneens op dat Crédit Mutuel een zeer dicht netwerk kan handhaven, ook na het wegvallen van alle controles door de overheid. |
| --- | --- |

(50)

In een studie van de Caisse Nationale du Crédit Agricole die in mei 2000 is toegezonden, wordt de ontwikkeling van het aantal kantoren van Crédit Mutuel geanalyseerd. Het totale aantal permanente kantoren blijkt van 1991 tot 1994 te zijn afgenomen en vervolgens geleidelijk te zijn toegenomen; in 1998 werd opnieuw het niveau van 1990 bereikt. De ontwikkeling verschilt per regio: het aantal permanente en vervolgens niet-permanente kantoren is gedaald in de regio’s waar Crédit Mutuel van oudsher veel vestigingen had (de Loirestreek, Bretagne, de Elzas), terwijl dit aantal in de andere regio’s is toegenomen. Waarschijnlijk heeft Crédit Mutuel het aantal vestigingen op het platteland verminderd en in stedelijke gebieden juist verhoogd. Deze gegevens lijken de bewering van Crédit Mutuel te logenstraffen dat de bank in de loop van de jaren negentig verplicht zou zijn geweest een groot aantal vestigingen op het platteland te behouden. Zij wijzen er eveneens op dat Crédit Mutuel een zeer dicht netwerk kan handhaven, ook na het wegvallen van alle controles door de overheid.

| (51) | De AFB heeft de Commissie een brief gezonden, gedateerd 4 juni 1998, waarin zij stelt dat de vergoeding van 1,3 % over de uitstaande middelen van het bij de CDC gecentraliseerde Livret bleu buitensporig is, gelet op het feit dat de Caisses d’Épargne en La Poste in dezelfde periode van de CDC respectievelijk 1,20 % en 1,50 % ontvingen over de, eveneens bij de CDC gecentraliseerde, bedragen van het Livret A. De AFB gaf daarin aan dat zij de Franse autoriteiten in 1997 heeft voorgesteld spaargelden op het Livret bleu aan te trekken met een vergoeding van slechts 1 %, maar dat de regering niet op dat voorstel heeft gereageerd. De AFB onderstreept met name dat in het rapport van april 1998 van Kamerlid Douyère over de modernisering van de Caisses d’épargne staat dat de kosten van het aantrekken van spaargelden van een gemiddelde Caisse d’Épargne zoals die in Bourgogne 0,96 % van de uitstaande bedragen belopen en dat er geen redenen zijn waarom Crédit Mutuel hogere beheerskosten zou hebben. |
| --- | --- |

(51)

De AFB heeft de Commissie een brief gezonden, gedateerd 4 juni 1998, waarin zij stelt dat de vergoeding van 1,3 % over de uitstaande middelen van het bij de CDC gecentraliseerde Livret bleu buitensporig is, gelet op het feit dat de Caisses d’Épargne en La Poste in dezelfde periode van de CDC respectievelijk 1,20 % en 1,50 % ontvingen over de, eveneens bij de CDC gecentraliseerde, bedragen van het Livret A. De AFB gaf daarin aan dat zij de Franse autoriteiten in 1997 heeft voorgesteld spaargelden op het Livret bleu aan te trekken met een vergoeding van slechts 1 %, maar dat de regering niet op dat voorstel heeft gereageerd. De AFB onderstreept met name dat in het rapport van april 1998 van Kamerlid Douyère over de modernisering van de Caisses d’épargne staat dat de kosten van het aantrekken van spaargelden van een gemiddelde Caisse d’Épargne zoals die in Bourgogne 0,96 % van de uitstaande bedragen belopen en dat er geen redenen zijn waarom Crédit Mutuel hogere beheerskosten zou hebben.

| (52) | Een nota van Cabinet Glais van augustus 2000, voorgelegd op verzoek van de AFB, bevat statistische gegevens over het concurrentievoordeel dat aan Crédit Mutuel zou zijn toegekend door het exclusieve distributierecht van het Livret bleu. Uit de analyse van het verloop van de gebeurtenissen is gebleken dat de uitstaande bedragen van de spaargelden op het Livret bleu en de uitstaande bedragen van de andere deposito’s tot omstreeks 1985-1987 sterk zijn gegroeid. De leningen aan huishoudens bleven na die datum toenemen en bleven voor Crédit Mutuel een grotere rol spelen dan voor haar belangrijkste concurrenten. De deskundige van Cabinet Glais leidt daaruit af dat „het Livret bleu-effect lijkt te hebben gewerkt doordat klanten werden aangetrokken, en vanaf midden jaren tachtig lijkt het positieve effect zich te hebben voortgezet zonder dat de inleg van spaargelden toenam. De klantenkring die de bank in de beginfase aan zich heeft gebonden, lijkt de expansieve strategie van Crédit Mutuel vanaf die periode dus te hebben gestimuleerd.” De deskundige concludeert, met name op basis van een indicator inzake de doorwerking van willekeurige economische schokken in de variabelen van de activiteiten en door een eenvoudige vergelijking van de vraag naar krediet te ontwerpen, dat de activiteiten van Crédit Mutuel (hoofdzakelijk op het gebied van kredietverlening) losgekoppeld lijken te zijn van de gemiddelde ontwikkeling van de bankmarkt. De verklaring voor dit verschijnsel is volgens de deskundige dat de klanten van Crédit Mutuel, bijvoorbeeld via het Livret bleu, een veel sterkere binding met de bank hebben dan die van andere banknetwerken. |
| --- | --- |

(52)

Een nota van Cabinet Glais van augustus 2000, voorgelegd op verzoek van de AFB, bevat statistische gegevens over het concurrentievoordeel dat aan Crédit Mutuel zou zijn toegekend door het exclusieve distributierecht van het Livret bleu. Uit de analyse van het verloop van de gebeurtenissen is gebleken dat de uitstaande bedragen van de spaargelden op het Livret bleu en de uitstaande bedragen van de andere deposito’s tot omstreeks 1985-1987 sterk zijn gegroeid. De leningen aan huishoudens bleven na die datum toenemen en bleven voor Crédit Mutuel een grotere rol spelen dan voor haar belangrijkste concurrenten. De deskundige van Cabinet Glais leidt daaruit af dat „het Livret bleu-effect lijkt te hebben gewerkt doordat klanten werden aangetrokken, en vanaf midden jaren tachtig lijkt het positieve effect zich te hebben voortgezet zonder dat de inleg van spaargelden toenam. De klantenkring die de bank in de beginfase aan zich heeft gebonden, lijkt de expansieve strategie van Crédit Mutuel vanaf die periode dus te hebben gestimuleerd.” De deskundige concludeert, met name op basis van een indicator inzake de doorwerking van willekeurige economische schokken in de variabelen van de activiteiten en door een eenvoudige vergelijking van de vraag naar krediet te ontwerpen, dat de activiteiten van Crédit Mutuel (hoofdzakelijk op het gebied van kredietverlening) losgekoppeld lijken te zijn van de gemiddelde ontwikkeling van de bankmarkt. De verklaring voor dit verschijnsel is volgens de deskundige dat de klanten van Crédit Mutuel, bijvoorbeeld via het Livret bleu, een veel sterkere binding met de bank hebben dan die van andere banknetwerken.

| (53) | In de tweede nota van Cabinet Glais (december 2000) wordt een nieuwe econometrische analyse voorgesteld van de mate van gebondenheid van de klanten van elk banknetwerk. Volgens de expert bevestigen deze resultaten de hypothese dat de twee netwerken over middelen beschikken waarmee zij hun klanten veel beter aan zich kunnen binden dan de andere netwerken. Het is echter niet mogelijk vast te stellen of de distributie van een spaarboekje met belastingvrijstelling ten grondslag ligt aan de veel sterkere klantenbinding dan wel het gebruik van een dicht netwerk van bijkantoren in verschillende regio’s (twee instrumenten waarover beide genoemde netwerken beschikken). |
| --- | --- |

(53)

In de tweede nota van Cabinet Glais (december 2000) wordt een nieuwe econometrische analyse voorgesteld van de mate van gebondenheid van de klanten van elk banknetwerk. Volgens de expert bevestigen deze resultaten de hypothese dat de twee netwerken over middelen beschikken waarmee zij hun klanten veel beter aan zich kunnen binden dan de andere netwerken. Het is echter niet mogelijk vast te stellen of de distributie van een spaarboekje met belastingvrijstelling ten grondslag ligt aan de veel sterkere klantenbinding dan wel het gebruik van een dicht netwerk van bijkantoren in verschillende regio’s (twee instrumenten waarover beide genoemde netwerken beschikken).

| (54) | Buiten de onderhavige procedure om heeft de Commissie tevens een aanvullende nota van de klagers ontvangen, waarin wordt gesteld dat de overname door Crédit Mutuel, in april 1997, van Crédit Industriel et Commercial (CIC), op het moment van de privatisering van die bankinstelling, die eerst in handen was van de openbare verzekeringsgroep GAN, mogelijk was dankzij de steun die Crédit Mutuel kreeg in het kader van het Livret bleu, waardoor zij haar marktaandeel van deposito’s kon uitbreiden van 2 % in 1969 tot ongeveer 6,9 % in 1997. Het eigen vermogen van de onderneming is volgens de klagers dankzij de betrokken steun snel gegroeid, van 650 miljoen FRF (99 miljoen EUR) in 1974 naar 47,3 miljard FRF (7,2 miljard EUR) in 1997. |
| --- | --- |

(54)

Buiten de onderhavige procedure om heeft de Commissie tevens een aanvullende nota van de klagers ontvangen, waarin wordt gesteld dat de overname door Crédit Mutuel, in april 1997, van Crédit Industriel et Commercial (CIC), op het moment van de privatisering van die bankinstelling, die eerst in handen was van de openbare verzekeringsgroep GAN, mogelijk was dankzij de steun die Crédit Mutuel kreeg in het kader van het Livret bleu, waardoor zij haar marktaandeel van deposito’s kon uitbreiden van 2 % in 1969 tot ongeveer 6,9 % in 1997. Het eigen vermogen van de onderneming is volgens de klagers dankzij de betrokken steun snel gegroeid, van 650 miljoen FRF (99 miljoen EUR) in 1974 naar 47,3 miljard FRF (7,2 miljard EUR) in 1997.

| (55) | Tenslotte bevat de klacht van de „Association des Victimes du Crédit Mutuel” van 19 september 2006 de eenvoudige bewering dat „overheidsspaargeld voor particuliere en commerciële doeleinden is aangewend ten koste van de spaarders en de Franse economie”, zonder degelijke argumentatie noch elementen die het bewijs leveren van eventuele onrechtmatige staatssteun. |
| --- | --- |

(55)

Tenslotte bevat de klacht van de „Association des Victimes du Crédit Mutuel” van 19 september 2006 de eenvoudige bewering dat „overheidsspaargeld voor particuliere en commerciële doeleinden is aangewend ten koste van de spaarders en de Franse economie”, zonder degelijke argumentatie noch elementen die het bewijs leveren van eventuele onrechtmatige staatssteun.

4.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (56) | Na de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure van 6 februari 1998 heeft de Commissie van veel belanghebbenden opmerkingen ontvangen. |
| --- | --- |

(56)

Na de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure van 6 februari 1998 heeft de Commissie van veel belanghebbenden opmerkingen ontvangen.

| (57) | Sommige concurrenten van Crédit Mutuel hebben gewezen op de schade die zij meenden te hebben geleden als gevolg van het aan Crédit Mutuel verleende exclusieve recht inzake de distributie van het Livret bleu. De meeste banken waren van mening dat dit product een lokeffect had waardoor zij klanten verloren ten gunste van Crédit Mutuel, en verlangden de opheffing van dit exclusieve recht. Dergelijke opmerkingen zijn aan de Commissie gezonden door de volgende instellingen: | Banque Dupuy de Parseval |
| --- | --- | --- |

(57)

Sommige concurrenten van Crédit Mutuel hebben gewezen op de schade die zij meenden te hebben geleden als gevolg van het aan Crédit Mutuel verleende exclusieve recht inzake de distributie van het Livret bleu. De meeste banken waren van mening dat dit product een lokeffect had waardoor zij klanten verloren ten gunste van Crédit Mutuel, en verlangden de opheffing van dit exclusieve recht. Dergelijke opmerkingen zijn aan de Commissie gezonden door de volgende instellingen:

Banque Dupuy de Parseval

| | Banque Natexis |
| --- | --- |

Banque Natexis

| | Banque de Picardie |
| --- | --- |

Banque de Picardie

| | Banque Populaire de Bourgogne |
| --- | --- |

Banque Populaire de Bourgogne

| | Banque Populaire Bretagne Atlantique |
| --- | --- |

Banque Populaire Bretagne Atlantique

| | Banque Populaire du Centre |
| --- | --- |

Banque Populaire du Centre

| | Banque Populaire Centre-Atlantique |
| --- | --- |

Banque Populaire Centre-Atlantique

| | Banque Populaire de Champagne |
| --- | --- |

Banque Populaire de Champagne

| | Banque Populaire de la Côte d’Azur |
| --- | --- |

Banque Populaire de la Côte d’Azur

| | Banque Populaire du Dauphiné et des Alpes du Sud |
| --- | --- |

Banque Populaire du Dauphiné et des Alpes du Sud

| | Banque Populaire de Franche-Comté, du Maconnais et de l’Ain |
| --- | --- |

Banque Populaire de Franche-Comté, du Maconnais et de l’Ain

| | Banque Populaire du Haut-Rhin |
| --- | --- |

Banque Populaire du Haut-Rhin

| | Banque Populaire de La Loire |
| --- | --- |

Banque Populaire de La Loire

| | Banque Populaire de Lorraine |
| --- | --- |

Banque Populaire de Lorraine

| | Banque Populaire de Lyon |
| --- | --- |

Banque Populaire de Lyon

| | Banque Populaire du Midi |
| --- | --- |

Banque Populaire du Midi

| | Banque Populaire du Massif Central |
| --- | --- |

Banque Populaire du Massif Central

| | Banque Populaire de l’Ouest |
| --- | --- |

Banque Populaire de l’Ouest

| | Banque Populaire Provençale et Corse |
| --- | --- |

Banque Populaire Provençale et Corse

| | Banque Populaire des Pyrénées Orientales, de l’Aude et de l’Ariège |
| --- | --- |

Banque Populaire des Pyrénées Orientales, de l’Aude et de l’Ariège

| | Banque Populaire du Quercy et de l’Agenais |
| --- | --- |

Banque Populaire du Quercy et de l’Agenais

| | Banque Populaire Savoisienne |
| --- | --- |

Banque Populaire Savoisienne

| | Banque Populaire de la Région Économique de Strasbourg |
| --- | --- |

Banque Populaire de la Région Économique de Strasbourg

| | Banque Populaire du Sud-Ouest |
| --- | --- |

Banque Populaire du Sud-Ouest

| | Banque Populaire du Tarn et de l’Aveyron |
| --- | --- |

Banque Populaire du Tarn et de l’Aveyron

| | B.P.ROP Banque Populaire |
| --- | --- |

B.P.ROP Banque Populaire

| | Banque de Savoie |
| --- | --- |

Banque de Savoie

| | Crédit Commercial de France |
| --- | --- |

Crédit Commercial de France

| | Crédit Commercial du Sud-Ouest |
| --- | --- |

Crédit Commercial du Sud-Ouest

| | Crédit Lyonnais |
| --- | --- |

Crédit Lyonnais

| | Société Générale |
| --- | --- |

Société Générale

| | Union des Banques à Paris. |
| --- | --- |

Union des Banques à Paris.

| (58) | Ook heeft de Commissie, naast de opmerkingen ter verdediging van Crédit Mutuel die in afdeling 4 aan de orde komen, van de volgende derden opmerkingen ten gunste van het mechanisme van het Livret bleu ontvangen: | De heer Bertholet, Kamerlid voor het departement Drôme |
| --- | --- | --- |

(58)

Ook heeft de Commissie, naast de opmerkingen ter verdediging van Crédit Mutuel die in afdeling 4 aan de orde komen, van de volgende derden opmerkingen ten gunste van het mechanisme van het Livret bleu ontvangen:

De heer Bertholet, Kamerlid voor het departement Drôme

| | De heer Blondel, lid van de departementale raad van het departement Nord |
| --- | --- |

De heer Blondel, lid van de departementale raad van het departement Nord

| | De heer Cabot, directeur van het Centre Régional Information Jeunesse de Toulouse |
| --- | --- |

De heer Cabot, directeur van het Centre Régional Information Jeunesse de Toulouse

| | De heer Cormorèche, burgemeester van Montuel |
| --- | --- |

De heer Cormorèche, burgemeester van Montuel

| | De heer Cornelis, lid van de departementale raad van het departement Nord |
| --- | --- |

De heer Cornelis, lid van de departementale raad van het departement Nord

| | De heer Chavannes, burgemeester van Angoulême |
| --- | --- |

De heer Chavannes, burgemeester van Angoulême

| | De heer Crépeau, Kamerlid voor het departement Charente-Maritime |
| --- | --- |

De heer Crépeau, Kamerlid voor het departement Charente-Maritime

| | De heer Debavelaere, senator voor het departement Pas-de-Calais |
| --- | --- |

De heer Debavelaere, senator voor het departement Pas-de-Calais

| | De heer Decool, burgemeester van Brouckerque |
| --- | --- |

De heer Decool, burgemeester van Brouckerque

| | De heer Delevoye, senator voor het departement Pas-de-Calais |
| --- | --- |

De heer Delevoye, senator voor het departement Pas-de-Calais

| | De heer Delnatte, Kamerlid voor het departement Nord |
| --- | --- |

De heer Delnatte, Kamerlid voor het departement Nord

| | De heer Dolez, Kamerlid voor het departement Nord |
| --- | --- |

De heer Dolez, Kamerlid voor het departement Nord

| | De heer Ewald, regionaal afgevaardigde van de Association pour le Droit à l’Initiative Economique |
| --- | --- |

De heer Ewald, regionaal afgevaardigde van de Association pour le Droit à l’Initiative Economique

| | De heer Fronton, Union Départementale des Associations Familiales de Haute-Garonne |
| --- | --- |

De heer Fronton, Union Départementale des Associations Familiales de Haute-Garonne

| | De heer Foy, senator voor het departement Nord |
| --- | --- |

De heer Foy, senator voor het departement Nord

| | De heer Galiègue, voorzitter van de Caisse de Crédit Mutuel de Solesmes |
| --- | --- |

De heer Galiègue, voorzitter van de Caisse de Crédit Mutuel de Solesmes

| | Mevrouw Gournay, burgemeester van Caestre |
| --- | --- |

Mevrouw Gournay, burgemeester van Caestre

| | Mevrouw Armelle Guinebertière, lid van Europees Parlement |
| --- | --- |

Mevrouw Armelle Guinebertière, lid van Europees Parlement

| | De heer Hervé, burgemeester van Rennes |
| --- | --- |

De heer Hervé, burgemeester van Rennes

| | De heer Humez, voorzitter van het Comité départemental de lutte contre la mucoviscidose du Pas-de-Calais |
| --- | --- |

De heer Humez, voorzitter van het Comité départemental de lutte contre la mucoviscidose du Pas-de-Calais

| | Mevrouw Ingelaere, voorzitter van Flandr’action |
| --- | --- |

Mevrouw Ingelaere, voorzitter van Flandr’action

| | De heer Juppé, waarnemend burgemeester van Bordeaux |
| --- | --- |

De heer Juppé, waarnemend burgemeester van Bordeaux

| | De heer Lapalu, voorzitter van de Association Animation et Gestion d’Organismes Privés |
| --- | --- |

De heer Lapalu, voorzitter van de Association Animation et Gestion d’Organismes Privés

| | De heer Lazaro, afgevaardigde van het departement Nord |
| --- | --- |

De heer Lazaro, afgevaardigde van het departement Nord

| | De heer Lebreton, voorzitter van de departementale raad van het departement Côtes d’Armor |
| --- | --- |

De heer Lebreton, voorzitter van de departementale raad van het departement Côtes d’Armor

| | De heer Ledieu, burgemeester van Cateau-Cambrésis |
| --- | --- |

De heer Ledieu, burgemeester van Cateau-Cambrésis

| | De heer Leleu, administrateur van Crédit Mutuel Nord |
| --- | --- |

De heer Leleu, administrateur van Crédit Mutuel Nord

| | De heer Maille, voorzitter van de Communauté Urbaine de Brest (agglomeratie Brest) |
| --- | --- |

De heer Maille, voorzitter van de Communauté Urbaine de Brest (agglomeratie Brest)

| | De heer Masclet, lid van de regionale raad van de regio Nord-Pas-de-Calais |
| --- | --- |

De heer Masclet, lid van de regionale raad van de regio Nord-Pas-de-Calais

| | De heer Méhaignerie, voorzitter van de departementale raad van het departement Ille-et-Vilaine |
| --- | --- |

De heer Méhaignerie, voorzitter van de departementale raad van het departement Ille-et-Vilaine

| | De heer Mio, lid van de regionale raad van de regio Nord-Pas-de-Calais |
| --- | --- |

De heer Mio, lid van de regionale raad van de regio Nord-Pas-de-Calais

| | Mevrouw Novak, voorzitter van de Association pour le Droit à l’Initiative Economique |
| --- | --- |

Mevrouw Novak, voorzitter van de Association pour le Droit à l’Initiative Economique

| | Mevrouw Permuy, lid van de regionale raad van de regio Nord-Pas-de-Calais |
| --- | --- |

Mevrouw Permuy, lid van de regionale raad van de regio Nord-Pas-de-Calais

| | De heer Albert Rivaux, lid van de departementale raad van het departement Pas-de-Calais |
| --- | --- |

De heer Albert Rivaux, lid van de departementale raad van het departement Pas-de-Calais

| | De heer de Rohan, voorzitter van de regionale raad van de regio Bretagne |
| --- | --- |

De heer de Rohan, voorzitter van de regionale raad van de regio Bretagne

| | De heer Valla, lid van de departementale raad van het departement Ardèche |
| --- | --- |

De heer Valla, lid van de departementale raad van het departement Ardèche

| | De heer Vanlerenberghe, burgemeester van Arras |
| --- | --- |

De heer Vanlerenberghe, burgemeester van Arras

| | De heer Villain, burgemeester van Cambrai |
| --- | --- |

De heer Villain, burgemeester van Cambrai

| | De heer de Villiers, Kamerlid voor het departement Vendée. |
| --- | --- |

De heer de Villiers, Kamerlid voor het departement Vendée.

| (59) | De overgrote meerderheid van de belanghebbenden heeft nadrukkelijk gewezen op de rol die Crédit Mutuel vooral op regionaal niveau speelt bij de financiering van de sociale economie, en in het bijzonder van verenigingen zonder winstoogmerk. Tevens hebben ze gewezen op de begeleidende rol van Crédit Mutuel ten aanzien van de gewone bevolking, waartoe een groot deel van haar klanten behoort. Diverse lokale afgevaardigden hebben de rol van Crédit Mutuel onderstreept bij het oprichten van bedrijven en het scheppen van banen, alsmede bij het ontwikkelen van lokale initiatieven, samen met de plaatselijke overheidsinstanties. Anderen hebben aangevoerd dat Crédit Mutuel door haar gedecentraliseerde structuur beter kan inspelen op de lokale behoeften en de noodzaak van een evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling dan gecentraliseerde instellingen. |
| --- | --- |

(59)

De overgrote meerderheid van de belanghebbenden heeft nadrukkelijk gewezen op de rol die Crédit Mutuel vooral op regionaal niveau speelt bij de financiering van de sociale economie, en in het bijzonder van verenigingen zonder winstoogmerk. Tevens hebben ze gewezen op de begeleidende rol van Crédit Mutuel ten aanzien van de gewone bevolking, waartoe een groot deel van haar klanten behoort. Diverse lokale afgevaardigden hebben de rol van Crédit Mutuel onderstreept bij het oprichten van bedrijven en het scheppen van banen, alsmede bij het ontwikkelen van lokale initiatieven, samen met de plaatselijke overheidsinstanties. Anderen hebben aangevoerd dat Crédit Mutuel door haar gedecentraliseerde structuur beter kan inspelen op de lokale behoeften en de noodzaak van een evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling dan gecentraliseerde instellingen.

5.   OPMERKINGEN VAN CRÉDIT MUTUEL

| (60) | Crédit Mutuel verwijt de Commissie de bijzonder trage behandeling van de zaak. |
| --- | --- |

(60)

Crédit Mutuel verwijt de Commissie de bijzonder trage behandeling van de zaak.

| (61) | Bovendien werd, volgens Crédit Mutuel, in het arrest van het Gerecht niet alleen melding gemaakt van een gebrek aan motieven, maar was er ook kritiek op de redenering van de Commissie waar in het uitbreidingsbesluit geen rekening mee was gehouden, met name betreffende de berekening van een eventuele overcompensatie. In dit verband verwijt Crédit Mutuel de Commissie dat zij de positieve jaarsaldi toevoegt zonder de saldi van de negatieve jaren in mindering te brengen, waarmee zij ingaat tegen de methode die wordt aanbevolen door de communautaire kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (hierna „de communautaire kaderregeling van 2005” genoemd) (23). |
| --- | --- |

(61)

Bovendien werd, volgens Crédit Mutuel, in het arrest van het Gerecht niet alleen melding gemaakt van een gebrek aan motieven, maar was er ook kritiek op de redenering van de Commissie waar in het uitbreidingsbesluit geen rekening mee was gehouden, met name betreffende de berekening van een eventuele overcompensatie. In dit verband verwijt Crédit Mutuel de Commissie dat zij de positieve jaarsaldi toevoegt zonder de saldi van de negatieve jaren in mindering te brengen, waarmee zij ingaat tegen de methode die wordt aanbevolen door de communautaire kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (hierna „de communautaire kaderregeling van 2005” genoemd) (23).

| (62) | Volgens de bank voldoet de bemiddelingsvergoeding aan de vier voorwaarden van het Altmark-arrest:






  a) | wat de eerste voorwaarde betreft, zouden twee diensten van algemeen economisch belang aan Crédit Mutuel zijn toevertrouwd; de ene bestaat uit de instandhouding van een ruime aanwezigheid van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening, en de andere uit het aantrekken van spaargelden voor de financiering van sociale huisvesting. Wat de instandhouding van kantoren op het platteland betreft, bestrijdt Crédit Mutuel de conclusie van de Commissie die stelt dat de Franse wet- en bestuursrechtelijke teksten veel te vaag zijn om Crédit Mutuel een dergelijke opdracht toe te vertrouwen en dus om te voldoen aan de eerste voorwaarde van het Altmark-arrest. Volgens Crédit Mutuel trekt de Commissie deze conclusie uit het feit dat deze teksten geen specifieke eisen stellen aan Crédit Mutuel omdat ze voor de banksector in zijn geheel gelden. Crédit Mutuel is ook van mening dat de Commissie tracht haar het bewijs te laten leveren dat aan de eerste voorwaarde van het Altmark-arrest is voldaan, iets wat niet in de rechtspraak in kwestie is vastgelegd; |
| --- | --- | --- |

(62)

Volgens de bank voldoet de bemiddelingsvergoeding aan de vier voorwaarden van het Altmark-arrest:

a)

wat de eerste voorwaarde betreft, zouden twee diensten van algemeen economisch belang aan Crédit Mutuel zijn toevertrouwd; de ene bestaat uit de instandhouding van een ruime aanwezigheid van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening, en de andere uit het aantrekken van spaargelden voor de financiering van sociale huisvesting. Wat de instandhouding van kantoren op het platteland betreft, bestrijdt Crédit Mutuel de conclusie van de Commissie die stelt dat de Franse wet- en bestuursrechtelijke teksten veel te vaag zijn om Crédit Mutuel een dergelijke opdracht toe te vertrouwen en dus om te voldoen aan de eerste voorwaarde van het Altmark-arrest. Volgens Crédit Mutuel trekt de Commissie deze conclusie uit het feit dat deze teksten geen specifieke eisen stellen aan Crédit Mutuel omdat ze voor de banksector in zijn geheel gelden. Crédit Mutuel is ook van mening dat de Commissie tracht haar het bewijs te laten leveren dat aan de eerste voorwaarde van het Altmark-arrest is voldaan, iets wat niet in de rechtspraak in kwestie is vastgelegd;

| b) | wat de tweede voorwaarde betreft wijst Crédit Mutuel erop dat de bemiddelingsvergoeding tegelijk met de verplichting tot centralisering van de middelen bij de CDC is ingevoerd en dat de berekeningswijzen van deze vergoeding objectief en doorzichtig zijn vastgelegd; |
| --- | --- |

b)

wat de tweede voorwaarde betreft wijst Crédit Mutuel erop dat de bemiddelingsvergoeding tegelijk met de verplichting tot centralisering van de middelen bij de CDC is ingevoerd en dat de berekeningswijzen van deze vergoeding objectief en doorzichtig zijn vastgelegd;

| c) | wat de derde voorwaarde betreft is de bank van mening dat de vergoeding te gering is om de kosten van het aantrekken te dekken, want de activiteit die samenhangt met de bij de CDC gecentraliseerde bestemmingen zou een negatief saldo te zien geven voor de gehele periode 1991-2005. |
| --- | --- |

c)

wat de derde voorwaarde betreft is de bank van mening dat de vergoeding te gering is om de kosten van het aantrekken te dekken, want de activiteit die samenhangt met de bij de CDC gecentraliseerde bestemmingen zou een negatief saldo te zien geven voor de gehele periode 1991-2005.

| d) | Crédit Mutuel is van mening dat eveneens aan de vierde voorwaarde is voldaan. Het bedrag van de bemiddelingsvergoeding zou zijn vastgesteld aan de hand van de voor de distributie van het Livret bleu werkelijk door Crédit Mutuel gemaakte kosten. Crédit Mutuel zou in de zin van het Altmark-arrest een goed beheerde onderneming zijn, want haar beheerskosten behoren tot de laagste. De Commissie zou dat trouwens in haar uitbreidingsbesluit (24) hebben erkend. De groep is van mening dat de Commissie de redenen waarom zij meent dat niet aan deze voorwaarde is voldaan, onvoldoende heeft onderbouwd. |
| --- | --- |

d)

Crédit Mutuel is van mening dat eveneens aan de vierde voorwaarde is voldaan. Het bedrag van de bemiddelingsvergoeding zou zijn vastgesteld aan de hand van de voor de distributie van het Livret bleu werkelijk door Crédit Mutuel gemaakte kosten. Crédit Mutuel zou in de zin van het Altmark-arrest een goed beheerde onderneming zijn, want haar beheerskosten behoren tot de laagste. De Commissie zou dat trouwens in haar uitbreidingsbesluit (24) hebben erkend. De groep is van mening dat de Commissie de redenen waarom zij meent dat niet aan deze voorwaarde is voldaan, onvoldoende heeft onderbouwd.

| (63) | Hoe dan ook is de maatregel volgens Crédit Mutuel op grond van artikel 106, lid 2, VWEU verenigbaar met de interne markt. Crédit Mutuel heeft met name kritiek op de berekeningsmethode van de overcompensatie waarvan melding wordt gemaakt in het uitbreidingsbesluit. Volgens de bank zou de Commissie om te beginnen rekenfouten hebben gemaakt bij haar beoordeling van het totale exploitatieresultaat van het Livret bleu door de verkeerde conclusies van haar consultant over te nemen, ondanks de onopgeloste geschilpunten tussen de consultant van de Commissie en die van Crédit Mutuel (25). |
| --- | --- |

(63)

Hoe dan ook is de maatregel volgens Crédit Mutuel op grond van artikel 106, lid 2, VWEU verenigbaar met de interne markt. Crédit Mutuel heeft met name kritiek op de berekeningsmethode van de overcompensatie waarvan melding wordt gemaakt in het uitbreidingsbesluit. Volgens de bank zou de Commissie om te beginnen rekenfouten hebben gemaakt bij haar beoordeling van het totale exploitatieresultaat van het Livret bleu door de verkeerde conclusies van haar consultant over te nemen, ondanks de onopgeloste geschilpunten tussen de consultant van de Commissie en die van Crédit Mutuel (25).

| (64) | Crédit Mutuel betwist verder de door de Commissie gehanteerde jaarlijkse aanpak (het feit dat slechts de bedragen van de jaren met overcompensatie worden meegeteld, zonder deze te verrekenen met de bedragen van de jaren met te weinig compensatie), wat in strijd zou zijn met een aantal precedenten, de nietigverklaarde beschikking en, volgens haar, de communautaire kaderregeling van 2005 (26). De Commissie zou een globale aanpak moeten nastreven (d.w.z. het totaal van de bedragen van de jaren met overcompensatie verrekenen met de bedragen van de jaren met te weinig compensatie) voor de gehele periode 1991-1998 enerzijds, en voor de gehele periode vanaf 1999 anderzijds. |
| --- | --- |

(64)

Crédit Mutuel betwist verder de door de Commissie gehanteerde jaarlijkse aanpak (het feit dat slechts de bedragen van de jaren met overcompensatie worden meegeteld, zonder deze te verrekenen met de bedragen van de jaren met te weinig compensatie), wat in strijd zou zijn met een aantal precedenten, de nietigverklaarde beschikking en, volgens haar, de communautaire kaderregeling van 2005 (26). De Commissie zou een globale aanpak moeten nastreven (d.w.z. het totaal van de bedragen van de jaren met overcompensatie verrekenen met de bedragen van de jaren met te weinig compensatie) voor de gehele periode 1991-1998 enerzijds, en voor de gehele periode vanaf 1999 anderzijds.

| (65) | Bovendien heeft de Commissie in haar uitbreidingsbesluit niet correct rekening gehouden met een redelijke winst. Zij heeft haar beoordeling gebaseerd op een redelijke winst op de kosten van het eigen vermogen, dat op 6 % wordt geschat, terwijl deze kosten een post van analytische boekhouding zijn en niet een marge. De Commissie had het rendement op eigen vermogen dat door Arthur Andersen (27) wordt aanbevolen, in aanmerking moeten nemen. Bovendien heeft zij op deze manier de berekening van de redelijke winst gebaseerd op een krimpende grondslag die met de volledige centralisering van de bij de CDC uitstaande bedragen geheel verdwijnt, omdat deze bedragen geen kosten met zich brengen voor het eigen vermogen. Crédit Mutuel onderstreept dat de door de Commissie gebruikte indicator ertoe leidt dat de onderneming iedere normale winstmarge op het Livret bleu wordt onthouden. Volgens Crédit Mutuel moet elke bank een normale winstmarge kunnen behalen, ook op een gecentraliseerd gebruik zonder eigenvermogenskosten in de enge zin van de solvabiliteitsratio. |
| --- | --- |

(65)

Bovendien heeft de Commissie in haar uitbreidingsbesluit niet correct rekening gehouden met een redelijke winst. Zij heeft haar beoordeling gebaseerd op een redelijke winst op de kosten van het eigen vermogen, dat op 6 % wordt geschat, terwijl deze kosten een post van analytische boekhouding zijn en niet een marge. De Commissie had het rendement op eigen vermogen dat door Arthur Andersen (27) wordt aanbevolen, in aanmerking moeten nemen. Bovendien heeft zij op deze manier de berekening van de redelijke winst gebaseerd op een krimpende grondslag die met de volledige centralisering van de bij de CDC uitstaande bedragen geheel verdwijnt, omdat deze bedragen geen kosten met zich brengen voor het eigen vermogen. Crédit Mutuel onderstreept dat de door de Commissie gebruikte indicator ertoe leidt dat de onderneming iedere normale winstmarge op het Livret bleu wordt onthouden. Volgens Crédit Mutuel moet elke bank een normale winstmarge kunnen behalen, ook op een gecentraliseerd gebruik zonder eigenvermogenskosten in de enge zin van de solvabiliteitsratio.

| (66) | De Commissie heeft evenmin correct rekening gehouden met de kosten van de andere opdracht van algemeen belang die Crédit Mutuel meent te vervullen, te weten de handhaving van kantoren op het platteland, die het volkssparen op het gehele grondgebied moeten stimuleren door de bank voor een zo groot mogelijk publiek toegankelijk te maken. |
| --- | --- |

(66)

De Commissie heeft evenmin correct rekening gehouden met de kosten van de andere opdracht van algemeen belang die Crédit Mutuel meent te vervullen, te weten de handhaving van kantoren op het platteland, die het volkssparen op het gehele grondgebied moeten stimuleren door de bank voor een zo groot mogelijk publiek toegankelijk te maken.

| (67) | Tenslotte weerlegt Crédit Mutuel het bestaan van een eventueel lokeffect. De groep herinnert eraan dat de Commissie in haar nietigverklaarde beschikking had erkend dat dit lokeffect formeel niet kon worden aangetoond, en is van mening dat zich sindsdien geen enkel nieuw element heeft aangediend. |
| --- | --- |

(67)

Tenslotte weerlegt Crédit Mutuel het bestaan van een eventueel lokeffect. De groep herinnert eraan dat de Commissie in haar nietigverklaarde beschikking had erkend dat dit lokeffect formeel niet kon worden aangetoond, en is van mening dat zich sindsdien geen enkel nieuw element heeft aangediend.

| (68) | Wat de procedure betreft, roept Crédit Mutuel verschillende algemene beginselen van communautair recht in om de terugvordering van potentiële steun aan te vechten, met name het beginsel van het gewettigd vertrouwen en de inachtneming van een redelijke termijn. |
| --- | --- |

(68)

Wat de procedure betreft, roept Crédit Mutuel verschillende algemene beginselen van communautair recht in om de terugvordering van potentiële steun aan te vechten, met name het beginsel van het gewettigd vertrouwen en de inachtneming van een redelijke termijn.

6.   OPMERKINGEN VAN FRANKRIJK

| (69) | Volgens Frankrijk is aan de vier voorwaarden van het Altmark-arrest voldaan:






  a) | wat de eerste voorwaarde betreft, onderstreept het dat de Commissie heeft erkend dat Crédit Mutuel belast was met een openbaredienstopdracht van algemeen economisch belang in de vorm van het aantrekken van deposito’s voor de financiering van sociale woningen. Frankrijk herinnert eraan dat de Commissie in haar uitbreidingsbesluit heeft aangegeven dat de instandhouding van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening eveneens kan worden beschouwd als een dienst van algemeen economisch belang (28), maar gaat niet in op de door de Commissie in haar uitbreidingsbesluit aangevoerde argumenten op grond waarvan niet aan de eerste voorwaarde van het Altmark-arrest is voldaan omdat er geen wetgeving of nationale regelgeving is die een dienstverplichting in de zin van artikel 106, lid 2, VWEU (29) duidelijk genoeg oplegt; |
| --- | --- | --- |

(69)

Volgens Frankrijk is aan de vier voorwaarden van het Altmark-arrest voldaan:

a)

wat de eerste voorwaarde betreft, onderstreept het dat de Commissie heeft erkend dat Crédit Mutuel belast was met een openbaredienstopdracht van algemeen economisch belang in de vorm van het aantrekken van deposito’s voor de financiering van sociale woningen. Frankrijk herinnert eraan dat de Commissie in haar uitbreidingsbesluit heeft aangegeven dat de instandhouding van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening eveneens kan worden beschouwd als een dienst van algemeen economisch belang (28), maar gaat niet in op de door de Commissie in haar uitbreidingsbesluit aangevoerde argumenten op grond waarvan niet aan de eerste voorwaarde van het Altmark-arrest is voldaan omdat er geen wetgeving of nationale regelgeving is die een dienstverplichting in de zin van artikel 106, lid 2, VWEU (29) duidelijk genoeg oplegt;

| b) | wat de tweede voorwaarde betreft, is Frankrijk van mening dat de compensatieparameters vooraf op objectieve en transparante wijze zijn opgesteld; |
| --- | --- |

b)

wat de tweede voorwaarde betreft, is Frankrijk van mening dat de compensatieparameters vooraf op objectieve en transparante wijze zijn opgesteld;

| c) | wat de derde voorwaarde betreft, beroept het zich erop dat het compensatiebedrag (de bemiddelingsvergoeding) niet hoger was dan nodig was om de kosten van het systeem te dekken, onder verwijzing naar de analytische resultatenrekening van het Livret bleu van Crédit Mutuel voor de jaren 1999 tot 2005; |
| --- | --- |

c)

wat de derde voorwaarde betreft, beroept het zich erop dat het compensatiebedrag (de bemiddelingsvergoeding) niet hoger was dan nodig was om de kosten van het systeem te dekken, onder verwijzing naar de analytische resultatenrekening van het Livret bleu van Crédit Mutuel voor de jaren 1999 tot 2005;

| d) | aan de vierde voorwaarde zou eveneens zijn voldaan, omdat Frankrijk aanvoert dat het beheer van Crédit Mutuel zou beantwoorden aan de vereiste criteria inzake efficiëntie (30). |
| --- | --- |

d)

aan de vierde voorwaarde zou eveneens zijn voldaan, omdat Frankrijk aanvoert dat het beheer van Crédit Mutuel zou beantwoorden aan de vereiste criteria inzake efficiëntie (30).

| (70) | Wat de voorwaarden met betrekking tot het bestaan van staatssteun betreft, verwijst Frankrijk naar de vóór de nietigverklaring van de beschikking van 2002 aangehaalde argumenten:






  a) | aan de voorwaarde inzake staatsmiddelen wordt niet voldaan want de winst die Crédit Mutuel behaalde uit de niet bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen (vrije bestemmingen en bestemmingen van algemeen belang) was afkomstig uit privémiddelen (door de spaarders ingebrachte tegoeden) en stond niet ter beschikking van de overheid; |
| --- | --- | --- |

(70)

Wat de voorwaarden met betrekking tot het bestaan van staatssteun betreft, verwijst Frankrijk naar de vóór de nietigverklaring van de beschikking van 2002 aangehaalde argumenten:

a)

aan de voorwaarde inzake staatsmiddelen wordt niet voldaan want de winst die Crédit Mutuel behaalde uit de niet bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen (vrije bestemmingen en bestemmingen van algemeen belang) was afkomstig uit privémiddelen (door de spaarders ingebrachte tegoeden) en stond niet ter beschikking van de overheid;

| b) | het handelsverkeer tussen lidstaten kan niet ongunstig beïnvloed zijn vóór de voltooiing van de interne markt voor bank- en financiële activiteiten op 1 januari 1993 met de vaststelling van Tweede Richtlijn 89/646/EEG van de Raad van 15 december 1989 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toegang tot en de uitoefening van de werkzaamheden van kredietinstellingen, alsmede tot wijziging van Richtlijn 77/780/EEG (hierna „de tweede bankrichtlijn” te noemen) (31). Volgens de Franse autoriteiten zijn de spaarbanken van Crédit Mutuel na die datum, wegens het ontbreken van een Europees statuut van de coöperatieve vennootschap en de beperkingen die deze situatie met zich bracht voor de grensoverschrijdende expansie van vennootschappen met een coöperatief statuut als Crédit Mutuel, nooit actief geweest buiten de nationale grenzen. De Livret bleu-rekeningen op naam van niet-ingezetenen vertegenwoordigden bovendien minder dan 0,1 % van de uitstaande bedragen. De autoriteiten wijzen er voorts op dat de buitenlandse bankinstellingen in Frankrijk zich op een markt richten die sterk verschilt van die van Crédit Mutuel; |
| --- | --- |

b)

het handelsverkeer tussen lidstaten kan niet ongunstig beïnvloed zijn vóór de voltooiing van de interne markt voor bank- en financiële activiteiten op 1 januari 1993 met de vaststelling van Tweede Richtlijn 89/646/EEG van de Raad van 15 december 1989 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toegang tot en de uitoefening van de werkzaamheden van kredietinstellingen, alsmede tot wijziging van Richtlijn 77/780/EEG (hierna „de tweede bankrichtlijn” te noemen) (31). Volgens de Franse autoriteiten zijn de spaarbanken van Crédit Mutuel na die datum, wegens het ontbreken van een Europees statuut van de coöperatieve vennootschap en de beperkingen die deze situatie met zich bracht voor de grensoverschrijdende expansie van vennootschappen met een coöperatief statuut als Crédit Mutuel, nooit actief geweest buiten de nationale grenzen. De Livret bleu-rekeningen op naam van niet-ingezetenen vertegenwoordigden bovendien minder dan 0,1 % van de uitstaande bedragen. De autoriteiten wijzen er voorts op dat de buitenlandse bankinstellingen in Frankrijk zich op een markt richten die sterk verschilt van die van Crédit Mutuel;

| c) | de door de CDC aan Crédit Mutuel betaalde bemiddelingsvergoeding over de gecentraliseerde uitstaande bedragen op het Livret bleu kon geen steun vormen, maar was slechts een vergoeding voor een door de bank verrichte dienst, waarvan de prijs in 1991 contractueel was vastgesteld op 1,3 %. De Franse autoriteiten wezen nadrukkelijk op de hoge beheerskosten van het Livret bleu vanwege het aantal spaarboekjes met een uitstaand bedrag van minder dan 5 000 FRF (762 EUR). Onder verwijzing naar de door Crédit Mutuel opgestelde analytische boekhouding (na de instelling van de huidige maatregel) komen zij tot de conclusie dat dit bedrag volkomen gerechtvaardigd was. Zij beroepen zich erop dat elk voordeel dat het Livret bleu voor Crédit Mutuel oplevert, moet worden afgewogen tegen de kosten die samenhangen met een doelstelling van algemeen economisch belang. In dit verband vestigen zij de aandacht van de Commissie met name op het toenemend gebruik van de uitstaande bedragen op het spaarboekje voor financiële bestemmingen van algemeen belang, waarvan het percentage is gestegen van 50 % van de uitstaande bedragen op het Livret bleu in de periode 1975-1983 tot 65 % in de periode 1983-1991 en tot 100 % van de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen in 1998. |
| --- | --- |

c)

de door de CDC aan Crédit Mutuel betaalde bemiddelingsvergoeding over de gecentraliseerde uitstaande bedragen op het Livret bleu kon geen steun vormen, maar was slechts een vergoeding voor een door de bank verrichte dienst, waarvan de prijs in 1991 contractueel was vastgesteld op 1,3 %. De Franse autoriteiten wezen nadrukkelijk op de hoge beheerskosten van het Livret bleu vanwege het aantal spaarboekjes met een uitstaand bedrag van minder dan 5 000 FRF (762 EUR). Onder verwijzing naar de door Crédit Mutuel opgestelde analytische boekhouding (na de instelling van de huidige maatregel) komen zij tot de conclusie dat dit bedrag volkomen gerechtvaardigd was. Zij beroepen zich erop dat elk voordeel dat het Livret bleu voor Crédit Mutuel oplevert, moet worden afgewogen tegen de kosten die samenhangen met een doelstelling van algemeen economisch belang. In dit verband vestigen zij de aandacht van de Commissie met name op het toenemend gebruik van de uitstaande bedragen op het spaarboekje voor financiële bestemmingen van algemeen belang, waarvan het percentage is gestegen van 50 % van de uitstaande bedragen op het Livret bleu in de periode 1975-1983 tot 65 % in de periode 1983-1991 en tot 100 % van de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen in 1998.

| d) | in het geval er daadwerkelijk van staatssteun sprake was, zou deze in elk geval al hebben bestaan, want de regeling van het Livret bleu is ingesteld vóór de liberalisering van de banksector op 1 januari 1993 (einde van de termijn voor omzetting van de tweede bankrichtlijn). |
| --- | --- |

d)

in het geval er daadwerkelijk van staatssteun sprake was, zou deze in elk geval al hebben bestaan, want de regeling van het Livret bleu is ingesteld vóór de liberalisering van de banksector op 1 januari 1993 (einde van de termijn voor omzetting van de tweede bankrichtlijn).

| (71) | In hun nota van 26 oktober 2001 geven de Franse autoriteiten aan waarom, als de Commissie zou volhouden dat het staatssteun betreft, deze steun in elk geval verenigbaar met de interne markt moet worden verklaard krachtens artikel 106, lid 3, VWEU. Zij verwijten de Commissie dat zij fouten heeft gemaakt in de berekening van het totale resultaat van de exploitatierekening van het Livret bleu door niet de methode van de consultant van Crédit Mutuel (32) te volgen. Zij voeren eveneens aan dat de Commissie rekening moet houden met een redelijke winst, die zij schatten op [...] (33). |
| --- | --- |

(71)

In hun nota van 26 oktober 2001 geven de Franse autoriteiten aan waarom, als de Commissie zou volhouden dat het staatssteun betreft, deze steun in elk geval verenigbaar met de interne markt moet worden verklaard krachtens artikel 106, lid 3, VWEU. Zij verwijten de Commissie dat zij fouten heeft gemaakt in de berekening van het totale resultaat van de exploitatierekening van het Livret bleu door niet de methode van de consultant van Crédit Mutuel (32) te volgen. Zij voeren eveneens aan dat de Commissie rekening moet houden met een redelijke winst, die zij schatten op [...] (33).

| (72) | In hun opmerkingen betreffende het uitbreidingsbesluit verwijten de Franse autoriteiten de Commissie bovendien dat zij een „asymmetrische redenering” heeft gevolgd door de bedragen van de jaren met een overcompensatie (1991, 1992, 1993 en 1998) niet te compenseren met die van de jaren met een ondercompensatie (1994 tot 1997) en dat zij in bijlage 1 bij het uitbreidingsbesluit de conclusies van haar consultant op de drie punten van onenigheid tussen Frankrijk en de Commissie geheel heeft overgenomen. Frankrijk heeft aangegeven dat het met het Livret bleu verbonden systeem over de gehele periode 1999-2005 door de staat is ondergecompenseerd. Zo overschreed het bedrag van de bemiddelingsvergoeding niet het bedrag dat nodig was om de distributiekosten van het Livret bleu te dekken, zoals blijkt uit de analytische boekhouding van het Livret bleu die samen met de Commissie is opgesteld (onder voorbehoud van twee aanpassingen (34)) en die voldoet aan de vereisten van Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven en de financiële doorzichtigheid binnen bepaalde ondernemingen (35). Frankrijk heeft eveneens uiteengezet dat de recente verlagingen van de bemiddelingsvergoeding voornamelijk beantwoordden aan de behoeften van de marktdeelnemers die bij de financiering van sociale woningbouw (36) zijn betrokken. |
| --- | --- |

(72)

In hun opmerkingen betreffende het uitbreidingsbesluit verwijten de Franse autoriteiten de Commissie bovendien dat zij een „asymmetrische redenering” heeft gevolgd door de bedragen van de jaren met een overcompensatie (1991, 1992, 1993 en 1998) niet te compenseren met die van de jaren met een ondercompensatie (1994 tot 1997) en dat zij in bijlage 1 bij het uitbreidingsbesluit de conclusies van haar consultant op de drie punten van onenigheid tussen Frankrijk en de Commissie geheel heeft overgenomen. Frankrijk heeft aangegeven dat het met het Livret bleu verbonden systeem over de gehele periode 1999-2005 door de staat is ondergecompenseerd. Zo overschreed het bedrag van de bemiddelingsvergoeding niet het bedrag dat nodig was om de distributiekosten van het Livret bleu te dekken, zoals blijkt uit de analytische boekhouding van het Livret bleu die samen met de Commissie is opgesteld (onder voorbehoud van twee aanpassingen (34)) en die voldoet aan de vereisten van Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven en de financiële doorzichtigheid binnen bepaalde ondernemingen (35). Frankrijk heeft eveneens uiteengezet dat de recente verlagingen van de bemiddelingsvergoeding voornamelijk beantwoordden aan de behoeften van de marktdeelnemers die bij de financiering van sociale woningbouw (36) zijn betrokken.

| (73) | De Franse autoriteiten geven aan dat er sinds 1999 een mechanisme tot terugbetaling van een eventuele overcompensatie bestaat. |
| --- | --- |

(73)

De Franse autoriteiten geven aan dat er sinds 1999 een mechanisme tot terugbetaling van een eventuele overcompensatie bestaat.

| (74) | Frankrijk heeft ook verklaard dat het risico van onvoldoende liquide middelen tot één maand werd gedragen door Crédit Mutuel en het risico van onvoldoende liquide middelen voor meer dan één maand door de CDC. Het heeft aangegeven dat, omdat het gaat over op het Livret bleu aangetrokken bedragen, het percentage risicoweging voor de berekening van de behoeften aan eigen vermogen voor de solvabiliteitsmarge, nihil was. Het heeft uiteengezet dat de risicoweging voor de behoeften aan eigen vermogen van Crédit Mutuel voor andere spaarproducten en andere middelen dan het Livret bleu van 1999 tot 2005 uiteenliep van [...] tot [...] %. De Franse autoriteiten hebben verduidelijkt dat, aangezien de toepassing van de Europese solvabiliteitsratio vanaf de volledige centralisatie van de uitstaande bedragen bij de CDC in 1999 niet langer relevant was, Crédit Mutuel met het oog op de berekening van de redelijke winst over het Livret bleu, de kosten van het eigen vermogen heeft bepaald op basis van die van de andere spaarproducten en andere middelen, met een plafond ([...] tot [...] % van 1999 tot 2005). Op verzoek van de Commissie heeft Frankrijk tevens een nadere toelichting gegeven over de compensatiemarge in verband met de vorming van een verplichte reserve bij de Banque de France. |
| --- | --- |

(74)

Frankrijk heeft ook verklaard dat het risico van onvoldoende liquide middelen tot één maand werd gedragen door Crédit Mutuel en het risico van onvoldoende liquide middelen voor meer dan één maand door de CDC. Het heeft aangegeven dat, omdat het gaat over op het Livret bleu aangetrokken bedragen, het percentage risicoweging voor de berekening van de behoeften aan eigen vermogen voor de solvabiliteitsmarge, nihil was. Het heeft uiteengezet dat de risicoweging voor de behoeften aan eigen vermogen van Crédit Mutuel voor andere spaarproducten en andere middelen dan het Livret bleu van 1999 tot 2005 uiteenliep van [...] tot [...] %. De Franse autoriteiten hebben verduidelijkt dat, aangezien de toepassing van de Europese solvabiliteitsratio vanaf de volledige centralisatie van de uitstaande bedragen bij de CDC in 1999 niet langer relevant was, Crédit Mutuel met het oog op de berekening van de redelijke winst over het Livret bleu, de kosten van het eigen vermogen heeft bepaald op basis van die van de andere spaarproducten en andere middelen, met een plafond ([...] tot [...] % van 1999 tot 2005). Op verzoek van de Commissie heeft Frankrijk tevens een nadere toelichting gegeven over de compensatiemarge in verband met de vorming van een verplichte reserve bij de Banque de France.

7.   BEOORDELING

7.1.   Bestaan van de steun

| (75) | In haar uitbreidingsbesluit was de Commissie van mening dat de enige betwiste maatregel die elementen van staatssteun kon bevatten de door de CDC aan Crédit Mutuel gestorte bemiddelingsvergoeding was (37). |
| --- | --- |

(75)

In haar uitbreidingsbesluit was de Commissie van mening dat de enige betwiste maatregel die elementen van staatssteun kon bevatten de door de CDC aan Crédit Mutuel gestorte bemiddelingsvergoeding was (37).

| (76) | De eventuele steun die de bemiddelingsvergoeding besloten ligt is op 27 september 1991 bij het besluit van dezelfde datum ingevoerd en wordt in het onderhavige besluit onderzocht tot 1 januari 2009, toen de liberalisatie van de distributie van het Livret A en de harmonisatie van het Livret bleu met het Livret A van kracht werden (38). |
| --- | --- |

(76)

De eventuele steun die de bemiddelingsvergoeding besloten ligt is op 27 september 1991 bij het besluit van dezelfde datum ingevoerd en wordt in het onderhavige besluit onderzocht tot 1 januari 2009, toen de liberalisatie van de distributie van het Livret A en de harmonisatie van het Livret bleu met het Livret A van kracht werden (38).

7.1.1.   Aan de vier voorwaarden van het Altmark-arrest is niet voldaan

| (77) | Opgemerkt moet worden dat compensatie van openbaredienstopdrachten volgens het Altmark-arrest (39) geen staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU indien aan vier cumulatieve voorwaarden is voldaan. |
| --- | --- |

(77)

Opgemerkt moet worden dat compensatie van openbaredienstopdrachten volgens het Altmark-arrest (39) geen staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU indien aan vier cumulatieve voorwaarden is voldaan.

| (78) | In hun opmerkingen in antwoord op het uitbreidingsbesluit, hebben de Franse autoriteiten en Crédit Mutuel zich beroepen op het bestaan van twee diensten van algemeen economisch belang, te weten een duidelijke handhaving van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening en het aantrekken van spaargelden voor de financiering van sociale woningbouw. |
| --- | --- |

(78)

In hun opmerkingen in antwoord op het uitbreidingsbesluit, hebben de Franse autoriteiten en Crédit Mutuel zich beroepen op het bestaan van twee diensten van algemeen economisch belang, te weten een duidelijke handhaving van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening en het aantrekken van spaargelden voor de financiering van sociale woningbouw.

| (79) | Nog vóór de invoering van de onderhavige maatregel had Crédit Mutuel echter geen enkele verplichting meer om kantoren op het platteland open te houden omdat de wet betreffende de opening en sluiting van bankkantoren in 1987 is ingetrokken en het toezichtstelsel (dat van 1987 tot 1991 voor Crédit Mutuel gehandhaafd zou zijn) op 1 juli 1991 is afgeschaft (40). De Franse autoriteiten en Crédit Mutuel hebben de conclusie van het uitbreidingsbesluit dat er „na 1991 (d.w.z. op 1 juli 1991) geen enkel document bestaat op grond waarvan, in de zin van artikel 86 EG [thans artikel 106 van het VWEU], de hierboven in punt 24, onder iii) genoemde taak aan Crédit Mutuel zou zijn toevertrouwd [handhaving van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening]” (41), overigens niet betwist. |
| --- | --- |

(79)

Nog vóór de invoering van de onderhavige maatregel had Crédit Mutuel echter geen enkele verplichting meer om kantoren op het platteland open te houden omdat de wet betreffende de opening en sluiting van bankkantoren in 1987 is ingetrokken en het toezichtstelsel (dat van 1987 tot 1991 voor Crédit Mutuel gehandhaafd zou zijn) op 1 juli 1991 is afgeschaft (40). De Franse autoriteiten en Crédit Mutuel hebben de conclusie van het uitbreidingsbesluit dat er „na 1991 (d.w.z. op 1 juli 1991) geen enkel document bestaat op grond waarvan, in de zin van artikel 86 EG [thans artikel 106 van het VWEU], de hierboven in punt 24, onder iii) genoemde taak aan Crédit Mutuel zou zijn toevertrouwd [handhaving van kantoren op het platteland ten behoeve van de ruimtelijke ordening]” (41), overigens niet betwist.

| (80) | Derhalve behoeft slechts met betrekking tot de opdracht inzake het aantrekken van deposito’s ten behoeve van de financiering van sociale woningbouw te worden onderzocht of het Altmark-arrest van toepassing is. |
| --- | --- |

(80)

Derhalve behoeft slechts met betrekking tot de opdracht inzake het aantrekken van deposito’s ten behoeve van de financiering van sociale woningbouw te worden onderzocht of het Altmark-arrest van toepassing is.

| (81) | De Commissie wijst erop dat de lidstaten een ruime discretionaire bevoegdheid hebben ten aanzien van de aard van de diensten die kunnen worden aangemerkt als diensten van algemeen economisch belang. Zij is van mening dat de besluiten betreffende de toepassing van de bepalingen van artikel 9 van de loi de finances rectificative (wet tot wijziging van de begroting) voor 1975 (42) en van artikel 24 van de loi de finances rectificative voor 1982 (43), en met name het besluit van 27 september 1991, Crédit Mutuel duidelijk opdragen (zoals vastgesteld bij de artikelen R323-10 en R331_14 van de code de la construction et de l’habitation) aan de CDC over te dragen fondsen te vergaren, waarmee deze laatste sociale woningbouw kon financieren. De Commissie is van mening dat Frankrijk geen kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door deze opdracht als dienst van algemeen economisch belang te kwalificeren. |
| --- | --- |

(81)

De Commissie wijst erop dat de lidstaten een ruime discretionaire bevoegdheid hebben ten aanzien van de aard van de diensten die kunnen worden aangemerkt als diensten van algemeen economisch belang. Zij is van mening dat de besluiten betreffende de toepassing van de bepalingen van artikel 9 van de loi de finances rectificative (wet tot wijziging van de begroting) voor 1975 (42) en van artikel 24 van de loi de finances rectificative voor 1982 (43), en met name het besluit van 27 september 1991, Crédit Mutuel duidelijk opdragen (zoals vastgesteld bij de artikelen R323-10 en R331_14 van de code de la construction et de l’habitation) aan de CDC over te dragen fondsen te vergaren, waarmee deze laatste sociale woningbouw kon financieren. De Commissie is van mening dat Frankrijk geen kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door deze opdracht als dienst van algemeen economisch belang te kwalificeren.

| (82) | Volgens de vierde voorwaarde van het Altmark-arrest moet, „wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te belasten onderneming in een concreet geval niet is gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, waarbij de kandidaat kan worden geselecteerd die deze diensten tegen de laagste kosten voor de gemeenschap kan leveren, de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming [...] dat zij aan de vereisten van de openbare dienst kan voldoen, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten en een redelijke winst voor de uitoefening van deze verplichtingen” (44). |
| --- | --- |

(82)

Volgens de vierde voorwaarde van het Altmark-arrest moet, „wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te belasten onderneming in een concreet geval niet is gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, waarbij de kandidaat kan worden geselecteerd die deze diensten tegen de laagste kosten voor de gemeenschap kan leveren, de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming [...] dat zij aan de vereisten van de openbare dienst kan voldoen, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten en een redelijke winst voor de uitoefening van deze verplichtingen” (44).

| (83) | De Commissie is van mening dat niet aan de vierde voorwaarde is voldaan wat betreft de opdracht van het verzamelen van bij de CDC gecentraliseerde tegoeden voor de sociale woningbouw. Opgemerkt moet worden dat de staat deze taak niet heeft opgedragen aan de meestbiedende via een aanbestedingsprocedure, maar rechtstreeks via onderhandelingen met Crédit Mutuel. De hoogte van de bemiddelingsvergoeding is niet vastgesteld onder verwijzing naar de kosten voor de uitoefening van de dienst van algemeen economisch belang door een gemiddelde, goed beheerde onderneming. Het niveau van de bemiddelingsvergoeding van 1,3 % kan slechts gebaseerd zijn op de werkelijk door Crédit Mutuel gemaakte kosten voor de uitoefening van de dienst van algemeen economisch belang, omdat in september 1991 geen gescheiden boekhouding voor het Livret bleu bestond waarmee de specifiek met het Livret bleu verbonden kosten in de boekhouding van de bank konden worden getraceerd. De gescheiden boekhouding is enkele jaren later ingevoerd en gereconstrueerd met terugwerkende kracht voor de voorafgaande jaren tot 1991. Er bestaat dus geen aanwijzing dat de hoogte van de bemiddelingsvergoeding is bepaald onder verwijzing naar de kosten van een gemiddeld, goed beheerd bedrijf dat de onderhavige dienst van algemeen economisch belang verricht. De Franse autoriteiten beroepen zich erop dat Crédit Mutuel in het algemeen goed beheerd zou zijn. Zij tonen de juistheid van deze bewering echter niet werkelijk aan, want zij verwijzen hoofdzakelijk naar overweging 13 van het uitbreidingsbesluit waar de Commissie enkel de globale financiële resultaten van Crédit Mutuel in 2004 noemt (omvang van de balans, netto resultaat, exploitatiecoëfficiënt, eigen vermogen en solvabiliteitscoëfficiënt). Als een lidstaat de hoogte van de compensatie op basis van een kostenanalyse van een gemiddeld, goed beheerd bedrijf heeft vastgesteld, zou er in elk geval geen enkele moeilijkheid moeten zijn dat aan de Commissie aan te tonen en haar de gevolgde methode uiteen te zetten, wat Frankrijk in het onderhavige geval niet heeft gedaan. Tenslotte lijkt het feit dat de bemiddelingsvergoeding van Crédit Mutuel van 1,1 % naar 0,6 % is gedaald zodra de distributie van het Livret A en het Livret bleu op 1 januari 2009 was geliberaliseerd, erop te wijzen dat deze vergoeding hoger was dan indien zij zou zijn vastgesteld op grond van de kosten van een gemiddeld, goed beheerd bedrijf dat dezelfde dienst van algemeen belang verricht. |
| --- | --- |

(83)

De Commissie is van mening dat niet aan de vierde voorwaarde is voldaan wat betreft de opdracht van het verzamelen van bij de CDC gecentraliseerde tegoeden voor de sociale woningbouw. Opgemerkt moet worden dat de staat deze taak niet heeft opgedragen aan de meestbiedende via een aanbestedingsprocedure, maar rechtstreeks via onderhandelingen met Crédit Mutuel. De hoogte van de bemiddelingsvergoeding is niet vastgesteld onder verwijzing naar de kosten voor de uitoefening van de dienst van algemeen economisch belang door een gemiddelde, goed beheerde onderneming. Het niveau van de bemiddelingsvergoeding van 1,3 % kan slechts gebaseerd zijn op de werkelijk door Crédit Mutuel gemaakte kosten voor de uitoefening van de dienst van algemeen economisch belang, omdat in september 1991 geen gescheiden boekhouding voor het Livret bleu bestond waarmee de specifiek met het Livret bleu verbonden kosten in de boekhouding van de bank konden worden getraceerd. De gescheiden boekhouding is enkele jaren later ingevoerd en gereconstrueerd met terugwerkende kracht voor de voorafgaande jaren tot 1991. Er bestaat dus geen aanwijzing dat de hoogte van de bemiddelingsvergoeding is bepaald onder verwijzing naar de kosten van een gemiddeld, goed beheerd bedrijf dat de onderhavige dienst van algemeen economisch belang verricht. De Franse autoriteiten beroepen zich erop dat Crédit Mutuel in het algemeen goed beheerd zou zijn. Zij tonen de juistheid van deze bewering echter niet werkelijk aan, want zij verwijzen hoofdzakelijk naar overweging 13 van het uitbreidingsbesluit waar de Commissie enkel de globale financiële resultaten van Crédit Mutuel in 2004 noemt (omvang van de balans, netto resultaat, exploitatiecoëfficiënt, eigen vermogen en solvabiliteitscoëfficiënt). Als een lidstaat de hoogte van de compensatie op basis van een kostenanalyse van een gemiddeld, goed beheerd bedrijf heeft vastgesteld, zou er in elk geval geen enkele moeilijkheid moeten zijn dat aan de Commissie aan te tonen en haar de gevolgde methode uiteen te zetten, wat Frankrijk in het onderhavige geval niet heeft gedaan. Tenslotte lijkt het feit dat de bemiddelingsvergoeding van Crédit Mutuel van 1,1 % naar 0,6 % is gedaald zodra de distributie van het Livret A en het Livret bleu op 1 januari 2009 was geliberaliseerd, erop te wijzen dat deze vergoeding hoger was dan indien zij zou zijn vastgesteld op grond van de kosten van een gemiddeld, goed beheerd bedrijf dat dezelfde dienst van algemeen belang verricht.

| (84) | Aangezien de voorwaarden van het Altmark-arrest cumulatief zijn, is het arrest niet van toepassing indien ook maar aan één van de voorwaarden niet is voldaan en de onderhavige maatregel kan dan eventueel staatssteun vormen. Uit het voorgaande volgt dat de onderhavige maatregel niet voldoet aan de vierde voorwaarde van het Altmark-arrest. Het Altmark-arrest is dus niet van toepassing, en onderzocht moet worden of de maatregel inderdaad geen staatssteun inhoudt (45)
   (46). |
| --- | --- |

(84)

Aangezien de voorwaarden van het Altmark-arrest cumulatief zijn, is het arrest niet van toepassing indien ook maar aan één van de voorwaarden niet is voldaan en de onderhavige maatregel kan dan eventueel staatssteun vormen. Uit het voorgaande volgt dat de onderhavige maatregel niet voldoet aan de vierde voorwaarde van het Altmark-arrest. Het Altmark-arrest is dus niet van toepassing, en onderzocht moet worden of de maatregel inderdaad geen staatssteun inhoudt (45)
   (46).

7.1.2.   Aan de voorwaarden met betrekking tot het bestaan van staatssteun is voldaan

| (85) | Artikel 107, lid 1, VWEU bepaalt dat steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(85)

Artikel 107, lid 1, VWEU bepaalt dat steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

7.1.2.1.   Toerekenbaarheid aan de staat en staatsmiddelen

| (86) | De bemiddelingsvergoeding werd jaarlijks (47) door de CDC aan Crédit Mutuel betaald krachtens een overeenkomst tussen de staat en Crédit Mutuel, waarin de wijze van uitvoering van het besluit van 27 september 1991 wordt vastgesteld. Het bedrag van de bemiddelingsvergoeding wordt door de staat vastgesteld om openbaredienstverplichtingen te compenseren. Bovendien is de CDC een overheidsbedrijf waarvan het gedrag aan de staat toerekenbaar is (48). Aan de voorwaarde betreffende de toerekenbaarheid aan de staat en de staatsmiddelen is dus voldaan. |
| --- | --- |

(86)

De bemiddelingsvergoeding werd jaarlijks (47) door de CDC aan Crédit Mutuel betaald krachtens een overeenkomst tussen de staat en Crédit Mutuel, waarin de wijze van uitvoering van het besluit van 27 september 1991 wordt vastgesteld. Het bedrag van de bemiddelingsvergoeding wordt door de staat vastgesteld om openbaredienstverplichtingen te compenseren. Bovendien is de CDC een overheidsbedrijf waarvan het gedrag aan de staat toerekenbaar is (48). Aan de voorwaarde betreffende de toerekenbaarheid aan de staat en de staatsmiddelen is dus voldaan.

7.1.2.2.   Selectiviteit

| (87) | De bemiddelingsvergoeding werd uitsluitend aan Crédit Mutuel verleend, in ruil voor het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden voor de financiering van de sociale woningbouw door middel van het Livret bleu waarvan Crédit Mutuel het distributiemonopolie had. Deze maatregel had dus een selectief karakter. |
| --- | --- |

(87)

De bemiddelingsvergoeding werd uitsluitend aan Crédit Mutuel verleend, in ruil voor het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden voor de financiering van de sociale woningbouw door middel van het Livret bleu waarvan Crédit Mutuel het distributiemonopolie had. Deze maatregel had dus een selectief karakter.

7.1.2.3.   Onderzoek naar het bestaan van een voordeel dat de concurrentie verstoort, aangezien de voorwaarden van het Altmark-arrest niet van toepassing waren

| (88) | Aangezien het een overdracht van staatsmiddelen uitsluitend ten gunste van Crédit Mutuel betrof, heeft de bemiddelingsvergoeding de concurrentiepositie van deze bank ten opzichte van haar concurrenten verbeterd. Overeenkomstig de rechtspraak van het Hof vormt verbetering van de concurrentiepositie van een bedrijf ten gevolge van staatssteun in het algemeen namelijk het bewijs dat de mededinging is vervalst vergeleken met andere ondernemingen die niet van een dergelijke steun hebben genoten (49). |
| --- | --- |

(88)

Aangezien het een overdracht van staatsmiddelen uitsluitend ten gunste van Crédit Mutuel betrof, heeft de bemiddelingsvergoeding de concurrentiepositie van deze bank ten opzichte van haar concurrenten verbeterd. Overeenkomstig de rechtspraak van het Hof vormt verbetering van de concurrentiepositie van een bedrijf ten gevolge van staatssteun in het algemeen namelijk het bewijs dat de mededinging is vervalst vergeleken met andere ondernemingen die niet van een dergelijke steun hebben genoten (49).

7.1.2.4.   Beïnvloeding van de handel tussen lidstaten

| (89) | Volgens vaste rechtspraak is er bovendien beïnvloeding van de handel tussen lidstaten wanneer het begunstigde bedrijf zijn werkzaamheden uitoefent op een terrein dat openstaat voor concurrentie en waar handelsverkeer tussen lidstaten plaatsvindt (50). Vanaf 1979 bereikt het marktaandeel van buitenlandse banken 8 % voor kredietactiviteiten (4 % voor filialen zonder rechtspersoonlijkheid, 4 % voor dochterondernemingen met een Franse rechtsvorm), 4,5 % voor depositoactiviteiten (respectievelijk 2 % en 2,5 %). Het aandeel van de niet-Franse, Europese banken ten opzichte van alle buitenlandse banken was 50 % voor kredieten, 70 % voor deposito’s. Crédit Mutuel werd derhalve sinds de jaren zeventig geconfronteerd met de concurrentie van buitenlandse netwerken op het Franse grondgebied. Bovendien was de markt voor liquide spaarmiddelen waartoe het Livret bleu behoorde, en waar ook de Codevi, het LEP, het Livret jeune, de rekeningen op gewone spaarbankboekjes en de CEL (51) onder vielen, ten tijde van de onderzochte periode al geliberaliseerd. |
| --- | --- |

(89)

Volgens vaste rechtspraak is er bovendien beïnvloeding van de handel tussen lidstaten wanneer het begunstigde bedrijf zijn werkzaamheden uitoefent op een terrein dat openstaat voor concurrentie en waar handelsverkeer tussen lidstaten plaatsvindt (50). Vanaf 1979 bereikt het marktaandeel van buitenlandse banken 8 % voor kredietactiviteiten (4 % voor filialen zonder rechtspersoonlijkheid, 4 % voor dochterondernemingen met een Franse rechtsvorm), 4,5 % voor depositoactiviteiten (respectievelijk 2 % en 2,5 %). Het aandeel van de niet-Franse, Europese banken ten opzichte van alle buitenlandse banken was 50 % voor kredieten, 70 % voor deposito’s. Crédit Mutuel werd derhalve sinds de jaren zeventig geconfronteerd met de concurrentie van buitenlandse netwerken op het Franse grondgebied. Bovendien was de markt voor liquide spaarmiddelen waartoe het Livret bleu behoorde, en waar ook de Codevi, het LEP, het Livret jeune, de rekeningen op gewone spaarbankboekjes en de CEL (51) onder vielen, ten tijde van de onderzochte periode al geliberaliseerd.

| (90) | De Commissie concludeert derhalve dat aan de vier voorwaarden voor het bestaan van staatssteun is voldaan. |
| --- | --- |

(90)

De Commissie concludeert derhalve dat aan de vier voorwaarden voor het bestaan van staatssteun is voldaan.

7.1.2.5.   Onrechtmatigheid van de steunmaatregel

| (91) | Tenslotte is de steunmaatregel onrechtmatig want de Commissie is er niet van in kennis gesteld overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het VWEU en de maatregel werd toegepast na de inwerkingtreding in Frankrijk van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap. |
| --- | --- |

(91)

Tenslotte is de steunmaatregel onrechtmatig want de Commissie is er niet van in kennis gesteld overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het VWEU en de maatregel werd toegepast na de inwerkingtreding in Frankrijk van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap.

| (92) | In antwoord op het argument van de Franse autoriteiten dat het om bestaande steun zou gaan omdat deze vóór het verstrijken van de omzettingstermijn van de tweede bankrichtlijn op 1 januari 1993 was ingevoerd, onderstreept de Commissie dat deze richtlijn beoogde een interne markt in de sector kredietinstellingen tot stand te brengen uit hoofde van de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten. Dat betekent niet dat de betrokken markt vóór de vaststelling van de bemiddelingsvergoeding voor de mededinging gesloten was, maar alleen dat er in de banksector nog enkele belemmeringen bestonden voor de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten. Uit de beschikking van 10 mei 2007 blijkt dat het Livret bleu behoort tot een „markt” van liquide spaarmiddelen, wat inhoudt dat de betrokken activiteit open staat voor concurrentie en op geen enkele wijze het argument van de Franse autoriteiten bevestigt dat de betrokken activiteit pas in 1993 voor concurrentie werd opengesteld. De beschikking spreekt integendeel van een „rijpe” markt (52). |
| --- | --- |

(92)

In antwoord op het argument van de Franse autoriteiten dat het om bestaande steun zou gaan omdat deze vóór het verstrijken van de omzettingstermijn van de tweede bankrichtlijn op 1 januari 1993 was ingevoerd, onderstreept de Commissie dat deze richtlijn beoogde een interne markt in de sector kredietinstellingen tot stand te brengen uit hoofde van de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten. Dat betekent niet dat de betrokken markt vóór de vaststelling van de bemiddelingsvergoeding voor de mededinging gesloten was, maar alleen dat er in de banksector nog enkele belemmeringen bestonden voor de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten. Uit de beschikking van 10 mei 2007 blijkt dat het Livret bleu behoort tot een „markt” van liquide spaarmiddelen, wat inhoudt dat de betrokken activiteit open staat voor concurrentie en op geen enkele wijze het argument van de Franse autoriteiten bevestigt dat de betrokken activiteit pas in 1993 voor concurrentie werd opengesteld. De beschikking spreekt integendeel van een „rijpe” markt (52).

7.2.   Verenigbaarheid van de steun met de interne markt

| (93) | Aangezien de onderhavige maatregel elementen van staatssteun bevat, moet de Commissie de verenigbaarheid van genoemde maatregel met de interne markt onderzoeken. |
| --- | --- |

(93)

Aangezien de onderhavige maatregel elementen van staatssteun bevat, moet de Commissie de verenigbaarheid van genoemde maatregel met de interne markt onderzoeken.

| (94) | Overeenkomstig artikel 106, lid 2, VWEU vallen „de ondernemingen belast met het beheer van diensten van algemeen economisch belang [...] onder de regels van de Verdragen, met name onder de mededingingsregels, voor zover de toepassing daarvan de vervulling, in feite of in rechte, van de hun toevertrouwde bijzondere taak niet verhindert. De ontwikkeling van het handelsverkeer mag niet worden beïnvloed in een mate die strijdig is met het belang van de Unie”. |
| --- | --- |

(94)

Overeenkomstig artikel 106, lid 2, VWEU vallen „de ondernemingen belast met het beheer van diensten van algemeen economisch belang [...] onder de regels van de Verdragen, met name onder de mededingingsregels, voor zover de toepassing daarvan de vervulling, in feite of in rechte, van de hun toevertrouwde bijzondere taak niet verhindert. De ontwikkeling van het handelsverkeer mag niet worden beïnvloed in een mate die strijdig is met het belang van de Unie”.

| (95) | Overeenkomstig de rechtspraak van het Hof, de praktijk van de Commissie en de communautair kaderregeling van 2005, houdt artikel 106, lid 2, VWEU in dat staatssteun aan een onderneming die met het beheer van een dienst van algemeen economisch belang is belast, verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard indien de steunmaatregel voldoet aan de volgende voorwaarden:






  a) | de geleverde dienst heeft de kenmerken van een dienst van algemeen economisch belang; |
| --- | --- | --- |

(95)

Overeenkomstig de rechtspraak van het Hof, de praktijk van de Commissie en de communautair kaderregeling van 2005, houdt artikel 106, lid 2, VWEU in dat staatssteun aan een onderneming die met het beheer van een dienst van algemeen economisch belang is belast, verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard indien de steunmaatregel voldoet aan de volgende voorwaarden:

a)

de geleverde dienst heeft de kenmerken van een dienst van algemeen economisch belang;

| b) | de onderneming is daadwerkelijk door de staat belast met de uitvoering van deze dienst van algemeen economisch belang door middel van één of meer officiële documenten; |
| --- | --- |

b)

de onderneming is daadwerkelijk door de staat belast met de uitvoering van deze dienst van algemeen economisch belang door middel van één of meer officiële documenten;

| c) | de beginselen van noodzakelijkheid en evenredigheid zijn nageleefd, en |
| --- | --- |

c)

de beginselen van noodzakelijkheid en evenredigheid zijn nageleefd, en

| d) | de ontwikkeling van het handelsverkeer wordt niet beïnvloed in een mate die strijdig is met het belang van de Unie. |
| --- | --- |

d)

de ontwikkeling van het handelsverkeer wordt niet beïnvloed in een mate die strijdig is met het belang van de Unie.

| (96) | Aan voorwaarden a) en b) is voldaan om de in overweging 81 uiteengezette redenen. |
| --- | --- |

(96)

Aan voorwaarden a) en b) is voldaan om de in overweging 81 uiteengezette redenen.

| (97) | Wat voorwaarde d) betreft, beschikt de Commissie over geen enkele aanwijzing dat het intracommunautair handelsverkeer zo sterk beïnvloed zou zijn dat de steun niet aan deze voorwaarde voldoet. Met name werd in de beschikking van 10 mei 2007 werd gevraagd een eind te stellen aan het exclusieve distributierecht van het Livret bleu omdat de bijzondere rechten verbonden aan de distributie van het Livret bleu een beperking vormden van het vrij verrichten van diensten binnen de Gemeenschap (53). Toch kon de bemiddelingsvergoeding, voor zover deze de aan Crédit Mutuel toevertrouwde dienst van algemeen economisch belang niet overcompenseerde, niet geacht worden de ontwikkeling van het handelsverkeer te beïnvloeden in een mate die strijdig is met het belang van de Unie. |
| --- | --- |

(97)

Wat voorwaarde d) betreft, beschikt de Commissie over geen enkele aanwijzing dat het intracommunautair handelsverkeer zo sterk beïnvloed zou zijn dat de steun niet aan deze voorwaarde voldoet. Met name werd in de beschikking van 10 mei 2007 werd gevraagd een eind te stellen aan het exclusieve distributierecht van het Livret bleu omdat de bijzondere rechten verbonden aan de distributie van het Livret bleu een beperking vormden van het vrij verrichten van diensten binnen de Gemeenschap (53). Toch kon de bemiddelingsvergoeding, voor zover deze de aan Crédit Mutuel toevertrouwde dienst van algemeen economisch belang niet overcompenseerde, niet geacht worden de ontwikkeling van het handelsverkeer te beïnvloeden in een mate die strijdig is met het belang van de Unie.

| (98) | Hierna onderzoekt de Commissie derhalve of de beginselen van noodzakelijkheid en evenredigheid zijn nageleefd, d.w.z. of het bedrag van de bemiddelingsvergoeding die de compensatie vormt het benodigde bedrag voor het dekken van de kosten voor de uitvoering van de openbare dienstverplichtingen niet heeft overschreden, rekening houdend met de daarmee samenhangende inkomsten evenals met een redelijke winst voor de uitvoering van deze verplichtingen (54). |
| --- | --- |

(98)

Hierna onderzoekt de Commissie derhalve of de beginselen van noodzakelijkheid en evenredigheid zijn nageleefd, d.w.z. of het bedrag van de bemiddelingsvergoeding die de compensatie vormt het benodigde bedrag voor het dekken van de kosten voor de uitvoering van de openbare dienstverplichtingen niet heeft overschreden, rekening houdend met de daarmee samenhangende inkomsten evenals met een redelijke winst voor de uitvoering van deze verplichtingen (54).

| (99) | Bij haar verificatie van de afwezigheid van een eventuele overcompensatie (zie onderafdeling 7.2.5), volgt de Commissie — voor de periode van 27 september 1991 (zie onderafdeling 7.2.1.) tot 31 december 2005 — een globale aanpak (zie onderafdeling 7.2.2.). Zij houdt rekening met alle voordelen van het Livret bleu, behalve dat van een mogelijk lokeffect, dat niet kon worden aangetoond (zie onderafdeling 7.2.3.). Een redelijke winst wordt in aanmerking genomen (zie onderafdeling 7.2.4.), ook voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen. |
| --- | --- |

(99)

Bij haar verificatie van de afwezigheid van een eventuele overcompensatie (zie onderafdeling 7.2.5), volgt de Commissie — voor de periode van 27 september 1991 (zie onderafdeling 7.2.1.) tot 31 december 2005 — een globale aanpak (zie onderafdeling 7.2.2.). Zij houdt rekening met alle voordelen van het Livret bleu, behalve dat van een mogelijk lokeffect, dat niet kon worden aangetoond (zie onderafdeling 7.2.3.). Een redelijke winst wordt in aanmerking genomen (zie onderafdeling 7.2.4.), ook voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen.

7.2.1.   Aanvang van de onderzochte periode op 27 september 1991

| (100) | In het uitbreidingsbesluit waren de resultaten van het gehele jaar 1991 (55) opgenomen in de berekening van de nettoresultaten van het Livret bleu teneinde het bestaan van een eventuele staatssteun vast te stellen. Met andere woorden, de netto-inkomsten uit de vrije bestemmingen en de bestemmingen van algemeen belang vanaf 1 januari 1991 werden in aanmerking genomen. |
| --- | --- |

(100)

In het uitbreidingsbesluit waren de resultaten van het gehele jaar 1991 (55) opgenomen in de berekening van de nettoresultaten van het Livret bleu teneinde het bestaan van een eventuele staatssteun vast te stellen. Met andere woorden, de netto-inkomsten uit de vrije bestemmingen en de bestemmingen van algemeen belang vanaf 1 januari 1991 werden in aanmerking genomen.

| (101) | Zoals is uiteengezet in de overwegingen 75 en 76, is de enige betwiste maatregel in deze zaak de bemiddelingsvergoeding, die in beginsel is ingesteld op 27 september 1991, op het moment waarop Crédit Mutuel werd opgedragen zijn uitstaande bedragen bij de CDC centraliseren voor de financiering van sociale woningbouw. Vóór die datum bestond noch de bemiddelingsvergoeding noch de centralisatie bij de CDC. Derhalve moet de Commissie haar beoordeling van de evenredigheid van de steun op die datum aanvangen. |
| --- | --- |

(101)

Zoals is uiteengezet in de overwegingen 75 en 76, is de enige betwiste maatregel in deze zaak de bemiddelingsvergoeding, die in beginsel is ingesteld op 27 september 1991, op het moment waarop Crédit Mutuel werd opgedragen zijn uitstaande bedragen bij de CDC centraliseren voor de financiering van sociale woningbouw. Vóór die datum bestond noch de bemiddelingsvergoeding noch de centralisatie bij de CDC. Derhalve moet de Commissie haar beoordeling van de evenredigheid van de steun op die datum aanvangen.

| (102) | De kosten en inkomsten met betrekking tot het uitvoeren van de dienst van algemeen economisch belang kunnen dus niet dateren van vóór 27 september 1991. Met andere woorden, pas vanaf de invoering van de steunmaatregel in kwestie (de bemiddelingsvergoeding) kunnen de kosten en opbrengsten in verband met de uitvoering van de dienst van algemeen economisch belang die met deze steun wordt gefinancierd, worden berekend. Concluderend is de Commissie van mening dat haar uitbreidingsbesluit een incoherentie bevatte door de steunmaatregel enerzijds te beperken tot de op 27 september 1991 ingestelde bemiddelingsvergoeding, maar anderzijds wel rekening te houden met de netto-inkomsten uit het Livret bleu voor de periode van 1 januari 1991 tot 27 september 1991. |
| --- | --- |

(102)

De kosten en inkomsten met betrekking tot het uitvoeren van de dienst van algemeen economisch belang kunnen dus niet dateren van vóór 27 september 1991. Met andere woorden, pas vanaf de invoering van de steunmaatregel in kwestie (de bemiddelingsvergoeding) kunnen de kosten en opbrengsten in verband met de uitvoering van de dienst van algemeen economisch belang die met deze steun wordt gefinancierd, worden berekend. Concluderend is de Commissie van mening dat haar uitbreidingsbesluit een incoherentie bevatte door de steunmaatregel enerzijds te beperken tot de op 27 september 1991 ingestelde bemiddelingsvergoeding, maar anderzijds wel rekening te houden met de netto-inkomsten uit het Livret bleu voor de periode van 1 januari 1991 tot 27 september 1991.

| (103) | Aangezien Crédit Mutuel de nettoresultaten van de bestemmingen van algemeen belang en de vrije bestemmingen slechts op jaarbasis kan meedelen, is de Commissie van mening dat voor het jaar 1991 slechts de nettoresultaten van de periode van 29 september 1991 tot 31 december 1991 in aanmerking moeten worden genomen, door de nettoresultaten voor het gehele jaar 1991 pro rata te verdelen over het aantal in aanmerking te nemen dagen, dus 96/365. De nettoresultaten van de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen voor het jaar 1991 kunnen in hun geheel in aanmerking worden genomen omdat, zoals uiteengezet in overweging 101, deze centralisatie na 27 september 1991 is verricht om ervoor te zorgen dat per definitie geen enkel onderdeel van deze resultaten betrekking kan hebben op de periode van 1 januari 1991 tot 27 september 1991. |
| --- | --- |

(103)

Aangezien Crédit Mutuel de nettoresultaten van de bestemmingen van algemeen belang en de vrije bestemmingen slechts op jaarbasis kan meedelen, is de Commissie van mening dat voor het jaar 1991 slechts de nettoresultaten van de periode van 29 september 1991 tot 31 december 1991 in aanmerking moeten worden genomen, door de nettoresultaten voor het gehele jaar 1991 pro rata te verdelen over het aantal in aanmerking te nemen dagen, dus 96/365. De nettoresultaten van de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen voor het jaar 1991 kunnen in hun geheel in aanmerking worden genomen omdat, zoals uiteengezet in overweging 101, deze centralisatie na 27 september 1991 is verricht om ervoor te zorgen dat per definitie geen enkel onderdeel van deze resultaten betrekking kan hebben op de periode van 1 januari 1991 tot 27 september 1991.

7.2.2.   Globale aanpak tot eind 2005 en daarna jaarlijks

| (104) | Om na te gaan of er sprake was van overcompensatie, stelde de Commissie in haar uitbreidingsbesluit een jaarlijkse aanpak voor. Deze aanpak vloeit voort uit de communautaire kaderregeling van 2005 en betekent een verandering van haar eerdere praktijk. Als de Commissie vóór de vaststelling van de communautaire kaderregeling van 2005 het bestaan van een mogelijke overcompensatie moest beoordelen, volgde zij een aanpak die als „globaal” kan worden omschreven en waarbij de met de jaren van overcompensatie samenhangende bedragen onbeperkt konden worden verrekend met de bedragen van de jaren met ondercompensatie (56). |
| --- | --- |

(104)

Om na te gaan of er sprake was van overcompensatie, stelde de Commissie in haar uitbreidingsbesluit een jaarlijkse aanpak voor. Deze aanpak vloeit voort uit de communautaire kaderregeling van 2005 en betekent een verandering van haar eerdere praktijk. Als de Commissie vóór de vaststelling van de communautaire kaderregeling van 2005 het bestaan van een mogelijke overcompensatie moest beoordelen, volgde zij een aanpak die als „globaal” kan worden omschreven en waarbij de met de jaren van overcompensatie samenhangende bedragen onbeperkt konden worden verrekend met de bedragen van de jaren met ondercompensatie (56).

| (105) | Op grond van punt 26 van de communautaire kaderregeling van 2005 zal de Commissie op de steunmaatregelen waarvan zij niet in kennis is gesteld de bepalingen van genoemde kaderregeling toepassen indien de steun is verleend na bekendmaking van de kaderregeling in het Publicatieblad van de Europese Unie, en in de andere gevallen de op het moment van toekenning van de steun geldende bepalingen. De onderhavige steun wordt jaarlijks (57) verleend en is niet aangemeld. Publicatie van de communautaire kaderregeling van 2005 in het Publicatieblad van de Europese Unie vond plaats op 29 november 2005. De regels die golden op het moment van verlening van de steun moeten dan ook worden toegepast voor de periode vóór 2006 en de communautaire kaderregeling van 2005 voor de periode van 1 januari 2006 tot het eind van de maatregel op 31 december 2008. |
| --- | --- |

(105)

Op grond van punt 26 van de communautaire kaderregeling van 2005 zal de Commissie op de steunmaatregelen waarvan zij niet in kennis is gesteld de bepalingen van genoemde kaderregeling toepassen indien de steun is verleend na bekendmaking van de kaderregeling in het Publicatieblad van de Europese Unie, en in de andere gevallen de op het moment van toekenning van de steun geldende bepalingen. De onderhavige steun wordt jaarlijks (57) verleend en is niet aangemeld. Publicatie van de communautaire kaderregeling van 2005 in het Publicatieblad van de Europese Unie vond plaats op 29 november 2005. De regels die golden op het moment van verlening van de steun moeten dan ook worden toegepast voor de periode vóór 2006 en de communautaire kaderregeling van 2005 voor de periode van 1 januari 2006 tot het eind van de maatregel op 31 december 2008.

| (106) | In de communautaire kaderregeling van 2005 wordt een „jaarlijkse” benadering bepleit aangezien de berekening van een mogelijke overcompensatie jaarlijks moet worden gemaakt zonder dat het bedrag van een jaarlijkse overcompensatie kan worden overgeheveld naar het volgende jaar, behalve wanneer dat bedrag niet hoger is dan 10 % van het bedrag van de jaarlijkse overcompensatie (58). |
| --- | --- |

(106)

In de communautaire kaderregeling van 2005 wordt een „jaarlijkse” benadering bepleit aangezien de berekening van een mogelijke overcompensatie jaarlijks moet worden gemaakt zonder dat het bedrag van een jaarlijkse overcompensatie kan worden overgeheveld naar het volgende jaar, behalve wanneer dat bedrag niet hoger is dan 10 % van het bedrag van de jaarlijkse overcompensatie (58).

| (107) | Wanneer de Commissie daarentegen vóór de vaststelling van de communautaire kaderregeling van 2005 naging of een bedrijf niet werd overgecompenseerd voor de uitvoering van de openbaredienstopdracht, volgde zij een „globale” aanpak (zie overweging 104) (59). |
| --- | --- |

(107)

Wanneer de Commissie daarentegen vóór de vaststelling van de communautaire kaderregeling van 2005 naging of een bedrijf niet werd overgecompenseerd voor de uitvoering van de openbaredienstopdracht, volgde zij een „globale” aanpak (zie overweging 104) (59).

| (108) | Bij de globale aanpak worden de nettoresultaten van elk jaar, jaar na jaar gecumuleerd, geactualiseerd door op 1 januari van elk jaar het referentiepercentage voor Frankrijk toe te passen (60). |
| --- | --- |

(108)

Bij de globale aanpak worden de nettoresultaten van elk jaar, jaar na jaar gecumuleerd, geactualiseerd door op 1 januari van elk jaar het referentiepercentage voor Frankrijk toe te passen (60).

7.2.3.   In aanmerking genomen voordelen

| (109) | Overeenkomstig punt 17, eerste zin, van de communautaire kaderregeling van 2005 „dienen de in aanmerking te nemen inkomsten ten minste alle met de dienst van algemeen economisch belang behaalde inkomsten te omvatten”. Bij het onderzoek naar de afwezigheid van een mogelijke overcompensatie moet derhalve rekening worden gehouden met het nettoresultaat van de bestemmingen van algemeen belang en de vrije bestemmingen gedurende de onderzochte periode. De Commissie is van mening dat deze resultaten inkomsten zijn die door Frankrijk op 27 september 1991 ten gunste van Crédit Mutuel zijn ingevoerd in het kader van de uitvoering door Crédit Mutuel van een dienst van algemeen belang in de vorm van de financiering van sociale woningbouw via de CDC. Deze bestemmingen worden in de analytische boekhouding aan een specifieke bron van inkomsten gekoppeld, namelijk aan de dankzij de distributie van het Livret bleu aangetrokken spaargelden. Onder concurrerende marktvoorwaarden (zonder het bijzondere recht een spaarproduct met belastingvrijstelling te distribueren) zou Crédit Mutuel misschien niet in staat zijn geweest deze middelen tegen dezelfde kosten te verkrijgen, zodat deze bestemmingen en de daarmee samenhangende middelen voor de beoordeling van het algemene systeem van het Livret bleu in aanmerking moeten worden genomen. Overigens heeft Frankrijk zelf het bestaan van een verband tussen deze bestemmingen, het Livret bleu en de financieringsopdracht van sociale woningbouw bevestigd door de met deze bestemmingen samenhangende uitstaande bedragen vanaf 1991 (61) aan de CDC toe te rekenen. Met andere woorden, door op 27 september 1991 de dienst van algemeen economisch belang van het verzamelen van bij de CDC gecentraliseerde en voor de financiering van sociale woningbouw bestemde spaargelden aan Crédit Mutuel toe te vertrouwen, bevestigt Frankrijk de toekenning van de distributie van het Livret bleu aan Crédit Mutuel. De winst die voortvloeit uit het gebruik van de op dit spaarbankboekje opgenomen tegoeden, moet vanaf die datum derhalve worden beschouwd als een aan Crédit Mutuel toegekende vergoeding voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang. |
| --- | --- |

(109)

Overeenkomstig punt 17, eerste zin, van de communautaire kaderregeling van 2005 „dienen de in aanmerking te nemen inkomsten ten minste alle met de dienst van algemeen economisch belang behaalde inkomsten te omvatten”. Bij het onderzoek naar de afwezigheid van een mogelijke overcompensatie moet derhalve rekening worden gehouden met het nettoresultaat van de bestemmingen van algemeen belang en de vrije bestemmingen gedurende de onderzochte periode. De Commissie is van mening dat deze resultaten inkomsten zijn die door Frankrijk op 27 september 1991 ten gunste van Crédit Mutuel zijn ingevoerd in het kader van de uitvoering door Crédit Mutuel van een dienst van algemeen belang in de vorm van de financiering van sociale woningbouw via de CDC. Deze bestemmingen worden in de analytische boekhouding aan een specifieke bron van inkomsten gekoppeld, namelijk aan de dankzij de distributie van het Livret bleu aangetrokken spaargelden. Onder concurrerende marktvoorwaarden (zonder het bijzondere recht een spaarproduct met belastingvrijstelling te distribueren) zou Crédit Mutuel misschien niet in staat zijn geweest deze middelen tegen dezelfde kosten te verkrijgen, zodat deze bestemmingen en de daarmee samenhangende middelen voor de beoordeling van het algemene systeem van het Livret bleu in aanmerking moeten worden genomen. Overigens heeft Frankrijk zelf het bestaan van een verband tussen deze bestemmingen, het Livret bleu en de financieringsopdracht van sociale woningbouw bevestigd door de met deze bestemmingen samenhangende uitstaande bedragen vanaf 1991 (61) aan de CDC toe te rekenen. Met andere woorden, door op 27 september 1991 de dienst van algemeen economisch belang van het verzamelen van bij de CDC gecentraliseerde en voor de financiering van sociale woningbouw bestemde spaargelden aan Crédit Mutuel toe te vertrouwen, bevestigt Frankrijk de toekenning van de distributie van het Livret bleu aan Crédit Mutuel. De winst die voortvloeit uit het gebruik van de op dit spaarbankboekje opgenomen tegoeden, moet vanaf die datum derhalve worden beschouwd als een aan Crédit Mutuel toegekende vergoeding voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang.

| (110) | De klager en andere overheden of organen (de Raad voor de mededinging en rapporten van parlementsleden of onderzoeksorganen (62)) zijn van mening dat het exclusieve distributierecht voor het Livret bleu een „lokeffect” heeft veroorzaakt, waardoor Crédit Mutuel klanten kon aantrekken en aan zich binden waaraan hij nog andere bankproducten dan alleen het Livret bleu heeft verkocht. In het uitbreidingsbesluit sloot de Commissie niet uit dat het Livret bleu door het lokeffect (63) indirecte inkomsten heeft voortgebracht, maar zij merkte op dat deze inkomsten tot dan toe niet gekwantificeerd konden worden (64). |
| --- | --- |

(110)

De klager en andere overheden of organen (de Raad voor de mededinging en rapporten van parlementsleden of onderzoeksorganen (62)) zijn van mening dat het exclusieve distributierecht voor het Livret bleu een „lokeffect” heeft veroorzaakt, waardoor Crédit Mutuel klanten kon aantrekken en aan zich binden waaraan hij nog andere bankproducten dan alleen het Livret bleu heeft verkocht. In het uitbreidingsbesluit sloot de Commissie niet uit dat het Livret bleu door het lokeffect (63) indirecte inkomsten heeft voortgebracht, maar zij merkte op dat deze inkomsten tot dan toe niet gekwantificeerd konden worden (64).

| (111) | Na het onderzoek in de onderhavige zaak stelt de Commissie vast dat, ook al kan het bestaan van een lokeffect niet worden uitgesloten, dit mogelijke effect op grond van de door haar verzamelde gegevens niet op deugdelijke wijze kan worden gekwantificeerd. |
| --- | --- |

(111)

Na het onderzoek in de onderhavige zaak stelt de Commissie vast dat, ook al kan het bestaan van een lokeffect niet worden uitgesloten, dit mogelijke effect op grond van de door haar verzamelde gegevens niet op deugdelijke wijze kan worden gekwantificeerd.

| (112) | In de door de klagers overgelegde documenten wordt uitgegaan van het bestaan van een lokeffect, maar wordt niet formeel aangetoond dat dit inderdaad bestaat, laat staan dat de financiële gevolgen van dit effect nauwkeurig worden geraamd. |
| --- | --- |

(112)

In de door de klagers overgelegde documenten wordt uitgegaan van het bestaan van een lokeffect, maar wordt niet formeel aangetoond dat dit inderdaad bestaat, laat staan dat de financiële gevolgen van dit effect nauwkeurig worden geraamd.

| (113) | Wat de studies van Cabinet Glais betreft (zie de overwegingen 52 en 53) merkt de Commissie op dat Crédit Mutuel terecht kan beweren dat die statistische analyses geen doorslaggevend bewijs leveren voor een kwantificeerbaar „lokeffect”. |
| --- | --- |

(113)

Wat de studies van Cabinet Glais betreft (zie de overwegingen 52 en 53) merkt de Commissie op dat Crédit Mutuel terecht kan beweren dat die statistische analyses geen doorslaggevend bewijs leveren voor een kwantificeerbaar „lokeffect”.

| (114) | De opmerkingen van de klagers bevatten drie subjectieve inschattingen. De klagers stellen in de eerste plaats voor, gezien het feit dat de andere banken hebben aangeboden het Livret bleu tegen een vergoeding van 1 % te distribueren, dit voordeel voor nu en voor de toekomst bij benadering vast te stellen op het verschil tussen dit percentage en de door Crédit Mutuel ontvangen vergoeding. Dit verschil bedraagt 0,3 %, wat overeenkomt met ongeveer 300 miljoen FRF per jaar. Maar er kan niet worden bewezen dat de concurrenten van Crédit Mutuel die taak in de betrokken periode onder dezelfde voorwaarden tegen die vergoeding van 1 % hadden kunnen uitvoeren. Bovendien toont dit eerste argument niet het lokeffect aan, maar lijkt het opnieuw te beweren dat Crédit Mutuel een overcompensatie heeft ontvangen wat, zoals zal worden aangetoond, niet het geval is. Uit niets blijkt dat het lokeffect overeenkomt met het verschil tussen de bemiddelingsvergoeding en de lagere hypothetische vergoeding die de concurrenten van Crédit Mutuel in ruil voor de distributie van het Livret bleu bereid waren te ontvangen. |
| --- | --- |

(114)

De opmerkingen van de klagers bevatten drie subjectieve inschattingen. De klagers stellen in de eerste plaats voor, gezien het feit dat de andere banken hebben aangeboden het Livret bleu tegen een vergoeding van 1 % te distribueren, dit voordeel voor nu en voor de toekomst bij benadering vast te stellen op het verschil tussen dit percentage en de door Crédit Mutuel ontvangen vergoeding. Dit verschil bedraagt 0,3 %, wat overeenkomt met ongeveer 300 miljoen FRF per jaar. Maar er kan niet worden bewezen dat de concurrenten van Crédit Mutuel die taak in de betrokken periode onder dezelfde voorwaarden tegen die vergoeding van 1 % hadden kunnen uitvoeren. Bovendien toont dit eerste argument niet het lokeffect aan, maar lijkt het opnieuw te beweren dat Crédit Mutuel een overcompensatie heeft ontvangen wat, zoals zal worden aangetoond, niet het geval is. Uit niets blijkt dat het lokeffect overeenkomt met het verschil tussen de bemiddelingsvergoeding en de lagere hypothetische vergoeding die de concurrenten van Crédit Mutuel in ruil voor de distributie van het Livret bleu bereid waren te ontvangen.

| (115) | Bij de tweede door de klagers voorgestelde methode wordt het lokeffect gemeten aan de hand van de groei van de marktaandelen van Crédit Mutuel. Een dergelijke evaluatiemethode kan niet worden geaccepteerd aangezien deze is gebaseerd op de hypothese dat de verworven marktaandelen uitsluitend te danken zijn aan het Livret bleu, hetgeen door geen enkel objectief gegeven wordt geschraagd. |
| --- | --- |

(115)

Bij de tweede door de klagers voorgestelde methode wordt het lokeffect gemeten aan de hand van de groei van de marktaandelen van Crédit Mutuel. Een dergelijke evaluatiemethode kan niet worden geaccepteerd aangezien deze is gebaseerd op de hypothese dat de verworven marktaandelen uitsluitend te danken zijn aan het Livret bleu, hetgeen door geen enkel objectief gegeven wordt geschraagd.

| (116) | De derde beoordeling van het exclusieve distributierecht is gebaseerd op de derving van belastinginkomsten als gevolg van de belastingvrijstelling van het Livret bleu. Als Crédit Mutuel een spaarboekje zonder belastingvrijstelling had willen distribueren met hetzelfde nettorendement als het Livret bleu, ongeacht de fiscale situatie van de spaarders, zou het feitelijk opportuniteitskosten hebben gehad in dezelfde orde van grootte als het (potentieel) door de spaarders betaalde notionele belastingbedrag. Volgens de klagers komt het gecumuleerde belastingvoordeel ten bedrage van 4,5 miljard FRF over de periode 1991-1997 neer op een bevoordeling van Crédit Mutuel met hetzelfde bedrag. Deze redenering gaat niet op, want Crédit Mutuel zou hoogstwaarschijnlijk het Livret bleu niet onder dezelfde voorwaarden hebben gedistribueerd als het alle kosten van de belastingvrijstelling op zich had moeten nemen, die overigens rechtstreeks ten goede komt aan de leden. |
| --- | --- |

(116)

De derde beoordeling van het exclusieve distributierecht is gebaseerd op de derving van belastinginkomsten als gevolg van de belastingvrijstelling van het Livret bleu. Als Crédit Mutuel een spaarboekje zonder belastingvrijstelling had willen distribueren met hetzelfde nettorendement als het Livret bleu, ongeacht de fiscale situatie van de spaarders, zou het feitelijk opportuniteitskosten hebben gehad in dezelfde orde van grootte als het (potentieel) door de spaarders betaalde notionele belastingbedrag. Volgens de klagers komt het gecumuleerde belastingvoordeel ten bedrage van 4,5 miljard FRF over de periode 1991-1997 neer op een bevoordeling van Crédit Mutuel met hetzelfde bedrag. Deze redenering gaat niet op, want Crédit Mutuel zou hoogstwaarschijnlijk het Livret bleu niet onder dezelfde voorwaarden hebben gedistribueerd als het alle kosten van de belastingvrijstelling op zich had moeten nemen, die overigens rechtstreeks ten goede komt aan de leden.

| (117) | De mogelijke voordelen in kwestie zijn moeilijk aan te tonen en te kwantificeren. Het rechtstreeks economische voordeel uit de exploitatie van het Livret bleu is op basis van de boekhouding van het Livret bleu direct te meten. Het economische voordeel door de verkoop van andere producten of diensten aan klanten die dankzij het Livret bleu aan de bank zijn gebonden, zou in de analytische boekhouding van die andere producten te zien zijn, als het zonder meer mogelijk zou zijn een onderscheid te maken tussen enerzijds de producten die worden verkocht aan de klanten die door het Livret bleu aan Crédit Mutuel zijn gebonden of daardoor worden aangetrokken en anderzijds de producten die worden verkocht aan klanten die zich om andere redenen bij Crédit Mutuel hebben aangesloten. Dat is echter niet het geval. Om die redenen heeft de consultant van de Commissie het eventuele lokeffect niet kunnen beoordelen op grond van de boekhoudkundige methode die voor het beoordelen van alle rechtstreekse economische voordelen op basis van het Livret bleu is toegepast. |
| --- | --- |

(117)

De mogelijke voordelen in kwestie zijn moeilijk aan te tonen en te kwantificeren. Het rechtstreeks economische voordeel uit de exploitatie van het Livret bleu is op basis van de boekhouding van het Livret bleu direct te meten. Het economische voordeel door de verkoop van andere producten of diensten aan klanten die dankzij het Livret bleu aan de bank zijn gebonden, zou in de analytische boekhouding van die andere producten te zien zijn, als het zonder meer mogelijk zou zijn een onderscheid te maken tussen enerzijds de producten die worden verkocht aan de klanten die door het Livret bleu aan Crédit Mutuel zijn gebonden of daardoor worden aangetrokken en anderzijds de producten die worden verkocht aan klanten die zich om andere redenen bij Crédit Mutuel hebben aangesloten. Dat is echter niet het geval. Om die redenen heeft de consultant van de Commissie het eventuele lokeffect niet kunnen beoordelen op grond van de boekhoudkundige methode die voor het beoordelen van alle rechtstreekse economische voordelen op basis van het Livret bleu is toegepast.

| (118) | De meer geavanceerde pogingen van de consultant van de Commissie om tot een beoordeling te komen hebben geen succes gehad. De Commissie is derhalve van mening dat zij geen eventueel voordeel in verband met het lokeffect in aanmerking kan nemen bij de berekening met het oog op de vaststelling van een eventuele overcompensatie. |
| --- | --- |

(118)

De meer geavanceerde pogingen van de consultant van de Commissie om tot een beoordeling te komen hebben geen succes gehad. De Commissie is derhalve van mening dat zij geen eventueel voordeel in verband met het lokeffect in aanmerking kan nemen bij de berekening met het oog op de vaststelling van een eventuele overcompensatie.

7.2.4.   Berekening van een redelijke winst

| (119) | Bij het onderzoek naar het bestaan van een mogelijke overcompensatie van de onderneming die is belast met een dienst van algemeen economisch belang, moet rekening worden gehouden met een redelijke winst (65). De communautaire kaderregeling van 2005 geeft aan dat onder „redelijke winst” een vergoedingspercentage begrepen moet worden voor het eigen kapitaal, waarbij rekening wordt gehouden met het risico voor de onderneming of het ontbreken daarvan [...]. Normaliter mag dit percentage het gemiddelde in de betrokken sector vastgestelde percentage in recente jaren (66) niet overschrijden. |
| --- | --- |

(119)

Bij het onderzoek naar het bestaan van een mogelijke overcompensatie van de onderneming die is belast met een dienst van algemeen economisch belang, moet rekening worden gehouden met een redelijke winst (65). De communautaire kaderregeling van 2005 geeft aan dat onder „redelijke winst” een vergoedingspercentage begrepen moet worden voor het eigen kapitaal, waarbij rekening wordt gehouden met het risico voor de onderneming of het ontbreken daarvan [...]. Normaliter mag dit percentage het gemiddelde in de betrokken sector vastgestelde percentage in recente jaren (66) niet overschrijden.

| (120) | In haar uitbreidingsbesluit (67) was de Commissie van mening dat er reden was om op de bestemmingen van algemeen belang en op de vrije bestemmingen een redelijke winst toe te passen, die gemiddeld 6 % van het eigen vermogen voor deze bestemmingen bedroeg. Dit percentage, dat per jaar varieerde en gemiddeld 6 % bedroeg, komt overeen met het aanvankelijk door Crédit Mutuel voorgestelde rendement: de bank had als kosten van het eigen vermogen het bedrag van de in het betrokken jaar daadwerkelijk uitgekeerde dividenden aangehouden. Wat het bepalen van de redelijke winst betreft in het kader van het onderzoek naar mogelijke overcompensatie, wijkt de Commissie ten aanzien van de vrije bestemmingen en de bestemmingen van algemeen belang in het onderhavige besluit niet af van de gevolgde aanpak in het uitbreidingsbesluit, beschreven in afdeling 7.2.5. |
| --- | --- |

(120)

In haar uitbreidingsbesluit (67) was de Commissie van mening dat er reden was om op de bestemmingen van algemeen belang en op de vrije bestemmingen een redelijke winst toe te passen, die gemiddeld 6 % van het eigen vermogen voor deze bestemmingen bedroeg. Dit percentage, dat per jaar varieerde en gemiddeld 6 % bedroeg, komt overeen met het aanvankelijk door Crédit Mutuel voorgestelde rendement: de bank had als kosten van het eigen vermogen het bedrag van de in het betrokken jaar daadwerkelijk uitgekeerde dividenden aangehouden. Wat het bepalen van de redelijke winst betreft in het kader van het onderzoek naar mogelijke overcompensatie, wijkt de Commissie ten aanzien van de vrije bestemmingen en de bestemmingen van algemeen belang in het onderhavige besluit niet af van de gevolgde aanpak in het uitbreidingsbesluit, beschreven in afdeling 7.2.5.

| (121) | In haar uitbreidingsbesluit (68) was de Commissie echter van mening dat zij deze redelijke winst niet hoefde toe te passen op de bij de CDC gecentraliseerde deposito’s, omdat deze vanuit het oogpunt van prudentiële regelgeving geen eigenvermogenskosten met zich brengen gezien het feit dat Crédit Mutuel deze deposito’s niet had geïnvesteerd, maar slechts had toegewezen aan de CDC. Vanuit het oogpunt van prudentiële regelgeving wordt het kredietrisico van de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen gelijkgesteld met het risico tegenover de staat (Frankrijk), dat wil zeggen een risicoweging gelijk aan nul, waarvoor derhalve geen eigen vermogen vereist is. |
| --- | --- |

(121)

In haar uitbreidingsbesluit (68) was de Commissie echter van mening dat zij deze redelijke winst niet hoefde toe te passen op de bij de CDC gecentraliseerde deposito’s, omdat deze vanuit het oogpunt van prudentiële regelgeving geen eigenvermogenskosten met zich brengen gezien het feit dat Crédit Mutuel deze deposito’s niet had geïnvesteerd, maar slechts had toegewezen aan de CDC. Vanuit het oogpunt van prudentiële regelgeving wordt het kredietrisico van de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen gelijkgesteld met het risico tegenover de staat (Frankrijk), dat wil zeggen een risicoweging gelijk aan nul, waarvoor derhalve geen eigen vermogen vereist is.

| (122) | Indien men echter geen enkele redelijke winst op de bij de CDC gecentraliseerde deposito’s in aanmerking neemt, dan zou dat betekenen dat de totale redelijke winst (enerzijds die welke voortvloeit uit de bestemmingen van algemeen belang en de vrije bestemmingen, en anderzijds die welke wordt behaald op de bij de CDC gecentraliseerde deposito’s) tussen 1991 en 1999 afneemt en vanaf 2000 geheel verdwijnt na de centralisatie van alle uitstaande bedragen bij de CDC in 1999 (69). |
| --- | --- |

(122)

Indien men echter geen enkele redelijke winst op de bij de CDC gecentraliseerde deposito’s in aanmerking neemt, dan zou dat betekenen dat de totale redelijke winst (enerzijds die welke voortvloeit uit de bestemmingen van algemeen belang en de vrije bestemmingen, en anderzijds die welke wordt behaald op de bij de CDC gecentraliseerde deposito’s) tussen 1991 en 1999 afneemt en vanaf 2000 geheel verdwijnt na de centralisatie van alle uitstaande bedragen bij de CDC in 1999 (69).

| (123) | In hun brief van 1 september 2006 waarin zij reageerden op het uitbreidingsbesluit, bevestigden de Franse autoriteiten dat de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen het eigen vermogen niet aantastten. Maar volgens de Franse autoriteiten stelt Crédit Mutuel voor om, aangezien het niet relevant is de Europese solvabiliteitsratio toe te passen vanaf de centralisatie van alle uitstaande bedragen bij de CDC in 1999, een kostenpost van het verkregen eigen vermogen op te nemen naar analogie van de kosten van andere spaarproducten en andere middelen, teneinde de redelijke winst op het Livret bleu te berekenen. De Commissie vindt deze aanpak niet bevredigend, want hij komt erop neer dat op de bij de CDC gecentraliseerde middelen kunstmatig een gereglementeerde kapitaalbehoefte wordt toegepast die afhangt van de gemiddelde behoefte aan kapitaal van de andere activa van Crédit Mutuel, welke geheel los staan van het Livret bleu. |
| --- | --- |

(123)

In hun brief van 1 september 2006 waarin zij reageerden op het uitbreidingsbesluit, bevestigden de Franse autoriteiten dat de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen het eigen vermogen niet aantastten. Maar volgens de Franse autoriteiten stelt Crédit Mutuel voor om, aangezien het niet relevant is de Europese solvabiliteitsratio toe te passen vanaf de centralisatie van alle uitstaande bedragen bij de CDC in 1999, een kostenpost van het verkregen eigen vermogen op te nemen naar analogie van de kosten van andere spaarproducten en andere middelen, teneinde de redelijke winst op het Livret bleu te berekenen. De Commissie vindt deze aanpak niet bevredigend, want hij komt erop neer dat op de bij de CDC gecentraliseerde middelen kunstmatig een gereglementeerde kapitaalbehoefte wordt toegepast die afhangt van de gemiddelde behoefte aan kapitaal van de andere activa van Crédit Mutuel, welke geheel los staan van het Livret bleu.

| (124) | Dat geen wettig eigen vermogen nodig is, geeft aan dat er geen kredietverliesrisico is; dit geldt voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen. Het aantrekken van spaargelden voor rekening van de CDC brengt evenmin een liquiditeitsrisico met zich (behalve het risico binnen één maand), noch een risico in verband met de wijziging van de looptijd, omdat het aan de CDC toegewezen bedrag elke maand wordt gecorrigeerd aan de hand van de ontwikkeling van de deposito’s en de door de CDC betaalde rente onmiddellijk aan de depositohouders wordt uitgekeerd. Het is wel zeker dat deze dienst van algemeen economisch belang voor Crédit Mutuel een laag risico vormt. Toch bestaan bepaalde andere vormen van risico zoals het operationeel risico, het economisch risico (risico dat de gemaakte kosten niet door de hoogte van de vergoeding worden gedekt), het wettelijk risico en dat van de reputatie. Anderzijds gebruiken andere bankactiviteiten zoals de distributie van gemutualiseerde fondsen, vermogensbeheer of de verkoop van financiële producten (zoals aandelen en obligaties) geen wettig eigen vermogen, maar daarom zijn ze niet minder winstgevend. Er bestaat derhalve geen direct verband tussen het gebruik van het wettig eigen vermogen — berekend op grond van prudentiële regels waarvan het specifieke doel geenszins is om de winstgevendheid van een activiteit te berekenen — en de van een activiteit verwachte winst. |
| --- | --- |

(124)

Dat geen wettig eigen vermogen nodig is, geeft aan dat er geen kredietverliesrisico is; dit geldt voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen. Het aantrekken van spaargelden voor rekening van de CDC brengt evenmin een liquiditeitsrisico met zich (behalve het risico binnen één maand), noch een risico in verband met de wijziging van de looptijd, omdat het aan de CDC toegewezen bedrag elke maand wordt gecorrigeerd aan de hand van de ontwikkeling van de deposito’s en de door de CDC betaalde rente onmiddellijk aan de depositohouders wordt uitgekeerd. Het is wel zeker dat deze dienst van algemeen economisch belang voor Crédit Mutuel een laag risico vormt. Toch bestaan bepaalde andere vormen van risico zoals het operationeel risico, het economisch risico (risico dat de gemaakte kosten niet door de hoogte van de vergoeding worden gedekt), het wettelijk risico en dat van de reputatie. Anderzijds gebruiken andere bankactiviteiten zoals de distributie van gemutualiseerde fondsen, vermogensbeheer of de verkoop van financiële producten (zoals aandelen en obligaties) geen wettig eigen vermogen, maar daarom zijn ze niet minder winstgevend. Er bestaat derhalve geen direct verband tussen het gebruik van het wettig eigen vermogen — berekend op grond van prudentiële regels waarvan het specifieke doel geenszins is om de winstgevendheid van een activiteit te berekenen — en de van een activiteit verwachte winst.

| (125) | Toch moet in het onderhavige geval worden vastgesteld dat de Commissie, nu zij Crédit Mutuel toestaat een redelijke winst aan te houden voor het deel van de uitstaande bedragen dat bij de CDC gecentraliseerd is, erkent dat het bepalen van de juiste omvang van deze winst een complexe economische waardering meebrengt. Het Livret bleu is immers een atypisch bankproduct met gemengde kenmerken van spaarproduct en lopende rekening, waarvan de aangetrokken bedragen gecentraliseerd zijn ondergebracht bij een overheidsinstelling. Als zodanig bestaan er dus geen direct vergelijkbare producten die een aanwijzing zou kunnen geven omtrent een redelijke winst voor een dergelijke activiteit. |
| --- | --- |

(125)

Toch moet in het onderhavige geval worden vastgesteld dat de Commissie, nu zij Crédit Mutuel toestaat een redelijke winst aan te houden voor het deel van de uitstaande bedragen dat bij de CDC gecentraliseerd is, erkent dat het bepalen van de juiste omvang van deze winst een complexe economische waardering meebrengt. Het Livret bleu is immers een atypisch bankproduct met gemengde kenmerken van spaarproduct en lopende rekening, waarvan de aangetrokken bedragen gecentraliseerd zijn ondergebracht bij een overheidsinstelling. Als zodanig bestaan er dus geen direct vergelijkbare producten die een aanwijzing zou kunnen geven omtrent een redelijke winst voor een dergelijke activiteit.

| (126) | Bij gebrek aan een voldoende met het Livret bleu vergelijkbaar product is de Commissie van mening dat zij in dit geval twee indicatoren kan gebruiken waarmee beoordeeld kan worden of voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen een bepaalde winst als redelijk beschouwd kan worden. Deze twee indicatoren zijn:






  a) | de winstmarge van de Franse banksector, d.w.z. het resultaat vóór belasting gedeeld door de omzet (in dit geval wordt de omzet van de banken weergegeven door hun operationele resultaten). Aan de hand van de cijfers van de Franse banksector voor de betrokken periode (van 27 september 1991 tot eind 2008) is de gemiddelde jaarlijkse winstmarge 23 %; |
| --- | --- | --- |

(126)

Bij gebrek aan een voldoende met het Livret bleu vergelijkbaar product is de Commissie van mening dat zij in dit geval twee indicatoren kan gebruiken waarmee beoordeeld kan worden of voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen een bepaalde winst als redelijk beschouwd kan worden. Deze twee indicatoren zijn:

a)

de winstmarge van de Franse banksector, d.w.z. het resultaat vóór belasting gedeeld door de omzet (in dit geval wordt de omzet van de banken weergegeven door hun operationele resultaten). Aan de hand van de cijfers van de Franse banksector voor de betrokken periode (van 27 september 1991 tot eind 2008) is de gemiddelde jaarlijkse winstmarge 23 %;

| b) | het rendement van de Franse banksector, dat wil zeggen het resultaat vóór belasting gedeeld door het bedrag van de activa. Het jaarlijks gemiddelde rendement op het geheel van de in aanmerking genomen periode is 45 basispunten (0,45 %). |
| --- | --- |

b)

het rendement van de Franse banksector, dat wil zeggen het resultaat vóór belasting gedeeld door het bedrag van de activa. Het jaarlijks gemiddelde rendement op het geheel van de in aanmerking genomen periode is 45 basispunten (0,45 %).

| (127) | Het volgende schema (70) toont de winstmarge en het rendement van de Franse banksector voor de periode 1993-2008 (gegevens van vóór 1993 zijn niet beschikbaar): | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 (72) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Resultaat vóór belasting (71) | 15,2 | 2,7 | 25,0 | 41,0 | 67,5 | 14,4 | 19,8 | 22,5 | 24,6 | 23,5 | 23,4 | 29,6 | 31,3 | 46,2 | 34,3 | –4,4 |
| Operationeel resultaat (71) | 362,4 | 335,4 | 345,6 | 356,1 | 375,3 | 60,8 | 64,6 | 70,5 | 74,9 | 77,0 | 80,6 | 83,5 | 89,5 | 104,1 | 98,0 | 79,1 |
| Winstmarge | 4,2 % | 0,8 % | 7,2 % | 11,5 % | 18 % | 23,7 % | 30,6 % | 31,9 % | 32,8 % | 30,6 % | 29,0 % | 35,5 % | 35,0 % | 44,4 % | 35,1 % | –5,6 % |
| Gemiddeldewinstmarge | 22,8 % |
| Activa (71) | Niet beschikbaar | 16 333 | 17 216 | 18 291 | 19 894 | 3 052 | 3 394 | 3 452 | 3 783 | 3 793 | 3 960 | 4 390 | 5 275 | 6 041 | 7 061 | 7 699 |
| Rendement | Niet beschikbaar | 0,02 % | 0,15 % | 0,22 % | 0,34 % | 0,47 % | 0,58 % | 0,65 % | 0,65 % | 0,62 % | 0,59 % | 0,68 % | 0,59 % | 0,77 % | 0,49 % | –0,05 % |
| Gemiddeld rendement | 0,45 % |

(127)

Het volgende schema (70) toont de winstmarge en het rendement van de Franse banksector voor de periode 1993-2008 (gegevens van vóór 1993 zijn niet beschikbaar):

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008 (72)

Resultaat vóór belasting (71)

15,2

2,7

25,0

41,0

67,5

14,4

19,8

22,5

24,6

23,5

23,4

29,6

31,3

46,2

34,3

–4,4

Operationeel resultaat (71)

362,4

335,4

345,6

356,1

375,3

60,8

64,6

70,5

74,9

77,0

80,6

83,5

89,5

104,1

98,0

79,1

Winstmarge

4,2 %

0,8 %

7,2 %

11,5 %

18 %

23,7 %

30,6 %

31,9 %

32,8 %

30,6 %

29,0 %

35,5 %

35,0 %

44,4 %

35,1 %

–5,6 %

Gemiddeldewinstmarge

22,8 %

Activa (71)

Niet beschikbaar

16 333

17 216

18 291

19 894

3 052

3 394

3 452

3 783

3 793

3 960

4 390

5 275

6 041

7 061

7 699

Rendement

Niet beschikbaar

0,02 %

0,15 %

0,22 %

0,34 %

0,47 %

0,58 %

0,65 %

0,65 %

0,62 %

0,59 %

0,68 %

0,59 %

0,77 %

0,49 %

–0,05 %

Gemiddeld rendement

0,45 %

| (128) | Voor de berekening van de winstmarge en het rendement van Crédit Mutuel met betrekking tot het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden gebruikt de Commissie de volgende waarden:






  a) | voor de noemer van de winstmarge, de inkomsten uit het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden, dat wil zeggen het jaarlijkse bedrag van de bemiddelingsvergoeding; |
| --- | --- | --- |

(128)

Voor de berekening van de winstmarge en het rendement van Crédit Mutuel met betrekking tot het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden gebruikt de Commissie de volgende waarden:

a)

voor de noemer van de winstmarge, de inkomsten uit het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden, dat wil zeggen het jaarlijkse bedrag van de bemiddelingsvergoeding;

| b) | voor de noemer van het rendement, de aan de CDC overgedragen spaargelden; |
| --- | --- |

b)

voor de noemer van het rendement, de aan de CDC overgedragen spaargelden;

| c) | de Commissie is van mening dat, indien zij voor de teller, dat wil zeggen het resultaat vóór belastingen, als redelijke winst een marge van 4,2 % op de activiteit van het aantrekken van spaargelden bij de CDC aanhoudt, dat wil zeggen een resultaat vóór belastingen van 4,2 % van de bemiddelingsvergoeding die Crédit Mutuel van de CDC ontvangt, Crédit Mutuel geen overcompensatie krijgt (zie de tabel in overweging 132). |
| --- | --- |

c)

de Commissie is van mening dat, indien zij voor de teller, dat wil zeggen het resultaat vóór belastingen, als redelijke winst een marge van 4,2 % op de activiteit van het aantrekken van spaargelden bij de CDC aanhoudt, dat wil zeggen een resultaat vóór belastingen van 4,2 % van de bemiddelingsvergoeding die Crédit Mutuel van de CDC ontvangt, Crédit Mutuel geen overcompensatie krijgt (zie de tabel in overweging 132).

| (129) | Wat de tweede indicator betreft (het rendement), merkt de Commissie op dat, indien een rendement van 5 basispunten als een redelijke winst op de activiteit van het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden in aanmerking wordt genomen, dat wil zeggen een resultaat vóór belastingen dat overeenkomt met 0,05 % van het totale bedrag van de aan de CDC overgedragen spaargelden, dit betekent dat Crédit Mutuel voor de betreffende periode geen overcompensatie heeft ontvangen voor het beheer van het Livret bleu. |
| --- | --- |

(129)

Wat de tweede indicator betreft (het rendement), merkt de Commissie op dat, indien een rendement van 5 basispunten als een redelijke winst op de activiteit van het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden in aanmerking wordt genomen, dat wil zeggen een resultaat vóór belastingen dat overeenkomt met 0,05 % van het totale bedrag van de aan de CDC overgedragen spaargelden, dit betekent dat Crédit Mutuel voor de betreffende periode geen overcompensatie heeft ontvangen voor het beheer van het Livret bleu.

| (130) | Volgens de communautaire kaderregeling van 2005 mag de redelijke winst de gemiddelde rente in de betrokken sector in de loop van de betreffende periode niet overschrijden. Een winstmarge toestaan van 4,2 % betekent minder dan een vijfde van de gemiddelde winstmarge van de banksector (22,8 %). Gelet op het feit dat het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden een activiteit met een gering risico is, zoals is uiteengezet in overweging 124, is de Commissie van mening dat een winstmarge van 4,2 % niet duidelijk overdreven is en in dit geval kan worden beschouwd als een redelijke winst. |
| --- | --- |

(130)

Volgens de communautaire kaderregeling van 2005 mag de redelijke winst de gemiddelde rente in de betrokken sector in de loop van de betreffende periode niet overschrijden. Een winstmarge toestaan van 4,2 % betekent minder dan een vijfde van de gemiddelde winstmarge van de banksector (22,8 %). Gelet op het feit dat het aantrekken van bij de CDC gecentraliseerde spaargelden een activiteit met een gering risico is, zoals is uiteengezet in overweging 124, is de Commissie van mening dat een winstmarge van 4,2 % niet duidelijk overdreven is en in dit geval kan worden beschouwd als een redelijke winst.

| (131) | Zo is de Commissie ook van mening dat het, in het licht van de gemiddelde rentevoet van 45 basispunten in de Franse banksector voor de betreffende periode, redelijk is rekening te houden met een winst van 5 basispunten voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen en dat deze laag en behoudend is voor wat kan worden beschouwd als een winst die in het onderhavige geval duidelijk niet onredelijk is. Bovendien weerspiegelt het lage niveau van deze rente naar behoren het door Crédit Mutuel genomen risico op de activiteit van het aantrekken van spaargelden voor de CDC dat, zoals aangegeven in overweging 124, gering is. |
| --- | --- |

(131)

Zo is de Commissie ook van mening dat het, in het licht van de gemiddelde rentevoet van 45 basispunten in de Franse banksector voor de betreffende periode, redelijk is rekening te houden met een winst van 5 basispunten voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen en dat deze laag en behoudend is voor wat kan worden beschouwd als een winst die in het onderhavige geval duidelijk niet onredelijk is. Bovendien weerspiegelt het lage niveau van deze rente naar behoren het door Crédit Mutuel genomen risico op de activiteit van het aantrekken van spaargelden voor de CDC dat, zoals aangegeven in overweging 124, gering is.

7.2.5.   Onderzoek naar de afwezigheid van overcompensatie

| (132) | Op grond van de voorgaande overwegingen heeft de Commissie de afwezigheid van overcompensatie onderzocht — in de tabel hieronder weergegeven — volgens de in de onderafdelingen 7.2.1 tot en met 7.2.4 uiteengezette methode (73).








  (miljoen EUR) |
| --- | --- |
| | COMPENSATIE | OVER- OF ONDERCOMPENSATIE |
| Jaar | Bemiddelingsvergoeding
  (jaarlijks) | Globale aanpak (74)

  (tot eind 2005) | Jaarlijkse aanpak (75)

  (vanaf 2006) |
| 1991 (van 27.9.1991 t/m 31.12.1991) | 1,5 | 43,8 | Niet van toepassing


  de globale aanpak wordt toegepast tot 2005, zie onderafdelingen 7.2.2) |
| 1992 | 9,1 | 125,1 |
| 1993 | 16,8 | 184,0 |
| 1994 | 36,6 | 127,3 |
| 1995 | 59,5 | 114,5 |
| 1996 | 74,7 | 107,8 |
| 1997 | 82,3 | 88,4 |
| 1998 | 118,9 | 92,0 |
| 1999 | 188,9 | 98,3 |
| 2000 | 188,2 | 106,3 |
| 2001 | 181,9 | 91,3 |
| 2002 | 187,8 | 76,3 |
| 2003 | 197,7 | 61,2 |
| 2004 | 204,4 | 45,7 |
| 2005 | 196,7 | 15,0 |
| 2006 | [...] | | –39,1 |
| 2007 | [...] | | –24,3 |
| 2008 | [...] | | –6,1 |

(132)

Op grond van de voorgaande overwegingen heeft de Commissie de afwezigheid van overcompensatie onderzocht — in de tabel hieronder weergegeven — volgens de in de onderafdelingen 7.2.1 tot en met 7.2.4 uiteengezette methode (73).

(miljoen EUR)

COMPENSATIE

OVER- OF ONDERCOMPENSATIE

Jaar

Bemiddelingsvergoeding

(jaarlijks)

Globale aanpak (74)

(tot eind 2005)

Jaarlijkse aanpak (75)

(vanaf 2006)

1991 (van 27.9.1991 t/m 31.12.1991)

1,5

43,8

Niet van toepassing

de globale aanpak wordt toegepast tot 2005, zie onderafdelingen 7.2.2)

1992

9,1

125,1

1993

16,8

184,0

1994

36,6

127,3

1995

59,5

114,5

1996

74,7

107,8

1997

82,3

88,4

1998

118,9

92,0

1999

188,9

98,3

2000

188,2

106,3

2001

181,9

91,3

2002

187,8

76,3

2003

197,7

61,2

2004

204,4

45,7

2005

196,7

15,0

2006

[...]

–39,1

2007

[...]

–24,3

2008

[...]

–6,1

| (133) | Vastgesteld kan worden dat de overcompensatie aan het eind van 2005 (15 miljoen EUR) lager is dan 10 % van de vergoeding van 2005 (196,7 miljoen EUR). Op grond van punt 21 van de regeling van 2005 kan dit bedrag naar het volgende jaar worden overgedragen. Het eindresultaat is een ondercompensatie van 6,1 miljoen EUR aan het eind van 2008 voor de gehele onderzochte periode. |
| --- | --- |

(133)

Vastgesteld kan worden dat de overcompensatie aan het eind van 2005 (15 miljoen EUR) lager is dan 10 % van de vergoeding van 2005 (196,7 miljoen EUR). Op grond van punt 21 van de regeling van 2005 kan dit bedrag naar het volgende jaar worden overgedragen. Het eindresultaat is een ondercompensatie van 6,1 miljoen EUR aan het eind van 2008 voor de gehele onderzochte periode.

| (134) | De Commissie kan dus tot de conclusie komen dat de bemiddelingsvergoeding Crédit Mutuel geen overcompensatie heeft opgeleverd voor de dienst van algemeen economisch belang die deze bank van 27 september 1991 tot eind 2008 is toevertrouwd. |
| --- | --- |

(134)

De Commissie kan dus tot de conclusie komen dat de bemiddelingsvergoeding Crédit Mutuel geen overcompensatie heeft opgeleverd voor de dienst van algemeen economisch belang die deze bank van 27 september 1991 tot eind 2008 is toevertrouwd.

8.   CONCLUSIE

| (135) | De Commissie stelt vast dat Frankrijk de betreffende maatregel onrechtmatig ten uitvoer heeft gelegd, in strijd met artikel 108, lid 3, van het VWEU. Niettemin kan de steun op grond van artikel 106, lid 2, van het VWEU beschouwd worden als verenigbaar met de interne markt, aangezien de vergoeding van de staat het benodigde bedrag voor het dekken van de kosten voor de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen niet heeft overschreden, rekening houdend met de daarmee samenhangende inkomsten evenals met een redelijke winst voor de uitvoering van deze verplichtingen, |
| --- | --- |

(135)

De Commissie stelt vast dat Frankrijk de betreffende maatregel onrechtmatig ten uitvoer heeft gelegd, in strijd met artikel 108, lid 3, van het VWEU. Niettemin kan de steun op grond van artikel 106, lid 2, van het VWEU beschouwd worden als verenigbaar met de interne markt, aangezien de vergoeding van de staat het benodigde bedrag voor het dekken van de kosten voor de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen niet heeft overschreden, rekening houdend met de daarmee samenhangende inkomsten evenals met een redelijke winst voor de uitvoering van deze verplichtingen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De steunmaatregel die de Franse Republiek ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van Crédit Mutuel op grond van het besluit van 27 september 1991 tot vaststelling van de bestemmingen van algemeen belang van Crédit Mutuel, is verenigbaar met de interne markt.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot de Franse Republiek.

Gedaan te Brussel, 24 mei 2011.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 146 van 12.5.1998, blz. 6 en PB C 210 van 1.9.2006, blz. 12.

1

(2)  Dit is de commerciële benaming van het betreffende livret, dat tot 31 december 2008 in artikel L221-1 van de Code Monétaire et financier werd aangeduid als „compte spécial sur livret du crédit mutuel”.

2

(3)  De registeraccountant („chartered consultant”), Littlejohn Frazer, bijgestaan door twee Franse accountantskantoren, Auditec en Scacchi.

3

(4)  Waaronder twee statistische studies van het accountantskantoor „Concurrence et Stratégie” onder leiding van de hoogleraar economie Michel Glais.

4

(5)  IARD betekent „Incendie, Accidents, Risques Divers”, brand, ongevallen, diverse risico’s.

5

(6)  Beschikking 2003/216/EG van de Commissie van 15 januari 2002 betreffende de door de Franse Republiek ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Crédit Mutuel (PB L 88 van 4.4.2003, blz. 39).

6

(7)  Arrest van 18 januari 2005 in de zaak T-93/02, Confédération nationale du Crédit Mutuel/Commissie, Jurispr. 2005, blz. II-143.

7

(8)  Besluit C88/97 van de Commissie van 7 juni 2006 betreffende Crédit Mutuel (Livret bleu). Uitnodiging opmerkingen te maken overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag (PB C 210 van 1.9.2006, blz. 12).

8

(9)  Crédit Mutuel heeft het exclusieve distributierecht van het Livret bleu. In het besluit van 10 mei 2007 is dit recht echter gekwalificeerd als een bijzonder recht aangezien het Livret bleu en het Livret A vrijwel identiek zijn.

9

(10)  Besluit C(2007) 2110 van 10 mei 2007, beschikbaar op de website van de Europese Commissie: http://ec.europa.eu/competition/liberalisation/livret_a_en.pdf.

10

(11)  Zie overweging 41.

11

(12)  Zie de persmededeling van de Commissie van 8 oktober 2009, beschikbaar op de website van de Commissie: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/1482&format=HTML&aged=1&language=EN&guiLanguage=en.

12

(13)  PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

13

(14)  Artikel 9 van de voor 1975 gerectificeerde financieringswet nr. 75-1242 van 27 december 1975 (Frans Staatsblad van 28.12.1975).

14

(15)  Door middel van het verplichte systeem van de bevrijdende voorheffing aan de bron, dat door Crédit Mutuel voor rekening van de spaarder werd uitgevoerd.

15

(16)  Deze rentevoet bedroeg 3 % op de datum van het geannuleerde besluit, zie voetnoot 6 Op 1 februari 2011 is de rentevoet van het Livret A 2 % vrij van inkomsten.

16

(17)  Besluit van 31 oktober 1983„Bedrag van de verplichting van de bestemmingen van algemeen belang van Crédit Mutuel”, Frans Staatsblad van 9 november 1983, blz. 3278.

17

(18)  Besluit van 27 september 1991 tot vaststelling van de bestemmingen van algemeen belang van Crédit mutuel, Frans Staatsblad nr. 275 van 26 november 1991, blz. 15383.

18

(19)  Terwijl het bestaande pakket uitstaande bedragen geleidelijk aan de CDC zijn overgedragen; zie overweging 40.

19

(20)  In tegenstelling tot de nieuwe uitstaande bedragen, die vanaf het arrest van 27 september 1991 in hun geheel bij de CDC waren gecentraliseerd; zie overweging 39.

20

(21)  Zie de overwegingen 36 en 50.

21

(22)  Arrest van het Hof van 24 juli 2003 in de zaak C-280/00, Altmark Trans en Regierungspräsidium Maagdenburg, Jurispr. 2003, blz. I-7747.

22

(23)  PB C 297 van 29.11.2005, blz. 4.

23

(24)  Crédit Mutuel verwijst naar overweging 13 van het uitbreidingsbesluit waarin de Commissie de financiële resultaten van Crédit Mutuel in 2004 vermeldt (balansomvang, netto resultaat, exploitatiecoëfficiënt, eigen vermogen en solvabiliteitscoëfficiënt).

24

(25)  Het betreft i) de IARD-correctie; ii) de berekening van een normale marge (redelijke winst); en iii) de aansprakelijkheid van de leden. Zie bijlage I van het uitbreidingsbesluit.

25

(26)  Crédit Mutuel verwijst naar punt 21 van de communautaire kaderregeling van 2005 waarin wordt bepaald dat bij diensten van algemeen economisch belang waarvan de kosten naargelang van het jaar sterk uiteenlopen, bij wijze van uitzondering in bepaalde jaren een overcompensatie van meer dan 10 % noodzakelijk kan blijken.

26

(27)  Arthur Andersen heeft een berekeningsmethode voor de kosten van het eigen vermogen voorgesteld, die leidt tot een verhoging van de kosten van het eigen vermogen ten opzichte van de eerste beoordeling van Crédit Mutuel. Arthur Andersen stelde voor deze kosten te berekenen als de verhouding tussen het resultaat vóór belasting en het eigen vermogen. Volgens Arthur Andersen zou de algemene rentabiliteit van de bank aldus beter worden weergegeven. Crédit Mutuel had als kosten van het eigen vermogen het bedrag van de daadwerkelijke uitgekeerde dividenden gehanteerd, wat neerkomt op een rentabiliteit van 6 % voor het geheel van zijn activiteiten.

27

(28)  Zie overweging 25 van het uitbreidingsbesluit.

28

(29)  Zie overweging 28 van het uitbreidingsbesluit.

29

(30)  Frankrijk verwijst naar overweging 13 van het uitbreidingsbesluit waarin de Commissie de financiële resultaten van Crédit Mutuel in 2004 vermeldt (balansomvang, netto resultaat, exploitatiecoëfficiënt, eigen vermogen en solvabiliteitscoëfficiënt).

30

(31)  PB L 386 van 30.12.1989, blz. 1.

31

(32)  Over de geschilpunten tussen de consultant van de Commissie en die van Crédit Mutuel, zie voetnoot 25.

32

(33)  Valt onder het zakengeheim

33

(34)  De eerste wijziging hangt samen met de opname van de verplichte bijdrage aan het depositogarantiefonds dat is ingevoerd bij de wet van 25 januari 1999 betreffende spaargelden en financiële zekerheid, en de tweede betreft de wijziging van de berekening van het eigen vermogen vanaf 1999 om rekening te houden met een redelijke winst.

34

(35)  PB L 195 van 29.7.1980, blz. 35. Deze richtlijn is vervangen door Richtlijn 2006/111/EG van de Commissie van 16 november 2006 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven en de financiële doorzichtigheid binnen bepaalde ondernemingen (PB L 318 van 17.11.2006, blz. 17).

35

(36)  Volgens de Franse autoriteiten kon de CDC door de verlaging van de bemiddelingsvergoeding de financieringskosten van de verhuurders van sociale woningen verlagen.

36

(37)  Zie overweging 50 van het uitbreidingsbesluit: „[...] in de onderhavige procedure beoogt de Commissie als maatregel die mogelijk elementen van staatssteun kon bevatten slechts de bemiddelingsvergoeding”.

37

(38)  Zie overweging 41.

38

(39)  Zie voetnoot 22.

39

(40)  De Franse autoriteiten hebben slechts verwezen naar de wet inzake de opening en sluiting van bankkantoren die in 1987 is ingetrokken. Van 1987 tot 1991 is echter een toezichtregime gehandhaafd voor Crédit Mutuel. De wettelijke regeling voorziet in een vergunningenstelsel en niet in een formeel verbod op de sluiting van kantoren of herstructureringen, met name vanaf 1987. Op 1 juli 1991 zijn de controles afgeschaft in het meer algemene kader van de heronderhandelingen over de contractuele betrekkingen tussen de staat en Crédit Mutuel.

40

(41)  Zie overweging 29 van het uitbreidingsbesluit.

41

(42)  Zie overweging 34 en de voetnoot op blz. 14.

42

(43)  Wet nr. 82-1152 van 30 december 1982 (Frans Staatsblad van 31.12.1982, blz. 3995).

43

(44)  Zie punt 93 van het Altmark-arrest, eerder genoemd in voetnoot 22.

44

(45)  Volgens punt 7 van de communautaire kaderregeling van 2005: „Nemen de lidstaten deze criteria (dat wil zeggen de vier voorwaarden van zaak Altmark) niet in acht (thans artikel 107, lid 1, VWEU) , dan is de compensatie voor de openbare dienst als staatssteun aan te merken” (onze onderstreping).

45

(46)  Dit onderzoek staat los van het feit dat de hervorming van 1 januari 2009 een eind heeft gemaakt aan de schending van het Gemeenschapsrecht inzake overheidsopdrachten als gevolg van de rechtstreekse toekenning aan Crédit Mutuel van de overheidsopdracht van het aantrekken van spaargelden bestemd voor sociale huisvesting.

46

(47)  Ingevolge de overeenkomst tussen de staat en Crédit Mutuel waarbij de wijze van tenuitvoerlegging van het besluit van 27 september 1991 is vastgelegd, betaalt de CDC jaarlijks aan Crédit Mutuel [...] de vergoedingsmarge op datum van de laatste werkdag van elk jaar.

47

(48)  Zie het arrest van het Hof van 12 december 1996 in de zaak T-358/94, Air France/Commissie, Jurispr. 1996, blz. II-2019, met name de punten 58 tot 61. Zie ook Besluit 2010/606/EU van de Commissie van 26 februari 2010 betreffende de door het Koninkrijk België, de Franse Republiek en het Groothertogdom Luxemburg ten uitvoer gelegde steunmaatregel C 9/09 (ex NN 45/08, NN 49/08 en NN 50/08) ten gunste van Dexia NV (PB L 274 van 19.10.2010, blz. 54), overwegingen 123, 124 en 125.

48

(49)  Arrest van het Hof van 17 september 1980 in de zaak C-730/79, Philip Morris/Commissie, Jurisprudentie 1980, blz. 2671, rechtsoverwegingen 11 en 12.

49

(50)  Arrest van 13 juli 1988 in de zaak C-102/87, Frankrijk/Commissie, Jurisprudentie 1988, blz. 4067, rechtsoverweging 19.

50

(51)  Zie overweging 45 van het besluit van 10 mei 2007.

51

(52)  Zie de overwegingen 58 en 90 van de beschikking van 10 mei 2007.

52

(53)  Zie overweging 223 van de beschikking van 10 mei 2007.

53

(54)  Zie punt 14 van de communautaire kaderregeling van 2005.

54

(55)  Zie de tabellen bij overwegingen 68, 69, 73, 75, 76 en 79 van het uitbreidingsbesluit.

55

(56)  Het gaat vooral over gevallen waarin bedrijven belast met een overheidsopdracht actief waren in de audiovisuele sector (zie bijvoorbeeld Beschikking 2004/838/EG van de Commissie van 10 december 2003 betreffende de steunmaatregelen van Frankrijk ten behoeve van France 2 en France 3, PB L 361 van 8.12.2004, blz. 21).

56

(57)  Zie voetnoot 46.

57

(58)  Zie punt 21 van de communautaire kaderregeling van 2005. In antwoord op het argument van Crédit Mutuel (zie de voetnoot op blz.26) waarin gevraagd wordt om toepassing van de globale aanpak krachtens de 2e en de 3e zin van punt 21 van de communautaire kaderregeling van 2005 volgens welke, indien de dienst van algemeen economisch belang naargelang van het jaar sterk uiteenlopende kosten laat zien, een uitzonderlijke overcompensatie van meer dan 10 % voor bepaalde jaren nodig kan zijn, herinnert de Commissie eraan dat krachtens de 4e zin van punt 21 een dergelijke overcompensatie „ [...] ” door de lidstaat moet worden gerechtvaardigd „” (onze onderstreping). De onderhavige maatregel is echter in het geheel niet aangemeld, en zij is van mening dat Crédit Mutuel geen uitzonderlijke situatie heeft aangevoerd die, bij wijze van uitzondering, voor bepaalde specifieke jaren, een overcompensatie van meer dan 10 % zou rechtvaardigen.

58

e

e

(59)  Zie bijvoorbeeld Beschikking 2004/838/EG van de Commissie van 10 december 2003 betreffende de steunmaatregelen van Frankrijk ten behoeve van France 2 en France 3, PB L 361 van 8.12.2004, blz. 21).

59

(60)  Zie de mededeling van de Commissie betreffende de geldende bij terugvordering van staatssteun toe te passen rentepercentages en de referentie- en verdisconteringspercentages voor 25 lidstaten, van toepassing vanaf 1 januari 2007 (PB C 317 van 23.12.2006, blz. 2). Zie ook de volgende website: http://ec.europa.eu/competition/state_aid/legislation/reference_rates.html

60

(61)  Zie overweging 39.

61

(62)  Zie met name een advies van de Mededingingsraad (Advies nr. 96-A-12 van 17 september 1996, blz. 8), een informatieverslag van senator Alain Lambert (verslag nr. 52 van 30 oktober 1996, blz. 72) en een onderzoek van Nathalie Daley, van het centre d’économie industrielle CERNA (La banque de détail en France: de l’intermédiation aux services, februari 2001, blz. 9).

62

(63)  Zie de overwegingen 52 en 53 van het uitbreidingsbesluit.

63

(64)  Zie overweging 67 van het uitbreidingsbesluit: de eventuele resultaten die samenhangen met de exclusieve distributie van het Livret bleu konden niet worden gekwantificeerd.

64

(65)  Zie overweging 48 van het uitbreidingsbesluit en punt 14 van de communautaire kaderregeling van 2005 die bepaalt: „Het compensatiebedrag mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen te dekken, rekening houdende met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van deze die verplichtingen” (onze onderstreping).

65

(66)  Zie punt 18 van de communautaire kaderregeling van 2005.

66

(67)  Zie afdeling 2 van bijlage 1 van de uitbreidingsbesluit, overweging 124-137.

67

(68)  Zie afdeling 2 van bijlage 1 van de uitbreidingsbesluit, overweging 132.

68

(69)  Zie de overwegingen 39 en 40.

69

(70)  De gegevens in de tabel zijn het resultaat van de berekeningen op basis van gegevens van de Bankcommissie: http://www.banquedefrance.fr/fr/supervi/analyses_comparatives/analyses_comparatives.htm)

70

(71)  De bedragen van vóór 1998 zijn in miljarden Franse francs en daarna in miljarden euro.

71

(72)  De gegevens voor 2008 zijn ramingen.

72

(73)  De volgende referentiewaarden worden gebruikt voor de jaren 1992 tot 2008: 10,61; 11; 8,93; 7,94; 8,22; 7,01; 5,83; 4,77; 5,7; 6,33; 5,06; 4,8; 4,43; 4,08; 3,7; 4,62; 5,19.

73

(74)  Gecumuleerd en geactualiseerd nettoresultaat in miljoenen EUR, rekening houdend met de bemiddelingsvergoeding, de nettoresultaten (kosten minus inkomsten), de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen, de vrije bestemmingen en de bestemmingen van algemeen belang, en met invoering van een redelijke winst van 5 basispunten voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen evenals een redelijke winst van gemiddeld 6 % van het aan de bestemmingen van algemeen belang en aan de vrije bestemmingen toegewezen eigen vermogen (zie onderafdelingen 7.2.1 tot en met 7.2.4).

74

(75)  Gecumuleerd en geactualiseerd netto resultaat in miljoenen EUR, rekening houdend met de bemiddelingsvergoeding, de netto resultaten (kosten minus inkomsten), de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen, de vrije bestemmingen en de bestemmingen van algemeen belang, en met invoering van een redelijke winst van 5 basispunten voor de bij de CDC gecentraliseerde uitstaande bedragen evenals een redelijke winst van gemiddeld 6 % van het aan de bestemmingen van algemeen belang en aan de vrije bestemmingen toegewezen eigen vermogen (zie subsecties 7.2.1 tot 7.2.4).

75

---