# Επίσημη Εφημερίδα L 300/2011

| | ISSN 1977-0669
  doi:10.3000/19770669.L_2011.300.ell |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | L 300 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Νομοθεσία | 54ό έτος17 Νοεμβρίου 2011 |

ISSN 1977-0669

doi:10.3000/19770669.L_2011.300.ell

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

L 300

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Νομοθεσία

54ό έτος17 Νοεμβρίου 2011

---

| Περιεχόμενα | | IV   Πράξεις θεσπισθείσες πριν από την 1η Δεκεμβρίου 2009, δυνάμει της Συνθήκης ΕΚ, της Συνθήκης ΕΕ και της Συνθήκης Ευρατόμ | Σελίδα |
| --- | --- | --- | --- |
| | * | Απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ αριθ. 390/09/COL, της 7ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με τη σύσταση της Mesta AS (Νορβηγία) | 1 |

Περιεχόμενα

IV   Πράξεις θεσπισθείσες πριν από την 1η Δεκεμβρίου 2009, δυνάμει της Συνθήκης ΕΚ, της Συνθήκης ΕΕ και της Συνθήκης Ευρατόμ

Σελίδα

*

Απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ αριθ. 390/09/COL, της 7ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με τη σύσταση της Mesta AS (Νορβηγία)

1

| EL | Οι πράξεις οι τίτλοι οποίων έχουν τυπωθεί με ημίμαυρα στοιχεία αποτελούν πράξεις τρεχούσης διαχειρίσεως που έχουν θεσπισθεί στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής και είναι γενικά περιορισμένης χρονικής ισχύος.
  Οι τίτλοι όλων των υπολοίπων πράξεων έχουν τυπωθεί με μαύρα στοιχεία και επισημαίνονται με αστερίσκο. |
| --- | --- |

EL

Οι πράξεις οι τίτλοι οποίων έχουν τυπωθεί με ημίμαυρα στοιχεία αποτελούν πράξεις τρεχούσης διαχειρίσεως που έχουν θεσπισθεί στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής και είναι γενικά περιορισμένης χρονικής ισχύος.

Οι τίτλοι όλων των υπολοίπων πράξεων έχουν τυπωθεί με μαύρα στοιχεία και επισημαίνονται με αστερίσκο.

---

IV Πράξεις θεσπισθείσες πριν από την 1η Δεκεμβρίου 2009, δυνάμει της Συνθήκης ΕΚ, της Συνθήκης ΕΕ και της Συνθήκης Ευρατόμ

| 17.11.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | L 300/1 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

L 300/1

---

ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΫΟΥΣΑΣ ΑΡΧΉΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ

αριθ. 390/09/COL

της 7ης Οκτωβρίου 2009

σχετικά με τη σύσταση της Mesta AS (Νορβηγία)

Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ (1),

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (2), και ιδίως τα άρθρα 61 έως 63 και το πρωτόκολλο 26,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη συμφωνία μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για την ίδρυση της Εποπτεύουσας Αρχής και του Δικαστηρίου (3), και ιδίως το άρθρο 24,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ το άρθρο 1 παράγραφος 2 του μέρους Ι και τα άρθρα 4 παράγραφος 4, 6 και 7 παράγραφος 3 του μέρους ΙΙ του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (4),

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τις κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής σχετικά με την εφαρμογή και την ερμηνεία των άρθρων 61 και 62 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (5), και ιδίως το κεφάλαιο περί κρατικών ενισχύσεων υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την απόφαση της Αρχής της 14ης Ιουλίου 2004 σχετικά με τις διατάξεις εφαρμογής που αναφέρονται στο άρθρο 27 του μέρους ΙΙ του πρωτοκόλλου 3 (6),

ΑΦΟΥ ΚΑΛΕΣΕ τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις (7) και έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις τους,

ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ ΤΑ ΑΚΟΛΟΥΘΑ:

I.   ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Με επιστολή της 30ής Αυγούστου 2004, η Αρχή έλαβε καταγγελία σε βάρος των νορβηγικών αρχών σχετικά με τη σύσταση της Mesta AS η οποία δημιουργήθηκε για να εξαγοράσει τις παραγωγικές δραστηριότητες του δημόσιου φορέα οδοποιίας της Νορβηγίας (8). Η Αρχή παρέλαβε και πρωτοκόλλησε την επιστολή στις 2 Σεπτεμβρίου 2004 (αριθ. αναφοράς: 291537).

Μετά από ανταλλαγή διάφορων επιστολών (9), η Αρχή ενημέρωσε τις νορβηγικές αρχές με επιστολή της 18ης Ιουλίου 2007 ότι εξέδωσε την απόφαση αριθ. 350/07/COL να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 του Μέρους Ι του Πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου σε σχέση με τα μέτρα που είχαν ληφθεί στο πλαίσιο της σύστασης Mesta AS («απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας»).

Με επιστολή της 7ης Δεκεμβρίου 2007, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν παρατηρήσεις (αριθ. αναφοράς: 456844). Η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο Συμπλήρωμα ΕΟΧ και καλούσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (10). Η Αρχή έλαβε τις παρατηρήσεις τεσσάρων ενδιαφερομένων μερών στις 29 Ιανουαρίου και στις 4, 21 και 27 Φεβρουαρίου 2008 (αριθμοί αναφοράς: 461463, 463234, 466015 και 467170). Συμπληρωματικές παρατηρήσεις ελήφθησαν στις 4 Απριλίου 2008 (αριθ. αναφοράς: 472381). Με επιστολές που εστάλησαν στις 21 Φεβρουαρίου και 7 Απριλίου 2008 (αριθ. αναφοράς: 463245 και 472529) η Αρχή διαβίβασε τις εν λόγω παρατηρήσεις στις νορβηγικές αρχές οι οποίες είχαν τη δυνατότητα να απαντήσουν. Με επιστολή της 23ης Μαΐου 2008 (αριθ. αναφοράς: 478082) οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν παρατηρήσεις.

Το φθινόπωρο του 2008 και την άνοιξη του 2009, η Αρχή και οι νορβηγικές αρχές είχαν άτυπη τηλεφωνική επικοινωνία και ανταλλαγή ηλεκτρονικών μηνυμάτων σχετικά με την υπόθεση. Τα στοιχεία που έλαβε η Αρχή σε αυτό το πλαίσιο επιβεβαιώθηκαν από τις νορβηγικές αρχές με ηλεκτρονική επιστολή της 6ης Ιουλίου 2009 του Υπουργείου Δημόσιας Διοίκησης και Μεταρρύθμισης (αριθ. αναφοράς: 523766) (11).

2.   ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΗΣ ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

2.1.   Η ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Ο δημόσιος φορέας οδοποιίας της Νορβηγίας είναι υπεύθυνος για την κατασκευή και συντήρηση των εθνικών και επαρχιακών οδών, γεφυρών και σηράγγων. Πριν από την 1η Ιανουαρίου 2003, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας της Νορβηγίας είχε σε λειτουργία τμήματα εσωτερικής παραγωγής (στο εξής αναφέρονται συλλογικά ως «Τμήμα Παραγωγής») μέσω περιφερειακών γραφείων που εκτελούσαν τα έργα οδοποιίας για λογαριασμό του δημόσιου φορέα οδοποιίας. Όμως, το 2001-2002, οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν τη γενική αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων εσωτερικής παραγωγής. Σε σχέση με αυτό, η κυβέρνηση πρότεινε στο Κοινοβούλιο να αφαιρέσει από το δημόσιο φορέα οδοποιίας τις παραγωγικές δραστηριότητες και να τις μεταβιβάσει σε μια εταιρεία περιορισμένης ευθύνης υπό την ιδιοκτησία του κράτους (12). Οι διοικητικές λειτουργίες που συνίστανται στο σχεδιασμό των μελλοντικών κατασκευαστικών έργων, συμπεριλαμβανομένης της διενέργειας των δημόσιων διαγωνισμών, παρέμειναν στην αρμοδιότητα του δημοσίου.

Ως αποτέλεσμα, την 1η Ιανουαρίου 2003, οι δραστηριότητες παραγωγής του Τμήματος Παραγωγής του δημόσιου φορέα οδοποιίας αποσπάστηκαν από το κράτος και μεταβιβάστηκαν σε μια νεοσύστατη εταιρεία, τη Mesta AS. Όλα τα στοιχεία ενεργητικού, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του Τμήματος Παραγωγής μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS ως συνεισφορά σε είδος (13). Τα στοιχεία ενεργητικού περιελάμβαναν μηχανολογικό εξοπλισμό και συμβάσεις παροχής υπηρεσιών που είχαν συναφθεί μεταξύ του Τμήματος Παραγωγής και του δημόσιου φορέα οδοποιίας. Σε ανταπόδοση, το κράτος απέκτησε μετοχές της νέας εταιρείας. Σήμερα, η Mesta AS εκτελεί τις δραστηριότητες κατασκευής και συντήρησης ανταγωνιστικά με άλλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αυτή την αγορά.

Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Mesta AS έλαβε κρατική ενίσχυση κατά παράβαση του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ για τέσσερις λόγους: i) το κράτος χρηματοδότησε το κόστος αναδιάρθρωσης· ii) η αξία των πάγιων περιουσιακών στοιχείων που διαβιβάστηκαν στη Mesta AS αποτιμήθηκε στον ισολογισμό έναρξης σε επίπεδο χαμηλότερο της αγοραίας αξίας τους· iii) η Mesta AS έλαβε διεπιδότηση ως αποτέλεσμα της εξαγοράς προηγούμενου χαρτοφυλακίου συμβάσεων του Τμήματος Παραγωγής· και iv) η Mesta AS δεν κατέβαλε φόρο χαρτοσήμου και τέλη μεταγραφής τα οποία συνήθως καταβάλλονται σε περίπτωση μεταβίβασης της ιδιοκτησίας ακίνητης περιουσίας.

Στη συνέχεια περιγράφονται τα πραγματικά περιστατικά σχετικά με την εκτίμηση αν το καθένα από τα εν λόγω εικαζόμενα μέτρα ενείχε στοιχείο κρατικής ενίσχυσης.

2.2.   ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΜΕΤΡΑ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Σύμφωνα με τα νομοπαρασκευαστικά κείμενα, 4 750 εργαζόμενοι από το σύνολο των απασχολουμένων (περίπου 5 000), οι οποίοι απασχολούνταν προηγουμένως στο Τμήμα Παραγωγής, επρόκειτο να μεταταγούν στη νεοσύστατη εταιρεία, τη Mesta AS (14). Με τη μετάταξή τους στη Mesta AS, οι εργαζόμενοι επρόκειτο να απολέσουν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου. Επειδή οι εργαζόμενοι είχαν δικαίωμα να αρνηθούν μια τέτοια μετάταξη, ήταν απαραίτητο να τους δοθούν κίνητρα ώστε να ενθαρρυνθούν να δεχθούν τη μετάταξη (15). Επιπλέον, για να διασφαλιστεί η σύσταση μιας εμπορικά βιώσιμης επιχείρησης, ήταν απαραίτητο να μειωθεί το εργατικό δυναμικό κατά 1 700 εργαζόμενους περίπου σε περίπου 3 050 (16).

Το νομοπαρασκευαστικό έργο ορίζει διάφορα μέτρα «αναδιάρθρωσης» που προέβλεψαν οι νορβηγικές αρχές. Τέσσερα από αυτά τα μέτρα αφορούσαν i) την προσωρινή διατήρηση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου (17)· ii) τη διατήρηση δικαιώματος συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία (18)· iii) μέτρα πρόωρης συνταξιοδότησης και διάφορα άλλα μέτρα που αφορούν iv) τη μετακόμιση, μετακίνηση από και προς τον τόπο εργασίας, τη διατήρηση του μισθού και την ανανέωση του μηχανολογικού εξοπλισμού (19). Τα μέτρα αυτά αναφέρονται ως «μέτρα αναδιάρθρωσης» και χρηματοδοτούνται με άμεσες επιχορηγήσεις. Αρχικά, είχε προβλεφθεί η χορήγηση άμεσης χρηματοδότησης ενός πρόσθετου στοιχείου κόστους v) ως αποζημιώσεις για μισθούς (20). Όμως, αμέσως πριν την κατάρτιση του ισολογισμού έναρξης της Mesta AS, οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν ότι οι σχετικές δαπάνες έπρεπε να καλυφθούν με εισφορά κεφαλαίου στη Mesta AS με τη μορφή ιδίων κεφαλαίων.

Το συνολικό κόστος των τεσσάρων μέτρων αναδιάρθρωσης που χρηματοδοτούνται με άμεση επιχορήγηση εκτιμήθηκε αρχικά σε 1 468 εκατ. ΝΟΚ (προεξοφλημένων στην παρούσα αξία) και προβλεπόταν να εκταμιευθεί από το δημόσιο στη Mesta AS σε δόσεις σε διάστημα τριών ετών από το 2003 έως το 2005 (21). Αυτές οι δαπάνες αναδιάρθρωσης δεν περιλαμβάνονταν στον ισολογισμό έναρξης της Mesta AS, διότι επρόκειτο να χρηματοδοτηθούν από το δημόσιο μέσω του κρατικού προϋπολογισμού τα τρία έτη 2003, 2004 και 2005 (22).

Από τον κρατικό προϋπολογισμό του 2006 συνάγεται ότι η Mesta AS έλαβε συνολικά 993,6 εκατ. ΝΟΚ από το κράτος για την κάλυψη των δαπανών αναδιάρθρωσης (23). Μέχρι τις 30 Ιουνίου 2008, η Mesta AS είχε δαπανήσει 879,6 εκατ. ΝΟΚ από αυτό το ποσό, ενώ το συνολικό κόστος αναδιάρθρωσης εκτιμήθηκε περίπου σε 1 097,8 εκατ. ΝΟΚ (μέχρι το έτος 2013) (24). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, αν και αρχικά είχε προβλεφθεί ότι το κράτος θα κάλυπτε όλες τις δαπάνες αναδιάρθρωσης (το οποίο σημαίνει ότι, εάν η αρχική εκτίμηση των δαπανών αναδιάρθρωσης σε 1 468 εκατ. ΝΟΚ ήταν υποτιμημένη, το κράτος θα χορηγούσε πρόσθετα κεφάλαια), από τους κρατικούς προϋπολογισμούς του 2007 και του 2008 συνάγεται σαφώς ότι δεν θα χορηγηθούν στη Mesta AS πρόσθετα κεφάλαια αναδιάρθρωσης πέρα από το ποσό των 993,6 εκατ. ΝΟΚ που έχει ήδη εισπράξει (25).

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, αν και είναι ελάχιστα πιθανό, εάν κατά το τέλος της περιόδου οι δαπάνες αναδιάρθρωσης είναι χαμηλότερες από το ποσό που εισέπραξε η Mesta AS, το πλεόνασμα θα επιστραφεί στο κράτος.

Από άποψη κανονιστικών ρυθμίσεων, οι νορβηγικές αρχές εξέδωσαν νομοθετική πράξη για τη μεταβίβαση των δραστηριοτήτων παραγωγής από το δημόσιο φορέα οδοποιίας σε μια εταιρεία περιορισμένης ευθύνης υπό την ιδιοκτησία του κράτους, η οποία ρυθμίζει ορισμένα δικαιώματα των εργαζομένων που μετατάχθηκαν από το δημόσια φορέα οδοποιίας στη Mesta AS (στο εξής «νομοθετική ρύθμιση για τη Mesta») (26).

2.2.1.   
  Γενικές παρατηρήσεις

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι βασικός στόχος της μετάταξης εργαζομένων από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS ήταν να μπορέσει η νέα εταιρεία να λειτουργήσει με παρόμοιους όρους με αυτούς των ανταγωνιστών της και να υπάρξουν συνθήκες δίκαιου ανταγωνισμού. Οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν τη μετάταξη των εργαζομένων στη Mesta AS και ανέθεσαν στη Mesta AS (και όχι στο δημόσιο φορέα οδοποιίας) την εφαρμογή των μέτρων που αφορούν στη μετάταξη και τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων. Η επίλυση αυτών των ζητημάτων αποτελούσε μέρος και προαπαιτούμενο για την ελευθέρωση και το άνοιγμα της αγοράς των δημόσιων έργων οδοποιίας. Το νορβηγικό κράτος δεν θα μπορούσε να απελευθερώσει αυτή την αγορά, εάν δεν ήταν σε θέση να συστήσει μια νέα εταιρεία με επαρκές προσωπικό. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι αυτό ήταν το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του κράτους με τα συνδικάτα σχετικά με τη μετάταξη των εργαζομένων από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS. Οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε «συμφωνία» μεταξύ των μερών στις 4 Ιουνίου 2002 σχετικά με την προσωρινή διατήρηση ορισμένων δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και τη δυνατότητα προσφοράς κινήτρων, όπως η πρόωρη συνταξιοδότηση, με στόχο τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων (27). Τα ειδικά στοιχεία της συμφωνίας αυτής αναλύονται στα επιμέρους τμήματα στη συνέχεια (28).

Πριν την 1η Ιανουαρίου 2003 συστάθηκε ένα προσωρινό διοικητικό συμβούλιο της Mesta AS («προσωρινό συμβούλιο») για να εκπροσωπεί τη μελλοντική εταιρεία. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι το προσωρινό συμβούλιο δε συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις που αφορούσαν τους εργαζομένους. Παρόλα αυτά, το δικαίωμα χορήγησης αποζημιώσεων για τους μισθούς περιελήφθη στη νομοθετική ρύθμιση για τη Mesta (29). Δεν υπήρξε νόμος ή κάποια άλλη πράξη που να ρυθμίζει άλλα δικαιώματα δημοσίων υπαλλήλων.

Πριν περιγράψουμε τους όρους της συμφωνίας, είναι χρήσιμο να παρουσιάσουμε συνοπτικά το καθεστώς των εργαζομένων στο Τμήμα Παραγωγής πριν τη μετάταξή τους στη Mesta AS: οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι εργαζόμενοι στο Τμήμα Παραγωγής απασχολούνταν από το κράτος. Σύμφωνα με τη νορβηγική νομοθεσία, οι απασχολούμενοι από το κράτος έχουν το καθεστώς δημοσίου υπαλλήλου (30) και ότι για τους εργαζόμενους αυτούς είναι υποχρεωτική η συμμετοχή του Δημόσιου Ταμείου Συντάξεων («Statens pensjonskasse»«SPK») (31). Ως εκ τούτου, η συμμετοχή του SPK διασφαλίζει τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα των δημοσίων υπαλλήλων. Επιπλέον, βάσει νόμου που ορίζει τους όρους άσκησης ενός δικαιώματος πρόωρης συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία για τους δημόσιους υπαλλήλους, ορισμένοι από τους δημόσιους υπαλλήλους του Τμήματος Παραγωγής (όπως οι οδηγοί και οι μάγειρες) είχαν δικαίωμα συνταξιοδότησης σε μια συγκεκριμένη (νεότερη) ηλικία (32).

Εφόσον το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου συνδέεται με την απασχόληση από το κράτος, οι εργαζόμενοι που μετατάχθηκαν στη Mesta AS έπαψαν να είναι δημόσιοι υπάλληλοι την 1η Ιανουαρίου 2003. Εάν δεν είχαν ληφθεί τα εξεταζόμενα μέτρα για τους εργαζόμενους, οι εργαζόμενοι αυτοί θα είχαν απολέσει τα δικαιώματα που απορρέουν από το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου (33). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, σύμφωνα με τη νορβηγική νομοθεσία, η μετάταξη από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS χαρακτηρίζεται ως «μεταβίβαση επιχείρησης» (34). Όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με τη μεταβίβαση επιχειρήσεων, οι συμβάσεις εργασίας των μετατασσόμενων εργαζομένων μεταβιβάστηκαν στη νέα εταιρεία, με εξαίρεση τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα (35). Επειδή ο νέος εργοδότης δεν ανήκε στο δημόσιο, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι που απασχολούνταν στο Τμήμα Παραγωγής είχαν δικαίωμα να αρνηθούν τη μετάταξη στη Mesta AS. Όμως, αρνούμενοι τη μετάταξη θα διέτρεχαν τον κίνδυνο της απόλυσης με βάση τις γενικές διατάξεις που διέπουν τους δημοσίους υπαλλήλους, εκτός εάν τους προσφέρονταν μια άλλη κατάλληλη θέση εργασίας: υπό αυτές τις περιστάσεις, οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν δικαίωμα προτεραιότητας για την πλήρωση κενών θέσεων στο εσωτερικό της δημόσιας διοίκησης (αλλά όχι δικαίωμα αποζημίωσης για μισθούς) (36).

Ενώ, λοιπόν, οι εργαζόμενοι μπορούσαν να επιλέξουν να παραμείνουν απασχολούμενοι από το κράτος, η μετάταξη των εργαζομένων από το Τμήμα Παραγωγής στη νεοσύστατη εταιρεία (Mesta AS) ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την απελευθέρωση της αγοράς. Με βάση τα ανωτέρω, οι νορβηγικές αρχές έπρεπε να προσφέρουν στους εργαζόμενους πρόσθετα κίνητρα, ώστε να τους ενθαρρύνουν να συναινέσουν στη μετάταξη.

(i)   Προσωρινή διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου

Όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, οι εργαζόμενοι του δημόσιου φορέα οδοποιίας είχαν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου, αλλά το απώλεσαν με τη μετάταξή τους στη Mesta AS. Παρόλα αυτά, βάσει της προαναφερθείσας συμφωνίας ανάμεσα στα συνδικάτα και το κράτος, οι εργαζόμενοι θα επωφελούνταν από τη διατήρηση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου για ένα μεταβατικό διάστημα πέντε ετών (από την 1η Ιανουαρίου 2003 έως τα τέλη του 2007). Στόχος της χρηματοδότησης της Mesta AS με κρατικά κεφάλαια είναι η κάλυψη των πρόσθετων δαπανών για να διασφαλιστεί ότι οι συνταξιοδοτικές εισφορές που καταβάλλονται για τους εργαζομένους αυτούς είναι ίσες με αυτές των δημοσίων υπαλλήλων κατά το αντίστοιχο διάστημα (37).

Όπως προαναφέρθηκε, η συμμετοχή του SPK διασφαλίζει τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα δημοσίων υπαλλήλων και οι δαπάνες σε σχέση με τα δικαιώματα αυτά καταβάλλονται στο SPK. Συνεπώς, για να διασφαλιστεί το πενταετές μεταβατικό καθεστώς, διατηρήθηκε η συμμετοχή του SPK για τους εργαζόμενους. Επιπλέον, για να είναι η Mesta AS σε θέση να καταβάλει τις εισφορές για τους εργαζομένους της, ζήτησε να συμμετέχει στο SPK, αίτημα το οποίο έγινε δεκτό (38).

Η χρηματοδότηση της Mesta AS από το δημόσιο περιορίζεται στη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους συστήματος συνταξιοδότησης στον ιδιωτικό τομέα και το (υψηλότερο) κόστος διατήρησης της συμμετοχής στο SPK. Ενώ το αρχικό κόστος εκτιμήθηκε περίπου σε 395 εκατ. ΝΟΚ (39), οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι, μέχρι τις 30 Ιουνίου 2007, τα δεδουλευμένα έξοδα ανέρχονταν σε 277,3 εκατ. ΝΟΚ (πλην των διοικητικών δαπανών) (40).

(ii)   Διατήρηση του δικαιώματος συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία

Όπως αναφέρεται ανωτέρω, ορισμένοι δημόσιοι υπάλληλοι που μετατάχθηκαν στη Mesta AS είχαν δικαίωμα να συνταξιοδοτηθούν σε νεότερη ηλικία (δηλ. στα 65 έτη) από τη συνήθη ηλικία συνταξιοδότησης των 67 ετών. Με βάση τους όρους της συμφωνίας ανάμεσα στα συνδικάτα και το κράτος, οι εργαζόμενοι του Τμήματος Παραγωγής, οι οποίοι κατά τη στιγμή της σύστασης της Mesta AS (δηλ. την 1η Ιανουαρίου 2003) χρειάζονταν 10 ή λιγότερα έτη εργασίας για να συνταξιοδοτηθούν (δηλ. όσοι ήταν ηλικίας 55 ετών και άνω), είχαν δικαίωμα να διατηρήσουν την ειδική ηλικία συνταξιοδότησης στα 65 έτη (41). Η ρύθμιση ήταν εφικτή, διότι οι εργαζόμενοι εξακολουθούσαν να υπάγονται στο SPK, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως.

Η κρατική χρηματοδότηση της Mesta AS καλύπτει τη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους συνταξιοδοτικού συστήματος και το κόστος διατήρησης του δικαιώματος ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης. Αν και η αρχική εκτίμηση του κόστους αφορούσε ποσό 85 εκατ. ΝΟΚ (42) (περιλαμβανομένων των διοικητικών δαπανών που αντιπροσωπεύουν περίπου το 5 % του συνολικού ποσού), οι συνολικές δεδουλευμένα έξοδα μέχρι τις 30 Ιουνίου 2007 ανέρχονταν σε 26,5 εκατ. ΝΟΚ (χωρίς τα διοικητικά έξοδα) (43).

(iii)   Συστήματα πρόωρης συνταξιοδότησης

Με βάση τη συμφωνία ανάμεσα στα συνδικάτα και το κράτος, για διάστημα τριών ετών (από την 1η Ιανουαρίου 2003 μέχρι το τέλος το 2005), η Mesta AS μπορούσε να εφαρμόσει ρύθμιση βάσει της οποίας οι εργαζόμενοι που μετατάχθηκαν σε αυτήν από το Τμήμα Παραγωγής θα μπορούσαν να συνταξιοδοτηθούν στην ηλικία των 60 ετών αντί της συνήθους ηλικίας συνταξιοδότησης των 67 ετών (44). Η παραχώρηση δικαιώματος πρόωρης συνταξιοδότησης θα ήταν στη διακριτική ευχέρεια της εταιρείας βάσει ατομικής αξιολόγησης των εργαζομένων (45).

Η χρηματοδότηση της Mesta AS από το κράτος καλύπτει τη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους συστήματος συνταξιοδότησης στον ιδιωτικό τομέα και στο κόστος της πρόωρης συνταξιοδότησης. Στις νομοπαρασκευαστικές πράξεις οι χρηματοδοτούμενες από το κράτος δαπάνες προσφοράς πρόωρης συνταξιοδότησης (περιλαμβανομένων των διοικητικών εξόδων που αντιπροσωπεύουν περίπου το 5 % του συνόλου των δαπανών) υπολογίστηκαν περίπου σε 911 εκατ. ΝΟΚ (46). Οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ότι περίπου 470 εργαζόμενοι έκαναν χρήση αυτής της ρύθμισης και, μέχρι τις 30 Ιουνίου 2007, τα συνολικά δεδουλευμένα έξοδα ανέρχονταν σε 691,9 εκατ. ΝΟΚ (χωρίς τις διοικητικές δαπάνες) (47).

(iv)   Μετακόμιση, μετακίνηση προς και από την εργασία, διατήρηση μισθών και ανανέωση μηχανολογικού εξοπλισμού

Σύμφωνα με τα προπαρασκευαστικά δημοσιονομικά έγγραφα, αυτό το στοιχείο κόστους καλύπτει τις δαπάνες μετακόμισης («flyttekostnader»), μετάβασης προς και από τον τόπο εργασίας («pendlergodtgjørelse»), διατήρησης μισθού («bibehold av lønn») και ανανέωσης μηχανών («maskiner–sanering») (48). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι αφορά επίσης δαπάνες για μετακόμιση γραφείων («kontor–flyttekostnader»), μετακόμιση γραφείων συντήρησης και υποστήριξης («støttepunkter–flyttekostnader») και μεταφορά αρχείων («arkivoverføring»).

Με την εξαίρεση το μέτρο για τη διατήρηση των μισθών (που δεν τέθηκε σε εφαρμογή και, ως εκ τούτου, δεν συνεπαγόταν καμία δαπάνη), όλα τα μέτρα εκτελέστηκαν κατά τη στιγμή της σύστασης της Mesta AS και διήρκεσαν μέχρι το τέλος του 2005. Ενώ το συνολικό κόστος όλων των μέτρων είχε αρχικά εκτιμηθεί σε 77 εκατ. ΝΟΚ (49), οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, τον Ιανουάριο του 2006, τα συνολικά δεδουλευμένα έξοδα ανήλθαν περίπου σε 82,4 εκατ. ΝΟΚ (εκτός από τα διοικητικά έξοδα). Τα έξοδα καλύφτηκαν από το κράτος (50).

Το κονδύλιο αυτό περιλαμβάνει δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για τη μετεγκατάσταση διευθυντικού και διοικητικού προσωπικού για να αναλάβει εργασία στη Mesta AS. Δεδομένου ότι οι εργαζόμενοι τοποθετήθηκαν σε θέσεις εργασίας που βρίσκονται σε διαφορετικούς τόπους εγκατάστασης της Mesta AS από αυτούς στους οποίους εργάζονταν προηγουμένως στο δημόσιο φορέα οδοποιίας, ορισμένοι εργαζόμενοι έπρεπε να αλλάξουν κατοικία για τη νέα θέση εργασίας τους. Παραδείγματα δαπανών περιλαμβάνουν τα πραγματικά και τεκμηριωμένα έξοδα μετακόμισης («faktiske, legitimerte kostnader ved boligkjøp»), αμειβόμενη απουσία για μετακόμιση («flyttepermisjon») και έξοδα ταξιδιού για επιθεωρήσεις νέων ακινήτων («visningsreise»).

Το κονδύλιο αυτό καλύπτει επίσης έξοδα που θεωρούνται απαραίτητα για την ανάληψη καθηκόντων από διευθυντικά στελέχη και διοικητικούς υπαλλήλους στο εσωτερικό της Mesta AS σε εγκαταστάσεις μακριά από τον τόπο κατοικίας του. Οι δαπάνες αυτές περιλαμβάνονται στα έξοδα μετακίνησης προς και από την εργασία («hjemreise»'), έξοδα διπλού ενοικίου («Dekning av husleie») (51) επίδομα οδήγησης μεταξύ του τόπου κατοικίας και εργασίας («kjøregodtgjørelse») και επίδομα σίτισης («kostgodtgjørelse»).

Το κονδύλιο αυτό αφορά έξοδα μετακόμισης από τα γραφεία του δημόσιου φορέα οδοποιίας στην έδρα και τα περιφερειακά γραφεία της Mesta AS. Οι δαπάνες αυτές περιλαμβάνουν εκκαθάριση παλαιών γραφείων («Rydding og rengjøring av gamle kontorer»)· υλικά συσκευασίας ειδών γραφείου (52) και μεταφοράς στα νέα γραφεία («Pakking og transport»)· προετοιμασία, επίπλωση και αναβάθμιση νέων γραφείων στη Mesta AS («Klargjøring, innredning og oppgradering av nye kontorer») καθώς και έξοδα για το συντονισμό των εργασιών μετακόμισης («administrasjon av flyttning»).

Το κονδύλιο αυτό περιλαμβάνει δαπάνες μετακόμισης από τα παλαιά γραφεία στα νέα τοπικά γραφεία συντήρησης και υποστήριξης και έξοδα για την αναδιοργάνωση των παλαιών γραφείων εκμετάλλευσης και υποστήριξης σε νέα γραφεία της Mesta AS. Περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός νέου συστήματος IT που ήταν απαραίτητο, διότι το Τμήμα Παραγωγής διέθετε ένα κοινό σύστημα IT με άλλα τμήματα του δημόσιου φορέα οδοποιίας. Συγκεκριμένα παραδείγματα δαπανών είναι η εκκαθάριση παλαιών γραφείων λειτουργίας και συντήρησης («rydding og rengjøring av gamle driftsstøttepunkt»), η συσκευασία γραφειακού υλικού και μεταφορά του στα νέα γραφεία («pakking og transport»), η προετοιμασία, επίπλωση και αναβάθμιση των νέων γραφείων λειτουργίας και συντήρησης («Klargjøring, innredning og oppgradering av driftsstøttepunkt») και ο συντονισμός των εργασιών της μετακόμισης («administrasjon av flytting»).

Το κονδύλιο αυτό περιλαμβάνει δαπάνες για την εγκατάσταση ηλεκτρονικών και φυσικών αρχείων στη Mesta AS. Καλύπτει τις δαπάνες διαχωρισμού συναφών με το δημόσιο φορέα οδοποιίας αρχείων από άλλα μη συναφή αρχεία καθώς και τα έξοδα για τη δημιουργία νέων αρχείων στη Mesta AS. Οι δαπάνες αυτές περιλαμβάνουν τα έξοδα εκτίμησης των απαραίτητων πόρων για κάθε αρχείο («Ressursbehov pr. arkiv»), έξοδα φωτοτυπιών («kopiering»), μεταφοράς («frakt»), προετοιμασίας («klargjøring») και εργασιών διασφάλισης της ποιότητας («kvalitetssikring og sikkerhetsarbeid»).

Αν και το λογικό θα ήταν αυτό το στοιχείο κόστους να καλύπτει έξοδα επισκευής ή ανανέωσης μηχανών, δεν συμβαίνει αυτό. Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι, πριν από τη μεταρρύθμιση, το Τμήμα Παραγωγής είχε πραγματοποιήσει εργασίες κατά τις οποίες οι μηχανές και ο άλλος εξοπλισμός είχαν αφεθεί στα εργοτάξια κατασκευών και ανακαίνισης (53). Κατά συνέπεια, αυτό το στοιχείο κόστους συνίστατο στην υπολειπόμενη ευθύνη προηγούμενων συμβάσεων έργου και περιλάμβανε την εκκαθάριση εργοταξίων («opprydding») και η απομάκρυνση και μεταφορά άχρηστων μηχανών («fjerning, skroting, og fraktkostnader»). Οι μηχανές που έπρεπε να απομακρυνθούν ήταν παλαιές, κατεστραμμένες και απολύτως ακατάλληλες για οποιαδήποτε χρήση για την επιχείρηση και, ως εκ τούτου, δεν έγινε καμία εκτίμηση της αξίας του μηχανολογικού εξοπλισμού (ή της επιχείρησης συνολικά (54). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι η Mesta AS ανέθετε μέρος των εργασιών σε υπεργολάβους με εμπορικούς όρους. Το άλλο μέρος του έργου εκτελούνταν από την ίδια την Mesta AS με χρονοχρέωση ανά ώρα εργασίας (χωρίς το περιθώριο κέρδους), κόστος το οποίο ήταν συνεπώς χαμηλότερο από το κόστος σε τιμές της αγοράς για παρόμοιες εργασίες εκείνη την περίοδο (55). Οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν δικαιολογητικά που περιλαμβάνουν τιμολόγια υπεργολάβων και τις τιμές που χρέωνε η ίδια η Mesta AS (56).

(v)   Αποζημιώσεις για μισθούς

Το στοιχείο του κόστους των αποζημιώσεων για μισθούς («ventelønn») δεν εντάσσεται σε αυτό που οι νορβηγικές αρχές θα αποκαλούσαν «έξοδα αναδιάρθρωσης». Παρόλα αυτά, οι αποζημιώσεις για μισθούς ήταν ένα από τα κίνητρα για να δεχθούν οι εργαζόμενοι τη μετάταξη στη Mesta AS. Το στοιχείο αυτό πρέπει να εξεταστεί με βάση την ανάγκη μείωσης του αριθμού των εργαζομένων.

Αν και οι εργαζόμενοι που μετατάχθηκαν από το Τμήμα Παραγωγής απώλεσαν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου, ορισμένα ειδικά δικαιώματα που απέρρεαν από αυτό το καθεστώς διατηρήθηκαν ωστόσο για περιορισμένο διάστημα. Ορισμένα από τα δικαιώματα αυτά διέπονται από τη νομοθετική πράξη σύστασης της Mesta AS (57). Το Τμήμα 4 αυτής της πράξης προβλέπει ότι, για διάστημα τριών ετών μετά την ανάληψη καθηκόντων στη Mesta AS την 1η Ιανουαρίου 2003, οι εργαζόμενοι που στη συνέχεια απολύονται και πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις (π.χ. ελάχιστη απασχόληση ενός έτους) έχουν δικαίωμα να τοποθετηθούν σε κατάλληλη θέση εργασίας στη δημόσια διοίκηση («fortrinnsrett til annen statlig stilling») ή, εάν δεν είναι δυνατό να τους προσφερθεί θέση εργασίας, διατηρούν το δικαίωμα να λάβουν αποζημίωση για μισθούς («ventelønn»).

Οι αποζημιώσεις για μισθούς ρυθμίζονται από το νόμο περί δημοσίων υπαλλήλων (58). Πρόκειται για ρύθμιση βάσει της οποίας οι δημόσιοι υπάλληλοι οι οποίοι λαμβάνουν ειδοποίηση απόλυσης και στους οποίους δεν έχει προσφερθεί άλλη κατάλληλη θέση εργασίας δικαιούνται (με τους όρους και χρονικούς περιορισμούς που ορίζονται στη νομοθετική πράξη) να λάβουν τα δύο τρίτα του μισθού που είχαν την ημερομηνία κοινοποίησης της απόλυσης.

Αν και οι δαπάνες αποζημιώσεων για μισθούς αρχικά αποτελούσαν μέρος του κόστους αναδιάρθρωσης, το Υπουργείο Εργασίας αποφάσισε αργότερα να ληφθούν υπόψη τα εκτιμώμενα έξοδα κατά τον υπολογισμό των ιδίων κεφαλαίων της Mesta AS. Με άλλους όρους, το κράτος θα εισέφερε στη Mesta AS τα μέσα χρηματοδότησης των σχετικών δαπανών ως ίδια κεφάλαια (59). Η προσέγγιση αυτή βασιζόταν στη λογική ότι η χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια έπρεπε να έχει ως αποτέλεσμα την προσεκτικότερη χρήση του μέσου της απόλυσης ως μέσου αναδιοργάνωσης της νέας εταιρείας. Αντίθετα, θα έπρεπε να γίνει ευρύτερη χρήση άλλων (φθηνότερων) μέσων αναδιοργάνωσης, όπως η χορήγηση αδειών με μειωμένες αποδοχές και ρυθμίσεων συνταξιοδότησης κλπ.

Αν και σύμφωνα με τις αρχικές προβλέψεις το σύστημα των αποζημιώσεων για μισθούς θα κάλυπτε 450 εργαζόμενους με συνολικό κόστος περίπου 512 εκατ. ΝΟΚ (60), η εκτίμηση αυτή αναθεωρήθηκε τον Οκτώβριο του 2002 και τελικά καλύφθηκαν 150 εργαζόμενοι με συνολικό κόστος περίπου 150 εκατ. ΝΟΚ (61). Έτσι, ελήφθη υπόψη το δεύτερο ποσό κατά τον καθορισμό των ιδίων κεφαλαίων της Mesta AS.

Για να συγκρατήσει το κόστος, η Mesta AS έκανε χρήση των ακόλουθων (φθηνότερων) εναλλακτικών μέσων μείωσης προσωπικού (62). Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν, ωστόσο, ότι το συνδυασμένο κόστος γι’ αυτά τα μέτρα και για αποζημιώσεις για μισθούς ανέρχεται συνολικά σε 359 εκατ. ΝΟΚ (εκ των οποίων τα 255,1 εκατ. ΝΟΚ είχαν δαπανηθεί έως τις 21 Δεκεμβρίου 2008) και, κατά συνέπεια, υπερβαίνει κατά πολύ το ποσό της εισφοράς για την κάλυψη αυτών των δαπανών:

| | Διακανονισμοί λύσης της εργασίας που αποτελούν ρύθμιση βάσει της οποίας τερματίζεται η απασχόληση των εργαζομένων χωρίς αυτοί να δικαιούνται αποζημίωση για μισθούς και σε ανταπόδοση λαμβάνουν μισθούς ενός έτος και χρηματοδοτική ενίσχυση για να βρουν άλλη εργασία. |
| --- | --- |

Διακανονισμοί λύσης της εργασίας που αποτελούν ρύθμιση βάσει της οποίας τερματίζεται η απασχόληση των εργαζομένων χωρίς αυτοί να δικαιούνται αποζημίωση για μισθούς και σε ανταπόδοση λαμβάνουν μισθούς ενός έτος και χρηματοδοτική ενίσχυση για να βρουν άλλη εργασία.

| | Ρυθμίσεις συνταξιοδότησης που συνίστανται σε συμφωνία βάσει της οποίας τερματίζεται η απασχόληση εργαζομένων ηλικίας 62 ετών έναντι παροχής εγγύησης για το 66 % του μισθού μέχρι την ηλικία συνταξιοδότησης στα 67 έτη και του δικαιώματος να συνεχίσουν να θεμελιώνουν τα κανονικά συνταξιοδοτικά δικαιώματα κατά το διάστημα αυτό. |
| --- | --- |

Ρυθμίσεις συνταξιοδότησης που συνίστανται σε συμφωνία βάσει της οποίας τερματίζεται η απασχόληση εργαζομένων ηλικίας 62 ετών έναντι παροχής εγγύησης για το 66 % του μισθού μέχρι την ηλικία συνταξιοδότησης στα 67 έτη και του δικαιώματος να συνεχίσουν να θεμελιώνουν τα κανονικά συνταξιοδοτικά δικαιώματα κατά το διάστημα αυτό.

| | Διακανονισμός αδειών με μειωμένες αποδοχές που παρέχει κίνητρο σε εργαζόμενους οι οποίοι θα αποκτούσαν το δικαίωμα να λάβουν πρόωρη συνταξιοδότηση (στην ηλικία των 60 ετών) μεταξύ του 2003 και του 2005 να σταματήσουν να εργάζονται νωρίτερα, προσφέροντας στους εργαζόμενους αυτούς τη δυνατότητα να σταματήσουν άμεσα να εργάζονται έναντι καταβολής του 66 % του μισθού μέχρι το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα αποκτούσαν το δικαίωμα πρόωρης συνταξιοδότησης. |
| --- | --- |

Διακανονισμός αδειών με μειωμένες αποδοχές που παρέχει κίνητρο σε εργαζόμενους οι οποίοι θα αποκτούσαν το δικαίωμα να λάβουν πρόωρη συνταξιοδότηση (στην ηλικία των 60 ετών) μεταξύ του 2003 και του 2005 να σταματήσουν να εργάζονται νωρίτερα, προσφέροντας στους εργαζόμενους αυτούς τη δυνατότητα να σταματήσουν άμεσα να εργάζονται έναντι καταβολής του 66 % του μισθού μέχρι το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα αποκτούσαν το δικαίωμα πρόωρης συνταξιοδότησης.

2.3.   ΑΞΙΑ ΜΗΧΑΝΩΝ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ («ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ») ΚΑΙ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΚΤΙΡΙΩΝ («ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ») ΣΤΟΝ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟ ΕΝΑΡΞΗΣ

Στη συνέχεια παρουσιάζεται μια εικόνα της διαδικασίας καθορισμού της αξίας των πάγιων στοιχείων ενεργητικού στον τελικό ισολογισμό έναρξης της Mesta AS. Για τους σκοπούς της διαδικασίας αυτής προσλήφθηκαν δύο ελεγκτές. Η Ernst & Young, ορίστηκε από το Δημόσιο φορέα οδοποιίας για να συστήσει τη νέα εταιρεία, ενώ το Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών ανέθεσε στην Deloitte & Touche τη διενέργεια ποιοτικού ελέγχου της εκτίμησης της αξίας των στοιχείων ενεργητικού και της πρότασης ισολογισμού έναρξης καθώς και για να ελέγξει τη διαδικασία, τις μεθόδους και τις αρχές που εφαρμόζονται σε αυτή τη διαδικασία. Στη συνέχεια, η Ernst & Young έγινε ο ελεγκτής της Mesta AS.

Εν συντομία, το Μάιο του 2002, οι ελεγκτές άρχισαν να αποτιμούν την αξία των στοιχείων ενεργητικού βάσει της αρχής της «εικονικής συνέχειας» (δηλ. της κατασκευασμένης λογιστικής αξίας), αλλά τον Αύγουστο του 2002 άλλαξαν τη μέθοδο αξιολόγησης κάνοντας χρήση της «πραγματικής αξίας». Έγιναν αποτιμήσεις της αξίας μεμονωμένων στοιχείων (ή κατά ομάδες) μηχανολογικού εξοπλισμού και της ακίνητης περιουσίας (αναλύεται διεξοδικά στην ενότητα 2.3.1.). Τον Οκτώβριο του 2002, οι ελεγκτές αποτίμησαν την εύλογη αξία ολόκληρης της επιχείρησης Mesta AS βάσει της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών (που αναλύεται διεξοδικά στην ενότητα 2.3.2), η οποία έδειξε ότι η συνολική αξία της επιχείρησης (δηλ. το λειτουργικό κεφάλαιο) ήταν κατώτερη από την αξία που προέκυψε από τις αποτιμήσεις της αξίας των μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού. Επειδή ο νορβηγικός νόμος για τις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης προβλέπει ότι τα ίδια κεφάλαια δεν μπορεί να υπερβαίνουν τη συνολική αξία της επιχείρησης, μειώθηκε η αξία του κάθε στοιχείου (ή ομάδων στοιχείων) ενεργητικού.

2.3.1.   
  Αποτίμηση της αξίας των μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού

(vi)   Μηχανολογικός εξοπλισμός

Για την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας, η Arthur Andersen & Co AS, ο νόμιμος εκπρόσωπος της νορβηγικής κυβέρνησης, η ViaNova και η Skagerak Forsikringsmegling AS συνέταξαν έκθεση με ημερομηνία 10ης Μαϊου 2002 ΚΑΙ ΤΙΤΛΟ
  OPENING BALANCE
  (ισολογισμός έναρξης) (63). Η αξιολόγηση βασίστηκε καταρχήν στην «λογιστική αξία». Επειδή όμως η δημόσια διοίκηση δεν υπάγεται στο νόμο για τα λογιστικά (64), οι αξίες που εμφανίζονται στα βιβλία του Τμήματος Παραγωγής έπρεπε να αναχθούν στις αξίες που θα αντιπροσώπευαν, εάν το Τμήμα Παραγωγής υπαγόταν στο γενικό νόμο για τα λογιστικά (65). Η μέθοδος αξιολόγησης ήταν λοιπόν μια «αναδρομική δημιουργία λογιστικής αξίας» ή απλά μέθοδος «εικονικής συνέχειας». Βάσει των ανωτέρω, η εγγεγραμμένη στα βιβλία του Τμήματος Παραγωγής την 1η Ιανουαρίου 2002 αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού των 1 111 εκατ. ΝΟΚ αναπροσαρμόσθηκε σε 866 εκατ. ΝΟΚ. Την 1η Ιανουαρίου 2003, η αξία μειώθηκε περαιτέρω σε 747 εκατ. ΝΟΚ.

Ωστόσο, από μεταγενέστερη έκθεση του Αυγούστου 2002 με τίτλο Opening balance
  (ισολογισμός έναρξης) (66), που συνέταξαν ο φορέας δημόσιας οδοποιίας, η Ernst & Young, η Via Nova και η Skagerak Forsikringsmegling AS, συνάγεται ότι, τον Ιούλιο του 2002, αποφασίστηκε τα στοιχεία ενεργητικού του Τμήματος Παραγωγής που θα μεταβιβάζονταν στη Mesta AS να αποτιμηθούν βάσει της αρχής της «πραγματικής αξίας» αντί της «εικονικής συνέχειας», εφόσον η πρώτη μέθοδος είναι μια περισσότερο διαφανής μέθοδος αποτίμησης.

Η έκθεση με ημερομηνία Δεκεμβρίου 2002 και τίτλο

  Opening balance Supplement

  :

  Value assessment of assets
  (Συμπλήρωμα ισολογισμού έναρξης: Αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού) που συνέταξαν ο δημόσιος φορέας οδοποιίας, η Ernst & Young, η Via Nova, η OPAK και η Skagerak Forsikringsmegling AS αποτιμά την αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού σε όρους πραγματικής αξίας (67). Για τον καθορισμό της πραγματικής αξίας εφαρμόστηκαν δύο μέθοδοι: για ορισμένους τύπους μηχανών ελήφθη ως βάση η καταχωρημένη στη δημόσια διοίκηση λογιστική αξία, προσαρμοσμένη με την εφαρμογή του φόρου προστιθέμενης αξίας, των περιόδων απόσβεσης και ορισμένων στοιχείων διακριτικής αξιολόγησης. Για άλλους τύπους μηχανών, η αποτίμηση της αξίας βασίστηκε σε εξωτερικές αξιολογήσεις και τιμές (68). Σε αυτή τη βάση, η πραγματική αξία των μηχανών υπολογίστηκε σε 572 εκατ. ΝΟΚ, ενώ η συνολική αξία του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού εκτιμήθηκε σε 1 162 εκατ. ΝΟΚ (69).

Στη συνέχεια, η Ernst & Young εξήγησε ότι ήταν λανθασμένοι οι υπολογισμοί που εμφανίζονται στην ανωτέρω έρευνα, η οποία χρησιμοποιεί ως αφετηρία λογιστική αξία 747 εκατ. ΝΟΚ βάσει της εικονικής συνέχειας και καταλήγει σε πραγματική αξία 562 εκατ. ΝΟΚ. Σύμφωνα με την Ernst & Young, οι υπολογισμοί αυτοί δεν αποτελούσαν μέρος των διαδικασιών καθορισμού της πραγματικής αξίας του μηχανολογικού εξοπλισμού που επρόκειτο να μεταβιβαστεί στη Mesta AS.

(vii)   Ακίνητη περιουσία

Στην έκθεση του Μαΐου 2002 με τίτλο «Ισολογισμός έναρξης», η λογιστική αξία της ακίνητης περιουσίας που κατέγραψε η δημόσια διοίκηση την 1η Ιανουαρίου 2002 ανερχόταν σε 596 εκατ. ΝΟΚ. Αφού αφαιρέθηκε η ακίνητη περιουσία που δεν επρόκειτο να μεταβιβαστεί στη Mesta AS και πραγματοποιήθηκαν προσαρμογές βάσει της αρχής της εικονικής συνέχειας, η αξία εκτιμήθηκε σε 277 εκατ. ΝΟΚ.

Μετά την αλλαγή των κανόνων αξιολόγησης με την αντικατάσταση της αρχής της εικονικής συνέχειας με την πραγματική αξία, μια ανεξάρτητη εταιρεία συμβούλων σε θέματα ακινήτων, η ΟΡΑΚ, αποτίμησε την πραγματική αξία της ακίνητης περιουσίας. Οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν εκτίμηση συμβούλων με ημερομηνία 28ης Αυγούστου 2002, όπου η ΟΡΑΚ αποτιμούσε την αξία 375 περιουσιακών στοιχείων σε περίπου 336 εκατ. ΝΟΚ (70). Συμπληρωματική έκθεση της 31ης Οκτωβρίου 2002 που συνέταξε η ΟΡΑΚ διαπίστωνε ότι μετά την προσθήκη, μεταξύ άλλων, 16 ακινήτων, η κατά προσέγγιση αξία της ακίνητης περιουσίας ανερχόταν σε 395 εκατ. ΝΟΚ. Στη συνέχεια, η Ernst & Young εξήγησε ότι, αφού αφαιρέθηκαν τα ακίνητα που δεν επρόκειτο να μεταβιβαστούν στη Mesta AS και έγιναν διορθώσεις για τα μισθωμένα ακίνητα (71) η αξία των ακινήτων εκτιμήθηκε σε 331 εκατ. ΝΟΚ (72).

Έκθεση του Δεκεμβρίου 2002 με τίτλο «Συμπλήρωμα ισολογισμού έναρξης: Αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού» δείχνει ότι, ενώ η αξία της ακίνητης περιουσίας με βάση την αρχή της εικονικής συνέχειας ανερχόταν σε 596 εκατ. ΝΟΚ, με την εφαρμογή της αρχής της πραγματικής αξίας, η αξία της ακίνητης περιουσίας εκτιμήθηκε σε 331 εκατ. ΝΟΚ.

2.3.2.   
  Αποτίμηση της αξίας βάσει προεξοφλημένων ταμειακών ροών

Παράλληλα με, αλλά ανεξάρτητα από την αποτίμηση της αξίας μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού, πραγματοποιήθηκε αποτίμηση της εύλογης αξίας ολόκληρης της επιχείρησης βάσει της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών, η οποία συνοψίζεται σε έκθεση του Οκτωβρίου 2002 με τίτλο «Αποτίμηση της αξίας» που συνέταξε η Ernst & Young (73). Η έκθεση συμπεραίνει ότι με την εφαρμογή της μεθόδου των προεξοφλημένων ταμειακών ροών το λειτουργικό κεφάλαιο (74) ανέρχεται περίπου σε 600 εκατ. ΝΟΚ (με απόκλιση +/–25 %). Η ανάλυση βασίστηκε σε εκτίμηση των ταμειακών ροών την περίοδο 2003-2012, για την οποία εκτιμήθηκε αρνητική παρούσα αξία 300 εκατ. ΝΟΚ και τελική αξία υψηλότερη των 900 εκατ. ΝΟΚ (75). Το ποσοστό απόδοσης καθορίστηκε σε ονομαστική απόδοση 6,7 % επί του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού μετά φόρων (76).

Η Ernst & Young εξήγησε ότι το λειτουργικό κεφάλαιο (600 εκατ. ΝΟΚ) αποτελείται από το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού χωρίς τις βραχυπρόθεσμες οφειλές. Συγκριτικά, η εκτίμηση που προέκυψε από την αποτίμηση μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού ήταν 1 162 εκατ. ΝΟΚ. Εάν οι βραχυπρόθεσμες οφειλές (464 εκατ. ΝΟΚ) αφαιρεθούν από τα 1 162 εκατ. ΝΟΚ, το λειτουργικό κεφάλαιο (77) είναι 698 εκατ. ΝΟΚ. Το ποσό αυτό είναι μεγαλύτερο από το λειτουργικό κεφάλαιο των 600 εκατ. ΝΟΚ που προκύπτει από αποτίμηση βάσει της εύλογης αξίας ολόκληρης της επιχείρησης (δηλ. με τη μέθοδο των προεξοφλημένων ταμειακών ροών). Σύμφωνα με το νορβηγικό νόμο περί εταιρειών περιορισμένης ευθύνης, τα ίδια κεφάλαια δεν μπορεί να υπερβαίνουν τη συνολική αξία της επιχείρησης και ήταν, κατά συνέπεια, απαραίτητο να μειωθεί η αξία των στοιχείων ενεργητικού (78). Έτσι, η Ernst & Young μείωσε την αξία των στοιχείων ενεργητικού για να περιοριστεί το λειτουργικό κεφάλαιο στα 619 εκατ. ευρώ. Αυτό αναλύεται ως εξής (79):

| Πάγια στοιχεία ενεργητικού | 1 053 |
| --- | --- |
| Τρέχοντα στοιχεία ενεργητικού | 109 |
| Βραχυπρόθεσμες οφειλές | (464) |
| Καθαρή αξία | 698 |
| Προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας μηχανών | (25) |
| Προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας ακίνητης περιουσίας | (54) |
| Συνολική προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας | (79) |
| Αξία μετά την προς τα κάτω προσαρμογή | 619 |
| Οφειλές (συντάξεις) | 319 |
| Ίδια κεφάλαια | 300 |
| Ίδια κεφάλαια σε μετρητά | 1 600 |
| Σύνολο ιδίων κεφαλαίων στον ισολογισμό έναρξης | 1 900 |

Πάγια στοιχεία ενεργητικού

1 053

Τρέχοντα στοιχεία ενεργητικού

109

Βραχυπρόθεσμες οφειλές

(464)

Καθαρή αξία

698

Προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας μηχανών

(25)

Προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας ακίνητης περιουσίας

(54)

Συνολική προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας

(79)

Αξία μετά την προς τα κάτω προσαρμογή

619

Οφειλές (συντάξεις)

319

Ίδια κεφάλαια

300

Ίδια κεφάλαια σε μετρητά

1 600

Σύνολο ιδίων κεφαλαίων στον ισολογισμό έναρξης

1 900

Από τα ανωτέρω συνάγεται προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας κατά 79 εκατ. ΝΟΚ. Λόγω του υψηλού βαθμού αβεβαιότητας ως προς την αξία της ακίνητης περιουσίας και του μηχανολογικού εξοπλισμού, η προσαρμογή προς τα κάτω της αξίας των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων πραγματοποιήθηκε με τον ακόλουθο τρόπο:

| Εκτιμώμενη πραγματική αξία μηχανών | 572 |
| --- | --- |
| Αγορές | 44 |
| Προς τα κάτω προσαρμογή | (25) |
| Αξία στον ισολογισμό έναρξης | 591 |
| Εκτιμώμενη πραγματική αξία ακινήτων | 331 |
| Αγορές | 4 |
| Προς τα κάτω προσαρμογή | (54) |
| Αξία στον ισολογισμό έναρξης | 281 |

Εκτιμώμενη πραγματική αξία μηχανών

572

Αγορές

44

Προς τα κάτω προσαρμογή

(25)

Αξία στον ισολογισμό έναρξης

591

Εκτιμώμενη πραγματική αξία ακινήτων

331

Αγορές

4

Προς τα κάτω προσαρμογή

(54)

Αξία στον ισολογισμό έναρξης

281

2.3.3.   
  Έλεγχος ποιότητας

Παράλληλα με τη διαδικασία καθορισμού της πραγματικής αξίας, η Deloitte & Touche είχε αρχίσει (τον Οκτώβριο του 2002) να διενεργεί έλεγχο των πρώτων εκτιμήσεων της αξίας του ενεργητικού (βάσει της εικονικής συνέχειας) σε σχέση με τα αποτελέσματα των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Σε αυτή τη βάση, η Deloitte & Touche διαπίστωσε ότι η αξία (με τη μέθοδο της εικονικής συνέχειας) των πάγιων στοιχείων ενεργητικού έπρεπε να μειωθεί από 1 137 εκατ. ΝΟΚ (80) σε 937 εκατ. ΝΟΚ (δηλ. κατά 200 εκατ. ΝΟΚ) (81).

2.3.4.   
  Αποτίμηση της αξίας στον τελικό ισολογισμό έναρξης

Ο τελικός ισολογισμός έναρξης της 1ης Ιανουαρίου 2003, που συνέταξε η Mesta AS με τη βοήθεια των Ernst & Young, ViaNova Plan και Trafikk AS (επισυνάπτεται ως Παράρτημα A) παρουσιάζει συνολική αξία πάγιων στοιχείων ενεργητικού 977 εκατ. ΝΟΚ (82).

Ο τελικός ισολογισμός έναρξης επιβεβαιώνει ότι η αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού των 572 εκατ. ΝΟΚ που προσδιορίστηκε στην έκθεση του Δεκεμβρίου 2002 (με τίτλο «Συμπλήρωμα ισολογισμού έναρξης: Αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού») προσαρμόστηκε προς τα κάτω κατά 25 εκατ. ΝΟΚ σε 549 εκατ. ΝΟΚ. Η προσθήκη νέων επενδύσεων και επιμέρους προσαρμογές αύξησαν την τελική αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού σε 594 εκατ. ΝΟΚ.

Μετά από αγορές ύψους 4 εκατ. ΝΟΚ, η αξία των ακινήτων ανερχόταν σε 335 εκατ. ΝΟΚ και με την εφαρμογή της μεθόδου της προσαρμογής προς τα κάτω κατά 54 εκατ. ΝΟΚ (που ήταν επιβεβλημένη από το αποτέλεσμα των προεξοφλημένων ταμειακών ροών) είχε σαν αποτέλεσμα η αξία της ακίνητης περιουσίας να μειωθεί σε 281 εκατ. ΝΟΚ.

2.4.   ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟ ΕΝΑΡΞΗΣ

2.4.1.   
  Οι συμβάσεις κατασκευαστικών έργων

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι την 1η Ιανουαρίου 2003 όλες οι νέες συμβάσεις για κατασκευαστικά έργα (οδοποιία, σήραγγες, αποβάθρες και γέφυρες) ήταν αντικείμενο διαδικασίας δημόσιου διαγωνισμού.

Εντούτοις, ένα υφιστάμενο κατασκευαστικό επενδυτικό σχέδιο έπρεπε να μεταβιβαστεί στη Mesta AS για την ολοκλήρωση των κατασκευαστικών έργων που ήταν σε εξέλιξη. Η περιπλοκότητα και η διάρκεια των υφισταμένων συμβάσεων διέφεραν, αλλά όλες οι συμβάσεις έληγαν σε διάστημα ενός ή δύο ετών μετά τη σύσταση της Mesta AS. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι συμβάσεις κατασκευής μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS στις τιμές που είχαν αρχικά καθοριστεί γι’ αυτές τις συμβάσεις. Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, οι τιμές αυτές αντανακλούν τις αγοραίες τιμές. Πριν από την 1η Ιανουαρίου 2002, μεγάλο μέρος των συμβάσεων κατασκευών ανατέθηκαν με διαδικασίες διαγωνισμού και ο δημόσιος φορέας οδοποιίας απέκτησε σχετική εμπειρία με το επίπεδο της αγοραίας τιμής. Επιπλέον, οι τιμές των εσωτερικών συμβάσεων κατασκευών μεταξύ του δημόσιου φορέα οδοποιίας και του Τμήματος Παραγωγής έπρεπε να καθοριστούν σύμφωνα με τις εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές που περιείχαν κανόνες τιμολόγησης των εσωτερικών συμβάσεων (83). Σύμφωνα με τις εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές, η εμπειρία σε θέματα τιμολόγησης που αποκτήθηκε στο πλαίσιο ανοικτών διαγωνισμών έπρεπε να αποτελέσει βάση για τον καθορισμό των τιμών των εσωτερικών συμβάσεων. Έπρεπε είτε να εφαρμοστούν άμεσα οι τιμές των δημόσιων διαγωνισμών είτε οι τιμές των εσωτερικών συμβάσεων να βασιστούν σε εκτιμήσεις βάσει των όρων της αγοράς και (κατά περίπτωση) να μειωθούν στο επίπεδο των αγοραίων τιμών (84). Σε κάθε περίπτωση, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας εφάρμοζε το γενικό όρο οι τιμές που καθορίζονταν στις εσωτερικές συμβάσεις να αντανακλούν το επίπεδο των τιμών της αγοράς (85). Τέλος, οι νορβηγικές αρχές διασαφήνισαν ότι, εκτός από τους φόρους και τους δασμούς που επιβάλλονται σε όλες τις υπηρεσίες, οι φορολογικές και άλλες κανονιστικές διατάξεις δεν επηρέαζαν την τιμή στην οποία μεταβιβάζονταν οι συμβάσεις (86).

Οι τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις κατασκευών στη Mesta AS ήταν οι ίδιες με αυτές που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό των εσόδων από τις συμβάσεις στην ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών.

2.4.2.   
  Οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης

Η Mesta AS ανέλαβε 102 υφιστάμενες συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης («funksjonsavtaler») (87). Οι συμβάσεις αυτές, οι οποίες κάλυπταν έργα επιφανειακής στρώσης, σήμανσης, στράγγισης, διάστρωσης σκύρων καθώς και έργα για την πρόληψη πλημμυρών και κατολισθήσεων, θα έληγαν όλες εντός ανώτατου διαστήματος τεσσάρων ετών, δηλ. το τρίτο τρίμηνο του 2006. Όσον αφορά τη διάρκεια των συμβάσεων, υπήρχαν οι τέσσερις ακόλουθες κατηγορίες. Με τη λήξη των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας προκήρυττε δημόσιο διαγωνισμό για το 25 % περίπου των συμβάσεων την 1η Σεπτεμβρίου κάθε έτος, ως ακολούθως:

—   Κατηγορία A: 24 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2003·

—   Κατηγορία B: 25 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2004·

—   Κατηγορία Γ: 27 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2005·

—   Κατηγορία Δ: 26 συμβάσεις που έληγαν το Φθινόπωρο του 2006.

Ενώ κάθε κατηγορία αφορά συμβάσεις οι οποίες καλύπτουν γεωγραφικές περιοχές ισομερώς κατανεμημένες σε όλη τη Νορβηγία (με τρόπο που εξασφαλίζει τη σταθερότητα της παροχής υπηρεσιών), οι ανωτέρω κατηγορίες αντιστοιχούν επίσης και στο βαθμό δυσκολίας των προς εκτέλεση έργων. Από αυτή την άποψη, η κατηγορία Α περιλαμβάνει τις απλούστερες συμβάσεις έργων σε μικρές περιοχές (δηλ. σε περιοχές που συνιστούν ελάχιστες προκλήσεις όσον αφορά τον όγκο της κυκλοφορίας, τις καιρικές συνθήκες και τον τύπο του οδικού δικτύου), ενώ η κατηγορία Δ περιλαμβάνει συμβάσεις σύνθετων έργων τόσο σε όρους οδικού δικτύου (όπως οδοί σε ορεινές και βραχώδεις περιοχές) και κυκλοφορίας και καιρικών συνθηκών. Οι κατηγορίες Β και Γ καλύπτουν συμβάσεις έργων ενδιάμεσης δυσκολίας.

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι οι τιμές των υπηρεσιών που παρέχονται βάσει των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης τις οποίες συνήψε το Τμήμα Παραγωγής διατηρήθηκαν και κατά τη μεταβίβαση των συμβάσεων στη Mesta AS.

2.4.3.   
  Η τιμή της μεταβίβασης των συμβάσεων

Οι τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις παρουσιάζονται στα λογιστικά φύλλα σε μορφή Excel που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές, τα οποία είναι παρόμοια με τα λογιστικά φύλλα που είχε υποβάλει προηγουμένως η Veidekke ASA (88). Μετά την έκδοση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές αναθεώρησαν την εκτίμηση της συνολικής τιμής στην οποία μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις κατασκευών στη Mesta AS από 2 960 εκατ. ΝΟΚ σε 2 942 εκατ. ΝΟΚ (89). Οι νορβηγικές αρχές αναθεώρησαν επίσης την εκτίμηση της συνολικής τιμής στην οποία μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης από 5 750 εκατ. ΝΟΚ σε 5 866 εκατ. ΝΟΚ. Η συνολική παρουσίαση δεν αναφέρει την τιμή της κάθε σύμβασης.

2.4.4.   
  Επίπεδο τιμών που προκύπτει από μεταγενέστερους διαγωνισμούς

Έκθεση την οποία ανέθεσαν και δημοσίευσαν η Διεύθυνση Δημοσίων Οδών, η ViaNova Plan και η Trafikk AS περιέχει ανάλυση του επιπέδου τιμών των συμβάσεων το Δεκέμβριο του 2003 («έκθεση ViaNova»). Από την έκθεση ViaNova συνάγεται ότι ορισμένες από τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS με δημόσιους διαγωνισμούς τον Ιανουάριο του 2003. Σύμφωνα με ένα από τα συμπεράσματα της έκθεσης, το επίπεδο κόστους των μεταβατικών συμβάσεων οι οποίες ανατέθηκαν με δημόσιους διαγωνισμούς το 2003 είναι κατά 32 % χαμηλότερο από το αρχικό επίπεδο κόστους συγκρίσιμων μεταβατικών συμβάσεων που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS. Οι νορβηγικές αρχές παρατήρησαν ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας δεν πραγματοποίησε επαναδιαπραγμάτευση για να επιτύχει μείωση των τιμών για τις (εναπομείνασες) μεταβατικές συμβάσεις.

Οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν κατάσταση των τιμών που προέκυψαν από τους διαγωνισμούς για την ανάθεση συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης από το 2003 έως το 2006. Τα ποσά που περιέχονται στην κατάσταση που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές είναι (με ορισμένες διαφορές) παρόμοια με αυτά που αναφέρονται στο λογιστικό φύλλο Excel που υπέβαλε η Veidekke ASA, το οποίο επίσης περιλαμβάνει πίνακα που συγκρίνει την επιτυχή (δηλ. τη χαμηλότερη) προσφορά σε κάθε διαγωνισμό με τις τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις. Από τη σύγκριση την οποία υπέβαλε η Veidekke ASA συνάγεται ότι, όσον αφορά τις συμβάσεις που δημοπρατήθηκαν από το 2003 έως το 2006, οι τιμές των επιτυχόντων ήταν κατά κανόνα χαμηλότερες από τις τιμές στις οποίες είχαν προηγουμένως μεταβιβαστεί οι συμβάσεις στη Mesta AS. Ακόμη, από την έκθεση συνάγεται ότι οι τιμές των προσφορών της Mesta AS (την ίδια) σε μεταγενέστερους διαγωνισμούς ήταν χαμηλότερες από τις τιμές στις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις στη Mesta AS (90):

| (σε εκατ. ΝΟΚ) |
| --- |
| Έτος διαγωνισμού | Τιμή ανάθεσης | Ποσό κατά το οποίο η τιμή μεταβίβασης της σύμβασης υπερβαίνει τη τιμή ανάθεσης | Ποσό κατά το οποίο η τιμή μεταβίβασης της σύμβασης υπερβαίνει τις τιμές προσφοράς της Mesta AS |
| 2003 | 1 226,6 | 94 | 67 |
| 2004 | 1 605,2 | 328 | 282 |
| 2005 | 1 857,1 | 760 | 563 |
| 2006 | 7 455,5 | 948 | 900 |

(σε εκατ. ΝΟΚ)

Έτος διαγωνισμού

Τιμή ανάθεσης

Ποσό κατά το οποίο η τιμή μεταβίβασης της σύμβασης υπερβαίνει τη τιμή ανάθεσης

Ποσό κατά το οποίο η τιμή μεταβίβασης της σύμβασης υπερβαίνει τις τιμές προσφοράς της Mesta AS

2003

1 226,6

94

67

2004

1 605,2

328

282

2005

1 857,1

760

563

2006

7 455,5

948

900

Από την υποβληθείσα από τις νορβηγικές αρχές κατάσταση των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης, οι οποίες ανατέθηκαν με δημόσιο διαγωνισμό από το 2003 έως το 2006, συνάγεται ότι η Mesta AS κέρδισε τις 14 από τις 24 συμβάσεις που δημοπρατήθηκαν το 2003. Το 2004 η Mesta AS κέρδισε τις 13 από τις 25 συμβάσεις ενώ το 2005 η Mesta AS κέρδισε τις 20 από τις 29 συμβάσεις. Το 2006 η Mesta AS κέρδισε 21 από 30 συμβάσεις (91). Αυτό σημαίνει ότι επί συνόλου 108 συμβάσεων η Mesta AS κέρδισε τις 68 συμβάσεις που αντιπροσωπεύει ποσοστό 62,7 %.

2.4.5.   
  Προηγούμενοι έλεγχοι τιμών και πείρα του δημόσιου φορέα οδοποιίας

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι, πριν από τη σύσταση της Mesta AS, το νορβηγικό κοινοβούλιο στήριξε πέντε πρότυπες/πειραματικές συμβάσεις που ο δημόσιος φορέας οδοποιίας είχε σχεδιάσει να αναθέσει με δημόσιο διαγωνισμό. Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι τιμές που προέκυψαν χρησιμοποιήθηκαν για την εσωτερική αξιολόγηση συμβάσεων αυτού του τύπου (κατά την περίοδο πριν και μετά την απόφαση για τη σύσταση της Mesta AS το 2001). Οι τιμές, ωστόσο, δεν χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για τον καθορισμό των τιμών των μεταβατικών συμβάσεων. Στις αιτήσεις της Αρχής να εξηγήσουν αυτό το γεγονός, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι είχε αποφασιστεί η αξία των μεταβατικών συμβάσεων να καθοριστεί με βάση το κόστος για τις συμβάσεις.

Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, οι τιμές κατακύρωσης των πέντε πρότυπων/ πειραματικών συμβάσεων ήταν οι ακόλουθες:

| — | Bærum (1998) πέντε έτη: 74 940 000 ΝΟΚ |
| --- | --- |

—

Bærum (1998) πέντε έτη: 74 940 000 ΝΟΚ

| — | Nedre Romerike (1999) πέντε έτη: 56 000 000 ΝΟΚ |
| --- | --- |

—

Nedre Romerike (1999) πέντε έτη: 56 000 000 ΝΟΚ

| — | Ibestad Dyrøy (1999) τέσσερα έτη: 30 418 400 ΝΟΚ |
| --- | --- |

—

Ibestad Dyrøy (1999) τέσσερα έτη: 30 418 400 ΝΟΚ

| — | Lågendalen (2000) τέσσερα έτη: 45 706 323 ΝΟΚ |
| --- | --- |

—

Lågendalen (2000) τέσσερα έτη: 45 706 323 ΝΟΚ

| — | Våler og Åsnes (2001) πέντε έτη: 39 018 023 ΝΟΚ. |
| --- | --- |

—

Våler og Åsnes (2001) πέντε έτη: 39 018 023 ΝΟΚ.

Το Δεκέμβριο του 2002, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας εξέδωσε έκθεση που εξέταζε την ανταγωνιστικότητα των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης του Τμήματος Παραγωγής (92). Η έκθεση περιέχει προκαταρκτικά αποτελέσματα του Αυγούστου 2000 και η ανταγωνιστική ικανότητα υπολογίστηκε μέσω του προσδιορισμού της σχέσης ανάμεσα στο υπολογιζόμενο κόστος μιας σύμβασης και τη συμφωνηθείσα τιμή. Όσον αφορά τις συμβάσεις του Τμήματος Παραγωγής, το κόστος αντιπροσώπευε το 94 % της τιμής, ενώ για τις συμβάσεις που συνήφθησαν με ιδιωτικές επιχειρήσεις το κόστος αντιπροσώπευε το 71 % της τιμής. Κατά τα φαινόμενα, οι πρότυπες συμβάσεις, απετέλεσαν τη βάση για να εξαχθεί αυτό το συμπέρασμα. Στη σελίδα 7 της έκθεσης αναφέρεται ότι η μέση ετήσια αξία της σύμβασης της Bærum, η οποία προέκυψε με δημόσιο διαγωνισμό, ανέρχεται σε 15 εκατ. ΝΟΚ. Ο αριθμός αυτός είναι αποτέλεσμα της τιμής των 125 000 ανά χιλιόμετρο επί 120 χλμ. οδού, η οποία αντιστοιχεί σε 15 εκατ. ΝΟΚ (ή 75 εκατ. ΝΟΚ για πέντε έτη) (93). Η έκθεση αναφέρει ετήσια αξία της σύμβασης της Nedre Romerike 11,2 εκατ. ΝΟΚ. Η τιμή ανά χιλιόμετρο είναι 50 000 επί 198 χλμ. οδού και αντιστοιχεί σε 9,9 εκατ. ΝΟΚ (49,5 εκατ. ΝΟΚ για πέντε έτη) (94).

Επιπλέον, από τις ερωτήσεις που έθεσε η επιτροπή μεταφορών του Κοινοβουλίου στο Υπουργείο Μεταφορών, φαίνεται ότι το 1999-2000 πραγματοποιήθηκε στο Akershus ανάλυση της κατάστασης του δημόσιου φορέα οδοποιίας η οποία προέκυψε ότι το επίπεδο τιμών των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης ήταν κατά 20-25 % ανώτερο από αυτό των τιμών των ιδιωτικών συμβάσεων (95). Επιπλέον, σε δελτίο τύπου της 17ης Απριλίου 2001, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας αναφέρεται στο γεγονός ότι μια σύγκριση ανάμεσα σε τέσσερις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών συντήρησης και εκμετάλλευσης από ιδιωτικές επιχειρήσεις, αφενός, και σε συμβάσεις βάσει των οποίων οι αντίστοιχες υπηρεσίες παρέχονταν από το Τμήμα Παραγωγής, αφετέρου, έδειξε ότι η χαμηλότερη τιμή προσφοράς από τους ιδιωτικούς φορείς παροχής υπηρεσιών ήταν κατά 15-20 % χαμηλότερη από την τιμή προσφοράς του Τμήματος Παραγωγής.

2.4.6.   
  Οι μεταβατικές συμβάσεις και ο ισολογισμός έναρξης

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι οι μεταβατικές συμβάσεις ήταν στοιχεία ενεργητικού που αποτελούσαν μέρος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών και έτσι ελήφθησαν υπόψη κατά την αποτίμηση της συνολικής αξίας της Mesta AS. Εντούτοις, βάσει των αποτελεσμάτων των προεξοφλημένων ταμειακών ροών, η αξία του χαρτοφυλακίου των συμβάσεων (96) ήταν υπερβολικά χαμηλή για να καταλογιστεί κάποια αξία (97).

2.4.7.   
  Προσωρινή υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, επέβαλαν υποχρέωση στη Mesta AS να παρέχει, από την 1η Ιανουαρίου 2003, δημόσια υπηρεσία υπό μορφή υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης του εθνικού οδικού δικτύου. Η υποχρέωση εξαντλούνταν σταδιακά και έληξε την 1η Σεπτεμβρίου 2006. Η υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας περιγράφεται λεπτομερώς σε έκθεση για τα πρότυπα λειτουργίας και συντήρησης που εξέδωσε ο δημόσιος φορέας οδοποιίας το 1999 (επικαιροποιήθηκε το 2003) (98). Η έκθεση ορίζει τις βασικές απαιτήσεις για να εξασφαλιστεί ότι τα πρότυπα λειτουργίας και συντήρησης είναι αρκετά για τη διατήρηση της οδικής ασφάλειας μέσω του καθορισμού συγκεκριμένων προτύπων ή μέτρων όσον αφορά τις σήραγγες, τα στραγγιστικά έργα, την επίστρωση οδών, τις γέφυρες, τις αποβάθρες και τα πεζοδρόμια («Έκθεση για την τυποποίηση») (99). Η έκθεση σχετικά με την τυποποίηση καθορίζει επίσης συγκεκριμένες προδιαγραφές όσον αφορά τα αξιόπιστα έργα χειμερινής συντήρησης για τη διασφάλιση της οδικής ασφάλειας. Η Mesta AS ανέλαβε την υποχρέωση να παρέχει αυτή την υπηρεσία βάσει διάταξης στην κάθε σύμβαση που ανατέθηκε στη Mesta AS, η οποία περιείχε συνοπτική παρουσίαση των σχετικών προτύπων και παραπομπή στην έκθεση σχετικά με την τυποποίηση για την λειτουργία και συντήρηση.

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι η ανάθεση της προαναφερθείσας υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας στη Mesta AS αποσκοπούσε στη διασφάλιση ενός επαρκούς επιπέδου οδικής ασφάλειας μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2006. Από αυτή την άποψη, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας είναι υπεύθυνος για την οδική ασφάλεια και τη διασφάλιση ελάχιστων προτύπων μέσω της επίβλεψης και παρακολούθησης των έργων επισκευής και συντήρησης (100). Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2003, η υποχρέωση αυτή περιελάμβανε τον έλεγχο κυρίως των εργασιών ενός φορέα παροχής υπηρεσιών, δηλ. του Τμήματος Παραγωγής. Όμως, μετά από αυτή την ημερομηνία, η υποχρέωση αυτή θα αποκτούσε μια νέα διάσταση, εφόσον τα έργα οδικής συντήρησης θα έπρεπε να ανατίθενται με δημόσιους διαγωνισμούς και, κατά συνέπεια, θα εκτελούνταν από διαφορετικούς φορείς παροχής υπηρεσιών. Σε σχέση με αυτό, από τις νομοπαρασκευαστικές εργασίες συνάγεται ότι στόχος της σταδιακής ελευθέρωσης της αγοράς ήταν να εξασφαλιστεί ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας θα μπορούσε να συνεχίσει τον επαρκή έλεγχο και να διασφαλίζει ότι τα πρότυπα οδικού δικτύου και ασφάλειας θα διατηρούνταν σε ικανοποιητικό επίπεδο (101).

Οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ακόμη ότι αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η ανάθεση των συμβάσεων για τα απαιτητικά υψηλού κινδύνου έργα γινόταν στο τέλος της διαδικασίας, ενώ προηγούνταν η ανάθεση των συμβάσεων για τα απλούστερα μικρότερα έργα (102). Αφήνοντας για το τέλος την ανάθεση των περισσότερο απαιτητικών έργων, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας θα είχε αποκτήσει ήδη σχετική εμπειρία από την επίβλεψη και παρακολούθηση διαφόρων φορέων παροχής υπηρεσιών μετά τους πρώτους διαγωνισμούς. Ο δημόσιος φορέας οδοποιίας θα μπορούσε, συνεπώς, να ελέγξει με τους καλύτερους δυνατούς όρους το επίπεδο της οδικής ασφάλειας μέχρι τη δημοπράτηση των συμβάσεων για τα απαιτητικότερα έργα (103).

Όσον αφορά την καταβολή αποζημίωσης για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν τους κατωτέρω πίνακες που παρουσιάζουν μια συνολική εικόνα των εξόδων, των εσόδων και του ποσοστού απόδοσης για τις παρεχόμενες από τη Mesta AS υπηρεσίες βάσει των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης (104). Σε αυτό το πλαίσιο, οι νορβηγικές αρχές εξήγησαν ότι η Mesta AS διατηρούσε χωριστούς λογαριασμούς για κάθε μεταβατική σύμβαση από το 2003 έως το 2006. Συνεπώς, όλα τα έσοδα (και τα έξοδα) που παρατίθενται στους κατωτέρω πίνακες συνδέονται άμεσα με τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης.

Από τον πίνακα 1 συνάγεται ότι, όσον αφορά το συνολικό επενδυμένο κεφάλαιο στη Mesta AS, το κεφάλαιο κατανεμήθηκε στις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης κατά την ίδια αναλογία με αυτή των εσόδων από τις μεταβατικές συμβάσεις επί των συνολικών εσόδων.

Mesta AS – κατανομή κεφαλαίου

| (σε εκατ. ΝΟΚ) |
| --- |
| Συνολικό κεφάλαιο | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| Ισολογισμός έναρξης | 2 686 | 3 989 | 4 291 | 4 643 |
| Ισολογισμός κλεισίματος | 3 989 | 4 291 | 4 643 | 4 340 |
| Μέσος όρος | 3 338 | 4 140 | 4 467 | 4 492 |
| Συνολικός κύκλος εργασιών της Mesta | 6 386 | 5 899 | 6 076 | 4 492 |
| Συνολικός κύκλος εργασιών λειτουργίας και συντήρησης | 3 645 | 3 613 | 3 235 | 3 253 |
| Ποσοστό του κύκλου εργασιών λειτουργίας και συντήρησης επί του συνολικού κύκλου εργασιών | 57 % | 61 % | 53 % | 55 % |
| Κατανομή του κεφαλαίου σε εργασίες λειτουργίας και συντήρησης | 1 905 | 2 536 | 2 378 | 2 460 |
| Ποσοστό του κεφαλαίου για εργασίες λειτουργίας και συντήρησης που διατέθηκε σε μεταβατικές συμβάσεις ( %) | 96 % | 81 % | 60 % | 30 % |
| Ποσοστό του κεφαλαίου για έργα λειτουργίας και συντήρησης που διατέθηκε σε μεταβατικές συμβάσεις (ΝΟΚ) | 1 835 | 2 050 | 1 437 | 748 |

(σε εκατ. ΝΟΚ)

Συνολικό κεφάλαιο

2003

2004

2005

2006

Ισολογισμός έναρξης

2 686

3 989

4 291

4 643

Ισολογισμός κλεισίματος

3 989

4 291

4 643

4 340

Μέσος όρος

3 338

4 140

4 467

4 492

Συνολικός κύκλος εργασιών της Mesta

6 386

5 899

6 076

4 492

Συνολικός κύκλος εργασιών λειτουργίας και συντήρησης

3 645

3 613

3 235

3 253

Ποσοστό του κύκλου εργασιών λειτουργίας και συντήρησης επί του συνολικού κύκλου εργασιών

57 %

61 %

53 %

55 %

Κατανομή του κεφαλαίου σε εργασίες λειτουργίας και συντήρησης

1 905

2 536

2 378

2 460

Ποσοστό του κεφαλαίου για εργασίες λειτουργίας και συντήρησης που διατέθηκε σε μεταβατικές συμβάσεις ( %)

96 %

81 %

60 %

30 %

Ποσοστό του κεφαλαίου για έργα λειτουργίας και συντήρησης που διατέθηκε σε μεταβατικές συμβάσεις (ΝΟΚ)

1 835

2 050

1 437

748

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τα έξοδα, τα έσοδα και πραγματικό ποσοστό απόδοσης που πέτυχε η Mesta AS βάσει των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης από το 2003 έως το 2006. Οι νορβηγικές αρχές έχουν διευκρινίσει ότι δεν καθορίστηκε εκ των προτέρων κανένα συγκεκριμένο ποσοστό απόδοσης για τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης.

Mesta AS: Έσοδα, έξοδα και ποσοστό απόδοσης σε εκατ. ΝΟΚ για τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης

| (σε εκατ. ΝΟΚ) |
| --- |
| | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | Σύνολο |
| Έσοδα | 2 116 | 1 871 | 1 293 | 586 | 5 866 |
| Κέρδη προ φόρων (105) | 277 | 175 | 199 | 151 | 802 |
| Κέρδη μετά φόρων | 199 | 126 | 144 | 108 | 577 |
| Περιθώριο κέρδους | 9 % | 7 % | 11 % | 18 % | |
| Κεφάλαιο που διατέθηκε στις μεταβατικές συμβάσεις | 1 835 | 2 050 | 1 437 | 748 | 6 070 |
| Πραγματικό ποσοστό απόδοσης κεφαλαίου | 10,86 % | 6,15 % | 9,98 % | 14,50 % | |

(σε εκατ. ΝΟΚ)

2003

2004

2005

2006

Σύνολο

Έσοδα

2 116

1 871

1 293

586

5 866

Κέρδη προ φόρων (105)

277

175

199

151

802

Κέρδη μετά φόρων

199

126

144

108

577

Περιθώριο κέρδους

9 %

7 %

11 %

18 %

Κεφάλαιο που διατέθηκε στις μεταβατικές συμβάσεις

1 835

2 050

1 437

748

6 070

Πραγματικό ποσοστό απόδοσης κεφαλαίου

10,86 %

6,15 %

9,98 %

14,50 %

Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι το μέσο ποσοστό απόδοσης στις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης, δηλ. το «ποσοστό απόδοσης αναφοράς» είναι το σταθμισμένο μέσο κόστος του κεφαλαίου («ΣΜΚΚ») μετά φόρου 8,42 % (106).

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τη σύνθεση του ποσοστού απόδοσης αναφοράς.

Σύνθεση του ποσοστού απόδοσης αναφοράς

| Σταθμισμένο μέσο κόστος κεφαλαίου (ΣΜΚΚ) | |
| --- | --- |
| Επιτόκιο άνευ κινδύνου (107) προ φόρου | 3,85 % |
| Ασφάλιστρο κινδύνου με επιτόκιο της αγοράς (108) | 5,00 % |
| Συντελεστής βήτα συνολικού κεφαλαίου | 0,90 |
| Καθαρό χρέος/ίδια κεφάλαια |
| Συντελεστής βήτα ιδίων κεφαλαίων | 1 |
| Κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων | 8,85 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου |
| Επιτόκιο χωρίς κίνδυνο προ φόρων | 3,85 % |
| Ασφάλιστρα δανείου | 2,50 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο | 6,35 % |
| Συντελεστής φόρου | 28 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο | 4,57 % |
| Σταθμισμένο Μέσο Κόστος Κεφαλαίου (ΣΜΚΚ) |
| Κόστος ιδίων κεφαλαίων | 8,85 % |
| Ποσοστό ιδίων κεφαλαίων | 90 % |
| Σταθμισμένο κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων | 8,00 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων | 4,6 % |
| Ποσοστό εξωτερικού κεφαλαίου | 10 % |
| Σταθμισμένο κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων | 0,5 % |
| ΜΣΚΚ συνολικού κεφαλαίου πριν τη φορολογία | 8,42 % |

Σταθμισμένο μέσο κόστος κεφαλαίου (ΣΜΚΚ)

Επιτόκιο άνευ κινδύνου (107) προ φόρου

3,85 %

Ασφάλιστρο κινδύνου με επιτόκιο της αγοράς (108)

5,00 %

Συντελεστής βήτα συνολικού κεφαλαίου

0,90

Καθαρό χρέος/ίδια κεφάλαια

Συντελεστής βήτα ιδίων κεφαλαίων

1

Κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων

8,85 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου

Επιτόκιο χωρίς κίνδυνο προ φόρων

3,85 %

Ασφάλιστρα δανείου

2,50 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο

6,35 %

Συντελεστής φόρου

28 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο

4,57 %

Σταθμισμένο Μέσο Κόστος Κεφαλαίου (ΣΜΚΚ)

Κόστος ιδίων κεφαλαίων

8,85 %

Ποσοστό ιδίων κεφαλαίων

90 %

Σταθμισμένο κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων

8,00 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων

4,6 %

Ποσοστό εξωτερικού κεφαλαίου

10 %

Σταθμισμένο κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων

0,5 %

ΜΣΚΚ συνολικού κεφαλαίου πριν τη φορολογία

8,42 %

Το ποσοστό απόδοσης αναφοράς του 8,42 % βασίζεται σε τιμή συντελεστή κινδύνου 1 ο οποίος έχει καθοριστεί με παραπομπή:

| — | στις παρατηρήσεις της τιμής του συντελεστή βήτα σε περίοδο 40 μηνών (2002-2007) 15 συγκρίσιμων εταιρειών (Veidekke ASA, Skanska AB-B SHS, PEAB AB) (109)· |
| --- | --- |

—

στις παρατηρήσεις της τιμής του συντελεστή βήτα σε περίοδο 40 μηνών (2002-2007) 15 συγκρίσιμων εταιρειών (Veidekke ASA, Skanska AB-B SHS, PEAB AB) (109)·

| — | το ποσοστό απόδοσης συσχετίζεται με το δείκτη της Morgan Stanley’s «All Country World Index» (110)· |
| --- | --- |

—

το ποσοστό απόδοσης συσχετίζεται με το δείκτη της Morgan Stanley’s «All Country World Index» (110)·

| — | το ποσοστό ιδίων κεφαλαίων θεωρείται ότι είναι σύμφωνο με το μέσο όρο του τομέα (βασίζεται σε 15 συγκρίσιμες εταιρείες) (111). |
| --- | --- |

—

το ποσοστό ιδίων κεφαλαίων θεωρείται ότι είναι σύμφωνο με το μέσο όρο του τομέα (βασίζεται σε 15 συγκρίσιμες εταιρείες) (111).

Τέλος, ο κατωτέρω πίνακας παρουσιάζει τη διαφορά ανάμεσα στο ποσοστό απόδοσης αναφοράς και στην πραγματική απόδοση που πέτυχε η Mesta AS στις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης κατά τα εξεταζόμενα έτη.

Ποσοστό απόδοσης

| | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | Σύνολο |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mesta: ποσοστό απόδοσης | 10,86 % | 6,15 % | 9,98 % | 14,5 % | |
| Ποσοστό απόδοσης αναφοράς | 8,42 % | 8,42 % | 8,42 % | 8,42 % | |
| Πρόσθετη απόδοση ως ποσοστό | 2,44 % | –2,27 % | 1,56 % | 6,08 % | |
| Πρόσθετη απόδοση (σε εκατ. ΝΟΚ) | 44,8 | –46,4 | 22,5 | 45,5 | 66,4 |

2003

2004

2005

2006

Σύνολο

Mesta: ποσοστό απόδοσης

10,86 %

6,15 %

9,98 %

14,5 %

Ποσοστό απόδοσης αναφοράς

8,42 %

8,42 %

8,42 %

8,42 %

Πρόσθετη απόδοση ως ποσοστό

2,44 %

–2,27 %

1,56 %

6,08 %

Πρόσθετη απόδοση (σε εκατ. ΝΟΚ)

44,8

–46,4

22,5

45,5

66,4

2.5.   ΦΟΡΟΣ ΧΑΡΤΟΣΗΜΟΥ ΚΑΙ ΤΕΛΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ

Σύμφωνα με τη νομοθετική πράξη για τη σύσταση της Mesta AS τα ακίνητα που μεταβιβάστηκαν από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS έπρεπε να εγγραφούν το νορβηγικό κτηματολόγιο ως «ονομαστική αλλαγή» (112). Αυτό σήμαινε ότι η εγγραφή στο κτηματολόγιο της ακίνητης περιουσίας της Mesta πραγματοποιήθηκε χωρίς καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής, τα οποία κανονικά καταβάλλονται σε περίπτωση μεταβίβασης τίτλων ιδιοκτησίας ακινήτων στη Νορβηγία (113).

Αποτελεί πάγια διοικητική πρακτική στη Νορβηγία, η οποία αποκαλείται «αρχή της συνέχειας», να χορηγείται απαλλαγή από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής στις περιπτώσεις που μια επιχείρηση θεωρείται ότι κατά κάποιο τρόπο είναι «συνέχεια» μιας άλλης. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει εκδώσει δύο εγκυκλίους για την εφαρμογή της αρχής της συνέχειας. Σύμφωνα με την πρώτη εγκύκλιο, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2003, μόνο συγχωνεύσεις μεταξύ εταιρειών περιορισμένης ευθύνης μπορούν να ωφεληθούν από την αρχή της συνέχειας (114). Η δεύτερη εγκύκλιος επεκτείνει την πρακτική αυτή και στις αποσχίσεις και μετατροπές από την 1η Ιουλίου 2005 (115).

2.6.   ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Στις 18 Ιουλίου 2007, η Αρχή εξέδωσε την πρόταση για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας βάσει του προκαταρκτικού συμπεράσματος ότι τα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο της σύστασης της Mesta AS θα μπορούσαν να ενέχουν κρατική ενίσχυση η οποία δεν θα επέκειτο σε καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στη συμφωνία για τον ΕΟΧ (116). Ως εκ τούτου, η Αρχή είχε αμφιβολίες αν τα σχετικά μέτρα θα μπορούσαν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Τα σχετικά μέτρα αφορούν μέτρα αναδιάρθρωσης, την αποτίμηση της αξίας στοιχείων ενεργητικού, τη μεταβίβαση μεταβατικών συμβάσεων στη Mesta AS και τη μη καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής.

3.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ ΜΕΡΩΝ

Παρατηρήσεις ελήφθησαν από τέσσερα ενδιαφερόμενα μέρη μετά την έκδοση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, μετά την οποία η αρχή και διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη είχαν διεξοδικό διάλογο για τα εξεταζόμενα ζητήματα.

3.1.   ARNTZEN DE BESCHE — MESTA AS

Η εταιρεία νομικών Arntzen de Besche («Arntzen») υπέβαλε παρατηρήσεις για λογαριασμό της Mesta AS.

Για το ζήτημα της αντιστάθμισης από το κράτος των μέτρων αναδιάρθρωσης, η Arntzen υποστηρίζει ότι το βασικό ζήτημα είναι αν τα έξοδα αντιπροσωπεύουν στοιχείο παθητικού του δημοσίου. Μόνο εάν δεν συμβαίνει αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ότι τα έξοδα αναδιάρθρωσης αποτελούν μέρος του συνήθους προϋπολογισμού της Mesta AS και η επιστροφή αυτών των εξόδων συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα. Βάσει της απόφασης στην υπόθεση «Combus,» το καθοριστικό ζήτημα είναι αν η αντιστάθμιση «ελαφρύνει τη συνήθη επιβάρυνση του προϋπολογισμού μιας επιχείρησης» και η απαλλαγή από αυτά τα έξοδα συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα (117).

Πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα στην αντιστάθμιση i) δαπανών που πραγματοποιούνται κατά τη συνήθη λειτουργία μιας εταιρείας και ii) έκτακτων δαπανών που δεν περιλαμβάνονται στη συνήθη λειτουργία της εταιρείας και δεν αντιστοιχούν στις υποχρεώσεις κόστους ανταγωνιστών. Η αντιστάθμιση δαπανών του τελευταίου τύπου ενδέχεται, όπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση, απλώς να αντισταθμίζει ή να εξουδετερώνει ένα διαρθρωτικό μειονέκτημα, εξασφαλίζοντας ένα πεδίο ανταγωνισμού επί ίσοις όροις και συνεπώς δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Σε αυτή τη βάση, η Arntzen υποστηρίζει ότι η χορήγηση αποζημίωσης στη Mesta AS για τα μέτρα αντιστάθμισης πηγάζει από κρατική ευθύνη με στόχο την αντιστάθμιση των διαρθρωτικών μειονεκτημάτων και δεν εμπεριέχει, κατά συνέπεια, κρατική ενίσχυση.

Εάν η Αρχή διαπιστώσει ότι τα μέτρα αναδιάρθρωσης ενέχουν πράγματι κρατική ενίσχυση, η Arntzen υποστηρίζει ότι η ενίσχυση είναι συμβατή, διότι επιτρέπει στη Mesta AS να ανταγωνιστεί ισότιμα σε μια αγορά που μόλις άνοιξε στον ανταγωνισμό. Εφόσον το Τμήμα Παραγωγής της Mesta AS ήταν προηγουμένως ο εσωτερικός κρατικός φορέας παροχής υπηρεσιών, η Mesta AS συστάθηκε με οργανωτική δομή ακατάλληλη για ανταγωνισμό. Χωρίς την χορήγηση αποζημίωσης θα πλήττονταν η ανταγωνιστική θέση της Mesta AS. Στην απόφασή της στην υπόθεση «Destia», η Επιτροπή έκρινε ότι η ελευθέρωση της αγοράς είναι κοινοτικός στόχος κοινού συμφέροντος (118). Επιπλέον, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν το έκτακτο κόστος έχουν στόχο να διευκολύνουν τη μετάβαση επιχειρήσεων σε μια ανταγωνιστική αγορά. Πράγματι, μια ενίσχυση (περιορισμένη στο χρόνο και ως προς τα αποτελέσματά της) για την επίτευξη ενός κοινού στόχου διευκόλυνσης της μετάβασης από μια κλειστή αγορά σε μια (εν μέρει) απελευθερωμένη αγορά είναι προς το κοινό συμφέρον και χρησιμεύει για να αντισταθμίσει τη στρέβλωση του ανταγωνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, επισημαίνεται ότι η Mesta AS πρέπει να επιστρέψει κάθε επί πλέον διαρθρωτικό κεφάλαιο.

Όσον αφορά την αποτίμηση της αξίας του μηχανολογικού εξοπλισμού, η Arntzen υποστηρίζει ότι με την αλλαγή του τρόπου αποτίμησης της αξίας όχι με βάση τη λογιστική αξία αλλά με βάση την πραγματική αξία, από την ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών προέκυψε ότι η αξία της επιχείρησης είναι 600 εκατ. ΝΟΚ. Η κατανομή της αξίας στα στοιχεία ενεργητικού δεν αλλάζει τη συνολική αξία και δεν εγείρει, κατά συνέπεια, θέματα κρατικής ενίσχυσης. Βάσει των αποτελεσμάτων της ανάλυσης των προεξοφλημένων ταμειακών ροών, η πραγματική αξία των περιουσιακών στοιχείων (περιλαμβανομένου του βραχυπρόθεσμου χρέους) μειώθηκε από 698 εκατ. ΝΟΚ σε 619 εκατ. ΝΟΚ. Κατά συνέπεια, η αναπροσαρμογή αντιπροσώπευε ποσό 79 εκατ. ΝΟΚ και όχι 200 εκατ. ΝΟΚ.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Arntzen υποστηρίζει ότι η Mesta AS αποζημιώθηκε μόνο για το κόστος της παροχής υπηρεσιών βάσει των σχετικών συμβάσεων και δεν απόκτησε, συνεπώς, κανένα οικονομικό πλεονέκτημα κατά την έννοια των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων. Ακόμη, η Arntzen υποστηρίζει ότι, για τους σκοπούς της διαπίστωσης της ύπαρξης πλεονεκτήματος, η Αρχή πρέπει να προσδιορίσει μια τιμή αναφοράς η οποία, εάν συγκριθεί με την πραγματική τιμή των συμβάσεων που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS, θα συνιστά το οικονομικό πλεονέκτημα. Μόνο εάν η Αρχή είναι σε θέση να αποδείξει ότι οι επιχειρήσεις που υπήρχαν την 1η Ιανουαρίου 2003 θα μπορούσαν να παρέχουν παρόμοιες υπηρεσίες σε φθηνότερη τιμή, τότε θα υπήρχε διόγκωση των τιμών μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS. Η Αρχή φέρει το βάρος της αποδείξεως αυτού του στοιχείου.

Η Arntzen υποστηρίζει ακόμη ότι, πράγματι, την 1η Ιανουαρίου 2003, δεν υπήρχε αγοραία τιμή, εφόσον όλες οι υπηρεσίες λειτουργίας και συντήρησης πραγματοποιούνταν στο εσωτερικό της επιχείρησης και, την 1η Ιανουαρίου 2003, δημιουργήθηκε ένα εκ των πραγμάτων μονοπώλιο με τη σύσταση της Mesta AS. Οι τιμές που προκύπτουν από τους δημόσιους διαγωνισμούς για τα πρότυπα έργα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως τιμές αναφοράς: πρώτον, η Αρχή δεν έχει αποδείξει ότι οι άλλες επιχειρήσεις ήταν πράγματι έτοιμες και ικανές να παράσχουν τις συναφείς υπηρεσίες σε φθηνότερη τιμή. Δεδομένης της σημασίας της υπόθεσης, η Αρχή οφείλει να πραγματοποιήσει διεξοδική εκτίμηση του αν άλλες επιχειρήσεις ήταν πράγματι έτοιμες να παράσχουν τις συναφείς υπηρεσίες σε φθηνότερη τιμή. Μόνον εάν αποδειχθεί αυτό, τότε ενδέχεται να υπήρξε κρατική ενίσχυση. Δεύτερον, ενώ τα επίπεδα τιμών που προκύπτουν από τους δημόσιους διαγωνισμούς για την ανάθεση των πρότυπων συμβάσεων ήταν χαμηλότερα από τις τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS, οι δύο ομάδες συμβάσεων δεν είναι παρόμοιες. Αυτό σημαίνει πως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι πρότυπες συμβάσεις αντιπροσωπεύουν την αγοραία τιμή. Ως προς αυτό, επισημαίνεται ότι η αρχική τιμή της σύμβασης μιας από τις πρότυπες συμβάσεις, της σύμβασης Bærum, αυξήθηκε κατά 25 % λόγω συμπληρωματικών έργων. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των συμπληρωματικών εργασιών περιλαμβάνεται στη βασική τιμή των μεταβατικών συμβάσεων οι οποίες μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS. Τέλος, η Αρχή δεν διαθέτει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι επιχειρήσεις στις οποίες ανατέθηκαν οι πρότυπες συμβάσεις ή οι συμβάσεις που δημοπρατήθηκαν μετά το 2003 κάλυψαν πράγματι τα κόστη τους με την παροχή των υπηρεσιών. Εάν οι επιχειρήσεις δεν καλύπτουν τα κόστη τους, τότε δεν υπάρχει επαρκής απελευθέρωση της αγοράς.

3.2.   THOMMESSEN – VEIDEKKE ASA

Η εταιρεία νομικών Thommessen Krefting Greve Lund AS («Thommessen»), υπέβαλε παρατηρήσεις για λογαριασμό της Veidekke ASA.

Όσον αφορά τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η Thommessen υποστηρίζει ότι η απόφαση Combus αναγνωρίζει ότι η χρηματοδότηση από το κράτος της αναποτελεσματικότητας του κόστους που οφείλεται σε προηγούμενη εργατική νομοθεσία δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, υπό την προϋπόθεση ότι είναι αναλογική προς το διαρθρωτικό μειονέκτημα. Κάθε αντιστάθμιση που υπερβαίνει τη διαφορά ανάμεσα στο κόστος του διαρθρωτικού μειονεκτήματος και το σχετικό κόστος εργασίας συγκρίσιμης επιχείρησης συνιστά κρατική ενίσχυση. Η παρέμβαση του κράτους δεν πρέπει να μειώσει τις δαπάνες για συντάξεις που πραγματοποίησε η Mesta AS στο παρελθόν, αλλά μόνο τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα στο μέλλον (δηλ. από το 2003 και μετά). Η Thommessen υποστηρίζει ότι η Mesta AS υπεραποζημιώθηκε για τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα. Η Αρχή πρέπει, συνεπώς, να ελέγξει κατά πόσο το υπεράριθμο προσωπικό της Mesta AS είχε σαν αποτέλεσμα να αποκομίσει οφέλη η εταιρεία, στοιχείο που σημαίνει ότι διογκώθηκε το διαρθρωτικό μειονέκτημα (του υπεράριθμου προσωπικού). Με άλλους όρους, η Αρχή πρέπει να διευκρινίσει αν το μειονέκτημα του υπεράριθμου προσωπικού εξουδετερώθηκε με την πρόσβαση σε πλεονάζον και φθηνό εργατικό δυναμικό. Από αυτή την άποψη, εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι η κερδοφορία της Mesta AS ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από την αρχική πρόβλεψη κατά τα τρία έτη της ύπαρξής της. Η St.prp. nr 1 (2007–2008) αποδεικνύει ότι τα κεφάλαια που χορηγήθηκαν για κάθε έτος υπερέβαιναν το σχετικό παθητικό των μέτρων αναδιάρθρωσης, συνιστούσαν δηλαδή υπεραντιστάθμιση.

Συγκεκριμένα, η Αρχή πρέπει να διευκρινίσει αν το κράτος είχε τη δυνατότητα να μετατάξει εκ νέου, να τοποθετήσει σε άλλες θέσεις ή να αντικαταστήσει ορισμένους εργαζομένους αντί να τους προσφέρει πρόωρη συνταξιοδότηση. Η Αρχή πρέπει να ζητήσει από τις νορβηγικές αρχές να αποδείξουν ότι η πρόωρη συνταξιοδότηση ήταν απαραίτητη για το χειρισμό του ζητήματος του προσωπικού. Η Αρχή πρέπει να επαληθεύσει αν οι νορβηγικές αρχές αντιστάθμισαν μόνο τη διαφορά ανάμεσα στο μέσο κόστος ενός συνήθους ιδιωτικού συστήματος συνταξιοδότησης και σε ένα Δημόσιο Ταμείο Συντάξεων και εάν η αποζημίωση περιορίστηκε μόνο σε δημόσιους υπαλλήλους. Ζητείται από την Αρχή να επαληθεύσει αν το κόστος από τη διατήρηση μιας ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης συνιστά δαπάνη που συνήθως εγγράφεται στον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης και, συνεπώς, όχι διαρθρωτικό μειονέκτημα, γεγονός που σημαίνει ότι η αποζημίωση μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση. Η Αρχή πρέπει επίσης να αξιολογήσει την εξεταζόμενη πράξη με βάση τις διατάξεις της οδηγίας για τη μεταβίβαση επιχειρήσεων.

Η Thommessen αναφέρει επίσης ότι «Οι κατευθυντήριες γραμμές της κυβέρνησης ορίζουν ότι ο εργοδότης μπορεί να υποβάλει στο Υπουργείο Εργασίας αίτηση συμμετοχής. Εάν το αίτημά του απορριφθεί, ο ιδιώτης μπορεί να ενταχθεί στο σύστημα συνταξιοδότησης μέσω της αποκαλούμενης συμφωνίας «closed membership» (συμμετοχή με περιοριστικούς όρους) και ρωτάει αν η συμμετοχή με περιοριστικούς όρους θεωρήθηκε εναλλακτική λύση προς την αποζημίωση της Mesta AS για τα μέτρα αναδιάρθρωσης. Η Thommessen υποστηρίζει ότι η Mesta AS ανέλαβε ενδεχομένως μια υποχρέωση την οποία δεν ήταν υποχρεωμένη να αναλάβει. Εάν το κόστος αναδιάρθρωσης της Mesta AS από την άποψη αυτή είναι αποτέλεσμα μιας εθελούσιας ανάληψης (ή διατήρησης) υποχρεώσεων, αυτό ήταν απόφαση της Mesta AS. Η χορήγηση αποζημίωσης για δαπάνες τις οποίες η Mesta AS δεν ήταν κατά νόμο υποχρεωμένη να αναλάβει είναι δαπάνες που συνήθως εγγράφονται στον προϋπολογισμό μιας εταιρείας και η χρηματοδότηση από το κράτος γι’ αυτό το σκοπό συνιστά κρατική ενίσχυση.

Η αντιστάθμιση διαρθρωτικών δαπανών μπορεί να είναι συμβιβάσιμη με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι όροι της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας. Ως προς αυτό, ο στόχος της αύξησης της αποδοτικότητας του πρώην Τμήματος Παραγωγής πρέπει να εξισορροπηθεί με το στόχο να καταστεί ή αγορά περισσότερο ανταγωνιστική. Η Thommessen υποστηρίζει ότι η ανταγωνιστικότητα της Mesta AS πράγματι επιτεύχθηκε μέσω της ανάληψης ενός μεγάλου μεριδίου δημοσίων συμβάσεων προμηθειών σε βάρος του αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην αγορά. Η Mesta AS είναι με μεγάλη διαφορά ο μεγαλύτερος συντελεστής με μερίδιο αγοράς 60 %. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι μειώνεται σταθερά ο αριθμός αυτών που υποβάλλουν προσφορά σε δημόσιους διαγωνισμούς. Το πρόβλημα είναι ότι η Mesta AS υπεραποζημιώθηκε για τα διαρθρωτικά της μειονεκτήματα. Η αγορά απλώς μετατοπίστηκε από μια ολιγοπωλιακή αγορά σε αγορά δυοπωλίου με κυρίαρχο συντελεστή την Mesta AS. Η Αρχή πρέπει να επανεξετάσει αν τα επίμαχα μέτρα συνιστούν πλεονέκτημα με αποτέλεσμα τη νόθευση του ανταγωνισμού.

Για το ζήτημα της αποτίμησης της αξίας των στοιχείων ενεργητικού, η Thommessen υποστηρίζει ότι η Αρχή πρέπει να εξετάσει την υπόθεση ανεξάρτητα από το αν ο ισολογισμός έναρξης είναι σύμφωνος με τις νορβηγικές διατάξεις για τα λογιστικά των επιχειρήσεων. Ως προς αυτό, η Thommessen υποστηρίζει ότι ο νορβηγικός νόμος για τις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης περιέχει διάταξη που διασφαλίζει ότι η εισφορά μετοχικού κεφαλαίου δεν υπερβαίνει την εύλογη αξία. Εντούτοις, ενώ το διοικητικό συμβούλιο μπορεί να είναι υπεύθυνο για μια αποτίμηση πέραν της εύλογης αξίας, δεν υπάρχει ευθύνη για τις αποτιμήσεις κάτω από τη εύλογη αξία. Κατά συνέπεια, η Thommessen αναμένει χωριστή αξιολόγηση ανεξάρτητου συμβούλου για το αν τα στοιχεία ενεργητικού αποτιμήθηκαν στην αγοραία αξία.

Η Thommessen συμφωνεί ότι τα στοιχεία ενεργητικού πρέπει να βασίζονται στην εύλογη αξία της επιχείρησης ως μονάδας σε πλήρη λειτουργία, που θα μπορούσε να υπολογιστεί με ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Σύμφωνα με το τμήμα 4(2) του νορβηγικού νόμου για τη Λογιστική, η ανάλυση πρέπει να βασίζεται στην αρχή της «βέλτιστης εκτίμησης». Εντούτοις, η Thommessen υποστηρίζει ότι η εκτίμηση που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές δεν είναι σύμφωνη με αυτή την αρχή, αλλά έχει βασιστεί σε μεροληπτικά επιχειρήματα για να μειωθεί η αξία των στοιχείων ενεργητικού. Πρώτον, αν και η ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών περιέχει παραδοχή ότι υπάρχουν εγγενείς αβεβαιότητες, η εκτίμηση της εύλογης αξίας των επιμέρους στοιχείων ενεργητικού έδειξε ότι η πραγματική αξία ήταν σημαντικά υψηλότερη και, κατά συνέπεια, η ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών έπρεπε να προσαρμοστεί προς τα άνω. Δεύτερον, από την ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών συνάγεται ότι η τελική αξία ήταν 900 εκατ. ΝΟΚ, αλλά αυτό συνιστούσε προσαρμογή προς τα κάτω, διότι οι ταμειακές ροές κατά την περίοδο 2003-2012 εκτιμήθηκαν σε -300 εκατ. Η Thommessen υποστηρίζει ότι οι αβεβαιότητες κατά τη σύσταση της Mesta AS και ως προς τις επιδόσεις της υπερτονίστηκαν με στόχο την προς τα κάτω προσαρμογή της εύλογης αξίας των στοιχείων ενεργητικού. Τρίτον, η εξωτερική αξιολόγηση των 18 ομάδων μηχανολογικού εξοπλισμού αποτιμήθηκε σε 424 εκατ. ΝΟΚ. Το ποσό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από τα 148 εκατ. ΝΟΚ που προέκυψε από την αξιολόγηση ενός ακόμα μεγαλύτερου αριθμού μηχανημάτων, δηλ. 37 ομάδων μηχανών. Η Thommessen υποστηρίζει ότι είναι ακατανόητο πώς η αγοραία αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού της Mesta AS, που είναι μεγαλύτερος σε όγκο από αυτόν της Veidekke ASA, θεωρείται χαμηλότερη από την αξία του εξοπλισμού της Veidekke ASA. Η Αρχή οφείλει να διερευνήσει αυτό το στοιχείο. Τέλος, η Thommessen υποστηρίζει ότι είναι ασυνήθιστο η εύλογη αξία μιας επιχείρησης σε λειτουργία να μην περιλαμβάνει καμία υπεραξία.

Επιπλέον, η Thommessen υποστηρίζει ότι η προς τα κάτω προσαρμογή κατά 200 εκατ. ΝΟΚ του μηχανολογικού εξοπλισμού και κατά 50 εκατ. ΝΟΚ της ακίνητης περιουσίας (από 331 εκατ. ΝΟΚ σε 281 εκατ. ΝΟΚ) αποφέρει πλεονεκτήματα, διότι μια χαμηλότερη αποτίμηση στοιχείων ενεργητικού σημαίνει ότι η απόσβεση είναι χαμηλότερη και, κατά συνέπεια, τα λειτουργικά έσοδα υψηλότερα. Τα πρόσθετα λειτουργικά έσοδα συνιστούν κρατική ενίσχυση. Επιπλέον, όσο μεγαλύτερη είναι η αποτίμηση των στοιχείων ενεργητικού, τόσο υψηλότερο είναι το απαιτούμενο ποσοστό κέρδους. Κατά συνέπεια, μια προς τα κάτω αποτίμηση της αξίας σημαίνει ότι τα ετήσια κέρδη των νορβηγικών αρχών είναι υπερβολικά χαμηλά και ότι η διαφορά ανάμεσα σε αυτά και τα κέρδη που βασίζονται σε μια σωστή αποτίμηση συνιστά κρατική ενίσχυση.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Thommessen εκφράζει την ικανοποίησή της για το ότι οι νορβηγικές αρχές παραδέχονται τη διαφορά ανάμεσα στην αγοραία αξία (που προκύπτει από τους δημόσιους διαγωνισμούς) και στην τιμή μεταβίβασης των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης· η διαφορά αυτή ανέρχεται περίπου σε 2 δισ. ΝΟΚ (119). Αναφορικά με το επιχείρημα των νορβηγικών αρχών ότι τα εκτιμώμενα ακαθάριστα έσοδα των συμβάσεων αποτελούν μέρος του ισολογισμού έναρξης και ότι δεν είναι απαραίτητο να αποτιμηθεί η αγοραία αξία τους, η Thommessen υποστηρίζει ότι η ανάλυση των προεξοφλημένων ταμειακών ροών λανθασμένα λαμβάνει ως υπόθεση ότι οι συμβάσεις μεταβιβάστηκαν στην αγοραία αξία (120). Ως προς το επιχείρημα ότι την 1η Ιανουαρίου 2003 δεν υπήρχαν ούτε αγοραία αξία ούτε αξιόπιστοι δείκτες για τις τιμές της αγοράς, οι νορβηγικές αρχές αγνοούν τις τιμές που προκύπτουν από τις πρότυπες υποθέσεις, την αγοραία αξία σε παρόμοιες αγορές εκτός των σκανδιναβικών χωρών και την αγοραία αξία που προκύπτει από τις δημόσιες συμβάσεις οι οποίες ανατέθηκαν το 2003 και μετά.

Κατά συνέπεια, η Mesta AS αποζημιώθηκε για τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα με τη χρηματοδότηση αναδιάρθρωσης ύψους 993,6 εκατ. ΝΟΚ, την εισφορά μετρητών 1 600 εκατ. ΝΟΚ και τη μεταβίβαση μεταβατικών συμβάσεων στη Mesta AS σε υψηλότερες τιμές. Η Mesta AS έχει αποζημιωθεί δύο φορές για τα ίδια έξοδα αναδιάρθρωσης. Οι νορβηγικές αρχές γνώριζαν ότι η αγοραία αξία ήταν κατά 25-30 % χαμηλότερη από την εσωτερική τιμολόγηση μεταξύ του Τμήματος Παραγωγής και του δημόσιου φορέα οδοποιίας, στοιχείο που αποτελεί και την ακριβή αιτία για την ελευθέρωση της αγοράς. Η έκθεση του Δεκεμβρίου του 2000 που εξέδωσε ο δημόσιος φορέας οδοποιίας περιέχει σχετική διαπίστωση ότι το κόστος του Τμήματος Παραγωγής ήταν πολύ υψηλότερο από το κόστος παρόμοιων συμβάσεων με ιδιώτες επιχειρηματίες. Συνεπώς, η Thommessen υποστηρίζει ότι η αγοραία αξία ήταν επαρκώς τεκμηριωμένη. Τέλος, η Thommessen ισχυρίζεται ότι, εάν η αγοραία αξία πρέπει να καθοριστεί με βάση το κόστος της Mesta AS, η σχετική βάση κόστους της Mesta AS είναι η βάση κόστους που υπήρχε μετά την εξόφληση των μέτρων αντιστάθμισης, δηλ. η βάση κόστους μιας «ανταγωνιστικής» Mesta AS σε σύγκριση με τη βάση κόστους μιας Mesta AS η οποία βαρύνεται με τα έξοδα αναδιάρθρωσης που αντισταθμίστηκαν (ή θα αντισταθμιστούν). Εάν ληφθεί υπόψη η βάση κόστους μιας ανταγωνιστικής Mesta AS, η Thommessen υποστηρίζει ότι η Mesta AS υπεραποζημιώθηκε κατά 181 εκατ. ΝΟΚ περίπου (που είναι η διαφορά ανάμεσα στις τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων και στις τιμές που προκύπτουν από μεταγενέστερους διαγωνισμούς).

3.3.   SCHJØDT

Όσον αφορά τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η εταιρεία νομικών Schjødt, η οποία έχει υποβάλει παρατηρήσεις για λογαριασμό ενός ανώνυμου καταγγέλλοντα, επισημαίνει ότι η χρηματοδότηση για τη διατήρηση προνομίων που απορρέουν από το καθεστώς δημόσιου υπαλλήλου δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, εάν η εν λόγω χρηματοδότηση χορηγείται σε ιδιώτες βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και δεν ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις. Αντίθετα, η χρηματοδότηση επιδομάτων εργαζομένων που αποτελεί μέρος του συνήθους βάρους των επιχειρήσεων συνιστά κρατική ενίσχυση. Ως εκ τούτου, το ερώτημα είναι τι μπορεί να θεωρηθεί σύνηθες οικονομικό βάρος των επιχειρήσεων. Η Schjødt υποστηρίζει ότι η κρατική ενίσχυση υφίσταται μόνο στο βαθμό που το όφελος υπερβαίνει αυτό που θα προσφερόταν σε εργαζόμενους προσλαμβανόμενους στον ιδιωτικό τομέα. Η απόφαση Combus (κατά της οποίας δεν έχει ασκηθεί ποτέ έφεση) έκρινε ότι οι άμεσες πληρωμές σε εργαζόμενους με αντάλλαγμα την παραίτησή τους από το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου δεν συνιστά χορήγηση ενίσχυσης στην επιχείρηση (121). Εντούτοις, η απόφαση Combus εκδόθηκε σε μια περίοδο που υπήρχε μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα και, σε κάθε περίπτωση, δεν είναι σαφές αν τα πραγματικά περιστατικά που αφορούν την Mesta AS είναι παρόμοια με αυτά της υπόθεσης Combus και, άρα, αν η Combus αποτελεί αξιόπιστο προηγούμενο για την παρούσα υπόθεση.

Η Schjødt υποστηρίζει ότι η αποζημίωση εξόδων μετακίνησης προσωπικού, μετακίνησης από και προς τον τόπο εργασίας, μετακόμισης γραφείων, μετακόμισης υπηρεσιών υποστήριξης και διατήρησης γραφείων κλπ. χαρακτηρίζεται ως κρατική ενίσχυση η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη. Επίσης, δαπάνες που συνδέονται με την ανανέωση μηχανολογικού εξοπλισμού δεν είναι δυνατόν να αποζημιωθούν και ταυτόχρονα να λογίζονται ως αρνητικό στοιχείο ενεργητικού.

Η Schjødt αντιτίθεται στο να θεωρηθεί η διαρθρωτική ενίσχυση υπέρ τη Mesta AS συμβιβάσιμη με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Η Mesta AS και ο προκάτοχός της δεν ήταν ούτε είναι προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια αυτών των κατευθυντήριων γραμμών οι οποίες, σε κάθε περίπτωση, δεν εφαρμόζονται σε νέες επιχειρήσεις που προκύπτουν από αναδιοργανώσεις.

Όσον αφορά την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού, η Schjødt επισημαίνει ότι μια ανεξάρτητη εκτίμηση θα μπορούσε να παράσχει οδηγίες για την εκτίμηση της εικαζόμενης υποεκτίμησης των στοιχείων ενεργητικού. Η υποεκτίμηση σε συνδυασμό με την εισφορά κεφαλαίου 1 600 εκατ. ΝΟΚ θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα το ποσοστό ιδίων κεφαλαίων να είναι υψηλότερο από αυτό που θα προέκυπτε με τη σωστή εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Κατά την επαλήθευση αυτού του στοιχείου θα έπρεπε επίσης να ελεγχθεί αν οι νορβηγικές αρχές πέτυχαν ικανοποιητική απόδοση των επενδύσεών τους.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Schjødt τονίζει ότι τα επιχειρήματα των νορβηγικών αρχών υποθέτουν ότι (i) οι συμβάσεις έπρεπε να μεταβιβαστούν στις τιμές της αγοράς, έτσι ώστε να μην συνιστούν ενίσχυση και (ii) τα μέτρα τους πρέπει να αξιολογηθούν βάσει των στοιχείων που ήταν διαθέσιμα τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, υπονοώντας ότι τα μετέπειτα αποδεικτικά στοιχεία (που δείχνουν ότι οι τιμές των μεταβατικών συμβάσεων ήταν υψηλότερες από τις αγοραίες τιμές) δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη (122). Παρόλα αυτά, η Schjødt υποστηρίζει ότι, τα εκ των υστέρων αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να ληφθούν υπόψη στο βαθμό που απλώς επιβεβαιώνουν τα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα την εξεταζόμενη χρονική στιγμή. Οι νορβηγικές αρχές γνώριζαν ότι οι τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS ήταν κατά πάσα πιθανότητα υψηλότερες από τις τιμές της αγοράς. Πράγματι, κινητήρια δύναμη της αναδιοργάνωσης ήταν η αύξηση των κερδών και «υψηλότερη αξία για λιγότερο χρήμα» (123). Από έκθεση που εξέδωσε το 2001 το Statskonsult συνάγεται ότι από το 1996 ο Δήμος του Όσλο έθετε τις δραστηριότητες λειτουργίας και συντήρησης του οδικού δικτύου στον ανταγωνισμό, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους στον τομέα της λειτουργίας και της συντήρησης κατά 20 % περίπου. Τέλος, η έκθεση που εξέδωσε το 2001 ο ίδιος ο δημόσιος φορέας οδοποιίας κατέδειξε επίσης ότι οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης που ανατέθηκαν σε ιδιωτικές επιχειρήσεις ήταν περισσότερο ανταγωνιστικές από αυτές τις οποίες εκτελούσε το Τμήμα Παραγωγής.

Αντί να ενεργήσουν με βάση τα στοιχεία που είχαν στη διάθεσή τους, οι νορβηγικές αρχές αγνόησαν την προηγούμενη εμπειρία και μεταβίβασαν τις συμβάσεις σε τιμές υψηλότερες από την τιμή της αγοράς. Η Schjødt υποστηρίζει ότι οι νορβηγικές αρχές δεν μπορούν να αγνοήσουν αυτά τα στοιχεία. Οι αρχές θα μπορούσαν να εφαρμόσουν ευχερώς μια γενική μείωση του χαρτοφυλακίου των συμβάσεων. Η Schjødt υποστηρίζει ακόμη ότι μια έγκριση της υπερτιμολόγησης δεν είναι δυνατό να επιτραπεί, διότι η Mesta AS είχε ήδη αποζημιωθεί για τα μέτρα αναδιάρθρωσης και οι τιμές των συμβάσεων δεν βασίζονταν σε δημόσιους διαγωνισμούς ούτε περιελάμβαναν μηχανισμό αναπροσαρμογής. Συνεπώς, η υπόθεση της Mesta AS είναι τελείως διαφορετική από την υπόθεση Destia (124).

Οι νορβηγικές αρχές επαναλαμβάνουν συνεχώς ότι δεν υπήρχαν ιδιωτικές επιχειρήσεις στην αγορά των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης, αν και από το St. prp. nr.1 (2001–2002) συνάγεται ότι το 30 % των εργασιών λειτουργίας και συντήρησης ανατίθεται με διαδικασία διαγωνισμού στους φορείς της αγοράς. Επιπλέον, η προαναφερθείσα έκθεση Statskonsult αναφέρει ότι, αν και το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών λειτουργίας και συντήρησης πραγματοποιούνταν από το δημόσιο φορέα οδοποιίας το 2000, το 28 % είχε ανατεθεί με διαγωνισμό. Όσον αφορά την απόκτηση των σχετικών δεξιοτήτων από το δημόσιο φορέα οδοποιίας για τη δημοπράτηση έργων, η Schjødt επισημαίνει ότι ο φορέας αυτός χρησιμοποιούσε αυτή την ικανότητα μέσω της συμφωνίας λειτουργίας και συντήρησης («funksjonsavtale») με το Τμήμα Παραγωγής, με αποτέλεσμα μέχρι το 2003 να αποκτήσει αυτές τις ικανότητες. Οι αρχές δεν εξήγησαν πώς οι ικανότητες ανάθεσης έργων στους φορείς της αγοράς θα μπορούσαν να είναι διαφορετικές από τις δεξιότητες που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο των συμφωνιών με το Τμήμα Παραγωγής.

Τέλος, όσον αφορά τον φόρο χαρτοσήμου, η Schjødt υποστηρίζει ότι η απαλλαγή συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα υπέρ της Mesta AS και ότι η αρχή της συνέχειας δεν ισχύει, διότι δεν υφίσταται πραγματική μεταβίβαση τίτλου ιδιοκτησίας. Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης Mesta AS είναι παρόμοια με αυτά της υπόθεσης Entra και, ως εκ τούτου, όπως και στην υπόθεση Entra, τα πλεονεκτήματα που δόθηκαν στη Mesta AS συνιστούν κρατική ενίσχυση. Εφόσον η αξία των ακινήτων προσαρμόστηκε προς τα κάτω στον ισολογισμό έναρξης, το ποσό της ενίσχυσης δεν θα μπορούσε να υπολογιστεί σε αυτή τη βάση, αλλά πρέπει να εκτιμηθεί με βάση την αγοραία αξία της ακίνητης περιουσίας που μεταβιβάστηκε.

3.4.   WIERSHOLM — SKANSKA

Η εταιρεία νομικών Wiersholm, υπέβαλε παρατηρήσεις εξ ονόματος της Skanska.

Η Wiersholm υποστηρίζει ότι ένα ποσοστό απόδοσης που καθορίζεται βάσει στοιχείων ενεργητικού τα οποία αποτιμώνται σε τιμή χαμηλότερη από την αγοραία αξία δεν συμβιβάζεται με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην ελεύθερη αγορά. Η Wiersholm επιμένει ότι, όπως ανέφερε η Αρχή, υπάρχει σημαντική αβεβαιότητα όσον αφορά την αξία των πάγιων στοιχείων ενεργητικού και δεν μπορεί να κατανοήσει πώς οι νορβηγικές αρχές συμμορφώθηκαν με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Οι νορβηγικές αρχές δεν μπόρεσαν να εξηγήσουν γιατί δεν πραγματοποιήθηκε εξωτερική επανεξέταση της πραγματικής αξίας όλων των ομάδων του μηχανολογικού εξοπλισμού (εφόσον εκτιμήθηκαν μόνο 18 από 55 ομάδες) ούτε και την αιτία για τη χρησιμοποίηση διαφορετικών μεθόδων αξιολόγησης για τις διάφορες ομάδες μηχανών. Η Wiersholm υποστηρίζει ότι απαιτείται η διενέργεια μιας ανεξάρτητης αποτίμησης της αξίας. Εάν ληφθούν υπόψη τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στην παρούσα υπόθεση, το δόγμα βάσει του οποίου η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων στη λογιστική αξία δεν συνιστά ενίσχυση (δηλ. το «δόγμα της λογιστικής αξίας») που υιοθέτησε η Επιτροπή στην απόφασή της στην υπόθεση Destia δεν μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα (125). Γίνεται αναφορά στην απόφαση της Αρχής στην υπόθεση Arcus (126) κατά την οποία οι εγκαταστάσεις παραγωγής και άλλα στοιχεία ενεργητικού μεταβιβάστηκαν από ένα κρατικό μονοπώλιο στον Όμιλο Arcus. Στην υπόθεση Arcus, η Αρχή έκρινε ότι τα μεταβιβασθέντα στοιχεία ενεργητικού αποτιμήθηκαν σε τιμή χαμηλότερη της αγοραίας αξίας σε 264 εκατ. ΝΟΚ και ότι η αποζημίωση του κράτους να υπολείπεται κατά το ίδιο ποσό. Η συναλλαγή είχε σαν αποτέλεσμα να λάβει ο Όμιλος Arcus κρατική ενίσχυση του ίδιου μεγέθους. Η απόφαση δείχνει ότι, είναι σκόπιμο να διενεργηθεί διεξοδικός έλεγχος της αποτίμησης της αξίας των στοιχείων ενεργητικού της Mesta AS.

Όσον αφορά τις μεταβατικές συμβάσεις, η Wiersholm αναφέρεται στη δήλωση της Αρχής στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας από την οποία συνάγεται ότι μια συμβατική τιμή χαμηλότερη από την τιμή της αγοράς συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα για τον φορέα παροχής υπηρεσίας. Σύμφωνα με την Wiersholm οι νορβηγικές αρχές έχουν την άποψη ότι δεν έχει τόσο σημασία αν οι συμβάσεις μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS στην τιμή της αγοράς. Το βασικό στοιχείο είναι ότι τα ακαθάριστα έσοδα των συμβάσεων περιλαμβάνονται στην ανάλυση των ταμειακών ροών και έχουν ληφθεί υπόψη στον ισολογισμό έναρξης της Mesta AS ως εισφορά σε είδος. Ωστόσο, οι νορβηγικές αρχές έχουν επίσης αναφέρει ότι οι μεταβατικές συμβάσεις αποτελούσαν μόνο μικρό μέρος αυτής της αξίας. Η Wiersholm υποστηρίζει ότι οι αρχές δεν μπορούν να αγνοήσουν την ανάγκη καθορισμού μιας αγοραίας αξίας με αναφορά στα ακαθάριστα έσοδα στις προεξοφληθείσες ταμειακές ροές. Η Επιτροπή ανέφερε ρητά στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας στην υπόθεση Destia ότι το μεικτό κέρδος συνιστά κρατική ενίσχυση: «Αυτό παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην Tieliikelaitos [Destia], το οποίο χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους: η Tieliikelaitos [Destia] λαμβάνει από το κράτος περισσότερα χρήματα από αυτά που θα ελάμβανε μια συνηθισμένη επιχείρηση της αγοράς για ισοδύναμη υπηρεσία» (127).

Η Skanska διαφωνεί με το επιχείρημα των νορβηγικών αρχών ότι δεν υπήρχε αγοραία αξία όταν συστάθηκε η Mesta AS. Μια αγοραία αξία υπήρχε ήδη μέσω των πρότυπων συμβάσεων και η ανάλυση της Veidekke ASA, που αναφέρεται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, καταδεικνύει με σαφήνεια διαφορά ανάμεσα στις τιμές στις μεταβίβασης των συμβάσεων και στις τιμές που προκύπτουν από τις μεταγενέστερες αναθέσεις των ίδιων συμβάσεων. Οι προσδοκίες για μελλοντικές μειώσεις των τιμών δεν συνεπάγονται ότι δεν υπήρχε οικονομικό πλεονέκτημα από τις τιμές μεταβίβασης των συμβάσεων στη Mesta AS. Οι αρχές προσπαθούν να δικαιολογήσουν την τιμολογιακή πολιτική υποστηρίζοντας ότι η αγορά δεν ήταν τελείως ελεύθερη στον ανταγωνισμό την περίοδο 2003-2006. Παρόλα αυτά, η Mesta AS επωφελήθηκε από τις υπερτιμημένες συμβάσεις που εξακολουθούσαν να ισχύουν κατά την ελευθέρωση της αγοράς. Πράγματι, το μέσο επίπεδο τιμών της Mesta AS αυξήθηκε κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, όταν το μέσο επίπεδο τιμών της Skanska παρέμενε σταθερό. Αυτό βασίζεται σε ανάλυση των προσφορών που αφορούν και τις δύο συμβάσεις κατασκευής καθώς και συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης κατά το διάστημα από την 1η Αυγούστου 2002 έως την 1η Φεβρουαρίου 2008. Από την ανάλυση αυτή συνάγεται ότι ενώ οι μέσες τιμές της Mesta AS ήταν κατά 20 % χαμηλότερες από τις τιμές της Skanska, υπερέβησαν το επίπεδο τιμών της Skanska. Αυτό αποδεικνύει ότι οι συμβάσεις που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS επέφεραν οικονομικό πλεονέκτημα που ισοδυναμεί με κρατική ενίσχυση.

4.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΟΡΒΗΓΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

4.1.   ΜΕΤΡΑ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η χρηματοδότηση μέτρων αναδιάρθρωσης από το δημόσιο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

Ως προς αυτό, οι νορβηγικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι η Mesta AS συστάθηκε την 1η Ιανουαρίου 2003 με ορισμένα μειονεκτήματα που αποδίδονται στο γεγονός ότι το Τμήμα Παραγωγής αποτελούσε μέρος της δημόσιας διοίκησης και ότι οι εργαζόμενοι είχαν το καθεστώς δημοσίου υπαλλήλου. Ένα από τα μειονεκτήματα ήταν η μετάταξη στη Mesta AS υπεράριθμου αριθμού εργαζομένων (1 700) οι οποίοι διατήρησαν τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα δημοσίου υπαλλήλου (ή εναλλακτικά δικαιώματα) για μια μεταβατική περίοδο. Η Mesta AS κατέβαλε το πρόσθετο κόστος της διατήρησης των δικαιωμάτων αυτών κατά τη μεταβατική περίοδο (128). Η χρηματοδότηση των μέτρων αναδιάρθρωσης υπέρ της Mesta AS είχε στόχο να αποζημιωθεί η Mesta AS για το γεγονός ότι συστάθηκε επιβαρυνόμενη με δαπάνες οι οποίες είναι δυσανάλογες για εμπορικές πράξεις, όπως το πρόσθετο κόστος συντάξεων δημοσίων υπαλλήλων με το οποίο δεν βαρύνονται οι ανταγωνιστές. Οι νορβηγικές αρχές θεωρούν ότι οι δαπάνες αυτές (οι οποίες υπόκεινται σε αντιστάθμιση) απορρέουν από τις υποχρεώσεις που αποτελούν συνέπεια του γεγονότος ότι το Τμήμα Παραγωγής αποτελούσε μέρος της δημόσιας διοίκησης και συνιστά, κατά συνέπεια, επιβάρυνση του δημοσίου. Ως εκ τούτου, η αποζημίωση για το εν λόγω κόστος δεν συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα προς όφελος της Mesta AS.

Επιπλέον, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι το ίδιο αποτέλεσμα θα υπήρχε και αν αναλαμβάνονταν τα σχετικά μέτρα αναδιάρθρωσης πριν από την μετατροπή του Τμήματος Παραγωγής σε Mesta AS. Όμως, αυτό θα ήταν χρονοβόρο, λιγότερο αποδοτικό και, κατά συνέπεια, θα καθυστερούσε τη διαδικασία απελευθέρωσης της αγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, οι νορβηγικές αρχές τονίζουν ότι, εάν τα μέτρα αναδιάρθρωσης είχαν αναληφθεί πριν τη μετατροπή, δεν θα υπήρχε κρατική ενίσχυση και το καθαρό αποτέλεσμα για τη Mesta AS θα ήταν το ίδιο, ανεξάρτητα αν τα μέτρα εφαρμόστηκαν πριν ή μετά. Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, το γεγονός ότι η εναλλακτική προσέγγιση δεν θα έθετε ζητήματα κρατικής ενίσχυσης αποδεικνύει ότι η αντιστάθμιση του κόστους αναδιάρθρωσης δεν συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα προς όφελος της Mesta AS.

Προς επίρρωση των επιχειρημάτων τους, οι νορβηγικές αρχές αναφέρονται στην υπόθεση Combus, όπου το Πρωτοδικείου έκρινε ότι η αντιστάθμιση για μέτρα που στοχεύουν στην εξουδετέρωση ενός διαρθρωτικού μειονεκτήματος δεν συνιστά κρατική ενίσχυση (129). Σε εκείνη την υπόθεση, η δανική κυβέρνηση κατέβαλε ποσό 100 εκατ. DKK σε δημοσίους υπαλλήλους για να αποποιηθούν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου (και τα συναφή δικαιώματα) στο πλαίσιο της μετάταξής τους στην Combus. Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν επίσης ότι το Πρωτοδικείο ανέφερε ότι η δανική κυβέρνηση θα μπορούσε να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα χωρίς τη μετάταξη των υπαλλήλων στην Combus: «... η δανική κυβέρνηση να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα με τον εκ νέου διορισμό των εν λόγω δημοσίων υπαλλήλων στη δημόσια αρχή, χωρίς καταβολή συγκεκριμένης επιδοτήσεως, πράγμα το οποίο θα είχε επιτρέψει στην Combus να απασχολήσει άμεσα επί συμβάσει υπαλλήλους, οι οποίοι εμπίπτουν σε καθεστώς ιδιωτικού δικαίου» (130).

Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι, με βάση την απόφαση Combus, το καθοριστικό ζήτημα είναι αν η αντιστάθμιση ελαφρύνει το βάρος που φέρει ο προϋπολογισμός μιας επιχείρησης. Η αντιστάθμιση αυτή πρέπει να θεωρείται ως οικονομικό πλεονέκτημα που δεν θα μπορούσε να λάβει η δικαιούχος επιχείρηση σε κανονικές συνθήκες της αγοράς. Σύμφωνα με τις νορβηγικές αρχές, η δήλωση αυτή συνιστά μια προσέγγιση ότι πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα στο «δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη λειτουργία της εταιρείας και δαπάνες που έχουν επιβληθεί στην εταιρεία, αλλά οι οποίες δεν έγιναν στο πλαίσιο της κανονικής λειτουργίας του προϋπολογισμού της εταιρείας». Οι νορβηγικές αρχές θεωρούν ότι η αντιστάθμιση των τελευταίων δαπανών δεν ισοδυναμεί με οικονομικό πλεονέκτημα, αλλά απλά αντισταθμίζει ένα διαρθρωτικό μειονέκτημα με το οποίο δεν βαρύνονται οι ανταγωνιστές της.

Ανεξάρτητα από αυτό, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι, εάν η οικονομική υποχρέωση «περιληφθεί» στην εισφορά σε είδος, θα μειωθεί η συνολική καθαρή αξία της επιχείρησης και ο μεταβιβαστής μπορεί, κατά συνέπεια, να αντισταθμίσει αυτές τις οικονομικές υποχρεώσεις με στόχο να τις εξουδετερώσει. Η εισφορά σε είδος προς τη Mesta AS αφορούσε ορισμένα στοιχεία που αποτελούσαν μειονεκτήματα τα οποία δεν συνάδουν με εμπορικές πράξεις. Αντί να μειώσουν την αξία της εισφοράς σε είδος, οι αρχές διατήρησαν την αρχική αξία και, αντ’ αυτού, αντιστάθμισαν τα μειονεκτήματα των μέτρων αναδιάρθρωσης.

Για να στηρίξουν το επιχείρημα ότι η αξία της εισφοράς σε είδος δεν επηρεάστηκε από τις χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις (και ότι οι αρχές έπρεπε, κατά συνέπεια, να αντισταθμίσουν την αρνητική επίπτωση αυτών των υποχρεώσεων) οι νορβηγικές αρχές παρέπεμψαν στον υπολογισμό της καθαρής παρούσας αξίας και στα ίδια κεφάλαια της Mesta AS. Σχετικά με αυτό γίνεται αναφορά στην Deloitte & Touche της οποίας η έκθεση της 12ης Δεκεμβρίου 2002 (131) αναφέρει ότι «Το κόστος [αναδιάρθρωσης] υπολογίζεται βάσει των υφιστάμενων σχεδίων μείωσης του αριθμού των εργαζομένων και των υφισταμένων μισθολογικών συμφωνιών. Η εταιρεία θα αναλάβει τις υφιστάμενες συμφωνίες απασχόλησης και πρέπει να καλύψει αυτά τα έξοδα, αλλά τα έξοδα που απορρέουν από υποχρεώσεις οι οποίες ανήκουν στο κράτος θα καλυφθούν από κονδύλια του 2003, 2004 και 2005.» και «Η αναδιάρθρωση της επιχείρησης επιφέρει έξοδα τα οποία πρέπει να θεωρηθούν καθυστερούμενα της προηγούμενης δημόσιας επιχείρησης και ότι πραγματοποιήθηκαν ήδη κατά τη στιγμή της σύστασης. Η εταιρεία θα αναλάβει τις υφιστάμενες συμφωνίες απασχόλησης και πρέπει να καλύψει αυτά τα έξοδα, αλλά τα έξοδα απορρέουν από υποχρεώσεις που ανήκουν στο κράτος και κατά συνέπεια θα καλυφθούν με κονδύλια το 2003, το 2004 και το 2005.». Η Deloitte & Touche αναφέρει ακόμη ότι αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο χρηματοδοτήθηκε η Mesta AS για να καλύψει δαπάνες αναδιάρθρωσης (οι οποίες δεν αποτελούσαν μέρος του ισολογισμού έναρξης) σε συνεχή βάση επί τρία έτη.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι ο ιδιοκτήτης πρέπει να είναι σε θέση να αντισταθμίσει τα ίδια μειονεκτήματα, όπως θα ζητούσε ένας ιδιώτης αγοραστής, εάν το Τμήμα Παραγωγής πωλούνταν χωρίς να εμπίπτει στις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων: Εάν το Τμήμα Παραγωγής πωλούνταν, ένας αγοραστής θα διαπίστωνε ότι η διάρθρωση ήταν ακατάλληλη για εμπορικές συναλλαγές και θα ζητούσε (i) έκπτωση στην τιμή αγοράς που να αντιστοιχεί στα μειονεκτήματα ή (ii) ο πωλητής (δηλ. οι αρχές) να καλύψουν τα έξοδα που είναι απαραίτητα για να μπορεί η επιχείρηση να ανταποκρίνεται σε εμπορικές πράξεις.

α)   Πρόωρη συνταξιοδότηση, διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και διατήρηση της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η πρόωρη συνταξιοδότηση παραχωρήθηκε για να μειωθεί ο αριθμός των απασχολουμένων που ήταν δημόσιοι υπάλληλοι. Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, δεν είναι σωστό να υποστηρίζεται πως η ρύθμιση αυτή σημαίνει ότι η Mesta AS ωφελήθηκε από την εργασία που πραγματοποιούσαν αυτοί οι εργαζόμενοι χωρίς να καταβάλει το σύνολο των δαπανών για τους όρους απασχόλησής τους. Θα κόστιζε ακριβότερα στο κράτος να διατηρήσει τους απασχολούμενους αντί να τους μετατάξει στη Mesta AS και να την αποζημιώσει για τις ρυθμίσεις πρόωρης συνταξιοδότησης (132). Ως εκ τούτου η αποζημίωση για την πρόωρη συνταξιοδότηση δεν εμπίπτει στις διατάξεις του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η αποζημίωση για τη διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου είναι άμεσο επακόλουθο του καθεστώτος δημοσίων υπαλλήλων των απασχολουμένων και πρέπει, συνεπώς, να θεωρηθεί υποχρέωση των νορβηγικών αρχών. Το ίδιο συμπέρασμα ισχύει και για το σύστημα διατήρησης της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης (από το οποίο επωφελήθηκαν ορισμένοι εργαζόμενοι κατά την απασχόλησή τους στο Τμήμα Παραγωγής). Και στις δύο περιπτώσεις, η αποζημίωση κάλυψε μόνο τη διαφορά ανάμεσα στις πρόσθετες δαπάνες για συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων ή για το σύστημα της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης, αφενός, και ενός συνήθους συστήματος συνταξιοδότησης, αφετέρου. Σε κανένα ανταγωνιστή της Mesta AS δεν επιβλήθηκαν παρόμοιες υποχρεώσεις για τους εργαζόμενούς του και, κατά συνέπεια, η χορήγηση αποζημίωσης για τη λήψη αυτών των μέτρων δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

β)   Μετακόμιση γραφείων, μετακόμιση υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης, μεταφορά αρχείων, μετακίνηση

Το κόστος μετακόμισης γραφείων δεν ήταν αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων που ασκούσε η Mesta AS, αλλά ήταν επακόλουθο της γεωγραφικής θέσης που βρισκόταν το Τμήμα Παραγωγής. Επίσης, το κόστος μετακόμισης των υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης προέρχεται από δραστηριότητες που ασκούνταν πριν τη σύσταση της Mesta AS και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δαπάνες που εντάσσονται κανονικά στον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης, αλλά απορρέουν από υποχρεώσεις του κράτους. Το ίδιο ισχύει και για το κόστος μεταφοράς των αρχείων. Σε αντίθεση με τη δήλωση της Αρχής στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας αυτό ισχύει και για τα έξοδα μετακόμισης των εργαζομένων του Τμήματος Παραγωγής οι οποίοι έπρεπε να αλλάξουν κατοικία για να αναλάβουν εργασία στις νέες εγκαταστάσεις της Mesta AS. Ως προς αυτό, οι νορβηγικές αρχές επισήμαναν επίσης ότι ήταν απαραίτητο να δοθούν στο βασικό προσωπικό κίνητρα για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος να παραιτηθούν. Τέλος, το κόστος μετακίνησης προς και από την εργασία επί δύο έτη (δηλ. μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2005 για το βασικό προσωπικό) ήταν επίσης αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων του Τμήματος Παραγωγής να αποτρέψει αυτούς τους εργαζόμενους να εγκαταλείψουν την Mesta AS.

γ)   Συμπέρασμα και επιχειρήματα σχετικά με το συμβιβαστό

Με βάση τα ανωτέρω, ο νορβηγικές αρχές συμπεραίνουν ότι κανένα από τα μέτρα για τα οποία χορηγήθηκε χρηματοδότηση αναδιάρθρωσης δεν επέφερε οικονομικό πλεονέκτημα στη Mesta AS. Πράγματι, εφόσον το κράτος χορήγησε στη Mesta AS μόνο 993,6 εκατ. ΝΟΚ για την κάλυψη των δαπανών αναδιάρθρωσης (αν και το εκτιμώμενο συνολικό κόστος αναδιάρθρωσης ανέρχεται σε 1 097,8 εκατ. ΝΟΚ), η Mesta AS υποαποζημιώθηκε κατά 104,2 εκατ. ΝΟΚ (133).

Εάν, ωστόσο, η Αρχή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα αναδιάρθρωσης ενέχουν κρατική ενίσχυση, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) διότι (i) τα μέτρα επιδιώκουν ένα στόχο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος· (ii) η αναδιάρθρωση της Mesta AS είναι απαραίτητη για την επίτευξη αυτού του στόχου και (iii) η ενίσχυση δεν επηρεάζει αρνητικά τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό που θα ήταν αντίθετος προς το κοινό συμφέρον.

Ως προς την επιδίωξη ενός κοινού οικονομικού ενδιαφέροντος, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι το άνοιγμα των αγορών στον ανταγωνισμό αποτελεί κοινοτικό στόχο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (134). Στην προκειμένη περίπτωση, η σύσταση μιας κρατικής επιχείρησης που θα ανταγωνίζεται επί ίσοις όροις με τους νεοεισερχόμενους στην αγορά ήταν ένα απαραίτητο βήμα στο πλαίσιο της ελευθέρωσης της αγοράς. Οι νορβηγικές αρχές υπενθυμίζουν ότι οι εθνικές αρχές είναι ελεύθερες να αποφασίζουν με ποιο τρόπο πρέπει να πραγματοποιείται η απελευθέρωση της αγοράς. Επισημαίνουν ακόμη ότι η ανάθεση των συμβάσεων έργων λειτουργίας και συντήρησης με ανοικτό διαγωνισμό είναι καλύτερη για τον ανταγωνισμό από τις άλλες εναλλακτικές δυνατότητες, να συνεχίσει η παροχή αυτών των υπηρεσιών από το κράτος ή από το μερικό μόνο άνοιγμα της αγοράς στον ανταγωνισμό.

Τέλος, όταν εξετάζεται η επίπτωση στον ανταγωνισμό, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η συνολική οικονομική επίπτωση της αναδιάρθρωσης των δραστηριοτήτων συντήρησης και λειτουργίας του οδικού δικτύου. Η Mesta AS συστάθηκε με ένα διαρθρωτικό μειονέκτημα σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της. Συνεπώς, από οικονομική άποψη, η Mesta AS δεν βρισκόταν σε συγκρίσιμη θέση με αυτή των ανταγωνιστών της, διότι η Mesta AS επιβαρυνόταν με το χρέος του πρώην Τμήματος Παραγωγής που υπαγόταν στο κράτος. Κατά συνέπεια, με βάση την ανάλυση των επιπτώσεων στον ανταγωνισμό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της ουδετερότητας που αναφέρεται στο άρθρο 125 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να γίνει αποδεκτή η αποζημίωση της Mesta AS για τα διαρθρωτικά μειονεκτήματα για το σκοπό της σύστασης μιας εμπορικής επιχείρησης. Οι αρχές επισημαίνουν ακόμα ότι η ενίσχυση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης περιοριζόταν στο απαραίτητο για να ανοίξει η αγορά στον ανταγωνισμό. Τέλος, η διαδικασία δεν επηρέασε αρνητικά τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον.

4.2.   ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ

Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν ότι οι τιμές με τις οποίες μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS τόσο οι συμβάσεις κατασκευής όσο και οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης είναι οι ίδιες με αυτές που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό της δημιουργίας εσόδων στο πλαίσιο της ανάλυσης των προεξοφλημένων ταμειακών ροών. Ως εκ τούτου, οι συμβάσεις ως στοιχεία ενεργητικού αποτελούσαν μέρος της αποτίμησης της συνολικής αξίας της επιχείρησης η οποία με τη σειρά της αποτελούσε μέρος της εισφοράς σε είδος. Συνεπώς, δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 ΕΟΧ στις συμβάσεις ως εισφορά σε είδος. Δεν είναι συνεπώς απαραίτητο να αξιολογηθεί αν οι συμβάσεις μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS στην αγοραία τιμή.

Σε κάθε περίπτωση, όσον αφορά τις συμβάσεις κατασκευής, οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν ότι, επειδή ακολούθησαν εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές, οι τιμές με τις οποίες έγινε η μεταβίβαση των συμβάσεων κατασκευών αντιστοιχούν στο επίπεδο των τιμών που προκύπτουν από δημόσιους διαγωνισμούς.

Όσον αφορά τις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης, την 1η Ιανουαρίου 2003 δεν υπήρχε καμία αγοραία τιμή ούτε κάποια αξιόπιστη πηγή που να υποδεικνύει μια αγοραία τιμή, διότι όλες οι υπηρεσίες λειτουργίας και συντήρησης παρέχονταν από το Τμήμα Παραγωγής (135). Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, η αγορά των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης δεν ελευθερώθηκε για τον ανταγωνισμό την 1η Ιανουαρίου 2003, αλλά την 1η Σεπτεμβρίου 2003 (και μόνο εν μέρει) (136). Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2003, ο Δημόσιος φορέας οδοποιίας ήταν υπεύθυνος για το 100 % των έργων λειτουργίας και συντήρησης του δημόσιου οδικού δικτύου. Εφόσον δεν υπήρχε λοιπόν αγορά για τις σχετικές υπηρεσίες την 1η Ιανουαρίου 2003, δεν υπήρχε άλλη εναλλακτική δυνατότητα πέρα από τη μεταβίβαση των μεταβατικών συμβάσεων στις τιμές βάσει κόστους που είχαν καθοριστεί προηγουμένως στο Τμήμα Παραγωγής. Καμία από τις παρατηρήσεις των τρίτων μερών δεν αποδυναμώνει αυτή την άποψη.

Σε σχέση με αυτά, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν επίσης πως το γεγονός ότι δεν υπήρχε (ώριμη) αγορά οφειλόταν στο ότι οι ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν ήταν προετοιμασμένες να παράσχουν τις σχετικές υπηρεσίες για τη διατήρηση της οδικής ασφάλειας την 1η Ιανουαρίου 2003 (137). Θεωρήθηκε, λοιπόν, ότι ήταν προς το συμφέρον όλων η σταδιακή ελευθέρωση της αγοράς των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης. Μια σταδιακή ελευθέρωση θα εξασφάλιζε ορθολογική κατανομή των συμβάσεων, διότι αυτό θα απάλλασσε τις επιχειρήσεις από την υποχρέωση να ετοιμάζουν προσφορές για το σύνολο των συμβάσεων για την ίδια προθεσμία. Μια σταδιακή ελευθέρωση θα ανταποκρινόταν επίσης στην ανάγκη των επιχειρήσεων να βελτιώνουν σταδιακά τις ικανότητες παροχής υπηρεσιών κατά τη μεταβατική περίοδο και, ως εκ τούτου, θα συνέβαλε στην ωρίμανση της αγοράς (138). Τέλος, μια σταδιακή ελευθέρωση θα ήταν από διοικητική άποψη ευκολότερη και θα παρείχε στο δημόσιο φορέα οδοποιίας τη δυνατότητα να αναπτύξει δεξιότητες αγοραστή των σχετικών υπηρεσιών (139). Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι το νομοπαρασκευαστικό έργο επιβεβαιώνει αυτή την προσέγγιση, επισημαίνοντας ότι τα στοιχεία αυτά ήταν ο λόγος για τον οποίο η αγορά δεν ήταν ακόμη ώριμη για τον ανταγωνισμό την 1η Ιανουαρίου 2003 (140).

Σε περίπτωση που η Αρχή κρίνει ότι οι φορείς της αγοράς ήταν σε θέση να παράσχουν τις συναφείς υπηρεσίες, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι δεν υπήρχαν αξιόπιστες πηγές που να παραπέμπουν σε τιμές χαμηλότερες από αυτές που καθορίστηκαν στις μεταβατικές συμβάσεις. Οι πέντε πρότυπες συμβάσεις δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως τιμές αναφοράς, διότι αποτελούσαν μέρος της διαδικασίας «οργάνωσης σε επαγγελματικά πρότυπα» του Δημόσιου φορέα οδοποιίας. Η διαδικασία αυτή περιελάμβανε την προετοιμασία μιας πρότυπης σύμβασης λειτουργίας και συντήρησης που έπρεπε να δοκιμαστεί στην πράξη μέσω εσωτερικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης (141) και των πέντε πρότυπων συμβάσεων (142), γεγονός που έδινε στο δημόσιο φορέα οδοποιίας τη δυνατότητα να αποκτήσει εμπειρία «αναθέτουσας αρχής». Στόχος των πρότυπων συμβάσεων δεν ήταν, κατά συνέπεια, να δοκιμαστεί η αγορά για μια τιμή αγοράς.

Επιπλέον, οι προσφορές που υποβλήθηκαν για τις πρότυπες συμβάσεις παρουσίαζαν μεγάλες διαφορές (ενδεικτικά αναφέρουμε ότι για τη σύμβαση της Våler/Åsnes η υψηλότερη προσφορά ήταν 63 εκατ. ΝΟΚ, ενώ η χαμηλότερη ήταν 30,4 εκατ. ΝΟΚ). Η απόκλιση αυτή καταδεικνύει ότι η αγορά ήταν ανώριμη και οι τιμές δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν αξιόπιστη ένδειξη του επιπέδου των τιμών (143). Επιπλέον, επειδή οι πρότυπες συμβάσεις αντιπροσωπεύουν ποσοστό κατώτερο του 2 % του συνολικού οδικού δικτύου (1 000 χιλιόμετρα σε σύνολο 54 000), καλύπτουν μια μικρή γεωγραφική περιοχή. Συν τοις άλλοις, οι υποχρεώσεις βάσει των πρότυπων συμβάσεων κάλυπταν και πρόσθετα έργα (144). Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η σύμβαση Bærum που ανατέθηκε στην Selmer ASA με αρχική τιμή σύμβασης 74 940 323 ΝΟΚ. Όμως, χρειάστηκε να προστεθεί ποσό 18 726 793 ΝΟΚ για πρόσθετα έργα, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η τιμή της σύμβασης κατά 25 %. Από τον όγκο των συμπληρωματικών έργων κατά το πειραματικό στάδιο προκύπτει ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας δεν είχε υπολογίσει σωστά το φόρτο εργασίας που συνεπάγονταν οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης. Παρόλα αυτά, τα εν λόγω πρόσθετα έργα εντάχθηκαν στις μεταβατικές συμβάσεις που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS. Ως προς αυτό, οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν το γεγονός ότι η έκθεση αριθ. 118 αποτρέπει τη σύγκριση των εμπειριών που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο της σύμβασης Bærum με αυτές των άλλων συμβάσεων (145). Κατά την άποψη των νορβηγικών αρχών, οι τιμές των πρότυπων συμβάσεων δεν ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθούν ως αξιόπιστοι δείκτες των τιμών της αγοράς.

Πλην των ανωτέρω, οι νορβηγικές αρχές αντικρούουν το επιχείρημα στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας (όπως επανέλαβε και η Veidekke ASA) ότι το επίπεδο τιμών της πρώτης ομάδας των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης για τις οποίες πραγματοποιήθηκε δημόσιος διαγωνισμός το 2003 θα ήταν αντιπροσωπευτικό για τον καθορισμό επιπέδου τιμών για τις υπόλοιπες μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης. Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι αυτό το επίπεδο τιμών δεν είναι αξιόπιστο, διότι η αγορά των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης δεν είναι ώριμη ούτε και σήμερα, από την άποψη ότι είναι αδύνατο να προβλεφθούν τα αποτελέσματα μιας δημόσιας διαδικασίας διαγωνισμού. Αυτό καταδεικνύεται από την μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις υψηλότερες και τις χαμηλότερες προσφορές στις συμβάσεις. Η μικρότερη διαφορά ήταν 2 %, ενώ η υψηλότερη διαφορά ήταν 113 %. Αυτό δεν συνιστά επαρκή βάση για τον προσδιορισμό μιας τιμής της αγοράς. Οι νορβηγικές αρχές διερωτώνται αν μια τιμή αγοράς μπορεί να καθοριστεί με βάση τη χαμηλότερη προσφορά σε μια ανώριμη αγορά. Οι νορβηγικές αρχές πιστεύουν ότι το επίπεδο των τιμών των μεταβατικών συμβάσεων δεν ήταν ανώτερο «από αυτό που θα έπρεπε να θεωρηθεί ως βιώσιμη αγοραία τιμή κατά τη στιγμή της μεταβίβασης των μεταβατικών συμβάσεων ...». Σε κάθε περίπτωση, η αποτίμηση της αξίας πρέπει να βασίζεται στα πραγματικά στοιχεία που ήταν διαθέσιμα όταν συστάθηκε η εταιρεία.

Εντούτοις, εάν η Αρχή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, παρόλα αυτά, υπάρχει κρατική ενίσχυση στις τιμές των συμβάσεων που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η ενίσχυση αυτή είναι συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε σχέση με τα άρθρα 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ή 59 παράγραφος 2.

Όσον αφορά το άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ), οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι η Mesta AS συστάθηκε για να ανοίξει μια μονοπωλιακή αγορά στον πλήρη ανταγωνισμό και για να δημιουργήσει μια βιώσιμη αγορά για μεταβατικό διάστημα τεσσάρων ετών (146). Μια σταδιακή ελευθέρωση ήταν απαραίτητη για να διασφαλιστεί η ασφαλής λειτουργία και συντήρηση του εθνικού δημόσιου οδικού δικτύου. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, τα νομοπαρασκευαστικά έργα επιβεβαιώνουν ότι έπρεπε να βελτιωθούν οι ικανότητες του δημόσιου φορέα οδοποιίας (με περιορισμένη εμπειρία ως αγοραστή υπηρεσιών και ελεγκτή των σχετικών συμβατικών υποχρεώσεων) (147). Ακόμη, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις χρειάζονταν χρόνο προσαρμογής, έτσι ώστε να είναι σε θέση να εκτελέσουν τα σχετικά καθήκοντα. Μια σταδιακή αύξηση των δημοσίων συμβάσεων θεωρήθηκε ότι θα επέτρεπε τις επιχειρήσεις να συγκεντρώσουν ικανότητες και να πραγματοποιήσουν επενδύσεις για τη διαχείριση των έργων λειτουργίας και συντήρησης οδών με ικανοποιητικό τρόπο. Όπως προαναφέρθηκε, η σταδιακή απελευθέρωση της αγοράς διασφαλίζει ορθολογική κατανομή των συμβάσεων σε αντίθεση με την ταυτόχρονη δημοπράτηση όλων των συμβάσεων (148). Η διατήρηση της οδικής ασφάλειας θα επιτυγχανόταν μέσω της προκήρυξης των ευκολότερων συμβάσεων πρώτα και των συνθετότερων συμβάσεων (συμπεριλαμβανομένου του οδικού δικτύου περιοχών με άσχημο κλίμα και μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες) στο τέλος. Εν κατακλείδι, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι ήταν λογικό να χορηγηθεί χρηματοδότηση στη Mesta AS για το κόστος των μεταβατικών συμβάσεων. Θα ήταν παράλογο να επιβληθεί στη Mesta AS να παρέχει υπηρεσίες στο πλαίσιο μεταβατικών συμβάσεων χωρίς να καλύπτει το κόστος, διότι η Mesta AS έχει υψηλότερο κόστος από τους ανταγωνιστές της (149).

Κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε μέσω μεταβατικών συμβάσεων ήταν αναλογική, διότι η διάρκεια περιοριζόταν το πολύ σε τέσσερα έτη και η τιμή ήταν μια καθορισμένη τιμή η οποία παρέχει κίνητρο για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Επιπλέον, επειδή η κερδοφορία κατά τα τρία πρώτα έτη λειτουργίας ξεπέρασε κατά πολύ τις προβλέψεις, οι νορβηγικές αρχές κατέστησαν σαφές το 2007 ότι δεν θα χορηγούσαν άλλη χρηματοδότηση στη Mesta AS για τα μέτρα αναδιάρθρωσης. Αυτό δείχνει ότι η επίδοση της Mesta AS ήταν υπό παρακολούθηση για να μην υπάρξει υπεραποζημίωση.

Βάσει των ανωτέρω, οι αρχές υποστηρίζουν ότι οι μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης ήταν απαραίτητες «για να επιτευχθεί μια ασφαλής ελευθέρωση της αγοράς και ένας δίκαιος ανταγωνισμός». Γίνεται αναφορά στην απόφαση της Επιτροπής στην υπόθεση Destia στην οποία η Επιτροπή έκρινε ότι η ελευθέρωση της φινλανδικής αγοράς των οδικών υπηρεσιών στον ανταγωνισμό ήταν θετική εξέλιξη και σημαντικός κοινοτικός στόχος πολιτικής (150). Εάν ληφθεί υπόψη ότι ο στόχος της αναδιοργάνωσης της Mesta AS είναι ο ίδιος, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι το αιτιολογικό στην υπόθεση Destia ισχύει και για την παρούσα υπόθεση. Οι μεταβατικές συμβάσεις δεν είχαν ως αποτέλεσμα να ενισχυθεί η θέση της Mesta AS με παράνομο τρόπο. Η προσέγγιση που τηρήθηκε ήταν απαραίτητη και όχι δυσανάλογη για να επιτευχθεί η ελευθέρωση της αγοράς.

Όσον αφορά το άρθρο 59 παράγραφος 2, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης επέβαλαν στη Mesta AS την υποχρέωση να παρέχει μια δημόσια υπηρεσία που προσδιοριζόταν στις συμβάσεις (διευκρινίζοντας τη φύση, τη γεωγραφική κάλυψη, τη συχνότητα και τη διάρκεια των προς παροχή υπηρεσιών). Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις όσον αφορά την αποζημίωση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, τις υπηρεσίες υπό την ιδιοκτησία του κράτους και την ενίσχυση σε δημόσιες υπηρεσίες («κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας»), το ποσό της αντιστάθμισης δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέτρο του απαραίτητου για την κάλυψη του κόστους, λαμβανομένου υπόψη ενός λογικού περιθωρίου κέρδους (151). Η παράγραφος 8 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις όσον αφορά την αποζημίωση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας προβλέπει ότι οι εθνικές αρχές έχουν ευρεία διακριτική ευχέρεια αναφορικά με τη φύση των υπηρεσιών που χαρακτηρίζονται ως υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος.

Σε αυτή τη βάση, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης περιλάμβαναν καθήκοντα τα οποία δεν θα μπορούσαν την περίοδο εκείνη να ικανοποιηθούν επαρκώς από τους φορείς της αγοράς με τρόπο που να διασφαλίζεται επαρκώς η οδική ασφάλεια και, ως εκ τούτου, επιβλήθηκαν στη Mesta AS. Οι νομοπαρασκευαστικές εργασίες προβλέπουν ότι η οδική ασφάλεια έπρεπε να διασφαλίζεται τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την ελευθέρωση της αγοράς. Η Mesta AS ήταν το βέλτιστο μέσο για να εξασφαλιστεί η ευθύνη των εθνικών αρχών να διατηρήσουν την οδική ασφάλεια. Η Mesta AS δεν μπορούσε να απορρίψει την επιβολή αυτού του καθήκοντος από τις εθνικές αρχές, αλλά είχε νομική υποχρέωση να παρέχει τις προβλεφθείσες στις μεταβατικές συμβάσεις υπηρεσίες.

4.3.   ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΟ ΦΟΡΟ ΧΑΡΤΟΣΗΜΟΥ

Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι, εφόσον η αποτίμηση της εισφοράς σε είδος (στον ισολογισμό έναρξης) βασιζόταν στην υπόθεση ότι η Mesta AS δεν θα κατέβαλε αυτό τον φόρο, η απαλλαγή από το φόρο χαρτοσήμου και τα τέλη εγγραφής δεν αποφέρουν οικονομικό πλεονέκτημα στη Mesta AS. Η απαλλαγή δεν είχε, κατά συνέπεια, καμία επίπτωση στη σταθερότητα ή την κεφαλαιακή διάρθρωση ούτε και στη συνολική αξία της Mesta AS. Εάν δεν χορηγούνταν απαλλαγή, η πληρωμή του δασμού θα αντισταθμίζονταν με αντίστοιχη εισφορά σε μετρητά που θα αποτελούσαν μέρος των ιδίων κεφαλαίων της Mesta AS. Αυτό θα είχε το ίδιο αποτέλεσμα με την απαλλαγή από το φόρο. Οι νορβηγικές αρχές ανέφεραν ακόμη ότι φαίνεται πως η απόφαση 318/05/COL βασιζόταν στην έλλειψη σύνδεσης ανάμεσα στην απαλλαγή και το ύψος των ιδίων κεφαλαίων της Entra (βλ. σελίδα 26 της απόφασης) (152). Οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι αυτό δεν ισχύει στην προκειμένη περίπτωση διότι, χωρίς καμία αμφιβολία, εάν δεν υπήρχε απαλλαγή, ο δασμός θα αντισταθμίζονταν από εισφορά σε είδος για αντίστοιχο ποσό. Οι νομοπαρασκευαστικές εργασίες δείχνουν ότι το μέγεθος των ιδίων κεφαλαίων καθορίστηκε όσον αφορά την βραχυπρόθεσμη κατάσταση ρευστότητας της Mesta AS. Πέρα από αυτό, οι νορβηγικές αρχές υποστηρίζουν ότι η απαλλαγή από το φόρο χαρτοσήμου δεν είναι επιλεκτική κάνοντας αναφορά στην αρχή της συνέχειας η οποία αποσκοπεί στο να διευκολύνει την εφαρμογή μέτρων επιθυμητών από κοινωνικοοικονομική άποψη.

II.   ΕΚΤΙΜΗΣΗ

1.   Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

1.1.   ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 61 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ

Το άρθρο 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ορίζει τα ακόλουθα: «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οιαδήποτε μορφή στα κράτη μέλη της ΕΚ, τα κράτη της ΕΖΕΣ ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό δια της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, είναι ασυμβίβαστες με τη λειτουργία της παρούσας συμφωνίας, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ των συμβαλλομένων μερών συναλλαγές, εκτός εάν η παρούσα συμφωνία ορίζει διαφορετικά».

Για να χαρακτηρισθεί κρατική ενίσχυση, κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, ένα μέτρο πρέπει να πληροί ταυτόχρονα και τα τέσσερα εξής κριτήρια: Το μέτρο πρέπει (i) να παρέχει στους αποδέκτες οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα ελάμβαναν κατά τη συνήθη άσκηση της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας· (ii) το πλεονέκτημα πρέπει να χορηγείται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους και πρέπει (iii) να είναι επιλεκτικό μέσω της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή της παραγωγής ορισμένων αγαθών και (iv) να νοθεύει τον ανταγωνισμό και να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Στη συνέχεια εξετάζεται αν στην παρούσα υπόθεση πληρούνται και τα τέσσερα αυτά κριτήρια.

1.2.   ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ

1.2.1.   
  Μέτρα αναδιάρθρωσης και αναδιοργάνωσης

Η Mesta AS έλαβε χρηματοδότηση από το κράτος για δαπάνες που συνδέονται με τρεις τύπους συστημάτων συνταξιοδότησης που προσφέρθηκαν σε εργαζομένους οι οποίοι μετατάχθηκαν από την προηγούμενη δημόσια υπηρεσία τους στη Mesta AS. Τα κεφάλαια καλύπτουν (i) το κόστος καταβολής συνταξιοδοτικών εισφορών που αντιστοιχούν σε εισφορές δημοσίου υπαλλήλου από την 1η Ιανουαρίου 2003 μέχρι το τέλος του 2007· (ii) τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για να διατηρήσουν οι υπάλληλοι το δικαίωμα (πρόωρης) συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία· και τις δαπάνες για ρυθμίσεις πρόωρης συνταξιοδότησης που προσφέρθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2003 μέχρι το τέλος 2005.

Προκαταρκτικά, η Αρχή θα σχολιάσει ορισμένα ειδικά επιχειρήματα που προέβαλαν οι νορβηγικές αρχές. Πρώτον, οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι, εφόσον ο δυνητικός αγοραστής του Τμήματος Παραγωγής θα ζητούσε μείωση της τιμής αγοράς ανάλογη με τα μειονεκτήματα που συνεπάγονταν τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η αντιστάθμιση εκ μέρους των αρχών αυτών των μειονεκτημάτων δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Η Αρχή παρατηρεί ότι η παρούσα συναλλαγή συνεπάγεται τη χορήγηση χρηματοδότησης (στο πλαίσιο μιας επένδυσης) και όχι πώλησης και η εκτίμηση του αν υφίσταται κρατική ενίσχυση εξαρτάται, συνεπώς, όχι από τη συμπεριφορά του δυνητικού αγοραστή, αλλά από το αν η εν λόγω χρηματοδότηση αποφέρει οικονομικό πλεονέκτημα στη Mesta AS.

Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν επίσης ότι, αντί να μειώσουν την αξία της εισφοράς σε είδος, επέλεξαν να αποζημιώσουν τη Mesta AS για τα έξοδα που συνδέονται με το μειονέκτημα των μέτρων αναδιάρθρωσης. Εφόσον η μείωση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού δεν θα συνιστούσε πλεονέκτημα, το ίδιο ισχύει και για την αντιστάθμιση του κόστους. Η Αρχή παρατηρεί ότι η ύπαρξη μιας τέτοιας επιλογής δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι η Mesta AS δεν έλαβε οικονομικό όφελος από τη χορηγηθείσα χρηματοδότηση.

Όσον αφορά την ουσία των πραγμάτων, οι νορβηγικές αρχές αμφισβητούν το γεγονός ότι κάποιο από τα προαναφερθέντα μέτρα αποφέρει οικονομικό πλεονέκτημα. Ισχυρίζονται ότι τα μέτρα ελήφθησαν για να αντισταθμιστεί ένα διαρθρωτικό μειονέκτημα που επιβλήθηκε στη Mesta AS και για την αντιστάθμιση των δαπανηρών όρων απασχόλησης που απορρέουν από το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου. Σε σχέση με αυτό, οι νορβηγικές αρχές επικαλούνται την απόφαση στην υπόθεση Combus
   (153).

Ως προς αυτό, οι νορβηγικές αρχές επισήμαναν ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι όροι βάσει των οποίων ο προηγούμενος εργοδότης, δηλ. το κράτος, απασχολούσε τους εν λόγω εργαζόμενους και οι υποχρεώσεις του κράτους που απορρέουν από παρόμοιες συμφωνίες. Το κόστος καταβολής πρόσθετων ποσών για την αποζημίωση (επί ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα) για συνταξιοδοτικά δικαιώματα που δόθηκε σε δημόσιους υπαλλήλους πρέπει να θεωρείται υποχρέωση του κράτους, διότι ήταν άμεσο επακόλουθο του καθεστώτος δημοσίου υπαλλήλου των εργαζομένων. Εφόσον η χρηματοδότηση από το κράτος με αυτά τα πρόσθετα ποσά περιορίζεται στην κάλυψη της διαφοράς ανάμεσα στο κόστος ενός συνηθισμένου συστήματος συνταξιοδότησης και το κόστος του συστήματος συνταξιοδότησης ενός δημόσιου υπαλλήλου (ή εναλλακτικού μέτρου), το κράτος καταβάλλει μόνο τα πρόσθετα έξοδα που απορρέουν από την προηγούμενη σχέση εργασίας. Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν, με αναφορά στην απόφαση Combus, ότι, αν το σχετικό κόστος θεωρηθεί ότι αποτελεί υποχρέωση του κράτους, η χορήγηση κρατικής χρηματοδότησης για την κάλυψη αυτών των εξόδων δε συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα.

Στην υπόθεση Combus το Δικαστήριο έκρινε ότι το εν λόγω μέτρο «σκοπεί να αντικαταστήσει το προνομιούχο και δαπανηρό καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων που εργάζονται στην Combus με καθεστώς επί συμβάσει υπαλλήλου, συγκρίσιμου με το καθεστώς εργαζομένων άλλων επιχειρήσεων μεταφοράς με λεωφορεία που βρίσκονται σε ανταγωνισμό με την Combus. Η Combus επρόκειτο να ελευθερωθεί από διαρθρωτικό μειονέκτημα σε σχέση με τους ιδιώτες ανταγωνιστές της.» (154)

Ακόμη και αν είναι αληθές ότι, όπως στην υπόθεση Combus, η παρούσα υπόθεση αφορά την αποζημίωση για να απαλλαγεί μια εταιρεία (Mesta AS) από ένα διαρθρωτικό μειονέκτημα που θα υφίστατο σε σχέση με τους ανταγωνιστές της του ιδιωτικού τομέα, ορισμένα από τα ουσιαστικά περιστατικά της παρούσας υπόθεσης διαφέρουν από εκείνα της υπόθεσης Combus. Η Αρχή πιστεύει ότι μια σημαντική διαφορά όσον αφορά την εκτίμηση του αν υπάρχει κρατική ενίσχυση είναι ότι στην υπόθεση Combus η αποζημίωση καταβλήθηκε άμεσα στους εργαζομένους, ενώ στην παρούσα υπόθεση το νορβηγικό κράτος πληρώνει απευθείας την Mesta AS. Επιπλέον, στην υπόθεση Combus η πληρωμή πραγματοποιούνταν στους απασχολουμένους σε αντιστάθμιση της παραίτησής τους από το προνομιακό καθεστώς κατά τη μετάταξή τους στη νέα εταιρεία. Όσον αφορά τη μετάταξη, η σχέση εργασίας μεταξύ των εργαζομένων και της εταιρείας δεν επηρεάστηκε από το προηγούμενο καθεστώς των απασχολουμένων. Όμως, στην προκειμένη περίπτωση, οι πρώην δημόσιοι υπάλληλοι που μετατάχθηκαν στη Mesta AS συνέχισαν να απολαμβάνουν ορισμένα δικαιώματα δημοσίου υπαλλήλου προσωρινά μέσω της σύμβασης απασχόλησής τους με την Mesta AS.

Κατά συνέπεια, η Αρχή κρίνει ότι η απόφαση του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Combus αφορά μια διαφορετική κατάσταση από αυτήν της παρούσας υπόθεσης (155).

Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η ύπαρξη ενίσχυσης πρέπει να αξιολογείται σε σχέση με το αποτέλεσμά της και όχι τις αιτίες ή τους στόχους της κρατικής παρέμβασης (156). Συνεπώς, η Αρχή θεωρεί ότι, για να καθορίσει αν τα προαναφερόμενα τρία μέτρα αποφέρουν οικονομικό πλεονέκτημα, η εξέταση πρέπει να έχει ως αφετηρία το αν η δημόσια χρηματοδότηση του κόστους παρόμοιων μέτρων ελαφρύνει τη Mesta AS από τις επιβαρύνσεις που κανονικά θα βάρυναν τον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης (157).

Όλα τα μέτρα θεσπίστηκαν για να καταστεί εφικτή η μεταφορά των δραστηριοτήτων του Τμήματος Παραγωγής στη Mesta AS. Όπως ήδη αναφέρθηκε, τα μέτρα έπρεπε να τεθούν σε εφαρμογή με στόχο να (i) ενθαρρυνθούν οι εργαζόμενοι να μεταταγούν στη νέα εταιρεία και (ii) να μειωθεί το εργατικό δυναμικό.

Στην παρούσα υπόθεση, για να είναι σε θέση να διατηρήσει (προσωρινά) τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα δημοσίου υπαλλήλου και τα δικαιώματα συνταξιοδότησης σε ειδική ηλικία, ζητήθηκε από την Mesta AS να γίνει μέλος του SPK. Ως αποτέλεσμα της συμμετοχή της στο SPK, η Mesta AS ανέλαβε τη νομική υποχρέωση να καταβάλει συνταξιοδοτικές εισφορές στο SPK για τους μεταταχθέντες υπαλλήλους. Η Mesta AS ήταν έτοιμη να αποδεχθεί αυτή την υποχρέωση, διότι θα αποζημιωνόταν από το κράτος για το σχετικό κόστος. Κατά συνέπεια, το κόστος των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που συνδέονται με την ιδιότητα του μέλους του SPK (προσωρινή διατήρηση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης) στην ουσία επιβλήθηκε στη Mesta AS (158). Επιπλέον, η Αρχή επισημαίνει ότι οι νομοπαρασκευαστικές εργασίες (δηλ. το νομοσχέδιο της κυβέρνησης στο Κοινοβούλιο) κατέστησε σαφές ότι η χρηματοδότηση για τα εξεταζόμενα συνταξιοδοτικά μέτρα θα χορηγούνταν βάσει της συμφωνίας ότι η Mesta AS θα μπορούσε να καταβάλει το σχετικό κόστος για τους απασχολούμενους (159). Το συνολικό πλαίσιο (η πρόταση νόμου και η συνακόλουθη ψήφισή του από το Κοινοβούλιο) που ενέκρινε το νορβηγικό κράτος βασιζόταν, κατά συνέπεια, στην προϋπόθεση ότι η Mesta AS καταβάλλει τις δαπάνες συνταξιοδότησης. Οι περιστάσεις αυτές θα μπορούσαν να παραπέμψουν στην ύπαρξη νομικής υποχρέωσης για τη Mesta AS να καλύψει τα σχετικά έξοδα συνταξιοδότησης και, κατά συνέπεια, να θεωρηθεί ότι αυτά φυσιολογικά περιλαμβάνονται στον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης.

Επιπλέον, όσον αφορά το δικαίωμα πρόωρης συνταξιοδότησης, η εταιρεία είχε τη διακριτική ευχέρεια να εφαρμόσει το μέτρο αυτό για να μειωθεί ο αριθμός των εργαζομένων. Όμως, το εναλλακτικό μέτρο μείωσης του αριθμού των εργαζομένων διασφάλιζε επίσης προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση απόλυσης. Τα έξοδα που συνδέονται με τα μέτρα που θεσπίστηκαν για τη μείωση του εργατικού δυναμικού ή την αναδιοργάνωση της εταιρείας έπρεπε να θεωρηθούν ως φυσιολογικό κόστος, ακόμη και αν τα μέτρα που επελέγησαν είναι δαπανηρότερα από αυτά που η εταιρεία είναι υποχρεωμένη να λάβει βάσει της ισχύουσας εργατικής νομοθεσίας ή της συλλογικής σύμβασης (160). Το γεγονός ότι η Mesta AS απλώς κάνει χρήση των δαπανηρότερων μέτρων διότι έχει εξασφαλίσει την κρατική χρηματοδότηση δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα του κόστους. Η κρατική χρηματοδότηση για την πρόωρη συνταξιοδότηση θα μπορούσε, συνεπώς, να θεωρηθεί ότι ελαφρύνει την Mesta AS από τις συνήθεις δαπάνες κατά την άσκηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Ακόμη, από μια γενική άποψη, οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που συνδέονται με το κόστος εργασίας αποτελούν μέρος του κόστους παραγωγής μιας εταιρείας και, κατά συνέπεια, θα έπρεπε να αποτελούν κανονικές δαπάνες της επιχείρησης, ανεξάρτητα από το αν οι υποχρεώσεις επιβάλλονται στην εταιρεία από το νόμο, από συλλογική σύμβαση ή αν τις αναλαμβάνει οικιοθελώς. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε ελάφρυνση αυτών των υποχρεώσεων θεωρείται κανονικά κρατική ενίσχυση (161).

Το κόστος εργασίας μιας εταιρείας δεν περιλαμβάνει μόνο τους μισθούς αλλά και αμοιβές με την ευρύτερη έννοια του όρου και καλύπτει δαπάνες για συντάξεις και άλλα έξοδα που αφορούν τους εργαζόμενους της εταιρείας, όπως τα επιδόματα ανεργίας (162). Στην προκειμένη περίπτωση, η χρηματοδότηση των μέτρων μέσω κρατικών επιχορηγήσεων δεν εμποδίζει να θεωρηθεί ότι η παροχή του μεταβατικού δικαιώματος στους εργαζομένους συνιστά κόστος εργασίας που βαρύνει κανονικά την επιχείρηση (163).

Ακόμη, η χρηματοδότηση από το κράτος των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων απέφερε πρόσθετα οφέλη για την εταιρεία. Αν και ίσως η Mesta AS δεν είχε άμεσο εμπορικό συμφέρον να προσλάβει όλους τους εργαζόμενους του Τμήματος Παραγωγής, είχε ζωτική σημασία για την επιχείρηση να διαθέτει επαρκές προσωπικό, συμπεριλαμβανομένου του βασικού προσωπικού, για να εξασφαλιστεί εξαρχής η αποτελεσματική λειτουργία της επιχείρησης. Η χρηματοδότηση από το κράτος διασφάλιζε την επίτευξη αυτού του στόχου. Επιπλέον, η Αρχή κρίνει ότι ήταν πιθανό η ύπαρξη κρατικής χρηματοδότησης των ειδικών συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων να ελαφρύνει τη Mesta AS από δαπάνες για άλλους τύπους επικουρικών συντάξεων. Αυτό συμβαίνει διότι τουλάχιστον ορισμένοι από τους πρώην εργαζόμενους θα μπορούσαν ενδεχομένως να διαπραγματευθούν και άλλες ευνοϊκότερες συμπληρωματικές συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις σε σχέση με ένα κανονικό συνταξιοδοτικό σύστημα του ιδιωτικού τομέα.

Δεδομένου ότι, κατά τη στιγμή κατά την οποία προέκυψε το κόστος, οι επωφελούμενοι των σχετικών συνταξιοδοτικών μέτρων εργαζόμενοι αποτελούσαν μέρος του εργατικού δυναμικού της Mesta AS, η Αρχή κρίνει ότι τα επίμαχα μέτρα είχαν ως συνέπεια να μετριαστούν τα συνήθη βάρη του προϋπολογισμού της Mesta AS. Για το λόγο αυτό, η Αρχή θεωρεί ότι η κρατική χρηματοδότηση των προαναφερθέντων μέτρων περιείχε στοιχεία οικονομικών πλεονεκτημάτων για την Mesta AS.

Όσον αφορά τη χρηματοδότηση που χορηγεί το κράτος στη Mesta AS για να καλύψει το κόστος «μετακόμισης» και «μετακίνησης από και προς την εργασία», η Αρχή παρατηρεί ότι η υποχρέωση για την κάλυψη αυτού του κόστους είναι αποτέλεσμα μιας σειράς κινήτρων που δόθηκαν σε προηγούμενα διευθυντικά στελέχη ή διοικητικό προσωπικό του δημόσιου φορέα οδοποιίας (όπως τα έξοδα μετακόμισης, μετακίνησης προς και από την εργασία, διπλών ενοικίων για κατοικίες, έξοδα ταξιδιού κλπ.) για να δεχθούν να εργαστούν στη Mesta AS.

Όπως προαναφέρθηκε, οι συνήθεις οικονομικές υποχρεώσεις μιας επιχείρησης περιλαμβάνουν, καταρχάς, κάθε στοιχείο του κόστους εργασίας μιας εταιρείας για την απασχόληση ή την προσέλκυση εργαζομένων. Αν και το συνηθέστερο κίνητρο για την προσέλκυση εργαζομένων είναι οι μισθοί, μια εταιρεία χρησιμοποιεί λίγο-πολύ και άλλα κίνητρα, όπως η αποζημίωση για μειονεκτήματα που συνδέονται με τη γεωγραφική θέση των οικιών των εργαζομένων (π.χ. η χρηματοδότηση της μετακόμισης ή της μετακίνησης προς και από την εργασία), για να αποκτήσει και να αμείβει τους απασχολούμενους που επιθυμεί. Η Αρχή κατέληξε, συνεπώς, στην άποψη ότι η αποζημίωση της Mesta AS από το κράτος για τα έξοδα που πραγματοποιεί για τα κονδύλια «μετακόμιση» και «μετακίνηση προς και από την εργασία» συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο η Mesta AS δεν θα ελάμβανε κατά τη συνήθη άσκηση των επιχειρηματικών της δραστηριοτήτων.

Όσον αφορά την κρατική χρηματοδότηση που έλαβε η Mesta AS για την κάλυψη του κόστους για τη μετακόμιση γραφείων και υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης από το δημόσιο φορέα οδοποιίας στα νέα γραφεία της Mesta AS καθώς και η αναδιοργάνωση παλαιών γραφείων και η διαλογή παλαιών αρχείων για τη δημιουργία νέων αρχείων (που ανέρχονται συνολικά σε 50,2 εκατ. ΝΟΚ), το κόστος αυτό δεν περιλαμβάνει μόνο δαπάνες καθαρισμού παλαιών γραφείων του δημόσιου φορέα οδοποιίας, αλλά και την προετοιμασία και αναβάθμιση των νέων γραφείων της Mesta AS καθώς και την εγκατάσταση ηλεκτρονικών και φυσικών αρχείων στη Mesta AS.

Η Αρχή θεωρεί ότι, αν και μπορεί να γίνει αποδεκτό ότι τα έξοδα καθαρισμού παλαιών γραφείων του δημόσιου φορέα οδοποιίας αφορούν έργα που εκτελούσε προηγουμένως ο φορέας αυτός, από τη φύση τους οι δαπάνες προετοιμασίας και αναβάθμισης γραφείων για να χρησιμοποιηθούν από την Mesta AS εξομοιούνται με τα έξοδα που πραγματοποιούνται για τη δημιουργία μιας νέας εταιρείας. Τα τελευταία έξοδα πρέπει, συνεπώς, να βαρύνουν τη νέα εταιρεία. Εντούτοις, δεδομένου ότι τα στοιχεία του κόστους αφορούσαν εργασίες όπως ο καθαρισμός παλαιών γραφείων του δημόσιου φορέα οδοποιίας τα οποία επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν από τη νέα εταιρεία, η διαλογή αρχείων του φορέα οδοποιίας για να εντοπιστούν τα αρχεία που θα ήταν χρήσιμα για τη νέα εταιρεία, είναι δύσκολο να γίνει διαχωρισμός αυτών των καθηκόντων. Βάσει αυτών των εκτιμήσεων, η Αρχή έχει την άποψη ότι τα έξοδα για τη μετακόμιση γραφείων (συμπεριλαμβανομένων των γραφείων υποστήριξης και συντήρησης) καθώς και για τη μεταφορά αρχείων είναι έξοδα τα οποία πρέπει να βαρύνουν εν μέρει το κράτος και εν μέρει την ίδια τη νέα επιχείρηση. Εφόσον η νέα επιχείρηση, η Mesta AS, συστάθηκε την 1η Ιανουαρίου 2003, τα έξοδα που έγιναν πριν από αυτή την ημερομηνία πρέπει να βαρύνουν το κράτος, ενώ τα έξοδα που πραγματοποιήθηκαν μετά την εν λόγω ημερομηνία πρέπει να καλυφθούν από τη Mesta AS. Σε αυτή τη βάση, τα διάφορα στοιχεία του κόστους θα καταλογιστούν (ή στο κράτος ή στη Mesta AS) ανάλογα με το χρόνο πραγματοποίησης αυτών των δαπανών.

Τέλος, όσον αφορά το στοιχείο του κόστους για την ανανέωση του μηχανολογικού εξοπλισμού, η Mesta AS αποζημιώθηκε για τον καθαρισμό προηγούμενων εργοταξίων του Τμήματος Παραγωγής. Η Mesta AS έχει παράσχει, κατά συνέπεια, υπηρεσία στο δημόσιο φορέα οδοποιίας (164). Τίθεται συνεπώς το ερώτημα αν η τιμή της υπηρεσίας που παρείχε η Mesta AS στο δημόσιο φορέα οδοποιίας αντιστοιχεί στην αγοραία τιμή αυτής της υπηρεσίας. Η Αρχή παρατηρεί ότι μέρος του έργου έχει εκτελεστεί από υπεργολάβους με τους όρους της αγοράς και ένα άλλο μέρος από την ίδια τη Mesta AS βάσει κόστους ωριαίας εργασίας (165). Η Αρχή κατέληξε στην άποψη ότι η πρόσληψη ορισμένων υπεργολάβων με εμπορικούς όρους είναι αποδεικτικό στοιχείο ότι εφαρμόστηκαν οι τιμές της αγοράς και ότι η κρατική αποζημίωση στη Mesta AS ως προς αυτό δεν απέφερε οικονομικό πλεονέκτημα. Επιπλέον, εφόσον οι εργασίες που εκτελούσε η ίδια η Mesta AS βασίζονταν στις τιμές κόστους, χωρίς κανένα κέρδος, η Αρχή έχει την άποψη ότι δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητηθεί το επιχείρημα των νορβηγικών αρχών ότι οι τιμές αυτές είναι κατώτερες από τις αγοραίες τιμές. Σε αυτή τη βάση, η αρχή θεωρεί ότι η Mesta AS δεν αποκόμισε οικονομικό πλεονέκτημα από τις τιμές που κατέβαλε ο δημόσιος φορέας οδοποιίας στη Mesta AS για την παροχή υπηρεσιών «εκκαθάρισης».

(i)   Άλλα μέτρα αναδιάρθρωσης και αναδιοργάνωσης – αποζημιώσεις για μισθούς

Όσον αφορά τις αποζημιώσεις για μισθούς, το κράτος χρηματοδότησε τις σχετικές δαπάνες μέσω εισφοράς κεφαλαίου στη Mesta AS υπό μορφή ιδίων κεφαλαίων.

Καταρχάς, η Εποπτεύουσα Αρχή επισημαίνει ότι ο τρόπος χρηματοδότησης των εξόδων μπορεί να μην έχει σημασία από την άποψη της εφαρμογής των διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων. Συνεπώς, το γεγονός ότι οι νορβηγικές αρχές επέλεξαν να χρηματοδοτήσουν τις δαπάνες αποζημιώσεων για μισθούς υπό μορφή ιδίων κεφαλαίων δεν επηρεάζει την εκτίμηση του αν η κρατική χρηματοδότηση των σχετικών δαπανών συνιστά κρατική ενίσχυση. Υπενθυμίζεται ότι ο λόγος για τον οποίο οι νορβηγικές αρχές επέλεξαν τη χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια (αντί των επιχορηγήσεων) ήταν απλά να ενθαρρυνθεί η εταιρεία να δαπανήσει τα κεφάλαια για εναλλακτικά μέσα μείωσης του αριθμού των εργαζομένων και όχι σε αποζημιώσεις για μισθολογική ρύθμιση.

Αναφορικά με το γεγονός ότι τα κεφάλαια που προορίζονταν για αποζημιώσεις για μισθούς δαπανήθηκαν σε εναλλακτικά μέτρα για τη μείωση του εργατικού δυναμικού, συγκεκριμένα για ρυθμίσεις εξόδου και συνταξιοδότησης καθώς και για άδειες απουσίας, η Αρχή θεωρεί ότι τα μέτρα αυτά απλώς αντιπροσωπεύουν παραδεκτές εναλλακτικές δυνατότητες αντί της αποζημίωσης για μισθούς. Πράγματι, εάν η χρηματοδότηση από το δημόσιο για χορήγηση αποζημιώσεων για μισθούς χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη εξόδων για εναλλακτικά μέτρα μείωσης του αριθμού των εργαζομένων, που αποσκοπούν στην επίτευξη του ίδιου στόχου όπως και οι αποζημιώσεις για μισθούς, αυτό δεν αλλάζει την εκτίμηση του αν η εταιρεία έλαβε οικονομικό πλεονέκτημα μέσω χρηματοδοτήσεων για αποζημιώσεις για μισθούς. Από αυτή την άποψη, υπενθυμίζεται ότι η χρηματοδότηση από το κράτος αποζημιώσεων για μισθούς μέσω ιδίων κεφαλαίων είχε απλά ως στόχο τη μείωση του συνολικού κόστους δίνοντας κίνητρα στην εταιρεία να χρησιμοποιήσει φθηνότερα εναλλακτικά μέσα μείωσης του αριθμού των εργαζομένων.

Όσον αφορά την εκτίμηση αν η χρηματοδότηση από το δημόσιο εξόδων για τη χορήγηση αποζημίωσης για μισθούς συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα, η Αρχή υπενθυμίζει ότι, όπως αναφέρεται ανωτέρω, τα έξοδα επιχειρήσεων που προκύπτουν από την εργατική νομοθεσία είναι δαπάνες που αποτελούν μέρος του προϋπολογισμού των επιχειρήσεων. Εφόσον οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που προκύπτουν από την αποζημίωση για μισθούς έχουν επιβληθεί νόμιμα στη Mesta AS με το νόμο για τη σύσταση της Mesta (166), οι δαπάνες αποτελούν «συνήθη έξοδα» της εταιρείας. Η Mesta AS έλαβε, κατά συνέπεια, οικονομικό πλεονέκτημα υπό μορφή κεφαλαίων για την κάλυψη του κόστους που συνδέεται με αποζημιώσεις για μισθούς.

(ii)   Πλεονασματική χρηματοδότηση

Οι νορβηγικές αρχές ζήτησαν από τη Mesta AS να επιστρέψει κάθε ποσό χρηματοδότησης που έλαβε πέρα από τα κεφάλαια που δαπάνησε ως έξοδα αναδιάρθρωσης. Ως εκ τούτου, τα ζητήματα που τέθηκαν στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας σε σχέση με τη δαπάνη της πρόσθετης χρηματοδότησης είναι πλέον άνευ αντικειμένου.

1.2.2.   
  Εισφορά περιουσιακών στοιχείων

Η Mesta AS χαρακτηρίζεται δημόσια επιχείρηση σύμφωνα με την οδηγία περί διαφάνειας (167). Για να καθοριστεί αν μια οικονομική συναλλαγή από τον ιδιοκτήτη μιας δημόσιας επιχείρησης συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα, η Αρχή εφαρμόζει το «κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς» η οποία επιβεβαιώθηκε επανειλημμένα από το Δικαστήριο (168). Σύμφωνα με αυτή την αρχή, εάν οι δημόσιες αρχές εισφέρουν κεφάλαια ή εισφορά σε είδος (π.χ. περιουσιακά στοιχεία) σε μια επιχείρησή τους με όρους οι οποίοι θα μπορούσαν να είναι αποδεκτοί από έναν ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, δεν υφίσταται οικονομικό πλεονέκτημα (169). Αντίθετα, εάν χορηγούνται χρηματικά ποσά ή άλλα στοιχεία ενεργητικού σε δημόσιες επιχειρήσεις με όρους οι οποίοι δεν είναι αποδεκτοί από έναν ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, τότε υφίσταται οικονομικό πλεονέκτημα (170). Θεωρείται ότι αυτό ισχύει όταν η δομή και οι μελλοντικές προοπτικές της επιχείρησης είναι τέτοιες που δεν μπορεί να αναμένεται ένα κανονικό ποσοστό απόδοσης (με καταβολή μερισμάτων ή αύξηση κεφαλαίου) σε σχέση με μια συγκρίσιμη ιδιωτική επιχείρηση σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα (171). Παραδείγματος χάρη, εάν το ποσοστό κέρδους καθορίζεται βάσει της αξίας των στοιχείων ενεργητικού, τα οποία έχουν αποτιμηθεί σε χαμηλότερη από την αγοραία αξία, η απόδοση μπορεί να μην είναι ισοδύναμη με αυτό που ένας ιδιώτης επενδυτής θα μπορούσε να θεωρήσει αποδεκτό σε παρόμοιες περιστάσεις.

Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις η Αρχή εξέτασε την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού στο πλαίσιο της σύστασης της Mesta AS.

Καταρχάς, από τη νομολογία μπορεί να συναχθεί ότι το καθήκον της Αρχής να διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης εκτείνεται, κατά περίπτωση, σε μια υποχρέωση να εξετάσει αξιολογήσεις εμπειρογνωμόνων για να διαπιστώσει την αποδεικτική αξία τους (172). Είναι επίσης σαφές από τη νομολογία ότι σε περίπτωση αβεβαιότητας η Αρχή έχει δικαίωμα, αλλά όχι υποχρέωση, να προσλάβει εξωτερικούς συμβούλους για να διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης (173). Τέλος, το Δικαστήριο έκρινε ότι η αποκλειστική αρμοδιότητα για τη διασφάλιση της τήρησης του άρθρου 61 ανήκει στην Αρχή και όχι στους εμπειρογνώμονες (174).

Στην προκειμένη περίπτωση, η αξία των στοιχείων ενεργητικού που συνέβαλε στη σύσταση της Mesta AS αξιολογήθηκε από την Ernst & Young και την Deloitte & Touche. Βάσει των εκθέσεων των ελεγκτών, η Αρχή διαπίστωσε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας ότι υπήρχαν αβεβαιότητες ως προς την αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού και την εφαρμογή των μεθόδων αξιολόγησης. Μετά την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές υπέβαλαν εξηγήσεις του ελεγκτή, την Ernst & Young. Κατά την άποψη της Αρχής οι εξηγήσεις αυτές διασαφήνισαν τις ακόλουθες αβεβαιότητες που εντοπίστηκαν αρχικά στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας:

| | Πρώτον, η Ernst & Young διασαφήνισε ότι από τον Οκτώβριο του 2002 η αρχή που εφαρμόστηκε για τον καθορισμό της αξίας των στοιχείων ενεργητικού είναι η «πραγματική αξία» και, κατά συνέπεια, οι αρχικές αξιολογήσεις που βασίζονταν στη λογιστική αξία ή στην προσομοιωμένη λογιστική αξία ήταν πλέον άνευ αντικειμένου. |
| --- | --- |

Πρώτον, η Ernst & Young διασαφήνισε ότι από τον Οκτώβριο του 2002 η αρχή που εφαρμόστηκε για τον καθορισμό της αξίας των στοιχείων ενεργητικού είναι η «πραγματική αξία» και, κατά συνέπεια, οι αρχικές αξιολογήσεις που βασίζονταν στη λογιστική αξία ή στην προσομοιωμένη λογιστική αξία ήταν πλέον άνευ αντικειμένου.

| | Δεύτερον, ο εντοπισμός της πραγματικής αξίας των στοιχείων ενεργητικού βασιζόταν σε συνδυασμό των αποτελεσμάτων (i) της αξιολόγησης της συνολικής αξίας της επιχείρησης (δηλ. με τη μέθοδο των προεξοφλημένων ταμειακών ροών) και (ii) της αξιολόγησης του κάθε περιουσιακού στοιχείου (ή ομάδων στοιχείων ενεργητικού) χωριστά. |
| --- | --- |

Δεύτερον, ο εντοπισμός της πραγματικής αξίας των στοιχείων ενεργητικού βασιζόταν σε συνδυασμό των αποτελεσμάτων (i) της αξιολόγησης της συνολικής αξίας της επιχείρησης (δηλ. με τη μέθοδο των προεξοφλημένων ταμειακών ροών) και (ii) της αξιολόγησης του κάθε περιουσιακού στοιχείου (ή ομάδων στοιχείων ενεργητικού) χωριστά.

| | Τρίτον, βάσει του γεγονότος ότι η συνολική αξία της επιχείρησης (που είναι αποτέλεσμα των προεξοφλημένων ταμειακών ροών) ήταν κατώτερη από τη συνολική αξία των στοιχείων ενεργητικού (που είναι αποτέλεσμα της αξιολόγησης του κάθε περιουσιακού στοιχείου χωριστά) και ότι ο νορβηγικός νόμος περί εταιρειών ορίζει ότι τα ίδια κεφάλαια δεν μπορεί να υπερβαίνουν τη συνολική αξία της επιχείρησης, κρίθηκε απαραίτητη η απομείωση της αξίας ορισμένων στοιχείων ενεργητικού.
  Βάσει των ανωτέρω, η πραγματική αξία των στοιχείων ενεργητικού μειώθηκε κατά 79 εκατ. ΝΟΚ που αναλύονται σε (i) ακίνητη περιουσία (η αξία της οποίας μειώθηκε κατά 54 εκατ. ΝΟΚ από 335 εκατ. ΝΟΚ σε 281 εκατ. ΝΟΚ) και (ii) στο μηχανολογικό εξοπλισμό (η αξία του οποίου μειώθηκε κατά 25 εκατ. ΝΟΚ από 572 εκατ. ΝΟΚ σε 547 εκατ. ΝΟΚ) (175). Αυτό σημαίνει ότι η αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού δεν προσαρμόστηκε προς τα κάτω κατά 200 εκατ. ΝΟΚ (από 747 εκατ. ΝΟΚ σε 547 εκατ. ΝΟΚ), όπως ισχυρίστηκαν οι καταγγέλλοντες. Η αξία των 747 εκατ. ΝΟΚ δεν αποτελεί τη βάση της εκτίμησης προς τα κάτω, διότι ήταν μια αξία που βασιζόταν στην αρχή της «εικονικής συνέχειας» η οποία δεν εφαρμόζεται πλέον (176). Η Ernst & Young επιβεβαίωσε ότι οι αρχικοί υπολογισμοί που έγιναν για να εξηγηθεί η ενδεχόμενη σύνδεση ανάμεσα στην αξία με βάση την εικονική συνέχεια (ύψους 747 εκατ. ΝΟΚ) και στην πραγματική αξία (572 εκατ. ΝΟΚ) του μηχανολογικού εξοπλισμού είναι παραπλανητική και δεν ήταν μέρος της διαδικασίας αποτίμησης της πραγματικής αξίας των στοιχείων ενεργητικού. |
| --- | --- |

Τρίτον, βάσει του γεγονότος ότι η συνολική αξία της επιχείρησης (που είναι αποτέλεσμα των προεξοφλημένων ταμειακών ροών) ήταν κατώτερη από τη συνολική αξία των στοιχείων ενεργητικού (που είναι αποτέλεσμα της αξιολόγησης του κάθε περιουσιακού στοιχείου χωριστά) και ότι ο νορβηγικός νόμος περί εταιρειών ορίζει ότι τα ίδια κεφάλαια δεν μπορεί να υπερβαίνουν τη συνολική αξία της επιχείρησης, κρίθηκε απαραίτητη η απομείωση της αξίας ορισμένων στοιχείων ενεργητικού.

Βάσει των ανωτέρω, η πραγματική αξία των στοιχείων ενεργητικού μειώθηκε κατά 79 εκατ. ΝΟΚ που αναλύονται σε (i) ακίνητη περιουσία (η αξία της οποίας μειώθηκε κατά 54 εκατ. ΝΟΚ από 335 εκατ. ΝΟΚ σε 281 εκατ. ΝΟΚ) και (ii) στο μηχανολογικό εξοπλισμό (η αξία του οποίου μειώθηκε κατά 25 εκατ. ΝΟΚ από 572 εκατ. ΝΟΚ σε 547 εκατ. ΝΟΚ) (175). Αυτό σημαίνει ότι η αξία του μηχανολογικού εξοπλισμού δεν προσαρμόστηκε προς τα κάτω κατά 200 εκατ. ΝΟΚ (από 747 εκατ. ΝΟΚ σε 547 εκατ. ΝΟΚ), όπως ισχυρίστηκαν οι καταγγέλλοντες. Η αξία των 747 εκατ. ΝΟΚ δεν αποτελεί τη βάση της εκτίμησης προς τα κάτω, διότι ήταν μια αξία που βασιζόταν στην αρχή της «εικονικής συνέχειας» η οποία δεν εφαρμόζεται πλέον (176). Η Ernst & Young επιβεβαίωσε ότι οι αρχικοί υπολογισμοί που έγιναν για να εξηγηθεί η ενδεχόμενη σύνδεση ανάμεσα στην αξία με βάση την εικονική συνέχεια (ύψους 747 εκατ. ΝΟΚ) και στην πραγματική αξία (572 εκατ. ΝΟΚ) του μηχανολογικού εξοπλισμού είναι παραπλανητική και δεν ήταν μέρος της διαδικασίας αποτίμησης της πραγματικής αξίας των στοιχείων ενεργητικού.

| | Τέταρτον, σχετικά με την κατανομή της αξίας στις μεταβατικές συμβάσεις, διευκρινίστηκε ότι, ενώ οι μεταβατικές συμβάσεις αποτελούσαν μέρος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών (και ελήφθησαν συνεπώς υπόψη κατά την αξιολόγηση της συνολικής αξίας της επιχείρησης), η αξία του συνόλου των συμβάσεων ήταν υπερβολικά χαμηλή και οι συμβάσεις δεν περιελήφθησαν, κατά συνέπεια, στον ισολογισμό έναρξης (177).
  Όπως συνάγεται καθαρά από τη διαδικασία, η Αρχή εξέτασε διεξοδικά τα στοιχεία που περιείχαν οι εκθέσεις των ελεγκτών ερευνώντας και ζητώντας περαιτέρω στοιχεία σε αυτή τη βάση διασαφήνισε τις αρχικές αμφιβολίες και αβεβαιότητες. Έκτοτε, όπως συνάγεται από τα ανωτέρω, οι αμφιβολίες αυτές και οι αβεβαιότητες επιλύθηκαν και, λαμβανομένου υπόψη ότι οι αξιολογήσεις πραγματοποιήθηκαν βάσει γενικά αποδεκτών μεθόδων αποτίμησης της αξίας, η Αρχή δεν έχει λόγο να αμφιβάλει για την αποδεικτική αξία των εκθέσεων του ελεγκτή όσον αφορά την αποτίμηση της αξίας των πάγιων στοιχείων ενεργητικού τα οποία ορίζονται στον τελικό ισολογισμό έναρξης της Mesta AS. Δεν κρίθηκε, συνεπώς, απαραίτητο να ληφθεί και άλλη πραγματογνωμοσύνη. |
| --- | --- |

Τέταρτον, σχετικά με την κατανομή της αξίας στις μεταβατικές συμβάσεις, διευκρινίστηκε ότι, ενώ οι μεταβατικές συμβάσεις αποτελούσαν μέρος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών (και ελήφθησαν συνεπώς υπόψη κατά την αξιολόγηση της συνολικής αξίας της επιχείρησης), η αξία του συνόλου των συμβάσεων ήταν υπερβολικά χαμηλή και οι συμβάσεις δεν περιελήφθησαν, κατά συνέπεια, στον ισολογισμό έναρξης (177).

Όπως συνάγεται καθαρά από τη διαδικασία, η Αρχή εξέτασε διεξοδικά τα στοιχεία που περιείχαν οι εκθέσεις των ελεγκτών ερευνώντας και ζητώντας περαιτέρω στοιχεία σε αυτή τη βάση διασαφήνισε τις αρχικές αμφιβολίες και αβεβαιότητες. Έκτοτε, όπως συνάγεται από τα ανωτέρω, οι αμφιβολίες αυτές και οι αβεβαιότητες επιλύθηκαν και, λαμβανομένου υπόψη ότι οι αξιολογήσεις πραγματοποιήθηκαν βάσει γενικά αποδεκτών μεθόδων αποτίμησης της αξίας, η Αρχή δεν έχει λόγο να αμφιβάλει για την αποδεικτική αξία των εκθέσεων του ελεγκτή όσον αφορά την αποτίμηση της αξίας των πάγιων στοιχείων ενεργητικού τα οποία ορίζονται στον τελικό ισολογισμό έναρξης της Mesta AS. Δεν κρίθηκε, συνεπώς, απαραίτητο να ληφθεί και άλλη πραγματογνωμοσύνη.

Με βάση τα ανωτέρω, η Αρχή θεωρεί ότι δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητηθεί η αποτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού στον τελικό ισολογισμό έναρξης της Mesta AS.

1.2.3.   
  Μεταβίβαση των μεταβατικών συμβάσεων

Ένα παράδειγμα της εφαρμογής του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς είναι ότι, εάν το κράτος πωλήσει γήπεδα και κτίρια στην αγοραία αξία, εικάζεται ότι δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση, εφόσον το κράτος ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς (178). Όμως, το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς εφαρμόζεται και όταν το κράτος αγοράζει αγαθά και υπηρεσίες (179). Έτσι, δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση αν το κράτος, όταν συνάπτει συμβάσεις παροχής υπηρεσιών από ιδιωτικές επιχειρήσεις, συμπεριφέρεται ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς καταβάλλοντας την αγοραία αξία. Αντίθετα, εάν η τιμή είναι υψηλότερη από την αγοραία αξία, η σύμβαση μπορεί να αποφέρει οικονομικό πλεονέκτημα για τον φορέα παροχής υπηρεσιών, το οποίο αντιστοιχεί στη διαφορά ανάμεσα στην τιμή της αγοράς για την παροχή ομοειδών υπηρεσιών και στην τιμή με την οποία οι υπηρεσίες παρέχονται βάσει της σύμβασης (180). Ένας τρόπος για να διαμορφώσει το κράτος μια εικόνα για την αγοραία αξία είναι να προκηρύξει ανοιχτό δημόσιο διαγωνισμό. Ένας άλλος τρόπος είναι να χρησιμοποιήσει την αξιολόγηση ενός εμπειρογνώμονα. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλα τα περιστατικά της συναλλαγής για να προσδιοριστεί εάν εφαρμόστηκε η αγοραία αξία.

Στην παρούσα υπόθεση, ορισμένες συμβάσεις υπηρεσιών, τις οποίες συνήψε ο δημόσιος φορέας οδοποιίας με το Τμήμα Παραγωγής για την παροχή υπηρεσιών από το Τμήμα Παραγωγής στον φορέα, μεταβιβάστηκαν από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS, με αποτέλεσμα η Mesta AS να υποκαταστήσει το Τμήμα Παραγωγής ως φορέας παροχής υπηρεσιών. Κατά συνέπεια, η Αρχή πρέπει να εξετάσει αν οι τιμές των συμβάσεων μεταξύ του δημόσιου φορέα οδοποιίας και της Mesta AS αντανακλούν τις αγοραίες αξίες.

Για λόγους πληρότητας, πρέπει να επισημανθεί πως το γεγονός ότι η Αρχή έχει αξιολογήσει στοιχεία για να διευκρινίσει αν το κράτος ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς (μέσω της ανάθεσης των μεταβατικών συμβάσεων στην εταιρεία που τελεί υπό την πλήρη ιδιοκτησία του) δεν αποκλείει τη δυνατότητα της Αρχής να αξιολογήσει την ύπαρξη ενίσχυσης σε άλλες συναλλαγές μεταξύ του κράτους (181) και αυτής της εταιρείας. Αντίθετα, η αξιολόγηση αυτή επιβάλλεται ακόμη περισσότερο όταν το κράτος είναι πελάτης μιας εκ των εταιρειών του. Όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, όταν το κράτος λαμβάνει υπηρεσίες από μια επιχείρηση (σε αυτές περιλαμβάνονται και οι επιχειρήσεις ιδιοκτησίας 100 % του κράτους) πρέπει να ενεργεί ως «ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς» και να καταβάλλει την αγοραία αξία.

(i)   Συμβάσεις κατασκευών

Μετά την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, οι νορβηγικές αρχές διασαφήνισαν τις περιστάσεις σχετικά με τις τιμές μεταβίβασης των υφισταμένων συμβάσεων έργων στη Mesta AS.

Οι συμβάσεις μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS στις τιμές που είχαν αρχικά καθοριστεί για κάθε ατομική σύμβαση. Η Αρχή έλαβε υπόψη όλα τα στοιχεία που ελήφθησαν ιδίως από τις εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές του δημόσιου φορέα οδοποιίας σχετικά με την τιμολόγηση των εσωτερικών συμβάσεων. Από τις κατευθυντήριες γραμμές συνάγεται ότι η τιμή των συμβάσεων καθοριζόταν άμεσα βάσει των τιμών της αγοράς (συγκεκριμένα των τιμών που προκύπτουν από δημόσιους διαγωνισμούς) ή σε εγκαταστάσεις οι οποίες πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι τιμές τελικά αντανακλούν την αγοραία αξία (δηλ. προσαρμογή των εκτιμήσεων, ώστε να είναι σύμφωνες με την τιμή της αγοράς). Ελήφθη επίσης υπόψη το γεγονός ότι γενικός όρος για να συνάψει ο δημόσιος φορέας οδοποιίας συμφωνίες με το Τμήμα Παραγωγής ήταν ότι οι τιμές έπρεπε να αντανακλούν τις τιμές της αγοράς και για το σκοπό αυτό το Τμήμα Παραγωγής είχε αποκτήσει εμπειρία σε θέματα τιμών από δημόσιους διαγωνισμούς στον τομέα των κατασκευαστικών έργων, που αντιπροσώπευε μια αναπτυγμένη και σε ικανοποιητική λειτουργία αγορά. Οι νορβηγικές αρχές διευκρίνισαν ακόμη ότι δεν υπήρχαν ούτε μηχανισμός εκ των υστέρων προσαρμογής ούτε κανονιστικές απαιτήσεις που θα επηρέαζαν την τιμή στην οποία μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις.

Συνυπολογίζοντας όλα τα στοιχεία, η Αρχή έχει την άποψη ότι οι συμβάσεις κατασκευών μεταβιβάστηκαν στην αγοραία τιμή. Η Αρχή συμπεραίνει ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας είχε θέσει σε εφαρμογή, μέσω των εσωτερικών οδηγιών, σύστημα τιμολόγησης των συμβάσεων που, σε συνδυασμό με την ικανοποιητική γνώση της αγοράς, εξασφάλιζε τις τιμές της αγοράς. Εντούτοις, για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι τιμές που ορίζονταν στις συμβάσεις κατασκευής σε κάθε μία σύμβαση χωριστά να έχουν σχετική απόκλιση από τις αγοραίες τιμές, ζήτησε διεξοδική αξιολόγηση όλων των συμβάσεων. Έτσι, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να δόθηκε στη Mesta AS περιορισμένο οικονομικό πλεονέκτημα μέσω των τιμών (ορισμένων) συμβάσεων κατασκευών. Εντούτοις, όπως συνάγεται από τους λόγους που παρατίθενται στη συνέχεια, η δυνητική κρατική ενίσχυση σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(ii)   Συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης

α)   Προσωρινή υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας

Ως εισαγωγική παρατήρηση, η Αρχή υπενθυμίζει ότι οι νορβηγικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι τα μέτρα υπέρ της Mesta AS σε σχέση με τις συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης συνιστούν αντιστάθμιση του κόστους με το οποίο επιβαρύνθηκε η Mesta AS λόγω των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας που της επιβλήθηκαν. Αν και το επιχείρημα αυτό προβλήθηκε για να στηρίξει τον ισχυρισμό ότι τα μέτρα μπορεί να θεωρηθούν συμβιβάσιμα βάσει του άρθρου 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, για λόγους πληρότητας, η Αρχή εξέτασε αν η ύπαρξη υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας θα απέκλειε την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης εξ ολοκλήρου βάσει των κριτηρίων που θεσπίζονται στην απόφαση στην υπόθεση Altmark (182).

Στην υπόθεση Altmark το Δικαστήριο έκρινε ότι η αποζημίωση για υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσία δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, όταν πληρούνται ταυτόχρονα τέσσερα κριτήρια. Πρώτον, η δικαιούχος επιχείρηση πρέπει να είναι πράγματι επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, ενώ η υποχρέωση αυτή πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένη. Δεύτερον, οι βασικές παράμετροι βάσει των οποίων θα υπολογιστεί η αντιστάθμιση πρέπει να έχουν προσδιοριστεί προηγουμένως αντικειμενικά και με διαφάνεια. Τρίτον, η αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιούνται για την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός ευλόγου κέρδους. Τέλος, όταν η επιλογή επιχειρήσεως στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε συγκεκριμένη περίπτωση δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας συνάψεως δημόσιας συμβάσεως, παρέχουσας τη δυνατότητα επιλογής του υποψηφίου που είναι σε θέση να παράσχει τις σχετικές υπηρεσίες για το κοινωνικό σύνολο με το ελάχιστο δυνατό κόστος, το επίπεδο της απαραίτητης αντιστάθμισης πρέπει να καθορίζεται βάσει ανάλυσης των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση για τον κατάλληλο εξοπλισμό. Όταν πληρούνται σωρευτικά αυτά τα τέσσερα κριτήρια, η κρατική χρηματοδότηση δεν αποφέρει πλεονέκτημα στην επιχείρηση.

Στην παρούσα υπόθεση, η Αρχή διαπιστώνει ότι η Mesta AS δεν επελέγη με τη διαδικασία δημόσιου διαγωνισμού. Επιπλέον, οι νορβηγικές αρχές δεν υποστήριξαν ότι (ούτε έδωσαν στοιχεία στην Αρχή που θα επέτρεπαν να ελέγξει αν) οι δαπάνες που έκανε η Mesta AS αντιστοιχούν στο κόστος μιας συνήθους επιχείρησης με καλή διαχείριση και επαρκή εξοπλισμό. Η υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας στην περίπτωση της Mesta AS δεν παρασχέθηκε με βάση την απαιτούμενη σχέση κόστους – απόδοσης που θεσπίστηκε με το τέταρτο κριτήριο της απόφασης Altmark. Και μόνο για το λόγο αυτό δεν μπορεί να αποκλειστεί η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης βάσει αναφοράς στην απόφαση Altmark.

β)   Γενικές παρατηρήσεις

Η Αρχή παρατηρεί ότι όλες οι συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS την 1η Ιανουαρίου 2003 σε τιμές οι οποίες είχαν καθοριστεί βάσει εξόδων του Τμήματος Παραγωγής. Οι τιμές δεν προέκυψαν συνεπώς από δημόσιους διαγωνισμούς και δεν βασίζονταν σε πραγματογνωμοσύνες.

Οι νορβηγικές αρχές και η Mesta AS υποστήριξαν ότι με τη σύσταση της Mesta AS την 1η Ιανουαρίου 2003 και την ανάθεση στη Mesta AS όλων των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης του εθνικού οδικού δικτύου, οι αρχές δημιούργησαν εκ των πραγμάτων ένα μονοπώλιο. Κατά συνέπεια δεν υπήρχε καμία αγορά «συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης» και ως εκ τούτου καμία τιμή της αγοράς. Η ελευθέρωση της αγοράς πραγματοποιούνταν σταδιακά με τη δημοπράτηση του 25 % των συμβάσεων με δημόσιο διαγωνισμό σε ετήσια βάση. Εφόσον δεν υπήρχε αγοραία τιμή δεν υπήρχε άλλη εναλλακτική δυνατότητα από τη μεταβίβαση των συμβάσεων σε τιμές βάσει κόστους.

Ο ισχυρισμός αυτός βασίζεται στο επιχείρημα ότι η δραστηριότητα λειτουργίας και συντήρησης οδών δεν άνοιξε στον ανταγωνισμό την 1η Ιανουαρίου 2003. Εντούτοις, η Αρχή παρατηρεί ότι όχι μόνο ορισμένα έργα λειτουργίας και συντήρησης πραγματοποιούνταν από υπεργολάβους του δημόσιου φορέα οδοποιίας πριν από το 2003 (183), αλλά δημοτικές αρχές προκήρυσσαν διαγωνισμούς για την ανάθεση έργων λειτουργίας και συντήρησης οδών που υπάγονται στους δήμους πολύ πριν τον Ιανουάριο του 2003 (184). Με άλλους όρους, η δραστηριότητα της «εκμετάλλευσης» και «συντήρησης» οδών ήταν ήδη ανοικτή στον ανταγωνισμό πριν από τον Ιανουάριο του 2003 και αυτό δεν άλλαξε με τη σύσταση της Mesta AS. Αντίθετα, οι νορβηγικές αρχές επέβαλαν τη Mesta AS ως επιχείρηση στην αγορά των έργων λειτουργίας και συντήρησης και η επιχείρηση αυτή ανταγωνίζεται, από τη σύστασή της, με άλλες επιχειρήσεις χωρίς να εμποδίζεται να συμμετέχει σε δημόσιους οργανισμούς ή να αναλαμβάνει έργα λειτουργίας και συντήρησης οδών για άλλες αναθέτουσες αρχές εκτός από το δημόσιο φορέα οδοποιίας (185).

Κατά συνέπεια, την 1η Ιανουαρίου 2003, η αγορά υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης ήταν ανοικτή στον ανταγωνισμό και αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει επιχείρημα ότι δεν υπήρχε τιμή της αγοράς. Είναι αλήθεια ότι τα έργα λειτουργίας και συντήρησης για το ένα τμήμα αυτής της αγοράς, συγκεκριμένα για το «εθνικό οδικό δίκτυο» αναθέτονταν στο Τμήμα Παραγωγής, αλλά αυτό δεν αλλάζει το συμπέρασμα όσον αφορά την αγορά των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης γενικά.

Εντούτοις, όσον αφορά τα έργα λειτουργίας και συντήρησης στο ίδιο το εθνικό οδικό δίκτυο, οι νορβηγικές αρχές είχαν λάβει, πριν από την 1η Ιανουαρίου 2003, τιμές που προέκυψαν από τη δημοπράτηση πέντε πρότυπων/πειραματικών έργων την περίοδο 1998-2001. Οι τιμές αυτές αποτέλεσαν μέρος μια συγκριτικής ανάλυσης το 2000 (την οποία εξέδωσε ο ίδιος το δημόσιος φορέας οδοποιίας) σχετικά με την ικανότητα ανταγωνισμού από την οποία συνάγεται ότι το μερίδιο του κόστους στη συμβατική τιμή ήταν κατά 23 % υψηλότερο στην περίπτωση του τμήματος οδοποιίας σε σχέση με τις πρότυπες/ πειραματικές συμβάσεις που ανατέθηκαν σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. Επιπλέον, ανάλυση τιμών που πραγματοποιήθηκε στο Akershus (πριν από το 2000) έδειξε ότι το επίπεδο τιμών των συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης ήταν κατά 20-25 % περίπου υψηλότερο από τις συμβάσεις που ανατέθηκαν σε ιδιωτικές επιχειρήσεις.

Η Αρχή παρατηρεί ότι τα πρότυπα/πειραματικά επενδυτικά σχέδια ανατέθηκαν πράγματι σε τιμές που ήταν αποτέλεσμα δημόσιων διαγωνισμών και ότι οι συμβάσεις αυτές όχι μόνο κάλυπταν έργα στο εθνικό οδικό δίκτυο, αλλά αφορούσαν και τα ίδια τα τμήματα του οδικού δικτύου με αυτά στα οποία υλοποιούνταν τα έργα λειτουργίας και συντήρησης από το Τμήμα Παραγωγής (186). Κατά την άποψη της αρχής, ένα επίπεδο αγοραίων τιμών είχε διαμορφωθεί από τις τιμές δημοπράτησης των πρότυπων/πειραματικών συμβάσεων για συγκρίσιμες συμβάσεις πριν από την 1η Ιανουαρίου 2003.

Όσον αφορά το επιχείρημα των νορβηγικών αρχών ότι οι τιμές που προκύπτουν από τους διαγωνισμούς για πρότυπα/πειραματικά επενδυτικά σχέδια δεν ήταν αξιόπιστες λόγω της σημαντικής διαφοράς ανάμεσα στις υψηλότερες και χαμηλότερες προσφορές, η Αρχή επισημαίνει ότι σε ένα δημόσιο διαγωνισμό αυτό που αντιπροσωπεύει την τιμή της αγοράς είναι η επιτυχούσα προσφορά και όχι το εύρος των προσφερόμενων τιμών. Εάν δεν ίσχυε αυτό, δεν θα υπήρχε ποτέ καμία δυνατότητα καθορισμού μιας αγοραίας τιμής μέσω των δημοσίων συμβάσεων. Πράγματι, το επιχείρημα ότι οι πρότυπες/πειραματικές συμβάσεις (βάσει δημόσιων διαγωνισμών) δεν είναι ενδεικτικές της αγοραίας αξίας θα ισοδυναμούσε με ισχυρισμό ότι το αποτέλεσμα των δημόσιων διαγωνισμών δεν αντιπροσωπεύει τις τιμές της αγοράς. Επιπλέον, σε αντίθεση με όσα υποστήριξαν οι νορβηγικές αρχές, το γεγονός ότι οι διαγωνισμοί για τα πρότυπα πειραματικά έργα προκηρύχθηκαν για άλλο σκοπό και όχι για να ληφθούν πληροφορίες για την αγοραία τιμή (συγκεκριμένα για να αποκτήσει ο δημόσιος φορέας οδοποιίας εμπειρία αναθέτουσας αρχής), ή ότι οι διαγωνισμοί κάλυπταν μόνο μικρό μέρος του εθνικού οδικού δικτύου, δεν καθιστά τις τιμές που προέκυψαν από τους διαγωνισμούς μη αντιπροσωπευτικές των αγοραίων τιμών. Από αυτή την άποψη, η Αρχή υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή έχει πρόσφατα θεωρήσει τις τιμές που προκύπτουν από δημόσιους διαγωνισμούς στον τομέα των έργων λειτουργίας και συντήρησης οδών αντιπροσωπευτικές των τιμών της αγοράς (187).

Η Αρχή υποστηρίζει ακόμη ότι οι νορβηγικές αρχές ισχυρίστηκαν πως στη συνέχεια ο δημόσιος διαγωνισμός για πρότυπες/πειραματικές συμβάσεις αφορούσε συμπληρωματικά έργα. Αυτά τα πρόσθετα έργα περιελήφθησαν στην τιμή των μεταβατικών συμβάσεων και στη συνέχεια ώθησαν τις τιμές των μεταβατικών συμβάσεων προς τα επάνω. Η Αρχή επισημαίνει ότι, σε κάθε περίπτωση, τα έργα που ανατέθηκαν με δημόσιους διαγωνισμούς και, κατά συνέπεια ήταν ανοικτά στον ανταγωνισμό, ήταν μόνο συμπληρωματικά έργα και η τιμή γι’ αυτά τα έργα ήταν αυτή που αντιπροσωπεύει την αγοραία τιμή. Τα πρόσθετα έργα ανατίθενται σε οποιοδήποτε νικητή δημόσιου διαγωνισμού χωρίς την προκήρυξη νέου διαγωνισμού. Έτσι, ακόμη και αν το γεγονός ότι οι συμβάσεις που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS σε υψηλότερη τιμή οφείλονται στα συμπληρωματικά έργα, αυτό δεν διαφοροποιεί την εκτίμηση του αν η τιμή, που αφορά αποκλειστικά συμπληρωματικά έργα, αντιπροσωπεύει την αγοραία τιμή.

Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η Αρχή θεωρεί ότι το επίπεδο της αγοραίας τιμής προσδιορίστηκε με βάση τις τιμές των διαγωνισμών για τα πρότυπα/πειραματικά σχέδια για συγκρίσιμες συμβάσεις πριν από την 1η Ιανουαρίου 2003 και οι νορβηγικές αρχές γνώριζαν ότι το επίπεδο τιμών που διαμορφώθηκε από την αγορά ήταν χαμηλότερο από τις τιμές στις οποίες έγινε η μεταβίβαση των συμβάσεων. Επιπλέον, ακόμη και μετά την προκήρυξη των πρώτων δημόσιων διαγωνισμών, μέσω των οποίων οι αρχές πρέπει να αντιλήφθηκαν τη διαφορά των τιμών (188), οι αρχές δεν έλαβαν μέτρα για να επαναδιαπραγματευθούν τις μεταβατικές συμβάσεις.

Ανεξάρτητα αν οι μεταβατικές συμβάσεις απέφεραν οικονομικό πλεονέκτημα στη Mesta AS ή όχι, οι συμβάσεις συνιστούν υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας κατά την έννοια του άρθρου 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Η αμοιβή που καταβάλλεται για την παροχή των υπηρεσιών έχει, συνεπώς, αξιολογηθεί βάσει αυτής της διάταξης με στόχο να καθοριστεί η ύπαρξη υπεραντιστάθμισης.

1.2.4.   
  Φόρος χαρτοσήμου και τέλη εγγραφής

Ένα οικονομικό πλεονέκτημα μπορεί να παρέχεται μέσω της ελάφρυνσης της φορολογικής επιβάρυνσης μιας επιχείρησης με διάφορους τρόπους, όπως η μείωση της φορολογικής βάσης, η ολική ή μερική μείωση του ποσού του φόρου, η παράταση του χρόνου καταβολής της οφειλής, η ακύρωση ή ακόμη και η ειδική αναδιάταξη της φορολογικής οφειλής (189). Η ακίνητη περιουσία που μεταβιβάστηκε από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS καταχωρήθηκε ως «ονομαστική μεταβολή», το οποίο σημαίνει ότι η Mesta AS επωφελείται από την προστασία που παρέχει η εγγραφή στο κτηματολόγιο ενώ απαλλάσσεται από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής, τα οποία συνήθως καταβάλλονται κατά τη μεταβίβαση ακινήτων. Η Αρχή θεωρεί λοιπόν ότι η Mesta AS έλαβε οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα ελάμβανε υπό κανονικές συνθήκες επιχειρηματικής δραστηριότητας. Από αυτή την άποψη, η Αρχή παρατηρεί ότι το γεγονός πως, χωρίς την απαλλαγή, οι νορβηγικές αρχές θα χορηγούσαν υψηλότερη αρχική εισφορά σε μετρητά (κατά ποσό που αντιστοιχεί στο ύψους του φόρου) δεν μεταβάλλει την αξιολόγηση του αν η χορήγηση της απαλλαγής αποφέρει οικονομικό πλεονέκτημα στη Mesta AS. Η θέση αυτή είναι επίσης σύμφωνη με το συμπέρασμα της Αρχής στην υπόθεση Entra που εκδόθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2005 (190).

1.3.   ΥΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

(i)   Μέτρα αναδιάρθρωσης και αναδιοργάνωσης

Ο όρος της ύπαρξης κρατικών πόρων συντρέχει, διότι το συνολικό ποσό των κατ’ εκτίμηση δαπανών αναδιάρθρωσης των 1 468 εκατ. ΝΟΚ προγραμματίζεται να καλυφθεί από επιχορηγήσεις που χορήγησε το νορβηγικό κράτος από το 2003 έως το 2005 (εκ των οποίων η Mesta AS έλαβε ποσό 993,6 εκατ. ΝΟΚ). Ακόμη, η εισφορά κεφαλαίου από τις νορβηγικές αρχές ως ίδια κεφάλαια στη Mesta AS για την κάλυψη των εξόδων προσωρινών μισθών αντιπροσωπεύει επίσης κεφάλαια που χορηγήθηκαν από το κράτος.

(ii)   Η εισφορά κεφαλαίου και στοιχείων ενεργητικού (δηλ. μηχανολογικού εξοπλισμού, ακινήτων και συμβάσεων)

Από την οδηγία περί διαφάνειας (191) και τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σε δημόσιες επιχειρήσεις συνάγεται ότι η εισφορά κεφαλαίου σε δημόσιες επιχειρήσεις γίνεται με κρατικούς πόρους. Σύμφωνα με την πρακτική της Επιτροπής στον τομέα της έκδοσης αποφάσεων, η Αρχή θεωρεί επίσης ότι η επένδυση από το κράτος υπό μορφή εισφοράς σε είδος (όπως η παροχή μηχανολογικού εξοπλισμού, ακινήτων και συμβάσεων) συνεπάγεται μεταβίβαση πόρων του δημοσίου (192).

(iii)   Μεταβίβαση μεταβατικών συμβάσεων

Η μεταβίβαση από τις δημόσιες αρχές μιας σύμβασης παροχής υπηρεσιών από μια κρατική επιχείρηση με αντάλλαγμα τη λήψη εσόδων από το κράτος σε μια επιχείρηση η οποία αναλαμβάνει το ρόλο του φορέα παροχής μιας υπηρεσίας σημαίνει ότι το δημόσιο πληρώνει με κρατικούς πόρους για την παροχή υπηρεσιών.

(iv)   Φόρος χαρτοσήμου και τέλη εγγραφής

Η απώλεια φορολογικών εσόδων ισοδυναμεί με κατανάλωση κρατικών πόρων υπό μορφή δημοσιονομικών δαπανών. Αυτή η κρατική ενίσχυση μπορεί να χορηγείται τόσο μέσω φορολογικών διατάξεων νομοθετικού χαρακτήρα όσο και μέσα από πρακτικές των φορολογικών αρχών. Απαλλασσόμενη από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής η Mesta AS κράτησε τα ποσά που αντιστοιχούν στο σχετικό δασμό και τα τέλη τα οποία υπό διαφορετικές συνθήκες θα έπρεπε να καταβληθούν στις νορβηγικές αρχές. Εφόσον το κράτος έχει απώλεια εσόδων, η απαλλαγή συνιστά μεταβίβαση κρατικών πόρων. Αυτό είναι το συμπέρασμα της Αρχής στην απόφαση Entra η οποία εκδόθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2005 (193).

1.4.   ΕΥΝΟΪΚΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ή ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η χορήγηση από το κράτος κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση των εξόδων αναδιάρθρωσης και κάθε άλλη εισφορά από το κράτος στοιχείων ενεργητικού, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων, σε τιμή κατώτερη από την αγοραία τιμή ευνοεί μόνο μία εταιρεία, τη Mesta AS. Ως εκ τούτου, τα υπό εξέταση μέτρα έχουν επιλεκτικό χαρακτήρα.

Όσον αφορά το φόρο χαρτοσήμου και τα τέλη εγγραφής, η Αρχή θεωρεί ότι οι εγκύκλιοι που εξέδωσε το Υπουργείο Δικαιοσύνης επιβεβαιώνουν ότι, όταν συστάθηκε η Mesta AS (την 1η Ιανουαρίου 2003), μόνο συγκεντρώσεις επιχειρήσεων μπορούσαν να ωφεληθούν από τη διοικητική πρακτική της «αρχής της συνέχειας», η οποία προέβλεπε απαλλαγή από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής. Ως προς αυτό, η Αρχή υπενθυμίζει ότι, μέχρι τα τέλη Ιουνίου 2005, η πρώτη εγκύκλιος προέβλεπε ότι η εφαρμογή της αρχής της συνέχειας περιοριζόταν στις περιπτώσεις μεταβίβασης της ιδιοκτησίας στο πλαίσιο συγκεντρώσεων μεταξύ εταιρειών περιορισμένης ευθύνης. Η δεύτερη εγκύκλιος επέκτεινε αυτή την πρακτική και σε αποσυγχωνεύσεις και μετατροπές από την 1η Ιουλίου 2005· αυτό έμμεσα σημαίνει ότι πριν από εκείνη τη χρονική στιγμή δεν ίσχυε καμία απαλλαγή γι’ αυτές τις συναλλαγές. Εφόσον η σύσταση της Mesta AS έγινε την 1η Ιανουαρίου 2003 και η πράξη σύστασης της Mesta AS δεν μπορεί να θεωρηθεί συγχώνευση, οι απαλλαγές που θεσπίστηκαν με τις δύο προαναφερθείσες εγκυκλίους δεν εφαρμόζονται στην περίπτωση της Mesta AS.

Κατά συνέπεια, η απαλλαγή της Mesta AS από την καταβολή του φόρου χαρτοσήμου και των τελών εγγραφής είναι επιλεκτική και δεν δικαιολογείται ούτε από τη φύση ούτε από τη γενική οικονομία του συστήματος. Αυτό είναι επίσης σύμφωνο με το συμπέρασμα που διατυπώνεται στην απόφαση Entra της 14ης Δεκεμβρίου 2005 (194).

1.5.   ΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ

Ο διεθνής χαρακτήρας στο εσωτερικό του ΕΟΧ των συμβάσεων έργων οδοποιίας, λειτουργίας και συντήρησης οδών αποδεικνύεται τόσο από το γεγονός ότι οι νορβηγικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται και σε άλλες χώρες του ΕΟΧ (όπως η Veidekke ASA), ενώ πολυεθνικές εταιρείες με έδρα άλλες χώρες του ΕΟΧ εκτός από τη Νορβηγία δραστηριοποιούνται στη νορβηγική αγορά (όπως οι Lemminkäinen Norge AS, Skanska Norge AS, NCC Construction AS). Υπό αυτές τις περιστάσεις, η εισφορά κεφαλαίων σε μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε αυτή την αγορά, συγκεκριμένα στη Mesta AS, ενισχύει και ενδυναμώνει τη θέση της έναντι των άλλων επιχειρήσεων οι οποίες είναι εγκατεστημένες στη Νορβηγία ή σε άλλες χώρες του ΕΟΧ και συναγωνίζονται στον τομέα των συμβάσεων κατασκευής, λειτουργίας και συντήρησης οδών (195). Η χρηματοδότηση παρέχει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα στη Mesta AS να υποβάλλει προσφορές σε χαμηλότερες τιμές για να κερδίζει συμβάσεις κατασκευών στο πλαίσιο του ανταγωνισμού με τους ανταγωνιστές της.

Βάσει των ανωτέρω, η Αρχή θεωρεί ότι η χορήγηση χρηματοδοτικής ενίσχυσης στη Mesta AS (είτε υπό μορφή επιχορηγήσεων, υπερτιμολόγησης υπηρεσιών είτε υπό μορφή απαλλαγής από κάποιο φόρο) στρεβλώνει τον ανταγωνισμό και επηρεάζει το εμπόριο.

1.6.   ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Βάσει των ανωτέρω, η Αρχή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πληρούνται οι όροι για την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά την κρατική χρηματοδότηση για όλα τα μέτρα μείωσης του αριθμού των εργαζομένων (δηλ. τα μέτρα της πρόωρης συνταξιοδότησης, της προσωρινής διατήρησης συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και της ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης καθώς και της χορήγησης αποζημιώσεων για μισθούς ή τα εναλλακτικά μέτρα). Πληρούνται επίσης οι όροι για την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης όσον αφορά τη χρηματοδότηση από το κράτος εξόδων (i) μετακόμισης ή μετακίνησης προς και από την εργασία· (ii) μετακόμισης γραφείων και υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης και μεταφορά αρχείων που πραγματοποιήθηκε μετά την 1η Ιανουαρίου 2003· (iii) της απαλλαγής της Mesta AS από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής. Τέλος, η Αρχή διαπιστώνει ότι, ανεξάρτητα από το αν οι μεταβατικές συμβάσεις απέφεραν οικονομικό πλεονέκτημα στη Mesta AS ή όχι, οι συμβάσεις συνιστούν υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας κατά την έννοια του άρθρου 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

2.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

Σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους Ι του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, «η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ ενημερώνεται, αρκετά έγκαιρα, ώστε να είναι σε θέση να υποβάλει τις παρατηρήσεις της, για κάθε σχέδιο χορήγησης ή τροποποίησης ενίσχυσης [...]. Το οικείο κράτος δεν θέτει τα προτεινόμενα μέτρα σε ισχύ μέχρις ότου η διαδικασία καταλήξει σε τελική απόφαση». Οι νορβηγικές αρχές δεν κοινοποίησαν στην Αρχή εκ των προτέρων τα μέτρα που ελήφθησαν για τη μεταβίβαση των δραστηριοτήτων του Τμήματος Παραγωγής στη Mesta AS. Οι νορβηγικές αρχές δεν τήρησαν, κατά συνέπεια, την υποχρέωση κοινοποίησης σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 3 του μέρους Ι του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο στ) του Μέρους ΙΙ του Πρωτοκόλλου 3 της Συμφωνίας περί εποπτείας και Δικαστηρίου, η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε για τα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο της μεταβίβασης δραστηριοτήτων από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS συνιστά «παράνομη ενίσχυση».

3.   ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

3.1.   ΜΕΤΡΑ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Όσον αφορά τα μέτρα αναδιάρθρωσης και αναδιοργάνωσης που είναι απαραίτητα για τη σύσταση της Mesta AS ως λειτουργούσας επιχείρησης, και συγκεκριμένα η πρόωρη συνταξιοδότηση, η προσωρινή διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και η ειδική ηλικία συνταξιοδότησης καθώς και η χορήγηση αποζημιώσεων για μισθούς (ή εναλλακτικά μέτρα), ισχύει η εξαίρεση που ορίζεται στο άρθρο 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ σχετικά με το συμβιβάσιμο ενισχύσεων που διευκολύνουν την ανάπτυξη συγκεκριμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή τομέων.

Σύμφωνα με την πρακτική της σε θέματα λήψης αποφάσεων, η Επιτροπή συστηματικά θεωρεί ότι η ελάφρυνση από χρηματοοικονομικές επιβαρύνσεις οι οποίες οφείλονται σε διαρθρωτικά μειονεκτήματα και πλήττουν μια εταιρεία λόγω του προηγούμενου καθεστώτος της ως κρατικής επιχείρησης, συμπεριλαμβανομένων των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και των μέτρων για τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων, μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη, όταν πραγματοποιείται στο πλαίσιο της απελευθέρωσης ενός τομέα και του ανοίγματός του στον ανταγωνισμό (196). Τα συμπεράσματα της Επιτροπής ως προς αυτό απορρέουν από το γεγονός ότι η κρατική χρηματοδότηση για μέτρα αναδιάρθρωσης και αναδιοργάνωσης συνδέεται με την άρση εμποδίων εισόδου στην αγορά και με το γεγονός ότι η οικονομική επιβάρυνση λόγω εγγενών διαρθρωτικών μειονεκτημάτων θα μπορούσε να επηρεάσει την ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης με την εισαγωγή του ανταγωνισμού στην εν λόγω αγορά.

Η Αρχή παρατηρεί ότι στην παρούσα υπόθεση η μετατροπή της προηγούμενης κρατικής οντότητας του Τμήματος Παραγωγής σε μια αποτελεσματική εταιρεία συνεπαγόταν ότι η μετάταξη του προσωπικού της στη νέα εταιρεία αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο της ελευθέρωσης της αγοράς των έργων εθνικής οδοποιίας. Πράγματι, η απελευθέρωση της αγοράς δεν θα πραγματοποιούνταν χωρίς μια επιχείρηση που να διαθέτει επαρκές προσωπικό. Τα εξεταζόμενα μέτρα έχουν μεταβατικό χαρακτήρα και θεσπίστηκαν εν μέρει για να δεχτούν οι εργαζόμενοι τη μετάταξή τους στη Mesta AS και να αποποιηθούν το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου και εν μέρει για να διευκολυνθεί η μείωση του αριθμού των εργαζομένων που είναι απαραίτητοι για να διασφαλιστεί μία βιώσιμη εμπορική επιχείρηση.

Αν και η αγορά των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης οδών ήταν ανοικτή στον ανταγωνισμό (π.χ. όσον αφορά τα δημοτικά οδικά δίκτυα), το Τμήμα Παραγωγής δεν ήταν ανοικτό στον ανταγωνισμό της αγοράς, διότι απλά ήταν εσωτερική υπηρεσία του κράτους για το εθνικό οδικό δίκτυο. Έτσι, οι εργαζόμενοι στο δημόσιο φορέα οδοποιίας υπάγονταν σε ειδικό καθεστώς που δεν ήταν εκτεθειμένο στον ανταγωνισμό (197).

Η Αρχή θεωρεί ότι η κρατική χρηματοδότηση των υπό εξέταση μέτρων εξυπηρετεί το κοινό συμφέρον. Τα μεταβατικά μέτρα επέτρεψαν το άνοιγμα στον ανταγωνισμό του τμήματος της αγοράς κρατικών υπηρεσιών οδοποιίας. Απαλλασσόμενη από το πρόσθετο κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν αναλαμβάνοντας μια υπηρεσία που προηγουμένως ανήκε στο κράτος, η Mesta AS θα είναι σε θέση να λειτουργεί ελεύθερα για την παροχή υπηρεσιών κατασκευής, λειτουργίας και συντήρησης οδών και να προσαρμοστεί με βάση τις ανάγκες της αγοράς. Η εταιρεία απαλλάσσεται συνεπώς από ένα εμπόδιο εισόδου στην αγορά. Συνολικά, η μετατροπή ενός πρώην μονοπωλιακού φορέα παροχής υπηρεσιών στο εθνικό οδικό δίκτυο (δηλ. του Τμήματος Παραγωγής) σε μια ιδιωτική εταιρεία (Mesta AS) η οποία υπόκειται στο ίδιο νομικό πλαίσιο με αυτό των άλλων ιδιωτικών επιχειρήσεων στη Νορβηγία είναι μακροπρόθεσμα προς όφελος των τελικών χρηστών. Τα στοιχεία που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές αποδεικνύουν ότι ο ανταγωνισμός στην εξεταζόμενη αγορά έχει αυξηθεί και, κατά συνέπεια, είχε ως αποτέλεσμα να μειωθούν οι τιμές των έργων λειτουργίας και συντήρησης οδών και, από αυτή την άποψη, ήταν προς όφελος των φορολογουμένων και της οικονομίας στο σύνολό της.

Η Αρχή κατέληξε επίσης στην άποψη ότι η κρατική ενίσχυση είναι το κατάλληλο μέσο. Εφόσον δεν υπήρξε ποτέ η πρόθεση να γίνει το Τμήμα Παραγωγής εμπορική επιχείρηση που λειτουργεί στην ελεύθερη αγορά, ήταν σε θέση να επιβαρυνθεί με το υψηλότερο κόστος συνταξιοδότησης που συνδέεται με τα δικαιώματα δημοσίων υπαλλήλων, χωρίς να υποστεί σημαντική οικονομική επιβάρυνση. Εντούτοις, με το άνοιγμα της αγοράς στους φορείς παροχής υπηρεσιών στο εθνικό οδικό δίκτυο και, στο πλαίσιο αυτό, τη μετατροπή ενός πρώην κρατικού καθετοποιημένου τμήματος σε εμπορική επιχείρηση, το κόστος του εργατικού δυναμικού του έπρεπε να ευθυγραμμιστεί με αυτό των ανταγωνιστών του. Υπό αυτές τις συνθήκες, η κρατική ενίσχυση είναι ένα κατάλληλο μέσο για την ελάφρυνση της εμπορικής επιχείρησης από τα έξοδα που πραγματοποιούνται κατά την αναδιοργάνωση μιας πρώην δημόσιας υπηρεσίας. Όσον αφορά την παροχή κινήτρου και την αναγκαιότητα, η Αρχή θεωρεί ότι χωρίς τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης τα έξοδα της Mesta AS δεν θα ευθυγραμμίζονταν με αυτά των ανταγωνιστών της και η επιχείρηση θα είχε δυσκολίες να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις. Η κρατική χρηματοδότηση είναι συνεπώς απαραίτητη και τηρείται το κριτήριο της παροχής κινήτρου.

Σε σχέση με αυτό, η Αρχή παρατηρεί ότι, σε σύγκριση με τον αριθμό των εργαζομένων που μετατάχθηκαν αρχικά (4 750 απασχολούμενοι) το 2003, ο αριθμός των εργαζομένων μειώθηκε σταδιακά σε 3 296 το 2005 και 3 237 το 2006 και, τελικά, σε 3 032 το 2007 (198). Αυτό σημαίνει ότι τα μέτρα είχαν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Τέλος, η κρατική χρηματοδότηση των υπό εξέταση μέτρων είναι αναλογική, εφόσον περιορίζεται στα πρόσθετα έξοδα πέρα από αυτά με τα οποία θα επιβαρυνόταν η Mesta AS (κατά μέσο όρο) για εργαζόμενους με τους όρους απασχόλησης του ιδιωτικού τομέα.

Ωστόσο, όσον αφορά την κρατική χρηματοδότηση των υπόλοιπων εξόδων αναδιάρθρωσης και αναδιοργάνωσης, δηλ. των εξόδων που αφορούν τη μετακόμιση, τη μετακίνηση προς και από την εργασία, τη μετακόμιση γραφείων και υπηρεσιών υποστήριξης και τη μεταφορά αρχείων από την ημερομηνία σύστασης της Mesta AS, η Αρχή δεν μπόρεσε να εντοπίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα μέτρα αυτά συνδέονται με επιβαρύνσεις οι οποίες αναλήφθηκαν όταν η αγορά ήταν ακόμη κλειστή. Αντίθετα, τα μέτρα αφορούν δαπάνες που πραγματοποιούνται συνήθως κατά τη σύσταση νέων επιχειρήσεων και η ανάληψη αυτών των εξόδων δεν θα έπληττε την ανταγωνιστικότητα της Mesta AS στην αγορά έναντι οποιασδήποτε άλλης εταιρείας. Εφόσον δεν υπάρχει άλλη διάταξη βάσει της οποίας θα μπορούσε να κρίνει συμβιβάσιμα τα μέτρα που συνιστούν κρατική ενίσχυση, η Αρχή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα (δηλ. η κάλυψη των εξόδων μετακόμισης, μετακίνησης προς και από την εργασία, μετακόμισης γραφείων, υπηρεσιών υποστήριξης και μεταφοράς αρχείων) δεν είναι συμβιβάσιμα με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

3.2.   ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ

(i)   Συμβάσεις κατασκευής

Η Αρχή θεωρεί ότι, στο βαθμό που οι τιμές με τις οποίες μεταβιβάστηκαν οι συμβάσεις κατασκευής στη Mesta AS ήταν υψηλότερες από την αγοραία τιμή και, κατά συνέπεια, ενέχουν κρατική ενίσχυση, η ενίσχυση αυτή είναι συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται στο γεγονός ότι η εναλλακτική δυνατότητα της επίτευξης των τιμών της αγοράς με την προκήρυξη ανοιχτών διαγωνισμών όσον αφορά τα ημιτελή κατασκευαστικά έργα δεν είναι πρακτική λύση. Θα έπρεπε να διακοπούν οι τρέχουσες εργασίες και δυνητικά να αναληφθούν από νέους εργολήπτες, γεγονός που δεν θα είχε μόνο ως αποτέλεσμα να αυξηθεί σημαντικά το συνολικό κόστος, αλλά και ενδεχομένως να υπάρξουν σημαντικές καθυστερήσεις. Δεύτερον, ο δημόσιος φορέας οδοποιίας ανέθεσε σε ορισμένους υπεργολάβους να εκτελέσουν τμήματα των κατασκευαστικών έργων που ήταν σε εξέλιξη. Αν προκηρύσσονταν δημόσιοι διαγωνισμοί, θα έπρεπε να τερματιστούν οι εν λόγω υπεργολαβίες, γεγονός που θα συνεπαγόταν πρόσθετα έξοδα. Τρίτον, όλα τα έργα κατασκευής ήταν μάλλον περιορισμένης διάρκειας και θα έληγαν όλα στο σύντομο χρονικό διάστημα των δύο ετών.

Λαμβάνοντας υπόψη όλους τους ανωτέρω λόγους, η Αρχή θεωρεί ότι το περιορισμένο ποσό της δυνητικής κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στο πλαίσιο των τιμών μεταβίβασης των συμβάσεων κατασκευής στη Mesta AS είναι συμβιβάσιμο με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και με τις διατάξεις του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

(ii)   Συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης

Οι νορβηγικές αρχές υποστήριξαν ότι τα μέτρα προς όφελος της Mesta AS συνιστούν αντιστάθμιση για τα έξοδα με τα οποία θα επιβαρυνόταν η Mesta AS, επειδή της επιβλήθηκε υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Σύμφωνα με τις διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν την αντιστάθμιση της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας, τις επιχειρήσεις υπό την ιδιοκτησία του κράτους και τις ενισχύσεις σε δημόσιες υπηρεσίες («κατευθυντήριες γραμμές για την αντιστάθμιση παροχής δημόσιας υπηρεσίας), για να είναι δυνατό μια αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας να κριθεί συμβιβάσιμη με τη συμφωνία του ΕΟΧ, η υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας πρέπει (i) να είναι πραγματική και σαφώς προσδιορισμένη· (ii) να πραγματοποιείται με μέσο που να προσδιορίζει την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας· και (iii) το ποσό της αντιστάθμισης να μην υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη των εξόδων που συνεπάγεται η εκπλήρωση μιας υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας (δηλ. πρέπει να είναι αναλογική), λαμβανομένων υπόψη των σχετικών αποδείξεων και ενός λογικού κέρδους για την εκπλήρωση αυτών των υποχρεώσεων (199).

Όπως επίσης αναφέρεται στις κατευθυντήριες γραμμές για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας, η Αρχή υπενθυμίζει ότι τα κράτη της ΕΖΕΣ διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τη φύση των υπηρεσιών που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (200).

Η Αρχή θεωρεί ότι η Mesta AS υπόκειτο σε πραγματικές και σαφώς προσδιορισμένες υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας οι οποίες καθορίστηκαν με νομοθετική πράξη που προσδιορίζει τις σχετικές υποχρεώσεις.

Η Αρχή επισημαίνει ότι οι μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης επιβλήθηκαν στη Mesta AS για περιορισμένο χρονικό διάστημα, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ότι με το άνοιγμα του τομέα λειτουργίας και συντήρησης οδών (στο εθνικό οδικό δίκτυο) στον ανταγωνισμό, οι δραστηριότητες θα μπορούσαν να υλοποιούνται με τρόπο που επιτρέπει στο δημόσιο φορέα οδοποιίας να διατηρεί επαρκή έλεγχο της οδικής ασφάλειας και κυκλοφορίας. Τα καθήκοντα που επιβλήθηκαν στη Mesta AS είναι σαφώς προσδιορισμένα και περιγράφονται στην έκθεση τυποποίησης που εξέδωσε η δημόσια διοίκηση οδοποιίας μέσω συγκεκριμένων απαιτήσεων σχετικά με το επίπεδο των προδιαγραφών ή/και δράσεων όσον αφορά το καθήκον παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Η λειτουργία και συντήρηση του εθνικού οδικού δικτύου είναι θεμιτό καθήκον παροχής μιας δημόσιας υπηρεσίας από το κράτος και σύμφωνη με την πρακτική έκδοσης αποφάσεων της Επιτροπής σχετικά με τη συντήρηση οδών και σηράγγων ως υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας (201). Επιπλέον, στην παρούσα υπόθεση οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσία επιβλήθηκαν μόνο για μια μεταβατική περίοδο (μέχρι το 2006) για να εξασφαλιστεί ότι ο δημόσιος φορέας οδοποιίας διατηρεί το απαραίτητο επίπεδο ελέγχου της οδικής ασφάλειας και της κυκλοφορίας, επιβεβαιώνοντας τη σχέση ανάμεσα στο καθήκον παροχής δημόσιας υπηρεσίας και την ελεγκτική ευθύνη του δημόσιου φορέα οδοποιίας. Τέλος, σε όρους ανάθεσης, η υποχρέωση εκτέλεσης των έργων λειτουργίας και συντήρησης βάσει προδιαγραφών ανατέθηκε στη Mesta AS μέσω διάταξης σε κάθε σύμβαση μεταξύ της Mesta AS και του κράτους (με την ιδιότητα του δημόσιου φορέα οδοποιίας) (202).

Όσον αφορά το ύψος της αντιστάθμισης, κατά γενικό κανόνα των κατευθυντήριων γραμμών για την αποζημίωση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας, το ποσό της αντιστάθμισης δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη των δαπανών που πραγματοποιούνται με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένου υπόψη ενός ευλόγου περιθωρίου κέρδους για την εκπλήρωση αυτών των υποχρεώσεων.

Σε σχέση με αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας απαιτούν να λαμβάνονται υπόψη μόνο τα έξοδα που συνδέονται με την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας και ότι πρέπει να γίνεται διαχωρισμός εξόδων ανάμεσα σε υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος και σε κάθε άλλη δραστηριότητα. Επιπλέον, μπορεί να λαμβάνονται υπόψη και οι επενδυτικές δαπάνες όταν αυτό είναι απαραίτητο για την εκπλήρωση της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας.

Με βάση τα στοιχεία που έλαβε, η Αρχή θεωρεί ότι, εφόσον η Mesta AS τηρούσε χωριστούς λογαριασμούς για τις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης, οι δαπάνες που υποβλήθηκαν για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών έχουν κατανεμηθεί σωστά. Ακόμη, το γεγονός ότι η Mesta AS κατένειμε τις κεφαλαιουχικές επενδύσεις αναλογικά προς έσοδα που έλαβε από τις συμβάσεις αυτές είναι επίσης σύμφωνο με τις διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Με βάση τα ανωτέρω, η Αρχή θεωρεί ότι η χρηματοδότηση κατά 100 % για την κάλυψη του κόστους της παροχής δημόσιων υπηρεσιών από την Mesta AS βάσει των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης είναι σύμφωνη με τις κατευθυντήριες γραμμές για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας.

Όσον αφορά τον καθορισμό ενός εύλογου περιθωρίου κέρδους, οι κατευθυντήριες γραμμές για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας προβλέπουν ότι το ποσοστό απόδοσης που επιτυγχάνει ένας φορέας παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέσο ποσοστό απόδοσης για τον εξεταζόμενο τομέα κατά τα τελευταία έτη. Με άλλους όρους, το ποσοστό απόδοσης που πέτυχε πράγματι η Mesta AS πρέπει να συγκριθεί με ένα ποσοστό αναφοράς ή κοινό παρανομαστή στον εξεταζόμενο τομέα.

Η Αρχή εξέτασε το «ποσοστό απόδοσης αναφοράς» του 8,42 % που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές (βλ. κατωτέρω πίνακα) που πρέπει να αποτελέσει σημείο αναφοράς για το ποσοστό απόδοσης στον τομέα της λειτουργίας και συντήρησης. Η Αρχή έχει λάβει υπόψη ότι τα στοιχεία για το ποσοστό απόδοσης αναφοράς βασίζονται σε στοιχεία της αγοράς. Πρώτον, η Αρχή έχει λάβει υπόψη ότι η τιμή 1 του συντελεστή κινδύνου βήτα είναι μια μέση τιμή συντελεστή βήτα των 15 άλλων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της λειτουργίας και συντήρησης οδών. Δεύτερον, ο συντελεστής ασφάλισης κινδύνου του 5 % της αγοράς εντάσσεται μέσα στην κλίμακα που χρησιμοποιούν άλλες εταιρείες σε αυτή την αγορά (μεταξύ 3-6 %) και είναι εντός του εύρους των ασφαλίστρων κινδύνου που χρησιμοποίησε η PWC σε έκθεση το 2008 για τη Mesta AS. Τρίτον, το ποσοστό απόδοσης βασίζεται στην ίδια μεθοδολογία με το ποσοστό απόδοσης του 6,7 % που απαιτεί το κράτος για τις συνολικές επενδύσεις του στη Mesta AS (περιλαμβανομένων τόσο των δραστηριοτήτων κατασκευής όσο και των δραστηριοτήτων λειτουργίας και συντήρησης). Τέταρτον, η τιμή του συντελεστή βήτα είναι ένας μέσος όρος που υπολογίστηκε για την περίοδο 2002-2007, η οποία είναι η περίοδος κατά την οποία η Mesta AS παρείχε τις δημόσιες υπηρεσίες.

Σύνθεση του ποσοστού απόδοσης αναφοράς

Σταθμισμένο μέσο κόστος κεφαλαίου (ΣΜΚΚ)

| Επιτόκιο άνευ κινδύνου (203) προ φόρου | 3,85 % |
| --- | --- |
| Ασφάλιστρο κινδύνου με επιτόκιο της αγοράς (204) | 5,00 % |
| Συντελεστής βήτα συνολικού κεφαλαίου | 0,90 |
| Καθαρό χρέος/ίδια κεφάλαια |
| Συντελεστής βήτα ιδίων κεφαλαίων | 1 |
| Κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων | 8,85 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου |
| Επιτόκιο χωρίς κίνδυνο προ φόρων | 3,85 % |
| Ασφάλιστρα δανείου | 2,50 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο | 6,35 % |
| Συντελεστής φόρου | 28 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου πριν τη φορολογία | 4,57 % |
| Σταθμισμένο Μέσο Κόστος Κεφαλαίου (ΣΜΚΚ) |
| Κόστος ιδίων κεφαλαίων | 8,85 % |
| Ποσοστό ιδίων κεφαλαίων | 90 % |
| Σταθμισμένο κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων | 8,00 % |
| Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων | 4,6 % |
| Ποσοστό εξωτερικού κεφαλαίου | 10 % |
| Σταθμισμένο κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων | 0,5 % |
| ΜΣΚΚ συνολικού κεφαλαίου μετά φόρων | 8,42 % |

Επιτόκιο άνευ κινδύνου (203) προ φόρου

3,85 %

Ασφάλιστρο κινδύνου με επιτόκιο της αγοράς (204)

5,00 %

Συντελεστής βήτα συνολικού κεφαλαίου

0,90

Καθαρό χρέος/ίδια κεφάλαια

Συντελεστής βήτα ιδίων κεφαλαίων

1

Κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων

8,85 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου

Επιτόκιο χωρίς κίνδυνο προ φόρων

3,85 %

Ασφάλιστρα δανείου

2,50 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρο

6,35 %

Συντελεστής φόρου

28 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου πριν τη φορολογία

4,57 %

Σταθμισμένο Μέσο Κόστος Κεφαλαίου (ΣΜΚΚ)

Κόστος ιδίων κεφαλαίων

8,85 %

Ποσοστό ιδίων κεφαλαίων

90 %

Σταθμισμένο κόστος ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων

8,00 %

Κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων

4,6 %

Ποσοστό εξωτερικού κεφαλαίου

10 %

Σταθμισμένο κόστος εξωτερικού κεφαλαίου μετά φόρων

0,5 %

ΜΣΚΚ συνολικού κεφαλαίου μετά φόρων

8,42 %

Το ποσοστό απόδοσης αναφοράς του 8,42 % βασίζεται σε τιμή συντελεστή κινδύνου 1 ο οποίος έχει καθοριστεί με αναφορά:

| — | στις παρατηρήσεις της τιμής του συντελεστή βήτα για περίοδο 40 μηνών (2002-2007) 15 συγκρίσιμων εταιρειών (όπως οι Veidekke ASA, Skanska AB-B SHS, PEAB AB) (205)· |
| --- | --- |

—

στις παρατηρήσεις της τιμής του συντελεστή βήτα για περίοδο 40 μηνών (2002-2007) 15 συγκρίσιμων εταιρειών (όπως οι Veidekke ASA, Skanska AB-B SHS, PEAB AB) (205)·

| — | το ποσοστό απόδοσης συσχετίζεται με τον δείκτη της Morgan Stanley «All Country World Index» (206)· |
| --- | --- |

—

το ποσοστό απόδοσης συσχετίζεται με τον δείκτη της Morgan Stanley «All Country World Index» (206)·

| — | στο ποσοστό ιδίων κεφαλαίων θεωρείται ότι είναι σύμφωνο με το μέσο όρο του τομέα (βασίζεται σε 15 συγκρίσιμες εταιρείες) (207). |
| --- | --- |

—

στο ποσοστό ιδίων κεφαλαίων θεωρείται ότι είναι σύμφωνο με το μέσο όρο του τομέα (βασίζεται σε 15 συγκρίσιμες εταιρείες) (207).

Σύγκριση μεταξύ του πραγματικού ποσοστού απόδοσης που πέτυχε η Mesta AS και του ποσοστού απόδοσης αναφοράς (του 8,42 %) κατά το διάστημα 2003-2005 (βλ. πίνακα κατωτέρω) δείχνει ότι η Mesta AS έλαβε υπεραντιστάθμιση κατά 66,4 εκατ. ΝΟΚ. Η Αρχή κατέληξε συνεπώς στο συμπέρασμα ότι το ποσό αυτό πρέπει να θεωρηθεί υπεραντιστάθμιση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Η Αρχή επισημαίνει ότι ο υπολογισμός του ποσού αυτού της υπεραντιστάθμισης έχει ήδη λάβει υπόψη την πιθανότητα η Mesta AS (με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας) να μεταφέρει από έτος σε έτος το ποσό της υπεραντιστάθμισης που έχει λάβει (208).

Ποσοστό απόδοσης

| | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | Σύνολο |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mesta: ποσοστό απόδοσης | 10,86 % | 6,15 % | 9,98 % | 14,5 % | |
| Ποσοστό απόδοσης αναφοράς | 8,42 % | 8,42 % | 8,42 % | 8,42 % | |
| Πρόσθετη απόδοση ως ποσοστό | 2,44 % | –2,27 % | 1,56 % | 6,08 % | |
| Πρόσθετη απόδοση σε εκατ. ΝΟΚ | 44,8 | –46,4 | 22,5 | 45,5 | 66,4 |

2003

2004

2005

2006

Σύνολο

Mesta: ποσοστό απόδοσης

10,86 %

6,15 %

9,98 %

14,5 %

Ποσοστό απόδοσης αναφοράς

8,42 %

8,42 %

8,42 %

8,42 %

Πρόσθετη απόδοση ως ποσοστό

2,44 %

–2,27 %

1,56 %

6,08 %

Πρόσθετη απόδοση σε εκατ. ΝΟΚ

44,8

–46,4

22,5

45,5

66,4

Με βάση τα ανωτέρω, η Αρχή θεωρεί ότι πληρούνται οι όροι του άρθρου 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά την ύπαρξη υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας και την ανάθεση της υπηρεσίας αυτής στις μεταβατικές συμβάσεις λειτουργίας και συντήρησης. Όμως, αφού η Mesta AS έλαβε πλεονάζουσα αντιστάθμιση 66,4 εκατ. ΝΟΚ, η Αρχή συμπεραίνει ότι η αντιστάθμιση για την Mesta AS για τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν είναι αναλογική και ότι το εν λόγω ποσό της υπεραντιστάθμισης δεν είναι συμβιβάσιμο με το άρθρο 59 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

3.3.   ΦΟΡΟΣ ΧΑΡΤΟΣΗΜΟΥ ΚΑΙ ΤΕΛΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ

Όσον αφορά την κρατική ενίσχυση που ήταν αποτέλεσμα απαλλαγής από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής προς όφελος της Mesta AS, οι νορβηγικές αρχές δεν ισχυρίστηκαν ότι η ενίσχυση αυτή είναι συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της Συμφωνίας του ΕΟΧ. Παρόλα αυτά, η Αρχή εξέτασε τις δυνατότητες να θεωρηθεί η ενίσχυση συμβιβάσιμη. Η Αρχή επισημαίνει καταρχάς ότι καμία από τις εξαιρέσεις του άρθρου 61 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ δεν εφαρμόζεται, διότι η επίμαχη ενίσχυση δεν αποσκοπεί στους στόχους που παραθέτουν οι εν λόγω διατάξεις: η απαλλαγή από το φόρο χαρτοσήμου και τα τέλη εγγραφής δεν είναι ενίσχυση κοινωνικού χαρακτήρα που χορηγείται σε ιδιώτες καταναλωτές ούτε είναι ενίσχυση για την αντιστάθμιση της ζημίας που προκαλείται από φυσικές καταστροφές ή έκτακτες περιστάσεις. Δεύτερον, ένα μέτρο ενίσχυσης μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμο βάσει του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, όταν προορίζεται να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη περιοχών με ασυνήθιστα χαμηλό βιοτικό επίπεδο ή με σοβαρό ποσοστό ανεργίας. Επειδή, ωστόσο, ο νορβηγικός χάρτης περιφερειακών ενισχύσεων δεν περιέχει τέτοιες περιοχές, η διάταξη αυτή είναι άνευ αντικειμένου. Τρίτον, η εξαίρεση του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συμφωνίας ΕΟΧ δεν εφαρμόζεται, διότι η υπό εξέταση ενίσχυση δεν προορίζεται να προωθήσει την εκτέλεση ενός σημαντικού έργου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή να αποκαταστήσει μια σοβαρή διαταραχή της οικονομίας της Νορβηγίας. Τέλος, η Αρχή δεν θεωρεί ότι υπάρχει λόγος να εφαρμοστεί στην υπό εξέταση ενίσχυση η εξαίρεση του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ΕΟΧ, η οποία προβλέπει ότι μια κρατική ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της Συμφωνίας ΕΟΧ, εάν διευκολύνει την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή ορισμένων οικονομικών τομέων χωρίς να επηρεάζει τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό που θα ήταν αντίθετος προς το κοινό συμφέρον.

Εφόσον δεν εφαρμόζεται καμία από τις εξαιρέσεις, η Αρχή θεώρησε ότι η χορηγηθείσα ενίσχυση μέσω απαλλαγών από το φόρο χαρτοσήμου και τα τέλη εγγραφής δεν είναι συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Αυτό το συμπέρασμα της Αρχής είναι σύμφωνο με τη θέση που έλαβε στην απόφαση την οποία εξέδωσε στις 14 Δεκεμβρίου 2005, στην οποία η αρχή θεώρησε επίσης ότι οι απαλλαγές από το φόρο χαρτοσήμου και τα τέλη εγγραφής δεν είναι συμβιβάσιμες με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (209).

4.   ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Με βάση την ανωτέρω εκτίμηση, η Αρχή διατυπώνει την άποψη ότι τα μέτρα αναδιάρθρωσης που συνίστανται σε δικαιώματα πρόωρης συνταξιοδότησης, προσωρινής διατήρησης συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και ειδικής ηλικίας συνταξιοδότησης καθώς και σε αποζημιώσεις για μισθούς (ή τα εναλλακτικά μέτρα) συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 61 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ η οποία είναι συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Για τους ανωτέρω λόγους, η Αρχή θεωρεί ότι η κρατική ενίσχυση υπέρ της Mesta AS για τα ακόλουθα μέτρα δεν είναι συμβιβάσιμη με τη συμφωνία για τον ΕΟΧ:

| i) | έξοδα μετακόμισης και μετακίνησης από και προς την εργασία· |
| --- | --- |

i)

έξοδα μετακόμισης και μετακίνησης από και προς την εργασία·

| ii) | έξοδα μετακόμισης γραφείων/υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης και μεταφορά αρχείων που πραγματοποιήθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2003· |
| --- | --- |

ii)

έξοδα μετακόμισης γραφείων/υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης και μεταφορά αρχείων που πραγματοποιήθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2003·

| iii) | απαλλαγή της Mesta AS από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής· και |
| --- | --- |

iii)

απαλλαγή της Mesta AS από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής· και

| iv) | υπεραντιστάθμιση σε σχέση με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας από την Mesta AS στο πλαίσιο μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης, ποσού 66,4 εκατ. ΝΟΚ. |
| --- | --- |

iv)

υπεραντιστάθμιση σε σχέση με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας από την Mesta AS στο πλαίσιο μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης, ποσού 66,4 εκατ. ΝΟΚ.

Επειδή τα εν λόγω μέτρα δεν κοινοποιήθηκαν στην Αρχή, η ενίσχυση αυτή είναι παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του Μέρους ΙΙ του Πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Σύμφωνα με το άρθρο 14 του Μέρους ΙΙ του Πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, η Αρχή αποφασίζει ότι η παράνομη ενίσχυση η οποία είναι ασυμβίβαστη με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων βάσει της συμφωνίας για τον ΕΟΧ πρέπει να επιστραφεί από τους δικαιούχους,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η κρατική ενίσχυση όσον αφορά την πρόωρη συνταξιοδότηση, την προσωρινή διατήρηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου και την ειδική ηλικία συνταξιοδότησης καθώς και οι αποζημιώσεις για μισθούς (ή τα εναλλακτικά μέτρα) προς όφελος της Mesta AS είναι συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Η κρατική ενίσχυση προς όφελος της Mesta AS όσον αφορά i) τα έξοδα μετακόμισης και μετακίνησης από και προς την εργασία· ii) τα έξοδα μετακόμισης γραφείων/ υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης και μεταφοράς αρχείων που πραγματοποιήθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2003· iii) η απαλλαγή της Mesta AS από την καταβολή φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής· και iv) η υπεραντιστάθμιση κατά 66,4 εκατ. ΝΟΚ σε σχέση με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας από τη Mesta AS βάσει των μεταβατικών συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης δεν είναι συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΚ.

Άρθρο 2

Οι νορβηγικές αρχές λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να ανακτήσουν από τη Mesta AS την ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 η οποία χορηγήθηκε παράνομα στη Mesta AS.

Άρθρο 3

Η ανάκτηση θα πραγματοποιηθεί πάραυτα και σύμφωνα με τις διαδικασίες της εθνικής νομοθεσίας που επιτρέπουν την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της απόφασης. Το προς ανάκτηση ποσό της ενίσχυσης περιλαμβάνει τόκους και ανατοκισμούς από την ημερομηνία κατά την οποία χορηγήθηκε στη Mesta AS μέχρι την ημερομηνία της ανάκτησης. Οι τόκοι υπολογίζονται βάσει του άρθρου 9 της απόφασης αριθ. 195/04/COL της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ.

Άρθρο 4

Οι νορβηγικές αρχές ενημερώνουν την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης σχετικά με τα μέτρα που έλαβαν για να συμμορφωθούν με αυτήν.

Άρθρο 5

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Νορβηγίας.

Άρθρο 6

Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό.

Βρυξέλλες, 7 Οκτωβρίου 2009.

Για την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ

Rakel SURLIEN

Μέλος του Σώματος

Kurt JAEGER

Μέλος του Σώματος

---

(1)  Στο εξής η Αρχή.

1

(2)  Στο εξής η συμφωνία για τον ΕΟΧ.

2

(3)  Στο εξής η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου.

3

(4)  Στο εξής πρωτόκολλο 3.

4

(5)  Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή και ερμηνεία των άρθρων 61 και 62 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 1 του πρωτοκόλλου 3 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, οι οποίες εγκρίθηκαν και εκδόθηκαν από την Αρχή στις 19 Ιανουαρίου 1994, δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής ΕΕ) L 231, 3.9.1994, σ. 1 και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 32 της 3.9.1994, σ. 1. Στο εξής κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις. Η επικαιροποιημένη έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις είναι δημοσιευμένη στο διαδικτυακό τόπο της Αρχής: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/state_aid_guidelines.

5

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

(6)  Απόφαση αριθ. 195/04/COL της 14ης Ιουλίου 2004 που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ L 139, 25.5.2006, σ. 37 και συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 26, 25.5.2006, σ. 1. Η κωδικοποιημένη έκδοση αυτής της απόφασης είναι δημοσιευμένη στο διαδικτυακό τόπο της Αρχής: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/legaltexts.

6

(7)  Δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 310, 20.12.2007, σ. 5 και συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 61, 20.12.2007.

7

(8)  Μετάφραση του «Statens vegvesen».

8

(9)  Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτή την αλληλογραφία, βλέπε απόφαση αριθ. 350/07/COL για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας, σύνοψη της οποίας δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 310, 20.12.2007, σ. 5 και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 61, 20.12.2007. Το πλήρες κείμενο της απόφασης δημοσιεύεται στο διαδικτυακό τόπο της Αρχής: www.eftasurv.int

9

(10)  Στοιχεία της δημοσίευσης παρατίθενται στην ανωτέρω υποσημείωση.

10

(11)  Παραρτήματα της επιστολής: αριθ. αναφοράς 523838–523841.

11

(12)  Η πρώτη σχετική πρόταση περιλαμβάνεται στο St.prp. nr.1 Tillegg nr. 4 (2001–2002). Η πρόταση αναλύεται διεξοδικότερα στο St.prp. nr.1 Tillegg nr.1 (2002–2003) με τίτλο «Om omdanning av Statens vegvesens produksjonsvirksomhet til statlig aksjeselskap» σχετικά με τη μεταβίβαση των δραστηριοτήτων εσωτερικής παραγωγής του δημόσιου φορέα οδοποιίας σε μια κρατική επιχείρηση.

12

(13)  Τμήμα 2 του Ot.prp. nr.6 (2002–2003) με τίτλο «Om lov om omdanning av Statens vegvesens produksjonsvirksomhet til statlig aksjeselskap» σχετικά με τη μεταβίβαση των εσωτερικών δραστηριοτήτων παραγωγής του δημόσιου φορέα οδοποιίας σε μια κρατική εταιρεία περιορισμένης ευθύνης.

13

(14)  Περίπου 250 εργαζόμενοι θα παρέμεναν στη δημόσια διοίκηση, βλέπε τμήμα 4.2 του St. prp. nr. 1 Tillegg nr, 1 (2002–2003).

14

(15)  Επιστολή του Υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανίας της 8.2009 (αριθ. αναφοράς 528656).

15

(16)  Τμήμα 4.2 του St. prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003) που αναφέρει μείωση σε 3 600 εργαζομένους ήδη το 2003, αλλά αναφέρει επίσης ότι η συνολική μείωση θα ήταν περίπου 1 700 (μέσω της πρόωρης συνταξιοδότησης 1 000 περίπου εργαζομένων· ειδική ηλικία συνταξιοδότησης 275 εργαζομένων και χορήγηση αποζημιώσεων για μισθούς σε περίπου 450 εργαζομένους).

16

(17)  Το «σύνταξη δημοσίου υπαλλήλου» έχει μεταφραστεί από το «tjenestepensjonsordning».

17

(18)  Μετάφραση του «Opprettholdelse av særaldersgrense».

18

(19)  Τμήμα 5 του St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003).

19

(20)  Μετάφραση του «Ventelønn».

20

Ventelønn

(21)  Τμήμα 5.1 του St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003)

21

(22)  Τμήμα 5 του St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003).

22

(23)  H Mesta AS έλαβε 357 εκατ. ΝΟΚ το 2003· 356, 5 εκατ. ΝΟΚ το 2004· και 280 εκατ. ΝΟΚ το 2005, βλέπε St.prp. nr. 1 (2005–2006). Οι νορβηγικές αρχές διόρθωσαν όλες τις αναφορές των 993,5 εκατ. ΝΟΚ σε 993,6 εκατ. ΝΟΚ.

23

(24)  St.prp. nr. 1 (2008–2009).

24

(25)  Οι νορβηγικές αρχές αναφέρουν ότι τα κέρδη της Mesta AS ήταν μεγαλύτερα από τα αναμενόμενα τα πρώτα τρία έτη από τη σύστασή της, βλέπε Λευκή Βίβλο του Κοινοβουλίου· «Stortingsmelding nr. 13 (2006–2007)».

25

(26)  Νόμος αριθ. 84 της 13.12.2002 («lov om omdanning av Statens vegvesens produksjonsvirksomhet til statlig aksjeselskap»).

26

(27)  Συνοπτικά πρακτικά της συνάντησης μεταξύ των νορβηγικών αρχών και των συνδικάτων στις 4.6.2002 (αριθ. αναφοράς 455878).

27

(28)  Εμφανίζονται επίσης στο St.prp. Nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003).

28

(29)  Τμήμα 1.4 της επιστολής του Υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανίας της 28.8.2009 (αριθ. αναφοράς 528656).

29

(30)  Τα δικαιώματα των δημοσίων υπαλλήλων ορίζονται στο νόμο περί των δημοσίων υπαλλήλων «Lov 4. mars 1983 om statens tjenestemenn».

30

(31)  Νόμος για το Δημόσιο Ταμείο Συντάξεων· «Lov 28. juli 1949 nr. 26 om Statens Pensjonskasse».

31

(32)  Νόμος για την ειδική ηλικία συνταξιοδότησης· «Lov 21. desember 1956 nr. 1 om aldersgrenser for offentlige tjenestemenn m. fl.» ο οποίος εφαρμόζεται μόνο στα μέλη του SPK. Ο νόμος εφαρμόζεται σε ορισμένες κατηγορίες θέσεων απασχόλησης στο Τμήμα Παραγωγής («1 116 Spesialarbeider, 1 117 Fagarbeider, 1 119 Formann, 1 122 Førstekokk, 1 130 Renholdsbetjent, 1 203 Fagarbeider med fagbrev and 1 081 Sjåfør») με απόφαση του Κοινοβουλίου της 14.12.1995 κατά τις συζητήσεις για το St.prp. nr. 38 (1994–95).

32

(33)  Τμήμα 1.3 της επιστολής του Υπουργείου Εμπορίας και Βιομηχανίας της 28.8.2009 (αριθ. αναφοράς 528656).

33

(34)  Αν και το πεδίο αυτού του δικαιώματος δεν είναι απολύτως σαφές, βλέπε τον προηγούμενο νόμο για την προστασία των εργαζομένων που ίσχυε την περίοδο εκείνη· «Lov 4. februar 1977 nr. 4 om arbeidervern og arbeidsmiljø».

34

(35)  Νόμος για την προστασία των εργαζομένων· «Lov 4. februar 1977 nr. 4 om arbeidervern og arbeidsmiljø» τμήμα 73B.

35

(36)  Τμήμα 4.1 του St.prp. Nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003) και επαναλαμβάνεται επίσης στο Τμήμα 1.3 της επιστολής του Υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανίας της 28.8. 2009 (αριθ. αναφοράς 528656).

36

(37)  Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι, εάν η Mesta AS αποφασίσει να διατηρήσει τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα δημοσίων υπαλλήλων μετά το 2007, η εταιρεία πρέπει να καλύψει η ίδια τα έξοδα και το κράτος δεν θα αποζημιώσει την εταιρεία για τα έξοδα αυτά.

37

(38)  Αν και κανονικά δεν υπάρχει δικαίωμα συμμετοχής των εργαζομένων οι οποίοι δεν απασχολούνται από το κράτος, οι νορβηγικές αρχές έδωσαν εντολή στο SPK να παρεκκλίνει από αυτόν τον κανόνα βάσει της διάταξης που περιέχεται στην πράξη για το Δημόσιο Ταμείο Συντάξεων («Lov 28. juli 1949 nr. 26 om Statens Pensjonskasse»). Η αίτηση μέλους της Mesta δεν περιείχε αναφορά στην προαναφερόμενη χρονική προθεσμία.

38

(39)  Τμήμα 5 St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003). Το αρχικό ποσό δεν επρόκειτο να είναι ένα καθορισμένο ποσό, διότι υπάρχουν διαφορετικές παράμετροι για τον υπολογισμό της ετήσιας σύνταξης που πρέπει να καταβληθεί (οι οποίες υπολογίζονται από το SPK ως ποσοστό του συντάξιμου εισοδήματος). Στοιχεία που επηρεάζουν το ύψος του ασφαλίστρου είναι το ασφάλιστρο και η εισφορά των εργοδοτών στην εθνική ασφάλιση.

39

(40)  St.prp. nr. 1 (2007–2008) σ. 161.

40

(41)  Η ρύθμιση για την ειδική ηλικία συνταξιοδότησης θα εφαρμοζόταν μέχρι το τέλος του 2012.

41

(42)  Τμήμα 5 του St.prp. nr.1 Tillegg nr.1 (2002–2003).

42

(43)  St.prp. nr. 1 (2007–2008) σ. 161.

43

(44)  St.prp. nr 1 (2002–2003).

44

(45)  Τμήμα 4.3 του St.prp. nr 1 (2002–2003).

45

(46)  Τμήμα 5 του St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003).

46

(47)  St.prp. nr. 1 (2007–2008) σ. 161.

47

(48)  St.prp. nr.1 Tillegg nr.1 (2002–2003).

48

(49)  Τμήμα 5 του St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003).

49

(50)  St.prp. nr. 1 (2007–2008) σ. 161.

50

(51)  Όπως η ενοικίαση ενός δωματίου κατά τη διάρκεια της εβδομάδας.

51

(52)  Με εξαίρεση τα αρχεία που καλύπτονται από χωριστό κονδύλιο.

52

(53)  Οι νορβηγικές αρχές έχουν επικαιροποιήσει την εξήγηση που αναφέρεται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας. Σε αντίθεση με όσα αναφέρονται στην εν λόγω απόφαση, αυτό το στοιχείο δεν περιλαμβάνει εγκαταστάσεις ιδιοκτησίας του Τμήματος Παραγωγής που μεταβιβάστηκαν στη Mesta AS, αλλά μόνο εξοπλισμό εργασίας που αφέθηκε στα εργοτάξια στο εθνικό οδικό δίκτυο.

53

(54)  Ο εντοπισμός των άχρηστων μηχανών και άλλου εξοπλισμού πραγματοποιήθηκε από το τμήμα μηχανολογίας της Mesta AS υπό την επίβλεψη του Διευθυντή εφοδιαστικής και αγορών. Ο ελεγκτής της Mesta επαλήθευσε ότι η χρήση των κεφαλαίων ήταν σύμφωνη με τις εσωτερικές οδηγίες (με βάση τις νομοπαρασκευαστικές εργασίες, όπως St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003)).

54

(55)  Βλέπε παράρτημα 3 της επιστολής των νορβηγικών αρχών της 6.7.2009 (αριθ. αναφοράς: 523766).

55

(56)  Βλέπε παράρτημα 3 της επιστολής των νορβηγικών αρχών της 6.10.2006 (αριθ. αναφοράς: 392699 και 392700).

56

(57)  ct της 13.12.2002 («lov 13. desember 2002 om omdanning av Statens vegvesens produksjonsvirksomhet til statlig aksjeselskap»).

57

(58)  Νόμος περί δημοσίων υπαλλήλων («lov 4. mars 1983 om statens tjenestemenn»).

58

(59)  Βλέπε τμήμα 4.4 του St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003). Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει ότι, ενώ το κράτος είναι υπεύθυνο να καταβάλει τις αποζημιώσεις για μισθούς άμεσα στους δικαιούχους, το δημόσιο απαιτεί την επιστροφή των εξόδων από τη Mesta AS η οποία έχει λάβει χρηματοδότηση από το κράτος υπό μορφή ιδίων κεφαλαίων για την κάλυψη αυτών των εξόδων.

59

(60)  Οι νορβηγικές αρχές έχουν εξηγήσει πως έκαναν λάθος όταν αρχικά ανέφεραν ότι το ποσό που εισέφεραν για την κάλυψη των δαπανών ήταν 512 εκατ. ΝΟΚ, βλέπε τμήμα 2.2 (v) του Μέρους I της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας.

60

(61)  Τμήμα 3.2.2.8 της έκθεσης που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές τον Οκτώβριο του 2002 με τίτλο: «Αποτίμηση της αξίας» που συνέταξε η Ernst & Young.

61

(62)  Η εφαρμογή των εναλλακτικών ρυθμίσεων περιελάμβανε επίσης διαφορετικούς τύπους διοικητικών δαπανών.

62

(63)  Ο αρχικός τίτλος των εκθέσεων είναι «Åpningsbalanse».

63

(64)  «Regnskapsloven»

64

(65)  Αυτό σημαίνει ότι λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές όσον αφορά τις περιόδους απόσβεσης και την επεξεργασία του φόρου προστιθέμενης αξίας.

65

(66)  Ο αρχικός τίτλος της έκθεσης είναι «Åpningsbalanse».

66

(67)  Σελίδα 11 της έκθεσης.

67

Ο αρχικός τίτλος της έκθεσης είναι «Åpningsbalanse Supplering: Verdivurdering av eiendeler».

(68)  Η μέθοδος αυτή βασιζόταν σε αποτίμηση της αξίας των μεμονωμένων στοιχείων ενεργητικού.

68

(69)  Βάσει των εξηγήσεων της Ernst & Young σε ηλεκτρονικό μήνυμα της 11.11.2008 (αριθ. αναφοράς 512771).

69

(70)  Ο αριθμός αυτός λαμβάνει υπόψη τις προγραμματισμένες πωλήσεις. Εάν δεν ληφθούν υπόψη οι προγραμματισμένες πωλήσεις, η αξία θα ανερχόταν σε 420 εκατ. ΝΟΚ, 486 εκατ. και 240 εκατ. Πραγματοποιήθηκαν επιθεωρήσεις σε 100 από τα 375 ακίνητα.

70

(71)  Πραγματοποιήθηκαν διορθώσεις για περιουσιακά στοιχεία που θεωρήθηκε ότι ανήκαν στην ιδιοκτησία του φορέα δημόσιας οδοποιίας, αλλά τα οποία ήταν μόνο μισθωμένα περιουσιακά στοιχεία και αντιστρόφως.

71

(72)  Ernst & Young επιβεβαίωσε ότι η αξία των περιουσιακών στοιχείων που επελέγησαν για να μεταβιβαστούν αντιστοιχεί σε 331 εκατ. ΝΟΚ.

72

(73)  Μετάφραση του νορβηγικού τίτλου «Verdivurdering».

73

(74)  «Sysselsatt kapital».

74

Sysselsatt kapital

(75)  Η έκθεση για τις προεξοφλημένες ταμειακές ροές βασίζεται στην υπόθεση της μείωσης του αριθμού των εργαζομένων.

75

(76)  Αποτελείται από επιτόκιο χωρίς κίνδυνο 6 % προ φόρων, ή 4,2 % μετά φόρων (του 28 %), ασφάλιστρα κινδύνου μετά φόρων 2,1 % (0,35 % του 6 %) και διόρθωση για συντελεστή ασφαλίστρων έναντι ζημίας για χρέος 0,4 %. Έχει υπολογισθεί βάσει του «μοντέλου τιμολόγησης βασικών στοιχείων ενεργητικού» (CAPM): Προσδοκώμενη απόδοση των περιουσιακών στοιχείων (R) = επιτόκιο άνευ κινδύνου (r) συν συντελεστής βήτα του στοιχείου ενεργητικού (b) × {προσδοκώμενη απόδοση του χαρτοφυλακίου αγοράς – επιτόκιο χωρίς κίνδυνο (r)}.

76

(77)  Δηλ., καθαρή αξία των στοιχείων ενεργητικού.

77

(78)  «Lov 13. juni 1997 nr. 44 om aksjeselskaper», τμήμα 2-6(1)(4). Οι Ernst & Young ανέφεραν ότι «Da samlet verdi var estimert til NOK600m, var det basert på Aksjelovens krav om at egenkapitalen ikke kan oppføres med en samlet verdi som overstiger verdien av virksomheten totalt sett, ansett nødvendig å foreta en nedjustering av verdien av de tilførte eiendeler.»· αριθ. αναφοράς: 512771.

78

(79)  Η Ernst & Young εξήγησαν ότι η διαφορά ανάμεσα στο 619 και το 600 θεωρήθηκε ασήμαντη· αριθ. αναφοράς: 512771.

79

(80)  Αποτελείται από μηχανολογικό εξοπλισμό 747 εκατ. ΝΟΚ, ακίνητη περιουσία 331 εκατ. ΝΟΚ και άλλα στοιχεία ενεργητικού αξίας 59 εκατ. ΝΟΚ.

80

(81)  12 Δεκεμβρίου 2002 και με τίτλο «Αξιολόγηση της πρότασης για αποτίμηση της αξίας και τον ισολογισμό έναρξης». Αν και η Deloitte & Touche εξέφρασε ορισμένες ανησυχίες σχετικά με την αποτίμηση της αξίας βάσει των προεξοφλημένων ταμειακών ροών, η εταιρεία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αποτελούσε την καλύτερη δυνατή εκτίμηση της αξίας των στοιχείων ενεργητικού και ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για προσαρμογή προς τα κάτω των λειτουργικών στοιχείων ενεργητικού.

81

(82)  Εκτός από τον μηχανολογικό εξοπλισμό και την ακίνητη περιουσία, η αξία των άλλων στοιχείων ενεργητικού ήταν 102 εκατ. ΝΟΚ.

82

(83)  Οι εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές είχαν τίτλο «Oppgave-og rollefordeling, avtaleformer mellom myndighet og produksjon».

83

(84)  Σύμφωνα με τις εξηγήσεις που έδωσαν οι νορβηγικές αρχές για το νόημα των τμημάτων 2 και 5 των εσωτερικών κατευθυντήριων γραμμών.

84

(85)  Αυτό υποστηρίζεται, μεταξύ άλλων, στα τμήματα 3.3 και 8 των εσωτερικών κατευθυντήριων γραμμών.

85

(86)  Ακόμη, σε αντίθεση με όσα αναφέρονται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, δεν υπήρχε μηχανισμός εκ των υστέρων προσαρμογής.

86

(87)  Οι 102 συμβάσεις συνήφθησαν βάσει 67 συμβάσεων λειτουργίας και συντήρησης μεταξύ του Τμήματος Παραγωγής και του Δημόσιου φορέα οδοποιίας.

87

(88)  Βλέπε υποενότητα «Γ» του τμήματος 2.4 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας.

88

(89)  Η διαφορά οφείλεται στο γεγονός ότι στον επικαιροποιημένο αριθμό έχουν περιληφθεί περισσότερα δεκαδικά. Οι αριθμοί αντιπροσωπεύουν τις υπολειπόμενες αξίες τη χρονική στιγμή της μεταβίβασης των συμβάσεων από το Τμήμα Παραγωγής στη Mesta AS.

89

(90)  Οι τιμές που αναφέρονται στα λογιστικά φύλλα Excel έχουν υπολογιστεί σε ετήσιες τιμές από την Veidekke ASA, έτσι ώστε να είναι συγκρίσιμες μεταξύ τους και με τιμές των προσφορών.

90

(91)  Τα στοιχεία διαφέρουν ελαφρώς από τα στοιχεία που υπέβαλε η Veidekke ASA.

91

(92)  «Rapport nr. 110»Produksjonsavdelingens konkurranseevne Drift og vedlikehold, Statens vegvesen Akershus”.

92

(93)  Τα στοιχεία που αφορούν το μήκος των οδών και την τιμή ανά χιλιόμετρο προέρχονται από τα πρακτικά συνεδρίασης της Επιτροπής Μεταφορών του Συμβουλίου μαζί με την ένωση των επιχειρήσεων οδικών έργων της 19ης Οκτωβρίου 2000.

93

(94)  Υπάρχει, ωστόσο, κάποια διαφορά ανάμεσα στην τιμή της σύμβασης της Nedre Romerike και στην τιμή που υπέβαλαν οι νορβηγικές αρχές.

94

(95)  «Spørsmål fra Samferdselskomiteen om St.meld. nr. 46 (1999–2000) Nasjonal transportplan 2002–2011»; «Spørsmål 28: Konkurransesituasjonen mellom Statens vegvesens produksjonsvirksomhet og den private asfaltbransjen». Η ερώτηση (αριθ. 28) και η απάντηση περιέχονται στο Innst.S. nr. 119 (2000–2001) της 9.2.2001 σ. 183. Η ερώτηση αποτελούσε μέρος του πλαισίου για τη σύσταση της Επιτροπής Μεταφορών σχετικά με το St.meld. Nr. 46 (1999–2000) που εγκρίθηκε στις 29.9.2000.

95

(96)  Το οποίο περιελάμβανε και τις υφιστάμενες και τις μελλοντικές συμβάσεις για τη δεκαετή περίοδο των προεξοφλημένων ταμειακών ροών.

96

(97)  Η Ernst & Young ανέφερε ότι «Δεδομένου ότι η καθαρή αξία των εντοπισθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού ήταν υψηλότερη από την καθαρή αξία των πράξεων, δεν εντοπίστηκε συμπληρωματική αξία συμβάσεων για να περιληφθεί στον ισολογισμό έναρξης»· αριθ. αναφοράς: 523923.

97

(98)  Αναφέρεται ως «Håndbok 111».

98

(99)  «Standard for drift og vedlikehold» του 1999 που επικαιροποιήθηκε το 2003. Σε ορισμένες επαρχίες (περίπου στο 20 %) οι τοπικές υπηρεσίες διαχείρισης του οδικού δικτύου παρέκκλιναν ελαφρά από την έκθεση τυποποίησης για να προσαρμοστούν στις τοπικές περιστάσεις.

99

(100)  Βλέπε «Instruks for Statens vegvesen» της 27.5.2005.

100

(101)  Βλέπε επιστολή του Δημόσιου φορέα οδοποιίας της 4.12. 2002 που αναφέρει ότι «Kontraktene skal sikre forsvarlig drift og vedlikehold av vegnettet fram til jobbene kan utlyses ut i åpen konkurranse.» Βλέπε επίσης St.prp. nr. 60 (2001–2002) τα οποία αναφέρουν ότι «Samtidig får forvaltningsdelen tid til å opparbeide kompetanse for å kunne meistre full konkurranseeksponering av vegvesenet sine oppgåver.»

101

(102)  Βλέπε την εξήγηση των κατηγοριών στο τμήμα 2.4.1 ανωτέρω.

102

(103)  Οι νορβηγικές αρχές έχουν δηλώσει ότι η μέθοδος αυτή θα έδινε στις επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται ήδη στην αγορά των υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης οδικού δικτύου τη δυνατότητα να αποκτήσουν πείρα και να πραγματοποιήσουν επενδύσεις.

103

(104)  Οι πίνακες υποβλήθηκαν στο έγγραφο με αριθ. αναφοράς: 523924.

104

(105)  Τα έξοδα είναι η διαφορά ανάμεσα στα έσοδα και το κέρδος προ φόρων.

105

(106)  Το ΣΜΚΚ βασίζεται στο μοντέλο CAPM το οποίο είναι παρόμοιο με αυτό που χρησιμοποιείται για τη σύνθεση του ποσοστού απόδοσης στις προεξοφλημένες ταμειακές ροές, βλέπε υποσημείωση 76. Το ΣΜΚΚ είναι το κόστος των διαφόρων στοιχείων χρηματοδότησης που χρησιμοποιεί η εταιρεία, σταθμισμένο με τα ποσοστά της αγοραίας αξίας τους. Το μοντέλο CAPM χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του κόστους ιδίων κεφαλαίων, ενώ το κόστος του χρέους υπολογίζεται με βάση το κόστος ενός στοιχείου ενεργητικού χωρίς κίνδυνο συν ένα ασφάλιστρο δανείου και τον συνυπολογισμό των φορολογικών εκπτώσεων.

106

(107)  Το επιτόκιο άνευ κινδύνου του 3,85 % βασίζεται στην απόδοση των πενταετών κρατικών ομολόγων (2003-2007) βλέπε Κεντρική Τράπεζα Νορβηγίας.

107

(108)  Τα ασφάλιστρα κάλυψης κινδύνου της αγοράς δείχνουν την απόδοση που απαιτούν οι επιχειρήσεις για μετοχές σε σύγκριση με επενδύσεις χωρίς κίνδυνο. Ένα ασφάλιστρο κάλυψης κινδύνου 5 % βασίζεται στο γεγονός ότι οι εταιρείες απαιτούν συνήθως ποσοστό 3-6 %. Είναι κατά 0,5 % υψηλότερο από το ποσοστό που ορίστηκε στην έκθεση της PricewaterhouseCoopers 2008 με τίτλο «Mesta AS — Entrepriseverdi pr. 1.januar 2008» (έκθεση «PWC 2008»). Η έκθεση PWC εκδόθηκε στο πλαίσιο της σύστασης του ομίλου Mesta και επαληθεύθηκε από τους ελεγκτές BDO Noraudit.

108

(109)  Είναι σύμφωνο με τη βέλτιστη πρακτική της PriceWaterhouseCoopers για την αποτίμηση της αξίας· βλέπε έκθεση PWC 2008.

109

(110)  Βλέπε έκθεση PWC 2008.

110

(111)  Βλέπε έκθεση PWC 2008.

111

(112)  Τμήμα 3 της έκθεσης.

112

(113)  Νόμος του 1935 αριθ. 2 («Lov om tinglysing») και Νόμος 1975 αριθ. 59 («Lov om dokumentavgift»).

113

(114)  Η πρώτη εγκύκλιος εκδόθηκε στις 21.5.1990 («Rundskriv G-37/90 av 21.5.1990»).

114

(115)  Η δεύτερη εγκύκλιος εκδόθηκε στις 27.6.2005 («Rundskriv G-6/2005 av 27.6.2005») και τέθηκε σε ισχύ στις 1.7.2005.

115

(116)  Απόφαση αριθ. 350/07/COL, ΕΕ C 310, 20.12.2007 και συμπλήρωμα ΕΟΧ αριθ. 61, 20.12.2007.

116

(117)  Υπόθεση T-157/01 «Danske Busvognmænd κατά Επιτροπής» [2004] Συλλογή II-917.

117

(118)  ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1, αιτιολογικές σκέψεις 307 και 308.

118

(119)  Η καλύτερη εκτίμηση της Thommessen είναι 2,1 δισεκατ. ΝΟΚ ενώ οι συμβάσεις κατασκευής αντιπροσωπεύουν ποσό 0,4 δισεκατ. ΝΟΚ.

119

(120)  Γίνεται αναφορά στην απόφαση Destia ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1.

120

(121)  Παρομοίως στην υπόθεση N 483/2000 Nederland.

121

(122)  Η έκθεση Via Nova συμπεραίνει ότι το επίπεδο του κόστους των συμβάσεων που μεταβιβάστηκαν με διαγωνισμό ήταν κατά 32 % περίπου χαμηλότερο από το επίπεδο του κόστους συγκρίσιμων μεταβατικών συμβάσεων.

122

(123)  Βλέπε St.prp. nr. 1 (2001–2002) αναφορά ότι «από την πείρα στο εσωτερικό του Δημόσιου φορέα οδοποιίας συνάγεται ότι ο ανταγωνισμός θα επιφέρει κέρδη από 1 έως 15 % από τις λειτουργίες λειτουργίας και συντήρησης και 5 έως 10 % από τα έργα κατασκευής».

123

(124)  ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1, αιτιολογική σκέψη 125.

124

(125)  ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1.

125

(126)  339/98/COL της 3.12.1998.

126

(127)  ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1, αιτιολογική σκέψη 234.

127

(128)  Η προσωρινή διατήρηση δικαιωμάτων δημοσίου υπαλλήλου ήταν συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης και των εργατικών συνδικάτων που εκπροσωπούν τους εργαζόμενους στο Τμήμα Παραγωγής.

128

(129)  Υπόθεση T-157/01 Danske Busvognmænd κατά Επιτροπής [2004] Συλλογή II-917.

129

(130)  Οι νορβηγικές αρχές αναφέρονται επίσης στην απόφαση της Αρχής στην υπόθεση «Arcus» με την οποία η Αρχή αποδέχθηκε ότι η πληρωμή δαπανών που συνδέονται με συμβατικές υποχρεώσεις οι οποίες είχαν αναληφθεί από τον προηγούμενο ιδιοκτήτη (δημόσιο) έναντι των εργαζομένων (καθώς και το κόστος εκκίνησης που είναι απαραίτητο για την προσαρμογή μιας εταιρείας, της Arcus, στις συνθήκες της αγοράς) δεν συνιστά κρατική ενίσχυση· βλέπε 339/98/COL της 3ης Δεκεμβρίου 1998.

130

(131)  Με τίτλο «Evaluation of proposal for a value assessment and the opening balance».

131

(132)  Γίνεται αναφορά στην απόφαση στην υπόθεση Combus και την απόφαση της Αρχής στην υπόθεση Arcus, 339/98/COL της 3ης Δεκεμβρίου 1998. Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν ότι στην απόφαση Arcus η Αρχή διαπίστωσε ότι η αποζημίωση για τις δαπάνες που συνδέονται με τις μειώσεις του αριθμού των εργαζομένων και την πρόωρη συνταξιοδότηση δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση, διότι τα έξοδα αυτά αφορούν δαπάνες που συνδέονται με συμβατικές υποχρεώσεις της A/S Vinmonopolet προς τους πρώην εργαζομένους της.

132

(133)  Βλέπε St. prp. nr. 1 (2008–2009).

133

(134)  Γίνεται αναφορά στην υπόθεση Destia σχετικά με την αναδιάρθρωση της φινλανδικής διοίκησης δημόσιας οδοποιίας, ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1.

134

(135)  Το επιχείρημα της Schjødt ότι το 30 % των συμβάσεων αυτών είχαν ήδη εκτελεσθεί από ιδιωτικές επιχειρήσεις είναι ανακριβές. Αν και αληθεύει ότι το Τμήμα Παραγωγής (μέσω του φορέα οδοποιίας) είχε προσλάβει υπεργολάβους (στη βάση ad hoc) για να εκτελέσουν περιορισμένα καθήκοντα, όπως ο αποχιονισμός, οι υπεργολάβοι δεν είχαν ανεξάρτητη ευθύνη για συγκεκριμένα τμήματα του δημόσιου οδικού δικτύου.

135

(136)  Η αγορά απελευθερώθηκε πλήρως την 1η Σεπτεμβρίου 2006. Η σταδιακή ελευθέρωση βασιζόταν στους στόχους της διατήρησης της οδικής ασφάλειας και της δημιουργίας μιας βιώσιμης αγοράς.

136

(137)  Επίσης, η σύμβαση λειτουργίας και συντήρησης δεν θα μπορούσε να ανατεθεί με διαγωνισμό στο μέσο της χειμερινής περιόδου την 1η Ιανουαρίου 2003.

137

(138)  Οι νορβηγικές αρχές πρόσθεσαν ότι οι ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν εξέφρασαν αντίθεση στη σταδιακή ελευθέρωση της αγοράς. Αντίθετα, επιχειρήσεις όπως η Veidekke KOLO την υποστήριξαν, βλέπε έγγραφο της εταιρείας της 7ης Νοεμβρίου 2007.

138

(139)  St.prp. nr. 60 (2001–2002).

139

(140)  St.prp. nr. 60 (2001–2002) που αναφέρει (i) ότι το διάστημα 1-5 ετών είναι η άριστη συμβατική περίοδος για τα έργα λειτουργίας και συντήρησης· (ii) η λειτουργία του οδικού δικτύου είναι σημαντική για την οδική ασφάλεια και τα συστήματα ελέγχου πρέπει να αναπτυχθούν πριν την ελευθέρωση της αγοράς στον ανταγωνισμό· και (iii) με τη σταδιακή ελευθέρωση της αγοράς, οι επιχειρήσεις θα έχουν χρόνο να αποκτήσουν ικανότητες και να επενδύσουν σε μηχανολογικό εξοπλισμό και προσωπικό που θα τους επιτρέψει να εκτελούν έργα λειτουργίας και συντήρησης του οδικού δικτύου με ικανοποιητικό τρόπο.

140

(141)  Οι συμβάσεις αυτές αφορούσαν επαρχίες και η εφαρμογή τους θα ολοκληρωνόταν μέχρι τα τέλη του 1998.

141

(142)  Την περίοδο 1998–2001.

142

(143)  Για την (i) σύμβαση Bærum η υψηλότερη προσφορά ήταν 212 εκατ. ΝΟΚ και η χαμηλότερη ήταν 73 εκατ. ΝΟΚ· (ii) για τη σύμβαση Nedre Romerike η υψηλότερη προσφορά ήταν 72 εκατ. ΝΟΚ, ενώ η χαμηλότερη ήταν 56 εκατ. ΝΟΚ· (iii) για τη σύμβαση Ibestad/Dyrøy η υψηλότερη προσφορά ήταν 63 εκατ. ΝΟΚ και η χαμηλότερη ήταν 30 εκατ. ΝΟΚ· και (iv) για τη σύμβαση Lågendalen η υψηλότερη προσφορά ήταν 59 εκατ. ΝΟΚ και η χαμηλότερη ήταν 46 εκατ. ΝΟΚ.

143

(144)  Οι υποχρεώσεις επίσης διέφεραν. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ορισμένες συμβάσεις περιελάμβαναν έργα επιφανείας σε σήραγγες και οδούς, ενώ άλλες συμβάσεις περιελάμβαναν μόνο μέρος αυτών των έργων.

144

(145)  «Rapport nr. 118»Drifts- og vedlikeholdskontrakt med funksjonsansvar Bærum 1998–2003” by Statens vegvesen Region øst.

145

(146)  Ακόμη και αν μια περίοδος πέντε ετών ήταν αποδεκτή, οι νορβηγικές αρχές αποφάσισαν ότι, για την ταχεία ελευθέρωση της αγοράς, η μεταβατική περίοδος έπρεπε να μην υπερβαίνει τα τέσσερα έτη, βλέπε St.prp. nr. 60 (2001–2002).

146

(147)  St.prp nr. 60 (2001–2002).

147

(148)  Δεν υπήρχαν ενδείξεις ότι οι επιχειρήσεις της αγοράς ήταν αντίθετες στη σταδιακή ελευθέρωση της αγοράς.

148

(149)  Γίνεται αναφορά στην προσέγγιση της Επιτροπής στην υπόθεση Destia για την αναδιάρθρωση του φινλανδικού δημόσιου φορέα οδοποιίας, ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1.

149

(150)  Υπόθεση Destia για την αναδιάρθρωση του φιλανδικού φορέα δημόσιας οδοποιίας, ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1, αιτιολογικές σκέψεις 307–309.

150

(151)  Ακόμη και αν η αιτιολογική σκέψη 25 προβλέπει ότι σε περίπτωση μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης η Αρχή εφαρμόζει τις διατάξεις που ισχύουν κατά τη χορήγηση της ενίσχυσης (το οποίο σημαίνει ότι δεν εφαρμόζονται άμεσα οι κατευθυντήριες γραμμές), μπορούν να εφαρμοστούν αναλογικά.

151

(152)  Με άλλους όρους, δεν ήταν απαραίτητη προϋπόθεση το πλεονέκτημα (που προκύπτει από την απαλλαγή) να έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερη αποτίμηση της αξίας.

152

(153)  Υπόθεση T-157/01 Danske Busvognmænd κατά Επιτροπής [2004] Συλλογή II-917.

153

(154)  Προμνημονευθείσα υπόθεση T-157/01 Danske Busvognmænd κατά Επιτροπής, σκέψη 57.

154

(155)  Βλέπε επίσης τη θέση που έλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην υπόθεση Destia για την αναδιάρθρωση του φινλανδικού φορέα δημόσιας οδοποιίας, ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1.

155

(156)  Υπόθεση 173/73 Ιταλία κατά Επιτροπής [1974] Συλλογή 709, σκέψη13· υπόθεση C-310/85 Deufil [1987] Συλλογή 901, σκέψη 8· υπόθεση C-241/94 Γαλλία κατά Επιτροπής [1996] Συλλογή I-4551, σκέψη 20.

156

(157)  Υπόθεση C-387/92 Banco Exterior de España [1994] Συλλογή I-877, σκέψεις 13 και 14· υπόθεση 222/04 Cassa di Risparmio di Firenze και άλλοι [2006] Συλλογή I-289, σκέψη 131.

157

(158)  Βλέπε παραδείγματος χάρη υπόθεση La Poste ΕΕ L 63, 7.3.2008, σ. 16 και France Télécom C 25/2008 της 20ής Αυγούστου 2008.

158

(159)  St.prp.nr.1, Tillegg nr.1 (2002–2003).

159

(160)  Προμνημονευθείσα υπόθεση C-5/01 Βέλγιο κατά Επιτροπής, σκέψη 40 και προμνημονευθείσα υπόθεση C-241/94, Γαλλία κατά Επιτροπής, σκέψη 12.

160

(161)  Βλέπε παραδείγματος χάρη Τμήμα 3.2.6 of των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με την ενίσχυση διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων και υπόθεση C-251/97 Γαλλία κατά Επιτροπής [1999] Συλλογή I-6639, σκέψη 40. Βλέπε επίσης αποφάσεις της Επιτροπής για τον ΟΤΕ, ΕΕ L 243, 11.9.2008, σ. 7· La Poste ΕΕ L 63 7.3.2008, σ. 16 και France Télécom C 25/2008 της 20ής Αυγούστου 2008.

161

(162)  Υπόθεση C-241/94 Γαλλία κατά Επιτροπής [1996] Συλλογή I-4551.

162

(163)  Υπόθεση C-5/01 Βέλγιο κατά Επιτροπής [2002] Συλλογή I-11991, σκέψη 40.

163

(164)  Ο εντοπισμός άχρηστων μηχανών και άλλου εξοπλισμού πραγματοποιήθηκε από το μηχανολογικό τμήμα της Mesta AS υπό την επίβλεψη του Διευθυντή εφοδιασμού και αγορών. Ο ελεγκτής της Mesta επαλήθευσε ότι η χρήση των κεφαλαίων ήταν σύμφωνη με τις εσωτερικές οδηγίες (οι οποίες βασίζονται σε νομοπαρασκευαστικές εργασίες όπως το St. prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2002–2003)).

164

(165)  Βλέπε Παράρτημα 3 της επιστολής των νορβηγικών αρχών της 6ης Ιουλίου 2009 (αριθ. αναφοράς: 523766).

165

(166)  Βλέπε Τμήμα 4 του νόμου για τη σύσταση της Mesta.

166

(167)  Οδηγία 2006/111/ΕΚ της Επιτροπής για τη διαφάνεια των χρηματοοικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημόσιων επιχειρήσεων καθώς και για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια μεταξύ ορισμένων επιχειρήσεων («Οδηγία περί διαφάνειας»)· Ε L 195, 29.7.1980, σ. 35, όπως τροποποιήθηκε από το ΕΕ L 229, 28.8.1985, σ. 20
  ΕΕ L 254, 12.10.1993, σ. 16· και ΕΕ L 193, 29.7.2000, σ. 75. Η οδηγία έχει ενσωματωθεί στη συμφωνία για τον ΕΟΧ με το σημείο 1 του Παραρτήματος XV.

167

(168)  Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-228/99 και T-233/99 Westdeutsche Landesbank Girozentrale, Land Nordrhein-Westfalen κατά Επιτροπής [2003] Συλλογή II-435.

168

(169)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων σε δημόσιες επιχειρήσεις στον κλάδο της μεταποίησης. Οι κατευθυντήριες γραμμές εφαρμόζονται ωστόσο και σε άλλους τομείς. Η κατευθυντήρια γραμμή εξηγείται στο τμήμα 3 που προβλέπει «για να διασφαλιστεί η τήρηση της αρχής της ουδετερότητας, η ενίσχυση πρέπει να αξιολογείται ως η διαφορά ανάμεσα στους όρους με τους οποίους τα κεφάλαια διατέθηκαν από το κράτος στη δημόσια επιχείρηση και τους όρους με τους οποίους ένας ιδιώτης επενδυτής θα θεωρούσε αποδεκτούς για να χορηγήσει κεφάλαια σε μια συγκρίσιμη ιδιωτική επιχείρηση, όταν ο ιδιώτης επενδυτής ενεργεί υπό κανονικές συνθήκες οικονομίας της αγοράς» (στο εξής «κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς»).

169

(170)  Βλέπε πρώτη περίπτωση της παραγράφου 6 στοιχείο γ) των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με τους κανόνες επιχειρήσεων κρατικής ιδιοκτησίας και για την ενίσχυση σε δημόσιες επιχειρήσεις.

170

(171)  Τμήμα 7.1 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων σε δημόσιες επιχειρήσεις στον κλάδο της μεταποίησης. Ο τρόπος εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς έχει επιβεβαιωθεί από το Πρωτοδικείο. Βλέπε συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-228/99 και T-233/99 Westdeutsche Landesbank Girozentrale, Land Nordrhein-Westfalen κατά Επιτροπής [2003] Συλλογή II-435, σκέψεις 254 και 258.

171

(172)  Υπόθεση T-17/02 Olsen κατά Επιτροπής [2005] Συλλογή II-2031 σκέψη 264 (σε έφεση: C-320/05 Ρ· ΕΕ C 271, 29.10.2005, σ. 14) και υπόθεση T-366/00 Scott κατά Επιτροπής [2007] Συλλογή 2007-II-797 σκέψη 134 (σε έφεση: C-290/07 Ρ· ΕΕ C 183, 4.8.2007, σ. 25).

172

Olsen

Scott

(173)  Προμνημονευθείσα υπόθεση T-366/00 Scott κατά Επιτροπής, σκέψη 137.

173

Scott

(174)  Υπόθεση T-274/01 Valmont κατά Επιτροπής [2004] Συλλογή II-3145 σκέψη 72.

174

(175)  Δεν λαμβάνονται υπόψη μεταγενέστερες αγορές 44 εκατ. ΝΟΚ.

175

(176)  Η εργασία που ανέλαβε η Deloitte & Touche ήταν να καθορίσει ένα καθήκον που ανατέθηκε πριν από την μεταβολή των αρχών αξιολόγησης.

176

(177)  Όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.4 του Μέρους Ι, οι προεξοφλημένες ταμειακές ροές περιελάμβαναν και τις υφιστάμενες και τις μελλοντικές συμβάσεις σε περίοδο 10 ετών προεξοφλημένων ταμειακών ροών.

177

(178)  Οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με τα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης στις πωλήσεις γηπέδων και κτιρίων από δημόσιες αρχές.

178

(179)  Βλέπε παραδείγματος χάρη υπόθεση T-14/96 Bretagne Angleterre Irlande κατά Επιτροπής Συλλογή [1999] II-319.

179

Bretagne Angleterre Irlande

(180)  Προμνημονευθείσα υπόθεση T-14/96 Bretagne Angleterre Irlande κατά Επιτροπής, και T-98/00 Linde κατά Επιτροπής 2002 Συλλογή II-3961. Βλέπε επίσης απόφαση της Επιτροπής N 44/04 (UK) National Fallen Stock Scheme της 12ης Αυγούστου 2004, αιτιολογική σκέψη 33· και N 110/08 (Γερμανία) Λιμενικές εγκαταστάσεις – Δημόσια χρηματοδότηση του έργου JadeWeserPort Project, αιτιολογικές σκέψεις 75–80.

180

Bretagne Angleterre Irlande

Linde

(181)  Δηλαδή ο δημόσιος φορέας οδοποιίας.

181

(182)  Υπόθεση C-280/00 Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg [2003] Συλλογή I-7747. Βλέπε επίσης υπόθεση T-289/03 BUPA και άλλοι κατά Επιτροπής [2008] Συλλογή II-81.

182

BUPA και άλλοι

(183)  Όπως ανέφεραν οι νορβηγικές αρχές πριν από την 1.1.2003«η NPRA Production ανέθεσε σε ορισμένες ιδιωτικές επιχειρήσεις την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων, όπως ο αποχιονισμός σε ορισμένες περιοχές». Οι εν λόγω ιδιωτικές επιχειρήσεις ενεργούσαν απλά ως υπεργολάβοι.

183

(184)  Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ο Δήμος του Όσλο έχει αναθέσει, μέσω του Οργανισμού Οδοποιίας και Μεταφορών («Samferdselsetaten») που είναι υπεύθυνος για τη χειμερινή συντήρηση των οδών (αποχιονισμός και στρώση άλατος, την εκτέλεση έργων σε 1 240 χιλιόμετρα δημοτικών οδών και πεζοδρομίων αυτών των οδών), σε εταιρείες όπως η Oslo Vei, ISS Landscaping και Mesta AS για να εκτελέσουν αυτή την εργασία: http://www.samferdselsetaten.oslo.kommune.no/article4242-8963.html

184

(185)  Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η Mesta AS έχει συνάψει σύμβαση για την εκτέλεση έργων χειμερινής συντήρησης του οδικού δικτύου του δήμου του Όσλο.

185

(186)  Παράδειγμα σχετικό είναι η τιμή που εντοπίστηκε για την σύμβαση Bærum (με τιμή περίπου 75 εκατ. ΝΟΚ).

186

(187)  Υπόθεση Destia για την αναδιάρθρωση του φιλανδικού φορέα δημόσιας οδοποιίας, ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1, αιτιολογική σκέψη 234.

187

(188)  Βλέπε έκθεση ViaNova που αποκάλυψε ότι το επίπεδο κόστους των μεταβατικών συμβάσεων για τις οποίες διενεργήθηκαν μεταγενέστερα δημόσιοι διαγωνισμοί κατά τη διάρκεια του 2003 ήταν κατά 32 % χαμηλότερο από το αρχικό επίπεδο κόστους συγκρίσιμων μεταβατικών συμβάσεων που διαβιβάστηκαν στη Mesta AS.

188

(189)  Βλέπε σημείο 2 του Τμήματος 3 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων για την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων.

189

(190)  Στις 14.12.2005, η Αρχή εξέδωσε αρνητική απόφαση (318/05/COL) στην οποία θεώρησε ότι η απαλλαγή που χορηγήθηκε τον Ιούλιο του 2000 στην εταιρεία Entra AS (στο πλαίσιο της μεταβίβασης ακίνητης περιουσίας στην Entra από το κράτος) από την καταβολή του φόρου χαρτοσήμου και τελών εγγραφής συνιστούσε κρατική ενίσχυση η οποία δεν ήταν συμβιβάσιμη με τη λειτουργία της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Στην απόφαση εκείνη, η Αρχή έκρινε ότι η απαλλαγή δεν αποτελούσε πάγια διοικητική πρακτική, ώστε να χαρακτηρίζεται γενικευμένο μέτρο, διότι η εφαρμογή μιας διοικητικής πρακτικής («αρχή της συνέχειας») στην αναδιοργάνωση επιχειρήσεων δεν ήταν διοικητική πρακτική κατά τη χρονική στιγμή που συστάθηκε η Entra.

190

(191)  Οδηγία 2006/111/ΕΚ της Επιτροπής για τη διαφάνεια των χρηματοοικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημόσιων επιχειρήσεων καθώς και τη δημοσιονομική διαφάνεια μεταξύ ορισμένων επιχειρήσεων («οδηγία περί διαφάνειας»).

191

(192)  Βλέπε παραδείγματος χάρη την απόφαση 2006/741/ΕΚ της Επιτροπής, της 20ής Οκτωβρίου 2004, για την κρατική ενίσχυση που χορήγησε η Γερμανία στην Landesbank Schleswig-Holstein – Girozentrale, νυν HSH Nordbank AG (ΕΕ L 307 της 7.11.2006, σ. 134).

192

(193)  Απόφαση αριθ. 318/05/COL.

193

(194)  Τμήμα 1.2.1 του Μέρους II της απόφασης αριθ. 318/05/COL.

194

(195)  Βλέπε ως προς αυτό υπόθεση 730/79 Philip Morris κατά Επιτροπής [1980] Συλλογή 2671, σκέψη 11, όπου αναφέρεται ότι «όταν μια χρηματοδοτική ενίσχυση από το κράτος ενισχύει τη θέση μιας επιχείρησης έναντι άλλων επιχειρήσεων που συναγωνίζονται στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, πρέπει να θεωρηθεί ότι η εν λόγω ενίσχυση επηρεάζει το ενδοκοινοτικό εμπόριο».

195

(196)  Βλέπε παραδείγματος χάρη σκέψεις αιτιολογικού στην απόφαση EDF (Γαλλία) ΕΕ L 49 22.2.2005, σ. 9· Destia (Φινλανδία) ΕΕ L 270 10.10.2008, σ. 1, OTE (Ελλάδα) ΕΕ L 243, 11.9.2008, σ. 7, La Poste (Γαλλία) ΕΕ L 63, 7.3.2008, σ. 16· και Royal Mail (ΗΒ) C/2007 της 8ης Απριλίου 2009.

196

(197)  Αυτό είναι το συμπέρασμα στην απόφαση της Αρχής αριθ. 349/07/COL της 18ης Ιουλίου 2007 για το νορβηγικό Φορέα Δημόσιας Οδοποιίας Møre and Romsdal District Office.

197

(198)  Βλέπε διαδικτυακό τόπο της Mesta· www.mesta.no και ετήσια έκθεση της Mesta AS του 2008, σ. 2.

198

(199)  Οι κατευθυντήριες γραμμές για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας τέθηκαν σε ισχύ στις 20 Δεκεμβρίου 2005. Η παράγραφος 25 των κατευθυντήριων γραμμών προβλέπει ότι σε περίπτωση μη κοινοποίησης μιας ενίσχυσης, η Αρχή εφαρμόζει τις διατάξεις που ίσχυαν κατά τη στιγμή που χορηγήθηκε η ενίσχυση, εκτός εάν η ενίσχυση χορηγήθηκε μετά την έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών, οπότε πρέπει να εφαρμοστούν οι κατευθυντήριες γραμμές. Εφόσον οι υπηρεσίες που παρείχε Mesta AS βάσει μεταβατικών συμβάσεων κάλυπταν την περίοδο μεταξύ του 2003 και του 2006 η οποία είναι περίοδος πριν και μετά το 2005, εφαρμόζονται κατ’ αναλογία οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας.

199

(200)  Υπόθεση E-9/04 The Bankers’ and Securities’ Dealers Association of Iceland κατά Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ [2006] Έκθεση Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ, σελίδα 42, σκέψη 65.

200

(201)  Αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά με τη συντήρηση οδών και τη διάνοιξη σηράγγων: N 562/05 (Ιταλία) Societal Italiana del Traforo del Monte Bianco (SITMB) της 16.5.2006· N 420/05 (Γαλλία) Tunnel du Mont Blanc et Tunnel Maurice Lemaire της 22.2.2006· και N 321/01 (Γαλλία) Tunnel Routière du Fréjus της 20.6.2001. Βλέπε επίσης υπόθεση Destia, ΕΕ L 270, 10.10.2008, σ. 1, σκέψεις 214–216.

201

(202)  Αυτός είναι παρόμοιος με τον τρόπο με τον οποίο ανατέθηκαν υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας στις αποφάσεις της Επιτροπής που αναφέρονται στην ανωτέρω υποσημείωση.

202

(203)  Το επιτόκιο άνευ κινδύνου του 3,85 % βασίζεται στην απόδοση των πενταετών κρατικών ομολόγων (2003-2007) βλέπε Κεντρική Τράπεζα Νορβηγίας.

203

(204)  Τα ασφάλιστρα κάλυψης κινδύνου της αγοράς δείχνουν την απόδοση που απαιτούν οι επιχειρήσεις για μετοχές σε σύγκριση με επενδύσεις χωρίς κίνδυνο. Ένα ασφάλιστρο κάλυψης κινδύνου 5 % βασίζεται στο γεγονός ότι οι εταιρείες απαιτούν συνήθως ποσοστό 3-6 %. Είναι κατά 0,5 % υψηλότερο από το ποσοστό που ορίστηκε στην έκθεση της PricewaterhouseCoopers 2008 με τίτλο «Mesta AS – Entrepriseverdi pr. 1.januar 2008» (έκθεση «PWC 2008»). Η έκθεση PWC εκδόθηκε στο πλαίσιο της σύστασης του ομίλου Mesta και επαληθεύθηκε από τους ελεγκτές BDO Noraudit.

204

(205)  Είναι σύμφωνο με τη βέλτιστη πρακτική της PriceWaterhouseCoopers για την αποτίμηση της αξίας· βλέπε έκθεση PWC 2008.

205

(206)  Βλέπε έκθεση PWC 2008.

206

(207)  Βλέπε έκθεση PWC 2008.

207

(208)  Η μεταφορά από το 2003 στο 2004 αντιπροσώπευε ποσοστό κατώτερο του 10 % της ετήσιας αποζημίωσης, σύμφωνα με το Τμήμα 20 των κατευθυντήριων γραμμών για την αντιστάθμιση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας.

208

(209)  Απόφαση 318/05/COL.

209

---