# Il-Ġurnal Uffiċjali C 332/8 ta

| | ISSN 1977-0987 |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 332 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 588 ta' Ottubru 2015 |

ISSN 1977-0987

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 332

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 588 ta' Ottubru 2015

---

| Avviż Nru | Werrej | Paġna |
| --- | --- | --- |
| | I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet |
| | OPINJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | il-508 Sessjoni Plenarja tal-KESE fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015 |
| 2015/C 332/01 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-kura soċjali fit-tul u d-deistituzzjonalizzazzjoni (opinjoni esploratorja) | 1 |
| 2015/C 332/02 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-ikkompletar tal-UEM: il-pilastru politiku (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 8 |
| 2015/C 332/03 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-promozzjoni tal-kreattività, l-intraprenditorija u l-mobbiltà fl-edukazzjoni u t-taħriġ (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 20 |
| 2015/C 332/04 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Politika industrijali tal-UE għas-settur tal-ikel u x-xorb | 28 |
| 2015/C 332/05 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ngħixu l-ġejjieni. L-istampar 3D – għodda għall-għoti tas-setgħa lill-ekonomija Ewropea (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 36 |
| 2015/C 332/06 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-protezzjoni tal-investituri u s-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-Istati fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment bejn l-UE u pajjiżi terzi | 45 |

Avviż Nru

Werrej

Paġna

I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

il-508 Sessjoni Plenarja tal-KESE fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015

2015/C 332/01

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-kura soċjali fit-tul u d-deistituzzjonalizzazzjoni (opinjoni esploratorja)

1

2015/C 332/02

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-ikkompletar tal-UEM: il-pilastru politiku (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

8

2015/C 332/03

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-promozzjoni tal-kreattività, l-intraprenditorija u l-mobbiltà fl-edukazzjoni u t-taħriġ (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

20

2015/C 332/04

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Politika industrijali tal-UE għas-settur tal-ikel u x-xorb

28

2015/C 332/05

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ngħixu l-ġejjieni. L-istampar 3D – għodda għall-għoti tas-setgħa lill-ekonomija Ewropea (Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

36

2015/C 332/06

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-protezzjoni tal-investituri u s-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-Istati fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment bejn l-UE u pajjiżi terzi

45

---

| | III   Atti preparatorji |
| --- | --- |
| | IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW |
| | il-508 Sessjoni Plenarja tal-KESE fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015 |
| 2015/C 332/07 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni(COM(2015) 135 final – 2015/0068 (CNS)) u l-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE(COM(2015) 129 final – 2015/0065 (CNS)) | 64 |
| 2015/C 332/08 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-linji gwida tal-politika tal-Istati Membri għall-impjiegi(COM(2015) 98 final – 2015/0051 (NLE)) | 68 |
| 2015/C 332/09 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1007/2009 dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki(COM(2015) 45 final – 2015/0028 (COD)) | 77 |
| 2015/C 332/10 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1236/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi skema ta’ kontroll u infurzar applikabbli fiż-żona koperta mill-Konvenzjoni dwar il-kooperazzjoni multilaterali fil-ġejjieni dwar is-sajd fl-Atlantiku tal-Grigal(COM(2015) 121 final – 2015/0063 COD) | 81 |

III   Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

il-508 Sessjoni Plenarja tal-KESE fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015

2015/C 332/07

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni(COM(2015) 135 final – 2015/0068 (CNS)) u l-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE(COM(2015) 129 final – 2015/0065 (CNS))

(COM(2015) 135 final – 2015/0068 (CNS))

(COM(2015) 129 final – 2015/0065 (CNS))

64

2015/C 332/08

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-linji gwida tal-politika tal-Istati Membri għall-impjiegi(COM(2015) 98 final – 2015/0051 (NLE))

(COM(2015) 98 final – 2015/0051 (NLE))

68

2015/C 332/09

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1007/2009 dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki(COM(2015) 45 final – 2015/0028 (COD))

(COM(2015) 45 final – 2015/0028 (COD))

77

2015/C 332/10

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1236/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi skema ta’ kontroll u infurzar applikabbli fiż-żona koperta mill-Konvenzjoni dwar il-kooperazzjoni multilaterali fil-ġejjieni dwar is-sajd fl-Atlantiku tal-Grigal(COM(2015) 121 final – 2015/0063 COD)

(COM(2015) 121 final – 2015/0063 COD)

81

---

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

I Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

il-508 Sessjoni Plenarja tal-KESE fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/1 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/1

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-kura soċjali fit-tul u d-deistituzzjonalizzazzjoni”

(opinjoni esploratorja)

(2015/C 332/01)

| Relatur: | is-Sinjura Gunta ANČA |
| --- | --- |
| Korelatur: | is-Sur José Isaías RODRÍGUEZ GARCÍA-CARO |

Relatur:

is-Sinjura Gunta ANČA

Korelatur:

is-Sur José Isaías RODRÍGUEZ GARCÍA-CARO

F’ittra tal-25 ta’ Settembru 2014, u b’konformità mal-Artikolu 304 tat-TFUE, is-Sur Rihards Kozlovskis, Aġent Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ministru tal-Intern tar-Repubblika tal-Latvja, talab lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, f’isem il-Presidenza Latvjana, biex ifassal opinjoni esploratorja dwar

“Il-kura soċjali fit-tul u d-deistituzzjonalizzazzjoni”

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar is-7 ta’ Mejju 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (seduta tas-27 ta’ Mejju 2015), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’139 vot favur, vot 1 kontra u 3 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Il-KESE:

| 1.1. | jappella biex, permezz ta’ data konsistenti u diżaggregata, jiżdied l-għarfien dwar is-sitwazzjoni tal-persuni li jgħixu fl-istituzzjonijiet, u biex jiġu stabbliti indikaturi dwar id-drittijiet tal-bniedem; |
| --- | --- |

1.1.

jappella biex, permezz ta’ data konsistenti u diżaggregata, jiżdied l-għarfien dwar is-sitwazzjoni tal-persuni li jgħixu fl-istituzzjonijiet, u biex jiġu stabbliti indikaturi dwar id-drittijiet tal-bniedem;

| 1.2. | jistieden lill-Istati Membri biex jintroduċu miżuri kontra d-diskriminazzjoni u biex jippromovu d-dritt tal-persuni b’diżabilità li jipparteċipaw bis-sħiħ fis-soċjetà u l-ekonomija, bħala parti mill-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma (PNR); |
| --- | --- |

1.2.

jistieden lill-Istati Membri biex jintroduċu miżuri kontra d-diskriminazzjoni u biex jippromovu d-dritt tal-persuni b’diżabilità li jipparteċipaw bis-sħiħ fis-soċjetà u l-ekonomija, bħala parti mill-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma (PNR);

| 1.3. | jikkonkludi li l-miżuri ta’ awsterità naqqsu l-baġits tal-awtoritajiet lokali u reġjonali b’konsegwenzi diretti għad-disponibbiltà tas-servizzi soċjali. F’xi Stati Membri, dan ikkawża t-tendenza tal-istituzzjonalizzazzjoni; |
| --- | --- |

1.3.

jikkonkludi li l-miżuri ta’ awsterità naqqsu l-baġits tal-awtoritajiet lokali u reġjonali b’konsegwenzi diretti għad-disponibbiltà tas-servizzi soċjali. F’xi Stati Membri, dan ikkawża t-tendenza tal-istituzzjonalizzazzjoni;

| 1.4. | jirrakkomanda li l-Istati Membri jużaw il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej biex jippromovu t-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għal waħda komunitarja, biex jiżviluppaw servizzi soċjali u tas-saħħa u biex iħarrġu l-persunal tas-servizzi ta’ appoġġ; |
| --- | --- |

1.4.

jirrakkomanda li l-Istati Membri jużaw il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej biex jippromovu t-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għal waħda komunitarja, biex jiżviluppaw servizzi soċjali u tas-saħħa u biex iħarrġu l-persunal tas-servizzi ta’ appoġġ;

| 1.5. | jirrakkomanda li l-Istati Membri jirriformaw il-kura fit-tul abbażi tal-analiżi tal-kosteffettività, b’approċċ fit-tul li jinkludi l-investiment fin-nies u s-servizzi minflok ma jitnaqqsu r-riżorsi finanzjarji; |
| --- | --- |

1.5.

jirrakkomanda li l-Istati Membri jirriformaw il-kura fit-tul abbażi tal-analiżi tal-kosteffettività, b’approċċ fit-tul li jinkludi l-investiment fin-nies u s-servizzi minflok ma jitnaqqsu r-riżorsi finanzjarji;

| 1.6. | jenfasizza li “d-deistituzzjonalizzazzjoni” hija proċess li jirrikjedi strateġija politika fit-tul u l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji adegwati biex jiġu żviluppati servizzi ta’ appoġġ alternattivi fil-komunità; |
| --- | --- |

1.6.

jenfasizza li “d-deistituzzjonalizzazzjoni” hija proċess li jirrikjedi strateġija politika fit-tul u l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji adegwati biex jiġu żviluppati servizzi ta’ appoġġ alternattivi fil-komunità;

| 1.7. | iħeġġeġ lill-Istati Membri biex jirrikonoxxu li l-kapaċità legali tan-nisa u l-irġiel b’diżabilità hija daqs dik ta’ kull persuna oħra, fl-aspetti kollha tal-ħajja, u biex jipprovdu t-teħid ta’ deċiżjonijiet appoġġjat meta meħtieġ (1); |
| --- | --- |

1.7.

iħeġġeġ lill-Istati Membri biex jirrikonoxxu li l-kapaċità legali tan-nisa u l-irġiel b’diżabilità hija daqs dik ta’ kull persuna oħra, fl-aspetti kollha tal-ħajja, u biex jipprovdu t-teħid ta’ deċiżjonijiet appoġġjat meta meħtieġ (1);

| 1.8. | jirrakkomanda li jiġu żviluppati servizzi komunitarji ta’ kwalità għolja, bħala pass fundamentali fil-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni (2). Huwa perikoluż li jagħlqu l-istituzzjonijiet mingħajr servizzi alternattivi għan-nies; |
| --- | --- |

1.8.

jirrakkomanda li jiġu żviluppati servizzi komunitarji ta’ kwalità għolja, bħala pass fundamentali fil-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni (2). Huwa perikoluż li jagħlqu l-istituzzjonijiet mingħajr servizzi alternattivi għan-nies;

| 1.9. | iqis li, meta l-kura tingħata d-dar, għandu jiġi żgurat l-iżvilupp meħtieġ ta’ servizzi professjonali bi prezzijiet affordabbli; |
| --- | --- |

1.9.

iqis li, meta l-kura tingħata d-dar, għandu jiġi żgurat l-iżvilupp meħtieġ ta’ servizzi professjonali bi prezzijiet affordabbli;

| 1.10. | jirrakkomanda li l-professjonisti fl-Ewropa kollha jitħarrġu biex jaħdmu f’servizzi komunitarji u li dawn jiġu infurmati dwar il-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni; |
| --- | --- |

1.10.

jirrakkomanda li l-professjonisti fl-Ewropa kollha jitħarrġu biex jaħdmu f’servizzi komunitarji u li dawn jiġu infurmati dwar il-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni;

| 1.11. | jirrakkomanda li s-servizzi komunitarji jkunu disponibbli fil-lokal u jkunu affordabbli u aċċessibbli għal kulħadd; |
| --- | --- |

1.11.

jirrakkomanda li s-servizzi komunitarji jkunu disponibbli fil-lokal u jkunu affordabbli u aċċessibbli għal kulħadd;

| 1.12. | jenfasizza l-importanza tal-aċċess għal impjieg sabiex persuni li jħallu l-istituzzjonijiet ikunu jistgħu jipparteċipaw b’mod sħiħ fis-soċjetà. Servizzi speċjalizzati ta’ impjieg u l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali għandhom ikunu aċċessibbli għal kulħadd; |
| --- | --- |

1.12.

jenfasizza l-importanza tal-aċċess għal impjieg sabiex persuni li jħallu l-istituzzjonijiet ikunu jistgħu jipparteċipaw b’mod sħiħ fis-soċjetà. Servizzi speċjalizzati ta’ impjieg u l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali għandhom ikunu aċċessibbli għal kulħadd;

| 1.13. | jirrakkomanda li jinbnew sħubijiet bejn il-partijiet interessati kollha involuti fil-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni; |
| --- | --- |

1.13.

jirrakkomanda li jinbnew sħubijiet bejn il-partijiet interessati kollha involuti fil-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni;

| 1.14. | jenfasizza li gruppi ta’ utenti differenti għandhom ħtiġiet differenti, u li għandhom jiġu żviluppati reazzjonijiet speċifiċi f’kooperazzjoni mal-partijiet interessati rilevanti kollha, inklużi l-utenti u l-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tagħhom, il-familji, il-fornituri tas-servizzi, is-setturi ekonomiċi involuti u l-awtoritajiet pubbliċi; |
| --- | --- |

1.14.

jenfasizza li gruppi ta’ utenti differenti għandhom ħtiġiet differenti, u li għandhom jiġu żviluppati reazzjonijiet speċifiċi f’kooperazzjoni mal-partijiet interessati rilevanti kollha, inklużi l-utenti u l-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tagħhom, il-familji, il-fornituri tas-servizzi, is-setturi ekonomiċi involuti u l-awtoritajiet pubbliċi;

| 1.15. | iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex tadotta Qafas Ewropew ta’ Kwalità għas-servizzi komunitarji u jtenni l-ħtieġa urġenti għal standards vinkolanti sabiex jiġu żgurati l-ogħla livelli ta’ kwalità; |
| --- | --- |

1.15.

iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex tadotta Qafas Ewropew ta’ Kwalità għas-servizzi komunitarji u jtenni l-ħtieġa urġenti għal standards vinkolanti sabiex jiġu żgurati l-ogħla livelli ta’ kwalità;

| 1.16. | iħeġġeġ lill-Istati Membri biex jistabbilixxu servizzi ta’ spezzjoni u monitoraġġ indipendenti u effiċjenti biex jiżguraw il-konformità mal-istandards regolatorji u ta’ kwalità għas-servizzi tal-kura; |
| --- | --- |

1.16.

iħeġġeġ lill-Istati Membri biex jistabbilixxu servizzi ta’ spezzjoni u monitoraġġ indipendenti u effiċjenti biex jiżguraw il-konformità mal-istandards regolatorji u ta’ kwalità għas-servizzi tal-kura;

| 1.17. | jirrakkomanda li l-isterjotipi negattivi jiġu indirizzati u li titqajjem kuxjenza fl-iskejjel u fis-soċjetà, permezz ta’ edukazzjoni inklużiva u kampanji tal-midja. |
| --- | --- |

1.17.

jirrakkomanda li l-isterjotipi negattivi jiġu indirizzati u li titqajjem kuxjenza fl-iskejjel u fis-soċjetà, permezz ta’ edukazzjoni inklużiva u kampanji tal-midja.

2.   Daħla

| 2.1. | Il-proċessi tad-deistituzzjonalizzazzjoni u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem fl-Ewropa ġew żviluppati b’modi differenti matul il-biċċa l-kbira tas-seklu li għadda. Għalhekk diffiċli tinkiseb data paragunabbli minn pajjiżi differenti. |
| --- | --- |

2.1.

Il-proċessi tad-deistituzzjonalizzazzjoni u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem fl-Ewropa ġew żviluppati b’modi differenti matul il-biċċa l-kbira tas-seklu li għadda. Għalhekk diffiċli tinkiseb data paragunabbli minn pajjiżi differenti.

| 2.2. | Il-KESE jemmen li, fis-soċjetà tagħna li qed tinbidel, huwa importanti li tiġi analizzata s-sitwazzjoni tal-persuni li għandhom bżonn kura soċjali u livell għoli ta’ appoġġ fl-UE kollha, sabiex jiġu żviluppati reazzjonijiet adatti u skambju ta’ prattiki tajba. |
| --- | --- |

2.2.

Il-KESE jemmen li, fis-soċjetà tagħna li qed tinbidel, huwa importanti li tiġi analizzata s-sitwazzjoni tal-persuni li għandhom bżonn kura soċjali u livell għoli ta’ appoġġ fl-UE kollha, sabiex jiġu żviluppati reazzjonijiet adatti u skambju ta’ prattiki tajba.

| 2.3. | Għalhekk, il-KESE: |
| --- | --- |

2.3.

Għalhekk, il-KESE:

| 2.3.1. | jinnota li fl-Ewropa hemm aktar minn miljun tifel u tifla u adult b’diżabilità li jgħixu f’istituzzjonijiet (3); |
| --- | --- |

2.3.1.

jinnota li fl-Ewropa hemm aktar minn miljun tifel u tifla u adult b’diżabilità li jgħixu f’istituzzjonijiet (3);

| 2.3.2. | b’“istituzzjoni” jifhem kwalunkwe ċentru ta’ kura residenzjali fejn ir-residenti jkunu iżolati mill-komunità usa’ u/jew imġiegħla jgħixu flimkien. Tali residenti ma jkollhomx biżżejjed kontroll fuq ħajjithom jew fuq id-deċiżjonijiet li jaffettwawhom, u r-rekwiżiti tal-organizzazzjoni nnifisha għandhom it-tendenza li jieħdu preċedenza fuq il-ħtiġiet individwali tar-residenti (4); |
| --- | --- |

2.3.2.

b’“istituzzjoni” jifhem kwalunkwe ċentru ta’ kura residenzjali fejn ir-residenti jkunu iżolati mill-komunità usa’ u/jew imġiegħla jgħixu flimkien. Tali residenti ma jkollhomx biżżejjed kontroll fuq ħajjithom jew fuq id-deċiżjonijiet li jaffettwawhom, u r-rekwiżiti tal-organizzazzjoni nnifisha għandhom it-tendenza li jieħdu preċedenza fuq il-ħtiġiet individwali tar-residenti (4);

| 2.3.3. | jirrimarka li s-servizzi tal-kura ta’ kwalità għolja fil-komunità lokali dejjem jagħtu riżultati aħjar f’termini ta’ kwalità tal-ħajja mill-kura istituzzjonali, u dan iwassal għall-integrazzjoni soċjali u t-tnaqqis tar-riskju tas-segregazzjoni (5); |
| --- | --- |

2.3.3.

jirrimarka li s-servizzi tal-kura ta’ kwalità għolja fil-komunità lokali dejjem jagħtu riżultati aħjar f’termini ta’ kwalità tal-ħajja mill-kura istituzzjonali, u dan iwassal għall-integrazzjoni soċjali u t-tnaqqis tar-riskju tas-segregazzjoni (5);

| 2.3.4. | jipprojbixxi kwalunkwe forma ta’ abbuż fuq l-irġiel, in-nisa u t-tfal b’diżabilità u mingħajr; u t-tip ta’ abbuż li l-persuni li jeħtieġu livell għoli ta’ għajnuna u dawk b’diżabilitajiet psikosoċjali jistgħu jesperjenzaw meta jirċievu servizzi tal-kura; |
| --- | --- |

2.3.4.

jipprojbixxi kwalunkwe forma ta’ abbuż fuq l-irġiel, in-nisa u t-tfal b’diżabilità u mingħajr; u t-tip ta’ abbuż li l-persuni li jeħtieġu livell għoli ta’ għajnuna u dawk b’diżabilitajiet psikosoċjali jistgħu jesperjenzaw meta jirċievu servizzi tal-kura;

| 2.3.5. | jirreferi għar-rakkomandazzjonijiet stipulati f’Opinjonijiet preċedenti tal-KESE (6); |
| --- | --- |

2.3.5.

jirreferi għar-rakkomandazzjonijiet stipulati f’Opinjonijiet preċedenti tal-KESE (6);

| 2.3.6. | jiġbed l-attenzjoni għall-obbligi li jaqgħu fuq l-UE u l-Istati Membri tagħha, li jirriżultaw mill-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (UNCRPD) (7), biex jirrispettaw id-dinjità, il-libertà u d-dritt tan-nies li jgħixu b’mod indipendenti, li jagħżlu fejn u ma’ min jagħmlu dan u li jkollhom aċċess għal servizzi ta’ għajnuna, inkluża l-assistenza personali, fil-komunità; |
| --- | --- |

2.3.6.

jiġbed l-attenzjoni għall-obbligi li jaqgħu fuq l-UE u l-Istati Membri tagħha, li jirriżultaw mill-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (UNCRPD) (7), biex jirrispettaw id-dinjità, il-libertà u d-dritt tan-nies li jgħixu b’mod indipendenti, li jagħżlu fejn u ma’ min jagħmlu dan u li jkollhom aċċess għal servizzi ta’ għajnuna, inkluża l-assistenza personali, fil-komunità;

| 2.3.7. | jirrimarka li, f’konformità mal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tat-Tfal (CRC), għall-iżvilupp sħiħ u armonjuż tal-personalità tat-tfal, huma għandhom jikbru f’ambjent ta’ familja u f’atmosfera ta’ ferħ, imħabba u mogħdrija. Il-ġenituri għandhom ir-responsabbiltà primarja tat-trobbija ta’ wliedhom, u l-Istat responsabbli li jappoġġjahom – speċjalment lil dawk l-aktar fil-bżonn – bi strumenti adegwati tal-protezzjoni soċjali. It-tfal għandhom id-dritt għall-protezzjoni mill-ħsara u l-abbuż. Fejn il-familja tagħhom, minkejja l-għoti ta’ appoġġ adegwat mill-Istat, ma tistax tipprovdilhom il-kura li jeħtieġu, it-tfal għandhom id-dritt għal ambjent familjari alternattiv; |
| --- | --- |

2.3.7.

jirrimarka li, f’konformità mal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tat-Tfal (CRC), għall-iżvilupp sħiħ u armonjuż tal-personalità tat-tfal, huma għandhom jikbru f’ambjent ta’ familja u f’atmosfera ta’ ferħ, imħabba u mogħdrija. Il-ġenituri għandhom ir-responsabbiltà primarja tat-trobbija ta’ wliedhom, u l-Istat responsabbli li jappoġġjahom – speċjalment lil dawk l-aktar fil-bżonn – bi strumenti adegwati tal-protezzjoni soċjali. It-tfal għandhom id-dritt għall-protezzjoni mill-ħsara u l-abbuż. Fejn il-familja tagħhom, minkejja l-għoti ta’ appoġġ adegwat mill-Istat, ma tistax tipprovdilhom il-kura li jeħtieġu, it-tfal għandhom id-dritt għal ambjent familjari alternattiv;

| 2.3.8. | jafferma mill-ġdid li l-persuni b’diżabilità, u speċjalment dawk b’diżabilitajiet intellettwali, għandhom id-dritt li jiġu rikonoxxuti kullimkien bħala persuni quddiem il-liġi. |
| --- | --- |

2.3.8.

jafferma mill-ġdid li l-persuni b’diżabilità, u speċjalment dawk b’diżabilitajiet intellettwali, għandhom id-dritt li jiġu rikonoxxuti kullimkien bħala persuni quddiem il-liġi.

3.   It-tranżizzjoni minn kura istituzzjonali għal waħda komunitarja

Il-KESE:

| 3.1. | jilqa’ l-fatt li ħafna pajjiżi qed jirriformaw il-mod kif jipprovdu l-kura u l-appoġġ għat-tfal u l-adulti, billi jissostitwixxu l-istituzzjonijiet kollha jew uħud minnhom li jkunu ta’ residenza twila b’servizzi bbażati fil-familja u l-komunità (8); |
| --- | --- |

3.1.

jilqa’ l-fatt li ħafna pajjiżi qed jirriformaw il-mod kif jipprovdu l-kura u l-appoġġ għat-tfal u l-adulti, billi jissostitwixxu l-istituzzjonijiet kollha jew uħud minnhom li jkunu ta’ residenza twila b’servizzi bbażati fil-familja u l-komunità (8);

| 3.2. | jitlob li l-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni jitwettaq b’tali mod li jirrispetta d-drittijiet tal-gruppi ta’ utenti, jimminimizza r-riskju ta’ dannu u jiżgura riżultati pożittivi għall-individwi kollha involuti. Is-sistemi l-ġodda ta’ kura u ta’ appoġġ għandhom jirrispettaw id-drittijiet, id-dinjità, il-ħtiġiet u x-xewqat tal-individwi kollha u l-familja tagħhom; |
| --- | --- |

3.2.

jitlob li l-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni jitwettaq b’tali mod li jirrispetta d-drittijiet tal-gruppi ta’ utenti, jimminimizza r-riskju ta’ dannu u jiżgura riżultati pożittivi għall-individwi kollha involuti. Is-sistemi l-ġodda ta’ kura u ta’ appoġġ għandhom jirrispettaw id-drittijiet, id-dinjità, il-ħtiġiet u x-xewqat tal-individwi kollha u l-familja tagħhom;

| 3.3. | jemmen li kull individwu għandu d-dritt li jagħżel il-post u l-mod li bih jixtieq jgħix. |
| --- | --- |

3.3.

jemmen li kull individwu għandu d-dritt li jagħżel il-post u l-mod li bih jixtieq jgħix.

4.   Id-deistituzzjonalizzazzjoni għad-diversi gruppi ta’ interess

| 4.1. | Il-KESE jirrikonoxxi li l-bżonnijiet ta’ kura tat-tfal, tal-persuni b’diżabilità – inklużi l-persuni b’diżabilitajiet psikosoċjali – u l-anzjani huma differenti ħafna. Għalhekk, il-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni tal-kura fit-tul għandu jqis il-bżonnijiet speċifiċi ta’ kull grupp ta’ utenti. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jirrikonoxxi li l-bżonnijiet ta’ kura tat-tfal, tal-persuni b’diżabilità – inklużi l-persuni b’diżabilitajiet psikosoċjali – u l-anzjani huma differenti ħafna. Għalhekk, il-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni tal-kura fit-tul għandu jqis il-bżonnijiet speċifiċi ta’ kull grupp ta’ utenti.

| 4.2. | Il-kura komunitarja, inkluża l-kura professjonali u l-kura riċevuta fi ħdan l-ambjent familjari u dak soċjali, toffri valur miżjud li huwa nieqes fl-istituzzjonijiet residenzjali. |
| --- | --- |

4.2.

Il-kura komunitarja, inkluża l-kura professjonali u l-kura riċevuta fi ħdan l-ambjent familjari u dak soċjali, toffri valur miżjud li huwa nieqes fl-istituzzjonijiet residenzjali.

| 4.3. | Is-sistema istituzzjonali għalhekk għandha tiġi adattata biex tissupplimenta s-servizzi soċjali u tas-saħħa komunitarji meta dawn ma jkunux disponibbli, u matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni. |
| --- | --- |

4.3.

Is-sistema istituzzjonali għalhekk għandha tiġi adattata biex tissupplimenta s-servizzi soċjali u tas-saħħa komunitarji meta dawn ma jkunux disponibbli, u matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni.

| 4.4. | L-għajxien indipendenti ma jfissirx li n-nies għandhom jinqatgħu minn man-nies l-oħra. Minflok ifisser li n-nies ikollhom għażla ta’ servizzi speċjalizzati u aċċessibbli fil-komunità li għażlu li jgħixu fiha. |
| --- | --- |

4.4.

L-għajxien indipendenti ma jfissirx li n-nies għandhom jinqatgħu minn man-nies l-oħra. Minflok ifisser li n-nies ikollhom għażla ta’ servizzi speċjalizzati u aċċessibbli fil-komunità li għażlu li jgħixu fiha.

| 4.5. | Id-deistituzzjonalizzazzjoni tfisser li jinħolqu s-servizzi t-tajba, iżda anke li jinħoloq l-ambjent adatt fil-komunità. Jeħtieġ li l-pubbliku ġenerali jitħejja għal din it-tranżizzjoni, biex b’hekk titqajjem kuxjenza u tiġi miġġielda l-istigma. Inkella minflok id-deistituzzjonalizzazzjoni, ir-riżultat ser ikun ir-riistituzzjonalizzazzjoni, bil-ħolqien ta’ “getti” ta’ persuni b’diżabilitajiet psikosoċjali li jgħixu fis-soċjetà iżda għadhom iżolati minħabba attitudnijiet negattivi. Il-midja jaqdu rwol ewlieni f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

4.5.

Id-deistituzzjonalizzazzjoni tfisser li jinħolqu s-servizzi t-tajba, iżda anke li jinħoloq l-ambjent adatt fil-komunità. Jeħtieġ li l-pubbliku ġenerali jitħejja għal din it-tranżizzjoni, biex b’hekk titqajjem kuxjenza u tiġi miġġielda l-istigma. Inkella minflok id-deistituzzjonalizzazzjoni, ir-riżultat ser ikun ir-riistituzzjonalizzazzjoni, bil-ħolqien ta’ “getti” ta’ persuni b’diżabilitajiet psikosoċjali li jgħixu fis-soċjetà iżda għadhom iżolati minħabba attitudnijiet negattivi. Il-midja jaqdu rwol ewlieni f’dan ir-rigward.

| 4.6. | Il-KESE jinnota d-differenzi bejn l-Istati Membri tal-UE, mhux l-inqas fir-rigward tad-definizzjoni tal-kura fit-tul. Dawn id-differenzi jistgħu jikkonċernaw ukoll it-tipi ta’ kura pprovduti u s-servizzi involuti. B’mod simili, jeżistu differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri, ir-reġjuni u l-muniċipalitajiet u partikolarment bejn iż-żoni urbani u rurali (9). Il-KESE jemmen li dan ma għandux jiġġustifika n-nuqqas ta’ progress li sar minn Stat Membru, li għandu l-karatteristiċi partikolari tiegħu, u jippromovi bidla gradwali lejn is-servizzi komunitarji. |
| --- | --- |

4.6.

Il-KESE jinnota d-differenzi bejn l-Istati Membri tal-UE, mhux l-inqas fir-rigward tad-definizzjoni tal-kura fit-tul. Dawn id-differenzi jistgħu jikkonċernaw ukoll it-tipi ta’ kura pprovduti u s-servizzi involuti. B’mod simili, jeżistu differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri, ir-reġjuni u l-muniċipalitajiet u partikolarment bejn iż-żoni urbani u rurali (9). Il-KESE jemmen li dan ma għandux jiġġustifika n-nuqqas ta’ progress li sar minn Stat Membru, li għandu l-karatteristiċi partikolari tiegħu, u jippromovi bidla gradwali lejn is-servizzi komunitarji.

| 4.7. | F’Opinjoni esploratorja preċedenti (10), il-KESE kien irrakkomanda l-evalwazzjoni tat-telekura u l-għajxien megħjun kontestwalment, u l-ħolqien ta’ struttura deċentralizzata komprensiva, qrib ta’ fejn jgħixu n-nies, f’kuntatt dirett mal-persuni mdaħħla fiż-żmien. Nixtiequ ntennu din ir-rakkomandazzjoni, u nappoġġjaw proċess adatt ta’ deistituzzjonalizzazzjoni għall-anzjani, it-tfal, il-persuni b’diżabilità ta’ kull età u n-nies b’diżabilitajiet psikosoċjali (11). |
| --- | --- |

4.7.

F’Opinjoni esploratorja preċedenti (10), il-KESE kien irrakkomanda l-evalwazzjoni tat-telekura u l-għajxien megħjun kontestwalment, u l-ħolqien ta’ struttura deċentralizzata komprensiva, qrib ta’ fejn jgħixu n-nies, f’kuntatt dirett mal-persuni mdaħħla fiż-żmien. Nixtiequ ntennu din ir-rakkomandazzjoni, u nappoġġjaw proċess adatt ta’ deistituzzjonalizzazzjoni għall-anzjani, it-tfal, il-persuni b’diżabilità ta’ kull età u n-nies b’diżabilitajiet psikosoċjali (11).

| 4.8. | Dawn il-gruppi ta’ utenti jinkludu individwi li l-kapaċità li jieħdu d-deċiżjonijiet tista’ tkun dgħajfa jew nieqsa minħabba l-età, id-diżabilità jew id-dipendenza tagħhom. Għalhekk, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jipprovdu l-ogħla protezzjoni għal dawn il-persuni, fi ħdan proċess gradwali u kkontrollat ta’ deistituzzjonalizzazzjoni, sabiex drittijiethom jiġu rispettati f’kull ħin u jiġu pprovduti bl-aħjar kura possibbli fil-komunità, inkluż it-teħid tad-deċiżjonijiet appoġġjat. |
| --- | --- |

4.8.

Dawn il-gruppi ta’ utenti jinkludu individwi li l-kapaċità li jieħdu d-deċiżjonijiet tista’ tkun dgħajfa jew nieqsa minħabba l-età, id-diżabilità jew id-dipendenza tagħhom. Għalhekk, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jipprovdu l-ogħla protezzjoni għal dawn il-persuni, fi ħdan proċess gradwali u kkontrollat ta’ deistituzzjonalizzazzjoni, sabiex drittijiethom jiġu rispettati f’kull ħin u jiġu pprovduti bl-aħjar kura possibbli fil-komunità, inkluż it-teħid tad-deċiżjonijiet appoġġjat.

| 4.9. | Il-KESE huwa attent għall-impatt li tranżizzjoni minn istituzzjonijiet għal kura komunitarja jista’ jkollha fuq il-ħaddiema involuti. L-awtoritajiet u l-partijiet interessati kollha involuti fil-proċess għandhom jaħdmu flimkien biex jiżguraw li l-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni jkollu effett ta’ benefiċċju u jiġi introdott b’mod gradwali fost dawk li jieħdu ħsiebhom. Il-kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti dejjem għandhom jiġu rispettati. |
| --- | --- |

4.9.

Il-KESE huwa attent għall-impatt li tranżizzjoni minn istituzzjonijiet għal kura komunitarja jista’ jkollha fuq il-ħaddiema involuti. L-awtoritajiet u l-partijiet interessati kollha involuti fil-proċess għandhom jaħdmu flimkien biex jiżguraw li l-proċess tad-deistituzzjonalizzazzjoni jkollu effett ta’ benefiċċju u jiġi introdott b’mod gradwali fost dawk li jieħdu ħsiebhom. Il-kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti dejjem għandhom jiġu rispettati.

| 4.10. | L-alternattiva għall-istituzzjonalizzazzjoni mhijiex is-servizz imwassal fid-dar iżda s-servizz fil-komunità, u għalhekk l-investimenti fl-infrastruttura tas-servizzi trid tkun garantita. |
| --- | --- |

4.10.

L-alternattiva għall-istituzzjonalizzazzjoni mhijiex is-servizz imwassal fid-dar iżda s-servizz fil-komunità, u għalhekk l-investimenti fl-infrastruttura tas-servizzi trid tkun garantita.

| 4.11. | Il-KESE jilqa’ l-eżempji tajbin, pereżempju l-liv għall-kura, il-liv part-time għall-kura u r-rikonoxximent tal-assigurazzjoni għal dawk li jagħtu l-kura b’mod informali (12). Jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri biex jinkoraġġixxu l-iskambju tal-prattiki tajba. |
| --- | --- |

4.11.

Il-KESE jilqa’ l-eżempji tajbin, pereżempju l-liv għall-kura, il-liv part-time għall-kura u r-rikonoxximent tal-assigurazzjoni għal dawk li jagħtu l-kura b’mod informali (12). Jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri biex jinkoraġġixxu l-iskambju tal-prattiki tajba.

| 4.12. | Il-KESE jirrikonoxxi l-importanza tal-persuni li jagħtu l-kura. Min jagħti l-kura b’mod informali, fuq bażi volontarja, jistinka biex jikkombina r-responsabbiltajiet tal-kura ma’ ħajtu. Dan jista’ jwassal għas-sindromu tal-persuna li tindukra (carer’s syndrome), fejn il-persuna li tagħti l-kura ewlenija ssir fiżikament u psikoloġikament eżawrita. L-UE għandha tiżgura li: il-politiki tar-rikonċiljazzjoni u r-responsabbiltà għall-kura jkunu bbażati fuq l-ugwaljanza għal kulħadd u li d-dmirijiet tal-kura informali jitqassmu b’mod ugwali u ġust (13); li d-drittijiet fundamentali tal-persuni li jagħtu l-kura jiġu rispettati; li l-kura informali u dik tal-familja jiġu rikonoxxuti u appoġġjati; u li r-rwol li jaqdu l-voluntiera fil-provvista formali u informali tal-kura jiġi rikonoxxut u appoġġjat (14). |
| --- | --- |

4.12.

Il-KESE jirrikonoxxi l-importanza tal-persuni li jagħtu l-kura. Min jagħti l-kura b’mod informali, fuq bażi volontarja, jistinka biex jikkombina r-responsabbiltajiet tal-kura ma’ ħajtu. Dan jista’ jwassal għas-sindromu tal-persuna li tindukra (carer’s syndrome), fejn il-persuna li tagħti l-kura ewlenija ssir fiżikament u psikoloġikament eżawrita. L-UE għandha tiżgura li: il-politiki tar-rikonċiljazzjoni u r-responsabbiltà għall-kura jkunu bbażati fuq l-ugwaljanza għal kulħadd u li d-dmirijiet tal-kura informali jitqassmu b’mod ugwali u ġust (13); li d-drittijiet fundamentali tal-persuni li jagħtu l-kura jiġu rispettati; li l-kura informali u dik tal-familja jiġu rikonoxxuti u appoġġjati; u li r-rwol li jaqdu l-voluntiera fil-provvista formali u informali tal-kura jiġi rikonoxxut u appoġġjat (14).

| 4.13. | il-KESE jirrikonoxxi li bosta mill-gruppi vulnerabbli li għandhom tendenza li jesperjenzaw kura istituzzjonali huma rrappreżentati żżejjed fil-popolazzjoni tal-persuni mingħajr dar. Għaldaqstant, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jiżviluppaw strateġiji u programmi ta’ deistituzzjonalizzazzjoni li jqisu bis-sħiħ il-kundizzjoni ta’ persuna mingħajr dar u l-ħtieġa li jingħataw servizzi bbażati fil-komunità għall-prevenzjoni u l-indirizzar ta’ din il-kundizzjoni. |
| --- | --- |

4.13.

il-KESE jirrikonoxxi li bosta mill-gruppi vulnerabbli li għandhom tendenza li jesperjenzaw kura istituzzjonali huma rrappreżentati żżejjed fil-popolazzjoni tal-persuni mingħajr dar. Għaldaqstant, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jiżviluppaw strateġiji u programmi ta’ deistituzzjonalizzazzjoni li jqisu bis-sħiħ il-kundizzjoni ta’ persuna mingħajr dar u l-ħtieġa li jingħataw servizzi bbażati fil-komunità għall-prevenzjoni u l-indirizzar ta’ din il-kundizzjoni.

| 4.14. | L-iżvilupp u l-professjonalizzazzjoni tal-impjieg domestiku huwa strateġikament importanti biex tinkiseb l-ugwaljanza fuq il-post tax-xogħol, minħabba li huma prinċipalment in-nisa li jwettqu t-tali xogħol u li jeħtieġu s-servizzi tal-kura tat-tfal, is-servizzi tal-assistenza għall-anzjani u tat-tindif tad-dar biex ikunu jistgħu jilħqu livell indaqs mal-irġiel fil-karrieri tagħhom. Dawn is-servizzi mhumiex biss ta’ benefiċċju għall-individwi, iżda għas-soċjetà kollha kemm hi. Dawn joħolqu impjiegi ġodda, jindirizzaw il-ħtiġiet ta’ soċjetà li qed tixjieħ u jgħinu lin-nies jibbilanċjaw il-ħajja privata u professjonali tagħhom. Dawn is-servizzi jtejbu l-kwalità tal-ħajja u l-inklużjoni soċjali, filwaqt li jagħmluha iktar faċli biex l-anzjani jibqgħu fi djarhom (15). |
| --- | --- |

4.14.

L-iżvilupp u l-professjonalizzazzjoni tal-impjieg domestiku huwa strateġikament importanti biex tinkiseb l-ugwaljanza fuq il-post tax-xogħol, minħabba li huma prinċipalment in-nisa li jwettqu t-tali xogħol u li jeħtieġu s-servizzi tal-kura tat-tfal, is-servizzi tal-assistenza għall-anzjani u tat-tindif tad-dar biex ikunu jistgħu jilħqu livell indaqs mal-irġiel fil-karrieri tagħhom. Dawn is-servizzi mhumiex biss ta’ benefiċċju għall-individwi, iżda għas-soċjetà kollha kemm hi. Dawn joħolqu impjiegi ġodda, jindirizzaw il-ħtiġiet ta’ soċjetà li qed tixjieħ u jgħinu lin-nies jibbilanċjaw il-ħajja privata u professjonali tagħhom. Dawn is-servizzi jtejbu l-kwalità tal-ħajja u l-inklużjoni soċjali, filwaqt li jagħmluha iktar faċli biex l-anzjani jibqgħu fi djarhom (15).

| 4.15. | Il-KESE jirrikonoxxi l-ħtieġa għal taħriġ dwar id-deistituzzjonalizzazzjoni għall-professjonisti fl-Ewropa kollha. Pereżempju, jeħtieġ li l-ġenerazzjoni l-ġdida ta’ psikjatri titħarreġ sabiex tiżgura li ser jipprattikaw f’konformità mal-UN CRPD. |
| --- | --- |

4.15.

Il-KESE jirrikonoxxi l-ħtieġa għal taħriġ dwar id-deistituzzjonalizzazzjoni għall-professjonisti fl-Ewropa kollha. Pereżempju, jeħtieġ li l-ġenerazzjoni l-ġdida ta’ psikjatri titħarreġ sabiex tiżgura li ser jipprattikaw f’konformità mal-UN CRPD.

| 4.16. | Il-KESE huwa mħasseb li, f’ċerti każijiet, il-persuni jintbagħtu f’istituzzjonijiet mingħajr ma jiġi segwit proċess ta’ konsultazzjoni jew proċedura ċara. Huwa jirrikonoxxi l-importanza ta’ evalwazzjoni formali tal-ħtiġijiet il-persuni għal kura fit-tul. Dan il-proċess għandu jirrispetta d-dinjità il-persuni u jirriżulta fl-iżvilupp ta’ servizzi individwalizzati. |
| --- | --- |

4.16.

Il-KESE huwa mħasseb li, f’ċerti każijiet, il-persuni jintbagħtu f’istituzzjonijiet mingħajr ma jiġi segwit proċess ta’ konsultazzjoni jew proċedura ċara. Huwa jirrikonoxxi l-importanza ta’ evalwazzjoni formali tal-ħtiġijiet il-persuni għal kura fit-tul. Dan il-proċess għandu jirrispetta d-dinjità il-persuni u jirriżulta fl-iżvilupp ta’ servizzi individwalizzati.

5.   L-impatt tal-kriżi finanzjarja fuq is-servizzi soċjali

| 5.1. | Il-KESE huwa konxju li l-provvista tal-kura fit-tul għal dawk il-gruppi ta’ utenti li għandhom bżonnha hija waħda mill-akbar sfidi soċjali u ekonomiċi li qed tiffaċċja l-Unjoni Ewropea, speċjalment fi żmien ta’ kriżi ekonomika, kif inhu l-każ bħalissa. |
| --- | --- |

5.1.

Il-KESE huwa konxju li l-provvista tal-kura fit-tul għal dawk il-gruppi ta’ utenti li għandhom bżonnha hija waħda mill-akbar sfidi soċjali u ekonomiċi li qed tiffaċċja l-Unjoni Ewropea, speċjalment fi żmien ta’ kriżi ekonomika, kif inhu l-każ bħalissa.

| 5.2. | Il-Komunikazzjoni dwar l-Investiment Soċjali (16) tagħmilha ċara li l-kriżi ekonomika tipperikola s-sistemi tal-protezzjoni soċjali tagħna hekk kif il-qgħad żdied, id-dħul mit-taxxa naqas u l-għadd ta’ persuni li jeħtieġu l-benefiċċji kiber. F’dan il-kuntest, il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni dwar il-ħtieġa li l-Istati Membri jiġu appoġġjati fit-tfassil ta’ strateġiji tal-kura fit-tul li jimminimizzaw l-impatt tal-kriżi ekonomika. |
| --- | --- |

5.2.

Il-Komunikazzjoni dwar l-Investiment Soċjali (16) tagħmilha ċara li l-kriżi ekonomika tipperikola s-sistemi tal-protezzjoni soċjali tagħna hekk kif il-qgħad żdied, id-dħul mit-taxxa naqas u l-għadd ta’ persuni li jeħtieġu l-benefiċċji kiber. F’dan il-kuntest, il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni dwar il-ħtieġa li l-Istati Membri jiġu appoġġjati fit-tfassil ta’ strateġiji tal-kura fit-tul li jimminimizzaw l-impatt tal-kriżi ekonomika.

| 5.3. | Fl-Opinjoni tiegħu (17) dwar il-Komunikazzjoni, il-KESE argumenta li l-investiment soċjali għat-tkabbir u l-koeżjoni għandu jiġi allokat ukoll biex jissaħħu s-servizzi soċjali. Dan jista’ jappoġġja wkoll il-ħolqien ta’ impjiegi fis-settur tas-servizzi ta’ appoġġ u l-iżvilupp ta’ servizzi ġodda fil-komunità. |
| --- | --- |

5.3.

Fl-Opinjoni tiegħu (17) dwar il-Komunikazzjoni, il-KESE argumenta li l-investiment soċjali għat-tkabbir u l-koeżjoni għandu jiġi allokat ukoll biex jissaħħu s-servizzi soċjali. Dan jista’ jappoġġja wkoll il-ħolqien ta’ impjiegi fis-settur tas-servizzi ta’ appoġġ u l-iżvilupp ta’ servizzi ġodda fil-komunità.

| 5.4. | Il-kriżi ekonomika kellha effetti negattivi fuq il-kapaċità ta’ persuni b’diżabilità li jgħixu b’mod indipendenti, u fuq il-familji u l-gruppi vulnerabbli li diġà kienu f’riskju akbar ta’ faqar u esklużjoni soċjali. |
| --- | --- |

5.4.

Il-kriżi ekonomika kellha effetti negattivi fuq il-kapaċità ta’ persuni b’diżabilità li jgħixu b’mod indipendenti, u fuq il-familji u l-gruppi vulnerabbli li diġà kienu f’riskju akbar ta’ faqar u esklużjoni soċjali.

| 5.5. | Il-Pakkett tal-Investiment Soċjali (SIP) ser jindirizza l-isfidi relatati mal-kriżi ekonomika u t-tibdil demografiku (18). |
| --- | --- |

5.5.

Il-Pakkett tal-Investiment Soċjali (SIP) ser jindirizza l-isfidi relatati mal-kriżi ekonomika u t-tibdil demografiku (18).

| 5.6. | Il-KESE huwa konvint li l-kriżi wasslet għal pass sostanzjali lura fir-rikonoxximent tad-drittijiet soċjali, peress li tnaqqsu l-baġits għal dawn il-politiki. Il-Kumitat għalhekk iħeġġeġ lill-Kunsill, lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri biex jiżguraw li kwalunkwe titjib fil-prospettiva ekonomika jissarraf fi prijorità lejn politiki biex jerġgħu jintlaħqu l-livelli ta’ protezzjoni soċjali li kien hemm qabel il-kriżi ekonomika (19). |
| --- | --- |

5.6.

Il-KESE huwa konvint li l-kriżi wasslet għal pass sostanzjali lura fir-rikonoxximent tad-drittijiet soċjali, peress li tnaqqsu l-baġits għal dawn il-politiki. Il-Kumitat għalhekk iħeġġeġ lill-Kunsill, lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri biex jiżguraw li kwalunkwe titjib fil-prospettiva ekonomika jissarraf fi prijorità lejn politiki biex jerġgħu jintlaħqu l-livelli ta’ protezzjoni soċjali li kien hemm qabel il-kriżi ekonomika (19).

| 5.7. | Il-KESE jenfasizza li biex jiġu indirizzati l-ħtiġiet li jirriżultaw miż-żieda fl-istennija tal-għomor jeħtieġ li jiġu ttrattati kwistjonijiet iebsa dwar il-ġustizzja u s-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet. L-għan aħħari għandu jkun li l-anzjani u l-persuni anzjani ħafna fl-Ewropa jgħixu ħajjithom b’mod dinjituż u sikur, anke jekk ikunu dipendenti fuq il-kura, u fl-istess ħin ikun hemm garanzija li dan ma jikkawżax piż eċċessiv fuq il-ġenerazzjonijiet taż-żgħażagħ (20). |
| --- | --- |

5.7.

Il-KESE jenfasizza li biex jiġu indirizzati l-ħtiġiet li jirriżultaw miż-żieda fl-istennija tal-għomor jeħtieġ li jiġu ttrattati kwistjonijiet iebsa dwar il-ġustizzja u s-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet. L-għan aħħari għandu jkun li l-anzjani u l-persuni anzjani ħafna fl-Ewropa jgħixu ħajjithom b’mod dinjituż u sikur, anke jekk ikunu dipendenti fuq il-kura, u fl-istess ħin ikun hemm garanzija li dan ma jikkawżax piż eċċessiv fuq il-ġenerazzjonijiet taż-żgħażagħ (20).

| 5.8. | Filwaqt li d-differenzi madwar l-UE f’termini ta’ kura istituzzjonali jew fil-komunità fit-tul kienu diġà evidenti, il-kriżi aggravat id-disparitajiet ekonomiċi u soċjali li diġà kienu kbar fl-UE. Il-kriżi kompliet tenfasizza d-differenzi fil-kompetittività u l-koeżjoni soċjali, u żiedet it-tendenza favur il-polarizzazzjoni tat-tkabbir u l-iżvilupp, b’restrizzjonijiet ċari f’termini ta’ ridistribuzzjoni ġusta tad-dħul, il-ġid u l-benesseri, bejn l-Istati Membri u r-reġjuni (21). |
| --- | --- |

5.8.

Filwaqt li d-differenzi madwar l-UE f’termini ta’ kura istituzzjonali jew fil-komunità fit-tul kienu diġà evidenti, il-kriżi aggravat id-disparitajiet ekonomiċi u soċjali li diġà kienu kbar fl-UE. Il-kriżi kompliet tenfasizza d-differenzi fil-kompetittività u l-koeżjoni soċjali, u żiedet it-tendenza favur il-polarizzazzjoni tat-tkabbir u l-iżvilupp, b’restrizzjonijiet ċari f’termini ta’ ridistribuzzjoni ġusta tad-dħul, il-ġid u l-benesseri, bejn l-Istati Membri u r-reġjuni (21).

6.   L-użu tal-fondi tal-UE għas-servizzi soċjali fit-tul u d-deistituzzjonalizzazzjoni

Il-KESE:

| 6.1. | jiddispjaċih għall-fatt li l-Fondi Strutturali Ewropej fl-aħħar perjodu ta’ programmazzjoni ntużaw għas-segregazzjoni tal-istituzzjonijiet minflok għall-kura komunitarja; |
| --- | --- |

6.1.

jiddispjaċih għall-fatt li l-Fondi Strutturali Ewropej fl-aħħar perjodu ta’ programmazzjoni ntużaw għas-segregazzjoni tal-istituzzjonijiet minflok għall-kura komunitarja;

| 6.2. | jilqa’ r-regolamenti l-ġodda tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (ESIF) għall-2014-2020 li jippromovu tranżizzjoni minn finanzjament għal kura istituzzjonali għal finanzjament ta’ kura komunitarja, b’dipendenza fuq il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali biex jittejbu l-infrastrutturi soċjali u tas-saħħa; |
| --- | --- |

6.2.

jilqa’ r-regolamenti l-ġodda tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (ESIF) għall-2014-2020 li jippromovu tranżizzjoni minn finanzjament għal kura istituzzjonali għal finanzjament ta’ kura komunitarja, b’dipendenza fuq il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali biex jittejbu l-infrastrutturi soċjali u tas-saħħa;

| 6.3. | jissuġġerixxi li approċċ ibbażat fuq ħafna fondi jista’ jħaffef it-tranżizzjoni lejn kura komunitarja, inkluż l-użu tal-Fond Soċjali Ewropew għal miżuri mhux vinkolanti bħat-taħriġ tal-persunal tas-servizzi tal-appoġġ u l-ħolqien ta’ servizzi soċjali ġodda; |
| --- | --- |

6.3.

jissuġġerixxi li approċċ ibbażat fuq ħafna fondi jista’ jħaffef it-tranżizzjoni lejn kura komunitarja, inkluż l-użu tal-Fond Soċjali Ewropew għal miżuri mhux vinkolanti bħat-taħriġ tal-persunal tas-servizzi tal-appoġġ u l-ħolqien ta’ servizzi soċjali ġodda;

| 6.4. | jilqa’ b’sodisfazzjon il-kundizzjonalità tematika ex ante li tinsab fir-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni li jirregolaw il-Fondi Ewropej Strutturali u ta’ Investiment, relatata mal-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali, li tistabbilixxi l-implimentazzjoni ta’ strateġija tad-deistituzzjonalizzazzjoni bħala rekwiżit għall-Istati Membri; |
| --- | --- |

6.4.

jilqa’ b’sodisfazzjon il-kundizzjonalità tematika ex ante li tinsab fir-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni li jirregolaw il-Fondi Ewropej Strutturali u ta’ Investiment, relatata mal-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali, li tistabbilixxi l-implimentazzjoni ta’ strateġija tad-deistituzzjonalizzazzjoni bħala rekwiżit għall-Istati Membri;

| 6.5. | jirrakkomanda li l-Istati Membri jużaw il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej biex jippromovu t-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għall-kura komunitarja, biex jiżviluppaw is-servizzi soċjali u tas-saħħa u biex iħarrġu l-persunal fis-servizzi ta’ appoġġ; |
| --- | --- |

6.5.

jirrakkomanda li l-Istati Membri jużaw il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej biex jippromovu t-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għall-kura komunitarja, biex jiżviluppaw is-servizzi soċjali u tas-saħħa u biex iħarrġu l-persunal fis-servizzi ta’ appoġġ;

| 6.6. | iqis li l-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp għandhom jintużaw biex jappoġġjaw id-dritt tal-għajxien fil-komunità u tat-trobbija f’ambjent ta’ familja; |
| --- | --- |

6.6.

iqis li l-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp għandhom jintużaw biex jappoġġjaw id-dritt tal-għajxien fil-komunità u tat-trobbija f’ambjent ta’ familja;

| 6.7. | jifhem li t-tranżizzjoni mis-servizzi istituzzjonali għal dawk komunitarji hija kumplessa. Għaldaqstant, huwa jappella lill-Kummissjoni u l-Istati Membri biex jiżviluppaw komunikazzjoni u gwida politika għall-promozzjoni tad-deistituzzjonalizzazzjoni anke u b’mod speċjali fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika. |
| --- | --- |

6.7.

jifhem li t-tranżizzjoni mis-servizzi istituzzjonali għal dawk komunitarji hija kumplessa. Għaldaqstant, huwa jappella lill-Kummissjoni u l-Istati Membri biex jiżviluppaw komunikazzjoni u gwida politika għall-promozzjoni tad-deistituzzjonalizzazzjoni anke u b’mod speċjali fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika.

7.   Servizzi ta’ kwalità komunitarji

Il-KESE:

| 7.1. | jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex tadotta Qafas Ewropew ta’ Kwalità għas-servizzi komunitarji u jtenni l-ħtieġa urġenti għal standards stretti u vinkolanti sabiex jiġi żgurat l-ogħla livell ta’ kwalità; |
| --- | --- |

7.1.

jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex tadotta Qafas Ewropew ta’ Kwalità għas-servizzi komunitarji u jtenni l-ħtieġa urġenti għal standards stretti u vinkolanti sabiex jiġi żgurat l-ogħla livell ta’ kwalità;

| 7.2. | jikkonkludi li s-servizzi għandhom ikunu disponibbli fil-komunità, inkluż fiż-żoni remoti u rurali, u li l-individwi għandhom jirċievu baġits individwali biex jagħżlu liberament is-servizz li jeħtieġu; |
| --- | --- |

7.2.

jikkonkludi li s-servizzi għandhom ikunu disponibbli fil-komunità, inkluż fiż-żoni remoti u rurali, u li l-individwi għandhom jirċievu baġits individwali biex jagħżlu liberament is-servizz li jeħtieġu;

| 7.3. | jemmen li s-servizzi komunitarji għandhom jiġu żviluppati f’kooperazzjoni mill-qrib mal-utenti u l-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tagħhom u li l-kwalità għandha tiġi definita minnhom f’kooperazzjoni ma’ partijiet interessati rilevanti oħrajn, inklużi l-fornituri tas-servizzi, l-awtoritajiet pubbliċi u t-trejdjunjins; |
| --- | --- |

7.3.

jemmen li s-servizzi komunitarji għandhom jiġu żviluppati f’kooperazzjoni mill-qrib mal-utenti u l-organizzazzjonijiet rappreżentattivi tagħhom u li l-kwalità għandha tiġi definita minnhom f’kooperazzjoni ma’ partijiet interessati rilevanti oħrajn, inklużi l-fornituri tas-servizzi, l-awtoritajiet pubbliċi u t-trejdjunjins;

| 7.4. | iħeġġeġ lill-Istati Membri biex jistabbilixxu servizzi ta’ spezzjoni u monitoraġġ indipendenti u effiċjenti biex jiżguraw il-konformità mal-istandards regolatorji u tal-kwalità kemm għas-servizzi komunitarji kif ukoll dawk istituzzjonali; |
| --- | --- |

7.4.

iħeġġeġ lill-Istati Membri biex jistabbilixxu servizzi ta’ spezzjoni u monitoraġġ indipendenti u effiċjenti biex jiżguraw il-konformità mal-istandards regolatorji u tal-kwalità kemm għas-servizzi komunitarji kif ukoll dawk istituzzjonali;

| 7.5. | jirrakkomanda li s-servizzi komunitarji jkunu disponibbli lokalment u li jkunu affordabbli u aċċessibbli għal kulħadd; |
| --- | --- |

7.5.

jirrakkomanda li s-servizzi komunitarji jkunu disponibbli lokalment u li jkunu affordabbli u aċċessibbli għal kulħadd;

| 7.6. | iqis li dawn is-servizzi għandhom ikunu soġġetti għall-awtorizzazzjoni mill-awtoritajiet kompetenti, u li għandhom ikunu akkreditati minn korpi ta’ ċertifikazzjoni; |
| --- | --- |

7.6.

iqis li dawn is-servizzi għandhom ikunu soġġetti għall-awtorizzazzjoni mill-awtoritajiet kompetenti, u li għandhom ikunu akkreditati minn korpi ta’ ċertifikazzjoni;

| 7.7. | it-teknoloġiji assistivi u l-għajnuniet tekniċi huma ta’ importanza ċentrali għall-għajxien fil-komunità għall-persuni b’diżabbiltà, inklużi t-tfal u l-anzjani. Dawn it-teknoloġiji huma l-iktar effettivi meta jkunu konformi mal-preferenzi tal-utent u jirrispettaw il-privatezza. |
| --- | --- |

7.7.

it-teknoloġiji assistivi u l-għajnuniet tekniċi huma ta’ importanza ċentrali għall-għajxien fil-komunità għall-persuni b’diżabbiltà, inklużi t-tfal u l-anzjani. Dawn it-teknoloġiji huma l-iktar effettivi meta jkunu konformi mal-preferenzi tal-utent u jirrispettaw il-privatezza.

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  Kif stabbilit fl-Artikolu 12 tal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità.

1

(2)  Dan japplika wkoll għal meta jagħlqu l-istituzzjonijiet ta’ detenzjoni psikjatrika: irid ikun hemm alternattivi reali.

2

(3)  Tfal u adulti b’diżabilità (inklużi persuni bi problemi ta’ saħħa mentali). Dan jinkludi l-UE u t-Turkija. Sors: Mansell, J., Knapp, M., Beadle-Brown, J. and Beecham, J. (2007): Deinstitutionalisation and community living – outcomes and costs: report of a European Study. Volume 2: Main Report Canterbury: Tizard Centre, University of Kent (sussegwentement “ir-Rapport DECLOC”).

3

Deinstitutionalisation and community living – outcomes and costs: report of a European Study

Volume 2: Main Report Canterbury: Tizard Centre, University of Kent

(4)  Rapport – Grupp Espert Ad Hoc dwar it-Transizzjoni minn kura istituzzjonali għal kura komunitarja http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=4017&langId=en

4

(5)  Linji Gwida Komuni Ewropej dwar it-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għall-kura komunitarja (www.deinstitutionalisationguide.eu).

5

(6)  ĠU C 204, 9.8.2008, p. 103; ĠU C 181, 21.6.2012, p. 2; ĠU C 44, 15.2.2013, p. 28.

6

(7)  Ara http://www.un.org/disabilities/convention/conventionfull.shtml

7

(8)  Insibu xi eżempji ta’ kura fit-tul fl-Ewrobarometru dwar is-saħħa u l-kura fit-tul (http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_283_en.pdf). Insibu wkoll prattiki addizzjonali tajbin tad-deistituzzjonalizzazzjoni fil-“Linji Gwida Komuni Ewropej dwar it-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għall-kura komunitarja” (www.deinstitutionalisationguide.eu).

8

(9)  Il-kura fit-tul fl-Unjoni Ewropea. ISBN 978-92-79-09573-3. Lussemburgu: Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea.

9

(10)  ĠU C 44, 11.2.2011, p. 10.

10

(11)  Idem.

11

(12)  Fl-Awstrija nsibu leġislazzjoni adatta. Eżempji:

12

Il-liv għall-kura u l-liv part-time għall-kura: Sabiex jiġi żgurat bilanċ aħjar bejn ix-xogħol u l-kura, mill-1 ta’ Jannar 2014, il-ħaddiema kellhom l-opportunità li jaċċettaw liv għall-kura (b’eliminazzjoni sħiħa tas-salarju tagħhom) jew liv part-time għall-kura (b’eliminazzjoni parzjali tas-salarju tagħhom) għal perjodu ta’ bejn xahar u tliet xhur. Matul dan iż-żmien, huma jkollhom id-dritt legali għal indennizz, għal protezzjoni kontra tkeċċija motivata u għal kopertura mill-assigurazzjoni soċjali (assigurazzjoni nonkontributorja tas-saħħa u l-pensjonijiet). L-indenizz tal-liv għall-kura huwa ugwali għal benefiċċju tal-qgħad potenzjali. L-għan ta’ dan il-liv għall-kura jew għal-liv part-time għall-kura hu li jippermetti li l-ħaddiema milquta jorganizzaw (mill-ġdid) l-arranġamenti tagħhom għall-kura, b’mod partikolari f’każ ta’ ħtieġa għal għarrieda li jieħdu ħsieb membru qrib tal-familja, jew biex għal perjodu ta’ żmien jgħinu lil persuna li tagħti l-kura.

L-assigurazzjoni tal-pensjoni għall-qraba li jaħdmu bħala persuni li jagħtu l-kura: għall-persuni li jipprovdi kura lil membru qrib tal-familja billi jużaw is-sigħat kollha tax-xogħol jew parti minnhom, dawn huma l-għażliet disponibbli biex jiġu akkwistati d-drittijiet tal-assigurazzjoni nonkontributorja tal-pensjoni: it-tkomplija tal-assigurazzjoni bħala parti mill-assigurazzjoni tal-pensjoni; assigurazzjoni personali bħala parti mill-assigurazzjoni tal-pensjoni; it-tkomplija jew l-assigurazzjoni personali bħala parti mill-assigurazzjoni tas-saħħa. Il-kontribuzzjonijiet għall-assigurazzjoni jittieħdu mill-gvern federali, li jfisser għalhekk li m’hemm l-ebda spejjeż għall-qraba li jaħdmu bħala persuni li jagħtu l-kura.

(13)  Bejn l-irġiel u n-nisa u bejn il-ġenerazzjonijiet.

13

(14)  Ir-rakkomandazzjonijiet tal-pjattaforma soċjali dwar il-kura: http://www.socialplatform.org/wp-content/uploads/2013/03/20121217_SocialPlatform_Recommendations_on_CARE_EN1.pdf

14

(15)  ĠU C 12, 15.1.2015, p. 16.

15

(16)  COM(2013) 83 final.

16

(17)  ĠU C 271, 19.9.2013, p. 91.

17

(18)  Huwa intiż biex ikun ta’ benefiċċju għat-tfal u ż-żgħażagħ, il-persuni b’diżabilità, il-persuni bla dar u l-persuni mdaħħla fiż-żmien, fost oħrajn. L-għanijiet ta’ dan il-Pakkett huma li: jiżgura li s-sistemi tal-protezzjoni soċjali jindirizzaw il-bżonnijiet tan-nies; jinkisbu politiki soċjali semplifikati u mmirati aħjar u li jittejbu l-istrateġiji għall-inklużjoni attiva fl-Istati Membri. (Toolkit għall-użu tal-fondi tal-Unjoni Ewropea għat-tranżizzjoni mill-kura istituzzjonali għall-kura komunitarja – https://deinstitutionalisationdotcom.files.wordpress.com/2015/03/annex-1-en-orig.pdf).

18

(19)  ĠU C 170, 5.6.2014, p. 23 u ĠU C 226, 16.7.2014, p. 21.

19

(20)  ĠU C 204, 9.8.2008, p. 103.

20

(21)  ĠU C 12, 15.1.2015, p. 105.

21

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/8 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/8

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-ikkompletar tal-UEM: il-pilastru politiku”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2015/C 332/02)

| Relaturi: | is-Sur Carmelo CEDRONE u s-Sur Joost VAN IERSEL |
| --- | --- |

Relaturi:

is-Sur Carmelo CEDRONE u s-Sur Joost VAN IERSEL

Nhar it-22 ta’ Jannar 2015, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

“L-ikkompletar tal-UEM: il-pilastru politiku.”

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar is-6 ta’ Mejju 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (seduta tas-27 ta’ Mejju 2015), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’183 vot favur, 16-il vot kontra u 16-il astensjoni.

Preambolu

Bi tħejjija għall-mandat li jmiss tal-Parlament Ewropew u tal-Kummissjoni Ewropea, il-KESE adotta opinjoni dwar “L-ikkompletar tal-UEM – il-leġislatura Ewropea li jmiss” f’Lulju 2014. F’Novembru 2014 sar aġġornament tagħha mir-relaturi. L-għan kien li jitfassal sett koerenti ta’ politiki biex tissaħħaħ l-arkitettura u l-effikaċja tal-UEM.

Il-KESE jiddistingwi erba’ pilastri: pilastru monetarju u finanzjarju, pilastru makro u mikroekonomiku, dak soċjali, kif ukoll politiku L-erbgħa kollha huma interrelatati. Il-KESE adotta għadd ta’ opinjonijiet fir-rigward tal-pilastru monetarju u finanzjarju, dak ekonomiku, u dak soċjali. Issal-KESE qed janalizza b’mod aktar speċifiku l-kwistjonijiet relatati mad-dimensjoni politika u istituzzjonali ġenerali tal-UEM li hija għal kollox f’idejn l-Istati Membri u l-Kunsill Ewropew. Din id-dimensjoni tibda bi grupp ċentrali ta’ pajjiżi tal-UEM, iżda hija miftuħa wkoll għall-pajjiżi kandidati potenzjali għaż-żona tal-euro li jixtiequ jieħdu l-istess direzzjoni.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Wara sitt snin ta’ kriżi finanzjarja u ekonomika jidher li hu aktar diffiċli minn qatt qabel li wieħed ibassar il-futur ekonomiku u soċjali. Minħabba l-isfidi ġeopolitiċi u ekonomiċi, se tkun biss UEM robusta li tiżgura stabbiltà orjentata lejn il-futur. |
| --- | --- |

1.1.

Wara sitt snin ta’ kriżi finanzjarja u ekonomika jidher li hu aktar diffiċli minn qatt qabel li wieħed ibassar il-futur ekonomiku u soċjali. Minħabba l-isfidi ġeopolitiċi u ekonomiċi, se tkun biss UEM robusta li tiżgura stabbiltà orjentata lejn il-futur.

| 1.2. | L-UEM għadha fraġli – ara d-dijanjożi u l-analiżi SWOT segwenti. Il-KESE huwa tal-fehma li l-iżbilanċi persistenti kif ukoll il-ħolqien ta’ fiduċja u kunfidenza madwar l-Ewropa jeħtieġu governanza ekonomika aktar effettiva u demokratika, b’mod partikolari fiż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

1.2.

L-UEM għadha fraġli – ara d-dijanjożi u l-analiżi SWOT segwenti. Il-KESE huwa tal-fehma li l-iżbilanċi persistenti kif ukoll il-ħolqien ta’ fiduċja u kunfidenza madwar l-Ewropa jeħtieġu governanza ekonomika aktar effettiva u demokratika, b’mod partikolari fiż-żona tal-euro.

| 1.3. | Il-KESE jirrikonoxxi li ma jistgħux jittieħdu passi deċiżivi mil-lum għal għada, iżda għandhom jitqiesu żewġ elementi: a. l-Ewropa ma tistax tipposponi d-deċiżjonijiet għal snin sħaħ; u b. rekwiżit ewlieni huwa ftehim fiż-żona tal-euro kollha dwar il-prinċipji ta’ politiki ekonomiċi neċessarji u li jitwettqu minn governanza effettiva. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jirrikonoxxi li ma jistgħux jittieħdu passi deċiżivi mil-lum għal għada, iżda għandhom jitqiesu żewġ elementi: a. l-Ewropa ma tistax tipposponi d-deċiżjonijiet għal snin sħaħ; u b. rekwiżit ewlieni huwa ftehim fiż-żona tal-euro kollha dwar il-prinċipji ta’ politiki ekonomiċi neċessarji u li jitwettqu minn governanza effettiva.

| 1.4. | B’mod parallel għall-konverġenza ekonomika, hemm bżonn ta’ leġittimità demokratika, qafas politiku robust u sens kondiviż ta’ destin komuni. Għal dan l-għan jistgħu jittieħdu passi konkreti fi ħdan il-qafas tat-Trattat u r-regoli attwali. Fil-perjodu ta’ żmien medju r-reviżjoni tat-Trattat għandha twassal biex id-dispożizzjonijiet istituzzjonali jsiru konformi mar-rekwiżiti indispensabbli ta’ Unjoni ekonomika u politika reali. |
| --- | --- |

1.4.

B’mod parallel għall-konverġenza ekonomika, hemm bżonn ta’ leġittimità demokratika, qafas politiku robust u sens kondiviż ta’ destin komuni. Għal dan l-għan jistgħu jittieħdu passi konkreti fi ħdan il-qafas tat-Trattat u r-regoli attwali. Fil-perjodu ta’ żmien medju r-reviżjoni tat-Trattat għandha twassal biex id-dispożizzjonijiet istituzzjonali jsiru konformi mar-rekwiżiti indispensabbli ta’ Unjoni ekonomika u politika reali.

| 1.5. | Għandna bżonn sistema koerenti tal-Kunsill Ewropew, il-gvernijiet nazzjonali, il-Parlament Ewropew, il-parlamenti nazzjonali, u l-Kummissjoni Ewropea, li tkun xhieda tal-leġittimità demokratika, ir-responsabbiltà u t-trasparenza, u li tkun kapaċi taġixxi b’mod effettiv fl-interess taċ-ċittadini u l-atturi ekonomiċi. |
| --- | --- |

1.5.

Għandna bżonn sistema koerenti tal-Kunsill Ewropew, il-gvernijiet nazzjonali, il-Parlament Ewropew, il-parlamenti nazzjonali, u l-Kummissjoni Ewropea, li tkun xhieda tal-leġittimità demokratika, ir-responsabbiltà u t-trasparenza, u li tkun kapaċi taġixxi b’mod effettiv fl-interess taċ-ċittadini u l-atturi ekonomiċi.

| 1.6. | Illum jidher ċar li s-sistema attwali ta’ regoli li fuqhom hija msejsal-UE u, partikolarment iż-żona tal-euro, ħolqot konfużjoni dwar il-livelli legali, istituzzjonali u demokratiċi. Konsegwentement, hemm bżonn li dan il-metodu jinbidel. Id-dinamika politika u ekonomika m’għadhiex tippermetti li l-UE iżżomm l-arkitettura istituzzjonali attwali. Għalhekk, il-KESE jemmen li l-approfondiment tal-proċess ta’ integrazzjoni taż-żona tal-euro huwa essenzjali. |
| --- | --- |

1.6.

Illum jidher ċar li s-sistema attwali ta’ regoli li fuqhom hija msejsal-UE u, partikolarment iż-żona tal-euro, ħolqot konfużjoni dwar il-livelli legali, istituzzjonali u demokratiċi. Konsegwentement, hemm bżonn li dan il-metodu jinbidel. Id-dinamika politika u ekonomika m’għadhiex tippermetti li l-UE iżżomm l-arkitettura istituzzjonali attwali. Għalhekk, il-KESE jemmen li l-approfondiment tal-proċess ta’ integrazzjoni taż-żona tal-euro huwa essenzjali.

| 1.7. | F’dan l-ispirtu, il-KESE jippreżenta pjan direzzjonali bl-istadji li ġejjin:






  1.7.1. | L-1 stadju






  1. | President stabbli tal-Grupp tal-Euro; |
| --- | --- | --- | --- |

1.7.

F’dan l-ispirtu, il-KESE jippreżenta pjan direzzjonali bl-istadji li ġejjin:

1.7.1.

L-1 stadju

1.

President stabbli tal-Grupp tal-Euro;

| 2. | Il-Konferenza Interparlamentari tibda tiffunzjona; |
| --- | --- |

2.

Il-Konferenza Interparlamentari tibda tiffunzjona;

| 3. | “Parlamentarizzazzjoni” taż-żona tal-euro – (Gran Kumitat tal-PE – bil-parlamentari kollha tal-UEM). |
| --- | --- |

3.

“Parlamentarizzazzjoni” taż-żona tal-euro – (Gran Kumitat tal-PE – bil-parlamentari kollha tal-UEM).

| 1.7.2. | It-2 stadju






  4. | Kunsill Affarijiet leġislattivi tal-UEM; |
| --- | --- | --- |

1.7.2.

It-2 stadju

4.

Kunsill Affarijiet leġislattivi tal-UEM;

| 5. | Vot parlamentari taż-żona tal-euro dwar kwistjonijiet ta’ kompetenza tal-UEM; |
| --- | --- |

5.

Vot parlamentari taż-żona tal-euro dwar kwistjonijiet ta’ kompetenza tal-UEM;

| 6. | Eżekuttiv (gvern) għall-UEM (attwalment il-Grupp tal-Euro u l-Kummissjoni); |
| --- | --- |

6.

Eżekuttiv (gvern) għall-UEM (attwalment il-Grupp tal-Euro u l-Kummissjoni);

| 7. | Tisħiħ tal-poteri u l-kompetenzi tal-Konferenza Interparlamentari (PE u parlamenti nazzjonali). |
| --- | --- |

7.

Tisħiħ tal-poteri u l-kompetenzi tal-Konferenza Interparlamentari (PE u parlamenti nazzjonali).

| 1.7.3. | It-3 stadju






  8. | Tisħiħ tal-poteri tal-PE fil-kuntest tal-UEM (leġittimità demokratika) u l-istabbiliment ta’ partiti politiċi Ewropej ġenwini; |
| --- | --- | --- |

1.7.3.

It-3 stadju

8.

Tisħiħ tal-poteri tal-PE fil-kuntest tal-UEM (leġittimità demokratika) u l-istabbiliment ta’ partiti politiċi Ewropej ġenwini;

| 9. | Kamra tal-Istati (UEM) (gvernijiet); |
| --- | --- |

9.

Kamra tal-Istati (UEM) (gvernijiet);

| 10. | Distinzjoni bejn il-poter leġislattiv u l-poter eżekuttiv; |
| --- | --- |

10.

Distinzjoni bejn il-poter leġislattiv u l-poter eżekuttiv;

| 11. | Abolizzjoni tal-votazzjoni b’unanimità. |
| --- | --- |

11.

Abolizzjoni tal-votazzjoni b’unanimità.

| 1.8. | Barra minn hekk, ikun tajjeb li jittieħdu l-inizjattivi li ġejjin bi tħejjija għall-implimentazzjoni tal-istadji stipulati hawn fuq:






  — | Konferenza tas-soċjetà ċivili organizzata b’mod konġunt mill-KESE/l-KtR u l-Presidenza tal-UE u l-Kummissjoni, |
| --- | --- | --- |

1.8.

Barra minn hekk, ikun tajjeb li jittieħdu l-inizjattivi li ġejjin bi tħejjija għall-implimentazzjoni tal-istadji stipulati hawn fuq:

—

Konferenza tas-soċjetà ċivili organizzata b’mod konġunt mill-KESE/l-KtR u l-Presidenza tal-UE u l-Kummissjoni,

| — | Konferenza Interparlamentari, |
| --- | --- |

—

Konferenza Interparlamentari,

| — | Proposti tal-PE għal azzjoni skont it-Trattat attwali jew għar-reviżjoni tat-Trattat ta’ Lisbona, |
| --- | --- |

—

Proposti tal-PE għal azzjoni skont it-Trattat attwali jew għar-reviżjoni tat-Trattat ta’ Lisbona,

| — | Konvenzjoni kostituzzjonali, |
| --- | --- |

—

Konvenzjoni kostituzzjonali,

| — | Valutazzjoni tal-possibbiltà ta’ referendum pan-Ewropew. |
| --- | --- |

—

Valutazzjoni tal-possibbiltà ta’ referendum pan-Ewropew.

2.   Dijanjożi

| 2.1. | L-UEM diġà għandha “acquis” estensiv. Għandha munita komuni u Bank Ċentrali; sa ċertu punt, din tiżgura l-koordinazzjoni tal-politiki fiskali u ekonomiċi, tieħu deċiżjonijiet vinkolanti għall-pajjiżi, li fil-prinċipju, jillimitaw l-awtonomija ekonomika u fiskali tagħhom, timponi kundizzjonijiet fuq kwalunke miżura espansjonarja fl-Istati Membri, u tobbligahom iwettqu riformi ekonomiċi u soċjali. |
| --- | --- |

2.1.

L-UEM diġà għandha “acquis” estensiv. Għandha munita komuni u Bank Ċentrali; sa ċertu punt, din tiżgura l-koordinazzjoni tal-politiki fiskali u ekonomiċi, tieħu deċiżjonijiet vinkolanti għall-pajjiżi, li fil-prinċipju, jillimitaw l-awtonomija ekonomika u fiskali tagħhom, timponi kundizzjonijiet fuq kwalunke miżura espansjonarja fl-Istati Membri, u tobbligahom iwettqu riformi ekonomiċi u soċjali.

| 2.2. | Dan ifisser li l-UEM hija federazzjoni anke meta bħalissa taġixxi bħala “għassies”, għalkemm s’issa għadha tagħmel dan b’mod mhux konġunt. Ir-rilevanza tagћha hija aktar b’saħħitha milli f’oqsma oħra u rawmet “aspett pubbliku” ta’ dibattitu. L-UEM tinvolvi ċediment akbar ta’ sovranità min-naħa tal-Istati Membri, għalkemm il-ġestjoni tagħha għadha primarjament taħt il-kontroll ta’ struttura teknokratika. |
| --- | --- |

2.2.

Dan ifisser li l-UEM hija federazzjoni anke meta bħalissa taġixxi bħala “għassies”, għalkemm s’issa għadha tagħmel dan b’mod mhux konġunt. Ir-rilevanza tagћha hija aktar b’saħħitha milli f’oqsma oħra u rawmet “aspett pubbliku” ta’ dibattitu. L-UEM tinvolvi ċediment akbar ta’ sovranità min-naħa tal-Istati Membri, għalkemm il-ġestjoni tagħha għadha primarjament taħt il-kontroll ta’ struttura teknokratika.

| 2.3. | Din l-Unjoni trid tiġi kompletata billi jinħolqu l-kundizzjonijiet meħtieġa li jiżguraw li l-pajjiżi li jagħmlu jew jixtiequ jsiru parti minnha, ikunu jistgħu jiksbu mhux biss l-istabbiltà, iżda wkoll l-iżvilupp u l-prosperità. Għandu jkun ta’ vantaġġ akbar għalihom li jissieħbu fiż-żona tal-euro milli jibqgħu barra. |
| --- | --- |

2.3.

Din l-Unjoni trid tiġi kompletata billi jinħolqu l-kundizzjonijiet meħtieġa li jiżguraw li l-pajjiżi li jagħmlu jew jixtiequ jsiru parti minnha, ikunu jistgħu jiksbu mhux biss l-istabbiltà, iżda wkoll l-iżvilupp u l-prosperità. Għandu jkun ta’ vantaġġ akbar għalihom li jissieħbu fiż-żona tal-euro milli jibqgħu barra.

| 2.4. | Il-kriżi finanzjarja fl-2008 u l-iżviluppi suċċessivi tagħha, flimkien mal-konsegwenzi diżastrużi għall-ekonomija reali u s-soċjetà Ewropea, servew ta’ twissija għal dawk kollha li sa dak iż-żmien kienu jemmnu li l-arkitettura tal-UEM se tkompli tiffunzjona b’mod pjuttost sodisfaċenti u li l-effetti sekondarji, b’mod armonjuż se jippromovu l-konverġenza bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.4.

Il-kriżi finanzjarja fl-2008 u l-iżviluppi suċċessivi tagħha, flimkien mal-konsegwenzi diżastrużi għall-ekonomija reali u s-soċjetà Ewropea, servew ta’ twissija għal dawk kollha li sa dak iż-żmien kienu jemmnu li l-arkitettura tal-UEM se tkompli tiffunzjona b’mod pjuttost sodisfaċenti u li l-effetti sekondarji, b’mod armonjuż se jippromovu l-konverġenza bejn l-Istati Membri.

| 2.5. | Fi żmien qasir wara l-iskossi tal-bidu, l-istituzzjonijiet Ewropej bdew ifittxu soluzzjonijiet fuq perjodu ta’ żmien qasir għall-aktar problemi urġenti. Il-fatt li ddaħħlu mekkaniżmi sabiex l-UEM, l-euro u ż-żona tal-euro jinżammu mhux mittiefsa kien kisba kbira, għad li kien hemm ukoll dewmien u nuqqasijiet serji, bħan-nuqqas ta’ pjan komuni għat-trawwim tat-tkabbir u l-impjieg. |
| --- | --- |

2.5.

Fi żmien qasir wara l-iskossi tal-bidu, l-istituzzjonijiet Ewropej bdew ifittxu soluzzjonijiet fuq perjodu ta’ żmien qasir għall-aktar problemi urġenti. Il-fatt li ddaħħlu mekkaniżmi sabiex l-UEM, l-euro u ż-żona tal-euro jinżammu mhux mittiefsa kien kisba kbira, għad li kien hemm ukoll dewmien u nuqqasijiet serji, bħan-nuqqas ta’ pjan komuni għat-trawwim tat-tkabbir u l-impjieg.

| 2.6. | Hija wkoll kisba kbira li, taħt ċirkostanzi estremament diffiċli, ittieħdu passi produttivi – tal-inqas parzjalment – biex tiġi stabbilita bażi aktar soda għall-UEM. Il-KESE laqa’ b’sodisfazzjon dawn l-istadji kollha, iżda kkritika wkoll il-limitazzjonijiet tagħhom u ressaq ideat oħrajn aktar adattati biex jindirizzaw il-kriżi. |
| --- | --- |

2.6.

Hija wkoll kisba kbira li, taħt ċirkostanzi estremament diffiċli, ittieħdu passi produttivi – tal-inqas parzjalment – biex tiġi stabbilita bażi aktar soda għall-UEM. Il-KESE laqa’ b’sodisfazzjon dawn l-istadji kollha, iżda kkritika wkoll il-limitazzjonijiet tagħhom u ressaq ideat oħrajn aktar adattati biex jindirizzaw il-kriżi.

| 2.7. | Il-kriżi finanzjarja u ekonomika nbidlet fi tnaqqis kontinwu fir-ritmu ekonomiku bi żbilanċi ekonomiċi qawwija bejn l-ekonomiji nazzjonali. Sitt snin wara, partijiet kbar tal-UE jinsabu ferm ‘il bogħod mis-sitwazzjoni ideali, bi tkabbir baxx u nuqqas ta’ impjieg. Il-konsegwenzi ekonomiċi u soċjali jixhdu dan. |
| --- | --- |

2.7.

Il-kriżi finanzjarja u ekonomika nbidlet fi tnaqqis kontinwu fir-ritmu ekonomiku bi żbilanċi ekonomiċi qawwija bejn l-ekonomiji nazzjonali. Sitt snin wara, partijiet kbar tal-UE jinsabu ferm ‘il bogħod mis-sitwazzjoni ideali, bi tkabbir baxx u nuqqas ta’ impjieg. Il-konsegwenzi ekonomiċi u soċjali jixhdu dan.

| 2.8. | Minkejja l-progress kollu, l-UEM għadha mhux ikkompletata. Is-sitwazzjoni hija kumplessa ħafna. Minkejja sinjali inkoraġġanti ta’ rkurpu, għadhom jiddominaw l-istaġnar ekonomiku u n-nuqqas ta’ ħolqien ta’ impjiegi u l-faqar, li ħafna minnhom huma dovuti għal raġunijiet profondi li ħarġu fid-dieher u aggravaw aktar matul il-kriżi: storja, tradizzjonijiet ta’ governanza (jew nuqqas tagħha), rotot ta’ tkabbir diverġenti, strutturi ekonomiċi u soċjali differenti, u politiki barranin differenti. |
| --- | --- |

2.8.

Minkejja l-progress kollu, l-UEM għadha mhux ikkompletata. Is-sitwazzjoni hija kumplessa ħafna. Minkejja sinjali inkoraġġanti ta’ rkurpu, għadhom jiddominaw l-istaġnar ekonomiku u n-nuqqas ta’ ħolqien ta’ impjiegi u l-faqar, li ħafna minnhom huma dovuti għal raġunijiet profondi li ħarġu fid-dieher u aggravaw aktar matul il-kriżi: storja, tradizzjonijiet ta’ governanza (jew nuqqas tagħha), rotot ta’ tkabbir diverġenti, strutturi ekonomiċi u soċjali differenti, u politiki barranin differenti.

| 2.9. | Fiż-żona tal-euro għad hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-protagonisti ta’ unjoni ta’ stabbiltà, xprunata mill-konverġenza ekonomika u r-riformi fl-Istati Membri, u l-protagonisti ta’ unjoni fiskali b’mod dirett. Dan id-distakk iwassal ukoll għal opinjonijiet diverġenti dwar liema politiki ekonomiċi għandhom jingħataw importanza fil-livell nazzjonali u tal-UE, kemm politikament kif ukoll fost l-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

2.9.

Fiż-żona tal-euro għad hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-protagonisti ta’ unjoni ta’ stabbiltà, xprunata mill-konverġenza ekonomika u r-riformi fl-Istati Membri, u l-protagonisti ta’ unjoni fiskali b’mod dirett. Dan id-distakk iwassal ukoll għal opinjonijiet diverġenti dwar liema politiki ekonomiċi għandhom jingħataw importanza fil-livell nazzjonali u tal-UE, kemm politikament kif ukoll fost l-imsieħba soċjali.

| 2.10. | L-opinjonijet u prattiki diverġenti ħarrxu l-klima ta’ sfiduċja mhux biss politikament, iżda wkoll fost il-pubbliku ġenerali fil-pajjiżi varji, irrispettivament minn kemm tista’ tkun superfiċjali l-kritika reċiproka. Dan l-iżvilupp qed ikompli jikkonferma ruħu – qed jelimina kull spazju potenzjali ta’ mmanuvrar min-naħa ta’ dawk li jfasslu l-politika, u joħloq fażijiet ta’ biża’ mill-UE fost iċ-ċittadini. |
| --- | --- |

2.10.

L-opinjonijet u prattiki diverġenti ħarrxu l-klima ta’ sfiduċja mhux biss politikament, iżda wkoll fost il-pubbliku ġenerali fil-pajjiżi varji, irrispettivament minn kemm tista’ tkun superfiċjali l-kritika reċiproka. Dan l-iżvilupp qed ikompli jikkonferma ruħu – qed jelimina kull spazju potenzjali ta’ mmanuvrar min-naħa ta’ dawk li jfasslu l-politika, u joħloq fażijiet ta’ biża’ mill-UE fost iċ-ċittadini.

| 2.11. | Hekk kif l-UEM tinsab prinċipalment iddominata mid-deċiżjonijiet intergovernattivi u l-ġestjoni teknokratika, in-nuqqas ta’ leġittimità u kredibilità demokratika qed ikollu impatt serju li jżid id-differenzi bejn il-pajjiżi msieħba. |
| --- | --- |

2.11.

Hekk kif l-UEM tinsab prinċipalment iddominata mid-deċiżjonijiet intergovernattivi u l-ġestjoni teknokratika, in-nuqqas ta’ leġittimità u kredibilità demokratika qed ikollu impatt serju li jżid id-differenzi bejn il-pajjiżi msieħba.

| 2.12. | L-UE mhijiex eċċezzjoni. Entitajiet kbar oħra bħall-Istati Uniti, iċ-Ċina, ir-Russja, l-Indja, u l-Brażil, u numru kbir ta’ pajjiżi iżgħar, ibatu wkoll minn ċirkustanzi diffiċli komparabbli. Iżda bla dubju, l-UE, u b’mod partikolari ż-żona tal-euro, għandha problemi kbar biex tegħleb l-ostakli meta mqabbla mal-Istati Uniti u l-kontinent Asjatiku (“il-fabbrika Asjatika”). |
| --- | --- |

2.12.

L-UE mhijiex eċċezzjoni. Entitajiet kbar oħra bħall-Istati Uniti, iċ-Ċina, ir-Russja, l-Indja, u l-Brażil, u numru kbir ta’ pajjiżi iżgħar, ibatu wkoll minn ċirkustanzi diffiċli komparabbli. Iżda bla dubju, l-UE, u b’mod partikolari ż-żona tal-euro, għandha problemi kbar biex tegħleb l-ostakli meta mqabbla mal-Istati Uniti u l-kontinent Asjatiku (“il-fabbrika Asjatika”).

| 2.13. | Fil-prinċipju, il-KESE jemmen li, għalkemm bosta aspetti differenti u kumplessi jsawru l-istat attwali tal-ekonomija Ewropea, il-ġestjoni politika aktar effettiva tal-UEM għandha tgħin b’mod sinifikanti biex toħloq aktar stabbiltà biex jiġu indirizzati d-diffikultajiet attwali u futuri. Fi kwalunkwe każ, UEM aktar b’saħħitha se tkun indispensabbli biex tissalvagwardja ċerti interessi Ewropej ewlenin fid-dinja. |
| --- | --- |

2.13.

Fil-prinċipju, il-KESE jemmen li, għalkemm bosta aspetti differenti u kumplessi jsawru l-istat attwali tal-ekonomija Ewropea, il-ġestjoni politika aktar effettiva tal-UEM għandha tgħin b’mod sinifikanti biex toħloq aktar stabbiltà biex jiġu indirizzati d-diffikultajiet attwali u futuri. Fi kwalunkwe każ, UEM aktar b’saħħitha se tkun indispensabbli biex tissalvagwardja ċerti interessi Ewropej ewlenin fid-dinja.

| 2.14. | Il-KESE jirrikonoxxi li, fil-mument, is-soluzzjonijiet definittivi għadhom ‘il bogħod milli jintlaħqu. Jagħraf ukoll li d-dinamika, il-kumplessitajiet u d-dilemmi attwali huma ta’ xkiel għal pjan direzzjonali robust. Min-naħa l-oħra, in-nuqqasijiet istituzzjonali u ta’ governanza attwali ma jistgħux għaddejjin għal ħafna żmien mingħajr ma jħallu effetti dannużi fit-tul għall-kunfidenza u l-produzzjoni ekonomika. Għaldaqstant, il-KESE jqis li d-dewmien, ir-rassenjazzjoni u n-nuqqas ta’ pjan għall-futur mhumiex aċċettabbli. |
| --- | --- |

2.14.

Il-KESE jirrikonoxxi li, fil-mument, is-soluzzjonijiet definittivi għadhom ‘il bogħod milli jintlaħqu. Jagħraf ukoll li d-dinamika, il-kumplessitajiet u d-dilemmi attwali huma ta’ xkiel għal pjan direzzjonali robust. Min-naħa l-oħra, in-nuqqasijiet istituzzjonali u ta’ governanza attwali ma jistgħux għaddejjin għal ħafna żmien mingħajr ma jħallu effetti dannużi fit-tul għall-kunfidenza u l-produzzjoni ekonomika. Għaldaqstant, il-KESE jqis li d-dewmien, ir-rassenjazzjoni u n-nuqqas ta’ pjan għall-futur mhumiex aċċettabbli.

| 2.15. | Għalhekk il-KESE jemmen li bilfors irid isir dibattitu serju dwar arkitettura robusta tal-UEM, li jkun jimplika kunsens dwar l-għanijiet ekonomiċi u soċjali kif ukoll governanza maqbula. |
| --- | --- |

2.15.

Għalhekk il-KESE jemmen li bilfors irid isir dibattitu serju dwar arkitettura robusta tal-UEM, li jkun jimplika kunsens dwar l-għanijiet ekonomiċi u soċjali kif ukoll governanza maqbula.

| 2.16. | Sa mill-bidu tal-UEM id-dibattitu dwar aktar jew inqas integrazzjoni Ewropea huwa dwar is-sovranità nazzjonali. Il-KESE jenfasizza li din hija paradigma falza, peress li s-sovranità nazzjonali qiegħdha tispiċċa ftit ftit. Fil-paradigma attwali tal-globalizzazzjoni u l-isfidi korrispondenti ma jara l-ebda alternattiva fattibbli għajr li s-sovranità komuni u kondiviża tiġi integrata aktar fl-UE, u b’mod partikolari fiż-żona tal-euro. Dan se jirrikjedi t-tlaqqigħ flimkien tal-governanza ekonomika jew gvern ekonomiku b’mod robust. Bl-istess raġunament, il-futur tal-UEM huwa għalhekk marbut mill-qrib ma’ politiki “sovrani” kruċjali oħra bħall-iżvilupp ta’ politika ta’ sigurtà u ta’ difiża komuni u Unjoni tal-Enerġija. |
| --- | --- |

2.16.

Sa mill-bidu tal-UEM id-dibattitu dwar aktar jew inqas integrazzjoni Ewropea huwa dwar is-sovranità nazzjonali. Il-KESE jenfasizza li din hija paradigma falza, peress li s-sovranità nazzjonali qiegħdha tispiċċa ftit ftit. Fil-paradigma attwali tal-globalizzazzjoni u l-isfidi korrispondenti ma jara l-ebda alternattiva fattibbli għajr li s-sovranità komuni u kondiviża tiġi integrata aktar fl-UE, u b’mod partikolari fiż-żona tal-euro. Dan se jirrikjedi t-tlaqqigħ flimkien tal-governanza ekonomika jew gvern ekonomiku b’mod robust. Bl-istess raġunament, il-futur tal-UEM huwa għalhekk marbut mill-qrib ma’ politiki “sovrani” kruċjali oħra bħall-iżvilupp ta’ politika ta’ sigurtà u ta’ difiża komuni u Unjoni tal-Enerġija.

3.   Analiżi SWOT tas-sitwazzjoni attwali fl-UE u fiż-żona tal-euro

| Punti pożittivi | Punti negattivi |
| --- | --- |
| — | Żieda fl-għarfien li l-Ewropej qed jiffaċċjaw ġejjieni komuni flimkien |

Punti pożittivi

Punti negattivi

—

Żieda fl-għarfien li l-Ewropej qed jiffaċċjaw ġejjieni komuni flimkien

| — | Rwol eċċellenti, għalkemm limitat, tal-BĊE (bħala istituzzjoni supranazzjonali) |
| --- | --- |

—

Rwol eċċellenti, għalkemm limitat, tal-BĊE (bħala istituzzjoni supranazzjonali)

| — | Il-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES) u r-rikonoxximent reċenti tar-regoli ta’ flessibilità |
| --- | --- |

—

Il-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES) u r-rikonoxximent reċenti tar-regoli ta’ flessibilità

| — | Dixxiplina baġitarja mtejba mill-Istati Membri |
| --- | --- |

—

Dixxiplina baġitarja mtejba mill-Istati Membri

| — | Żieda fl-aċċettazzjoni politika mill-gvernijiet rigward regoli miftiehma fil-livell tal-UE, b’mod partikolari dwar il-ħtieġa ta’ riformi strutturali fl-Istati Membri kollha |
| --- | --- |

—

Żieda fl-aċċettazzjoni politika mill-gvernijiet rigward regoli miftiehma fil-livell tal-UE, b’mod partikolari dwar il-ħtieġa ta’ riformi strutturali fl-Istati Membri kollha

| — | Enfasi tal-UE dejjem akbar fuq it-titjib tal-governanza u l-amministrazzjoni aħjar fl-Istati Membri kollha |
| --- | --- |

—

Enfasi tal-UE dejjem akbar fuq it-titjib tal-governanza u l-amministrazzjoni aħjar fl-Istati Membri kollha

| — | It-tnedija tal-Unjoni Bankarja, u l-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar il-Mekkaniżmu Uniku ta’ Riżoluzzjoni |
| --- | --- |

—

It-tnedija tal-Unjoni Bankarja, u l-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar il-Mekkaniżmu Uniku ta’ Riżoluzzjoni

| — | Tnaqqis kwantitattiv mill-BĊE |
| --- | --- |

—

Tnaqqis kwantitattiv mill-BĊE

| — | Rwol aktar attiv, għalkemm limitat tal-BEI, u l-proposta għal Pjan ta’ investiment għall-Ewropa |
| --- | --- |

—

Rwol aktar attiv, għalkemm limitat tal-BEI, u l-proposta għal Pjan ta’ investiment għall-Ewropa

| — | Is-Semestru u r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż, li jimplikaw involviment akbar tal-UE sabiex tidentifika punti dgħajfa fil-baġits nazzjonali u fil-governanza |
| --- | --- |

—

Is-Semestru u r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż, li jimplikaw involviment akbar tal-UE sabiex tidentifika punti dgħajfa fil-baġits nazzjonali u fil-governanza

| — | Aktar trasparenza fid-dibattitu pubbliku dwar l-iżviluppi fil-pajjiżi msieħba |
| --- | --- |

—

Aktar trasparenza fid-dibattitu pubbliku dwar l-iżviluppi fil-pajjiżi msieħba

| — | Aċċettazzjoni akbar fl-Istati Membri kollha dwar il-ħtieġa għall-promozzjoni tat-tkabbir u l-kompetittività kif ukoll biex jittejbu l-kundizzjonijiet għall-investiment intern u barrani |
| --- | --- |

—

Aċċettazzjoni akbar fl-Istati Membri kollha dwar il-ħtieġa għall-promozzjoni tat-tkabbir u l-kompetittività kif ukoll biex jittejbu l-kundizzjonijiet għall-investiment intern u barrani

| — | Minkejja d-differenzi madwar il-kontinent, il-mudelli tas-suq soċjali Ewropej qed jiżguraw l-aħjar żviluppi stabbli fis-soċjetà. |
| --- | --- |

—

Minkejja d-differenzi madwar il-kontinent, il-mudelli tas-suq soċjali Ewropej qed jiżguraw l-aħjar żviluppi stabbli fis-soċjetà.

| — | Żbilanċi ekonomiċi fit-tul fiż-żona tal-euro li għandhom tendenza li jiżdiedu |
| --- | --- |

—

Żbilanċi ekonomiċi fit-tul fiż-żona tal-euro li għandhom tendenza li jiżdiedu

| — | Nuqqas ta’ solidarjetà fost – u fi ħdan – l-Istati Membri |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ solidarjetà fost – u fi ħdan – l-Istati Membri

| — | Votazzjoni b’unanimità persistenti dwar kwistjonijiet essenzjali |
| --- | --- |

—

Votazzjoni b’unanimità persistenti dwar kwistjonijiet essenzjali

| — | Jinħtieġu diskussjonijiet twal ħafna biex jintlaħaq progress, anke dwar kwistjonijiet li huma diġà maqbula |
| --- | --- |

—

Jinħtieġu diskussjonijiet twal ħafna biex jintlaħaq progress, anke dwar kwistjonijiet li huma diġà maqbula

| — | Minkejja l-euro ma hemm l-ebda “komunità ta’ destin” filwaqt li l-politiki ekonomiċi u fiskali għadhom, fil-biċċa l-kbira, kompetenzi tal-Istati Membri (1) |
| --- | --- |

—

Minkejja l-euro ma hemm l-ebda “komunità ta’ destin” filwaqt li l-politiki ekonomiċi u fiskali għadhom, fil-biċċa l-kbira, kompetenzi tal-Istati Membri (1)

| — | Nuqqas ta’ leġittimità demokratika |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ leġittimità demokratika

| — | Pożizzjoni dgħajfa tal-KE fl-implimentazzjoni tar-regoli Ewropej u s-Semestru |
| --- | --- |

—

Pożizzjoni dgħajfa tal-KE fl-implimentazzjoni tar-regoli Ewropej u s-Semestru

| — | Implimentazzjoni dgħajfa tar-regoli maqbula fl-Istati Membri: defiċits eċċessivi, rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż |
| --- | --- |

—

Implimentazzjoni dgħajfa tar-regoli maqbula fl-Istati Membri: defiċits eċċessivi, rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż

| — | Effetti negattivi ta’ politiki ta’ awsterità esklussivi |
| --- | --- |

—

Effetti negattivi ta’ politiki ta’ awsterità esklussivi

| — | Preġudizzji nazzjonali li joriġinaw mill-istorja li jaffettwaw li jwasslu għal suspetti kontinwi bejn l-Istati Membri – sa ċertu punt inqas bejn il-Ministeri tal-Finanzi |
| --- | --- |

—

Preġudizzji nazzjonali li joriġinaw mill-istorja li jaffettwaw li jwasslu għal suspetti kontinwi bejn l-Istati Membri – sa ċertu punt inqas bejn il-Ministeri tal-Finanzi

| — | Livell baxx ta’ inklużjoni tal-parlamenti nazzjonali u tas-soċjetà ċivili fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet u/jew il-promozzjoni tas-sensibilizzazzjoni f’ħafna mill-Istati Membri |
| --- | --- |

—

Livell baxx ta’ inklużjoni tal-parlamenti nazzjonali u tas-soċjetà ċivili fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet u/jew il-promozzjoni tas-sensibilizzazzjoni f’ħafna mill-Istati Membri

| — | Komunikazzjoni mhux sodisfaċenti, b’mod partikolari mit-tmexxija fl-Istati Membri |
| --- | --- |

—

Komunikazzjoni mhux sodisfaċenti, b’mod partikolari mit-tmexxija fl-Istati Membri

| — | Nuqqas ta’ qbil fl-opinjoni pubblika u l-partiti politiċi madwar l-Ewropa u fiż-żona tal-euro |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ qbil fl-opinjoni pubblika u l-partiti politiċi madwar l-Ewropa u fiż-żona tal-euro

| — | Enfasi fuq approċċi ta’ soluzzjoni fuq perjodu ta’ żmien qasir, l-ebda viżjoni għall-perjodu fit-tul u daqstant ieħor nuqqas ta’ impenn |
| --- | --- |

—

Enfasi fuq approċċi ta’ soluzzjoni fuq perjodu ta’ żmien qasir, l-ebda viżjoni għall-perjodu fit-tul u daqstant ieħor nuqqas ta’ impenn

| — | Unjoni Bankarja mhux kompleta, s’issa għad ma ttiħditx deċiżjoni dwar qafas għad-depożiti |
| --- | --- |

—

Unjoni Bankarja mhux kompleta, s’issa għad ma ttiħditx deċiżjoni dwar qafas għad-depożiti

| — | Is-suq pan-Ewropew profond tal-kapital jibqa’ ħolma sakemm il-banek jibqgħu bbażati fil-livell nazzjonali |
| --- | --- |

—

Is-suq pan-Ewropew profond tal-kapital jibqa’ ħolma sakemm il-banek jibqgħu bbażati fil-livell nazzjonali

| — | Suq intern mhux komplet u frammentat |
| --- | --- |

—

Suq intern mhux komplet u frammentat

| — | Nuqqas ta’ viżjoni politika fit-tul għall-futur tal-UEM/UE. |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ viżjoni politika fit-tul għall-futur tal-UEM/UE.

Opportunitajiet

Riskji

| — | Tisħiħ tal-governanza fiż-żona tal-euro |
| --- | --- |

—

Tisħiħ tal-governanza fiż-żona tal-euro

| — | Tisħiħ tal-leġittimità demokratika |
| --- | --- |

—

Tisħiħ tal-leġittimità demokratika

| — | Implimentazzjoni korretta tar-regoli miftiehma |
| --- | --- |

—

Implimentazzjoni korretta tar-regoli miftiehma

| — | Miżuri favur il-bini tal-fiduċja li jwasslu għal klima ta’ investiment stabbli |
| --- | --- |

—

Miżuri favur il-bini tal-fiduċja li jwasslu għal klima ta’ investiment stabbli

| — | Jiġu attirati investimenti fi ħdan l-UE u minn pajjiżi barranin, anki permezz tal-Pjan ta’ Investiment għall-Ewropa |
| --- | --- |

—

Jiġu attirati investimenti fi ħdan l-UE u minn pajjiżi barranin, anki permezz tal-Pjan ta’ Investiment għall-Ewropa

| — | Is-suċċess tal-programm ta’ tnaqqis kwantitattiv tal-BĊE |
| --- | --- |

—

Is-suċċess tal-programm ta’ tnaqqis kwantitattiv tal-BĊE

| — | Konverġenza tal-politiki baġitarji u fiskali, abbażi ta’ prinċipji maqbula: tkomplija ta’ politiki nazzjonali fi ħdan qafas komuni aċċettat |
| --- | --- |

—

Konverġenza tal-politiki baġitarji u fiskali, abbażi ta’ prinċipji maqbula: tkomplija ta’ politiki nazzjonali fi ħdan qafas komuni aċċettat

| — | Arranġamenti kuntrattwali bejn l-Istati Membri u l-UE |
| --- | --- |

—

Arranġamenti kuntrattwali bejn l-Istati Membri u l-UE

| — | Indirizzar tal-iżbilanċi ekonomiċi f’qafas komuni |
| --- | --- |

—

Indirizzar tal-iżbilanċi ekonomiċi f’qafas komuni

| — | Qbil dwar ir-riformi nazzjonali kif ukoll dwar inizjattivi għat-tkabbir u għall-ħolqien tal-impjiegi |
| --- | --- |

—

Qbil dwar ir-riformi nazzjonali kif ukoll dwar inizjattivi għat-tkabbir u għall-ħolqien tal-impjiegi

| — | Soluzzjoni sostenibbli għat-tħassib tal-Greċja – u ta’ oħrajn – dwar il-promozzjoni tal-konverġenza |
| --- | --- |

—

Soluzzjoni sostenibbli għat-tħassib tal-Greċja – u ta’ oħrajn – dwar il-promozzjoni tal-konverġenza

| — | Iż-żamma tar-Renju Unit abbażi ta’ raġunijiet ġustifikabblili li ma jikkompromettux il-progress li ntlaħaq minn oħrajn |
| --- | --- |

—

Iż-żamma tar-Renju Unit abbażi ta’ raġunijiet ġustifikabblili li ma jikkompromettux il-progress li ntlaħaq minn oħrajn

| — | Interazzjoni li tirnexxi bejn il-BĊE, il-KE u l-Kunsill, b’mod partikolari fiż-żona tal-euro |
| --- | --- |

—

Interazzjoni li tirnexxi bejn il-BĊE, il-KE u l-Kunsill, b’mod partikolari fiż-żona tal-euro

| — | Governanza soda taż-żona tal-euro |
| --- | --- |

—

Governanza soda taż-żona tal-euro

| — | Konferma ta’ rwol proattiv għall-Kummissjoni, inkluż applikazzjoni rigoruża tal-“metodu Komunitarju” |
| --- | --- |

—

Konferma ta’ rwol proattiv għall-Kummissjoni, inkluż applikazzjoni rigoruża tal-“metodu Komunitarju”

| — | L-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja u tas-suq pan-Ewropew tal-kapital |
| --- | --- |

—

L-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja u tas-suq pan-Ewropew tal-kapital

| — | Stabbiliment ta’ kundizzjonijiet għall-introduzzjoni ta’ eurobonds għall-investimenti |
| --- | --- |

—

Stabbiliment ta’ kundizzjonijiet għall-introduzzjoni ta’ eurobonds għall-investimenti

| — | Bażi ta’ taxxa korporattiva komuni |
| --- | --- |

—

Bażi ta’ taxxa korporattiva komuni

| — | Ippjanar ta’ bażi tat-taxxa għall-baġit tal-UE, u estensjoni tagħha b’mod parallel |
| --- | --- |

—

Ippjanar ta’ bażi tat-taxxa għall-baġit tal-UE, u estensjoni tagħha b’mod parallel

| — | Leħen Ewropew uniku fil-fora internazzjonali |
| --- | --- |

—

Leħen Ewropew uniku fil-fora internazzjonali

| — | UE/żona tal-euro: ftit wisq, tard iżżejjed |
| --- | --- |

—

UE/żona tal-euro: ftit wisq, tard iżżejjed

| — | Sentiment pubbliku negattiv/ewroxettiċiżmu |
| --- | --- |

—

Sentiment pubbliku negattiv/ewroxettiċiżmu

| — | In-nuqqas ta’ fiduċja fost l-investituri, internament u barra mill-pajjiż |
| --- | --- |

—

In-nuqqas ta’ fiduċja fost l-investituri, internament u barra mill-pajjiż

| — | Deflazzjoni |
| --- | --- |

—

Deflazzjoni

| — | Tkabbir baxx persistenti, meta mqabbel ma’ kompetituri globali ewlenin |
| --- | --- |

—

Tkabbir baxx persistenti, meta mqabbel ma’ kompetituri globali ewlenin

| — | Kunflitti internazzjonali (militari) li għadhom għaddejjin, notevolment fuq l-għatba tal-UE |
| --- | --- |

—

Kunflitti internazzjonali (militari) li għadhom għaddejjin, notevolment fuq l-għatba tal-UE

| — | Tħejjija insuffiċjenti f’każ ta’ kriżi ekonomika ġdida |
| --- | --- |

—

Tħejjija insuffiċjenti f’każ ta’ kriżi ekonomika ġdida

| — | Żieda fl-eteroġeneità ekonomika fi ħdan l-Unjoni Ewropea/iż-żona tal-euro |
| --- | --- |

—

Żieda fl-eteroġeneità ekonomika fi ħdan l-Unjoni Ewropea/iż-żona tal-euro

| — | Grexit (jew sitwazzjoni simili) |
| --- | --- |

—

Grexit (jew sitwazzjoni simili)

| — | Brexit (jew status quo staġnata fil-bilanċ bejn ir-Renju Unit u ż-żona tal-euro) |
| --- | --- |

—

Brexit (jew status quo staġnata fil-bilanċ bejn ir-Renju Unit u ż-żona tal-euro)

| — | Staġnar tal-Unjoni Bankarja |
| --- | --- |

—

Staġnar tal-Unjoni Bankarja

| — | Ir-rabta kontinwa bejn il-banek nazzjonali u l-Istati Membri, in-nuqqas ta’ suq kapitali pan-Ewropew |
| --- | --- |

—

Ir-rabta kontinwa bejn il-banek nazzjonali u l-Istati Membri, in-nuqqas ta’ suq kapitali pan-Ewropew

| — | Implimentazzjoni li mhux qed tirnexxi fis-settur finanzjarju, |
| --- | --- |

—

Implimentazzjoni li mhux qed tirnexxi fis-settur finanzjarju,

| — | Implimentazzjoni li mhux qed tirnexxi fis-suq intern, u qed twassal għal frammentazzjoni dejjem akbar |
| --- | --- |

—

Implimentazzjoni li mhux qed tirnexxi fis-suq intern, u qed twassal għal frammentazzjoni dejjem akbar

| — | Staġnar fil-progress f’oqsma ewlenin oħra, bħall-Unjoni tal-Enerġija, l-Unjoni diġitali u l-PSDK |
| --- | --- |

—

Staġnar fil-progress f’oqsma ewlenin oħra, bħall-Unjoni tal-Enerġija, l-Unjoni diġitali u l-PSDK

| — | In-nuqqas ta’ suċċess tal-programm ta’ tnaqqis kwantitattiv tal-BĊE. |
| --- | --- |

—

In-nuqqas ta’ suċċess tal-programm ta’ tnaqqis kwantitattiv tal-BĊE.

4.   Proposti rigward il-politiki tal-UEM u l-istituzzjonijiet tal-UE

4.1.   Demokrazija, trasparenza u leġittimità

| 4.1.1. | L-isfidi fundamentali tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja, li tinvolvi trasferiment sostanzjali ta’ kompetenzi nazzjonali lejn l-Unjoni, huma marbuta mad-dimensjoni demokratika tagħha u b’mod partikolari mad-dimensjoni parlamentari, mal-effettività tas-sistema tagħha ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet, mar-rispett tal-prinċipji ta’ responsabbiltà u kooperazzjoni leali, kif ukoll mat-trasparenza (viżibbiltà) tal-funzjonament tagħha. Għall-KESE, dawn l-isfidi jitolbu unjoni politika li terġa’ tikseb lura u tiżgura l-parteċipazzjoni tal-pubbliku u l-impenn tal-partijiet interessati kollha għall-integrazzjoni Ewropea. |
| --- | --- |

4.1.1.

L-isfidi fundamentali tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja, li tinvolvi trasferiment sostanzjali ta’ kompetenzi nazzjonali lejn l-Unjoni, huma marbuta mad-dimensjoni demokratika tagħha u b’mod partikolari mad-dimensjoni parlamentari, mal-effettività tas-sistema tagħha ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet, mar-rispett tal-prinċipji ta’ responsabbiltà u kooperazzjoni leali, kif ukoll mat-trasparenza (viżibbiltà) tal-funzjonament tagħha. Għall-KESE, dawn l-isfidi jitolbu unjoni politika li terġa’ tikseb lura u tiżgura l-parteċipazzjoni tal-pubbliku u l-impenn tal-partijiet interessati kollha għall-integrazzjoni Ewropea.

| 4.1.2. | L-ikkompletar tal-unjoni politika huwa proċess li għandu jseħħ fi stadji. Ċerti kundizzjonijiet u miżuri jistgħu jiġu implimentati mingħajr tibdil tat-Trattati tal-UE. Hemm oħrajn li bilfors jeħtieġu reviżjoni tat-Trattati. |
| --- | --- |

4.1.2.

L-ikkompletar tal-unjoni politika huwa proċess li għandu jseħħ fi stadji. Ċerti kundizzjonijiet u miżuri jistgħu jiġu implimentati mingħajr tibdil tat-Trattati tal-UE. Hemm oħrajn li bilfors jeħtieġu reviżjoni tat-Trattati.

| 4.1.3. | Il-KESE jirrakkomanda li, għal raġunijiet ta’ responsabbiltà u kooperazzjoni reċiproka, il-modi eżistenti ta’ parteċipazzjoni fil-livell nazzjonali, jiġu applikati wkoll kif dovut fil-livell tal-Unjoni, partikolarment:






  — | partiti politiċi Ewropej ġenwini, |
| --- | --- | --- |

4.1.3.

Il-KESE jirrakkomanda li, għal raġunijiet ta’ responsabbiltà u kooperazzjoni reċiproka, il-modi eżistenti ta’ parteċipazzjoni fil-livell nazzjonali, jiġu applikati wkoll kif dovut fil-livell tal-Unjoni, partikolarment:

—

partiti politiċi Ewropej ġenwini,

| — | ħolqien ta’ politiki maġġoritarji u minoritarji abbażi ta’ programmi elettorali, |
| --- | --- |

—

ħolqien ta’ politiki maġġoritarji u minoritarji abbażi ta’ programmi elettorali,

| — | unifikazzjoni tad-dati tal-elezzjonijiet Ewropej. |
| --- | --- |

—

unifikazzjoni tad-dati tal-elezzjonijiet Ewropej.

| 4.1.4. | F’kull Stat u madwar l-UE kollha, il-kwistjoni tad-demokarazija tirrappreżenta aspett ta’ dgħjufija (biżżejjed niftakru fir-rwol tat-trojka fil-qafas tal-governanza ekonomika ġdida). Ir-relazzjoni bejn ir-rappreżentanti u dawk rappreżentati qiegħda dejjem tispiċċa, realtà li ħarġet fid-dieher permezz tal-kriżi. Minn hawn joħorġu l-bżonn u l-urġenza ta’ involviment fil-qafas ta’ proċessi bil-għan ta’ twettiq tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja fl-erba’ pilastri ta’ integrazzjoni tagħha: l-unjoni bankarja, l-unjoni fiskali, l-unjoni ekonomika (li, skont il-KESE, għandha tinkludi l-unjoni soċjali) u fl-aħħar, l-unjoni politika. |
| --- | --- |

4.1.4.

F’kull Stat u madwar l-UE kollha, il-kwistjoni tad-demokarazija tirrappreżenta aspett ta’ dgħjufija (biżżejjed niftakru fir-rwol tat-trojka fil-qafas tal-governanza ekonomika ġdida). Ir-relazzjoni bejn ir-rappreżentanti u dawk rappreżentati qiegħda dejjem tispiċċa, realtà li ħarġet fid-dieher permezz tal-kriżi. Minn hawn joħorġu l-bżonn u l-urġenza ta’ involviment fil-qafas ta’ proċessi bil-għan ta’ twettiq tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja fl-erba’ pilastri ta’ integrazzjoni tagħha: l-unjoni bankarja, l-unjoni fiskali, l-unjoni ekonomika (li, skont il-KESE, għandha tinkludi l-unjoni soċjali) u fl-aħħar, l-unjoni politika.

| 4.1.5. | Sabiex din l-unjoni politika tintlaħaq mill-pajjiżi li jixtiequha u filwaqt li jiġi applkat il-prinċipju ta’ integrazzjoni differenzjata, il-KESE jissuġġerixxi li l-metodu tal-Konvenzjoni jiġi segwit fiż-żmien debitu, li se jkollha l-inkarigu li ssib soluzzjonijiet lil hinn mit-Trattat ta’ Lisbona. Il-KESE ser jieħu l-impenn li jfassal proposti għal parteċipazzjoni effettiva tas-soċjetà ċivili fil-ħidma ta’ Konvenzjoni bħal din. |
| --- | --- |

4.1.5.

Sabiex din l-unjoni politika tintlaħaq mill-pajjiżi li jixtiequha u filwaqt li jiġi applkat il-prinċipju ta’ integrazzjoni differenzjata, il-KESE jissuġġerixxi li l-metodu tal-Konvenzjoni jiġi segwit fiż-żmien debitu, li se jkollha l-inkarigu li ssib soluzzjonijiet lil hinn mit-Trattat ta’ Lisbona. Il-KESE ser jieħu l-impenn li jfassal proposti għal parteċipazzjoni effettiva tas-soċjetà ċivili fil-ħidma ta’ Konvenzjoni bħal din.

4.2.   Poter leġislattiv:

Id-demokrazija rappreżentattiva: il-Parlament Ewropew u l-parlamenti nazzjonali

| 4.2.1. | Żona privileġġjata tad-demokrazija rappreżentattiva fi ħdan l-Unjoni Ekonomika u Monetarja hija dik tal-Parlament Ewropew, fejn huma rappreżentati d-deputati mill-pajjiżi li ssieħbu fil-munita unika jew minn dawk il-pajjiżi li qed iħejju biex jissieħbu fiha. |
| --- | --- |

4.2.1.

Żona privileġġjata tad-demokrazija rappreżentattiva fi ħdan l-Unjoni Ekonomika u Monetarja hija dik tal-Parlament Ewropew, fejn huma rappreżentati d-deputati mill-pajjiżi li ssieħbu fil-munita unika jew minn dawk il-pajjiżi li qed iħejju biex jissieħbu fiha.

Proposta A

Sabiex l-attività ta’ dawn id-deputati tkun viżibbli, koerenti u effettiva, il-KESE jissuġġerixxi li jitwaqqaf korp permanenti fi ħdan il-PE sabiex jitlaqqgħu flimkien bil-għan li jistabbilixxu r-responsabbiltà tal-istituzzjonijiet responsabbli għall-governanza tal-munita unika u, fl-istess ħin, biex jistabbilixxu żona pubblika ta’ djalogu u konsultazzjoni, ifasslu u jivvotaw fuq testi dwar kwistjonijiet ekonomiċi u monetarji għad-deċiżjoni tal-Assemblea, u jiżguraw l-ugwaljanza fil-kunsiderazzjoni tal-prinċipji tas-solidarjetà u tal-kooperazzjoni leali fl-implimentazzjoni tal-politiki tal-UEM.

| 4.2.2. | L-istqarrija ta’ demokrazija rappreżentattiva fi ħdan l-UEM ma tkunx kompleta jekk il-metodu ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet ma jieħux kunsiderazzjoni tal-leġittimità doppja – nazzjonali u Ewropea – li hija essenzjali f’sistema sui generis bħal dik tal-mudell Ewropew. |
| --- | --- |

4.2.2.

L-istqarrija ta’ demokrazija rappreżentattiva fi ħdan l-UEM ma tkunx kompleta jekk il-metodu ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet ma jieħux kunsiderazzjoni tal-leġittimità doppja – nazzjonali u Ewropea – li hija essenzjali f’sistema sui generis bħal dik tal-mudell Ewropew.

Proposta B

Il-KESE jissuġġerixxi li tiġi estiża l-Konferenza Interparlamentari u fl-istess ħin isir l-aħjar użu minnha, eks Art. 13 tal-patt fiskali, billi tingħata s-setgħat ta’ dibattitu u tingħata l-opinjonijiet mandatorji fl-oqsma tat-tkabbir, il-kompetittività, l-impjieg, it-tassazzjoni u l-politika soċjali. Barra minn hekk, il-Parlament Ewropew għandu jiftaħ korp intern responsabbli għall-UEM u l-parteċipazzjoni ta’ deputati nazzjonali mill-pajjiżi taż-żona tal-euro u dawk kandidati, bħala osservaturi. Il-Konferenza Interparlamentari tista’ tkun magħmula mill-presidenti tal-kumitati tal-baġit u tal-industrija tal-pajjiżi tal-UEM u mill-presidenti tal-kumitati tal-baġit, tal-ekonomija, monetarja, tal-industrija, tar-riċerka, tal-enerġija u tal-koeżjoni tal-PE. L-approfondiment tal-proċedura ta’ kodeċiżjoni għandu jappoġġja l-leġittimità ta’ proposti leġislattivi ġodda.

Proposta C

Min-naħa tagħhom, il-parlamenti nazzjonali għandhom jipparteċipaw b’mod viżibbli fid-dibattiti politiċi Ewropej, li diġà jsiru f’xi pajjiżi, eż. permezz tal-parteċipazzjoni tal-Kummissjoni fil-proċeduri Parlamentari. Jistgħu jixxerdu prattiki tajbin. L-għan ikun li l-forzi politiċi nazzjonali jieħdu impenn aktar viżibbli, fil-livell tagħhom, fir-rigward ta’ politiki komunitarji li jaffettwawhom direttament.

Il-Kunsill

| 4.2.3. | F’dan il-kuntest politiku, ser ikun hemm bażi aktar favorevoli għal kooperazzjoni u konsultazzjoni aktar mill-qrib bejn is-Summit dwar l-Euro u/jew il-Grupp tal-Euro – attwalment anke l-pajjiżi li qed iħejju għall-euro, il-PE u l-parlamenti nazzjonali. Fil-loġika tal-punt preċedenti, il-Ministri mill-Istati Membri taż-żona tal-euro u minn dawk il-pajjiżi li jixtiequ jissieħbu jistgħu jeżerċitaw funzjonijiet leġislattivi b’mod konġunt mal-PE, fi kwistjonijiet relatati mal-UEM. |
| --- | --- |

4.2.3.

F’dan il-kuntest politiku, ser ikun hemm bażi aktar favorevoli għal kooperazzjoni u konsultazzjoni aktar mill-qrib bejn is-Summit dwar l-Euro u/jew il-Grupp tal-Euro – attwalment anke l-pajjiżi li qed iħejju għall-euro, il-PE u l-parlamenti nazzjonali. Fil-loġika tal-punt preċedenti, il-Ministri mill-Istati Membri taż-żona tal-euro u minn dawk il-pajjiżi li jixtiequ jissieħbu jistgħu jeżerċitaw funzjonijiet leġislattivi b’mod konġunt mal-PE, fi kwistjonijiet relatati mal-UEM.

| 4.2.4. | L-azzjoni tal-Kunsill għandha tissaħħaħ permezz tal-isforzi tal-amministrazzjonijiet nazzjonali li għandhom jimxu id f’id ma’ dan l-iżvilupp, notevolment permezz ta’ skambju ta’ uffiċjali u permezz tal-intensifikazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali. |
| --- | --- |

4.2.4.

L-azzjoni tal-Kunsill għandha tissaħħaħ permezz tal-isforzi tal-amministrazzjonijiet nazzjonali li għandhom jimxu id f’id ma’ dan l-iżvilupp, notevolment permezz ta’ skambju ta’ uffiċjali u permezz tal-intensifikazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali.

| 4.2.5. | Il-KESE jenfasizza li l-estensjoni tal-votazzjoni b’maġġoranza kwalifikata u, fi żmien speċifiku, l-abolizzjoni tal-votazzjoni b’unanimità, se jiffaċilitaw l-approfondiment tal-integrazzjoni fl-Unjoni politika. |
| --- | --- |

4.2.5.

Il-KESE jenfasizza li l-estensjoni tal-votazzjoni b’maġġoranza kwalifikata u, fi żmien speċifiku, l-abolizzjoni tal-votazzjoni b’unanimità, se jiffaċilitaw l-approfondiment tal-integrazzjoni fl-Unjoni politika.

| 4.2.6. | Għalhekk, kooperazzjoni u konsultazzjoni strutturati aħjar fl-Unjoni politika se jsaħħu l-effikaċja tal-politiki fl-oqsma ewlenin tal-UEM. L-Unjoni b’mod ġenerali se tibbenefika minn dan. |
| --- | --- |

4.2.6.

Għalhekk, kooperazzjoni u konsultazzjoni strutturati aħjar fl-Unjoni politika se jsaħħu l-effikaċja tal-politiki fl-oqsma ewlenin tal-UEM. L-Unjoni b’mod ġenerali se tibbenefika minn dan.

| 4.2.7. | Kif indikat fit-tabella tal-punt 5, hemm diversi affarijiet li jistgħu jsiru taħt it-Trattat attwali; għall-parti l-kbira tal-politiki li jikkonċernaw l-UEM, nistgħu napplikaw kooperazzjoni msaħħa direttament bejn il-pajjiżi; ikun aħjar jekk l-UEM tingħata forma ta’ kooperazzjoni msaħħa u permanenti li tippermettilha tieħu azzjoni aħjar anke permezz tad-deputati Ewropej tal-pajjiżi fiż-żona tal-euro u tal-pajjiżi kandidati. |
| --- | --- |

4.2.7.

Kif indikat fit-tabella tal-punt 5, hemm diversi affarijiet li jistgħu jsiru taħt it-Trattat attwali; għall-parti l-kbira tal-politiki li jikkonċernaw l-UEM, nistgħu napplikaw kooperazzjoni msaħħa direttament bejn il-pajjiżi; ikun aħjar jekk l-UEM tingħata forma ta’ kooperazzjoni msaħħa u permanenti li tippermettilha tieħu azzjoni aħjar anke permezz tad-deputati Ewropej tal-pajjiżi fiż-żona tal-euro u tal-pajjiżi kandidati.

| 4.2.8. | Il-KESE jissuġġerixxi li jkun siewi li jerġa’ jitnieda l-metodu tal-Kunsilli “jumbo” fi ħdan il-Grupp tal-Euro, filwaqt li tinfetaħ il-possibbiltà ta’ djalogu regolari bejn il-Ministri tal-affarijiet finanzjarji, ekonomiċi u soċjali minn naħa waħda, u l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

4.2.8.

Il-KESE jissuġġerixxi li jkun siewi li jerġa’ jitnieda l-metodu tal-Kunsilli “jumbo” fi ħdan il-Grupp tal-Euro, filwaqt li tinfetaħ il-possibbiltà ta’ djalogu regolari bejn il-Ministri tal-affarijiet finanzjarji, ekonomiċi u soċjali minn naħa waħda, u l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili min-naħa l-oħra.

4.3.   Poter eżekuttiv

Eżekuttiv għall-UEM, il-Kummissjoni

| 4.3.1. | Wara perjodu tranżitorju, li eventwalment iwassal għal bidla fit-Trattat, għandu jinħoloq korp governattiv tal-UEM. Il-president tiegħu għandu jopera, għall-finijiet kollha, bħala Ministru tal-ekonomija u l-finanzi għaż-żona tal-euro, bi rwol ta’ viċi president tal-Kummissjoni – simili għall-pożizzjoni ta’ Rappreżentant Għoli għall-Affarijiet Barranin u l-Politika tas-Sigurtà. |
| --- | --- |

4.3.1.

Wara perjodu tranżitorju, li eventwalment iwassal għal bidla fit-Trattat, għandu jinħoloq korp governattiv tal-UEM. Il-president tiegħu għandu jopera, għall-finijiet kollha, bħala Ministru tal-ekonomija u l-finanzi għaż-żona tal-euro, bi rwol ta’ viċi president tal-Kummissjoni – simili għall-pożizzjoni ta’ Rappreżentant Għoli għall-Affarijiet Barranin u l-Politika tas-Sigurtà.

| 4.3.2. | Il-mudell Ewropew sui generis tal-Kummissjoni Ewropea (iżgħar u aktar effettiva) ser ikompli jaqdi rwol essenzjali. Il-“metodu tal-komunitarju” u d-dritt ta’ inizjattiva attwali tal-KE għandhom ukoll sinifikat speċjali ħafna għall-approfondiment tal-UEM. Dan ir-rwol għandu jiġi żgurat fl-Unjoni politika. |
| --- | --- |

4.3.2.

Il-mudell Ewropew sui generis tal-Kummissjoni Ewropea (iżgħar u aktar effettiva) ser ikompli jaqdi rwol essenzjali. Il-“metodu tal-komunitarju” u d-dritt ta’ inizjattiva attwali tal-KE għandhom ukoll sinifikat speċjali ħafna għall-approfondiment tal-UEM. Dan ir-rwol għandu jiġi żgurat fl-Unjoni politika.

| 4.3.3. | Il-Kummissjoni Ewropea għandha żżomm rwol “doppju”, filwaqt li żżomm il-kuntatt bejn l-UE u l-UEM sakemm ikun twaqqaf eżekuttiv tal-UEM fuq il-merti tiegħu stess. Mingħajr preġudizzju għad-dritt ta’ inizjattiva attwali tal-KE, għandhom jinstabu mezzi biex il-Parlament Ewropew jiġi involut kif dovut fil-proċess, sabiex tiġi sostnuta l-leġittimità ta’ proposti leġislattivi ġodda. |
| --- | --- |

4.3.3.

Il-Kummissjoni Ewropea għandha żżomm rwol “doppju”, filwaqt li żżomm il-kuntatt bejn l-UE u l-UEM sakemm ikun twaqqaf eżekuttiv tal-UEM fuq il-merti tiegħu stess. Mingħajr preġudizzju għad-dritt ta’ inizjattiva attwali tal-KE, għandhom jinstabu mezzi biex il-Parlament Ewropew jiġi involut kif dovut fil-proċess, sabiex tiġi sostnuta l-leġittimità ta’ proposti leġislattivi ġodda.

| 4.3.4. | Il-KESE jipproponi li jinħatar president permanenti tal-Grupp tal-Euro, li jista’ jaħdem aħjar, direttament fi Brussell, mal-Kummissjoni, il-PE, il-gvernijiet u l-parlamenti nazzjonali. Skont il-metodu użat mill-President Juncker, il-laqgħat tal-Grupp tal-Euro jkunu jistgħu jiġu preseduti minn viċi president tal-Kummissjoni. Din il-persuna tkun tista’ tirrappreżenta l-UEM fil-fora internazzjonali. |
| --- | --- |

4.3.4.

Il-KESE jipproponi li jinħatar president permanenti tal-Grupp tal-Euro, li jista’ jaħdem aħjar, direttament fi Brussell, mal-Kummissjoni, il-PE, il-gvernijiet u l-parlamenti nazzjonali. Skont il-metodu użat mill-President Juncker, il-laqgħat tal-Grupp tal-Euro jkunu jistgħu jiġu preseduti minn viċi president tal-Kummissjoni. Din il-persuna tkun tista’ tirrappreżenta l-UEM fil-fora internazzjonali.

4.4.   Il-KESE

| 4.4.1. | Dan kollu għandu jagħmilna determinati aktar minn qatt qabel li nibnu relazzjonijiet aktar b’saħħithom u aktar kostruttivi mal-popli tal-Ewropa u nsibu modi kif jiġu involuti fil-ħajja pubblika. Għandhom jiġu garantiti forom solidi ta’ konsultazzjoni dwar kwistjonijiet speċifiċi li jinvolvu l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili, b’mod partikolari fiż-żona tal-euro, peress li dawn l-organizzazzjonijiet għandhom rwol importanti f’oqsma ta’ politika li huma affettwati direttament mill-UEM. Huma ta’ spiss jaffettwaw ukoll ir-riżultati tal-politiki fil-livell nazzjonali. Fil-livell Ewropew, il-KESE jista’ jaġixxi bħala faċilitatur tas-soċjetà ċivili, responsabbli għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet tal-UE, mingħajr preġudizzju għar-rwol tal-imsieħba soċjali fid-djalogu soċjali, permezz ta’:






  (a) | forum tas-soċjetà ċivili organizzata dwar kwistjonijiet speċifiċi, inkluż dwar il-valutazzjoni tal-limiti għall-proċess ta’ integrazzjoni Ewropea u t-tfittxija għal forom ġodda ta’ parteċipazzjoni; |
| --- | --- | --- |

4.4.1.

Dan kollu għandu jagħmilna determinati aktar minn qatt qabel li nibnu relazzjonijiet aktar b’saħħithom u aktar kostruttivi mal-popli tal-Ewropa u nsibu modi kif jiġu involuti fil-ħajja pubblika. Għandhom jiġu garantiti forom solidi ta’ konsultazzjoni dwar kwistjonijiet speċifiċi li jinvolvu l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili, b’mod partikolari fiż-żona tal-euro, peress li dawn l-organizzazzjonijiet għandhom rwol importanti f’oqsma ta’ politika li huma affettwati direttament mill-UEM. Huma ta’ spiss jaffettwaw ukoll ir-riżultati tal-politiki fil-livell nazzjonali. Fil-livell Ewropew, il-KESE jista’ jaġixxi bħala faċilitatur tas-soċjetà ċivili, responsabbli għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet tal-UE, mingħajr preġudizzju għar-rwol tal-imsieħba soċjali fid-djalogu soċjali, permezz ta’:

(a)

forum tas-soċjetà ċivili organizzata dwar kwistjonijiet speċifiċi, inkluż dwar il-valutazzjoni tal-limiti għall-proċess ta’ integrazzjoni Ewropea u t-tfittxija għal forom ġodda ta’ parteċipazzjoni;

| (b) | forum speċifiku għaż-żona tal-euro biex jivvaluta s-sens ta’ skop u s-sens ta’ appartenenza, bħala mezz biex jingħelbu l-preġudizzji u tiżdied il-fiduċja reċiproka; |
| --- | --- |

(b)

forum speċifiku għaż-żona tal-euro biex jivvaluta s-sens ta’ skop u s-sens ta’ appartenenza, bħala mezz biex jingħelbu l-preġudizzji u tiżdied il-fiduċja reċiproka;

| (c) | opinjonijiet f’forma ta’ inizjattivi preleġislattivi dwar ċerti kwistjonijiet ta’ sensittività partikolari għall-pubbliku, u li dwarhom il-PE u l-Kunsill huma obbligati jilleġislaw. |
| --- | --- |

(c)

opinjonijiet f’forma ta’ inizjattivi preleġislattivi dwar ċerti kwistjonijiet ta’ sensittività partikolari għall-pubbliku, u li dwarhom il-PE u l-Kunsill huma obbligati jilleġislaw.

5.   Strumenti legali u suġġetti

| 5.1. | Skont ir-rapport tal-erba’ presidenti, biex jintlaħqu l-erba’ unjonijiet li jikkorrispondu għall-erba’ pilastri tal-KESE (2), jistgħu jinkisbu sensiela ta’ temi jew politiki taħt it-Trattat eżistenti (l-1 kolonna fit-tabella hawn taħt). Oħrajn għandhom jiġu deċiżi flimkien, fil-livell Ewropew (żona tal-euro), l-ewwel nett b’metodu ġdid għat-teħid ta’ deċiżjonijiet u bi strumenti ġodda, permezz tal-kooperazzjoni msaħħa prevista fit-Trattat attwali (it-2 kolonna tat-tabella), jew b’emendi għat-Trattat jew, jekk ikun meħtieġ, Trattat ġdid tal-UEM (it-3 kolonna tat-tabella). Fl-aħħar nett, it-tabella tiġbor fil-qosor dawn l-istadji u proposti istituzzjonali, u l-inizjattivi preparatorji dwar il-pilastru politiku tal-UEM (ir-4 kolonna). |
| --- | --- |

5.1.

Skont ir-rapport tal-erba’ presidenti, biex jintlaħqu l-erba’ unjonijiet li jikkorrispondu għall-erba’ pilastri tal-KESE (2), jistgħu jinkisbu sensiela ta’ temi jew politiki taħt it-Trattat eżistenti (l-1 kolonna fit-tabella hawn taħt). Oħrajn għandhom jiġu deċiżi flimkien, fil-livell Ewropew (żona tal-euro), l-ewwel nett b’metodu ġdid għat-teħid ta’ deċiżjonijiet u bi strumenti ġodda, permezz tal-kooperazzjoni msaħħa prevista fit-Trattat attwali (it-2 kolonna tat-tabella), jew b’emendi għat-Trattat jew, jekk ikun meħtieġ, Trattat ġdid tal-UEM (it-3 kolonna tat-tabella). Fl-aħħar nett, it-tabella tiġbor fil-qosor dawn l-istadji u proposti istituzzjonali, u l-inizjattivi preparatorji dwar il-pilastru politiku tal-UEM (ir-4 kolonna).

| 5.2. | Tabella analitika tal-alternattivi għall-ikkompletar tal-UEM (3) |
| --- | --- |

5.2.

Tabella analitika tal-alternattivi għall-ikkompletar tal-UEM (3)

| (I) Politiki skont it-Trattat attwali | (II) Kooperazzjoni msaħħa/strutturata klawsola “passerelle”
  (art. 136 tat-TFUE) | (III) Lil hinn mit-Trattat ta’ Lisbona | Stadji istituzzjonali biex jintlaħaq il-Pilastru politiku: għaż-żona tal-euro u l-pajjiżi li jixtiequha |
| --- | --- | --- | --- |
| Pilastru finanzjarju-fiskali monetarju








  — | Bażi komuni konsolidata tat-taxxa korporattiva (BKKTK) |

(I) Politiki skont it-Trattat attwali

(II) Kooperazzjoni msaħħa/strutturata klawsola “passerelle”
  (art. 136 tat-TFUE)

(III) Lil hinn mit-Trattat ta’ Lisbona

Stadji istituzzjonali biex jintlaħaq il-Pilastru politiku: għaż-żona tal-euro u l-pajjiżi li jixtiequha

Pilastru finanzjarju-fiskali monetarju

—

Bażi komuni konsolidata tat-taxxa korporattiva (BKKTK)

| — | L-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja, is-suq tal-kapital u s-superviżjoni Ewropea |
| --- | --- |

—

L-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja, is-suq tal-kapital u s-superviżjoni Ewropea

| — | Għajnuna finanzjarja lil Stat f’każ ta’ kriżi (Art. 122 tat-TFUE) |
| --- | --- |

—

Għajnuna finanzjarja lil Stat f’każ ta’ kriżi (Art. 122 tat-TFUE)

| — | Implimentazzjoni tal-programmi nazzjonali ta’ riforma |
| --- | --- |

—

Implimentazzjoni tal-programmi nazzjonali ta’ riforma

Pilastru finanzjarju-fiskali monetarju

| — | Tisħiħ tal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES) |
| --- | --- |

—

Tisħiħ tal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES)

| — | L-ikkompletar tal-mandat tal-BĊE |
| --- | --- |

—

L-ikkompletar tal-mandat tal-BĊE

| — | Politika fiskali komuni tal-UEM |
| --- | --- |

—

Politika fiskali komuni tal-UEM

| — | Unjoni (fiskali) u baġitarja |
| --- | --- |

—

Unjoni (fiskali) u baġitarja

| — | Mutwalizzazzjoni tad-dejn (jew permezz tal-Artikolu 125 tat-TFUE?) |
| --- | --- |

—

Mutwalizzazzjoni tad-dejn (jew permezz tal-Artikolu 125 tat-TFUE?)

| — | Mekkaniżmu ta’ solidarjetà u kompetittività, kontra l-iżbilanċi u l-iskossi asimmetriċi (Unjoni fiskali) |
| --- | --- |

—

Mekkaniżmu ta’ solidarjetà u kompetittività, kontra l-iżbilanċi u l-iskossi asimmetriċi (Unjoni fiskali)

| — | Bilanċ tal-pagamenti tal-UEM |
| --- | --- |

—

Bilanċ tal-pagamenti tal-UEM

Pilastru finanzjarju-fiskali monetarju

| — | Riżorsi proprji |
| --- | --- |

—

Riżorsi proprji

| — | Stabbiliment ta’ Fond Monetarju Ewropew bħala Aġenzija tad-dejn |
| --- | --- |

—

Stabbiliment ta’ Fond Monetarju Ewropew bħala Aġenzija tad-dejn

| — | Eurobonds għad-dejn ġdid |
| --- | --- |

—

Eurobonds għad-dejn ġdid

| — | Armonizzazzjoni tat-taxxa |
| --- | --- |

—

Armonizzazzjoni tat-taxxa

L-1 stadju

| 1. | President stabbli tal-Grupp tal-Euro |
| --- | --- |

1.

President stabbli tal-Grupp tal-Euro

| 2. | Il-Konferenza Interparlamentari tibda tiffunzjona |
| --- | --- |

2.

Il-Konferenza Interparlamentari tibda tiffunzjona

| 3. | “Parlamentarizzazzjoni” taż-żona tal-euro – (Gran Kumitat tal-PE – bil-parlamentari kollha tal-UEM). |
| --- | --- |

3.

“Parlamentarizzazzjoni” taż-żona tal-euro – (Gran Kumitat tal-PE – bil-parlamentari kollha tal-UEM).

Pilastru ekonomiku

| — | Tisħiħ u implimentazzjoni tal-pjan ta’ Juncker |
| --- | --- |

—

Tisħiħ u implimentazzjoni tal-pjan ta’ Juncker

| — | Politiki għall-investiment, it-tkabbir u l-impjieg |
| --- | --- |

—

Politiki għall-investiment, it-tkabbir u l-impjieg

| — | Eurobonds tal-BEI |
| --- | --- |

—

Eurobonds tal-BEI

| — | Strateġiji għat-tixrid tal-għarfien (Aġenda Diġitali) |
| --- | --- |

—

Strateġiji għat-tixrid tal-għarfien (Aġenda Diġitali)

| — | Ikkompletar tas-suq intern (suq uniku tal-enerġija, diġitali, tar-riċerka) |
| --- | --- |

—

Ikkompletar tas-suq intern (suq uniku tal-enerġija, diġitali, tar-riċerka)

| — | Flessibbiltà tar-regoli tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir |
| --- | --- |

—

Flessibbiltà tar-regoli tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir

| — | Implimentazzjoni aħjar tas-Semestru Ewropew u l-arranġamenti kuntrattwali |
| --- | --- |

—

Implimentazzjoni aħjar tas-Semestru Ewropew u l-arranġamenti kuntrattwali

Pilastru ekonomiku

| — | Governanza makro u mikroekonomika tal-UEM |
| --- | --- |

—

Governanza makro u mikroekonomika tal-UEM

| — | Riċerka u innovazzjoni |
| --- | --- |

—

Riċerka u innovazzjoni

| — | Koordinazzjoni mill-qrib bejn il-laqgħat fis-Summits tal-Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern taż-żona tal-euro, il-Grupp tal-Euro u l-Grupp ta’ Ħidma tal-Grupp tal-Euro |
| --- | --- |

—

Koordinazzjoni mill-qrib bejn il-laqgħat fis-Summits tal-Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern taż-żona tal-euro, il-Grupp tal-Euro u l-Grupp ta’ Ħidma tal-Grupp tal-Euro

| — | Leġislazzjoni ġdida għaż-żona tal-euro |
| --- | --- |

—

Leġislazzjoni ġdida għaż-żona tal-euro

| — | Investimenti infrastrutturali soċjali |
| --- | --- |

—

Investimenti infrastrutturali soċjali

| — | Demokrazija parteċipatorja fis-settur ekonomiku |
| --- | --- |

—

Demokrazija parteċipatorja fis-settur ekonomiku

Pilastru ekonomiku

(fil-każ li ma jkunux jista’ jingħata l-mandat għal kooperazzjoni msaħħa lill-UEM)

| — | Rappreżentant Għoli tal-UE għall-politika ekonomika/fiskali |
| --- | --- |

—

Rappreżentant Għoli tal-UE għall-politika ekonomika/fiskali

| — | Koordinazzjoni obbligatorja tal-politiki ekonomiċi (emenda tal-Artikolu 5 tat-TFUE) |
| --- | --- |

—

Koordinazzjoni obbligatorja tal-politiki ekonomiċi (emenda tal-Artikolu 5 tat-TFUE)

| — | Votazzjoni b’maġġoranza għall-politika makro u mikroekonomika b’kodeċiżjoni mal-Parlament (parlamentari tal-UEM) |
| --- | --- |

—

Votazzjoni b’maġġoranza għall-politika makro u mikroekonomika b’kodeċiżjoni mal-Parlament (parlamentari tal-UEM)

| — | Trasferiment ta’ kompetenzi, li jibda mill-industrija u l-enerġija |
| --- | --- |

—

Trasferiment ta’ kompetenzi, li jibda mill-industrija u l-enerġija

It-2 stadju

| 4. | Kunsill Affarijiet leġislattivi tal-UEM |
| --- | --- |

4.

Kunsill Affarijiet leġislattivi tal-UEM

| 5. | Vot parlamentari taż-żona tal-euro dwar kwistjonijiet ta’ kompetenza tal-UEM |
| --- | --- |

5.

Vot parlamentari taż-żona tal-euro dwar kwistjonijiet ta’ kompetenza tal-UEM

| 6. | Eżekuttiv (gvern) għall-UEM (attwalment il-Grupp tal-Euro u l-Kummissjoni) |
| --- | --- |

6.

Eżekuttiv (gvern) għall-UEM (attwalment il-Grupp tal-Euro u l-Kummissjoni)

| 7. | Tisħiħ tal-poteri u l-kompetenzi tal-Konferenza Interparlamentari (PE u parlamenti nazzjonali). |
| --- | --- |

7.

Tisħiħ tal-poteri u l-kompetenzi tal-Konferenza Interparlamentari (PE u parlamenti nazzjonali).

Pilastru soċjali
  —
  drittijiet

| — | Adeżjoni mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem |
| --- | --- |

—

Adeżjoni mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem

| — | Taħriġ, edukazzjoni |
| --- | --- |

—

Taħriġ, edukazzjoni

| — | Direttiva qafas dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali |
| --- | --- |

—

Direttiva qafas dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali

| — | Integrazzjoni tal-ġeneri |
| --- | --- |

—

Integrazzjoni tal-ġeneri

| — | Indikaturi tal-iżvilupp |
| --- | --- |

—

Indikaturi tal-iżvilupp

| — | Adeżjoni mal-Karta Soċjali tal-Kunsill tal-Ewropa |
| --- | --- |

—

Adeżjoni mal-Karta Soċjali tal-Kunsill tal-Ewropa

| — | Rispett sħiħ tad-drittijiet |
| --- | --- |

—

Rispett sħiħ tad-drittijiet

| — | Klawżola soċjali orizzontali (Art. 9 tat-TFUE) |
| --- | --- |

—

Klawżola soċjali orizzontali (Art. 9 tat-TFUE)

Pilastru soċjali

| — | Koordinazzjoni tal-politiki soċjali |
| --- | --- |

—

Koordinazzjoni tal-politiki soċjali

| — | Armonizzazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali |
| --- | --- |

—

Armonizzazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali

| — | Politika dwar l-immigrazzjoni |
| --- | --- |

—

Politika dwar l-immigrazzjoni

| — | Dritt għall-pensjoni individwali u transnazzjonali |
| --- | --- |

—

Dritt għall-pensjoni individwali u transnazzjonali

| — | Introjtu minimu għaċ-ċittadini |
| --- | --- |

—

Introjtu minimu għaċ-ċittadini

| — | Beni pubbliċi Ewropej |
| --- | --- |

—

Beni pubbliċi Ewropej

| — | Appoġġ għall-impjieg |
| --- | --- |

—

Appoġġ għall-impjieg

| — | Suq tax-xogħol, mobbiltà, rikonoxximent tal-kwalifiki |
| --- | --- |

—

Suq tax-xogħol, mobbiltà, rikonoxximent tal-kwalifiki

| — | Kwalità tas-servizzi pubbliċi |
| --- | --- |

—

Kwalità tas-servizzi pubbliċi

Pilastru soċjali

| — | Votazzjoni b’maġġoranza għall-politiki soċjali, tal-impjieg, tal-edukazzjoni u tas-saħħa |
| --- | --- |

—

Votazzjoni b’maġġoranza għall-politiki soċjali, tal-impjieg, tal-edukazzjoni u tas-saħħa

| — | Emenda tal-Karta tad-Drittijiet fir-rigward tal-limiti għad-dritt għall-proprjetà |
| --- | --- |

—

Emenda tal-Karta tad-Drittijiet fir-rigward tal-limiti għad-dritt għall-proprjetà

| — | Trasferiment ta’ għadd ta’ kompetenzi mil-lista ta’ appoġġ għal dik tal-kompetizzjoni (edukazzjoni u t-taħriġ b’mod partikolari) |
| --- | --- |

—

Trasferiment ta’ għadd ta’ kompetenzi mil-lista ta’ appoġġ għal dik tal-kompetizzjoni (edukazzjoni u t-taħriġ b’mod partikolari)

It-3 stadju

| 8. | Tisħiħ tal-poteri tal-PE fil-kuntest tal-UEM (leġittimità demokratika) u l-istabbiliment ta’ partiti politiċi Ewropej ġenwini |
| --- | --- |

8.

| 9. | Kamra tal-Istati (UEM) (gvernijiet) |
| --- | --- |

9.

| 10. | Distinzjoni bejn il-poter leġislattiv u l-poter eżekuttiv |
| --- | --- |

10.

| 11. | Abolizzjoni tal-votazzjoni b’unanimità |
| --- | --- |

11.

Pilastru politiku

| — | Parlamentarizzazzjoni tal-UEM |
| --- | --- |

—

Parlamentarizzazzjoni tal-UEM

| — | Gran Kumitat (parlamentari taż-żona tal-euro) |
| --- | --- |

—

Gran Kumitat (parlamentari taż-żona tal-euro)

| — | President stabbli tal-Grupp tal-Euro |
| --- | --- |

—

President stabbli tal-Grupp tal-Euro

| — | Kunsill Affarijiet Leġislattivi |
| --- | --- |

—

Kunsill Affarijiet Leġislattivi

| — | Ftehimiet interistituzzjonali |
| --- | --- |

—

Ftehimiet interistituzzjonali

| — | Implimentazzjoni tal-Politika tal-Viċinat |
| --- | --- |

—

Implimentazzjoni tal-Politika tal-Viċinat

| — | Ftehimiet kummerċjali bilaterali u multilaterali |
| --- | --- |

—

Ftehimiet kummerċjali bilaterali u multilaterali

Pilastru politiku

| — | Vot parlamentari taż-żona tal-euro dwar kwistjonijiet ta’ kompetenza tal-UEM |
| --- | --- |

—

Vot parlamentari taż-żona tal-euro dwar kwistjonijiet ta’ kompetenza tal-UEM

| — | Tisħiħ tal-Konferenza Interparlamentari (Art. 13 tal-patt fiskali) |
| --- | --- |

—

Tisħiħ tal-Konferenza Interparlamentari (Art. 13 tal-patt fiskali)

| — | Difiża Ewropea |
| --- | --- |

—

Difiża Ewropea

| — | Politika tal-affarijiet barranin |
| --- | --- |

—

Politika tal-affarijiet barranin

| — | Leħen uniku fil-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU |
| --- | --- |

—

Leħen uniku fil-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU

| — | Rappreżentanza esterna tal-UEM |
| --- | --- |

—

Rappreżentanza esterna tal-UEM

| — | Prosekutur Pubbliku Ewropew |
| --- | --- |

—

Prosekutur Pubbliku Ewropew

| — | Korp Volontarju Ewropew għall-għajnuna umanitarja |
| --- | --- |

—

Korp Volontarju Ewropew għall-għajnuna umanitarja

Pilastru politiku

| — | Trattat ġdid tal-UEM |
| --- | --- |

—

Trattat ġdid tal-UEM

| — | Europarlament (parlamentari tal-UEM) b’kooperazzjoni permanenti msaħħa (Art. 136 ġdid tat-TFUE) |
| --- | --- |

—

Europarlament (parlamentari tal-UEM) b’kooperazzjoni permanenti msaħħa (Art. 136 ġdid tat-TFUE)

| — | Tisħiħ tal-PE (leġislazzjoni ordinarja, dritt ta’ inizjattiva fin-nuqqas ta’ azzjoni tal-KE) |
| --- | --- |

—

Tisħiħ tal-PE (leġislazzjoni ordinarja, dritt ta’ inizjattiva fin-nuqqas ta’ azzjoni tal-KE)

| — | Kamra tal-Istati (gvernijiet+) |
| --- | --- |

—

Kamra tal-Istati (gvernijiet+)

| — | Abolizzjoni tal-votazzjoni b’unanimità |
| --- | --- |

—

Abolizzjoni tal-votazzjoni b’unanimità

| — | Maġġoranza super-kwalifikata għall-emendi tat-Trattati |
| --- | --- |

—

Maġġoranza super-kwalifikata għall-emendi tat-Trattati

| — | Eżekuttiv Ewropew (għall-UEM) |
| --- | --- |

—

Eżekuttiv Ewropew (għall-UEM)

| — | Partiti u programmi elettorali Ewropej u listi transnazzjonali |
| --- | --- |

—

Partiti u programmi elettorali Ewropej u listi transnazzjonali

| — | Separazzjoni tal-poteri |
| --- | --- |

—

Separazzjoni tal-poteri

| — | Politika tal-affarijiet barranin |
| --- | --- |

—

Politika tal-affarijiet barranin

L-inizjattivi

| — | Stati u soċjetà ċivili ġenerali promossi mill-KESE/KtR f’kooperazzjoni mal-Presidenza tal-UE u l-Kummissjoni |
| --- | --- |

—

Stati u soċjetà ċivili ġenerali promossi mill-KESE/KtR f’kooperazzjoni mal-Presidenza tal-UE u l-Kummissjoni

| — | Konferenza Interparlamentari |
| --- | --- |

—

Konferenza Interparlamentari

| — | Proposti tal-PE rigward azzjoni skont it-Trattat attwali u għar-reviżjoni tat-Trattat ta’ Lisbona |
| --- | --- |

—

Proposti tal-PE rigward azzjoni skont it-Trattat attwali u għar-reviżjoni tat-Trattat ta’ Lisbona

| — | Konvenzjoni Kostituzzjonali |
| --- | --- |

—

Konvenzjoni Kostituzzjonali

| — | Valutazzjoni tal-possibbiltà ta’ referendum pan-Ewropew. |
| --- | --- |

—

Valutazzjoni tal-possibbiltà ta’ referendum pan-Ewropew.

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  “Preparing for Next Steps on Better Economic Governance in the Euro Area”– Nota ta’ analiżi ppreżentata minn Jean-Claude Juncker fit-12 ta’ Frar 2015, p. 1.

1

(2)  Anke abbażi tal-Opinjoni tal-KESE “L-ikkompletar tal-UEM – Il-leġislatura Ewropea li jmiss” (ĠU, C 451 tas-16.12.2014, p. 10).

2

(3)  Idem.

3

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/20 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/20

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-promozzjoni tal-kreattività, l-intraprenditorija u l-mobbiltà fl-edukazzjoni u t-taħriġ”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2015/C 332/03)

| Relatur: | is-Sinjura Vladimíra DRBALOVÁ |
| --- | --- |

Relatur:

is-Sinjura Vladimíra DRBALOVÁ

Nhar is-16 ta’ Ottubru 2014, il-Kunsill Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mar-Regola 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

“Il-promozzjoni tal-kreattività, l-intraprenditorija u l-mobbiltà fl-edukazzjoni u t-taħriġ”

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar is-7 ta’ Mejju 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (seduta tas-27 ta’ Mejju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’88 vot favur, 8 voti kontra u 21-il astensjoni.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jappoġġja inizjattiva konġunta tal-Kummissjoni Ewropea u tat-Triju ta’ Presidenzi tal-Kunsill Ewropew biex issir enfasi fuq l-intraprenditorija fl-edukazzjoni (1) u titrawwem mentalità intraprenditorjali fl-Ewropa. |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jappoġġja inizjattiva konġunta tal-Kummissjoni Ewropea u tat-Triju ta’ Presidenzi tal-Kunsill Ewropew biex issir enfasi fuq l-intraprenditorija fl-edukazzjoni (1) u titrawwem mentalità intraprenditorjali fl-Ewropa.

| 1.2. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jagħmlu użu mill-Qafas strateġiku għall-kooperazzjoni Ewropea fl-edukazzjoni u t-taħriġ (ET 2020) ibbażat fuq l-aġenda ta’ Oslo tal-2006, li għadu validu ħafna. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jagħmlu użu mill-Qafas strateġiku għall-kooperazzjoni Ewropea fl-edukazzjoni u t-taħriġ (ET 2020) ibbażat fuq l-aġenda ta’ Oslo tal-2006, li għadu validu ħafna.

| 1.3. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jiżviluppaw l-istrateġiji ta’ edukazzjoni intraprenditorjali tagħhom stess jew jinkorporaw il-kunċett intraprenditorjali fl-istrateġiji nazzjonali tagħhom ta’ tagħlim tul il-ħajja. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jiżviluppaw l-istrateġiji ta’ edukazzjoni intraprenditorjali tagħhom stess jew jinkorporaw il-kunċett intraprenditorjali fl-istrateġiji nazzjonali tagħhom ta’ tagħlim tul il-ħajja.

| 1.4. | Il-KESE jitlob li gradwalment jiġu żviluppati kompetenzi prinċipali kif definiti fir-Rakkomandazzjoni tal-PE u tal-Kunsill (2006) (2) bil-għan li jsir għal titjib fl-adattabbiltà, il-kapaċità għall-impjieg, l-inklużjoni soċjali u l-mobbiltà. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jitlob li gradwalment jiġu żviluppati kompetenzi prinċipali kif definiti fir-Rakkomandazzjoni tal-PE u tal-Kunsill (2006) (2) bil-għan li jsir għal titjib fl-adattabbiltà, il-kapaċità għall-impjieg, l-inklużjoni soċjali u l-mobbiltà.

| 1.5. | Traineeships ta’ kwalità għolja, taħriġ intern (internships), apprendistati, sistemi ta’ taħriġ doppju jew ibbażat fuq ix-xogħol, start-ups u programmi inkubatur, il-volontarjat, u l-attivitajiet sportivi jistgħu jiffaċilitaw it-tranżizzjoni mill-iskola għall-impjieg jew impjieg indipendenti. |
| --- | --- |

1.5.

Traineeships ta’ kwalità għolja, taħriġ intern (internships), apprendistati, sistemi ta’ taħriġ doppju jew ibbażat fuq ix-xogħol, start-ups u programmi inkubatur, il-volontarjat, u l-attivitajiet sportivi jistgħu jiffaċilitaw it-tranżizzjoni mill-iskola għall-impjieg jew impjieg indipendenti.

| 1.6. | Il-proċeduri għar-rikonoxximent tal-għarfien miksub barra mill-iskola jeħtieġ li jiġu mtejba u l-istudenti, l-edukaturi u l-impjegaturi għandhom jiġu involuti fit-tfassil tal-proċessi ta’ rikonoxximent u jiġu mmotivati minnhom (3). |
| --- | --- |

1.6.

Il-proċeduri għar-rikonoxximent tal-għarfien miksub barra mill-iskola jeħtieġ li jiġu mtejba u l-istudenti, l-edukaturi u l-impjegaturi għandhom jiġu involuti fit-tfassil tal-proċessi ta’ rikonoxximent u jiġu mmotivati minnhom (3).

| 1.7. | Madankollu, l-edukazzjoni intraprenditorjali jeħtieġ titqies fil-kuntest tas-soċjetà b’mod ġenerali, mhux biss f’dik tal-ambjent tan-negozju. Il-ħiliet intraprenditorjali għandhom jiġu indirizzati b’mod adegwat fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ, sa minn età bikrija, b’mod li jippermetti l-iżvilupp kontinwu tagħhom fi ħdan il-kurrikulu kollu. |
| --- | --- |

1.7.

Madankollu, l-edukazzjoni intraprenditorjali jeħtieġ titqies fil-kuntest tas-soċjetà b’mod ġenerali, mhux biss f’dik tal-ambjent tan-negozju. Il-ħiliet intraprenditorjali għandhom jiġu indirizzati b’mod adegwat fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ, sa minn età bikrija, b’mod li jippermetti l-iżvilupp kontinwu tagħhom fi ħdan il-kurrikulu kollu.

| 1.8. | Il-KESE jappoġġja l-proposta tal-KE indirizzata lill-Istati Membri biex jiżviluppaw qafas ta’ referenza tal-kompetenzi għall-intraprenditorija fil-kuntest tal-Qafas ta’ Kompetenzi Ewlenin. Dan jgħin sabiex jiġi żgurat approċċ koordinat f’livelli differenti ta’ edukazzjoni u tittieħed kunsiderazzjoni tat-tagħlim mhux formali u informali. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jappoġġja l-proposta tal-KE indirizzata lill-Istati Membri biex jiżviluppaw qafas ta’ referenza tal-kompetenzi għall-intraprenditorija fil-kuntest tal-Qafas ta’ Kompetenzi Ewlenin. Dan jgħin sabiex jiġi żgurat approċċ koordinat f’livelli differenti ta’ edukazzjoni u tittieħed kunsiderazzjoni tat-tagħlim mhux formali u informali.

| 1.9. | Il-KESE jitlob lill-Istati Membri biex jintroduċu programm għal għalliema, ħarrieġa u mexxejja edukattivi li jkun iffukat fuq l-iżvilupp ta’ ħiliet u attitudnijiet intraprenditorjali. Sadanittant, stabbilimenti edukattivi għandhom joffru ambjenti ta’ tagħlim li jippromovu l-mentalità intraprenditorjali u li jkunu miftuħa għall-komunità usa’. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jitlob lill-Istati Membri biex jintroduċu programm għal għalliema, ħarrieġa u mexxejja edukattivi li jkun iffukat fuq l-iżvilupp ta’ ħiliet u attitudnijiet intraprenditorjali. Sadanittant, stabbilimenti edukattivi għandhom joffru ambjenti ta’ tagħlim li jippromovu l-mentalità intraprenditorjali u li jkunu miftuħa għall-komunità usa’.

| 1.10. | Il-KESE jixtieq jenfasizza l-importanza tas-sħubija fost partijiet interessati differenti – l-amministrazzjonijiet tal-Istat, skejjel, kumpaniji, servizzi tal-impjiegi u familji – u jenfasizza b’mod partikolari r-rwol tal-imsieħba soċjali fl-iżvilupp ta’ kompetenzi professjonali u trasversali li huma adattati għar-realtà. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jixtieq jenfasizza l-importanza tas-sħubija fost partijiet interessati differenti – l-amministrazzjonijiet tal-Istat, skejjel, kumpaniji, servizzi tal-impjiegi u familji – u jenfasizza b’mod partikolari r-rwol tal-imsieħba soċjali fl-iżvilupp ta’ kompetenzi professjonali u trasversali li huma adattati għar-realtà.

| 1.11. | Il-KESE jitlob lill-Istati Membri biex jużaw il-programmi u l-għodod disponibbli kollha li jappoġġjaw l-intraprenditorija fl-edukazzjoni u t-taħriġ, il-kreattività, l-innovazzjoni u l-mobbiltà. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni sabiex tipprovdi lill-Istati Membri b’appoġġ u għajnuna xierqa fl-implimentazzjoni tal-programm Erasmus+, filwaqt li tiżgura li l-istrumenti kollha tagħha jiffunzjonaw b’mod xieraq. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jitlob lill-Istati Membri biex jużaw il-programmi u l-għodod disponibbli kollha li jappoġġjaw l-intraprenditorija fl-edukazzjoni u t-taħriġ, il-kreattività, l-innovazzjoni u l-mobbiltà. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni sabiex tipprovdi lill-Istati Membri b’appoġġ u għajnuna xierqa fl-implimentazzjoni tal-programm Erasmus+, filwaqt li tiżgura li l-istrumenti kollha tagħha jiffunzjonaw b’mod xieraq.

2.   Il-qafas politiku Ewropew

| 2.1. | Waħda mill-prijoritajiet tal-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tas-26-27 ta’ Ġunju 2014, kif stabbilit fl-Anness I, Strategic agenda for the Union in times of change (L-aġenda strateġika għall-Unjoni fi żminijiet ta’ bidla) (4), kienet li tingħata għajnuna għall-iżvilupp tal-ħiliet, u li jiġi sfruttat it-talent u bidliet tal-ħajja għal kulħadd permezz tal-promozzjoni tal-ħiliet adatti għall-ekonomija moderna u t-tagħlim tul il-ħajja. |
| --- | --- |

2.1.

Waħda mill-prijoritajiet tal-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tas-26-27 ta’ Ġunju 2014, kif stabbilit fl-Anness I, Strategic agenda for the Union in times of change (L-aġenda strateġika għall-Unjoni fi żminijiet ta’ bidla) (4), kienet li tingħata għajnuna għall-iżvilupp tal-ħiliet, u li jiġi sfruttat it-talent u bidliet tal-ħajja għal kulħadd permezz tal-promozzjoni tal-ħiliet adatti għall-ekonomija moderna u t-tagħlim tul il-ħajja.

| 2.2. | Sabiex tikkontribwixxi għar-reviżjoni tal-Istrateġija Ewropa 2020, il-Presidenza Taljana (5) nediet diskussjoni politika dwar ir-rwol futur tal-edukazzjoni u t-taħriġ fl-aġendi tat-tkabbir nazzjonali u tal-UE. Il-Presidenza Latvjana qed tkompli wkoll tippromovi l-opportunitajiet diġitali u tippromovi l-edukazzjoni intraprenditorjali, b’mod partikulari fuq livell reġjonali (6). |
| --- | --- |

2.2.

Sabiex tikkontribwixxi għar-reviżjoni tal-Istrateġija Ewropa 2020, il-Presidenza Taljana (5) nediet diskussjoni politika dwar ir-rwol futur tal-edukazzjoni u t-taħriġ fl-aġendi tat-tkabbir nazzjonali u tal-UE. Il-Presidenza Latvjana qed tkompli wkoll tippromovi l-opportunitajiet diġitali u tippromovi l-edukazzjoni intraprenditorjali, b’mod partikulari fuq livell reġjonali (6).

| 2.3. | Fil-konklużjonijiet tiegħu tat-12 ta’ Diċembru 2014 (7), il-Kunsill għaż-Żgħażagħ, l-Edukazzjoni, il-Kultura u l-Isport enfasizza li kemm l-intraprenditorija kif ukoll l-edukazzjoni huma prijoritajiet tal-istrateġija Ewropa 2020 għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv. L-iżvilupp ta’ mentalità intraprenditorjali jista’ jkollu benefiċċji konsiderevoli għaċ-ċittadini fil-ħajja professjonali tagħhom. |
| --- | --- |

2.3.

Fil-konklużjonijiet tiegħu tat-12 ta’ Diċembru 2014 (7), il-Kunsill għaż-Żgħażagħ, l-Edukazzjoni, il-Kultura u l-Isport enfasizza li kemm l-intraprenditorija kif ukoll l-edukazzjoni huma prijoritajiet tal-istrateġija Ewropa 2020 għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv. L-iżvilupp ta’ mentalità intraprenditorjali jista’ jkollu benefiċċji konsiderevoli għaċ-ċittadini fil-ħajja professjonali tagħhom.

| 3. | Kummenti ġenerali |
| --- | --- |

3.

| 3.1. | L-enfasi fuq l-edukazzjoni intraprenditorjali tirrappreżenta ritorn lejn l-Aġenda ta’ Oslo għall-Edukazzjoni Intraprenditorjali fl-Ewropa
   (8), filwaqt li ssaħħaħ il-promozzjoni ta’ mentalità intraprenditorjali fis-soċjetà, u l-Qafas Strateġiku għall-Kooperazzjoni Ewropea fl-Edukazzjoni u t-Taħriġ (ET 2020)
   (9). |
| --- | --- |

3.1.

L-enfasi fuq l-edukazzjoni intraprenditorjali tirrappreżenta ritorn lejn l-Aġenda ta’ Oslo għall-Edukazzjoni Intraprenditorjali fl-Ewropa
   (8), filwaqt li ssaħħaħ il-promozzjoni ta’ mentalità intraprenditorjali fis-soċjetà, u l-Qafas Strateġiku għall-Kooperazzjoni Ewropea fl-Edukazzjoni u t-Taħriġ (ET 2020)
   (9).

| 3.2. | Il-kreattività u l-innovazzjoni huma kruċjali għall-iżvilupp tal-intrapriżi u għall-kapaċità tal-Ewropa biex tikkompeti internazzjonalment. L-investiment fl-edukazzjoni u t-taħriġ għall-iżvilupp tal-ħiliet huwa essenzjali biex jissaħħu t-tkabbir u l-kompetittività. L-ewwel sfida hija li ċ-ċittadini kollha jitħeġġu jiksbu kompetenzi ewlenin trasversali, bħall-kompetenza diġitali, it-tagħlim kif wieħed jitgħallem, is-sens ta’ inizjattiva u intraprenditorija, u l-għarfien kulturali (10). |
| --- | --- |

3.2.

Il-kreattività u l-innovazzjoni huma kruċjali għall-iżvilupp tal-intrapriżi u għall-kapaċità tal-Ewropa biex tikkompeti internazzjonalment. L-investiment fl-edukazzjoni u t-taħriġ għall-iżvilupp tal-ħiliet huwa essenzjali biex jissaħħu t-tkabbir u l-kompetittività. L-ewwel sfida hija li ċ-ċittadini kollha jitħeġġu jiksbu kompetenzi ewlenin trasversali, bħall-kompetenza diġitali, it-tagħlim kif wieħed jitgħallem, is-sens ta’ inizjattiva u intraprenditorija, u l-għarfien kulturali (10).

| 3.3. | Il-konferenza tal-LMO dwar “L-Appoġġ għall-istart-ups sabiex jinħoloq tkabbir u impjiegi” (11) ukoll uriet biċ-ċar li l-edukazzjoni intraprenditorjali għandha titqies fil-kuntest aktar wiesa’ tal-ambjent soċjali. Id-dinja ambjent tan-negozju, madankollu, għandha tkun maħsuba biex tiffaċilita l-istart-ups, tnaqqas l-burokrazija, u toħloq opportunitajiet tax-xogħol. Inċentivi għall-fażi ta’ qabel il-bidu, l-istart ups u l-iżvilupp jistgħu jiġu marbuta b’mod effettiv ma’ firxa ta’ linji politiki attivi oħrajn fis-suq tax-xogħol attiv u jeħtieġ ukoll li jitqiesu fil-kuntest ta’ qafas usa’ ta’ appoġġ għan-negozju u l-iżvilupp tal-intrapriżi. |
| --- | --- |

3.3.

Il-konferenza tal-LMO dwar “L-Appoġġ għall-istart-ups sabiex jinħoloq tkabbir u impjiegi” (11) ukoll uriet biċ-ċar li l-edukazzjoni intraprenditorjali għandha titqies fil-kuntest aktar wiesa’ tal-ambjent soċjali. Id-dinja ambjent tan-negozju, madankollu, għandha tkun maħsuba biex tiffaċilita l-istart-ups, tnaqqas l-burokrazija, u toħloq opportunitajiet tax-xogħol. Inċentivi għall-fażi ta’ qabel il-bidu, l-istart ups u l-iżvilupp jistgħu jiġu marbuta b’mod effettiv ma’ firxa ta’ linji politiki attivi oħrajn fis-suq tax-xogħol attiv u jeħtieġ ukoll li jitqiesu fil-kuntest ta’ qafas usa’ ta’ appoġġ għan-negozju u l-iżvilupp tal-intrapriżi.

| 3.4. | Ir-reviżjoni tal-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar (12) tirrappreżenta opportunità unika biex jissaħħu r-rabtiet bejn miżuri ffukati fuq l-SMEs u l-edukazzjoni intraprenditorjali bl-użu tal-istrumenti kollha disponibbli, bħall-COSME. Il-promozzjoni tat-titjib tal-ħiliet fl-SMEs u l-forom kollha ta’ innovazzjoni hija waħda mill-10 prinċipji gwida biex jinħolqu kundizzjonijiet ekwi għall-SMEs fl-UE. |
| --- | --- |

3.4.

Ir-reviżjoni tal-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar (12) tirrappreżenta opportunità unika biex jissaħħu r-rabtiet bejn miżuri ffukati fuq l-SMEs u l-edukazzjoni intraprenditorjali bl-użu tal-istrumenti kollha disponibbli, bħall-COSME. Il-promozzjoni tat-titjib tal-ħiliet fl-SMEs u l-forom kollha ta’ innovazzjoni hija waħda mill-10 prinċipji gwida biex jinħolqu kundizzjonijiet ekwi għall-SMEs fl-UE.

4.   Ħiliet prinċipali

| 4.1. | L-integrazzjoni tal-elementi tal-edukazzjoni intraprenditorijali fl-edukazzjoni u t-taħriġ għandha timmira li tipprovdi lil kull min qed jitgħallem bil-ħiliet u l-kompetenzi meħtieġa għall-intraprenditorja, irrispettivament mill-ġeneru, l-isfond soċjoekonomiku jew ħtiġijiet speċjali. |
| --- | --- |

4.1.

L-integrazzjoni tal-elementi tal-edukazzjoni intraprenditorijali fl-edukazzjoni u t-taħriġ għandha timmira li tipprovdi lil kull min qed jitgħallem bil-ħiliet u l-kompetenzi meħtieġa għall-intraprenditorja, irrispettivament mill-ġeneru, l-isfond soċjoekonomiku jew ħtiġijiet speċjali.

| 4.2. | Minbarra l-ħiliet bażiċi bħall-qari, il-kitba u l-aritmetika, l-intraprenditorija teħtieġ l-iżvilupp gradwali ta’ firxa ta’ kompetenzi prinċipali kif definit fir-Rakkomandazzjoni tal-PE u tal-Kunsill tal-2006, fosthom sens ta’ inizjattiva u intraprenditorija u kapaċità biex l-ideat jissarrfu f’azzjoni. Dan jinvolvi l-kreattività, l-innovazzjoni u t-teħid tar-riskju kif ukoll il-kapaċità li wieħed jippjana u jimmaniġġja proġetti biex jilħaq l-għanijiet. |
| --- | --- |

4.2.

Minbarra l-ħiliet bażiċi bħall-qari, il-kitba u l-aritmetika, l-intraprenditorija teħtieġ l-iżvilupp gradwali ta’ firxa ta’ kompetenzi prinċipali kif definit fir-Rakkomandazzjoni tal-PE u tal-Kunsill tal-2006, fosthom sens ta’ inizjattiva u intraprenditorija u kapaċità biex l-ideat jissarrfu f’azzjoni. Dan jinvolvi l-kreattività, l-innovazzjoni u t-teħid tar-riskju kif ukoll il-kapaċità li wieħed jippjana u jimmaniġġja proġetti biex jilħaq l-għanijiet.

| 4.3. | Il-komunikazzjoni b’lingwi barranin hija partikolarment essenzjali biex jiġi żgurat li ċ-ċittadini Ewropej ikunu jistgħu jiċċaqilqu, jaħdmu, u jitgħallmu b’mod liberu fl-Ewropa u qed isiru dejjem aktar importanti għaż-żgħażagħ (13). |
| --- | --- |

4.3.

Il-komunikazzjoni b’lingwi barranin hija partikolarment essenzjali biex jiġi żgurat li ċ-ċittadini Ewropej ikunu jistgħu jiċċaqilqu, jaħdmu, u jitgħallmu b’mod liberu fl-Ewropa u qed isiru dejjem aktar importanti għaż-żgħażagħ (13).

| 4.4. | L-intraprenditorija diġitali hija kruċjali fl-era tas-Suq Diġitali Uniku għall-ħolqien ta’ impjiegi ġodda, għal ideat innovattivi u għal raggruppamenti li jaċċelleraw il-pass tal-innovazzjoni. L-UE teħtieġ li tiżviluppa qafas ta’ politika li jippromovi l-ħiliet tal-ICT u jħeġġeġ lill-Istati Membri jitgħallmu minn xulxin dwar kif jistgħu jżidu n-numru u jtejbu l-kwalità ta’ gradwati b’ħiliet tal-ICT skont il-ħtiġijiet tal-kumpaniji. |
| --- | --- |

4.4.

L-intraprenditorija diġitali hija kruċjali fl-era tas-Suq Diġitali Uniku għall-ħolqien ta’ impjiegi ġodda, għal ideat innovattivi u għal raggruppamenti li jaċċelleraw il-pass tal-innovazzjoni. L-UE teħtieġ li tiżviluppa qafas ta’ politika li jippromovi l-ħiliet tal-ICT u jħeġġeġ lill-Istati Membri jitgħallmu minn xulxin dwar kif jistgħu jżidu n-numru u jtejbu l-kwalità ta’ gradwati b’ħiliet tal-ICT skont il-ħtiġijiet tal-kumpaniji.

| 4.5. | Jeħtieġ li jiġi sfruttat il-potenzjal enormi tan-nisa u jiġi mistħarreġ l-approċċ uniku tagħhom ta’ tmexxija u l-immaniġġjar tan-negozji. L-Istati Membri, f’kooperazzjoni mill-qrib mal-partijiet interessati rilevanti, għandhom jimplimentaw programmi li jiffukaw fuq in-negozju u l-iżvilupp ta’ ħiliet imprenditorjali, u l-involviment ta’ negozji mmexxija min-nisa f’katini ta’ forniment globali (14). |
| --- | --- |

4.5.

Jeħtieġ li jiġi sfruttat il-potenzjal enormi tan-nisa u jiġi mistħarreġ l-approċċ uniku tagħhom ta’ tmexxija u l-immaniġġjar tan-negozji. L-Istati Membri, f’kooperazzjoni mill-qrib mal-partijiet interessati rilevanti, għandhom jimplimentaw programmi li jiffukaw fuq in-negozju u l-iżvilupp ta’ ħiliet imprenditorjali, u l-involviment ta’ negozji mmexxija min-nisa f’katini ta’ forniment globali (14).

5.   Kif tista’ ssir promozzjoni ta’ “mentalità intraprenditorjali”

| 5.1. | Il-ħiliet intraprenditorjali huma importanti għall-ħajja b’mod ġenerali u sabiex il-persuni jkollhom kontroll aħjar tal-futur tagħhom. Il-ħiliet intraprenditorjali għandhom jiġu indirizzati fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ, sa minn età bikrija biżżejjed, b’mod li jippermetti l-iżvilupp kontinwu tagħhom fi ħdan il-kurrikulu kollu. |
| --- | --- |

5.1.

Il-ħiliet intraprenditorjali huma importanti għall-ħajja b’mod ġenerali u sabiex il-persuni jkollhom kontroll aħjar tal-futur tagħhom. Il-ħiliet intraprenditorjali għandhom jiġu indirizzati fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ, sa minn età bikrija biżżejjed, b’mod li jippermetti l-iżvilupp kontinwu tagħhom fi ħdan il-kurrikulu kollu.

| 5.2. | L-istudenti kollha tal-iskola għandu jkollhom l-opportunità li jieħdu sehem fi programmi ta’ esperjenza ta’ xogħol biex jgħinu fl-iżvilupp ta’ dawn il-ħiliet, u l-għodod żviluppati biex jivvalutaw il-progress u juru l-kisba tal-ħiliet intraprenditorjali għandhom jiffokaw fuq it-titjib tal-kwalità tal-esperjenzi tax-xogħol futuri. Eżempju tajjeb huwa programm ta’ ħidma Finlandiż li jipprovdi taħriġ relatati man-negozju f’livelli differenti ta’ edukazzjoni, “Yrittäjyyskasvatus”
   (15). |
| --- | --- |

5.2.

L-istudenti kollha tal-iskola għandu jkollhom l-opportunità li jieħdu sehem fi programmi ta’ esperjenza ta’ xogħol biex jgħinu fl-iżvilupp ta’ dawn il-ħiliet, u l-għodod żviluppati biex jivvalutaw il-progress u juru l-kisba tal-ħiliet intraprenditorjali għandhom jiffokaw fuq it-titjib tal-kwalità tal-esperjenzi tax-xogħol futuri. Eżempju tajjeb huwa programm ta’ ħidma Finlandiż li jipprovdi taħriġ relatati man-negozju f’livelli differenti ta’ edukazzjoni, “Yrittäjyyskasvatus”
   (15).

| 5.3. | L-edukazzjoni intraprenditorjali hija definita bħala “kollezzjoni ta’ tagħlim formalizzat, li jinforma, iħarreġ u jeduka lil kull min hu interessat jipparteċipa fl-iżvilupp soċjoekonomiku permezz ta’ proġett favur il-promozzjoni tal-intraprenditorija, il-ħolqien tan-negozju, jew l-iżvilupp tan-negozji ż-żgħar” (16). |
| --- | --- |

5.3.

L-edukazzjoni intraprenditorjali hija definita bħala “kollezzjoni ta’ tagħlim formalizzat, li jinforma, iħarreġ u jeduka lil kull min hu interessat jipparteċipa fl-iżvilupp soċjoekonomiku permezz ta’ proġett favur il-promozzjoni tal-intraprenditorija, il-ħolqien tan-negozju, jew l-iżvilupp tan-negozji ż-żgħar” (16).

| 5.3.1. | L-Ewropa llum qiegħda torbot it-tamiet kollha tagħha fuq il-promozzjoni u l-iżvilupp ta’ sistemi doppji u forom simili ta’ tagħlim ibbażat fuq ix-xogħol. L-Istati Membri li qed joperaw sistemi bħal dawn jiksbu riżultati tajbin fuq medda ta’ żmien twil u l-livelli ta’ qgħad taż-żgħażagħ tagħhom huma taħt il-medja tal-UE. |
| --- | --- |

5.3.1.

L-Ewropa llum qiegħda torbot it-tamiet kollha tagħha fuq il-promozzjoni u l-iżvilupp ta’ sistemi doppji u forom simili ta’ tagħlim ibbażat fuq ix-xogħol. L-Istati Membri li qed joperaw sistemi bħal dawn jiksbu riżultati tajbin fuq medda ta’ żmien twil u l-livelli ta’ qgħad taż-żgħażagħ tagħhom huma taħt il-medja tal-UE.

| 5.3.2. | It-traineeships huma mezz importanti biex jiġu indirizzati l-qgħad u n-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet (skills mismatch), jew biex tiġi żgurata t-tranżizzjoni mill-edukazzjoni għas-suq tax-xogħol. Għandu jkun hemm aktar appoġġ biex it-traineeships jiġu inklużi fil-kurrikuli tal-istudju (17). |
| --- | --- |

5.3.2.

It-traineeships huma mezz importanti biex jiġu indirizzati l-qgħad u n-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet (skills mismatch), jew biex tiġi żgurata t-tranżizzjoni mill-edukazzjoni għas-suq tax-xogħol. Għandu jkun hemm aktar appoġġ biex it-traineeships jiġu inklużi fil-kurrikuli tal-istudju (17).

| 5.3.3. | It-taħriġ intern, li għandu l-għan li jrawwem l-attitudnijiet intraprenditorjali tal-impjegati, u l-intraprenditorija soċjali/xprunata mill-impjegati, jista’ jirrapreżenta eżempji li rnexxew ta’ skemi ta’ parteċipazzjoni tal-impjegati mmirati li jilħqu l-għanijiet ekonomiċi u soċjali tal-organizzazzjonijiet li jaħdmu għalihom. |
| --- | --- |

5.3.3.

It-taħriġ intern, li għandu l-għan li jrawwem l-attitudnijiet intraprenditorjali tal-impjegati, u l-intraprenditorija soċjali/xprunata mill-impjegati, jista’ jirrapreżenta eżempji li rnexxew ta’ skemi ta’ parteċipazzjoni tal-impjegati mmirati li jilħqu l-għanijiet ekonomiċi u soċjali tal-organizzazzjonijiet li jaħdmu għalihom.

| 5.3.4. | Il-volontarjat jista’ jkun esperjenza siewja għall-iżvilupp tal-ħiliet. Il-fornituri ewlenin tal-edukazzjoni mhux formali huma l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ. Permezz tal-programmi edukattivi tagħhom huma jikkontribwixxu għall-iżvilupp ta’ għadd ta’ kompetenzi trasversali, bħal pereżempju l-ħidma f’tim, il-ħiliet interpersonali, is-sens ta’ inizjattiva u t-teħid ta’ riskji. Iż-żgħażagħ jistgħu jitgħallmu mill-iżbalji tagħhom f’ambjent sikur (għall-kuntrarju tad-dinja reali tan-negozju). |
| --- | --- |

5.3.4.

Il-volontarjat jista’ jkun esperjenza siewja għall-iżvilupp tal-ħiliet. Il-fornituri ewlenin tal-edukazzjoni mhux formali huma l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ. Permezz tal-programmi edukattivi tagħhom huma jikkontribwixxu għall-iżvilupp ta’ għadd ta’ kompetenzi trasversali, bħal pereżempju l-ħidma f’tim, il-ħiliet interpersonali, is-sens ta’ inizjattiva u t-teħid ta’ riskji. Iż-żgħażagħ jistgħu jitgħallmu mill-iżbalji tagħhom f’ambjent sikur (għall-kuntrarju tad-dinja reali tan-negozju).

| 5.4. | Fl-2012, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat rapport intitolat Entrepreneurship education at school in Europe
   (18) li jiffoka fuq strateġiji nazzjonali, kurrikuli u riżultati tat-tagħlim. L-edukazzjoni fl-intraprenditorija bħalissa tiġi promossa f’bosta pajjiżi Ewropej u ġew adottati numru ta’ approċċi differenti: (1) strateġiji/pjani ta’ azzjoni speċifiċi li jiffokaw esklussivament fuq l-edukazzjoni fl-intraprenditorija, (2) strateġiji edukattivi u ekonomiċi usa’ li jinkorporaw għanijiet għall-edukazzjoni fl-intraprenditorija, (3) inizjattivi individwali jew multipli relatati mal-edukazzjoni fl-intraprenditorija. |
| --- | --- |

5.4.

Fl-2012, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat rapport intitolat Entrepreneurship education at school in Europe
   (18) li jiffoka fuq strateġiji nazzjonali, kurrikuli u riżultati tat-tagħlim. L-edukazzjoni fl-intraprenditorija bħalissa tiġi promossa f’bosta pajjiżi Ewropej u ġew adottati numru ta’ approċċi differenti: (1) strateġiji/pjani ta’ azzjoni speċifiċi li jiffokaw esklussivament fuq l-edukazzjoni fl-intraprenditorija, (2) strateġiji edukattivi u ekonomiċi usa’ li jinkorporaw għanijiet għall-edukazzjoni fl-intraprenditorija, (3) inizjattivi individwali jew multipli relatati mal-edukazzjoni fl-intraprenditorija.

| 5.5. | Mhux kulħadd jitwieled biex ikun negozjant. L-ispirtu intraprenditorjali jiġġenera biss aktar alternattivi biex il-persuni jirnexxu fil-professjonijiet tagħhom. Iżda dawk li għandhom talent fin-negozju u kuraġġ li jsarrfu l-ispirtu intraprenditorjali tagħhom f’azzjoni għandhom jiġu promossi. |
| --- | --- |

5.5.

Mhux kulħadd jitwieled biex ikun negozjant. L-ispirtu intraprenditorjali jiġġenera biss aktar alternattivi biex il-persuni jirnexxu fil-professjonijiet tagħhom. Iżda dawk li għandhom talent fin-negozju u kuraġġ li jsarrfu l-ispirtu intraprenditorjali tagħhom f’azzjoni għandhom jiġu promossi.

| 5.5.1. | L-inkubaturi tan-negozju huma ċentri għall-innovazzjoni u l-attivitajiet ta’ intraprenditorija. Dawn jinstabu f’ħafna universitajiet u jipprovdu ambjent sikur fejn l-istudenti jkunu jistgħu jirċievu gwida professjonali biex ideat kummerċjali jiġu konkretizzati fir-realtà u jieħdu riskji mingħajr impatt negattiv u kultura ta’ falliment. L-istudenti fl-iskejjel tan-negozju li jkollhom inkubaturi jista’ jkollhom rotta iktar diretta biex jissieħbu fi start-up jew iniedu n-negozju tagħhom stess. |
| --- | --- |

5.5.1.

L-inkubaturi tan-negozju huma ċentri għall-innovazzjoni u l-attivitajiet ta’ intraprenditorija. Dawn jinstabu f’ħafna universitajiet u jipprovdu ambjent sikur fejn l-istudenti jkunu jistgħu jirċievu gwida professjonali biex ideat kummerċjali jiġu konkretizzati fir-realtà u jieħdu riskji mingħajr impatt negattiv u kultura ta’ falliment. L-istudenti fl-iskejjel tan-negozju li jkollhom inkubaturi jista’ jkollhom rotta iktar diretta biex jissieħbu fi start-up jew iniedu n-negozju tagħhom stess.

| 5.5.2. | Il-ħiliet intraprenditorjali jistgħu wkoll jinkisbu permezz ta’ programmi tal-iżvilupp tal-ħiliet organizzati barra mis-sistemi ta’ edukazzjoni ġenerali. Dawn il-programmi jistgħu jinkludu attivitajiet ta’ taħriġ u mentoring mogħtija minn għalliema bl-esperjenza, intraprendituri u esperti fin-negozju. Minbarra li jgħinu biex jipprovdu għarfien siewi dwar in-negozju lil intraprendituri potenzjali, jippermettulhom jiżviluppaw netwerk ta’ kuntatti ma’ intrapriżi u intraprendituri eżistenti. |
| --- | --- |

5.5.2.

Il-ħiliet intraprenditorjali jistgħu wkoll jinkisbu permezz ta’ programmi tal-iżvilupp tal-ħiliet organizzati barra mis-sistemi ta’ edukazzjoni ġenerali. Dawn il-programmi jistgħu jinkludu attivitajiet ta’ taħriġ u mentoring mogħtija minn għalliema bl-esperjenza, intraprendituri u esperti fin-negozju. Minbarra li jgħinu biex jipprovdu għarfien siewi dwar in-negozju lil intraprendituri potenzjali, jippermettulhom jiżviluppaw netwerk ta’ kuntatti ma’ intrapriżi u intraprendituri eżistenti.

| 5.5.3. | It-taħriġ fil-ħiliet intraprenditorjali li jingħata mill-kmamar tal-kummerċ u l-industrija madwar l-Ewropa juri diversi forom ta’ tagħlim u prattiki li jappoġġjaw lill-persuni fil-proċess ta’ identifikazzjoni u tnedija ta’ proġetti ta’ bidu ta’ negozju, identifikazzjoni u organizzazzjoni tar-riżorsi meħtieġa, u biex jassumu r-riskji marbuta mal-proġett: Entrepreneurial Skills Pass (l-Awstrija) (19), Startup@Campus (il-Belġju) (20), Incuba’ school (Franza), Long night of Start-ups (il-Ġermanja) (21), New Entrepreneurs Day (Spanja) u Bright and Young (il-Belġju) (22). |
| --- | --- |

5.5.3.

It-taħriġ fil-ħiliet intraprenditorjali li jingħata mill-kmamar tal-kummerċ u l-industrija madwar l-Ewropa juri diversi forom ta’ tagħlim u prattiki li jappoġġjaw lill-persuni fil-proċess ta’ identifikazzjoni u tnedija ta’ proġetti ta’ bidu ta’ negozju, identifikazzjoni u organizzazzjoni tar-riżorsi meħtieġa, u biex jassumu r-riskji marbuta mal-proġett: Entrepreneurial Skills Pass (l-Awstrija) (19), Startup@Campus (il-Belġju) (20), Incuba’ school (Franza), Long night of Start-ups (il-Ġermanja) (21), New Entrepreneurs Day (Spanja) u Bright and Young (il-Belġju) (22).

| 5.6. | Il-partijiet interessati u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jistgħu jaqdu rwol ewlieni biex jikkontribwixxu b’mod effettiv għall-implimentazzjoni u t-twettiq ta’ inizjattivi mmirati sabiex jippromovu l-intraprenditorija u t-trawwim ta’ mentalità intraprenditorjali. Eżempju wieħed hija l-Finnish Startup Sauna Foundation (23), li twaqqfet minn intraprendituri Finlandiżi f’kooperazzjoni ma’ diversi partijiet interessati pubbliċi. |
| --- | --- |

5.6.

Il-partijiet interessati u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jistgħu jaqdu rwol ewlieni biex jikkontribwixxu b’mod effettiv għall-implimentazzjoni u t-twettiq ta’ inizjattivi mmirati sabiex jippromovu l-intraprenditorija u t-trawwim ta’ mentalità intraprenditorjali. Eżempju wieħed hija l-Finnish Startup Sauna Foundation (23), li twaqqfet minn intraprendituri Finlandiżi f’kooperazzjoni ma’ diversi partijiet interessati pubbliċi.

6.   Kif nirrikonoxxu l-ħiliet intraprenditorjali u nagħmluhom aktar trasparenti

| 6.1. | Id-diffikultajiet kontinwi dwar ir-rikonoxximent u t-trasparenza tal-ħiliet u l-kwalifiki qed ifixklu l-iżvilupp ta’ taħlita tajba ta’ ħiliet u kwalifiki kif ukoll il-mobbiltà meħtieġa biex jintlaħaq tlaqqigħ aħjar bejn il-ħiliet u l-impjiegi sabiex tingħata spinta ‘l-kompetittività u l-prosperità. |
| --- | --- |

6.1.

Id-diffikultajiet kontinwi dwar ir-rikonoxximent u t-trasparenza tal-ħiliet u l-kwalifiki qed ifixklu l-iżvilupp ta’ taħlita tajba ta’ ħiliet u kwalifiki kif ukoll il-mobbiltà meħtieġa biex jintlaħaq tlaqqigħ aħjar bejn il-ħiliet u l-impjiegi sabiex tingħata spinta ‘l-kompetittività u l-prosperità.

| 6.2. | Ġew stabbiliti diversi għodod fil-livell Ewropew bil-għan li jiffaċilitaw il-kooperazzjoni permezz tat-trasparenza u r-rikonoxximent ta’ ħiliet u kompetenzi miksuba permezz ta’ edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali (ETV) u l-edukazzjoni għolja madwar l-UE (24). |
| --- | --- |

6.2.

Ġew stabbiliti diversi għodod fil-livell Ewropew bil-għan li jiffaċilitaw il-kooperazzjoni permezz tat-trasparenza u r-rikonoxximent ta’ ħiliet u kompetenzi miksuba permezz ta’ edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali (ETV) u l-edukazzjoni għolja madwar l-UE (24).

| 6.3. | Barra dawn l-għodod, diversi inizjattivi għandhom l-għan li jegħlbu n-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet, speċifikament il-Klassifikazzjoni Ewropea ta’ Ħiliet, Kompetenzi, Kwalifiki u Impjiegi (ESCO) u l-Panorama ta’ Ħiliet tal-UE. Sabiex titrawwem il-mobilità, għandna wkoll il-qafas tal-Europass, inkluż is-CV tal-Europass u l-Passaport Ewropew tal-Ħiliet, u r-reviżjoni reċenti tad-Direttiva dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (25). |
| --- | --- |

6.3.

Barra dawn l-għodod, diversi inizjattivi għandhom l-għan li jegħlbu n-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet, speċifikament il-Klassifikazzjoni Ewropea ta’ Ħiliet, Kompetenzi, Kwalifiki u Impjiegi (ESCO) u l-Panorama ta’ Ħiliet tal-UE. Sabiex titrawwem il-mobilità, għandna wkoll il-qafas tal-Europass, inkluż is-CV tal-Europass u l-Passaport Ewropew tal-Ħiliet, u r-reviżjoni reċenti tad-Direttiva dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (25).

| 6.4. | L-iżgurar ta’ koerenza akbar bejn il-Qafas Ewropew tal-Kwalifiki (QEK), is-sistemi Ewropej ta’ trasferiment ta’ krediti (ECTS u ECVET) u l-klassifikazzjoni multilingwi tal-ħiliet Ewropej u l-Klassifikazzjoni Ewropea ta’ Ħiliet, Kompetenzi, Kwalifiki u Impjiegi (ESCO) se jgħin biex tiżgura r-rikonoxximent tal-kwalifiki, il-validazzjoni ta’ tagħlim mhux formali u informali u l-iggwidar tul il-ħajja. Dan il-proċess għandu jibqa’ komprensiv u għandu jkun akkumpanjat minn evalwazzjoni tal-istrumenti varji involuti sabiex tiżgura l-effettività tagħhom. |
| --- | --- |

6.4.

L-iżgurar ta’ koerenza akbar bejn il-Qafas Ewropew tal-Kwalifiki (QEK), is-sistemi Ewropej ta’ trasferiment ta’ krediti (ECTS u ECVET) u l-klassifikazzjoni multilingwi tal-ħiliet Ewropej u l-Klassifikazzjoni Ewropea ta’ Ħiliet, Kompetenzi, Kwalifiki u Impjiegi (ESCO) se jgħin biex tiżgura r-rikonoxximent tal-kwalifiki, il-validazzjoni ta’ tagħlim mhux formali u informali u l-iggwidar tul il-ħajja. Dan il-proċess għandu jibqa’ komprensiv u għandu jkun akkumpanjat minn evalwazzjoni tal-istrumenti varji involuti sabiex tiżgura l-effettività tagħhom.

| 6.5. | Il-Komunikazzjoni dwar ir-Reviżjoni tal-Edukazzjoni (26) issemmi wkoll il-ħtieġa li jiġu rikonoxxuti, evalwati u vvalidati l-ħiliet li l-persuni jiksbu barra mill-iskola, u b’hekk jingħata profil tal-ħiliet għal impjegaturi potenzjali. Ir-rikonoxximent tal-ħiliet żviluppati barra mill-iskola hija rilevanti fl-għażla ta’ persuna għal impjieg; madankollu r-responsabbiltà ta’ evalwazzjoni u validazzjoni tal-ħiliet m’għandhiex tingħadda lill-impjegaturi biss. |
| --- | --- |

6.5.

Il-Komunikazzjoni dwar ir-Reviżjoni tal-Edukazzjoni (26) issemmi wkoll il-ħtieġa li jiġu rikonoxxuti, evalwati u vvalidati l-ħiliet li l-persuni jiksbu barra mill-iskola, u b’hekk jingħata profil tal-ħiliet għal impjegaturi potenzjali. Ir-rikonoxximent tal-ħiliet żviluppati barra mill-iskola hija rilevanti fl-għażla ta’ persuna għal impjieg; madankollu r-responsabbiltà ta’ evalwazzjoni u validazzjoni tal-ħiliet m’għandhiex tingħadda lill-impjegaturi biss.

| 6.6. | Barra minn hekk il-politiki u l-oqfsa li jappoġġjaw il-portabilità tal-kwalifiki huma ġeneralment relatati ma’ leġislazzjoni eżistenti tal-UE, u bosta huma inizjattivi nazzjonali għall-validazzjoni tat-tagħlim preċedenti fil-livell tal-Istati Membri. Analiżi sistematika u l-monitoraġġ ta’ inizjattivi nazzjonali bħal dawn għandhom ikunu mmirati biex jidentifikaw prattiki tajbin u jippromovu t-tagħlim reċiproku u prinċipji komuni (27). |
| --- | --- |

6.6.

Barra minn hekk il-politiki u l-oqfsa li jappoġġjaw il-portabilità tal-kwalifiki huma ġeneralment relatati ma’ leġislazzjoni eżistenti tal-UE, u bosta huma inizjattivi nazzjonali għall-validazzjoni tat-tagħlim preċedenti fil-livell tal-Istati Membri. Analiżi sistematika u l-monitoraġġ ta’ inizjattivi nazzjonali bħal dawn għandhom ikunu mmirati biex jidentifikaw prattiki tajbin u jippromovu t-tagħlim reċiproku u prinċipji komuni (27).

| 6.7. | Il-KESE huwa favur il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea għall-iżvilupp ta’ qafas ta’ referenza għall-kompetenzi fl-intraprenditorija fil-kuntest tal-Qafas tal-Kompetenzi Ewlenin, li janalizza l-kompetenzi skont il-partijiet kostitwenti tagħhom abbażi tad-deskritturi u l-livelli tar-riżultati tat-tagħlim tal-QEK. Dan se jgħin biex jiġi żgurat approċċ ikkoordinat bejn il-livelli differenti tal-edukazzjoni u l-proċess ta’ kunsiderazzjoni tat-tagħlim mhux formali u informali. |
| --- | --- |

6.7.

Il-KESE huwa favur il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea għall-iżvilupp ta’ qafas ta’ referenza għall-kompetenzi fl-intraprenditorija fil-kuntest tal-Qafas tal-Kompetenzi Ewlenin, li janalizza l-kompetenzi skont il-partijiet kostitwenti tagħhom abbażi tad-deskritturi u l-livelli tar-riżultati tat-tagħlim tal-QEK. Dan se jgħin biex jiġi żgurat approċċ ikkoordinat bejn il-livelli differenti tal-edukazzjoni u l-proċess ta’ kunsiderazzjoni tat-tagħlim mhux formali u informali.

6.8.   Il-KESE japprezza dawn iż-żewġ inizjattivi ta’ kollaborazzjoni tal-KE u l-OECD:

| 1. | Entrepreneurship360
   (28), li għandha l-għan li ssaħħaħ l-intraprenditorija fl-iskejjel u f’istituzzjonijiet tekniċi u vokazzjonali u tipprovdi strument ta’ valutazzjoni proprja disponibbli b’xejn li se jappoġġja istituzzjonijiet u għalliema individwali billi jgħinhom jiżviluppaw l-istrateġiji u l-prattiki tagħhom għall-promozzjoni tal-intraprenditorija, u |
| --- | --- |

1.

Entrepreneurship360
   (28), li għandha l-għan li ssaħħaħ l-intraprenditorija fl-iskejjel u f’istituzzjonijiet tekniċi u vokazzjonali u tipprovdi strument ta’ valutazzjoni proprja disponibbli b’xejn li se jappoġġja istituzzjonijiet u għalliema individwali billi jgħinhom jiżviluppaw l-istrateġiji u l-prattiki tagħhom għall-promozzjoni tal-intraprenditorija, u

| 2. | l-għodda onlajn HEInnovate, li tgħin lill-istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla biex jippromovu mentalità aktar intraprenditorjali u innovattiva f’kuntest internazzjonali (29). |
| --- | --- |

2.

l-għodda onlajn HEInnovate, li tgħin lill-istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla biex jippromovu mentalità aktar intraprenditorjali u innovattiva f’kuntest internazzjonali (29).

7.   Ir-rwol tal-għalliema, ta’ min iħarreġ u l-mexxejja edukattivi

| 7.1. | L-għalliema u l-edukaturi għandhom rwol kruċjali fl-iffaċilitar tat-tagħlim u t-tkattir tal-ideat. L-integrazzjoni ta’ proċessi edukattivi u teknoloġiji tat-tagħlim ġodda fil-klassijiet mhix ħaġa sempliċi peress li dan jeħtieġ għalliema kwalifikati biex imexxu dan il-proċess (30). Huma għandhom jippromovu approċċi alternattivi u mhux formali għat-tagħlim, u japplikaw attitudni individwali. |
| --- | --- |

7.1.

L-għalliema u l-edukaturi għandhom rwol kruċjali fl-iffaċilitar tat-tagħlim u t-tkattir tal-ideat. L-integrazzjoni ta’ proċessi edukattivi u teknoloġiji tat-tagħlim ġodda fil-klassijiet mhix ħaġa sempliċi peress li dan jeħtieġ għalliema kwalifikati biex imexxu dan il-proċess (30). Huma għandhom jippromovu approċċi alternattivi u mhux formali għat-tagħlim, u japplikaw attitudni individwali.

| 7.1.1. | Il-kwalità tal-għalliema u l-mentors hija essenzjali biex jiġi żgurat is-suċċess u l-effettività tal-programmi ta’ taħriġ intraprenditorjali. F’dan ir-rigward, intraprendituri potenzjali li huma fl-istadji bikrija tal-ħajja kummerċjali tagħhom japprezzaw partikolarment l-esperjenza u l-għarfien ta’ għalliema bl-esperjenza, aktar imprendituri anzjani, pereżempju li jistgħu jaqsmu l-esperjenzi tagħhom stess (31). |
| --- | --- |

7.1.1.

Il-kwalità tal-għalliema u l-mentors hija essenzjali biex jiġi żgurat is-suċċess u l-effettività tal-programmi ta’ taħriġ intraprenditorjali. F’dan ir-rigward, intraprendituri potenzjali li huma fl-istadji bikrija tal-ħajja kummerċjali tagħhom japprezzaw partikolarment l-esperjenza u l-għarfien ta’ għalliema bl-esperjenza, aktar imprendituri anzjani, pereżempju li jistgħu jaqsmu l-esperjenzi tagħhom stess (31).

| 7.1.2. | Eżempju wieħed tal-effettività ta’ programmi ta’ taħriġ intraprenditorjali huwa l-programm organizzat mill-Fondazzjoni Nazzjonali għat-Tagħlim Intraprenditorjali tal-Irlanda (32) li tipprovdi taħriġ intensiv għal min iħarreġ sabiex l-għalliema u ħaddiema żgħażagħ fil-livell sekondarju jiksbu l-ħiliet u r-riżorsi meħtieġa biex jimplimentaw b’suċċess it-taħriġ intraprenditorjali għaż-żgħażagħ. Parteċipanti li jtemmu b’suċċess dan il-programm jirċievu l-kwalifika Ħarrieġa Intraprenditorijali Ċċertifikati (Certified Entrepreneurship Trainers – CETS). |
| --- | --- |

7.1.2.

Eżempju wieħed tal-effettività ta’ programmi ta’ taħriġ intraprenditorjali huwa l-programm organizzat mill-Fondazzjoni Nazzjonali għat-Tagħlim Intraprenditorjali tal-Irlanda (32) li tipprovdi taħriġ intensiv għal min iħarreġ sabiex l-għalliema u ħaddiema żgħażagħ fil-livell sekondarju jiksbu l-ħiliet u r-riżorsi meħtieġa biex jimplimentaw b’suċċess it-taħriġ intraprenditorjali għaż-żgħażagħ. Parteċipanti li jtemmu b’suċċess dan il-programm jirċievu l-kwalifika Ħarrieġa Intraprenditorijali Ċċertifikati (Certified Entrepreneurship Trainers – CETS).

| 7.1.3. | Eżempju ieħor huwa l-Programm ta’ Azzjoni tan-Netherlands dwar l-Intraprenditorija u l-Edukazzjoni (Dutch Action Programme Entrepreneurship and Education) (33), li għandu l-għan li jsaħħaħ l-ispirtu u l-attitudnijiet intraprenditorjali fost l-istudenti billi jintegra l-ħiliet u l-għarfien intraprenditorjali fi ħdan fis-sistema edukattiva tan-Netherlands. Il-programm huwa magħmul minn skemi differenti li l-għanijiet tagħhom huma li joffru firxa wiesgħa ta’ attivitajiet għall-iżvilupp tal-ħiliet intraprenditorjali tal-istudenti fl-istadji differenti tal-karrieri edukattivi tagħhom kif ukoll jipprovdu korsijiet ta’ taħriġ li jiffaċilitaw l-edukazzjoni intraprenditorjali għall-għalliema. |
| --- | --- |

7.1.3.

Eżempju ieħor huwa l-Programm ta’ Azzjoni tan-Netherlands dwar l-Intraprenditorija u l-Edukazzjoni (Dutch Action Programme Entrepreneurship and Education) (33), li għandu l-għan li jsaħħaħ l-ispirtu u l-attitudnijiet intraprenditorjali fost l-istudenti billi jintegra l-ħiliet u l-għarfien intraprenditorjali fi ħdan fis-sistema edukattiva tan-Netherlands. Il-programm huwa magħmul minn skemi differenti li l-għanijiet tagħhom huma li joffru firxa wiesgħa ta’ attivitajiet għall-iżvilupp tal-ħiliet intraprenditorjali tal-istudenti fl-istadji differenti tal-karrieri edukattivi tagħhom kif ukoll jipprovdu korsijiet ta’ taħriġ li jiffaċilitaw l-edukazzjoni intraprenditorjali għall-għalliema.

| 7.2. | L-għalliema, min iħarreġ u l-mexxejja edukattivi għandhom ifittxu li jiżviluppaw il-kreattività u l-attitudnijiet innovattivi tagħhom stess, filwaqt li l-iskejjel għandhom joffru ambjent ta’ tagħlim li jippromovi mentalità intraprenditorjali u li huwa miftuħ għall-komunità usa’. |
| --- | --- |

7.2.

L-għalliema, min iħarreġ u l-mexxejja edukattivi għandhom ifittxu li jiżviluppaw il-kreattività u l-attitudnijiet innovattivi tagħhom stess, filwaqt li l-iskejjel għandhom joffru ambjent ta’ tagħlim li jippromovi mentalità intraprenditorjali u li huwa miftuħ għall-komunità usa’.

| 7.3. | F’Ġunju 2013, il-Kummissjoni ppubblikat A guide for Educators (Gwida għall-edukaturi) (34), dokument li jelenka lista ta’ prinċipji bażiċi għal għalliema intraprenditorjali, tivvaluta r-riżultati kwalitattivi tat-tagħlim, it-tagħlim transkurrikulari, it-taħriġ għall-għalliema qabel u waqt is-servizz, il-mentoring, il-konsulenza, l-innovazzjoni fil-pedagoġija intraprenditorjali, u jippreżenta messaġġi ewlenin minn eżempji prattiċi. |
| --- | --- |

7.3.

F’Ġunju 2013, il-Kummissjoni ppubblikat A guide for Educators (Gwida għall-edukaturi) (34), dokument li jelenka lista ta’ prinċipji bażiċi għal għalliema intraprenditorjali, tivvaluta r-riżultati kwalitattivi tat-tagħlim, it-tagħlim transkurrikulari, it-taħriġ għall-għalliema qabel u waqt is-servizz, il-mentoring, il-konsulenza, l-innovazzjoni fil-pedagoġija intraprenditorjali, u jippreżenta messaġġi ewlenin minn eżempji prattiċi.

| 7.3.1. | L-istituzzjonijiet ta’ taħriġ għall-għalliema intraprenditorjali għandhom jiżviluppaw kunċett edukattiv ċar, li jagħti lill-għalliema anke l-kapaċità li jgħallmu waqt li fl-istess ħin iqisu l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. L-edukazzjoni favur mentalità intraprenditorjali jeħtieġ li tiġi integrata fil-programm ta’ studju bħala approċċ orizzontali u suġġett transkurrikulari. |
| --- | --- |

7.3.1.

L-istituzzjonijiet ta’ taħriġ għall-għalliema intraprenditorjali għandhom jiżviluppaw kunċett edukattiv ċar, li jagħti lill-għalliema anke l-kapaċità li jgħallmu waqt li fl-istess ħin iqisu l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. L-edukazzjoni favur mentalità intraprenditorjali jeħtieġ li tiġi integrata fil-programm ta’ studju bħala approċċ orizzontali u suġġett transkurrikulari.

| 7.3.2. | Il-programmi ta’ taħriġ għall-għalliema intraprenditorjali għandhom jimmotivaw lill-għalliema studenti biex jiżviluppaw l-għarfien, il-ħiliet u l-attitudnijiet intraprenditorjali tagħhom stess. |
| --- | --- |

7.3.2.

Il-programmi ta’ taħriġ għall-għalliema intraprenditorjali għandhom jimmotivaw lill-għalliema studenti biex jiżviluppaw l-għarfien, il-ħiliet u l-attitudnijiet intraprenditorjali tagħhom stess.

| 7.3.3. | Għandu jingħata appoġġ għall-iżvilupp ta’ għodod diġitali u onlajn ħielsa u miftuħa għat-tagħlim tal-ħiliet intraprenditorjali u għall-esplorazzjoni ta’ forom ta’ kooperazzjoni mal-komunità ġenerali biex jiġu promossi għodod tan-negozju b’xejn kif ukoll taħriġ għal dawn l-għodod. |
| --- | --- |

7.3.3.

Għandu jingħata appoġġ għall-iżvilupp ta’ għodod diġitali u onlajn ħielsa u miftuħa għat-tagħlim tal-ħiliet intraprenditorjali u għall-esplorazzjoni ta’ forom ta’ kooperazzjoni mal-komunità ġenerali biex jiġu promossi għodod tan-negozju b’xejn kif ukoll taħriġ għal dawn l-għodod.

| 7.3.4. | Il-mobbiltà tal-edukaturi madwar l-Ewropa hija importanti, partikolarment fl-edukazzjoni ogħla, permezz tal-Programm ta’ Tagħlim għal Tul il-Ħajja tal-UE u/jew strumenti oħra, imfasslin apposta għal dan l-iskop. Jinħtieġu aktar mobbiltà u skambju tal-esperjenzi fl-Ewropa, mhux biss bejn l-universitajiet, iżda fejn applikabbli anke bejn id-dinja akkademika u dik tal-kummerċ. Jeħtieġ li jiġu żviluppati programmi li jippermettu li l-edukaturi jqattgħu żmien f’istituzzjonijiet oħrajn u/jew fis-settur privat biex ikunu jistgħu verament jipparteċipaw, jitgħallmu u jiżviluppaw. |
| --- | --- |

7.3.4.

Il-mobbiltà tal-edukaturi madwar l-Ewropa hija importanti, partikolarment fl-edukazzjoni ogħla, permezz tal-Programm ta’ Tagħlim għal Tul il-Ħajja tal-UE u/jew strumenti oħra, imfasslin apposta għal dan l-iskop. Jinħtieġu aktar mobbiltà u skambju tal-esperjenzi fl-Ewropa, mhux biss bejn l-universitajiet, iżda fejn applikabbli anke bejn id-dinja akkademika u dik tal-kummerċ. Jeħtieġ li jiġu żviluppati programmi li jippermettu li l-edukaturi jqattgħu żmien f’istituzzjonijiet oħrajn u/jew fis-settur privat biex ikunu jistgħu verament jipparteċipaw, jitgħallmu u jiżviluppaw.

8.   Il-prinċipju tas-sħubija

| 8.1. | In-negozji għandhom jiġu kkonsultati dwar il-formulazzjoni ta’ attivitajiet ta’ edukazzjoni intraprenditorijali. Dan huwa meħtieġ biex jiġi żgurat li l-gradwati jkunu mgħammra bil-ħiliet li jeħtieġu biex jirnexxu. In-negozji għandhom jiġu mistiedna jipparteċipaw iktar f’taħriġ tal-maniġers u tal-ħaddiema fl-oqsma ta’ interprenditorja, kooperazzjoni u parteċipazzjoni fil-ġestjoni tal-organizzazzjonijiet tagħhom. In-negozji għandhom iħarrġu wkoll lill-ħaddiema tagħhom fil-ħiliet u l-għarfien ġdid meħtieġa kif ukoll fit-teħid tad-deċiżjonijiet f’kundizzjonijiet tax-xogħol li jippermettulhom aċċess għal dawn il-programmi ta’ taħriġ. Barra minn hekk, huma għandhom jaħdmu mal-komunità edukattiva bil-għan li ż-żgħażagħ jkunu jistgħu jitgħallmu dwar is-suq tax-xogħol u jsibu posthom fih. |
| --- | --- |

8.1.

In-negozji għandhom jiġu kkonsultati dwar il-formulazzjoni ta’ attivitajiet ta’ edukazzjoni intraprenditorijali. Dan huwa meħtieġ biex jiġi żgurat li l-gradwati jkunu mgħammra bil-ħiliet li jeħtieġu biex jirnexxu. In-negozji għandhom jiġu mistiedna jipparteċipaw iktar f’taħriġ tal-maniġers u tal-ħaddiema fl-oqsma ta’ interprenditorja, kooperazzjoni u parteċipazzjoni fil-ġestjoni tal-organizzazzjonijiet tagħhom. In-negozji għandhom iħarrġu wkoll lill-ħaddiema tagħhom fil-ħiliet u l-għarfien ġdid meħtieġa kif ukoll fit-teħid tad-deċiżjonijiet f’kundizzjonijiet tax-xogħol li jippermettulhom aċċess għal dawn il-programmi ta’ taħriġ. Barra minn hekk, huma għandhom jaħdmu mal-komunità edukattiva bil-għan li ż-żgħażagħ jkunu jistgħu jitgħallmu dwar is-suq tax-xogħol u jsibu posthom fih.

| 8.2. | Ir-rabta bejn it-trejdjunjins u ż-żgħażagħ fil-qasam tat-taħriġ hija partikolarment importanti. It-trejdjunjins jistgħu jieħdu sehem fit-taħriġ taż-żgħażagħ f’ambjenti tax-xogħol differenti minn skejjel jew ċentri edukattivi. L-aktar ħaddiema ta’ esperjenza u professjonali jistgħu jaħdmu ma’ ħaddiema żgħażagħ, ħarrieġa u voluntieri bħala konsulenti u tuturi jew isiru għalliema f’faċilitajiet speċjali tal-apprendistat. Dawn ir-rabtiet ma’ kumpaniji huma importanti għat-tagħlim taż-żgħażagħ dwar il-proċess tas-suq tax-xogħol u r-relazzjonijiet industrijali. It-trejdjunjins tal-għalliema huma riżorsa kritika għall-ħidma flimkien magħhom favur l-iżvilupp ta’ tfassil ta’ politiki effettivi fl-edukazzjoni u t-taħriġ, iżda l-interfaċċa man-negozji hija kruċjali. |
| --- | --- |

8.2.

Ir-rabta bejn it-trejdjunjins u ż-żgħażagħ fil-qasam tat-taħriġ hija partikolarment importanti. It-trejdjunjins jistgħu jieħdu sehem fit-taħriġ taż-żgħażagħ f’ambjenti tax-xogħol differenti minn skejjel jew ċentri edukattivi. L-aktar ħaddiema ta’ esperjenza u professjonali jistgħu jaħdmu ma’ ħaddiema żgħażagħ, ħarrieġa u voluntieri bħala konsulenti u tuturi jew isiru għalliema f’faċilitajiet speċjali tal-apprendistat. Dawn ir-rabtiet ma’ kumpaniji huma importanti għat-tagħlim taż-żgħażagħ dwar il-proċess tas-suq tax-xogħol u r-relazzjonijiet industrijali. It-trejdjunjins tal-għalliema huma riżorsa kritika għall-ħidma flimkien magħhom favur l-iżvilupp ta’ tfassil ta’ politiki effettivi fl-edukazzjoni u t-taħriġ, iżda l-interfaċċa man-negozji hija kruċjali.

| 8.3. | Fuq kollox, fil-kuntest tas-sħubija soċjali, l-impjegaturi u l-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema għandhom jiġu involuti fit-tfassil ta’ strateġiji nazzjonali ta’ tagħlim tul il-ħajja u pjani ta’ azzjoni għall-implimentazzjoni tal-Garanziji għaż-Żgħażagħ. Il-KESE jappoġġja l-Qafas ta’ Azzjoni dwar l-Impjieg taż-Żgħażagħ (35), żviluppat mill-imsieħba soċjali Ewropej. |
| --- | --- |

8.3.

Fuq kollox, fil-kuntest tas-sħubija soċjali, l-impjegaturi u l-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema għandhom jiġu involuti fit-tfassil ta’ strateġiji nazzjonali ta’ tagħlim tul il-ħajja u pjani ta’ azzjoni għall-implimentazzjoni tal-Garanziji għaż-Żgħażagħ. Il-KESE jappoġġja l-Qafas ta’ Azzjoni dwar l-Impjieg taż-Żgħażagħ (35), żviluppat mill-imsieħba soċjali Ewropej.

| 8.4. | Huwa kruċjali li jiġi żgurat l-involviment tas-soċjetà ċivili. Dan jista’ jippermetti li diversi organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (b’enfasi fuq in-nisa, iż-żgħażagħ, il-familji, il-persuni b’diżabbiltà, il-migranti, il-minoranzi u gruppi oħra) jiffokaw b’mod iktar effettiv fuq il-ħtiġijiet u l-prijoritajiet ta’ gruppi speċifiċi taċ-ċittadini fis-sistema edukattiva u fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

8.4.

Huwa kruċjali li jiġi żgurat l-involviment tas-soċjetà ċivili. Dan jista’ jippermetti li diversi organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (b’enfasi fuq in-nisa, iż-żgħażagħ, il-familji, il-persuni b’diżabbiltà, il-migranti, il-minoranzi u gruppi oħra) jiffokaw b’mod iktar effettiv fuq il-ħtiġijiet u l-prijoritajiet ta’ gruppi speċifiċi taċ-ċittadini fis-sistema edukattiva u fis-suq tax-xogħol.

| 8.5. | Il-familja tkompli taqdi rwol importanti kif diġà jissemma fl-Opinjoni tal-Kumitat (36). |
| --- | --- |

8.5.

Il-familja tkompli taqdi rwol importanti kif diġà jissemma fl-Opinjoni tal-Kumitat (36).

9.   Użu effettiv ta’ programmi eżistenti u ġodda

| 9.1. | Erasmus+
   (37), programm ġdid tal-Kummissjoni għall-edukazzjoni, it-taħriġ, iż-żgħażagħ u l-isport 2014-2020 għandu l-għan li jsaħħaħ il-ħiliet u l-impjegabbiltà, kif ukoll li jimmodernizza l-edukazzjoni, it-taħriġ u x-xogħol taż-żgħażagħ. Dan il-programm mifrux fuq seba’ snin se jkollu baġit ta’ EUR 14,7 biljun, li jirrappreżenta żieda ta’ 40 % fil-livelli attwali ta’ nfiq u jirrifletti l-impenn tal-UE li tinvesti f’dawn l-oqsma. Erasmus+ se jipprovdi opportunitajiet għal aktar minn erba’ miljun Ewropew biex jistudjaw, jiksbu esperjenza ta’ xogħol u jagħmlu volontarjat barra minn pajjiżhom. Dan huwa pass importanti li għandu potenzjal sinifikanti f’termini ta’ appoġġ għall-edukazzjoni intraprenditorjali, pereżempju billi jħeġġeġ l-integrazzjoni tal-kooperazzjoni bejn l-edukazzjoni u n-negozju f’Alleanzi ta’ Għarfien għall-edukazzjoni għolja u f’Alleanzi ta’ Ħiliet Settorjali għall-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali. |
| --- | --- |

9.1.

Erasmus+
   (37), programm ġdid tal-Kummissjoni għall-edukazzjoni, it-taħriġ, iż-żgħażagħ u l-isport 2014-2020 għandu l-għan li jsaħħaħ il-ħiliet u l-impjegabbiltà, kif ukoll li jimmodernizza l-edukazzjoni, it-taħriġ u x-xogħol taż-żgħażagħ. Dan il-programm mifrux fuq seba’ snin se jkollu baġit ta’ EUR 14,7 biljun, li jirrappreżenta żieda ta’ 40 % fil-livelli attwali ta’ nfiq u jirrifletti l-impenn tal-UE li tinvesti f’dawn l-oqsma. Erasmus+ se jipprovdi opportunitajiet għal aktar minn erba’ miljun Ewropew biex jistudjaw, jiksbu esperjenza ta’ xogħol u jagħmlu volontarjat barra minn pajjiżhom. Dan huwa pass importanti li għandu potenzjal sinifikanti f’termini ta’ appoġġ għall-edukazzjoni intraprenditorjali, pereżempju billi jħeġġeġ l-integrazzjoni tal-kooperazzjoni bejn l-edukazzjoni u n-negozju f’Alleanzi ta’ Għarfien għall-edukazzjoni għolja u f’Alleanzi ta’ Ħiliet Settorjali għall-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali.

| 9.2. | Dawn huma programmi u strumenti oħrajn li jappoġġjaw l-edukazzjoni intraprenditorjali fl-UE: FSE
   (38)
  , ESCO – Klassifikazzjoni Ewropea ta’ Ħiliet, Kompetenzi, Kwalifiki u Impjiegi
   (39)
  , COSME
   (40)
  , ORIZZONT2020
   (41)
  , l-Inizjattiva favur l-Impjieg taż-Żgħażagħ
   (42)
  u Ewropa Kreattiva
   (43). |
| --- | --- |

9.2.

Dawn huma programmi u strumenti oħrajn li jappoġġjaw l-edukazzjoni intraprenditorjali fl-UE: FSE
   (38)
  , ESCO – Klassifikazzjoni Ewropea ta’ Ħiliet, Kompetenzi, Kwalifiki u Impjiegi
   (39)
  , COSME
   (40)
  , ORIZZONT2020
   (41)
  , l-Inizjattiva favur l-Impjieg taż-Żgħażagħ
   (42)
  u Ewropa Kreattiva
   (43).

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  Ara d-definizzjoni fil-punt 5.3.

1

(2)  Rakkomandazzjoni tat-18 ta’ Diċembru 2006 (ĠU L 394, 30.12.2006, p. 10).

2

(3)  ĠU C 214, 8.7.2014, p. 31.

3

(4)  EUCO 79/14, p. 15.

4

(5)  Programm tal-Presidenza Taljana “Ewropa – Bidu ġdid” p. 72.

5

(6)  Konferenza tal-Presidenza Latvjana, f’Riga fil-11-12 ta’ Frar 2015“Entrepreneurship in regions to strengthen the European Union’s competitiveness”.

6

Entrepreneurship in regions to strengthen the European Union’s competitiveness

(7)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar l-intraprenditorija fl-edukazzjoni u t-taħriġ tat-12 ta’ Dicembru 2014 (ĠU C 17, 20.1.2015, p. 2).

7

(8)  L-Aġenda ta’ Oslo għall-Edukazzjoni Intraprenditrojali fl-Ewropa, 2006. http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/promoting-entrepreneurship/education-training-entrepreneurship/policy-framework/2006-conference/index_en.htm

8

(9)  Konklużjonijiet tal-Kunsill tat-12 ta’ Mejju 2009 dwar qafas strateġiku għall-kooperazzjoni Ewropea fl-edukazzjoni u t-taħriġ (“ET 2020”) (ĠU C 119, 28.5.2009, p. 2).

9

(10)  Skont l-Objettiv strateġiku 4 (ET 2020): It-tisħiħ tal-kreattività u l-innovazzjoni, inkluż l-intraprenditorija, fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ, fil-konklużjonijiet tal-Kunsill tat-12 ta’ Mejju 2009.

10

(11)  Il-35 Laqgħa tal-Osservatorju tas-Suq tax-Xogħol tal-KESE, 13 ta’ Novembru 2014.

11

(12)  COM(2008) 394.

12

(13)  Objettiv strateġiku tal-KE: (1) l-objettiv ta’ Barċellona maqbul fl-2002 mill-Kapijiet ta’ Stat jew ta’ Gvern u (2) Stat jew Gvern. Il-Komunikazzjoni tal-2008 “Multilingwiżmu – valur u impenn” tagħti ħarsa ġenerali lejn l-attivitajiet tal-Kummissjoni f’dan il-qasam.

13

(14)  Research Report 2013, Entrepreneurs: What can we learn from them? Part.2/3 – Inspiring female entrepreneurs. CIPD (Chartered Institute of Personnel and Development).

14

Research Report 2013, Entrepreneurs: What can we learn from them? Part.2/3 – Inspiring female entrepreneurs

(15)  Il-Ministeru tal-Edukazzjoni Finlandiż (2009), Guidelines of entrepreneurship education (Linji gwida dwar l-edukazzjoni intraprenditorjali), Ħelsinki.

15

Guidelines of entrepreneurship education

Il-Ministeru Finlandiż għall-Impjieg u l-Ekonomija (2012), Entrepreneurship review (Rieżami tal-intraprenditorija) 2012.

Entrepreneurship review

(16)  Ara Unesco u d-definizzjoni ta’UNEVOC.

16

(17)  ĠU C 214, 8.7.2014, p. 36.

17

(18)  Eurydice, April 2012, Entrepreneurship education at school in Europe.

18

(19)  Entrepreneurial Skills Pass, Awstrija.

19

(20)  Startup@Cambus, il-Belġju.

20

(21)  Long night of Start-ups (il-Ġermanja).

21

(22)  Bright and Young (il- Belġju).

22

(23)  Teknologiateollisuus (2012), Uusi Startup-säätiö vauhdittamaan suomalaisia kasvuyrityksiä, Helsinki.

23

(24)  Għodda ewlenija hija l-Qafas Ewropew tal-Kwalifiki għat-tagħlim tul il-ħajja (QEK) li jikkonċerna t-tipi u l-livelli kollha ta’ kwalifiki; l-għodod tal-ETV jinkludu s-Sistema Ewropea ta’ Kredits għall-Edukazzjoni u t-Taħriġ Vokazzjonali (ECVET) u l-Qafas Ewropew ta’ Referenza tal-Assigurazzjoni tal-Kwalità għall-Edukazzjoni u t-Taħriġ Vokazzjonali (EQAVET). L-istrumenti ta’ edukazzjoni għolja jinkludu l-Istandards u l-Linji Gwida Ewropej dwar l-Assigurazzjoni tal-Kwalità fl-Edukazzjoni Għolja u s-Sistema Ewropea għall-Akkumulazzjoni u t-Trasferiment ta’ Krediti (ECTS).

24

(25)  Direttiva tal-UE 2013/55/UE.

25

(26)  COM(2012) 669 final.

26

(27)  Abbażi tar-rapport li jmiss tal-Eurofound “Youth Entrepreneurship in Europe” tal-2015, EF 1507.

27

(28)  The OECD Entrepreneurship360 project.

28

(29)  HEInnovate.

29

(30)  ĠU C 214, 8.7.2014, p. 31.

30

(31)  Abbażi tar-rapport li jmiss tal-Eurofound “Youth Entrepreneurship in Europe” tal-2015, EF 1507.

31

(32)  NFTE programme.

32

(33)  Programmi: Voortgangsrapportage Programma onderwijs en ondernemerschap u Landbouw en Innovatie, Brief Onderwijs en Ondernemerschap.

33

(34)  Il-Gwida mħejjija minn ICF GHK għall-KE, DĠ Intrapriżi u Industrija “Entrepreneurship education – A guide for Educators”.

34

(35)  Framework of Action on Youth Employment.

35

(36)  ĠU C 68, 6.3.2012, p. 1.

36

(37)  Erasmus+ (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 50).

37

(38)  ESF.

38

(39)  ESCO.

39

(40)  http://ec.europa.eu/cip/cosme/index_en.htm

40

(41)  http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=home&video=none

41

(42)  COM(2013) 0144 final.

42

(43)  Creative Europe.

43

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/28 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/28

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Politika industrijali tal-UE għas-settur tal-ikel u x-xorb”

(2015/C 332/04)

| Relatur: | is-Sur Ludvík JÍROVEC |
| --- | --- |
| Korelatur: | is-Sur Edwin CALLEJA |

Relatur:

is-Sur Ludvík JÍROVEC

Korelatur:

is-Sur Edwin CALLEJA

Nhar l-10 ta’ Lulju 2014, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mar-Regola 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji Opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

Is-settur tal-ikel u x-xorb.

Il-Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Mejju 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (seduta tas-27 ta’ Mejju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b’151 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 5 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.   Konklużjonijiet

1.1.1.   Xejriet

Bejn illum il-ġurnata u l-2050, ix-xejriet demografiċi importanti ser jinkludu popolazzjoni dejjem tikber u tixjieħ, l-urbanizzazzjoni u żieda kontinwa fl-inugwaljanza. Sal-2050, il-popolazzjoni dinjija ser tilħaq id-9,1 biljun, 34 % ogħla minn dik tal-lum. Kważi din iż-żieda kollha fil-popolazzjoni ser isseħħ fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw. L-urbanizzazzjoni ser tkompli b’pass aktar mgħaġġel, u madwar 70 % tal-popolazzjoni dinjija se tkun urbana (meta mqabbla mad-49 % tal-lum). Iżda, biex tiġi ssodisfata ż-żieda li tirriżulta fid-domanda, jeħtieġ li l-produzzjoni tal-ikel (ammont nett ta’ ikel użat għall-bijokarburanti) tiżdied b’70 % (1).

1.1.2.   Ir-rwol tal-industrija Ewropea tal-ikel u x-xorb

L-industrija Ewropea tal-ikel u x-xorb ser ikollha toħloq l-istrateġija proprja tagħha favur żvilupp f’ambjent ta’ tkabbir ekonomiku modest, inqas riżorsi naturali, prezzijiet strutturalment għoljin tal-prodotti bażiċi u l-enerġija, u aċċess diffiċli għall-kapital. L-innovazzjoni ser tkun fil-qalba tal-kompetittività tagħha.

F’dan il-kuntest, is-settur għandu jiġi orjentat b’mod li jiġu indirizzati l-isfidi tal-ġejjieni. Din l-Opinjoni tal-KESE għandha fil-mira tagħha oqsma ta’ politika ewlenin li jeħtieġ li jiġu indirizzati biex jinħoloq ambjent iżjed favorevoli għan-negozju. Dawn għandhom jippermettu li l-industrija tal-ikel u x-xorb tikseb tkabbir sostenibbli, tkun innovattiva u toħloq l-impjiegi filwaqt li tkompli tipprovdi lill-konsumaturi b’ikel sigur, sustanzjuż, ta’ kwalità għolja u bi prezz raġonevoli.

1.1.3.   It-talba għal politika industrijali speċifika għas-settur għall-industrija Ewropea tal-ikel u x-xorb

Il-KESE huwa ferm favur politika industrijali għall-industrija Ewropea tal-ikel u x-xorb li tkun adattata għall-ħtiġijiet speċifiċi tagħha. Huwa jemmen li dan jista’ jinkiseb permezz ta’ mandat imġedded tal-Forum ta’ Livell Għoli għal funzjonament aħjar tal-katina tal-provvista għall-perjodu 2015-2019 li l-mandat tiegħu ġie fi tmiemu fil-31 ta’ Diċembru 2014.

1.2.   Rakkomandazzjonijiet

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni Ewropea, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill Ewropew u l-gvernijiet tal-Istati Membri, għall-oqsma ta’ prijorità elenkati hawn taħt bil-għan li tkompli tavvanza l-industrija Ewropea tal-ikel u x-xorb. Barra minn hekk, huwa jiġbed l-attenzjoni tal-kumpaniji li joperaw f’dan is-settur għall-inizjattivi u l-azzjoni meħtieġa min-naħa tagħhom.

1.2.1.   Progress dwar l-ikkompletar tas-suq intern

Il-Kummissjoni tal-UE u l-Istati Membri għandhom jaħdmu għall-ikkompletar tas-suq uniku li jiżgura l-moviment liberu tal-prodotti tal-ikel u tax-xorb. Dan hu prerekwiżit biex tittejjeb il-prestazzjoni kompetittiva tal-kumpaniji tal-ikel u x-xorb fl-UE, li ma jfissirx neċessarjament l-adozzjoni ta’ leġislazzjoni addizzjonali iżda li jittieħdu passi għal implimentazzjoni aħjar tar-regoli eżistenti.

Il-Kummissjoni għandha tidentifika u tissorvelja l-progress dwar:

| — | l-eżerċizzju tar-REFIT li għaddej bħalissa u qed jitmexxa mill-Kummissjoni. Dan għandu jikkontribwixxi għall-ikkompletar tas-suq uniku għall-ikel, mingħajr ma jiġu injorati l-istandards eżistenti fil-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ħaddiema, |
| --- | --- |

—

l-eżerċizzju tar-REFIT li għaddej bħalissa u qed jitmexxa mill-Kummissjoni. Dan għandu jikkontribwixxi għall-ikkompletar tas-suq uniku għall-ikel, mingħajr ma jiġu injorati l-istandards eżistenti fil-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ħaddiema,

| — | ir-riforma reċenti tal-PAK li jeħtieġ li tiġi implimentata mingħajr ma toħloq distorsjonijiet fil-kompetizzjoni fost l-Istati Membri u b’mod li tistimula l-produzzjoni sostenibbli, |
| --- | --- |

—

ir-riforma reċenti tal-PAK li jeħtieġ li tiġi implimentata mingħajr ma toħloq distorsjonijiet fil-kompetizzjoni fost l-Istati Membri u b’mod li tistimula l-produzzjoni sostenibbli,

| — | il-European Alliance for Apprenticeships Pledge. Dan jitlob l-appoġġ sħiħ tal-Istati Membri fl-implimentazzjoni tagħha. |
| --- | --- |

—

il-European Alliance for Apprenticeships Pledge. Dan jitlob l-appoġġ sħiħ tal-Istati Membri fl-implimentazzjoni tagħha.

1.2.2.   L-iffaċilitar internazzjonali tal-kummerċ fl-ikel u x-xorb

B’konformità mal-Opinjoni tiegħu tal-4 ta’ Jannar 2010 dwar “Il-kummerċ u s-sigurtà alimentari” (2), il-KESE jfakkar li s-sigurtà tal-ikel għandha tibqa’ għan ewlieni fin-negozjati kollha li għaddejjin bħalissa dwar il-kummerċ dinji.

L-istrateġiji ta’ negozjar tal-UE fil-livell internazzjonali għandhom ifittxu li jeliminaw it-tariffi għall-esportazzjonijiet tal-UE u jiffaċilitaw il-kummerċ permezz tal-implimentazzjoni ta’ standards rikonoxxuti internazzjonalment fil-pajjiżi bl-aqwa potenzjal ta’ espansjoni fil-kummerċ. Il-Kummissjoni għandha:

| — | tfittex li l-ftehimiet kummerċjali sinifikanti tal-UE li għadhom pendenti jiġu konklużi b’mod favorevoli (l-iżjed, l-Istati Uniti, il-Ġappun u l-imsieħba tal-Asja t’Isfel), peress li dan jista’ jġib vantaġġi konsiderevoli għall-produtturi tal-ikel u x-xorb tal-UE, |
| --- | --- |

—

tfittex li l-ftehimiet kummerċjali sinifikanti tal-UE li għadhom pendenti jiġu konklużi b’mod favorevoli (l-iżjed, l-Istati Uniti, il-Ġappun u l-imsieħba tal-Asja t’Isfel), peress li dan jista’ jġib vantaġġi konsiderevoli għall-produtturi tal-ikel u x-xorb tal-UE,

| — | tissorvelja l-implimentazzjoni tal-ftehimiet kummerċjali fis-seħħ, |
| --- | --- |

—

tissorvelja l-implimentazzjoni tal-ftehimiet kummerċjali fis-seħħ,

| — | tħabrek biex ikun hemm koordinazzjoni aħjar bejn ftehimiet bilaterali u plurilaterali, |
| --- | --- |

—

tħabrek biex ikun hemm koordinazzjoni aħjar bejn ftehimiet bilaterali u plurilaterali,

| — | tiżgura trattament reċiproku kemm fit-tnaqqis tal-ostakli tariffarji kif ukoll fit-tneħħija tal-ostakli kummerċjali non-tariffarji (ONT) u tiżgura li jinżammu l-istandards eżistenti tal-UE għall-protezzjoni tal-konsumaturi, l-ambjent u s-saħħa. |
| --- | --- |

—

tiżgura trattament reċiproku kemm fit-tnaqqis tal-ostakli tariffarji kif ukoll fit-tneħħija tal-ostakli kummerċjali non-tariffarji (ONT) u tiżgura li jinżammu l-istandards eżistenti tal-UE għall-protezzjoni tal-konsumaturi, l-ambjent u s-saħħa.

Il-Kummissjoni tal-UE għandha żżid l-appoġġ tagħha biex l-SMEs isiru iktar internazzjonalizzati. L-appoġġ pubbliku jibqa’ essenzjali sabiex:

| — | jinħolqu kundizzjonijiet favorevoli għall-esportazzjoni billi jiġu eliminati l-ostakli għall-kummerċ, |
| --- | --- |

—

jinħolqu kundizzjonijiet favorevoli għall-esportazzjoni billi jiġu eliminati l-ostakli għall-kummerċ,

| — | jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzjament tal-kummerċ (kreditu u assigurazzjoni għall-esportazzjoni), |
| --- | --- |

—

jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzjament tal-kummerċ (kreditu u assigurazzjoni għall-esportazzjoni),

| — | tiġi appoġġjata l-promozzjoni tal-esportazzjoni abbażi ta’ kollaborazzjoni bejn is-settur pubbliku u dak privat, |
| --- | --- |

—

tiġi appoġġjata l-promozzjoni tal-esportazzjoni abbażi ta’ kollaborazzjoni bejn is-settur pubbliku u dak privat,

| — | tinġabar informazzjoni dwar il-ħtiġijiet marbutin mal-importazzjoni fil-pajjiżi terzi u tintbagħat lill-assoċjazzjoni rappreżentattiva tal-SMEs. |
| --- | --- |

—

tinġabar informazzjoni dwar il-ħtiġijiet marbutin mal-importazzjoni fil-pajjiżi terzi u tintbagħat lill-assoċjazzjoni rappreżentattiva tal-SMEs.

1.2.3.   Inizjattivi mis-settur tal-ikel u x-xorb immirati biex isaħħu r-riżorsi umani u jikkonsolidaw l-impjieg

Teżisti ħtieġa kbira biex l-industrija nnifisha ttejjeb l-immaġni tagħha, speċjalment fil-konfront taż-żgħażagħ. Il-ħtieġa li jkun hemm reklutaġġ ta’ kwalità ogħla ta’ riżorsi umani għandha tiġi appoġġjata permezz ta’:

| — | iżjed informazzjoni ta’ kwalità għolja bbażata fuq is-settur dwar is-suq tax-xogħol, li tkun disponibbli fl-Istati Membri kollha biex tgħin fl-indirizzar tal-problema tal-informazzjoni asimmetrika bejn min iħaddem u l-impjegati potenzjali; u biex jiġu identifikati u aġġustati l-iżbilanċi bejn il-ħiliet disponibbli u l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol, |
| --- | --- |

—

iżjed informazzjoni ta’ kwalità għolja bbażata fuq is-settur dwar is-suq tax-xogħol, li tkun disponibbli fl-Istati Membri kollha biex tgħin fl-indirizzar tal-problema tal-informazzjoni asimmetrika bejn min iħaddem u l-impjegati potenzjali; u biex jiġu identifikati u aġġustati l-iżbilanċi bejn il-ħiliet disponibbli u l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol,

| — | validazzjoni tal-korsijiet ta’ studju f’istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla fuq bażi regolari bl-inklużjoni ta’ rappreżentanti mill-industrija tal-ikel u x-xorb biex tinżamm ir-rilevanza tas-settur tal-edukazzjoni vokazzjonali, |
| --- | --- |

—

validazzjoni tal-korsijiet ta’ studju f’istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla fuq bażi regolari bl-inklużjoni ta’ rappreżentanti mill-industrija tal-ikel u x-xorb biex tinżamm ir-rilevanza tas-settur tal-edukazzjoni vokazzjonali,

| — | programmi ta’ apprendistat li jinfetħu għar-rekluti ġodda kollha fis-settur tal-ikel u x-xorb u mhux biss għaż-żgħażagħ. Dan huwa partikolarment importanti biex jiġi lliberat il-potenzjal tan-nisa li jerġgħu jidħlu fis-suq tax-xogħol u ħaddiema iżjed imdaħħlin fl-età li jkunu qed ifittxu li jibdlu l-karriera tagħhom, |
| --- | --- |

—

programmi ta’ apprendistat li jinfetħu għar-rekluti ġodda kollha fis-settur tal-ikel u x-xorb u mhux biss għaż-żgħażagħ. Dan huwa partikolarment importanti biex jiġi lliberat il-potenzjal tan-nisa li jerġgħu jidħlu fis-suq tax-xogħol u ħaddiema iżjed imdaħħlin fl-età li jkunu qed ifittxu li jibdlu l-karriera tagħhom,

| — | mezzi u riżorsi għat-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja bil-għan li jkun hemm forza tax-xogħol ikkwalifikata. F’dan ir-rigward, id-djalogu soċjali huwa aspett fundamentali. |
| --- | --- |

—

mezzi u riżorsi għat-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja bil-għan li jkun hemm forza tax-xogħol ikkwalifikata. F’dan ir-rigward, id-djalogu soċjali huwa aspett fundamentali.

Il-KESE jħeġġeġ it-twaqqif ta’ Komunità ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) fis-settur tal-ikel u x-xorb peress li dan mhux biss jirrappreżenta impenn essenzjali favur iż-żieda tar-R&Ż sal-2020 iżda huwa wkoll kontributur b’saħħtu biex jiżdiedu l-impjiegi u t-tkabbir.

Fl-aħħarnett, il-Kumitat jenfasizza l-importanza:

| — | tal-protezzjoni tal-ħaddiema Ewropej u d-drittijiet tal-konsumatur, |
| --- | --- |

—

tal-protezzjoni tal-ħaddiema Ewropej u d-drittijiet tal-konsumatur,

| — | tar-ratifika sħiħa u effettiva, l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-istandards fundamentali tal-ILO, u |
| --- | --- |

—

tar-ratifika sħiħa u effettiva, l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-istandards fundamentali tal-ILO, u

| — | tal-istandards Ewropej ta’ kwalità fis-settur tal-ikel u x-xorb. |
| --- | --- |

—

tal-istandards Ewropej ta’ kwalità fis-settur tal-ikel u x-xorb.

1.2.4.   L-iżgurar ta’ katina sostenibbli tal-provvista tal-ikel

Il-KESE jixtieq itenni li huwa ta’ benefiċċju li l-konsum u l-produzzjoni sostenibbli jiġu promossi mill-qrib mal-implimentazzjoni tal-“Pjan Direzzjonali għal Ewropa b’Użu Effiċjenti tar-Riżorsi (3)”, u jħeġġeġ lill-Istati Membri jimplimentaw dawn il-politiki permezz tal-Pjan Direzzjonali u s-Semestru Ewropew (4). Il-KESE għalhekk jixtieq jara pjan olistiku lejn il-kisba tas-sostenibbiltà tal-katina tal-ikel. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tadotta Komunikazzjoni dwar “Is-sostenibbiltà tas-sistemi tal-ikel”.

Il-KESE għandu jagħti pubbliċità sħiħa fl-Expo ta’ Milan lir-rakkomandazzjonijiet ta’ din l-Opinjoni u opinjonijiet oħra konklużi f’dawn l-aħħar xhur dwar l-ikel.

1.2.5.   Ħela tal-ikel

Il-KESE jerġa’ jtenni l-Opinjoni tiegħu (5) li tafferma l-ħtieġa li jkun hemm definizzjoni u metodoloġija komuni fil-livell tal-UE allinjata mal-livell dinji biex jiġu kwantifikati t-telf u l-ħela tal-ikel, inklużi r-riċiklaġġ u l-irkupru ta’ ikel mhux mibjugħ. Madankollu, huwa tal-fehma li jeħtieġ li jittieħdu passi mingħajr ma wieħed joqgħod jistenna r-riżultati tal-proġetti ta’ riċerka li għaddejjin bħalissa fil-livell tal-UE u dak dinji. Tali passi jinkludu s-sensibilizzazzjoni dwar il-ħela tal-ikel tul il-katina alimentari u l-kontribut għall-iżvilupp u t-tixrid tal-aħjar prattiki.

Kwalunkwe politika industrijali futura għas-settur tal-ikel u x-xorb għandha tirrifletti approċċ ibbilanċjat u tindirizza l-prevenzjoni tal-ħela tal-ikel: il-politiki marbutin mal-prevenzjoni tal-ħela tal-ikel għandhom jadottaw approċċ imsejjes fuq il-katina tal-ikel mill-istadju ta’ qabel il-ħsad sa meta l-ikel jasal għand il-konsumaturi.

Għandha tingħata wkoll ħarsa sostanzjali lejn il-politika tat-tassazzjoni (VAT) u l-koordinazzjoni tal-azzjoni fl-Istati Membri biex jiġu ffaċilitati d-donazzjonijiet lill-banek tal-ikel bħala waħda mill-għodod għat-trażżin tal-ħela tal-ikel.

1.2.6.   Prattika ġusta fil-katina tal-provvista

Il-KESE qed ikompli jippromovi bidla kulturali fir-relazzjonijiet tan-negozju bil-għan li jkun hemm prattiki kummerċjali ġusti tul il-katina agroalimentari kif indika fl-Opinjoni tiegħu tad-9 ta’ Mejju 2013 (6) u għalhekk jilqa’ b’sodisfazzjon l-isforzi li saru kemm mid-distributuri kif ukoll mill-manifatturi tal-ikel u x-xorb għall-iżvilupp ta’ inizjattiva volontarja għall-promozzjoni ta’ relazzjonijiet tan-negozju ġusti tul il-katina tal-provvista tal-ikel (SCI – l-inizjattiva tal-katina tal-provvista (7)).

1.2.7.   R&Ż u Innovazzjoni

Is-settur tal-ikel qed jiffaċċja sfidi ewlenin b’fondi limitati ddedikati għar-R&Ż. Il-KESE huwa tal-fehma li hemm bżonn li r-R&Ż ikunu mmirati b’mod ċar u li l-industrija tkun sieħeb ewlieni fl-identifikazzjoni ta’ kif dan għandu jsir. Barra minn hekk, biex tkun ta’ suċċess u aċċettata, il-KESE jemmen li l-innovazzjoni għandha tissejjes b’mod partikolari fuq l-aspettattivi tal-konsumatur.

1.2.8.   L-SMEs fis-settur tal-ikel u x-xorb

L-ispejjeż tal-konformità mal-leġislazzjoni tal-UE għall-SMEs huma partikolarment onerużi. Pereżempju, it-tibdil frekwenti u n-nuqqas ta’ armonizzazzjoni dwar ir-rekwiżiti ta’ tikkettar joħolqu piżijiet u ostakli għat-tkabbir. Il-KESE jemmen li għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-ħtiġijiet speċifiċi tal-SMEs, b’mod partikolari biex jitnaqqas il-piż amministrattiv, iżda jitlob għall-kawtela dwar l-eżenzjonijiet għall-SMEs, l-iżjed dawk dwar is-sikurezza tal-ikel, peress li dan jista’ jkollu effett negattiv u jġegħelhom joħorġu mis-suq.

| 1.2.9. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tfassal rapport, li fih tivvaluta jekk għandhiex tiġi pprovduta informazzjoni dwar l-ingredjenti u l-kontenut nutrizzjonali tax-xorb alkoħoliku. |
| --- | --- |

1.2.9.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tfassal rapport, li fih tivvaluta jekk għandhiex tiġi pprovduta informazzjoni dwar l-ingredjenti u l-kontenut nutrizzjonali tax-xorb alkoħoliku.

2.   Il-qagħda attwali tal-industrija ewropea tal-ikel u x-xorb

| 2.1. | L-industrija Ewropea tal-ikel u x-xorb hija l-ikbar settur tal-manifattura fl-ekonomija tal-UE u tiġġenera fatturat annwali ta’ aktar minn EUR 1 triljun u timpjega b’mod dirett 4,25 miljun ħaddiem fl-UE. Hija parti wkoll minn katina ta’ valur li timpjega 32 miljun ruħ b’kollox u tiġġenera 7 % tal-PDG tal-UE. L-SMEs jirrappreżentaw 99,1 % tal-kumpaniji fl-industrija tal-ikel u x-xorb (8). |
| --- | --- |

2.1.

L-industrija Ewropea tal-ikel u x-xorb hija l-ikbar settur tal-manifattura fl-ekonomija tal-UE u tiġġenera fatturat annwali ta’ aktar minn EUR 1 triljun u timpjega b’mod dirett 4,25 miljun ħaddiem fl-UE. Hija parti wkoll minn katina ta’ valur li timpjega 32 miljun ruħ b’kollox u tiġġenera 7 % tal-PDG tal-UE. L-SMEs jirrappreżentaw 99,1 % tal-kumpaniji fl-industrija tal-ikel u x-xorb (8).

| 2.2. | Is-sehem ta’ investiment privat fir-R&Ż huwa ta’ 0,27 % tal-fatturat tal-industrija. It-Tabella ta’ Valutazzjoni 2012 taċ-Ċentru Konġunt għar-Riċerka (JRC) ikkonfermat it-tendenzi osservati fis-snin preċedenti, b’mod partikolari li l-UE kellha livelli sostnuti ta’ R&Ż fis-settur privat iżda għadha lura meta mqabbla mal-pari internazzjonali tagħha (9). |
| --- | --- |

2.2.

Is-sehem ta’ investiment privat fir-R&Ż huwa ta’ 0,27 % tal-fatturat tal-industrija. It-Tabella ta’ Valutazzjoni 2012 taċ-Ċentru Konġunt għar-Riċerka (JRC) ikkonfermat it-tendenzi osservati fis-snin preċedenti, b’mod partikolari li l-UE kellha livelli sostnuti ta’ R&Ż fis-settur privat iżda għadha lura meta mqabbla mal-pari internazzjonali tagħha (9).

| 2.3. | L-industrija tal-ikel u x-xorb tipproċessa 70 % tal-prodotti agrikoli tal-UE u tipprovdi ikel sigur, ta’ kwalità għolja u sustanzjuż lill-konsumaturi Ewropej. |
| --- | --- |

2.3.

L-industrija tal-ikel u x-xorb tipproċessa 70 % tal-prodotti agrikoli tal-UE u tipprovdi ikel sigur, ta’ kwalità għolja u sustanzjuż lill-konsumaturi Ewropej.

| 2.4. | Fl-2012, l-esportazzjonijiet dinjija mill-Ewropa ta’ prodotti pproċessati tal-ikel u tax-xorb kienu jiswew EUR 86,2 biljun (10), li għamilha l-akbar esportatur globali fis-settur. Barra minn hekk, fl-istess sena ġie rreġistrat bilanċ kummerċjali favoreveli fil-livell tal-UE ta’ EUR 23 biljun. F’dawn l-aħħar 20 sena, il-kummerċ tal-prodotti tal-ikel u tax-xorb bejn l-Istati Membri żdied bi tliet darbiet għal madwar EUR 450 biljun (11). |
| --- | --- |

2.4.

Fl-2012, l-esportazzjonijiet dinjija mill-Ewropa ta’ prodotti pproċessati tal-ikel u tax-xorb kienu jiswew EUR 86,2 biljun (10), li għamilha l-akbar esportatur globali fis-settur. Barra minn hekk, fl-istess sena ġie rreġistrat bilanċ kummerċjali favoreveli fil-livell tal-UE ta’ EUR 23 biljun. F’dawn l-aħħar 20 sena, il-kummerċ tal-prodotti tal-ikel u tax-xorb bejn l-Istati Membri żdied bi tliet darbiet għal madwar EUR 450 biljun (11).

| 2.5. | Is-settur huwa pilastru nonċikliku u reżiljenti tal-ekonomija bi preżenza qawwija fl-Istati Membri kollha, u huwa ċertament kontributur importanti fl-isforz tal-industrija Ewropea tal-manifattura li tespandi s-sehem tagħha tal-PDG għall-perċentwal ta’ 20 % stabbilit mill-Kummissjoni Ewropea fil-kuntest tal-Istrateġija UE 2020 (12). Il-KESE jikkonferma l-appoġġ tiegħu u jtenni r-rakkomandazzjoni tiegħu li din il-mira tiġi kkomplementata b’enfasi fuq l-aspett kwalitattiv (13). |
| --- | --- |

2.5.

Is-settur huwa pilastru nonċikliku u reżiljenti tal-ekonomija bi preżenza qawwija fl-Istati Membri kollha, u huwa ċertament kontributur importanti fl-isforz tal-industrija Ewropea tal-manifattura li tespandi s-sehem tagħha tal-PDG għall-perċentwal ta’ 20 % stabbilit mill-Kummissjoni Ewropea fil-kuntest tal-Istrateġija UE 2020 (12). Il-KESE jikkonferma l-appoġġ tiegħu u jtenni r-rakkomandazzjoni tiegħu li din il-mira tiġi kkomplementata b’enfasi fuq l-aspett kwalitattiv (13).

| 2.6. | L-indikaturi ewlenin tal-kompetittività juru, madankollu, li s-settur qed jitlef il-vantaġġ kompetittiv tiegħu. Fil-kuntest taż-żieda fid-domanda dinjija, minn sena għal oħra, il-kwota tas-suq tal-esportazzjoni naqset (valur tal-esportazzjoni fl-2012: 16,1 % meta mqabbel mal-20,5 % fl-2002) (14). |
| --- | --- |

2.6.

L-indikaturi ewlenin tal-kompetittività juru, madankollu, li s-settur qed jitlef il-vantaġġ kompetittiv tiegħu. Fil-kuntest taż-żieda fid-domanda dinjija, minn sena għal oħra, il-kwota tas-suq tal-esportazzjoni naqset (valur tal-esportazzjoni fl-2012: 16,1 % meta mqabbel mal-20,5 % fl-2002) (14).

| 2.7. | Din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE qed tipprova tixħet l-attenzjoni tagħha b’mod partikolari fuq is-settur tal-ikel u x-xorb billi tindika dawk il-miżuri meħtieġa biex ireġġgħu lura din it-tendenza negattiva u biex tissaħħaħ il-kompetittività tas-settur kemm fis-suq intern kif ukoll fid-dinja. |
| --- | --- |

2.7.

Din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE qed tipprova tixħet l-attenzjoni tagħha b’mod partikolari fuq is-settur tal-ikel u x-xorb billi tindika dawk il-miżuri meħtieġa biex ireġġgħu lura din it-tendenza negattiva u biex tissaħħaħ il-kompetittività tas-settur kemm fis-suq intern kif ukoll fid-dinja.

| 2.8. | Il-konsumaturi huma intitolati jirċievu informazzjoni vera u bilanċjata dwar ix-xorb alkoħoliku biex tgħinhom jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar il-konsum tagħhom. Ix-xorb alkoħoliku kollu, hu x’inhu l-kontenut alkoħoliku tiegħu, għandu jkun kopert mill-istess regoli. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tipproduċi bla dewmien ir-rapport mitlub mir-Regolament (UE) Nru 1169/2011 sa Diċembru 2014, li jivvaluta jekk ix-xorb alkoħoliku għandux fil-futur ikun kopert mir-rekwiżit li jipprovdi informazzjoni dwar l-ingredjenti u l-kontenut nutrizzjonali. |
| --- | --- |

2.8.

Il-konsumaturi huma intitolati jirċievu informazzjoni vera u bilanċjata dwar ix-xorb alkoħoliku biex tgħinhom jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar il-konsum tagħhom. Ix-xorb alkoħoliku kollu, hu x’inhu l-kontenut alkoħoliku tiegħu, għandu jkun kopert mill-istess regoli. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tipproduċi bla dewmien ir-rapport mitlub mir-Regolament (UE) Nru 1169/2011 sa Diċembru 2014, li jivvaluta jekk ix-xorb alkoħoliku għandux fil-futur ikun kopert mir-rekwiżit li jipprovdi informazzjoni dwar l-ingredjenti u l-kontenut nutrizzjonali.

3.   Sforzi favur żieda fl-attività industrijali fl-ewropa

3.1.   Inizjattivi mill-istituzzjonijiet Ewropej

Il-Kunsill “Kompetittività” rrikonoxxa l-kontribut li s-setturi industrijali kollha jistgħu jagħtu lill-ekonomija Ewropea u inkoraġġixxa l-inizjattivi settorjali min-naħa tal-Kummissjoni (15).

Dan ġie segwit malajr minn Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-UE “Għal Rinaxximent Industrijali Ewropew” (COM(2014) 014 final)
   (16). Xahrejn wara, f’Marzu 2014, is-Summit tal-Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern tal-UE enfasizza wkoll li: “L-Ewropa teħtieġ bażi industrijali b’saħħitha” u enfasizza l-importanza ta’ “ambjent stabbli, sempliċi u prevedibbli, inkluża regolamentazzjoni aħjar” u qabel li: “Kwistjonijiet dwar il-kompetittività industrijali għandhom jiġu integrati sistematikament fl-oqsma kollha ta’ politika tal-UE” (17).

Sadanittant, il-Forum ta’ Livell Għoli
   (18) dwar It-titjib tal-funzjonament tal-katina tal-provvista tal-ikel li ġie stabbilit fl-2009 mill-Kummissarju tal-UE għall-Industrija u l-Intraprenditorija ħareġ ir-rapport finali tiegħu. Ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu għall-iżvilupp ta’ politika industrijali fis-settur agroalimentari ġew adottati b’mod unanimu (19) waqt l-aħħar laqgħa tiegħu fil-15 ta’ Ottubru 2014. Dawn ir-rakkomandazzjonijiet qed jiġu kkunsidrati f’din l-Opinjoni tal-KESE.

Il-KESE issa huwa ħerqan li jagħti l-kontribut tiegħu għall-inizjattivi addizzjonali meħuda mill-Kummissjoni tal-UE, inkluża l-preżenza tiegħu fil-Milan Expo ta’ din is-sena; is-sigurtà tal-ikel ser tkun it-tema ċentrali tal-paviljun tiegħu. Hemm ukoll studju li għandu jiġi ppubblikat sa Ottubru 2015 dwar il-pożizzjoni kompetittiva tal-industrija tal-UE tal-ikel u x-xorb.

Il-KESE jinnota wkoll li l-EXPO Milan, li għadha kemm fetħet il-bibien tagħha, għandha bħala tema “Ikel għall-Pjaneta, Enerġija għall-Ħajja”. Il-Kummissjoni Ewropea qed tħeġġeġ dibattitu dwar kif ix-Xjenza u l-Innovazzjoni jistgħu jikkontribwixxu għas-Sigurtà u s-Sostenibbiltà tal-ikel mad-dinja kollha. Dan jippreżenta opportunità kbira għall-KESE sabiex jippreżenta għal dibattitu pubbliku l-fehmiet tiegħu li joħorġu minn dan u opinjonijiet oħra ffinalizzati f’dawn l-aħħar xhur dwar l-ikel. L-istand tal-Kummissjoni tal-UE fl-EXPO huwa post ideali fejn dan id-dibattitu jista’ jsir matul seminr ta’ informazzjoni wieħed jew iktar organizzati għal dan l-għan.

3.2.   Il-produtturi tal-ikel jieħdu deċiżjonijiet konġunti mat-trejdjunjins

F’Marzu 2014, FoodDrinkEurope u l-EFFAT (Federazzjoni Ewropea tat-Trejdjunjins mis-Setturi tal-Ikel, l-Agrikoltura u t-Turiżmu) iffirmaw dikjarazzjoni konġunta dwar il-ħtieġa ta’ azzjoni settorjali fil-livell Ewropew dwar is-settur tal-ikel u x-xorb.

4.   Pilastri ewlenin għall-azzjoni: it-tiswir ta’ politika industrijali għas-settur ewropew tal-ikel u x-xorb

4.1.   Ħidma lejn it-titjib tal-funzjonament tal-katina tal-provvista tal-ikel fis-suq uniku għall-ikel u x-xorb

| 4.1.1. | Il-leġislazzjoni tal-UE dwar l-ikel hija armonizzata ħafna u s-settur jibbenefika b’mod sostanzjali mill-opportunitajiet offruti mis-suq intern. Il-kummerċ bejn l-Istati Membri żdied b’mod sinifikanti matul dawn l-aħħar għaxar snin u bħalissa jammonta għal madwar 20 % tal-produzzjoni tal-ikel u x-xorb fl-UE. Madankollu, in-negozji għadhom jirrappurtaw differenzi fl-interpretazzjoni u l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni dwar l-istandards tal-ikel tal-UE. Permezz ta’ integrazzjoni ikbar, jinfetħu opportunitajiet ġodda għat-tkabbir (20).
  It-titjib tar-relazzjonijiet fil-katina tal-provvista tal-ikel huwa wkoll essenzjali biex jiġi żgurat ambjent kompetittiv fis-settur tal-ikel u x-xorb (21). |
| --- | --- |

4.1.1.

Il-leġislazzjoni tal-UE dwar l-ikel hija armonizzata ħafna u s-settur jibbenefika b’mod sostanzjali mill-opportunitajiet offruti mis-suq intern. Il-kummerċ bejn l-Istati Membri żdied b’mod sinifikanti matul dawn l-aħħar għaxar snin u bħalissa jammonta għal madwar 20 % tal-produzzjoni tal-ikel u x-xorb fl-UE. Madankollu, in-negozji għadhom jirrappurtaw differenzi fl-interpretazzjoni u l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni dwar l-istandards tal-ikel tal-UE. Permezz ta’ integrazzjoni ikbar, jinfetħu opportunitajiet ġodda għat-tkabbir (20).

It-titjib tar-relazzjonijiet fil-katina tal-provvista tal-ikel huwa wkoll essenzjali biex jiġi żgurat ambjent kompetittiv fis-settur tal-ikel u x-xorb (21).

| 4.1.2. | Il-ħidma tal-Kummissjoni tal-UE, bil-għan li tissorvelja l-effettività tal-inizjattiva Ewropea tal-katina tal-provvista (22) (European Supply Chain Initiative) kif ukoll l-infurzar tar-regoli fil-livell nazzjonali, hija ta’ importanza kbira (23). L-SCI hija inizjattiva volontarja konġunta importanti stabbilita minn organizzazzjonijiet tal-partijiet interessati tul il-katina kollha tal-provvista tal-ikel. Tipprovdi sistema għat-titjib tar-relazzjonijiet ta’ negozju bejniethom u biex jinstabu soluzzjonijiet għal kwalunkwe nuqqas ta’ qbil li jinħoloq fir-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom. |
| --- | --- |

4.1.2.

Il-ħidma tal-Kummissjoni tal-UE, bil-għan li tissorvelja l-effettività tal-inizjattiva Ewropea tal-katina tal-provvista (22) (European Supply Chain Initiative) kif ukoll l-infurzar tar-regoli fil-livell nazzjonali, hija ta’ importanza kbira (23). L-SCI hija inizjattiva volontarja konġunta importanti stabbilita minn organizzazzjonijiet tal-partijiet interessati tul il-katina kollha tal-provvista tal-ikel. Tipprovdi sistema għat-titjib tar-relazzjonijiet ta’ negozju bejniethom u biex jinstabu soluzzjonijiet għal kwalunkwe nuqqas ta’ qbil li jinħoloq fir-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom.

4.2.   Il-promozzjoni tal-impjieg sostenibbli u l-produttività tax-xogħol

| 4.2.1. | Bil-għan li jtejbu l-ħiliet tal-forza tax-xogħol fis-settur, fl-2013 l-EFFAT u FoodDrinkEurope adottaw rapport konġunt li fih iddeskrivew il-politiki meħtieġa dwar it-taħriġ u l-ħiliet sabiex jintlaqgħu l-isfidi tas-suq tax-xogħol (24). |
| --- | --- |

4.2.1.

Bil-għan li jtejbu l-ħiliet tal-forza tax-xogħol fis-settur, fl-2013 l-EFFAT u FoodDrinkEurope adottaw rapport konġunt li fih iddeskrivew il-politiki meħtieġa dwar it-taħriġ u l-ħiliet sabiex jintlaqgħu l-isfidi tas-suq tax-xogħol (24).

| 4.2.2. | Nedew ukoll il-“Youth Apprenticeship Pledge for the food and drink industry” (25) (il-wegħda ta’ apprendistati għaż-żgħażagħ fl-industrija tal-ikel u x-xorb) bil-għan li jiffaċilitaw l-użu ta’ apprendistati ta’ kwalità għolja f’kumpaniji tal-ikel u x-xorb madwar l-UE, speċjalment mill-SMEs. |
| --- | --- |

4.2.2.

Nedew ukoll il-“Youth Apprenticeship Pledge for the food and drink industry” (25) (il-wegħda ta’ apprendistati għaż-żgħażagħ fl-industrija tal-ikel u x-xorb) bil-għan li jiffaċilitaw l-użu ta’ apprendistati ta’ kwalità għolja f’kumpaniji tal-ikel u x-xorb madwar l-UE, speċjalment mill-SMEs.

4.3.   It-tisħiħ tal-kummerċ internazzjonali

| 4.3.1. | B’bilanċ kummerċjali pożittiv ta’ EUR 23 biljun fl-2012, l-UE qiegħda fuq quddiem nett fl-esportazzjoni ta’ prodotti tal-ikel u x-xorb minkejja t-tnaqqis tal-kwota tagħha tas-suq globali tal-kummerċ tal-ikel u x-xorb. Min-naħa tagħhom, matul dawn l-aħħar snin, pajjiżi bħaċ-Ċina u l-Brażil kienu qed iżidu l-kwota tagħhom tas-suq tal-esportazzjoni b’mod kontinwu (26). |
| --- | --- |

4.3.1.

B’bilanċ kummerċjali pożittiv ta’ EUR 23 biljun fl-2012, l-UE qiegħda fuq quddiem nett fl-esportazzjoni ta’ prodotti tal-ikel u x-xorb minkejja t-tnaqqis tal-kwota tagħha tas-suq globali tal-kummerċ tal-ikel u x-xorb. Min-naħa tagħhom, matul dawn l-aħħar snin, pajjiżi bħaċ-Ċina u l-Brażil kienu qed iżidu l-kwota tagħhom tas-suq tal-esportazzjoni b’mod kontinwu (26).

| 4.3.2. | Minkejja rikonoxximent ġenerali li s-sigurtà tal-ikel hija ta’ importanza kbira (27), l-espansjoni tal-esportazzjoni hija waħda mis-sorsi ewlenin ta’ tkabbir għal kull industrija. Fid-dawl tal-perċentwal dejjem jiżdied ta’ popolazzjonijiet għonja f’pajjiżi emerġenti, l-industrija għandha tkun kapaċi tirreaġixxi għall-espansjoni fid-domanda dinjija. |
| --- | --- |

4.3.2.

Minkejja rikonoxximent ġenerali li s-sigurtà tal-ikel hija ta’ importanza kbira (27), l-espansjoni tal-esportazzjoni hija waħda mis-sorsi ewlenin ta’ tkabbir għal kull industrija. Fid-dawl tal-perċentwal dejjem jiżdied ta’ popolazzjonijiet għonja f’pajjiżi emerġenti, l-industrija għandha tkun kapaċi tirreaġixxi għall-espansjoni fid-domanda dinjija.

| 4.3.3. | L-iżjed soluzzjoni effiċjenti għall-ftuħ tas-swieq kienet tkun ftehim sinifikanti multilaterali fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), iżda sensiliet suċċessivi ta’ taħditiet ma rnexxilhomx jilħqu ftehim komprensiv. |
| --- | --- |

4.3.3.

L-iżjed soluzzjoni effiċjenti għall-ftuħ tas-swieq kienet tkun ftehim sinifikanti multilaterali fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), iżda sensiliet suċċessivi ta’ taħditiet ma rnexxilhomx jilħqu ftehim komprensiv.

| 4.3.4. | Għalhekk, il-ftehimiet kummerċjali bilaterali kisbu importanza sostanzjali u kisbu r-riżultati għall-industrija Ewropea inġenerali u s-settur tal-ikel u x-xorb b’mod partikolari. Fin-negozjati attwali marbuta mas-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (TTIP), għandhom jiġu indirizzati kemm l-ostakli tariffarji kif ukoll dawk non-tariffarji b’enfasi fuq it-trattament reċiproku għall-prodotti tal-ikel u x-xorb mill-Ewropa, iżda dan bl-ebda mod m’għandu jipperikola l-interess tal-konsumaturi Ewropej. Ir-riżultat għandu jwassal għal gwadanji sinifikanti għas-settur agroalimentari Ewropew (28). |
| --- | --- |

4.3.4.

Għalhekk, il-ftehimiet kummerċjali bilaterali kisbu importanza sostanzjali u kisbu r-riżultati għall-industrija Ewropea inġenerali u s-settur tal-ikel u x-xorb b’mod partikolari. Fin-negozjati attwali marbuta mas-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (TTIP), għandhom jiġu indirizzati kemm l-ostakli tariffarji kif ukoll dawk non-tariffarji b’enfasi fuq it-trattament reċiproku għall-prodotti tal-ikel u x-xorb mill-Ewropa, iżda dan bl-ebda mod m’għandu jipperikola l-interess tal-konsumaturi Ewropej. Ir-riżultat għandu jwassal għal gwadanji sinifikanti għas-settur agroalimentari Ewropew (28).

| 4.3.5. | Il-politika ta’ promozzjoni tal-UE hija għodda tajba biex tibni fuq l-immaġni pożittiva tal-prodotti agroalimentari Ewropej fid-dinja kollha u tikkomunika l-attributi ewlenin tal-prodotti tal-ikel Ewropej. |
| --- | --- |

4.3.5.

Il-politika ta’ promozzjoni tal-UE hija għodda tajba biex tibni fuq l-immaġni pożittiva tal-prodotti agroalimentari Ewropej fid-dinja kollha u tikkomunika l-attributi ewlenin tal-prodotti tal-ikel Ewropej.

4.4.   Kontribut għall-produzzjoni u l-konsum sostenibbli

| 4.4.1. | Kif intqal fl-Opinjoni tiegħu tal-2012 (29), “Il-konsum u l-produzzjoni sostenibbli f’termini ta’ użu ta’ servizzi u prodotti li joffru aktar valur u jużaw ir-riżorsi naturali mill-inqas jinsabu fil-qalba tal-istrateġiji intiżi biex iżidu l-effikaċja tar-riżorsi u jippromovu ekonomija ekoloġika”. |
| --- | --- |

4.4.1.

Kif intqal fl-Opinjoni tiegħu tal-2012 (29), “Il-konsum u l-produzzjoni sostenibbli f’termini ta’ użu ta’ servizzi u prodotti li joffru aktar valur u jużaw ir-riżorsi naturali mill-inqas jinsabu fil-qalba tal-istrateġiji intiżi biex iżidu l-effikaċja tar-riżorsi u jippromovu ekonomija ekoloġika”.

| 4.4.2. | L-industriji Ewropej tal-ikel u tax-xorb jiddependu mill-aċċess għal kwantitajiet adegwati ta’ materja prima agrikola li jsegwu kriterji speċifiċi ta’ kwalità u li jkollha prezzijiet kompetittivi. |
| --- | --- |

4.4.2.

L-industriji Ewropej tal-ikel u tax-xorb jiddependu mill-aċċess għal kwantitajiet adegwati ta’ materja prima agrikola li jsegwu kriterji speċifiċi ta’ kwalità u li jkollha prezzijiet kompetittivi.

| 4.4.3. | Waħda mill-akbar sfidi hija l-ħela tal-ikel: kull sena jinħlew madwar 90 miljun tunnellata ta’ ikel tul il-katina Ewropea tal-ikel. Kull darba li jinħela l-ikel, jinħlew ukoll ir-riżorsi użati biex jipproduċu l-ikel bħall-materja prima, l-ilma, il-fertilizzanti u l-karburanti. Ċerti inizjattivi ewlenin wasslu għal għadd ta’ sħubijiet ma’ partijiet interessati rilevanti bħall-kampanja “Every Crumb Counts” u l-pubblikazzjoni ta’ sensiela ta’ struzzjonijiet –Tool Kit – għall-industrija. Opinjoni tal-KESE adottata fl-2013 dwar il-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-ħela tal-ikel kienet indirizzat il-problemi u s-soluzzjonijiet possibbli f’dan ir-rigward (NAT/570). |
| --- | --- |

4.4.3.

Waħda mill-akbar sfidi hija l-ħela tal-ikel: kull sena jinħlew madwar 90 miljun tunnellata ta’ ikel tul il-katina Ewropea tal-ikel. Kull darba li jinħela l-ikel, jinħlew ukoll ir-riżorsi użati biex jipproduċu l-ikel bħall-materja prima, l-ilma, il-fertilizzanti u l-karburanti. Ċerti inizjattivi ewlenin wasslu għal għadd ta’ sħubijiet ma’ partijiet interessati rilevanti bħall-kampanja “Every Crumb Counts” u l-pubblikazzjoni ta’ sensiela ta’ struzzjonijiet –Tool Kit – għall-industrija. Opinjoni tal-KESE adottata fl-2013 dwar il-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-ħela tal-ikel kienet indirizzat il-problemi u s-soluzzjonijiet possibbli f’dan ir-rigward (NAT/570).

| 4.4.4. | Il-Kummissjoni Ewropea rrakkomandat li s-settur tal-ikel jiġi kkunsidrat bħala qasam prijoritarju għal aktar effiċjenza fl-użu tar-riżorsi u wettqet konsultazzjoni fil-fond dwar is-sostenibbiltà tas-sistema Ewropea tal-ikel (30). |
| --- | --- |

4.4.4.

Il-Kummissjoni Ewropea rrakkomandat li s-settur tal-ikel jiġi kkunsidrat bħala qasam prijoritarju għal aktar effiċjenza fl-użu tar-riżorsi u wettqet konsultazzjoni fil-fond dwar is-sostenibbiltà tas-sistema Ewropea tal-ikel (30).

| 4.4.5. | Is-sostenibbiltà għandha tiġi analizzata minn perspettiva usa’ billi ma tiffukax biss fuq is-sostenibilità ambjentali, iżda wkoll fuq il-pilastri soċjali u ekonomiċi tas-sostenibbiltà. Dan kien il-każ f’dikjarazzjoni konġunta adottata minn 11-il organizzazzjoni li jirrappreżentaw il-katina tal-ikel fil-kuntest tal-Forum ta’ Livell Għoli (31). |
| --- | --- |

4.4.5.

Is-sostenibbiltà għandha tiġi analizzata minn perspettiva usa’ billi ma tiffukax biss fuq is-sostenibilità ambjentali, iżda wkoll fuq il-pilastri soċjali u ekonomiċi tas-sostenibbiltà. Dan kien il-każ f’dikjarazzjoni konġunta adottata minn 11-il organizzazzjoni li jirrappreżentaw il-katina tal-ikel fil-kuntest tal-Forum ta’ Livell Għoli (31).

4.5.   L-iżvilupp ta’ Unjoni Innovattiva

| 4.5.1. | Il-livelli ta’ investiment fir-R&Ż fis-settur tal-ikel u x-xorb fl-UE huma baxxi meta mqabbla ma’ sottosetturi oħra tal-manifattura u ma’ industriji oħra tal-ikel u x-xorb fid-dinja (32). |
| --- | --- |

4.5.1.

Il-livelli ta’ investiment fir-R&Ż fis-settur tal-ikel u x-xorb fl-UE huma baxxi meta mqabbla ma’ sottosetturi oħra tal-manifattura u ma’ industriji oħra tal-ikel u x-xorb fid-dinja (32).

| 4.5.2. | Il-Komunitajiet ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) fis-settur tal-ikel u x-xorb għandhom jitħeġġu u jiġu appoġġjati. Il-KKI jindirizzaw perspettiva fuq perjodu twil ta’ żmien ta’ 7-15-il sena filwaqt li jissodisfaw ukoll ċerti għanijiet fuq perjodu qasir u medju ta’ żmien bħall-impenn fundamentali taż-żieda fl-investiment tar-R&Ż sal-2020, u jikkontribwixxu biex jiżdiedu l-impjiegi u t-tkabbir.
  Il-kumpaniji tal-ikel u x-xorb jiffaċċjaw problemi bla tarf meta jiġu introdotti prodotti u proċessi innovattivi. L-iżjed li jbatu huma l-SMEs minħabba kapaċitajiet limitati ta’ organizzazzjoni u ta’ riżorsi, u minħabba n-nuqqas tal-kompetenzi maniġerjali meħtieġa, esperjenza u viżjoni strateġika. Il-proċeduri ta’ awtorizzazzjoni għat-tqegħid ta’ prodotti ġodda fis-suq jeħtieġ li jsiru b’iżjed ħeffa, filwaqt li jirrispettaw il-prinċipju tal-prekawzjoni li dejjem jitqiegħdu fis-suq biss dawk il-prodotti li huma siguri għas-saħħa tal-konsumaturi. |
| --- | --- |

4.5.2.

Il-Komunitajiet ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) fis-settur tal-ikel u x-xorb għandhom jitħeġġu u jiġu appoġġjati. Il-KKI jindirizzaw perspettiva fuq perjodu twil ta’ żmien ta’ 7-15-il sena filwaqt li jissodisfaw ukoll ċerti għanijiet fuq perjodu qasir u medju ta’ żmien bħall-impenn fundamentali taż-żieda fl-investiment tar-R&Ż sal-2020, u jikkontribwixxu biex jiżdiedu l-impjiegi u t-tkabbir.

Il-kumpaniji tal-ikel u x-xorb jiffaċċjaw problemi bla tarf meta jiġu introdotti prodotti u proċessi innovattivi. L-iżjed li jbatu huma l-SMEs minħabba kapaċitajiet limitati ta’ organizzazzjoni u ta’ riżorsi, u minħabba n-nuqqas tal-kompetenzi maniġerjali meħtieġa, esperjenza u viżjoni strateġika. Il-proċeduri ta’ awtorizzazzjoni għat-tqegħid ta’ prodotti ġodda fis-suq jeħtieġ li jsiru b’iżjed ħeffa, filwaqt li jirrispettaw il-prinċipju tal-prekawzjoni li dejjem jitqiegħdu fis-suq biss dawk il-prodotti li huma siguri għas-saħħa tal-konsumaturi.

4.6.   Tnaqqis tal-piżijiet amministrattivi, b’mod partikolari għall-SMEs

| 4.6.1. | Huma l-SMEs li l-iżjed isofru minħabba għadd kbir ta’ strutturi li jwasslu għal piżijiet amministrattivi bla bżonn. Dawn jaqdu rwol ewlieni fil-kompetittività tas-settur u għalhekk jeħtieġu attenzjoni speċjali mingħajr preġudizzju għas-sikurezza tal-ikel jew għad-drittijiet tal-ħaddiema u tal-konsumaturi. |
| --- | --- |

4.6.1.

Huma l-SMEs li l-iżjed isofru minħabba għadd kbir ta’ strutturi li jwasslu għal piżijiet amministrattivi bla bżonn. Dawn jaqdu rwol ewlieni fil-kompetittività tas-settur u għalhekk jeħtieġu attenzjoni speċjali mingħajr preġudizzju għas-sikurezza tal-ikel jew għad-drittijiet tal-ħaddiema u tal-konsumaturi.

| 4.6.2. | Fil-kuntest tar-REFIT, il-Kummissjoni għamlet pass importanti biex jiġi żgurat li l-leġislazzjoni tal-UE tkun adatta għan-negozju u ssaħħaħ il-kompetittività (33). |
| --- | --- |

4.6.2.

Fil-kuntest tar-REFIT, il-Kummissjoni għamlet pass importanti biex jiġi żgurat li l-leġislazzjoni tal-UE tkun adatta għan-negozju u ssaħħaħ il-kompetittività (33).

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  http://www.fao.org/fileadmin/templates/wsfs/docs/expert_paper/How_to_Feed_the_World_in_2050.pdf

1

(2)  ĠU C 255, 22.9.2010, p. 1.

2

(3)  COM(2011) 571 final.

3

(4)  ĠU C 191, 29.6.2012, p. 6.

4

(5)  ĠU C 161, 6.6.2013, p. 46.

5

(6)  Opinjoni tal-KESE dwar “L-istat attwali tar-relazzjonijiet bejn is-settur tal-ħwienet il-kbar u l-aġenti tal-prodotti tal-ikel” ippubblikata fil-ĠU C 133, 9.5.2013, p. 16.

6

(7)  http://www.supplychaininitiative.eu/

7

(8)  Sors: Data and Trends of the European Food and Drink Industry 2013-2014.

8

http://www.fooddrinkeurope.eu/uploads/publications_documents/Data__Trends_of_the_European_Food_and_Drink_Industry_2013-20141.pdf

(9)  Sors: Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Investiment Industrijali tal-UE fir-R&Ż, JRC u DĠ RTD.

9

(10)  http://www.fooddrinkeurope.eu/uploads/publications_documents/Data__Trends_of_the_European_Food_and_Drink_Industry_2013-20141.pdf

10

(11)  http://ec.europa.eu/internal_market/publications/docs/20years/achievements-web_en.pdf (mhux disponibbli bil-Malti).

11

(12)  http://ec.europa.eu/priorities/docs/pg_mt.pdf

12

(13)  Opinjoni tal-KESE dwar “Għal Rinaxximent Industrijali Ewropew” (ĠUJ C 311, 12.9.2014, p. 47).

13

(14)  Sors: UN Comtrade 2012.

14

(15)  http://register.consilium.europa.eu/doc/srv?l=MT&f=ST%2017202%202013%20INIT

15

(16)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/ALL/?uri=CELEX:52014DC0014

16

(17)  http://www.consilium.europa.eu/mt/meetings/european-council/2014/03/20-21/

17

(18)  http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2010:210:0004:0005:MT:PDF

18

(19)  http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14-1139_mt.htm

19

(20)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:52014SC0014 (mhux disponibbli bil-Malti).

20

(21)  Opinjoni tal-KESE ppubblikata fil-ĠU C 133, 9.5.2013, p. 16.

21

(22)  http://www.supplychaininitiative.eu

22

(23)  COM(2014) 472.

23

(24)  http://www.effat.org/en/node/10599

24

(25)  http://ec.europa.eu/education/policy/vocational-policy/doc/alliance/fooddrinkeurope-effat-pledge_en.pdf (mhux disponibbli bil-Malti).

25

(26)  http://www.fooddrinkeurope.eu/uploads/publications_documents/Data__Trends_of_the_European_Food_and_Drink_Industry_2013-20141.pdf

26

(27)  ĠU C 255, 22.9.2010, p. 1-9

27

(28)  Ara l-pożizzjoni konġunta ta’ COPA-COGECA u FoodDrinkEurope http://www.fooddrinkeurope.eu/news/statement/agri-food-chain-reps-call-on-negotiators-to-resolve-non-tariff-measures-in/

28

(29)  ĠU C 191, 29.6.2012, p. 6.

29

(30)  http://ec.europa.eu/environment/eussd/food.htm

30

(31)  Dikjarazzjoni konġunta tas-7 ta’ Marzu 2014“Actions towards a more sustainable European food chain” http://www.fooddrinkeurope.eu/news/press-release/europes-food-chain-partners-working-towards-more-sustainable-food-systems/

31

(32)  Ara nota 15 f’qiegħ il-paġna.

32

(33)  http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14-682_en.htm (mhux disponibbli bil-Malti).

33

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/36 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/36

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ngħixu l-ġejjieni. L-istampar 3D – għodda għall-għoti tas-setgħa lill-ekonomija Ewropea”

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2015/C 332/05)

| Relatur: | is-Sur Dumitru FORNEA |
| --- | --- |
| Korelatur: | is-Sinjura Hilde VAN LAERE |

Relatur:

is-Sur Dumitru FORNEA

Korelatur:

is-Sinjura Hilde VAN LAERE

Nhar l-10 ta' Lulju 2014, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b'konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta' Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

“Ngħixu l-ġejjieni. L-istampar 3D – għodda għall-għoti tas-setgħa lill-ekonomija Ewropea.”

Il-Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI), inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Mejju 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015 (seduta tat-28 ta' Mejju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni unanimament.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-manifattura addittiva hija waħda mit-teknoloġiji abilitanti ewlenin li ser jagħtu sura ġdida lill-approċċi għall-manifattura u l-prodotti u l-fabbriki tal-futur. Ir-rivoluzzjoni diġitali, flimkien ma’ din ir-rivoluzzjoni fil-qasam tal-manifattura, ser jippermettu lill-Ewropa biex terġa' ġġib lura lejn xtutha l-produzzjoni minn reġjuni b'pagi iżjed baxxi u b'hekk tagħti spinta lill-innovazzjoni u t-tkabbir sostenibbli fuq artna. |
| --- | --- |

1.1

Il-manifattura addittiva hija waħda mit-teknoloġiji abilitanti ewlenin li ser jagħtu sura ġdida lill-approċċi għall-manifattura u l-prodotti u l-fabbriki tal-futur. Ir-rivoluzzjoni diġitali, flimkien ma’ din ir-rivoluzzjoni fil-qasam tal-manifattura, ser jippermettu lill-Ewropa biex terġa' ġġib lura lejn xtutha l-produzzjoni minn reġjuni b'pagi iżjed baxxi u b'hekk tagħti spinta lill-innovazzjoni u t-tkabbir sostenibbli fuq artna.

| 1.2 | Il-KESE jemmen li l-UE tista’ żżomm il-pożizzjoni attwali tagħha bħala attur globali ewlieni fil-manifattura addittiva, iżda sabiex dan isir għandhom jittieħdu l-miżuri li ġejjin fil-livell Ewropew u nazzjonali: |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jemmen li l-UE tista’ żżomm il-pożizzjoni attwali tagħha bħala attur globali ewlieni fil-manifattura addittiva, iżda sabiex dan isir għandhom jittieħdu l-miżuri li ġejjin fil-livell Ewropew u nazzjonali:

| 1.3 | L-investimenti fl-infrastruttura tal-ICT għandhom jingħataw prijorità sabiex il-membri kollha tal-pubbliku u n-negozji jkollhom aċċess għal netwerks tal-internet b’veloċità għolja, fl-ogħla livelli disponibbli ta’ kwalità u sigurtà; |
| --- | --- |

1.3

L-investimenti fl-infrastruttura tal-ICT għandhom jingħataw prijorità sabiex il-membri kollha tal-pubbliku u n-negozji jkollhom aċċess għal netwerks tal-internet b’veloċità għolja, fl-ogħla livelli disponibbli ta’ kwalità u sigurtà;

| 1.4 | Il-kapaċità Ewropea għall-ħżin u t-trażmissjoni ta’ ammonti kbar ta’ data diġitali għandha tissaħħaħ u tiġi aġġornata, u l-protezzjoni ta’ din id-data għandha tiġi ggarantita skont l-interessi leġittimi taċ-ċittadini u n-negozji tal-UE; |
| --- | --- |

1.4

Il-kapaċità Ewropea għall-ħżin u t-trażmissjoni ta’ ammonti kbar ta’ data diġitali għandha tissaħħaħ u tiġi aġġornata, u l-protezzjoni ta’ din id-data għandha tiġi ggarantita skont l-interessi leġittimi taċ-ċittadini u n-negozji tal-UE;

| 1.5 | L-istituzzjonijiet tal-UE u l-gvernijiet nazzjonali għandhom jippreparaw lin-nies għall-isfidi tas-soċjetà diġitali u t-teknoloġiji ta' tfixkil relatati, bħall-manifattura adittiva, permezz ta’ investimenti fi programmi kulturali, edukattivi u ta’ taħriġ li huma konformi mad-dinamika u r-rekwiżiti ta’ profili ġodda ta’ impjiegi assoċjati ma’ ġenerazzjoni ġdida ta’ sistemi ta’ produzzjoni. |
| --- | --- |

1.5

L-istituzzjonijiet tal-UE u l-gvernijiet nazzjonali għandhom jippreparaw lin-nies għall-isfidi tas-soċjetà diġitali u t-teknoloġiji ta' tfixkil relatati, bħall-manifattura adittiva, permezz ta’ investimenti fi programmi kulturali, edukattivi u ta’ taħriġ li huma konformi mad-dinamika u r-rekwiżiti ta’ profili ġodda ta’ impjiegi assoċjati ma’ ġenerazzjoni ġdida ta’ sistemi ta’ produzzjoni.

| 1.6 | Sabiex jintlaħaq il-potenzjal sħiħ tal-użu tal-manifattura adittiva, ir-riċerka u l-kreattività jridu jitħeġġu (permezz ta’ inċentivi finanzjarji u fiskali) fil-kumpaniji u l-istituzzjonijiet edukattivi u xjentifiċi rilevanti; |
| --- | --- |

1.6

Sabiex jintlaħaq il-potenzjal sħiħ tal-użu tal-manifattura adittiva, ir-riċerka u l-kreattività jridu jitħeġġu (permezz ta’ inċentivi finanzjarji u fiskali) fil-kumpaniji u l-istituzzjonijiet edukattivi u xjentifiċi rilevanti;

| 1.7 | Hija meħtieġa riċerka addizzjonali biex tespandi l-firxa ta’ materjali u l-għadd ta’ applikazzjonijiet, u biex titjieb is-saħħa, il-veloċità, il-produttività u l-maturità ta’ din it-teknoloġija. Il-passi lejn proċess ta’ produzzjoni matur għandhom jittieħdu fl-Ewropa, sabiex tiġi żgurata l-pożizzjoni kompetittiva tagħna fis-swieq globali u jinżammu l-benefiċċji ekonomiċi u l-impjiegi ta’ kwalità għolja involuti fi ħdan l-UE; |
| --- | --- |

1.7

Hija meħtieġa riċerka addizzjonali biex tespandi l-firxa ta’ materjali u l-għadd ta’ applikazzjonijiet, u biex titjieb is-saħħa, il-veloċità, il-produttività u l-maturità ta’ din it-teknoloġija. Il-passi lejn proċess ta’ produzzjoni matur għandhom jittieħdu fl-Ewropa, sabiex tiġi żgurata l-pożizzjoni kompetittiva tagħna fis-swieq globali u jinżammu l-benefiċċji ekonomiċi u l-impjiegi ta’ kwalità għolja involuti fi ħdan l-UE;

| 1.8 | Is-Sħubijiet Ewropej għall-Innovazzjoni għandhom jintegraw l-isforzi għall-iżvilupp ta’ materjali ġodda għall-manifattur addittiva. Firxa estiża ta’ materjali u żieda fl-għadd ta’ fornituri ser jippromovu prezzijiet aktar kompetittivi, jiftħu setturi industrijali ġodda u joħolqu volumi ogħla ta’ materjali ta' manifattura addittiva u swieq tal-provvista aktar kompetittivi; |
| --- | --- |

1.8

Is-Sħubijiet Ewropej għall-Innovazzjoni għandhom jintegraw l-isforzi għall-iżvilupp ta’ materjali ġodda għall-manifattur addittiva. Firxa estiża ta’ materjali u żieda fl-għadd ta’ fornituri ser jippromovu prezzijiet aktar kompetittivi, jiftħu setturi industrijali ġodda u joħolqu volumi ogħla ta’ materjali ta' manifattura addittiva u swieq tal-provvista aktar kompetittivi;

| 1.9 | L-UE għandha tiffaċilita investimenti f’tagħmir ġdid tal-manifattura addittiva u għandha tinkoraġġixxi l-iżvilupp ta’ teknoloġija tal-manifattura addittiva f'sistemi ta’ produzzjoni miftuħa li huma flessibbli u faċli li jintegraw ma’ teknoloġiji oħra ta’ produzzjoni u ta’ rfinar, sabiex jiżdiedu l-għadd ta’ applikazzjonijiet u l-introjtu; |
| --- | --- |

1.9

L-UE għandha tiffaċilita investimenti f’tagħmir ġdid tal-manifattura addittiva u għandha tinkoraġġixxi l-iżvilupp ta’ teknoloġija tal-manifattura addittiva f'sistemi ta’ produzzjoni miftuħa li huma flessibbli u faċli li jintegraw ma’ teknoloġiji oħra ta’ produzzjoni u ta’ rfinar, sabiex jiżdiedu l-għadd ta’ applikazzjonijiet u l-introjtu;

| 1.10 | Il-qafas regolatorju Ewropew u nazzjonali ma rnexxilux ilaħħaq mal-pass mgħaġġel tal-bidla fil-manifattura addittiva, li hija r-raġuni għaliex huwa meħtieġ regolament speċifiku biex jittratta primarjament l-istandards u ċ-ċertifikazzjoni, il-proprjetà intellettwali, il-protezzjoni tal-konsumatur, is-saħħa u s-sigurtà fuq ix-xogħol, u l-ambjent; |
| --- | --- |

1.10

Il-qafas regolatorju Ewropew u nazzjonali ma rnexxilux ilaħħaq mal-pass mgħaġġel tal-bidla fil-manifattura addittiva, li hija r-raġuni għaliex huwa meħtieġ regolament speċifiku biex jittratta primarjament l-istandards u ċ-ċertifikazzjoni, il-proprjetà intellettwali, il-protezzjoni tal-konsumatur, is-saħħa u s-sigurtà fuq ix-xogħol, u l-ambjent;

| 1.11 | Jeħtieġ li l-proċess regolatorju dwar il-manifattura addittiva jkun ibbażat fuq riċerka interdixxiplinari u xjentifika dwar l-impatt ta’ din it-teknoloġija, bl-involviment sħiħ tal-partijiet interessati kollha. |
| --- | --- |

1.11

Jeħtieġ li l-proċess regolatorju dwar il-manifattura addittiva jkun ibbażat fuq riċerka interdixxiplinari u xjentifika dwar l-impatt ta’ din it-teknoloġija, bl-involviment sħiħ tal-partijiet interessati kollha.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1 | Il-manifattura tagħti kontribut sinifikanti lill-ekonomija, b’mod partikolari f’termini ta’ innovazzjoni, produttività u impjiegi ta’ kwalità għolja. Madankollu, l-industrija Ewropea waqgħet lura f’dawn l-aħħar żewġ deċennji li rriżulta fi tnaqqis fl-impjieg industrijali u l-valur miżjud
   (1). Wara għexieren ta’ snin ta’ tnaqqis fis-settur tal-manifattura (minħabba l-esternalizzazzjoni lejn xogħol imħallas inqas), l-enfasi qiegħda lura fuq il-produzzjoni f’pajjiżi b’paga għolja u r-rwol vitali li għandhom il-kapaċitajiet tal-manifattura domestika biex iwettqu l-innovazzjoni u l-kapaċità biex “iżidu” il-produzzjoni ta’ prodotti ġodda bbażati fuq teknoloġiji avvanzati. L-innovazzjoni, l-awtomazzjoni u l-proċessi sofistikati huma fost ir-raġunijiet ewlenin tal-istrateġiji industrijali ta’ suċċess u wrew li huma kruċjali biex tinżamm pożizzjoni minn ta’ quddiem (2). Bl-użu tat-teknoloġija avvanzata tal-manifattura t-tajba, l-Ewropa tkun tista' terġa' ġġib lura lejn xtutha l-produzzjoni minn reġjuni b'pagi iżjed baxxi sabiex tingħata spinta lill-innovazzjoni u toħloq tkabbir sostenibbli fuq artna. B’dan il-mod biss tista’ l-Ewropa tkun minn ta’ quddiem fir-rivoluzzjoni industrijali l-ġdida. |
| --- | --- |

2.1

Il-manifattura tagħti kontribut sinifikanti lill-ekonomija, b’mod partikolari f’termini ta’ innovazzjoni, produttività u impjiegi ta’ kwalità għolja. Madankollu, l-industrija Ewropea waqgħet lura f’dawn l-aħħar żewġ deċennji li rriżulta fi tnaqqis fl-impjieg industrijali u l-valur miżjud
   (1). Wara għexieren ta’ snin ta’ tnaqqis fis-settur tal-manifattura (minħabba l-esternalizzazzjoni lejn xogħol imħallas inqas), l-enfasi qiegħda lura fuq il-produzzjoni f’pajjiżi b’paga għolja u r-rwol vitali li għandhom il-kapaċitajiet tal-manifattura domestika biex iwettqu l-innovazzjoni u l-kapaċità biex “iżidu” il-produzzjoni ta’ prodotti ġodda bbażati fuq teknoloġiji avvanzati. L-innovazzjoni, l-awtomazzjoni u l-proċessi sofistikati huma fost ir-raġunijiet ewlenin tal-istrateġiji industrijali ta’ suċċess u wrew li huma kruċjali biex tinżamm pożizzjoni minn ta’ quddiem (2). Bl-użu tat-teknoloġija avvanzata tal-manifattura t-tajba, l-Ewropa tkun tista' terġa' ġġib lura lejn xtutha l-produzzjoni minn reġjuni b'pagi iżjed baxxi sabiex tingħata spinta lill-innovazzjoni u toħloq tkabbir sostenibbli fuq artna. B’dan il-mod biss tista’ l-Ewropa tkun minn ta’ quddiem fir-rivoluzzjoni industrijali l-ġdida.

| 2.2 | Il-manifattura addittiva huwa l-proċess fejn jingħaqdu materjali biex jinħolqu oġġetti minn minn data tal-mudelli 3D, normalment saff fuq ieħor, għall-kuntrarju tal-metodoloġiji ta' manifattura sottrattivi. “Il-manifattura addittiva” huwa t-terminu standard uffiċjali tal-industrija (ASTM F2792), filwaqt li “l-istampar 3D” jintuża spiss bħala sinonimu. |
| --- | --- |

2.2

Il-manifattura addittiva huwa l-proċess fejn jingħaqdu materjali biex jinħolqu oġġetti minn minn data tal-mudelli 3D, normalment saff fuq ieħor, għall-kuntrarju tal-metodoloġiji ta' manifattura sottrattivi. “Il-manifattura addittiva” huwa t-terminu standard uffiċjali tal-industrija (ASTM F2792), filwaqt li “l-istampar 3D” jintuża spiss bħala sinonimu.

| 2.3 | Il-manifattura addittiva hija terminu globali għal sett ta’ teknoloġiji u proċessi għal materjali differenti (metalli, polimeri, ċeramika u oħrajn). Dawn it-teknoloġiji laħqu livell ta’ maturità li qed jippermetti dejjem aktar l-eżistenza ta’ applikazzjonijiet kummerċjali ta’ valur miżjud. Il-manifattura addittiva hija meqjusa bħala waħda mit-teknoloġiji abilitanti ewlenin li ser jagħtu sura lill-approċċi ġodda għall-manifattura u l-prodotti u l-fabbriki tal-futur. L-hekk imsejħa FABLABs – laboratorji għall-istampar ta' servizzi u prodotti 3D – diġà jeżistu. |
| --- | --- |

2.3

Il-manifattura addittiva hija terminu globali għal sett ta’ teknoloġiji u proċessi għal materjali differenti (metalli, polimeri, ċeramika u oħrajn). Dawn it-teknoloġiji laħqu livell ta’ maturità li qed jippermetti dejjem aktar l-eżistenza ta’ applikazzjonijiet kummerċjali ta’ valur miżjud. Il-manifattura addittiva hija meqjusa bħala waħda mit-teknoloġiji abilitanti ewlenin li ser jagħtu sura lill-approċċi ġodda għall-manifattura u l-prodotti u l-fabbriki tal-futur. L-hekk imsejħa FABLABs – laboratorji għall-istampar ta' servizzi u prodotti 3D – diġà jeżistu.

| 2.4 | Il-manifattura addittiva hija settur li qed jikber malajr. It-tkabbir żdied b’rata mgħaġġla matul dawn l-aħħar erba’ snin billi numru dejjem akbar ta’ organizzazzjonijiet qed jadottaw prodotti u servizzi ta' manifattura addittiva. Ir-rata komposta tat-tkabbir annwali (RTAK) fid-dħul globali mill-prodotti u s-servizzi matul l-aħħar 25 snin hija impressjonanti: 27 %. Ir-RTAK għal dawn l-aħħar tliet snin (2011-2013) kienet 32,2 %, u laħqet suq ta’ EUR 2,43 biljun fl-2013 (3). Wohlers Associates jantiċipaw li s-suq ser jaqbeż il-EUR 5,5 biljun sal-2016 u l-EUR 10 biljun sal-2018. Madankollu, bħala teknoloġija emerġenti, l-esperti tal-industrija tal-manifattura addittiva jikkalkulaw li attwalment, il-penetrazzjoni tas-suq tkopri biss parti żgħira tal-applikazzjonijiet potenzjali identifikati. Fl-2011, l-esperti stmaw il-penetrazzjoni tas-suq għal anqas minn 8 % (jiġifieri suq totali ta’ madwar EUR 17-il biljun) (4). Jekk il-manifattura addittiva tikber biex jinqabad 2 % biss tas-suq globali tal-manifattura, il-potenzjal huwa 10 darbiet akbar (madwar EUR 170 biljun) (5). |
| --- | --- |

2.4

Il-manifattura addittiva hija settur li qed jikber malajr. It-tkabbir żdied b’rata mgħaġġla matul dawn l-aħħar erba’ snin billi numru dejjem akbar ta’ organizzazzjonijiet qed jadottaw prodotti u servizzi ta' manifattura addittiva. Ir-rata komposta tat-tkabbir annwali (RTAK) fid-dħul globali mill-prodotti u s-servizzi matul l-aħħar 25 snin hija impressjonanti: 27 %. Ir-RTAK għal dawn l-aħħar tliet snin (2011-2013) kienet 32,2 %, u laħqet suq ta’ EUR 2,43 biljun fl-2013 (3). Wohlers Associates jantiċipaw li s-suq ser jaqbeż il-EUR 5,5 biljun sal-2016 u l-EUR 10 biljun sal-2018. Madankollu, bħala teknoloġija emerġenti, l-esperti tal-industrija tal-manifattura addittiva jikkalkulaw li attwalment, il-penetrazzjoni tas-suq tkopri biss parti żgħira tal-applikazzjonijiet potenzjali identifikati. Fl-2011, l-esperti stmaw il-penetrazzjoni tas-suq għal anqas minn 8 % (jiġifieri suq totali ta’ madwar EUR 17-il biljun) (4). Jekk il-manifattura addittiva tikber biex jinqabad 2 % biss tas-suq globali tal-manifattura, il-potenzjal huwa 10 darbiet akbar (madwar EUR 170 biljun) (5).

| 2.5 | Il-qasam tal-applikazzjoni evolva mill-prototipi tal-bidu tad-disgħinijiet għall-produzzjoni ta’ partijiet funzjonali. It-tkabbir mistenni huwa xprunat l-aktar mill-manifattura ta' serje rapida, kosteffiċjenti u fuq skala kbira ta' prodotti finali, kumplessi u funzjonali f'diversi materjali (plastik, metall jew ċeramika), aktar milli mill-prodotti ta' disinn u l-ħolqien tal-prototipi. Il-manifattura addittiva lesta għall-ħolqien tal-prototipi, iżda għadha fil-fażi ta’ “innovazzjoni” fejn tidħol il-produzzjoni ta’ prodotti finali u funzjonali. Qed jitfaċċaw prodotti innovattivi prodotti mill-manifattura addittiva, li madanakollu mhumiex vijabbli, peress li hemm nuqqas ta’ magni robusti tal-manifattura addittiva u sistemi ta’ produzzjoni b’volum għoli. |
| --- | --- |

2.5

Il-qasam tal-applikazzjoni evolva mill-prototipi tal-bidu tad-disgħinijiet għall-produzzjoni ta’ partijiet funzjonali. It-tkabbir mistenni huwa xprunat l-aktar mill-manifattura ta' serje rapida, kosteffiċjenti u fuq skala kbira ta' prodotti finali, kumplessi u funzjonali f'diversi materjali (plastik, metall jew ċeramika), aktar milli mill-prodotti ta' disinn u l-ħolqien tal-prototipi. Il-manifattura addittiva lesta għall-ħolqien tal-prototipi, iżda għadha fil-fażi ta’ “innovazzjoni” fejn tidħol il-produzzjoni ta’ prodotti finali u funzjonali. Qed jitfaċċaw prodotti innovattivi prodotti mill-manifattura addittiva, li madanakollu mhumiex vijabbli, peress li hemm nuqqas ta’ magni robusti tal-manifattura addittiva u sistemi ta’ produzzjoni b’volum għoli.

| 2.6 | Il-proċessi innovattivi addittivi ser ifixklu l-mod kif jiġu ddisinjati u magħmula l-affarijiet. Il-manifattura addittiva tista’ ttejjeb il-valur tar-rendiment tal-prodotti attwali fi ħdan il-ktajjen ta’ provvista eżistenti jew jista’ jkollha impatt radikali fuq il-prodotti, il-ktajjen tal-provvista u l-mudelli tan-negozju (6). L-Ewropa teħtieġ tkun fuq quddiem nett meta l-industrijalizzazzjoni tal-manifattura addittiva taqbad sew. Fi ħdan l-ekosistemi Ewropej tal-manifattura addittiva, it-tkabbir futur huwa mistenni jinkiseb billi jiġu estiżi l-attivitajiet attwali (meta l-atturi eżistenti jiċċaqilqu mill-ħolqien ta' prototipi għall-manifattura) u billi jinħolqu attivitajiet ġodda tul il-katina ta' valur. |
| --- | --- |

2.6

Il-proċessi innovattivi addittivi ser ifixklu l-mod kif jiġu ddisinjati u magħmula l-affarijiet. Il-manifattura addittiva tista’ ttejjeb il-valur tar-rendiment tal-prodotti attwali fi ħdan il-ktajjen ta’ provvista eżistenti jew jista’ jkollha impatt radikali fuq il-prodotti, il-ktajjen tal-provvista u l-mudelli tan-negozju (6). L-Ewropa teħtieġ tkun fuq quddiem nett meta l-industrijalizzazzjoni tal-manifattura addittiva taqbad sew. Fi ħdan l-ekosistemi Ewropej tal-manifattura addittiva, it-tkabbir futur huwa mistenni jinkiseb billi jiġu estiżi l-attivitajiet attwali (meta l-atturi eżistenti jiċċaqilqu mill-ħolqien ta' prototipi għall-manifattura) u billi jinħolqu attivitajiet ġodda tul il-katina ta' valur.

| 2.7 | Madwar id-dinja, il-manifattura addittiva hija meqjusa bħala t-teknoloġija abilitanti ewlenija għall-innovazzjoni fil-prodotti u l-katina tal-provvista. Din ser tiġi integrata u ser tirċievi finanzjament sostanzjali mill-gvern biex jiżdied il-livell ta’ maturità tagħha (jiġifieri, fl-Istati Uniti, iċ-Ċina u Singapor). Storikament, l-UE qiegħda f’pożizzjoni tajba, iżda jekk ma tittieħed l-ebda azzjoni ser titlef din il-pożizzjoni u taqa’ lura fit-tellieqa għal swieq ġodda. |
| --- | --- |

2.7

Madwar id-dinja, il-manifattura addittiva hija meqjusa bħala t-teknoloġija abilitanti ewlenija għall-innovazzjoni fil-prodotti u l-katina tal-provvista. Din ser tiġi integrata u ser tirċievi finanzjament sostanzjali mill-gvern biex jiżdied il-livell ta’ maturità tagħha (jiġifieri, fl-Istati Uniti, iċ-Ċina u Singapor). Storikament, l-UE qiegħda f’pożizzjoni tajba, iżda jekk ma tittieħed l-ebda azzjoni ser titlef din il-pożizzjoni u taqa’ lura fit-tellieqa għal swieq ġodda.

3.   Kummenti speċifiċi

3.1   L-impatt ta’ tfixkil tal-manifattura addittiva

| 3.1.1 | Fil-livell tal-fabbrika, il-manifattura addittiva ser issawwar approċċi ġodda għall-manifattura u l-fabbrika tal-futur:






  — | il-manifattura addittiva tippermetti l-produzzjoni ta’ diversi prodotti oħra differenti bl-użu tal-istess tagħmir, materjali u proċessi, u tiffaċilita l-approċċi ta' produzzjoni li huma imprattikabbli jew impossibbli bl-użu ta’ metodi ta’ manifattura tradizzjonali. |
| --- | --- | --- |

3.1.1

Fil-livell tal-fabbrika, il-manifattura addittiva ser issawwar approċċi ġodda għall-manifattura u l-fabbrika tal-futur:

—

il-manifattura addittiva tippermetti l-produzzjoni ta’ diversi prodotti oħra differenti bl-użu tal-istess tagħmir, materjali u proċessi, u tiffaċilita l-approċċi ta' produzzjoni li huma imprattikabbli jew impossibbli bl-użu ta’ metodi ta’ manifattura tradizzjonali.

| — | Wieħed mill-akbar assi tal-manifattura addittiva ser ikun l-abbiltà li fil-fabbrika, tiġi abbinata ma’ soluzzjonijiet ta’ manifattura ta’ valur għoli. |
| --- | --- |

—

Wieħed mill-akbar assi tal-manifattura addittiva ser ikun l-abbiltà li fil-fabbrika, tiġi abbinata ma’ soluzzjonijiet ta’ manifattura ta’ valur għoli.

| — | Il-manifattura addittiva hija teknoloġija ewlenija għall-fabbrikazzjoni diġitali fi ktajjen tal-provvista dinamiċi u deċentralizzati. Id-distribuzzjoni globali tad-disinn diġitali (jew is-soluzzjonijiet tal-inġinerija) u l-fajls ta' speċifikazzjoni jiffurmaw il-bażi ta’ personalizzazzjoni lokali u produzzjoni, u jissostitwixxu t-trasport bil-baħar ta’ prodotti minn fabbriki ċentralizzati. Il-fabbrikazzjoni diġitali twassal għal bażi ta’ produzzjoni mifruxa u diversa, bil-manifattura eqreb lejn il-konsumatur (inkluża l-produzzjoni fuq skala żgħira fid-dar jew fil-ħwienet tal-istampar għal xi prodotti). Il-ktajjen ta’ provvista jistgħu jikkombinaw fabbriki b’kapital intensiv li jipproduċu prodotti kumplessi mat-tfassil personalizzat ta’ komponenti f’metodu fuq skala żgħira u mifrux (laboratorji fejn jitfassal id-disinn qrib il-klijent/il-punt ta’ konsum). |
| --- | --- |

—

Il-manifattura addittiva hija teknoloġija ewlenija għall-fabbrikazzjoni diġitali fi ktajjen tal-provvista dinamiċi u deċentralizzati. Id-distribuzzjoni globali tad-disinn diġitali (jew is-soluzzjonijiet tal-inġinerija) u l-fajls ta' speċifikazzjoni jiffurmaw il-bażi ta’ personalizzazzjoni lokali u produzzjoni, u jissostitwixxu t-trasport bil-baħar ta’ prodotti minn fabbriki ċentralizzati. Il-fabbrikazzjoni diġitali twassal għal bażi ta’ produzzjoni mifruxa u diversa, bil-manifattura eqreb lejn il-konsumatur (inkluża l-produzzjoni fuq skala żgħira fid-dar jew fil-ħwienet tal-istampar għal xi prodotti). Il-ktajjen ta’ provvista jistgħu jikkombinaw fabbriki b’kapital intensiv li jipproduċu prodotti kumplessi mat-tfassil personalizzat ta’ komponenti f’metodu fuq skala żgħira u mifrux (laboratorji fejn jitfassal id-disinn qrib il-klijent/il-punt ta’ konsum).

| 3.1.2 | Fil-livell tal-prodotti, il-manifattura addittiva ser issir il-bażi għall-innovazzjoni tal-prodott:






  — | Libertà akbar tal-inġinerija twassal għal ġenerazzjonijiet ġodda ta’ prodotti: il-libertà kważi illimitata fid-disinn tista' tipproduċi firxa wiesgħa ta’ benefiċċji f’setturi differenti (jiġifieri tal-karozzi, l-ajruspazju, dak mediku, il-makkinarju u t-tagħmir, it-tagħmir tal-isports u l-istil ta’ ħajja): il-minjaturizzazzjoni, l-integrazzjoni tal-funzjoni, oġġetti ħfief, imfasslin għall-użi u l-utenti speċifiċi u personalizzati u l-ġeometrija, eċċ. |
| --- | --- | --- |

3.1.2

Fil-livell tal-prodotti, il-manifattura addittiva ser issir il-bażi għall-innovazzjoni tal-prodott:

—

Libertà akbar tal-inġinerija twassal għal ġenerazzjonijiet ġodda ta’ prodotti: il-libertà kważi illimitata fid-disinn tista' tipproduċi firxa wiesgħa ta’ benefiċċji f’setturi differenti (jiġifieri tal-karozzi, l-ajruspazju, dak mediku, il-makkinarju u t-tagħmir, it-tagħmir tal-isports u l-istil ta’ ħajja): il-minjaturizzazzjoni, l-integrazzjoni tal-funzjoni, oġġetti ħfief, imfasslin għall-użi u l-utenti speċifiċi u personalizzati u l-ġeometrija, eċċ.

| — | Limiti ta’ żmien qosra ħafna ser jiftħu opportunitajiet ġodda għal prototipi funzjonali jew prodotti adattati/personalizzati B2C u B2B ġodda fis-setturi industrijali kollha. |
| --- | --- |

—

Limiti ta’ żmien qosra ħafna ser jiftħu opportunitajiet ġodda għal prototipi funzjonali jew prodotti adattati/personalizzati B2C u B2B ġodda fis-setturi industrijali kollha.

| — | L-iżvilupp tal-applikazzjoni huwa opportunità ekonomika enormi għall-Ewropa. L-iżvilupp teknoloġiku u tas-suq ta’ applikazzjonijiet avvanzati jibda billi ekosistema tinġabar flimkien u jiġu diġitizzati l-passi kollha. Dan iwassal għal kunċett ċentralizzat ta' negozju. Iż-żieda tal-volum tas-suq (fi ħdan ir-reġjun jew barra mill-pajjiż) tinvolvi deċentralizzazzjoni frammentata ta’ blokki fi ħdan il-katina tal-valur. Il-konċessjoni ta’ soluzzjonijiet ta' prodott, disinn u produzzjoni tippermetti l-ħolqien ta' valur fl-Ewropa mit-tixrid globali tal-applikazzjonijiet. |
| --- | --- |

—

L-iżvilupp tal-applikazzjoni huwa opportunità ekonomika enormi għall-Ewropa. L-iżvilupp teknoloġiku u tas-suq ta’ applikazzjonijiet avvanzati jibda billi ekosistema tinġabar flimkien u jiġu diġitizzati l-passi kollha. Dan iwassal għal kunċett ċentralizzat ta' negozju. Iż-żieda tal-volum tas-suq (fi ħdan ir-reġjun jew barra mill-pajjiż) tinvolvi deċentralizzazzjoni frammentata ta’ blokki fi ħdan il-katina tal-valur. Il-konċessjoni ta’ soluzzjonijiet ta' prodott, disinn u produzzjoni tippermetti l-ħolqien ta' valur fl-Ewropa mit-tixrid globali tal-applikazzjonijiet.

| 3.1.3 | Fil-livell ta' negozju, il-manifattura addittiva ser twassal għal mudelli ta' negozju li jfixklu:






  — | Il-produzzjoni diġitali twassal għal mudelli ta' negozju ta' tfixkil“bi xprun diġitali” – b'pass mgħaġġel u b’livelli għoljin ta’ adattament. L-internet jippermetti biex kontenut iġġenerat mill-utent jitwassal għand il-manifattur ta’ oġġetti fiżiċi. Li jiġi kkunsidrat mill-ġdid il-mod kif kumpaniji jipproduċu u jċaqilqu l-prodotti tul il-katini ta’ provvista tagħhom ser iwassal għal ktajjen ta’ produzzjoni u mudelli ta’ negozju ġodda, jiġifieri: manifattura eżatt fil-ħin, fuq talba u qrib il-klijent, tiswija ta’ komponenti, manufattura elettronika, imħażen diġitali għal “long tail (7) spare parts” jew adattament fuq skala kbira. Il-katina tal-valur attwali tista’ tinbidel f'katina ta' valur aktar sempliċi u iqsar. |
| --- | --- | --- |

3.1.3

Fil-livell ta' negozju, il-manifattura addittiva ser twassal għal mudelli ta' negozju li jfixklu:

—

Il-produzzjoni diġitali twassal għal mudelli ta' negozju ta' tfixkil“bi xprun diġitali” – b'pass mgħaġġel u b’livelli għoljin ta’ adattament. L-internet jippermetti biex kontenut iġġenerat mill-utent jitwassal għand il-manifattur ta’ oġġetti fiżiċi. Li jiġi kkunsidrat mill-ġdid il-mod kif kumpaniji jipproduċu u jċaqilqu l-prodotti tul il-katini ta’ provvista tagħhom ser iwassal għal ktajjen ta’ produzzjoni u mudelli ta’ negozju ġodda, jiġifieri: manifattura eżatt fil-ħin, fuq talba u qrib il-klijent, tiswija ta’ komponenti, manufattura elettronika, imħażen diġitali għal “long tail (7) spare parts” jew adattament fuq skala kbira. Il-katina tal-valur attwali tista’ tinbidel f'katina ta' valur aktar sempliċi u iqsar.

| — | Il-fornituri tas-servizzi tal-manifattura addittiva tradizzjonali jidħlu fil-manifattura b'kuntratt u servizzi speċjalizzati biex jaqdu lill-klijenti OEM (8). Il-katini tal-provvista huma appoġġjati permezz ta’ għodod ta’ inġinerija u proċessi diġitali ta’ manifattura elettronika, li “jiddemokratizzaw” id-disinn sabiex kulħadd ikun jista’ jagħmlu, bil-vantaġġi u l-problemi kollha li jirriżultaw minn dan it-tip ta' mudell ta' negozju. |
| --- | --- |

—

Il-fornituri tas-servizzi tal-manifattura addittiva tradizzjonali jidħlu fil-manifattura b'kuntratt u servizzi speċjalizzati biex jaqdu lill-klijenti OEM (8). Il-katini tal-provvista huma appoġġjati permezz ta’ għodod ta’ inġinerija u proċessi diġitali ta’ manifattura elettronika, li “jiddemokratizzaw” id-disinn sabiex kulħadd ikun jista’ jagħmlu, bil-vantaġġi u l-problemi kollha li jirriżultaw minn dan it-tip ta' mudell ta' negozju.

| — | Il-manifattura addittiva tippermetti l-produzzjoni ekonomika ta’ serje minn fornituri tas-servizzi tal-manifattura addittiva, kumpaniji tal-manifattura jew saħansitra d-dar abbażi ta’ mudell 3D (“fabbriki desktop”). Ħerġin tipi ġodda ta’ fornituri tas-servizz: ħwienet tal-istampar 3D fetħu l-bibien tagħhom fil-bliet Ewropej, kontenut 3D u servizzi fuq talba joħolqu rabta bejn il-ħallieqa ta' kontenut 3D, il-konsumaturi li jordnaw partijiet minn libreriji u l-produtturi tal-manifattura addittiva. |
| --- | --- |

—

Il-manifattura addittiva tippermetti l-produzzjoni ekonomika ta’ serje minn fornituri tas-servizzi tal-manifattura addittiva, kumpaniji tal-manifattura jew saħansitra d-dar abbażi ta’ mudell 3D (“fabbriki desktop”). Ħerġin tipi ġodda ta’ fornituri tas-servizz: ħwienet tal-istampar 3D fetħu l-bibien tagħhom fil-bliet Ewropej, kontenut 3D u servizzi fuq talba joħolqu rabta bejn il-ħallieqa ta' kontenut 3D, il-konsumaturi li jordnaw partijiet minn libreriji u l-produtturi tal-manifattura addittiva.

3.2   Impatt teknoloġiku tal-Manifattura Addittiva

3.2.1   Il-ħtieġa ta' ġenerazzjoni ġdida ta’ sistemi ta’ produzzjoni

| — | Pjani direzzjonali internazzjonali tal-manifattura addittiva (9), (10), (11), (12), (13) jenfasizzaw il-ħtieġa ta' passi teknoloġiċi sinifikanti fil-manifattura addittiva bħala fattur ewlieni biex jingħataw spinta 'l quddiem il-valur miżjud propost u l-adozzjoni tal-manifattura addittiva. It-teknoloġija tal-manifattura addittiva tal-lum ġiet żviluppata biex isiru prototipi tal-manifattura addittiva; makkinarji li għadhom mhumiex lesti għal produzzjoni b'volum kbir. Il-kumpaniji tal-manifattura addittiva qed jiffaċċjaw ostakli teknoloġiċi fit-trasformazzjoni tal-manifattura addittiva f’teknoloġija ta’ produzzjoni tas-serje. Il-kunċetti tal-magna tal-arkitettura tal-manifattura addittiva għadhom imorru lura għall-istadju tal-prototip u ġew introdotti ftit wisq innovazzjonijiet (internament, il-magni tal-lum jidhru kważi l-istess bħal ta’ qabilhom ta’ 10-15-il sena ilu). L-innovazzjonijiet tal-“magna” ta’ tfixkil huma meħtieġa biex iġibu din l-industrija fil-livell li jmiss (14). |
| --- | --- |

—

Pjani direzzjonali internazzjonali tal-manifattura addittiva (9), (10), (11), (12), (13) jenfasizzaw il-ħtieġa ta' passi teknoloġiċi sinifikanti fil-manifattura addittiva bħala fattur ewlieni biex jingħataw spinta 'l quddiem il-valur miżjud propost u l-adozzjoni tal-manifattura addittiva. It-teknoloġija tal-manifattura addittiva tal-lum ġiet żviluppata biex isiru prototipi tal-manifattura addittiva; makkinarji li għadhom mhumiex lesti għal produzzjoni b'volum kbir. Il-kumpaniji tal-manifattura addittiva qed jiffaċċjaw ostakli teknoloġiċi fit-trasformazzjoni tal-manifattura addittiva f’teknoloġija ta’ produzzjoni tas-serje. Il-kunċetti tal-magna tal-arkitettura tal-manifattura addittiva għadhom imorru lura għall-istadju tal-prototip u ġew introdotti ftit wisq innovazzjonijiet (internament, il-magni tal-lum jidhru kważi l-istess bħal ta’ qabilhom ta’ 10-15-il sena ilu). L-innovazzjonijiet tal-“magna” ta’ tfixkil huma meħtieġa biex iġibu din l-industrija fil-livell li jmiss (14).

| — | Sabiex jitħaffef l-iżvilupp, il-kumpaniji u r-riċerkaturi tal-manifattura addittiva jeħtieġu aċċess għal pjattaformi miftuħa (f’termini ta’ hardware u software) biex jingħelbu l-limitazzjonijiet tal-magni kummerċjali imsejħin “kaxxa sewda”. |
| --- | --- |

—

Sabiex jitħaffef l-iżvilupp, il-kumpaniji u r-riċerkaturi tal-manifattura addittiva jeħtieġu aċċess għal pjattaformi miftuħa (f’termini ta’ hardware u software) biex jingħelbu l-limitazzjonijiet tal-magni kummerċjali imsejħin “kaxxa sewda”.

| — | Żieda fil-kapaċitajiet (il-kosteffiċjenza, ir-robustezza u l-affidabbiltà) tista' testendi l-potenzjali attwali tal-manifattura addittiva lejn produzzjoni fuq skala ikbar għal firxa wiesgħa ta’ applikazzjonijiet. Bidla fil-limiti teknoloġiċi u l-integrazzjoni ma’ proċessi oħra (produzzjoni ibrida) ser tippermetti applikazzjonijiet innovattivi (15). L-adozzjoni fi ħdan l-industrija tal-manifattura teħtieġ integrazzjoni tal-manifattura addittiva fl-ambjent tal-fabbrika u s-sistemi ta’ kontroll. |
| --- | --- |

—

Żieda fil-kapaċitajiet (il-kosteffiċjenza, ir-robustezza u l-affidabbiltà) tista' testendi l-potenzjali attwali tal-manifattura addittiva lejn produzzjoni fuq skala ikbar għal firxa wiesgħa ta’ applikazzjonijiet. Bidla fil-limiti teknoloġiċi u l-integrazzjoni ma’ proċessi oħra (produzzjoni ibrida) ser tippermetti applikazzjonijiet innovattivi (15). L-adozzjoni fi ħdan l-industrija tal-manifattura teħtieġ integrazzjoni tal-manifattura addittiva fl-ambjent tal-fabbrika u s-sistemi ta’ kontroll.

| — | Flimkien ma’ din ir-riċerka strateġika, jeħtieġ li jiġu vvintati kunċetti ġodda ta' tfixkil tas-sistema ta’ produzzjoni, li fundamentalment jikkunsidraw mill-ġdid il-mod kif il-prodotti huma mibnija abbażi tat-teknoloġiji attwali tal-manifattura addittiva u l-mod kif dawn is-sistemi huma integrati fi ħdan l-ambjent tal-fabbrika. Dan ifisser li l-produzzjoni tal-manifattura addittiva ta’ għada mhux ser tkun ibbażata aktar fuq il-magni tal-manifattura addittiva skont it-tip tal-lott imqiegħda ħdejn xulxin f’sala ta’ produzzjoni; il-ħtiġijiet tal-applikazzjoni jirrikjedu l-kunċett ta’ sistemi ta’ produzzjoni tal-manifattura addittiva kontinwi, imsejsa fuq katina ta’ stadji ta’ produzzjoni differenti. Dawn il-kunċetti huma diġà magħrufa bħala “AM machine 2.0”, u ser jixprunaw l-iżvilupp futur tal-magni tal-manifattura addittiva. |
| --- | --- |

—

Flimkien ma’ din ir-riċerka strateġika, jeħtieġ li jiġu vvintati kunċetti ġodda ta' tfixkil tas-sistema ta’ produzzjoni, li fundamentalment jikkunsidraw mill-ġdid il-mod kif il-prodotti huma mibnija abbażi tat-teknoloġiji attwali tal-manifattura addittiva u l-mod kif dawn is-sistemi huma integrati fi ħdan l-ambjent tal-fabbrika. Dan ifisser li l-produzzjoni tal-manifattura addittiva ta’ għada mhux ser tkun ibbażata aktar fuq il-magni tal-manifattura addittiva skont it-tip tal-lott imqiegħda ħdejn xulxin f’sala ta’ produzzjoni; il-ħtiġijiet tal-applikazzjoni jirrikjedu l-kunċett ta’ sistemi ta’ produzzjoni tal-manifattura addittiva kontinwi, imsejsa fuq katina ta’ stadji ta’ produzzjoni differenti. Dawn il-kunċetti huma diġà magħrufa bħala “AM machine 2.0”, u ser jixprunaw l-iżvilupp futur tal-magni tal-manifattura addittiva.

3.2.2   Il-ħtieġa ta' proċessi ġodda, li jippermettu ċ-ċertifikazzjoni tal-manifattura addittiva:

Sabiex jiġu implimentati teknikament fl-industrija, it-teknoloġiji tal-manifattura addittiva jridu jiġu ċċertifikati. Iċ-ċertifikazzjoni ser tmexxi l-industrijalizzazzjoni tat-teknoloġija. Fil-preżent, jeħtieġ li jiġu żviluppati proċessi li jippermettu ċ-ċertifikazzjoni tal-manifattura addittiva, bħalma huma l-ispezzjoni avvanzata tul il-proċess u t-tekniki ta’ kontroll tal-kwalità biex jiġi żgurat li l-istandards ikunu qed jinżammu. Mill-inqas, dawn il-proċessi jeħtieġ li jidentifikaw meta prodott ma jissodisfax l-istandards, u għandha tiġi żviluppata metodoloġija li tipprevjeni n-nuqqas ta' konformità u tikkoreġi d-diffetti.

3.2.3   Il-ħtieġa tal-iżvilupp u l-aċċessibiltà ta' materjali ġodda:

| — | Dawk li jikkontrollaw il-kanali ta' distribuzzjoni jżommu pożizzjoni dominanti; eż. il-manifatturi tal-magni jinkludu fil-kuntratti tal-manutenzjoni u l-garanzija l-obbligu li tintuża materja prima għolja, ta' spiss distribwita minnhom biss, jew jużaw il-mudell ta' negozju “razor-razorblade” fejn tinħoloq rabta obbligatorja għall-oġġetti ta' konsum. Il-kontroll tal-kanali ta’ distribuzzjoni, flimkien ma’ dak li għadu volum limitat (16), jagħmilha inqas attraenti għall-fornituri tal-materjal sabiex jinvestu baġits kbar fl-iżvilupp ta’ materjali ġodda. |
| --- | --- |

—

Dawk li jikkontrollaw il-kanali ta' distribuzzjoni jżommu pożizzjoni dominanti; eż. il-manifatturi tal-magni jinkludu fil-kuntratti tal-manutenzjoni u l-garanzija l-obbligu li tintuża materja prima għolja, ta' spiss distribwita minnhom biss, jew jużaw il-mudell ta' negozju “razor-razorblade” fejn tinħoloq rabta obbligatorja għall-oġġetti ta' konsum. Il-kontroll tal-kanali ta’ distribuzzjoni, flimkien ma’ dak li għadu volum limitat (16), jagħmilha inqas attraenti għall-fornituri tal-materjal sabiex jinvestu baġits kbar fl-iżvilupp ta’ materjali ġodda.

| — | L-għadd limitat ta’ sorsi ta’ provvista tal-materjal iwassal għal prezzijiet li huma eċċessivament għoljin għal materja prima u jżid ir-riskji ta’ garanzija ta’ provvista għal klijenti finali. Dan il-mekkaniżmu tas-suq irażżan il-potenzjal tat-teknoloġija tal-manifattura addittiva. |
| --- | --- |

—

L-għadd limitat ta’ sorsi ta’ provvista tal-materjal iwassal għal prezzijiet li huma eċċessivament għoljin għal materja prima u jżid ir-riskji ta’ garanzija ta’ provvista għal klijenti finali. Dan il-mekkaniżmu tas-suq irażżan il-potenzjal tat-teknoloġija tal-manifattura addittiva.

| — | Attwalment, is-suq ta’ tkabbir b’żewġ ċifri qed joħloq opportunitajiet ekonomiċi u jattira aktar fornituri ta’ materjali. Jeħtieġ li jiġi appoġġjat u mħeġġeġ l-iżvilupp tal-materjali. Huwa importanti li tiġi estiża l-firxa ta’ materjali u jittejbu l-proprjetajiet tal-materjali. Żieda fl-għadd ta’ fornituri ser tippromovi prezzijiet aktar kompetittivi, li tagħmilha aktar attraenti li wieħed jinjora l-garanziji tal-magni, u ser toħloq volumi ogħla u swieq tal-materjali aktar kompetittivi. |
| --- | --- |

—

Attwalment, is-suq ta’ tkabbir b’żewġ ċifri qed joħloq opportunitajiet ekonomiċi u jattira aktar fornituri ta’ materjali. Jeħtieġ li jiġi appoġġjat u mħeġġeġ l-iżvilupp tal-materjali. Huwa importanti li tiġi estiża l-firxa ta’ materjali u jittejbu l-proprjetajiet tal-materjali. Żieda fl-għadd ta’ fornituri ser tippromovi prezzijiet aktar kompetittivi, li tagħmilha aktar attraenti li wieħed jinjora l-garanziji tal-magni, u ser toħloq volumi ogħla u swieq tal-materjali aktar kompetittivi.

| — | Firxa estiża ta’ materjali ser tiftaħ setturi industrijali ġodda u tiġġenera d-domanda għal volumi ogħla ta’ materjali tal-manifattura addittiva. |
| --- | --- |

—

Firxa estiża ta’ materjali ser tiftaħ setturi industrijali ġodda u tiġġenera d-domanda għal volumi ogħla ta’ materjali tal-manifattura addittiva.

| 3.2.4 | Ostakli tekniċi ewlenin – L-ostakli ewlenin għal żvilupp fuq skala kbira f’industriji bħalma huma dawk tal-ajruspazu, tal-karozzi, dak mediku jew tal-oġġetti ta' konsum huma prinċipalment marbuta biex jagħtu spinta lill-produttività u jistgħu jiġu mqassra kif ġej:






  — | proċess mhux robust biżżejjed u veloċità ta' produzzjoni mhux adegwata (li jwasslu għal żieda eċċessiva fl-ispejjeż tal-produzzjoni), |
| --- | --- | --- |

3.2.4

Ostakli tekniċi ewlenin – L-ostakli ewlenin għal żvilupp fuq skala kbira f’industriji bħalma huma dawk tal-ajruspazu, tal-karozzi, dak mediku jew tal-oġġetti ta' konsum huma prinċipalment marbuta biex jagħtu spinta lill-produttività u jistgħu jiġu mqassra kif ġej:

—

proċess mhux robust biżżejjed u veloċità ta' produzzjoni mhux adegwata (li jwasslu għal żieda eċċessiva fl-ispejjeż tal-produzzjoni),

| — | il-ħtieġa għal teknoloġija tal-produzzjoni tal-manifattura addittiva tal-ġenerazzjoni li jmiss li tkun tista' tiġi integrata f'ambjent tal-fabbrika u sistemi ta’ produzzjoni ibridi, |
| --- | --- |

—

il-ħtieġa għal teknoloġija tal-produzzjoni tal-manifattura addittiva tal-ġenerazzjoni li jmiss li tkun tista' tiġi integrata f'ambjent tal-fabbrika u sistemi ta’ produzzjoni ibridi,

| — | materjal u l-proprjetajiet tal-prodotti insuffiċjenti u inkonsistenti, firxa limitata ħafna ta’ materjali tal-manifattura addittiva u żvilupp ta’ materjali bil-mod, |
| --- | --- |

—

materjal u l-proprjetajiet tal-prodotti insuffiċjenti u inkonsistenti, firxa limitata ħafna ta’ materjali tal-manifattura addittiva u żvilupp ta’ materjali bil-mod,

| — | in-nuqqas ta’ teknoloġija għall-iżvilupp multidixxiplinari ta’ applikazzjonijiet ġodda rivoluzzjonarji. |
| --- | --- |

—

in-nuqqas ta’ teknoloġija għall-iżvilupp multidixxiplinari ta’ applikazzjonijiet ġodda rivoluzzjonarji.

| 3.2.5 | Ir-riċerka strateġika hija meħtieġa biex:






  — | tittrasforma l-manifattura addittiva f’teknoloġija ta’ produzzjoni tas-serje b’magni tal-ġenerazzjoni li jmiss, |
| --- | --- | --- |

3.2.5

Ir-riċerka strateġika hija meħtieġa biex:

—

tittrasforma l-manifattura addittiva f’teknoloġija ta’ produzzjoni tas-serje b’magni tal-ġenerazzjoni li jmiss,

| — | tiġi integrata l-manifattura addittiva bħala għodda reali tal-produzzjoni fl-ambjent u s-sistemi tal-fabbrika, |
| --- | --- |

—

tiġi integrata l-manifattura addittiva bħala għodda reali tal-produzzjoni fl-ambjent u s-sistemi tal-fabbrika,

| — | testendi l-firxa ta’ materjali tal-manifattura addittiva, |
| --- | --- |

—

testendi l-firxa ta’ materjali tal-manifattura addittiva,

| — | tiżviluppa applikazzjonijiet ġodda (u l-għodod tal-iżvilupp tagħhom). |
| --- | --- |

—

tiżviluppa applikazzjonijiet ġodda (u l-għodod tal-iżvilupp tagħhom).

| 3.2.6 | Ir-riskju tat-telf tat-teknoloġija mill-Ewropa:






  — | It-teknoloġija u s-suq tal-manifattura addittiva laħqu ċertu livell ta’ maturità, li tirriżulta fl-ewwel konsolidazzjonijiet fi ħdan il-qasam. Il-kumpaniji l-kbar ibbażati fl-Istati Uniti jinvestu u jiksbu SMEs żgħar (ta’ spiss ibbażati fl-UE) li jippossjedu għarfien, PI u privattivi għat-teknoloġija tal-manifattura addittiva. L-għarfien miksub ta’ spiss jintuża barra mill-Ewropa peress li s-swieq tal-UE huma diversi u l-aċċess għalihom huwa diffiċli. Huwa fl-interessi tal-SMEs Ewropej li dawn jiġu akkwistati minn kumpaniji kbar li mhumiex fl-UE, minħabba li dawn jiftħu swieq ġodda kbar għall-applikazzjonijiet tagħhom. Dawn iż-żewġ raġunijiet jirrappreżentaw periklu li l-iżviluppi tal-manifattura addittiva bbażati fl-Ewropa ser jitilqu mir-reġjun. |
| --- | --- | --- |

3.2.6

Ir-riskju tat-telf tat-teknoloġija mill-Ewropa:

—

It-teknoloġija u s-suq tal-manifattura addittiva laħqu ċertu livell ta’ maturità, li tirriżulta fl-ewwel konsolidazzjonijiet fi ħdan il-qasam. Il-kumpaniji l-kbar ibbażati fl-Istati Uniti jinvestu u jiksbu SMEs żgħar (ta’ spiss ibbażati fl-UE) li jippossjedu għarfien, PI u privattivi għat-teknoloġija tal-manifattura addittiva. L-għarfien miksub ta’ spiss jintuża barra mill-Ewropa peress li s-swieq tal-UE huma diversi u l-aċċess għalihom huwa diffiċli. Huwa fl-interessi tal-SMEs Ewropej li dawn jiġu akkwistati minn kumpaniji kbar li mhumiex fl-UE, minħabba li dawn jiftħu swieq ġodda kbar għall-applikazzjonijiet tagħhom. Dawn iż-żewġ raġunijiet jirrappreżentaw periklu li l-iżviluppi tal-manifattura addittiva bbażati fl-Ewropa ser jitilqu mir-reġjun.

| — | Għall-kumpaniji tal-manifattura addittiva bbażati fl-UE, l-iskalar mhux faċli fl-Ewropa. L-għadd kbir tas-swieq żgħar u differenti ħafna tagħha iwassal għal spejjeż għoljin ta’ investiment qabel ma jintlaħaq ċertu livell ta’ volum tas-suq vijabbli. Barra minn hekk, il-bidla għal swieq ġodda ħafna drabi hija mxekkla minn nuqqas ta’ ċerti komponenti tal-katina tal-valur. Għalhekk, kumpaniji tal-manifattura addittiva bbażati fl-UE huma ħerqana biex ifittxu swieq kbar li mhumiex ibbażati fl-UE biex jużaw l-għarfien tagħhom fi stadju bikri. |
| --- | --- |

—

Għall-kumpaniji tal-manifattura addittiva bbażati fl-UE, l-iskalar mhux faċli fl-Ewropa. L-għadd kbir tas-swieq żgħar u differenti ħafna tagħha iwassal għal spejjeż għoljin ta’ investiment qabel ma jintlaħaq ċertu livell ta’ volum tas-suq vijabbli. Barra minn hekk, il-bidla għal swieq ġodda ħafna drabi hija mxekkla minn nuqqas ta’ ċerti komponenti tal-katina tal-valur. Għalhekk, kumpaniji tal-manifattura addittiva bbażati fl-UE huma ħerqana biex ifittxu swieq kbar li mhumiex ibbażati fl-UE biex jużaw l-għarfien tagħhom fi stadju bikri.

| 3.3 | L-impatt tal-manifattura addittiva fuq kwistjonijiet legali (17):






  — | Illum il-manifattura addittiva hija ġeneralment mifhuma (mill-mezzi tax-xandir, l-istampa, il-pubbliku u l-politiċi) bħala teknoloġija tal-istampar 3D ta' livell baxx għal stampar intelliġenti li jista' jsir id-dar, aktar milli teknoloġija ta' produzzjoni futura. Għalkemm it-tnejn ser jibqgħu validi fil-futur, it-tendenzi, l-ostakli u l-prijoritajiet ta’ riċerka ser ikunu fondamentalment differenti. Temi bħal l-istandardizzazzjoni, id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali u r-responsabbiltà għandhom jitqiesu kompletament b’mod differenti skont liema teknoloġija u applikazzjonijiet qed jiġu eżaminati. |
| --- | --- | --- |

3.3

L-impatt tal-manifattura addittiva fuq kwistjonijiet legali (17):

—

Illum il-manifattura addittiva hija ġeneralment mifhuma (mill-mezzi tax-xandir, l-istampa, il-pubbliku u l-politiċi) bħala teknoloġija tal-istampar 3D ta' livell baxx għal stampar intelliġenti li jista' jsir id-dar, aktar milli teknoloġija ta' produzzjoni futura. Għalkemm it-tnejn ser jibqgħu validi fil-futur, it-tendenzi, l-ostakli u l-prijoritajiet ta’ riċerka ser ikunu fondamentalment differenti. Temi bħal l-istandardizzazzjoni, id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali u r-responsabbiltà għandhom jitqiesu kompletament b’mod differenti skont liema teknoloġija u applikazzjonijiet qed jiġu eżaminati.

| — | Standards u ċertifikazzjoni: Huwa ġeneralment rikonoxxut li nuqqas ta’ standards illimita l-użu tal-manifattura addittiva f’setturi industrijali ewlenin eż. tal-ajruspazju u dak dentali/mediku. Id-disponibbiltà ta’ standards ser tgħin biex tiżdied l-adozzjoni tat-teknoloġiji u jiżdiedu l-opportunitajiet ta’ riċerka estensiva u opportunitajiet ta' żvilupp. Swieq professjonali spiss huma esiġenti u jeħtieġu ċertifikazzjoni, li tagħmel l-adozzjoni ta’ teknoloġiji ġodda diffiċli ħafna. L-ostakli għal adozzjoni wiesgħa tal-manifattura addittiva huma kemm tekniċi kif ukoll leġislattivi. Għalhekk, l-involviment ulterjuri tal-industrija fil-gruppi ta’ ħidma ASTM F42, BSI u ISO huwa essenzjali għall-iżvilupp futur ta’ dawn it-teknoloġiji. |
| --- | --- |

—

Standards u ċertifikazzjoni: Huwa ġeneralment rikonoxxut li nuqqas ta’ standards illimita l-użu tal-manifattura addittiva f’setturi industrijali ewlenin eż. tal-ajruspazju u dak dentali/mediku. Id-disponibbiltà ta’ standards ser tgħin biex tiżdied l-adozzjoni tat-teknoloġiji u jiżdiedu l-opportunitajiet ta’ riċerka estensiva u opportunitajiet ta' żvilupp. Swieq professjonali spiss huma esiġenti u jeħtieġu ċertifikazzjoni, li tagħmel l-adozzjoni ta’ teknoloġiji ġodda diffiċli ħafna. L-ostakli għal adozzjoni wiesgħa tal-manifattura addittiva huma kemm tekniċi kif ukoll leġislattivi. Għalhekk, l-involviment ulterjuri tal-industrija fil-gruppi ta’ ħidma ASTM F42, BSI u ISO huwa essenzjali għall-iżvilupp futur ta’ dawn it-teknoloġiji.

| — | Proprjetà Intellettwali (PI): Esperti jqajmu tħassib dwar il-kwistjonijiet inevitabbli tal-proprjetà intellettwali li l-adozzjoni li qed tiżdied tat-teknoloġiji tal-manifattura addittiva ser toħloq (18). |
| --- | --- |

—

Proprjetà Intellettwali (PI): Esperti jqajmu tħassib dwar il-kwistjonijiet inevitabbli tal-proprjetà intellettwali li l-adozzjoni li qed tiżdied tat-teknoloġiji tal-manifattura addittiva ser toħloq (18).

| — | Il-manifattura addittiva jista’ jkollha impatt kbir fuq il-proprjetà intellettwali, peress li oġġetti deskritti f’fajl diġitali jistgħu jiġu kkupjati, mqassma jew iffalsifikati aktar faċilment. Jista' jseħħ l-istess xenarju bħalma qed jiġri fl-industrija tal-mużika u l-films, bl-iżvilupp ta’ mudelli mhux kummerċjali ġodda u żieda fit-tensjoni bejn it-tixkil tal-innovazzjoni u l-inkoraġġiment tal-piraterija (19). |
| --- | --- |

—

Il-manifattura addittiva jista’ jkollha impatt kbir fuq il-proprjetà intellettwali, peress li oġġetti deskritti f’fajl diġitali jistgħu jiġu kkupjati, mqassma jew iffalsifikati aktar faċilment. Jista' jseħħ l-istess xenarju bħalma qed jiġri fl-industrija tal-mużika u l-films, bl-iżvilupp ta’ mudelli mhux kummerċjali ġodda u żieda fit-tensjoni bejn it-tixkil tal-innovazzjoni u l-inkoraġġiment tal-piraterija (19).

| — | Il-protezzjoni tal-PI tal-iżviluppaturi hija problema enormi simili ħafna għall-protezzjoni tad-drittijiet fl-industrija tal-mużika u l-films. L-industrija tal-manifattura addittiva għandha tfittex soluzzjoni rigward il-protezzjoni tal-PI li għandha tiġi żviluppata mill-industrija nnifisha. Teknoloġija tal-protezzjoni tal-PI kondiviża b’mod ġenerali ser tegħleb ukoll it-tħassib li t-teknoloġija tal-manifattura addittiva hija kkontrollata minn ftit organizzazzjonijiet biss permezz tal-protezzjoni tal-Proprjetà Intellettwali relevanti, u b’hekk tillimita l-kompetizzjoni u l-identifikazzjoni ta’ applikazzjonijiet ġodda. Dan qed iżomm lura l-innovazzjoni u qed iħalli l-ispejjeż tas-sistema għoljin. |
| --- | --- |

—

Il-protezzjoni tal-PI tal-iżviluppaturi hija problema enormi simili ħafna għall-protezzjoni tad-drittijiet fl-industrija tal-mużika u l-films. L-industrija tal-manifattura addittiva għandha tfittex soluzzjoni rigward il-protezzjoni tal-PI li għandha tiġi żviluppata mill-industrija nnifisha. Teknoloġija tal-protezzjoni tal-PI kondiviża b’mod ġenerali ser tegħleb ukoll it-tħassib li t-teknoloġija tal-manifattura addittiva hija kkontrollata minn ftit organizzazzjonijiet biss permezz tal-protezzjoni tal-Proprjetà Intellettwali relevanti, u b’hekk tillimita l-kompetizzjoni u l-identifikazzjoni ta’ applikazzjonijiet ġodda. Dan qed iżomm lura l-innovazzjoni u qed iħalli l-ispejjeż tas-sistema għoljin.

| — | Responsabbiltà: Hemm għadd ta’ implikazzjonijiet dwar ir-responsabbiltà, speċjalment għal disinjaturi dilettanti jew mingħajr taħriġ, manifatturi tal-partijiet jew distributuri. Jekk parti tfalli, min hu responsabbli? Dan huwa qasam ta’ tħassib dejjem akbar għall-industrija tal-manifattura addittiva, speċjalment fejn il-flessibilità, l-individwalità u l-awtodisinn jistgħu jintroduċu territorju mhux familjari. Jeħtieġ li jiġu żviluppati mudelli ġodda ta’ negozju għall-provvista ta’ partijiet magħmula bl-użu tat-teknoloġija tal-manifattura addittiva u r-riskji kummerċjali assoċjati. |
| --- | --- |

—

Responsabbiltà: Hemm għadd ta’ implikazzjonijiet dwar ir-responsabbiltà, speċjalment għal disinjaturi dilettanti jew mingħajr taħriġ, manifatturi tal-partijiet jew distributuri. Jekk parti tfalli, min hu responsabbli? Dan huwa qasam ta’ tħassib dejjem akbar għall-industrija tal-manifattura addittiva, speċjalment fejn il-flessibilità, l-individwalità u l-awtodisinn jistgħu jintroduċu territorju mhux familjari. Jeħtieġ li jiġu żviluppati mudelli ġodda ta’ negozju għall-provvista ta’ partijiet magħmula bl-użu tat-teknoloġija tal-manifattura addittiva u r-riskji kummerċjali assoċjati.

| — | Kwalifikazzjoni u ċertifikazzjoni tal-manifattura addittiva
   (20): Kull element ta’ teknoloġija ta’ manifattura addittiva (jiġifieri, materjali, tagħmir, proċessi) irid ikun ikkwalifikat u ċċertifikat li jista’ jirripproduċi partijiet ta’ kwalità għolja. In-nonstandardizzazzjoni tagħmel il-manifattura ta’ parti ta' kwalità għolja diffiċli fil-fażi inizjali. L-iżvilupp tal-istandards tal-manifattura addittiva għall-kwalifikazzjoni u ċ-ċertifikazzjoni huwa kkumplikat minħabba l-għadd kbir ta’ permutazzjonijiet ta’ magni, materjali u proċessi u n-nuqqas ta’ repożitorju ċentrali tad-data tal-manifattura addittiva jew awtorità dwar il-metodoloġiji tal-manifattura addittiva. Użu ulterjuri tat-teknoloġija ta’ manifattura addittiva se jeħtieġ li l-iżvilupp tal-istandards jiffaċilita ċ-ċertifikazzjoni tal-materjali, il-proċessi u l-prodotti kollha aktar malajr u b'mod aktar kosteffikaċi. |
| --- | --- |

—

Kwalifikazzjoni u ċertifikazzjoni tal-manifattura addittiva
   (20): Kull element ta’ teknoloġija ta’ manifattura addittiva (jiġifieri, materjali, tagħmir, proċessi) irid ikun ikkwalifikat u ċċertifikat li jista’ jirripproduċi partijiet ta’ kwalità għolja. In-nonstandardizzazzjoni tagħmel il-manifattura ta’ parti ta' kwalità għolja diffiċli fil-fażi inizjali. L-iżvilupp tal-istandards tal-manifattura addittiva għall-kwalifikazzjoni u ċ-ċertifikazzjoni huwa kkumplikat minħabba l-għadd kbir ta’ permutazzjonijiet ta’ magni, materjali u proċessi u n-nuqqas ta’ repożitorju ċentrali tad-data tal-manifattura addittiva jew awtorità dwar il-metodoloġiji tal-manifattura addittiva. Użu ulterjuri tat-teknoloġija ta’ manifattura addittiva se jeħtieġ li l-iżvilupp tal-istandards jiffaċilita ċ-ċertifikazzjoni tal-materjali, il-proċessi u l-prodotti kollha aktar malajr u b'mod aktar kosteffikaċi.

3.4   L-impatt tal-manifattura addittiva fuq l-impjiegi, it-taħriġ u l-edukazzjoni

| — | L-iskjerament ta’ teknoloġiji tal-manifattura addittiva ser ikollu impatt dirett fuq mudelli ta’ produzzjoni tradizzjonali, u speċjalment fuq l-organizzazzjoni interna tal-post fejn jinħadem ix-xogħol. Il-manifattura addittiva ser tiffaċilita l-installazzjoni ta’ mtieħen żgħar (mini-mills) qrib ħafna tal-klijenti, kull fejn hemm domanda. Dan ser jiġġenera impjiegi ġodda li għadhom ma jistgħux jitkejlu għaliex l-iskjerament industrijali huwa wisq riċenti. |
| --- | --- |

—

L-iskjerament ta’ teknoloġiji tal-manifattura addittiva ser ikollu impatt dirett fuq mudelli ta’ produzzjoni tradizzjonali, u speċjalment fuq l-organizzazzjoni interna tal-post fejn jinħadem ix-xogħol. Il-manifattura addittiva ser tiffaċilita l-installazzjoni ta’ mtieħen żgħar (mini-mills) qrib ħafna tal-klijenti, kull fejn hemm domanda. Dan ser jiġġenera impjiegi ġodda li għadhom ma jistgħux jitkejlu għaliex l-iskjerament industrijali huwa wisq riċenti.

| — | L-impatt reali fuq iċ-ċifri tal-impjiegi diffiċli biex jiġi identifikat peress li ma twettqu l-ebda studji, u minħabba li huwa probabbli ħafna li ser ikun hemm sostituzzjoni bejn l-impjiegi reali u l-operaturi tal-manifattura addittiva futuri. |
| --- | --- |

—

L-impatt reali fuq iċ-ċifri tal-impjiegi diffiċli biex jiġi identifikat peress li ma twettqu l-ebda studji, u minħabba li huwa probabbli ħafna li ser ikun hemm sostituzzjoni bejn l-impjiegi reali u l-operaturi tal-manifattura addittiva futuri.

| — | L-impjiegi fit-teknoloġiji tal-manifattura addittiva ser jeħtieġu ħiliet ġodda, bħal operaturi tal-magni li jistgħu jittrattaw softwer speċifiku għall-proċess jew inġiniera li jistgħu jfasslu partijiet b’sistemi ġodda: ottimizzazzjoni topoloġika, inġinerija mill-ġdid, eċċ. |
| --- | --- |

—

L-impjiegi fit-teknoloġiji tal-manifattura addittiva ser jeħtieġu ħiliet ġodda, bħal operaturi tal-magni li jistgħu jittrattaw softwer speċifiku għall-proċess jew inġiniera li jistgħu jfasslu partijiet b’sistemi ġodda: ottimizzazzjoni topoloġika, inġinerija mill-ġdid, eċċ.

| — | Bl-iskjerament ta’ teknoloġiji tal-manifattura addittiva, ser jinħtieġu stabbilimenti tat-taħriġ u edukattivi biex tiġi ppreservata u żviluppata l-impjegabbiltà tal-ħaddiema. Bħalissa, il-kurrikuli tal-iskejjel Ewropej mhux qed jikkunsidraw il-manifattura addittiva, u l-istess nuqqas jinsab fit-taħriġ ta’ wara l-iskola. Bosta korsijiet ta’ taħriġ sempliċiment jiddeskrivu t-teknoloġiji u l-prestazzjonijiet potenzjali tagħhom, u mhumiex maħsuba biex jgħinu lill-istudenti jiksbu ħiliet reali. Il-gvernijiet lokali għandhom jintegraw il-manifattura addittiva fil-pjani ta’ tagħlim tagħhom, għall-inqas għat-taħriġ vokazzjonali. L-attrazzjoni tal-istampar 3D, li jkopri l-proċess kollu ta’ innovazzjoni (il-kunċett, id-disinn, l-informatika, ir-robotika u l-produzzjoni ta' prodott fiżiku finali) f’perjodu ta’ żmien qasir, tista' tintuża bħala metodu ta’ taħriġ effettiv fl-edukazzjoni skolastika billi tiffoka l-attenzjoni tat-tfal fuq it-teknoloġija u l-manifattura. |
| --- | --- |

—

Bl-iskjerament ta’ teknoloġiji tal-manifattura addittiva, ser jinħtieġu stabbilimenti tat-taħriġ u edukattivi biex tiġi ppreservata u żviluppata l-impjegabbiltà tal-ħaddiema. Bħalissa, il-kurrikuli tal-iskejjel Ewropej mhux qed jikkunsidraw il-manifattura addittiva, u l-istess nuqqas jinsab fit-taħriġ ta’ wara l-iskola. Bosta korsijiet ta’ taħriġ sempliċiment jiddeskrivu t-teknoloġiji u l-prestazzjonijiet potenzjali tagħhom, u mhumiex maħsuba biex jgħinu lill-istudenti jiksbu ħiliet reali. Il-gvernijiet lokali għandhom jintegraw il-manifattura addittiva fil-pjani ta’ tagħlim tagħhom, għall-inqas għat-taħriġ vokazzjonali. L-attrazzjoni tal-istampar 3D, li jkopri l-proċess kollu ta’ innovazzjoni (il-kunċett, id-disinn, l-informatika, ir-robotika u l-produzzjoni ta' prodott fiżiku finali) f’perjodu ta’ żmien qasir, tista' tintuża bħala metodu ta’ taħriġ effettiv fl-edukazzjoni skolastika billi tiffoka l-attenzjoni tat-tfal fuq it-teknoloġija u l-manifattura.

| — | Huwa mixtieq li kwalunkwe offerta ta’ taħriġ tkun imfassla wara kooperazzjoni bejn l-industrija, l-awtoritajiet lokali, l-istituzzjonijiet edukattivi u l-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema, u tkun ibbażata fuq il-bżonnijiet reali ta’ kumpaniji li joperaw f’dan is-settur. |
| --- | --- |

—

Huwa mixtieq li kwalunkwe offerta ta’ taħriġ tkun imfassla wara kooperazzjoni bejn l-industrija, l-awtoritajiet lokali, l-istituzzjonijiet edukattivi u l-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema, u tkun ibbażata fuq il-bżonnijiet reali ta’ kumpaniji li joperaw f’dan is-settur.

3.5   Is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol

Hemm ftit wisq studji dwar il-manifattura addittiva mill-perspettiva tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, u hemm ħtieġa reali għalihom minħabba:

| — | riskji kimiċi, li jirriżultaw minn reżini volatili użati fil-manifattura addittiva ta’ partijiet polimeri, u addittivi metalliċi jew mhux metalliċi volatili fi trabijiet metalliċi; |
| --- | --- |

—

riskji kimiċi, li jirriżultaw minn reżini volatili użati fil-manifattura addittiva ta’ partijiet polimeri, u addittivi metalliċi jew mhux metalliċi volatili fi trabijiet metalliċi;

| — | riskji kimofiżiċi li jinħolqu mill-użu ta’ trabijiet, speċjalment meta dawn it-trabijiet fihom in-nanopartiċelli; |
| --- | --- |

—

riskji kimofiżiċi li jinħolqu mill-użu ta’ trabijiet, speċjalment meta dawn it-trabijiet fihom in-nanopartiċelli;

| — | riskju ta’ splużjoni, li jirriżulta mill-użu ta’ trabijiet; |
| --- | --- |

—

riskju ta’ splużjoni, li jirriżulta mill-użu ta’ trabijiet;

| — | riskji speċifiċi, li jirriżultaw mill-użu ta’ sorsi ta’ lejżer, raġġi ta’ elettroni, eċċ. |
| --- | --- |

—

riskji speċifiċi, li jirriżultaw mill-użu ta’ sorsi ta’ lejżer, raġġi ta’ elettroni, eċċ.

Bil-mobilizzazzjoni ta’ applikazzjonijiet industrijali tal-manifattura addittiva, hemm ħtieġa urġenti għal studji speċifiċi dwar il-valutazzjoni tar-riskju għall-ħaddiema, sabiex jiġu żviluppati sistemi u standards ta’ protezzjoni. Jeħtieġ li jiġi żviluppat ukoll taħriġ ta’ sigurtà għall-ħaddiema li jittrattaw magni tal-manifattura addittiva. Dan jista’ jkun parti mill-programm edukattiv li jrid jittejjeb jew jiġi stabbilit.

Brussell, it-28 ta' Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  Industry 4.0 The new industrial revolution: How Europe will succeed, RolandBerger Strategy Consultants 2014.

1

The new industrial revolution: How Europe will succeed

(2)  Production in the Innovation Economy (PIE Study), MIT, 2013.

2

Production in the Innovation Economy

(3)  Wohlers Associates, 3D Printing and Additive Manufacturing: State of the Industry, Annual Worldwide Progress Report, 2014.

3

3D Printing and Additive Manufacturing: State of the Industry, Annual Worldwide Progress Report,

(4)  Special Interest Group Additive Manufacturing for the Technology Strategy Board of the UK (2012) “Shaping our national competency in Additive Manufacturing, A technology innovation needs analysis”.

4

Shaping our national competency in Additive Manufacturing, A technology innovation needs analysis

(5)  Wohlers Associates, 3D Printing and Additive Manufacturing: State of the Industry, Annual Worldwide Progress Report 2014.

5

3D Printing and Additive Manufacturing: State of the Industry, Annual Worldwide Progress Report 2014

(6)  3D Opportunity Additive manufacturing paths to performance, innovation, and growth, Deloitte Review 2014.

6

3D Opportunity Additive manufacturing paths to performance, innovation, and growth

(7)  Spare parts li d-disponibbiltà tagħhom hija skarsa u għalhekk il-prezz tagħhom huwa għoli.

7

(8)  Original equipment manufacturer (Manifattur ta' tagħmir oriġinali).

8

(9)  Pjattaforma Ewropea tal-manifattura addittiva mibdija minn Manufacture (2013) “Additive Manufacturing: Strategic Research Agenda (consultation document)”.

9

Additive Manufacturing: Strategic Research Agenda

(10)  DMRC (Direct Manufacturing Research Centre, Paderborn Germany) (2012) “Thinking ahead the Future of Additive Manufacturing – Analysis of Promising Industries”.

10

Thinking ahead the Future of Additive Manufacturing – Analysis of Promising Industries

(11)  Innovatie Zuid (2013) Hightech Systemen en materialen: Roadmap 3D-Printen.

11

Hightech Systemen en materialen: Roadmap 3D-Printen

(12)  EFFRA (2013), “Factories of the Future 2020: Factories of the Future Public-Private Partnership roadmap”.

12

Factories of the Future 2020: Factories of the Future Public-Private Partnership roadmap

(13)  Flanders MAKE, Additive Manufacturing for Serial Production: Research Roadmap, 2014.

13

Additive Manufacturing for Serial Production: Research Roadmap

(14)  Flanders MAKE, Additive Manufacturing for Serial Production: Research Roadmap, 2014.

14

Additive Manufacturing for Serial Production: Research Roadmap

(15)  EPSRC Centre for Innovative Manufacturing in Additive Manufacturing, http://www.3dp-research.com/Home

15

(16)  Wohlers Associates, 3D Printing and Additive Manufacturing: State of the Industry, Annual Worldwide Progress Report, 2014.

16

3D Printing and Additive Manufacturing: State of the Industry, Annual Worldwide Progress Report

(17)  Pjattaforma Ewropea tal-manifattura addittiva mibdija minn Manufacture (2013) “Additive Manufacturing: Strategic Research Agenda (consultation document)”.

17

Additive Manufacturing: Strategic Research Agenda (consultation document)

(18)  The National Law Journal, Is intellectual property law ready for 3D printers? The distributed nature of Additive Manufacturing is likely to present a host of practical challenges for IP owners, February 4, 2013.

18

Is intellectual property law ready for 3D printers? The distributed nature of Additive Manufacturing is likely to present a host of practical challenges for IP owners

(19)  Scapolo, F., Churchill, P., Castillo, H. C. G. & Viaud, V., December 2012. DRAFT FORESIGHT STUDY ON: “How will standards facilitate innovation and competitiveness in the European Union in the year 2025?”, s.l.: European Commission.

19

(20)  Measurement Science Roadmap for metal-based Additive Manufacturing (Ix-Xjenza tal-Kejl: Pjan direzzjonali għal addittiv ta’ manifattura bbażati fuq il-metall), Istitut Nazzjonali tal-Istandards u t-Teknoloġija, Mejju 2013.

20

Measurement Science Roadmap for metal-based Additive Manufacturing

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/45 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/45

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-protezzjoni tal-investituri u s-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-Istati fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment bejn l-UE u pajjiżi terzi”

(2015/C 332/06)

| Relatur: | is-Sur Sandy BOYLE |
| --- | --- |

Relatur:

is-Sur Sandy BOYLE

Fis-sessjoni plenarja tal-10 ta’ Lulju 2014, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

“Il-protezzjoni tal-investituri u s-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-Istati fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment bejn l-UE u pajjiżi terzi.”

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-28 ta’ April 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (seduta tas-27 ta’ Mejju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’199 vot favur, 55 vot kontra u 30 astensjoni.

Glossarju tat-taqsiriet użati f’din l-Opinjoni

BIT – Bilateral Investment Treaty (Trattat ta’ Investiment bilaterali)

CETA – Comprehensive Economic Trade Agreement (Kanada) (Ftehim Komprensiv ta’ Kummerċ Ekonomiku mal-Kanada)

CFR – Charter of Fundamental Rights (Karta tad-Drittijiet Fundamentali)

CS – Civil Society (Soċjetà Ċivili)

CSO – Civil Society Organisation (Organizzazzjoni tas-Soċjetà Ċivili)

EC – European Commission (Kummissjoni Ewropea)

ECHR – European Convention on Human Rights (Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem)

ECT – Energy Charter Treaty (Trattat dwar il-Karta tal-Enerġija)

ECJ – European Court of Justice (Qorti tal-Ġustizzja)

EP – European Parliament (Parlament Ewropew)

EU – European Union (Unjoni Ewropea)

FDI – Foreign Direct Investment (Investiment Dirett Barrani – IDB)

FTA – Free Trade Agreement (Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles)

ICSID – International Centre for Settlement of Investment Disputes (Ċentru Internazzjonali għar-Riżoluzzjoni tat-Tilwim ta’ Investimenti)

IIA – International Investment Agreement (Ftehim Internazzjonali ta’ Investiment)

INTA – European Parliament International Trade Committee (Kumitat tal-Parlament Ewropew għall-Kummerċ Internazzjonali)

IP – Investor Protection (Protezzjoni għall-investituri)

ISDS – Investor State Dispute Settlement (Soluzzjoni tat-Tilwim bejn l-Istati u l-Investituri)

LSE – London School of Economics

MS – EU Member States (Stati Membri tal-UE)

NAFTA – North American Free Trade Agreement (Ftehim Nord-Amerikan għall-Kummerċ Ħieles)

OECD – Organisation of Economic Co-operation and Development (Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi)

SME – Small and Medium sized Enterprise (Intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju)

TBC – Transatlantic Business Council (Kunsill Kummerċjali Trans-Atlantiku)

TEU – Treaty of the European Union (Trattat dwar l-Unjoni Ewropea – TUE)

TFEU – Treaty on the Functioning of the European Union (Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE – TFUE)

TTIP – Transatlantic Trade and Investment Partnership (Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment)

UNCITRAL – United Nations Commission on International Trade Law (Kummissjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi Internazzjonali tal-Kummerċ)

UNCTAD – United Nations Conference on Trade and Development (Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp)

WTO-DSP – World Trade Organisation-Dispute Settlement Procedure (Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ – Proċedura għas-Soluzzjoni tat-Tilwim)

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet

| 1.1. | L-IDB huwa kontributur importanti għat-tkabbir ekonomiku u l-investituri barranin għandu jkollhom protezzjoni globali kontra l-esproprjazzjoni diretta, ikunu ħielsa mid-diskriminazzjoni u jgawdu drittijiet ekwivalenti bħall-investituri domestiċi. |
| --- | --- |

1.1.

L-IDB huwa kontributur importanti għat-tkabbir ekonomiku u l-investituri barranin għandu jkollhom protezzjoni globali kontra l-esproprjazzjoni diretta, ikunu ħielsa mid-diskriminazzjoni u jgawdu drittijiet ekwivalenti bħall-investituri domestiċi.

| 1.2. | Id-dritt ta’ Stat li jirregola fl-interess pubbliku huwa ta’ importanza kbira u m’għandux jiġi mxekkel mid-dispożizzjonijiet ta’ kwalunkwe IIA. Klawsola mhux ambigwa li tafferma dan id-dritt b’mod trasversali hija essenzjali. |
| --- | --- |

1.2.

Id-dritt ta’ Stat li jirregola fl-interess pubbliku huwa ta’ importanza kbira u m’għandux jiġi mxekkel mid-dispożizzjonijiet ta’ kwalunkwe IIA. Klawsola mhux ambigwa li tafferma dan id-dritt b’mod trasversali hija essenzjali.

| 1.3. | L-ISDS m’għandhiex tgħolli l-istatus tal-kapital transnazzjonali għal-livell ta’ Stat sovran jew tippermetti l-investituri barranin li jikkontestaw id-dritt tal-gvernijiet li jirregolaw u jiddeterminaw l-affarijiet tagħhom stess. |
| --- | --- |

1.3.

L-ISDS m’għandhiex tgħolli l-istatus tal-kapital transnazzjonali għal-livell ta’ Stat sovran jew tippermetti l-investituri barranin li jikkontestaw id-dritt tal-gvernijiet li jirregolaw u jiddeterminaw l-affarijiet tagħhom stess.

| 1.4. | Maż-żmien, għadd ta’ abbużi rriżultaw mill-użu tal-ISDS u dawn issa jridu jiġu indirizzati. In-nuqqasijiet sistemiċi li jirriżultaw mit-tħaddim tal-ISDS jinkludu l-opaċità, in-nuqqas ta’ regoli ċari ta’ arbitraġġ, in-nuqqas ta’ dritt ta’ appell, diskriminazzjoni kontra l-investituri domestiċi li ma jistgħux jużaw is-sistema, il-biża’ li investimenti purament spekulattivi huma protetti, li fost oħrajn m’għandhomx l-effett ta’ ħolqien ta’ impjiegi, u l-biża’ ta’ sfruttar minn uffiċċji legali speċjalizzati. L-għan issa huwa li tiġi proposta proċedura ta’ soluzzjoni alternattiva għat-tilwim fl-interess tar-rikonċiljazzjoni tat-talbiet leġittimi tal-investituri mal-preokkupazzjonijiet ta’ partijiet oħra tas-soċjetà ċivili relatati ma’ tali perċezzjonijiet negattivi tal-ISDS.
  Il-konsultazzjoni tal-KE dwar l-ISDS fit-TTIP enfasizzat b’mod ċar id-diviżjoni bejn il-fehmiet tal-komunità tan-negozju b’mod ġenerali u dawk fil-biċċa l-kbira tat-tweġibiet mill-bqija tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.4.

Maż-żmien, għadd ta’ abbużi rriżultaw mill-użu tal-ISDS u dawn issa jridu jiġu indirizzati. In-nuqqasijiet sistemiċi li jirriżultaw mit-tħaddim tal-ISDS jinkludu l-opaċità, in-nuqqas ta’ regoli ċari ta’ arbitraġġ, in-nuqqas ta’ dritt ta’ appell, diskriminazzjoni kontra l-investituri domestiċi li ma jistgħux jużaw is-sistema, il-biża’ li investimenti purament spekulattivi huma protetti, li fost oħrajn m’għandhomx l-effett ta’ ħolqien ta’ impjiegi, u l-biża’ ta’ sfruttar minn uffiċċji legali speċjalizzati. L-għan issa huwa li tiġi proposta proċedura ta’ soluzzjoni alternattiva għat-tilwim fl-interess tar-rikonċiljazzjoni tat-talbiet leġittimi tal-investituri mal-preokkupazzjonijiet ta’ partijiet oħra tas-soċjetà ċivili relatati ma’ tali perċezzjonijiet negattivi tal-ISDS.

Il-konsultazzjoni tal-KE dwar l-ISDS fit-TTIP enfasizzat b’mod ċar id-diviżjoni bejn il-fehmiet tal-komunità tan-negozju b’mod ġenerali u dawk fil-biċċa l-kbira tat-tweġibiet mill-bqija tas-soċjetà ċivili.

| 1.5. | Hemm tħassib dwar is-setgħat investiti f’bord ta’ tliet avukati privati li jaġġudikaw u jieħdu deċiżjonijiet vinkolanti f’oqsma ta’ interess pubbliku fundamentali. Minkejja l-fatt li dan l-aħħar l-UNCITRAL adottat regoli ġodda dwar it-trasparenza għad hemm it-tħassib li ħafna mis-sistema attwali hija nieqsa mit-trasparenza u m’hemm l-ebda dritt ta’ appell. |
| --- | --- |

1.5.

Hemm tħassib dwar is-setgħat investiti f’bord ta’ tliet avukati privati li jaġġudikaw u jieħdu deċiżjonijiet vinkolanti f’oqsma ta’ interess pubbliku fundamentali. Minkejja l-fatt li dan l-aħħar l-UNCITRAL adottat regoli ġodda dwar it-trasparenza għad hemm it-tħassib li ħafna mis-sistema attwali hija nieqsa mit-trasparenza u m’hemm l-ebda dritt ta’ appell.

| 1.6. | Il-kunċett oriġinali wara l-ISDS ilu li spiċċa. Din issa saret mezz ta’ qligħ kbir għal għadd żgħir ta’ ditti ta’ avukati li jispeċjalizzaw fl-investiment, li jiddominaw is-settur. |
| --- | --- |

1.6.

Il-kunċett oriġinali wara l-ISDS ilu li spiċċa. Din issa saret mezz ta’ qligħ kbir għal għadd żgħir ta’ ditti ta’ avukati li jispeċjalizzaw fl-investiment, li jiddominaw is-settur.

| 1.7. | Ċerti ditti ta’ avukati speċjalisti issa qed jippromovu l-ISDS bħala għodda importanti għall-mitigazzjoni tar-riskju bil-quddiem meta jsiru l-investimenti. F’xi kawżi prominenti, hija saret għodda ta’ lobbjar fejn anke t-theddida ta’ litigazzjoni toħloq biża’ regolatorja li tiskoraġġixxi l-leġislaturi milli jsegwu politiki ta’ interess pubbliku leġittimu. Hemm ukoll tħassib li din attirat investiment spekulattiv minn fondi ħeġġ, eċċ. |
| --- | --- |

1.7.

Ċerti ditti ta’ avukati speċjalisti issa qed jippromovu l-ISDS bħala għodda importanti għall-mitigazzjoni tar-riskju bil-quddiem meta jsiru l-investimenti. F’xi kawżi prominenti, hija saret għodda ta’ lobbjar fejn anke t-theddida ta’ litigazzjoni toħloq biża’ regolatorja li tiskoraġġixxi l-leġislaturi milli jsegwu politiki ta’ interess pubbliku leġittimu. Hemm ukoll tħassib li din attirat investiment spekulattiv minn fondi ħeġġ, eċċ.

| 1.8. | Għadd ta’ interpretazzjonijiet liberali dwar x’jikkostitwixxi l-esproprjazzjoni wasslu għal tħassib dejjem ikbar li l-kontribwenti tat-taxxa huma obbligati jikkumpensaw għall-politiki ta’ interess pubbliku, li allegatament jillimitaw il-profitti. |
| --- | --- |

1.8.

Għadd ta’ interpretazzjonijiet liberali dwar x’jikkostitwixxi l-esproprjazzjoni wasslu għal tħassib dejjem ikbar li l-kontribwenti tat-taxxa huma obbligati jikkumpensaw għall-politiki ta’ interess pubbliku, li allegatament jillimitaw il-profitti.

| 1.9. | Il-Ftehim tal-UE mal-Kanada (is-CETA), iffirmat lejn l-aħħar tal-2014, flimkien mal-kapitolu dwar l-investiment separat li ddaħħal fil-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles UE-Singapore, jinkludu l-ewwel kapitoli ta’ investiment li l-UE qatt innegozjat fi kwalunkwe ftehim mindu l-UE ngħatat il-kompetenza għall-investiment taħt it-Trattat ta’ Lisbona fl-2009. Għalkemm dawn il-kapitoli huma intiżi biex itejbu s-sistema attwali tal-ISDS, kif ukoll li jistabbilixxu mudell tal-UE, li l-KE tgħid huwa tal-ogħla livell għall-ISDS, dawn huma ferm anqas minn dak meħtieġ biex jittaffew il-biżgħat taċ-ċittadini. Il-mudell f’Singapore u s-CETA mhumiex identiċi u fil-fehma ta’ ħafna, l-ISDS għadha proċess żbilanċjat, jiswa ħafna flus, ixekkel id-demokrazija, m’għandu l-ebda dritt ta’ appell u jhedded id-dritt ta’ gvern li jirregola, peress li jagħti lill-investituri barranin drittijiet lil hinn minn dawn imnaqqxa fil-kostituzzjonijiet nazzjonali u ogħla minn dawk li jgawdu l-investituri domestiċi. Il-KESE jinsab imħasseb meta josserva li t-test tas-CETA dwar l-ISDS attwalment huwa l-bażi għan-negozjati fil-qafas tal-ftehimiet kummerċjali bejn l-UE u l-Ġappun. |
| --- | --- |

1.9.

Il-Ftehim tal-UE mal-Kanada (is-CETA), iffirmat lejn l-aħħar tal-2014, flimkien mal-kapitolu dwar l-investiment separat li ddaħħal fil-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles UE-Singapore, jinkludu l-ewwel kapitoli ta’ investiment li l-UE qatt innegozjat fi kwalunkwe ftehim mindu l-UE ngħatat il-kompetenza għall-investiment taħt it-Trattat ta’ Lisbona fl-2009. Għalkemm dawn il-kapitoli huma intiżi biex itejbu s-sistema attwali tal-ISDS, kif ukoll li jistabbilixxu mudell tal-UE, li l-KE tgħid huwa tal-ogħla livell għall-ISDS, dawn huma ferm anqas minn dak meħtieġ biex jittaffew il-biżgħat taċ-ċittadini. Il-mudell f’Singapore u s-CETA mhumiex identiċi u fil-fehma ta’ ħafna, l-ISDS għadha proċess żbilanċjat, jiswa ħafna flus, ixekkel id-demokrazija, m’għandu l-ebda dritt ta’ appell u jhedded id-dritt ta’ gvern li jirregola, peress li jagħti lill-investituri barranin drittijiet lil hinn minn dawn imnaqqxa fil-kostituzzjonijiet nazzjonali u ogħla minn dawk li jgawdu l-investituri domestiċi. Il-KESE jinsab imħasseb meta josserva li t-test tas-CETA dwar l-ISDS attwalment huwa l-bażi għan-negozjati fil-qafas tal-ftehimiet kummerċjali bejn l-UE u l-Ġappun.

| 1.10. | L-iskambju tar-rwoli bejn l-arbitri u l-avukati jirrappreżenta sitwazzjoni ċara ta’ kunflitt ta’ interess li s-CETA mhux qed jindirizza. Dan jafferma mill-ġdid il-fehma li l-ISDS mhijiex metodu ġust, indipendenti jew bilanċjat għas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment. |
| --- | --- |

1.10.

L-iskambju tar-rwoli bejn l-arbitri u l-avukati jirrappreżenta sitwazzjoni ċara ta’ kunflitt ta’ interess li s-CETA mhux qed jindirizza. Dan jafferma mill-ġdid il-fehma li l-ISDS mhijiex metodu ġust, indipendenti jew bilanċjat għas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment.

| 1.11. | Il-KESE jilqa’ l-eżerċizzju ta’ konsultazzjoni pubblika dwar l-ISDS fit-TTIP. B’kuntrast mas-CETA, dan għen biex in-negozjati tat-TTIP isiru aktar trasparenti u jistabbilixxi preċedent importanti li l-Kumitat jemmen bis-sħiħ għandu jiġi segwit fin-negozjati kummerċjali futuri kollha. Ir-reazzjoni tal-KE kienet li tidentifika erba’ oqsma partikolari għal riflessjoni aktar dettaljata u filwaqt li l-KESE ma jqisx li din hija lista li tinkludi kollox, huwa pprovda kontribut dettaljat dwar dawn il-kwistjonijiet speċifiċi fil-Kapitoli 7 sa 10 ta’ din l-Opinjoni. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jilqa’ l-eżerċizzju ta’ konsultazzjoni pubblika dwar l-ISDS fit-TTIP. B’kuntrast mas-CETA, dan għen biex in-negozjati tat-TTIP isiru aktar trasparenti u jistabbilixxi preċedent importanti li l-Kumitat jemmen bis-sħiħ għandu jiġi segwit fin-negozjati kummerċjali futuri kollha. Ir-reazzjoni tal-KE kienet li tidentifika erba’ oqsma partikolari għal riflessjoni aktar dettaljata u filwaqt li l-KESE ma jqisx li din hija lista li tinkludi kollox, huwa pprovda kontribut dettaljat dwar dawn il-kwistjonijiet speċifiċi fil-Kapitoli 7 sa 10 ta’ din l-Opinjoni.

| 1.12. | Il-KESE jilqa’ l-objettiv tal-KE li telimina “stqarrijiet frivoli” minn kwalunkwe mekkaniżmu futur tal-protezzjoni tal-investitur. Huwa importanti li l-partijiet għal kwalunkwe IIA jkollhom il-protezzjoni ta’ filtru politiku ġenerali li jippermettilhom bi ftehim li jimblokkaw talba milli tipproċedi għall-arbitraġġ. |
| --- | --- |

1.12.

Il-KESE jilqa’ l-objettiv tal-KE li telimina “stqarrijiet frivoli” minn kwalunkwe mekkaniżmu futur tal-protezzjoni tal-investitur. Huwa importanti li l-partijiet għal kwalunkwe IIA jkollhom il-protezzjoni ta’ filtru politiku ġenerali li jippermettilhom bi ftehim li jimblokkaw talba milli tipproċedi għall-arbitraġġ.

| 1.13. | L-investituri għandhom ikunu mħeġġa jqisu s-soluzzjoni tat-tilwim ibbażata fuq it-Trattati bħala l-aħħar soluzzjoni u li jfittxu metodi alternattivi bħall-konċiljazzjoni u l-medjazzjoni. L-assigurazzjoni privata u l-protezzjoni bbażata fuq il-kuntratti huma mezzi adatti li bihom l-investituri barranin jistgħu jimminimizzaw ir-riskju tagħhom. |
| --- | --- |

1.13.

L-investituri għandhom ikunu mħeġġa jqisu s-soluzzjoni tat-tilwim ibbażata fuq it-Trattati bħala l-aħħar soluzzjoni u li jfittxu metodi alternattivi bħall-konċiljazzjoni u l-medjazzjoni. L-assigurazzjoni privata u l-protezzjoni bbażata fuq il-kuntratti huma mezzi adatti li bihom l-investituri barranin jistgħu jimminimizzaw ir-riskju tagħhom.

| 1.14. | Il-ħtieġa għall-protezzjoni tal-IDB tvarja minn pajjiż għal ieħor. F’pajjiżi b’sistema legali matura li taħdem b’mod demokratiku, ħielsa mill-korruzzjoni, it-tilwim dwar l-investiment għandu jiġi ttrattat permezz tal-medjazzjoni, il-qrati domestiċi u s-soluzzjoni bejn l-Istati. Dawn il-komponenti jeżistu fl-UE, l-Istati Uniti u l-Kanada u l-livelli għolja attwali ta’ flussi ta’ investiment trans-Atlantiku juru b’mod ċert li n-nuqqas ta’ ISDS ma għandux ifixkel l-investiment. Għalhekk, il-KESE jikkonkludi li m’hemmx bżonn dispożizzjoni tal-ISDS fit-TTIP jew is-CETA u huwa kontra l-inklużjoni ta’ tali dipożizzjoni. |
| --- | --- |

1.14.

Il-ħtieġa għall-protezzjoni tal-IDB tvarja minn pajjiż għal ieħor. F’pajjiżi b’sistema legali matura li taħdem b’mod demokratiku, ħielsa mill-korruzzjoni, it-tilwim dwar l-investiment għandu jiġi ttrattat permezz tal-medjazzjoni, il-qrati domestiċi u s-soluzzjoni bejn l-Istati. Dawn il-komponenti jeżistu fl-UE, l-Istati Uniti u l-Kanada u l-livelli għolja attwali ta’ flussi ta’ investiment trans-Atlantiku juru b’mod ċert li n-nuqqas ta’ ISDS ma għandux ifixkel l-investiment. Għalhekk, il-KESE jikkonkludi li m’hemmx bżonn dispożizzjoni tal-ISDS fit-TTIP jew is-CETA u huwa kontra l-inklużjoni ta’ tali dipożizzjoni.

| 1.15. | L-ISDS għandha l-potenzjal li twaqqaf ħesrem kemm it-TTIP kif ukoll is-CETA. Il-KE trid tqis jekk it-triq li tkompli ssegwi dan il-għan politikament sensittiv u pubblikament mhux popolari hijiex għaqlija u tajba. |
| --- | --- |

1.15.

L-ISDS għandha l-potenzjal li twaqqaf ħesrem kemm it-TTIP kif ukoll is-CETA. Il-KE trid tqis jekk it-triq li tkompli ssegwi dan il-għan politikament sensittiv u pubblikament mhux popolari hijiex għaqlija u tajba.

| 1.16. | Hemm messaġġ ċar mill-pajjiżi li qed jiżviluppaw li l-ISDS hija mekkaniżmu inaċċettabbli li se jkun hemm reżistenza qawwija għalih minn għadd dejjem jiżdied ta’ atturi globali importanti. Jekk sistema alternattiva ma tinstabx, ser isir aktar diffiċli biex l-IP tiġi inkorporata fi ftehimiet futuri ma’ pajjiżi fejn hija l-aktar meħtieġa. |
| --- | --- |

1.16.

Hemm messaġġ ċar mill-pajjiżi li qed jiżviluppaw li l-ISDS hija mekkaniżmu inaċċettabbli li se jkun hemm reżistenza qawwija għalih minn għadd dejjem jiżdied ta’ atturi globali importanti. Jekk sistema alternattiva ma tinstabx, ser isir aktar diffiċli biex l-IP tiġi inkorporata fi ftehimiet futuri ma’ pajjiżi fejn hija l-aktar meħtieġa.

| 1.17. | Hemm preokkupazzjonijiet legali konsiderevoli relatati mat-Trattati tal-UE u l-kostituzzjoni rigward ir-rabtiet bejn id-deċiżjonijiet tal-ISDS u l-ordni legali tal-UE. Il-qrati tal-arbitraġġ privat għandhom il-kapaċità li jieħdu deċiżjonijiet li ma jikkonformawx mal-liġi tal-UE jew jiksru l-QKR (Qafas Komuni ta’ Riferiment). Għal din ir-raġuni, il-KESE jħoss li huwa assolutament kruċjali li l-konformità tal-ISDS mal-liġi tal-UE tiġi verifikata mill-Qorti tal-Ġustizzja fi proċedura formali biex tintalab opinjoni, qabel ma l-istituzzjonijiet kompetenti jilħqu deċiżjoni u qabel id-dħul fis-seħħ provviżorju ta’ kwalunkwe IIA, negozjat mill-KE. |
| --- | --- |

1.17.

Hemm preokkupazzjonijiet legali konsiderevoli relatati mat-Trattati tal-UE u l-kostituzzjoni rigward ir-rabtiet bejn id-deċiżjonijiet tal-ISDS u l-ordni legali tal-UE. Il-qrati tal-arbitraġġ privat għandhom il-kapaċità li jieħdu deċiżjonijiet li ma jikkonformawx mal-liġi tal-UE jew jiksru l-QKR (Qafas Komuni ta’ Riferiment). Għal din ir-raġuni, il-KESE jħoss li huwa assolutament kruċjali li l-konformità tal-ISDS mal-liġi tal-UE tiġi verifikata mill-Qorti tal-Ġustizzja fi proċedura formali biex tintalab opinjoni, qabel ma l-istituzzjonijiet kompetenti jilħqu deċiżjoni u qabel id-dħul fis-seħħ provviżorju ta’ kwalunkwe IIA, negozjat mill-KE.

Rakkomandazzjonijiet

| 1.18. | Jekk għandha tinstab soluzzjoni għat-tilwim dwar l-investiment, din ma tistax tkun ibbażata fuq tfassil mill-ġdid limitat tal-ISDS attwali, li għandha livell ta’ appoġġ pubbliku ferm baxx. |
| --- | --- |

1.18.

Jekk għandha tinstab soluzzjoni għat-tilwim dwar l-investiment, din ma tistax tkun ibbażata fuq tfassil mill-ġdid limitat tal-ISDS attwali, li għandha livell ta’ appoġġ pubbliku ferm baxx.

| 1.19. | Fi żmien meta l-Istati kollha tal-G7 huma involuti f’negozjati avvanzati dwar ftehimiet komprensivi ta’ kummerċ u investiment hemm opportunità unika biex tinstab sistema kredibbli li tlaqqa’ l-interessi leġittimi tal-investituri mad-drittijiet tal-Istat. |
| --- | --- |

1.19.

Fi żmien meta l-Istati kollha tal-G7 huma involuti f’negozjati avvanzati dwar ftehimiet komprensivi ta’ kummerċ u investiment hemm opportunità unika biex tinstab sistema kredibbli li tlaqqa’ l-interessi leġittimi tal-investituri mad-drittijiet tal-Istat.

| 1.20. | Jekk tintgħażel awtorità unitarja bħala t-triq ‘il quddiem, din m’għandhiex tkun magħmula minn avukati privati u għandha tkun iktar aċċessibbi għall-SMEs u jkollha dritt ta’ appell inkorporat fiha. |
| --- | --- |

1.20.

Jekk tintgħażel awtorità unitarja bħala t-triq ‘il quddiem, din m’għandhiex tkun magħmula minn avukati privati u għandha tkun iktar aċċessibbi għall-SMEs u jkollha dritt ta’ appell inkorporat fiha.

| 1.21. | Il-KESE jħeġġeġ bil-qawwa lill-Kummissjoni Ewropea biex tikkunsidra l-proposti tal-UNCTAD għar-riforma tal-ISDS u jikkonkludi li l-ħolqien ta’ Qorti Internazzjonali tal-Investiment jipprovdi l-aħjar soluzzjoni li tiżgura sistema demokratika, ġusta, trasparenti u ekwitabbli. |
| --- | --- |

1.21.

Il-KESE jħeġġeġ bil-qawwa lill-Kummissjoni Ewropea biex tikkunsidra l-proposti tal-UNCTAD għar-riforma tal-ISDS u jikkonkludi li l-ħolqien ta’ Qorti Internazzjonali tal-Investiment jipprovdi l-aħjar soluzzjoni li tiżgura sistema demokratika, ġusta, trasparenti u ekwitabbli.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Bl-adozzjoni tal-Opinjoni tiegħu, REX/390 (1), b’maġġoranza kbira ħafna, il-KESE ddeċieda li jfassal opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar l-ISDS. Għalkemm din ir-rakkomandazzjoni kienet speċifika għat-TTIP, sussegwentement inftiehem li l-mandat jitwessa’ biex ikopri l-protezzjoni għall-investituri u l-ISDS fil-ftehimiet dwar il-kummerċ u l-investiment ma’ pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

2.1.

Bl-adozzjoni tal-Opinjoni tiegħu, REX/390 (1), b’maġġoranza kbira ħafna, il-KESE ddeċieda li jfassal opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar l-ISDS. Għalkemm din ir-rakkomandazzjoni kienet speċifika għat-TTIP, sussegwentement inftiehem li l-mandat jitwessa’ biex ikopri l-protezzjoni għall-investituri u l-ISDS fil-ftehimiet dwar il-kummerċ u l-investiment ma’ pajjiżi terzi.

| 2.2. | Għalkemm din l-Opinjoni teżamina l-implikazzjonijiet ġenerali tal-ISDS, huwa inevitabbli li ħafna mill-materjal użat u r-referenzi li saru jirrigwardaw it-TTIP. Kemm ilhom għaddejjin in-negozjati tat-TTIP, l-ISDS ilha kwistjoni dominanti għall-partijiet interessati tal-UE u tal-Istati Uniti. |
| --- | --- |

2.2.

Għalkemm din l-Opinjoni teżamina l-implikazzjonijiet ġenerali tal-ISDS, huwa inevitabbli li ħafna mill-materjal użat u r-referenzi li saru jirrigwardaw it-TTIP. Kemm ilhom għaddejjin in-negozjati tat-TTIP, l-ISDS ilha kwistjoni dominanti għall-partijiet interessati tal-UE u tal-Istati Uniti.

| 2.3. | Il-KE organizzat konsultazzjoni pubblika onlajn tul 15-il ġimgħa (minn Marzu sa Lulju 2014) dwar l-ISDS fit-TTIP. Il-KESE kien tal-fehma li jkun għaqli li jistenna l-pubblikazzjoni tar-riżultati ta’ din il-konsultazzjoni u li jorganizza seduta pubblika sussegwenti qabel ma jiffinalizza l-Opinjoni tiegħu. Ir-riżultati ġew ippubblikati f’nofs Jannar 2015 u dan ġie segwit minn seduta fit-3 ta’ Frar 2015. It-tnejn kienu ta’ għajnuna kbira fit-tfassil ta’ din l-Opinjoni. |
| --- | --- |

2.3.

Il-KE organizzat konsultazzjoni pubblika onlajn tul 15-il ġimgħa (minn Marzu sa Lulju 2014) dwar l-ISDS fit-TTIP. Il-KESE kien tal-fehma li jkun għaqli li jistenna l-pubblikazzjoni tar-riżultati ta’ din il-konsultazzjoni u li jorganizza seduta pubblika sussegwenti qabel ma jiffinalizza l-Opinjoni tiegħu. Ir-riżultati ġew ippubblikati f’nofs Jannar 2015 u dan ġie segwit minn seduta fit-3 ta’ Frar 2015. It-tnejn kienu ta’ għajnuna kbira fit-tfassil ta’ din l-Opinjoni.

3.   Kuntest

3.1.   
  Is-sistema

| 3.1.1. | L-ISDS hija strument tal-liġi pubblika internazzjonali li jagħti lill-investitur barrani d-dritt li jibda proċedimenti għas-soluzzjoni tat-tilwim kontra gvern barrani skont it-termini ta’ IIA. It-Trattati huma mfassla biex joħolqu xi obbligi bażiċi tal-partijiet rigward l-investiment barrani, billi jipprovdu garanziji li l-gvernijiet ser jirrispettaw prinċipji ewlenin bħal






  — | obbligu tan-nondiskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità u li jiġi żgurat trattament ġust u ekwu, |
| --- | --- | --- |

3.1.1.

L-ISDS hija strument tal-liġi pubblika internazzjonali li jagħti lill-investitur barrani d-dritt li jibda proċedimenti għas-soluzzjoni tat-tilwim kontra gvern barrani skont it-termini ta’ IIA. It-Trattati huma mfassla biex joħolqu xi obbligi bażiċi tal-partijiet rigward l-investiment barrani, billi jipprovdu garanziji li l-gvernijiet ser jirrispettaw prinċipji ewlenin bħal

—

obbligu tan-nondiskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità u li jiġi żgurat trattament ġust u ekwu,

| — | projbizzjoni ta’ esproprjazzjoni diretta jew indiretta mingħajr kumpens fil-ħin, adegwat u protettiv, |
| --- | --- |

—

projbizzjoni ta’ esproprjazzjoni diretta jew indiretta mingħajr kumpens fil-ħin, adegwat u protettiv,

| — | protezzjoni tal-possibbiltà ta’ trasferiment ta’ kapital. |
| --- | --- |

—

protezzjoni tal-possibbiltà ta’ trasferiment ta’ kapital.

| 3.1.2. | Fil-każ ta’ allegazzjoni ta’ ksur ta’ dawn l-obbligi minn Stat, l-investituri barranin koperti mill-IIA jistgħu jressqu talba għal arbitraġġ internazzjonali permezz tal-mekkaniżmu tal-ISDS. L-applikanti huma meħtieġa jagħtu prova li l-miżuri inkwistjoni kkawżawlhom dannu sinifikanti. Jekk il-kawża tiġi milqugħa, il-pajjiż ospitant huwa obbligat li jagħti kumpens għad-dannu kkawżat. B’differenza mad-WTO DSP, jekk Stat jitlef kawża, ma jkunx marbut li jbiddel il-leġislazzjoni tiegħu. |
| --- | --- |

3.1.2.

Fil-każ ta’ allegazzjoni ta’ ksur ta’ dawn l-obbligi minn Stat, l-investituri barranin koperti mill-IIA jistgħu jressqu talba għal arbitraġġ internazzjonali permezz tal-mekkaniżmu tal-ISDS. L-applikanti huma meħtieġa jagħtu prova li l-miżuri inkwistjoni kkawżawlhom dannu sinifikanti. Jekk il-kawża tiġi milqugħa, il-pajjiż ospitant huwa obbligat li jagħti kumpens għad-dannu kkawżat. B’differenza mad-WTO DSP, jekk Stat jitlef kawża, ma jkunx marbut li jbiddel il-leġislazzjoni tiegħu.

| 3.1.3. | L-ISDS hija bbażata fil-biċċa l-kbira fuq l-argument li tipprovdi spazju newtrali, mhux politiċizzat biex jissolva t-tilwim bejn investituri barranin u Stati ospitanti. Dan jgħin lill-kumpaniji biex iħarrku l-Istati fit-tribunali internazzjonali. Dan ir-rimedju huwa disponibbli biss għal korporazzjonijiet barranin jew korporazzjonijiet transnazzjonali li jużaw sussidjarji transkonfinali. Il-komunitajiet, iċ-ċittadini, l-intraprendituri nazzjonali u l-gvernijiet affettwati ma jistgħux jagħmlu użu mill-istess mekkaniżmu. |
| --- | --- |

3.1.3.

L-ISDS hija bbażata fil-biċċa l-kbira fuq l-argument li tipprovdi spazju newtrali, mhux politiċizzat biex jissolva t-tilwim bejn investituri barranin u Stati ospitanti. Dan jgħin lill-kumpaniji biex iħarrku l-Istati fit-tribunali internazzjonali. Dan ir-rimedju huwa disponibbli biss għal korporazzjonijiet barranin jew korporazzjonijiet transnazzjonali li jużaw sussidjarji transkonfinali. Il-komunitajiet, iċ-ċittadini, l-intraprendituri nazzjonali u l-gvernijiet affettwati ma jistgħux jagħmlu użu mill-istess mekkaniżmu.

| 3.1.4. | L-arbitri mhumiex imħallfin permanenti b’awtorità pubblika bħal fis-sistemi ġudizzjarji nazzjonali. It-tribunali huma magħmula minn tliet avukati privati li jiltaqgħu f’sessjonijiet bil-bibien magħluqa u li jinħatru fuq bażi ad hoc. Id-deċiżjoni tagħhom hija finali u ma tista’ tkun soġġetta għall-ebda proċess ta’ appell formali. |
| --- | --- |

3.1.4.

L-arbitri mhumiex imħallfin permanenti b’awtorità pubblika bħal fis-sistemi ġudizzjarji nazzjonali. It-tribunali huma magħmula minn tliet avukati privati li jiltaqgħu f’sessjonijiet bil-bibien magħluqa u li jinħatru fuq bażi ad hoc. Id-deċiżjoni tagħhom hija finali u ma tista’ tkun soġġetta għall-ebda proċess ta’ appell formali.

| 3.1.5. | Jekk iż-żewġ partijiet litiganti jkunu jixtiequ, il-proċedimenti tal-ISDS jistgħu jinżammu kompletament kunfidenzjali, anke jekk it-tilwim jinvolvi kwistjonijiet ta’ interess pubbliku. Għalkemm il-BIT standard tal-Istati Uniti jiffaċilita trasparenza akbar, f’ħafna ftehimiet attwali is-segretezza għadha teżisti. Ir-Regoli tal-UNCITRAL dwar it-trasparenza ser itejbu l-pożizzjoni sostanzjalment jekk jiġu implimentati b’mod universali. |
| --- | --- |

3.1.5.

Jekk iż-żewġ partijiet litiganti jkunu jixtiequ, il-proċedimenti tal-ISDS jistgħu jinżammu kompletament kunfidenzjali, anke jekk it-tilwim jinvolvi kwistjonijiet ta’ interess pubbliku. Għalkemm il-BIT standard tal-Istati Uniti jiffaċilita trasparenza akbar, f’ħafna ftehimiet attwali is-segretezza għadha teżisti. Ir-Regoli tal-UNCITRAL dwar it-trasparenza ser itejbu l-pożizzjoni sostanzjalment jekk jiġu implimentati b’mod universali.

3.2.   
  Fatti u statistika

| 3.2.1. | 93 % tal-BITs fihom dispożizzjoni tal-ISDS (2). L-ISDS hija preżenti wkoll f’ċerti ftehimiet kummerċjali internazzjonali bħan-NAFTA u fi ftehimiet ta’ investimenti internazzjonali bħall-ECT. Fl-2014, l-ECT qabeż lin-NAFTA bħala t-Trattat li ġie invokat l-aktar spiss (3). |
| --- | --- |

3.2.1.

93 % tal-BITs fihom dispożizzjoni tal-ISDS (2). L-ISDS hija preżenti wkoll f’ċerti ftehimiet kummerċjali internazzjonali bħan-NAFTA u fi ftehimiet ta’ investimenti internazzjonali bħall-ECT. Fl-2014, l-ECT qabeż lin-NAFTA bħala t-Trattat li ġie invokat l-aktar spiss (3).

| 3.2.2. | L-Istati Membri kkonkludew iktar minn 1  400 BIT mis-snin ħamsin ‘l hawn, li jirrappreżentaw madwar nofs it-total globali (4). Fil-biċċa l-kbira kollha fihom dispożizzjonijiet simili dwar il-protezzjoni għall-investituri u l-ISDS. Ġie rappurtat li l-investituri tal-UE huma l-akbar utenti tal-ISDS globalment (50 % tal-kawżi kollha). |
| --- | --- |

3.2.2.

L-Istati Membri kkonkludew iktar minn 1  400 BIT mis-snin ħamsin ‘l hawn, li jirrappreżentaw madwar nofs it-total globali (4). Fil-biċċa l-kbira kollha fihom dispożizzjonijiet simili dwar il-protezzjoni għall-investituri u l-ISDS. Ġie rappurtat li l-investituri tal-UE huma l-akbar utenti tal-ISDS globalment (50 % tal-kawżi kollha).

| 3.2.3. | L-UE bħalissa qed tinnegozja t-TTIP mal-Istati Uniti, ftehim ta’ kummerċ ħieles komprensiv mal-Ġappun u reċentement ikkonkludiet negozjati mal-Kanada. Dawn, aktar minn kwalunkwe kwistjoni oħra, xprunaw dibattitu pubbliku kbir dwar il-ħtieġa għal mekkaniżmu ISDS fi kwalunkwe kapitolu ta’ investiment. |
| --- | --- |

3.2.3.

L-UE bħalissa qed tinnegozja t-TTIP mal-Istati Uniti, ftehim ta’ kummerċ ħieles komprensiv mal-Ġappun u reċentement ikkonkludiet negozjati mal-Kanada. Dawn, aktar minn kwalunkwe kwistjoni oħra, xprunaw dibattitu pubbliku kbir dwar il-ħtieġa għal mekkaniżmu ISDS fi kwalunkwe kapitolu ta’ investiment.

| 3.2.4. | Hemm biss disa’ Stati Membri tal-UE li għandhom BITs mal-Istati Uniti (il-Bulgarija, il-Kroazja, ir-Repubblika Ċeka, l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja, il-Polonja, ir-Rumanija u s-Slovakkja), seba’ Stati Membri għandhom BIT mal-Kanada u l-ebda minnhom m’għandu trattat ta’ dan it-tip mal-Ġappun. Dawn kollha seħħew qabel l-adeżjoni mal-UE. |
| --- | --- |

3.2.4.

Hemm biss disa’ Stati Membri tal-UE li għandhom BITs mal-Istati Uniti (il-Bulgarija, il-Kroazja, ir-Repubblika Ċeka, l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja, il-Polonja, ir-Rumanija u s-Slovakkja), seba’ Stati Membri għandhom BIT mal-Kanada u l-ebda minnhom m’għandu trattat ta’ dan it-tip mal-Ġappun. Dawn kollha seħħew qabel l-adeżjoni mal-UE.

| 3.2.5. | L-ammont ta’ IDB f’idejn investituri tal-Istati Uniti f’dawn id-disa’ Stati Membri huma ekwivalenti għal 1 % tal-IDB totali tal-Istati Uniti fl-UE. F’termini ta’ IDB endoġenu minn dawn l-Istati Membri lejn l-Istati Uniti, din iċ-ċifra hija biss 0,1 % tat-total tal-istokk ta’ IDB fl-Istati Uniti (5). |
| --- | --- |

3.2.5.

L-ammont ta’ IDB f’idejn investituri tal-Istati Uniti f’dawn id-disa’ Stati Membri huma ekwivalenti għal 1 % tal-IDB totali tal-Istati Uniti fl-UE. F’termini ta’ IDB endoġenu minn dawn l-Istati Membri lejn l-Istati Uniti, din iċ-ċifra hija biss 0,1 % tat-total tal-istokk ta’ IDB fl-Istati Uniti (5).

3.3.   
  Xogħol

| 3.3.1. | Il-kawżi tal-ISDS żdiedu b’mod drammatiku bejn l-2002 u l-2014 (58 fl-2013 u 42 fl-2014) (6) fejn in-numru ta’ arbitraġġi bbażati fuq it-Trattat, laħqu 610 sa tmiem l-2014. Madankollu, peress li ħafna mill-fora ta’ arbitraġġ ma jżommux reġistru pubbliku tat-talbiet, hu stmat li l-għadd totali ta’ kawżi huwa ogħla. |
| --- | --- |

3.3.1.

Il-kawżi tal-ISDS żdiedu b’mod drammatiku bejn l-2002 u l-2014 (58 fl-2013 u 42 fl-2014) (6) fejn in-numru ta’ arbitraġġi bbażati fuq it-Trattat, laħqu 610 sa tmiem l-2014. Madankollu, peress li ħafna mill-fora ta’ arbitraġġ ma jżommux reġistru pubbliku tat-talbiet, hu stmat li l-għadd totali ta’ kawżi huwa ogħla.

| 3.3.2. | Mit-356 kawża magħrufa li ġew konklużi, 25 % ġew solvuti favur l-investitur u 37 % favur l-Istat. It-termini speċifiċi ta’ 28 % mill-kawżi baqgħu kunfidenzjali. |
| --- | --- |

3.3.2.

Mit-356 kawża magħrufa li ġew konklużi, 25 % ġew solvuti favur l-investitur u 37 % favur l-Istat. It-termini speċifiċi ta’ 28 % mill-kawżi baqgħu kunfidenzjali.

3.4.   
  Ħin u spejjeż

| 3.4.1. | L-ispiża medja ta’ kawża ta’ arbitraġġ hija ta’ $4 miljun għal kull parti, li madwar 82 % minnhom huma miżati legali (7). Uħud jistgħu jieħdu ħafna snin biex jiġu konklużi. |
| --- | --- |

3.4.1.

L-ispiża medja ta’ kawża ta’ arbitraġġ hija ta’ $4 miljun għal kull parti, li madwar 82 % minnhom huma miżati legali (7). Uħud jistgħu jieħdu ħafna snin biex jiġu konklużi.

| 3.4.2. | Dawn l-ispejjeż għoljin wasslu biex jiżdied il-finanzjament ta’ talbiet minn partijiet terzi. Billi jnaqqas ir-riskju finanzjarju għall-kumpaniji dan jikkontribwixxi għal żieda f’kawżi frivoli li għalihom l-Istati għadhom qed iġarrbu l-ispejjeż legali kollha. Il-KESE jopponi bil-qawwi l-investiment spekulattiv irrappurtat minn fondi spekulattivi f’ċerti każijiet speċifiċi tal-ISDS għal sehem fi kwalunkwe kumpens mogħti (8). |
| --- | --- |

3.4.2.

Dawn l-ispejjeż għoljin wasslu biex jiżdied il-finanzjament ta’ talbiet minn partijiet terzi. Billi jnaqqas ir-riskju finanzjarju għall-kumpaniji dan jikkontribwixxi għal żieda f’kawżi frivoli li għalihom l-Istati għadhom qed iġarrbu l-ispejjeż legali kollha. Il-KESE jopponi bil-qawwi l-investiment spekulattiv irrappurtat minn fondi spekulattivi f’ċerti każijiet speċifiċi tal-ISDS għal sehem fi kwalunkwe kumpens mogħti (8).

4.   Il-każ favur l-ISDS

| 4.1. | Bl-eċċezzjoni tal-Irlanda, l-Istati Membri kollha għandhom l-ISDS fil-BITs. Hemm ukoll 190 BIT fi ħdan l-UE li jammontaw għal 16 % tal-kawżi kollha tal-ISDS magħrufa globalment. |
| --- | --- |

4.1.

Bl-eċċezzjoni tal-Irlanda, l-Istati Membri kollha għandhom l-ISDS fil-BITs. Hemm ukoll 190 BIT fi ħdan l-UE li jammontaw għal 16 % tal-kawżi kollha tal-ISDS magħrufa globalment.

| 4.2. | Il-mandat ta’ negozjar tal-KE approvat fl-2012 mis-27 Stat Membru ta’ dak iż-żmien jinkludi l-objettiv li tinkiseb l-ISDS. Dak li hu previst huwa “an effective and state of the art dispute settlement mechanism” [mekkaniżmu effettiv u avvanzat għas-soluzzjoni tat-tilwim]. |
| --- | --- |

4.2.

Il-mandat ta’ negozjar tal-KE approvat fl-2012 mis-27 Stat Membru ta’ dak iż-żmien jinkludi l-objettiv li tinkiseb l-ISDS. Dak li hu previst huwa “an effective and state of the art dispute settlement mechanism” [mekkaniżmu effettiv u avvanzat għas-soluzzjoni tat-tilwim].

| 4.3. | Il-pożizzjoni (9) tal-KE hi li l-ISDS hija:






  — | għodda importanti għall-protezzjoni tal-investimenti u għalhekk għall-promozzjoni u l-iżgurar ta’ tkabbir ekonomiku fl-UE, |
| --- | --- | --- |

4.3.

Il-pożizzjoni (9) tal-KE hi li l-ISDS hija:

—

għodda importanti għall-protezzjoni tal-investimenti u għalhekk għall-promozzjoni u l-iżgurar ta’ tkabbir ekonomiku fl-UE,

| — | mod effettiv biex jiġu infurzati l-obbligi miftiehma mill-msieħba kummerċjali tagħna mal-investituri tagħna meta jiffirmaw it-trattati ta’ investiment. |
| --- | --- |

—

mod effettiv biex jiġu infurzati l-obbligi miftiehma mill-msieħba kummerċjali tagħna mal-investituri tagħna meta jiffirmaw it-trattati ta’ investiment.

| 4.4. | Round Table dwar in-negozju organizzati mill-Grupp ta’ Min Iħaddem tal-KESE dwar it-TTIP ikkonkludiet f’dikjarazzjoni komuni (10) li: “An international agreement such as TTIP should create the right conditions to attract a high level of future investment in the transatlantic market. [Ftehim internazzjonali bħat-TTIP għandu joħloq il-kundizzjonijiet it-tajba biex jattira livell għoli ta’ investiment futur fis-suq trans-Atlantiku.] This includes granting ample access and non-discriminatory treatment for investors on both sides and improving the current framework for IP, including ISDS by making it more accessible to SMEs and striking a proper balance between investor rights, the right of states and local authorities to regulate in the public interest” [Dan jinkludi l-għoti ta’ aċċess mifrux u trattament nondiskriminatorju għall-investituri fuq iż-żewġ naħat u t-titjib tal-qafas attwali għall-protezzjoni tal-investiment, inkluża l-ISDS billi ssir aktar aċċessibbli għall-SMEs u jinstab bilanċ xieraq bejn id-drittijiet tal-investitur, id-dritt tal-Istati u l-awtoritajiet lokali li jirregolaw fl-interess pubbliku]. Jeħtieġ li jiġi żgurat li d-dispożizzjonijiet tat-TTIP li għandhom x’jaqsmu mal-ISDS bl-ebda mod ma jfixklu l-abbiltà tal-Istati Membri tal-UE li jilleġislaw fl-interess tal-popolazzjoni tagħhom; din il-ħtieġa ssemmiet ukoll fil-konklużjonijiet ta’ laqgħa konġunta li saret f’Ġunju 2014 dwar it-tema tan-negozjati trans-Atlantiċi, mill-kategoriji tal-konsumaturi, l-ambjentalisti u l-bdiewa. |
| --- | --- |

4.4.

Round Table dwar in-negozju organizzati mill-Grupp ta’ Min Iħaddem tal-KESE dwar it-TTIP ikkonkludiet f’dikjarazzjoni komuni (10) li: “An international agreement such as TTIP should create the right conditions to attract a high level of future investment in the transatlantic market. [Ftehim internazzjonali bħat-TTIP għandu joħloq il-kundizzjonijiet it-tajba biex jattira livell għoli ta’ investiment futur fis-suq trans-Atlantiku.] This includes granting ample access and non-discriminatory treatment for investors on both sides and improving the current framework for IP, including ISDS by making it more accessible to SMEs and striking a proper balance between investor rights, the right of states and local authorities to regulate in the public interest” [Dan jinkludi l-għoti ta’ aċċess mifrux u trattament nondiskriminatorju għall-investituri fuq iż-żewġ naħat u t-titjib tal-qafas attwali għall-protezzjoni tal-investiment, inkluża l-ISDS billi ssir aktar aċċessibbli għall-SMEs u jinstab bilanċ xieraq bejn id-drittijiet tal-investitur, id-dritt tal-Istati u l-awtoritajiet lokali li jirregolaw fl-interess pubbliku]. Jeħtieġ li jiġi żgurat li d-dispożizzjonijiet tat-TTIP li għandhom x’jaqsmu mal-ISDS bl-ebda mod ma jfixklu l-abbiltà tal-Istati Membri tal-UE li jilleġislaw fl-interess tal-popolazzjoni tagħhom; din il-ħtieġa ssemmiet ukoll fil-konklużjonijiet ta’ laqgħa konġunta li saret f’Ġunju 2014 dwar it-tema tan-negozjati trans-Atlantiċi, mill-kategoriji tal-konsumaturi, l-ambjentalisti u l-bdiewa.

| 4.5. | Il-ħtieġa għal mekkaniżmu tal-ISDS hija appoġġjata b’mod qawwi mill-komunitajiet tan-negozju fuq iż-żewġ naħat tal-Atlantiku li jarawha bħala garanzija fundamentali għall-investimenti esoġeni u jirrakkomandaw li:






  — | tkun parti vitali ta’ protezzjoni tal-investiment, li jipprovdi għal mekkaniżmu ta’ soluzzjoni tat-tilwim newtrali u bbażat fuq il-fatti, b’regoli li jippromovu l-konformità u jipprevjenu azzjonijiet abużivi, |
| --- | --- | --- |

4.5.

Il-ħtieġa għal mekkaniżmu tal-ISDS hija appoġġjata b’mod qawwi mill-komunitajiet tan-negozju fuq iż-żewġ naħat tal-Atlantiku li jarawha bħala garanzija fundamentali għall-investimenti esoġeni u jirrakkomandaw li:

—

tkun parti vitali ta’ protezzjoni tal-investiment, li jipprovdi għal mekkaniżmu ta’ soluzzjoni tat-tilwim newtrali u bbażat fuq il-fatti, b’regoli li jippromovu l-konformità u jipprevjenu azzjonijiet abużivi,

| — | dan jgħin biex jiġi stabbilit id-dritt tal-Istati li jirregolaw u d-dritt tal-investituri li jiġu protetti taħt il-liġi internazzjonali. |
| --- | --- |

—

dan jgħin biex jiġi stabbilit id-dritt tal-Istati li jirregolaw u d-dritt tal-investituri li jiġu protetti taħt il-liġi internazzjonali.

| 4.6. | Jista’ jitressaq l-argument ukoll li l-ISDS hija għodda li nirrikorru għaliha fl-aħħar istanza u tintuża biss f’każijiet estremi meta l-għażliet kollha jkunu fallew u li madwar 90 % tal-BIT qatt ma intużaw mill-investituri biex jippreżentaw kawża. Anke jekk l-ammont ta’ IDB globali jisboq US $ 25 triljun, mill-1987 ‘l hawn kien hemm biss 500 kawża. L-għoti arbitrarju jipprevedi biss kumpens pekunjarju. L-arbitri ma għandhomx il-possibbiltà li jbiddlu leġislazzjoni jew miżuri adottati mill-Istati (11). |
| --- | --- |

4.6.

Jista’ jitressaq l-argument ukoll li l-ISDS hija għodda li nirrikorru għaliha fl-aħħar istanza u tintuża biss f’każijiet estremi meta l-għażliet kollha jkunu fallew u li madwar 90 % tal-BIT qatt ma intużaw mill-investituri biex jippreżentaw kawża. Anke jekk l-ammont ta’ IDB globali jisboq US $ 25 triljun, mill-1987 ‘l hawn kien hemm biss 500 kawża. L-għoti arbitrarju jipprevedi biss kumpens pekunjarju. L-arbitri ma għandhomx il-possibbiltà li jbiddlu leġislazzjoni jew miżuri adottati mill-Istati (11).

| 4.7. | Il-komunità tan-negozju targumenta wkoll li sistema tal-ISDS moderna u li tiffunzjona hija wkoll importanti għall-SMEs, li ressqu 22 % tal-kawżi reġistrati madwar id-dinja (12). |
| --- | --- |

4.7.

Il-komunità tan-negozju targumenta wkoll li sistema tal-ISDS moderna u li tiffunzjona hija wkoll importanti għall-SMEs, li ressqu 22 % tal-kawżi reġistrati madwar id-dinja (12).

| 4.8. | Minkejja l-appelli mill-komunità tan-negozju għan-negozjati ta’ ftehim ta’ investiment liberali (13), huwa rikonoxxut li għandhom jittieħdu miżuri biex l-ISDS issir għodda iktar effettiva, moderna, prevedibbli trasparenti. Huwa jappoġġja definizzjonijiet aktar ċari ta’ kunċetti importanti bħal “investitur/investiment”, “trattament ġust u ekwu” u “esproprjazzjoni indiretta” (14). |
| --- | --- |

4.8.

Minkejja l-appelli mill-komunità tan-negozju għan-negozjati ta’ ftehim ta’ investiment liberali (13), huwa rikonoxxut li għandhom jittieħdu miżuri biex l-ISDS issir għodda iktar effettiva, moderna, prevedibbli trasparenti. Huwa jappoġġja definizzjonijiet aktar ċari ta’ kunċetti importanti bħal “investitur/investiment”, “trattament ġust u ekwu” u “esproprjazzjoni indiretta” (14).

| 4.9. | Minħabba l-profil għoli ħafna tat-TTIP, is-CETA u n-negozjati għal ftehim ta’ kummerċ ħieles bejn l-UE u l-Ġappun, huwa argumentat li jekk ma jintlaħaqx ftehim negozjat f’każijiet bħal dawn ikun ta’ detriment serju għall-prospettiva li tiġi negozjata dispożizzjoni tal-ISDS fi kwalunkwe BIT ieħor peress li kull ftehim ser ikollu impatt fuq oħrajn li jkunu previsti. |
| --- | --- |

4.9.

Minħabba l-profil għoli ħafna tat-TTIP, is-CETA u n-negozjati għal ftehim ta’ kummerċ ħieles bejn l-UE u l-Ġappun, huwa argumentat li jekk ma jintlaħaqx ftehim negozjat f’każijiet bħal dawn ikun ta’ detriment serju għall-prospettiva li tiġi negozjata dispożizzjoni tal-ISDS fi kwalunkwe BIT ieħor peress li kull ftehim ser ikollu impatt fuq oħrajn li jkunu previsti.

5.   Preokkupazzjonijiet u oppożizzjoni

| 5.1. | L-appoġġ għall-ISDS mhuwiex imtenni f’oqsma oħra ewlenin tas-soċjetà ċivili. Madankollu, hemm kunsens ġenerali li l-investituri esoġeni jeħtieġu protezzjoni mill-esproprjazzjoni diretta, li ma jiġux diskriminati u li jkollhom aċċess għall-istess possibbiltajiet miftuħa għall-investituri domestiċi. |
| --- | --- |

5.1.

L-appoġġ għall-ISDS mhuwiex imtenni f’oqsma oħra ewlenin tas-soċjetà ċivili. Madankollu, hemm kunsens ġenerali li l-investituri esoġeni jeħtieġu protezzjoni mill-esproprjazzjoni diretta, li ma jiġux diskriminati u li jkollhom aċċess għall-istess possibbiltajiet miftuħa għall-investituri domestiċi.

| 5.2. | Tlissnet oppożizzjoni trans-Atlantika qawwija mit-trejdjunjins, l-NGOs u l-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, tal-ambjent u tas-saħħa pubblika. |
| --- | --- |

5.2.

Tlissnet oppożizzjoni trans-Atlantika qawwija mit-trejdjunjins, l-NGOs u l-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, tal-ambjent u tas-saħħa pubblika.

| 5.3. | It-tħassib ewlieni huwa li s-sistema tal-ISDS mhijiex adegwata u li tgħolli l-kapital transnazzjonali għal status legali ekwivalenti għal dak ta’ Stat sovran. Madankollu, il-Kumitat jinnota li jekk żewġ pajjiżi jkunu jixtiequ jippromovu r-relazzjonijiet ekonomiċi bejniethom permezz ta’ IIA, dawn iwiegħdu lil xulxin li jiggarantixxu ċerti livelli ta’ trattament lill-investituri u l-investimenti mill-pajjiż l-ieħor. |
| --- | --- |

5.3.

It-tħassib ewlieni huwa li s-sistema tal-ISDS mhijiex adegwata u li tgħolli l-kapital transnazzjonali għal status legali ekwivalenti għal dak ta’ Stat sovran. Madankollu, il-Kumitat jinnota li jekk żewġ pajjiżi jkunu jixtiequ jippromovu r-relazzjonijiet ekonomiċi bejniethom permezz ta’ IIA, dawn iwiegħdu lil xulxin li jiggarantixxu ċerti livelli ta’ trattament lill-investituri u l-investimenti mill-pajjiż l-ieħor.

| 5.4. | Minn bidu modest, meta l-ISDS tfasslet biex tgħin l-IDB biex jakkwistaw kumpens għall-esproprjazzjoni diretta ta’ proprjetà privata mill-gvernijiet nazzjonali f’nazzjonijiet li qed jiżviluppaw b’sistemi ta’ qrati li bilkemm jaħdmu, hija żviluppat f’mekkaniżmu li:






  — | jibdel b’mod fundamentali l-bilanċ tal-poter bejn l-investituri, l-Istati u partijiet oħra kkonċernati, |
| --- | --- | --- |

5.4.

Minn bidu modest, meta l-ISDS tfasslet biex tgħin l-IDB biex jakkwistaw kumpens għall-esproprjazzjoni diretta ta’ proprjetà privata mill-gvernijiet nazzjonali f’nazzjonijiet li qed jiżviluppaw b’sistemi ta’ qrati li bilkemm jaħdmu, hija żviluppat f’mekkaniżmu li:

—

jibdel b’mod fundamentali l-bilanċ tal-poter bejn l-investituri, l-Istati u partijiet oħra kkonċernati,

| — | jagħti prijorità lid-drittijiet korporattivi fuq id-dritt tal-gvernijiet li jirregolaw u d-dritt sovran tan-nazzjonijiet li jiddeterminaw l-affarijiet tagħhom stess. |
| --- | --- |

—

jagħti prijorità lid-drittijiet korporattivi fuq id-dritt tal-gvernijiet li jirregolaw u d-dritt sovran tan-nazzjonijiet li jiddeterminaw l-affarijiet tagħhom stess.

| 5.5. | L-esproprjazzjoni espandiet biex tinkludi miżuri ekwivalenti għall-esproprjazzjoni, u esproprjazzjoni indiretta u regolatorja. L-effett li tħalla kien li jiġu permessi talbiet kontra kull miżura tal-Istat li tista’ potenzjalment ikollha impatt fuq il-qligħ, qligħ futur jew stennija raġonevoli ta’ qligħ, anke jekk il-politika jew il-miżura tkun ta’ natura ġenerali u ma tapplikax għal investiment speċifiku. |
| --- | --- |

5.5.

L-esproprjazzjoni espandiet biex tinkludi miżuri ekwivalenti għall-esproprjazzjoni, u esproprjazzjoni indiretta u regolatorja. L-effett li tħalla kien li jiġu permessi talbiet kontra kull miżura tal-Istat li tista’ potenzjalment ikollha impatt fuq il-qligħ, qligħ futur jew stennija raġonevoli ta’ qligħ, anke jekk il-politika jew il-miżura tkun ta’ natura ġenerali u ma tapplikax għal investiment speċifiku.

| 5.6. | Sentenzi mhux favorevoli mogħtija mill-qrati domestiċi ġew ikkontestati bħala “esproprjazzjonijiet” inkluż il-kawża ta’ US$ 500 miljun mill-kumpanija kbira tal-farmaċewtiċi fl-Istati Uniti, Eli Lilly, kontra l-Kanada fejn ġie allegat li s-sentenzi tal-Qorti Federali dwar żewġ mediċini bi privattiva jiksru d-drittijiet tal-investituri tal-kumpanija. Dan huwa l-ewwel tentattiv minn kumpanija tal-farmaċewtiċi li għandha privattiva biex tuża l-privileġġi straordinarji provduti mill-ftehimiet kummerċjali tal-Istati Uniti bħala għodda biex jiġu promossi l-protezzjonijiet tal-privattivi tal-monopolji (15). |
| --- | --- |

5.6.

Sentenzi mhux favorevoli mogħtija mill-qrati domestiċi ġew ikkontestati bħala “esproprjazzjonijiet” inkluż il-kawża ta’ US$ 500 miljun mill-kumpanija kbira tal-farmaċewtiċi fl-Istati Uniti, Eli Lilly, kontra l-Kanada fejn ġie allegat li s-sentenzi tal-Qorti Federali dwar żewġ mediċini bi privattiva jiksru d-drittijiet tal-investituri tal-kumpanija. Dan huwa l-ewwel tentattiv minn kumpanija tal-farmaċewtiċi li għandha privattiva biex tuża l-privileġġi straordinarji provduti mill-ftehimiet kummerċjali tal-Istati Uniti bħala għodda biex jiġu promossi l-protezzjonijiet tal-privattivi tal-monopolji (15).

| 5.7. | Id-ditti ta’ avukati korporattivi speċjalizzati issa qed jagħtu parir u jisfruttaw kawżi li ftit li xejn għandhom x’jaqsmu mal-esproprjazzjoni tal-proprjetà privata. Għadd żgħir ta’ ditti ta’ avukati speċjalizzati fl-investiment sfruttaw l-isplużjoni ta’ litigazzjoni u qed jiddominaw is-settur. |
| --- | --- |

5.7.

Id-ditti ta’ avukati korporattivi speċjalizzati issa qed jagħtu parir u jisfruttaw kawżi li ftit li xejn għandhom x’jaqsmu mal-esproprjazzjoni tal-proprjetà privata. Għadd żgħir ta’ ditti ta’ avukati speċjalizzati fl-investiment sfruttaw l-isplużjoni ta’ litigazzjoni u qed jiddominaw is-settur.

5.8.   
  L-ISDS hija fil-fatt meħtieġa fit-TTIP?

| 5.8.1. | Fit-TTIP, diffiċli li wieħed jargumenta li l-investituri għandhom għalfejn jinkwetaw dwar is-sistemi legali domestiċi. Kemm l-UE kif ukoll l-Istati Uniti għandhom sistemi legali maturi u robusti. Ma hemm l-ebda raġuni ovvja għalfejn d-drittijiet tal-IDB ma jistgħux jiġu protetti b’mod adegwat bl-inkorporazzjoni ta’ regola sempliċi ta’ protezzjoni legali nondiskriminatorja u aċċess ugwali għall-qrati domestiċi. Argumenti simili jistgħu jiġu preżentati fil-każijiet tal-Kanada u l-Ġappun. Jekk jirriżulta li jkun diffiċli li jiġu infurzati d-drittijiet internazzjonali permezz ta’ negozjati, medjazzjoni jew fil-qrati domestiċi f’dawn id-demokraziji żviluppati ħafna, il-kwistjoni għandha tiġi deċiża primarjament permezz ta’ riżoluzzjoni bejn l-Istati. |
| --- | --- |

5.8.1.

Fit-TTIP, diffiċli li wieħed jargumenta li l-investituri għandhom għalfejn jinkwetaw dwar is-sistemi legali domestiċi. Kemm l-UE kif ukoll l-Istati Uniti għandhom sistemi legali maturi u robusti. Ma hemm l-ebda raġuni ovvja għalfejn d-drittijiet tal-IDB ma jistgħux jiġu protetti b’mod adegwat bl-inkorporazzjoni ta’ regola sempliċi ta’ protezzjoni legali nondiskriminatorja u aċċess ugwali għall-qrati domestiċi. Argumenti simili jistgħu jiġu preżentati fil-każijiet tal-Kanada u l-Ġappun. Jekk jirriżulta li jkun diffiċli li jiġu infurzati d-drittijiet internazzjonali permezz ta’ negozjati, medjazzjoni jew fil-qrati domestiċi f’dawn id-demokraziji żviluppati ħafna, il-kwistjoni għandha tiġi deċiża primarjament permezz ta’ riżoluzzjoni bejn l-Istati.

| 5.8.2. | Rapport mil-LSE li janalizza l-mudell BIT tal-2012 tal-Istati Uniti, sab li kien sinifikanti li f’ċerti oqsma l-BIT tal-Istati Uniti jmur lil hinn mil-liġi tar-Renju Unit. Għal dawn ir-raġunijiet u fid-dawl tal-iskala tal-investiment Amerikan fir-Renju Unit, aħna naħsbu li hemm riskju sinifikanti ta’ dannu politiku għar-Renju Unit li jirriżulta mill-abbandun jew il-modifika ta’ politiki preferuti futuri minħabba oġġezzjonijiet minn investituri tal-Istati Uniti fir-Renju Unit. |
| --- | --- |

5.8.2.

Rapport mil-LSE li janalizza l-mudell BIT tal-2012 tal-Istati Uniti, sab li kien sinifikanti li f’ċerti oqsma l-BIT tal-Istati Uniti jmur lil hinn mil-liġi tar-Renju Unit. Għal dawn ir-raġunijiet u fid-dawl tal-iskala tal-investiment Amerikan fir-Renju Unit, aħna naħsbu li hemm riskju sinifikanti ta’ dannu politiku għar-Renju Unit li jirriżulta mill-abbandun jew il-modifika ta’ politiki preferuti futuri minħabba oġġezzjonijiet minn investituri tal-Istati Uniti fir-Renju Unit.

| 5.8.3. | Mhuwiex kredibbli li nistqarru li n-nuqqas ta’ mekkaniżmu ISDS huwa ta’ xkiel għal investiment esoġenu. Il-volum ta’ investiment esoġenu jvarja ħafna madwar l-UE. Xi Stati Membri tal-UE li għandhom proċeduri tal-ISDS fi Trattati Bilaterali fuq l-Investiment mal-Istati Uniti huma l-pajjiżi li jirċievu l-inqas investiment esoġenu mill-Istati Uniti:






  — | L-ammonti ta’ IDB bejn l-Istati Uniti u l-UE bħalissa huma ta’ iktar minn minn US$ 2,5 triljun (EUR 1,5 triljun) fuq kull naħa. Il-Belġju waħdu jgawdi minn livell ta’ IDB mill-Istati Uniti erba’ darbiet ogħla minn dak taċ-Ċina, |
| --- | --- | --- |

5.8.3.

Mhuwiex kredibbli li nistqarru li n-nuqqas ta’ mekkaniżmu ISDS huwa ta’ xkiel għal investiment esoġenu. Il-volum ta’ investiment esoġenu jvarja ħafna madwar l-UE. Xi Stati Membri tal-UE li għandhom proċeduri tal-ISDS fi Trattati Bilaterali fuq l-Investiment mal-Istati Uniti huma l-pajjiżi li jirċievu l-inqas investiment esoġenu mill-Istati Uniti:

—

L-ammonti ta’ IDB bejn l-Istati Uniti u l-UE bħalissa huma ta’ iktar minn minn US$ 2,5 triljun (EUR 1,5 triljun) fuq kull naħa. Il-Belġju waħdu jgawdi minn livell ta’ IDB mill-Istati Uniti erba’ darbiet ogħla minn dak taċ-Ċina,

| — | Il-Brażil, l-akbar riċevitur tal-IDB fl-Amerka Latina, m’għandu l-ebda ftehimiet ta’ investiment li fihom l-ISDS, |
| --- | --- |

—

Il-Brażil, l-akbar riċevitur tal-IDB fl-Amerka Latina, m’għandu l-ebda ftehimiet ta’ investiment li fihom l-ISDS,

| — | L-Awstralja wriet li pajjiż jista’ jeskludi b’mod kredibbli l-protezzjoni tal-investiment minn ftehim kummerċjali ma’ pajjiż wieħed (l-Istati Uniti) u xorta jinkludih fi ftehim ma’ pajjiż ieħor (il-Korea). M’hemm l-ebda raġuni għaliex l-UE ma tistax issegwi triq simili. |
| --- | --- |

—

L-Awstralja wriet li pajjiż jista’ jeskludi b’mod kredibbli l-protezzjoni tal-investiment minn ftehim kummerċjali ma’ pajjiż wieħed (l-Istati Uniti) u xorta jinkludih fi ftehim ma’ pajjiż ieħor (il-Korea). M’hemm l-ebda raġuni għaliex l-UE ma tistax issegwi triq simili.

| 5.8.4. | Huwa estremament dubjuż li l-assenza ta’ mekkaniżmu tal-ISDS fit-TTIP iddgħajjef il-kapaċità tal-UE li tinkludi l-ISDS fi ftehimiet ta’ investiment bilaterali u ftehimiet ta’ investiment futuri ma’ pajjiżi li mhumiex fl-OECD, bħaċ-Ċina. Iċ-Ċina diġà bniet netwerk intensiv ta’ aktar minn 130 BIT (inkluż ma’ 26 Stat Membru). Ix-xewqa taċ-Ċina li jintlaħaq ftehim hija b’saħħitha daqs fl-UE. Dak li huwa aktar dubjuż huwa jekk ikunx fl-interess tal-UE li tippermetti l-intrapriżi li huma proprjetà tal-Istat Ċiniż, li huma essenzjalment parti mill-gvern Ċiniż, li jużaw l-ISDS sabiex jikkontestaw il-politika tal-gvern. Dan jippermetti li pajjiż barrani juża dak li suppost hu proċess kummerċjali biex jiġi involut f’sitwazzjoni li għandha tiġi solvuta permezz ta’ negozjati u diplomazija. |
| --- | --- |

5.8.4.

Huwa estremament dubjuż li l-assenza ta’ mekkaniżmu tal-ISDS fit-TTIP iddgħajjef il-kapaċità tal-UE li tinkludi l-ISDS fi ftehimiet ta’ investiment bilaterali u ftehimiet ta’ investiment futuri ma’ pajjiżi li mhumiex fl-OECD, bħaċ-Ċina. Iċ-Ċina diġà bniet netwerk intensiv ta’ aktar minn 130 BIT (inkluż ma’ 26 Stat Membru). Ix-xewqa taċ-Ċina li jintlaħaq ftehim hija b’saħħitha daqs fl-UE. Dak li huwa aktar dubjuż huwa jekk ikunx fl-interess tal-UE li tippermetti l-intrapriżi li huma proprjetà tal-Istat Ċiniż, li huma essenzjalment parti mill-gvern Ċiniż, li jużaw l-ISDS sabiex jikkontestaw il-politika tal-gvern. Dan jippermetti li pajjiż barrani juża dak li suppost hu proċess kummerċjali biex jiġi involut f’sitwazzjoni li għandha tiġi solvuta permezz ta’ negozjati u diplomazija.

| 5.8.5. | Dokument dettaljat ippubblikat f’Marzu 2015 miċ-Ċentru għall-Istudji tal-Politiki Ewropej, iċ-Ċentru għar-Relazzjonijiet Trans-Atlantiċi u l-Università Johns Hopkins ikkonkluda li: “[...] l-inklużjoni ta’ kapitolu dwar il-protezzjoni tal-investiment fit-TTIP akkumpanjata mill-ISDS x’aktarx ma tiġġenerax benefiċċji ekonomiċi jew politiċi sinifikanti għall-UE. L-analiżi tagħna tissuġġerixxi wkoll li l-inklużjoni ta’ tali dispożizzjonijiet twassal għal spejjeż ekonomiċi u politiċi sinifikanti għall-UE. Filwaqt li huwa importanti li ma tiġix eżaġerata l-iskala tal-ispejjeż potenzjali, il-valutazzjoni ġenerali tagħna hi li huwa ferm probabbli li l-ispejjeż jisbqu kwalunkwe benefiċċju potenzjali għall-UE. Għaldaqstant, nissuġġerixxu li sakemm l-ISDS ma tkunx akkumpanjata minn konċessjonijiet konsiderevoli mill-Istati Uniti sabiex jiġu kkumpensati l-ispejjeż relatati mal-ISDS, ikun prudenti li l-UE tikkunsidra alternattivi” (16). |
| --- | --- |

5.8.5.

Dokument dettaljat ippubblikat f’Marzu 2015 miċ-Ċentru għall-Istudji tal-Politiki Ewropej, iċ-Ċentru għar-Relazzjonijiet Trans-Atlantiċi u l-Università Johns Hopkins ikkonkluda li: “[...] l-inklużjoni ta’ kapitolu dwar il-protezzjoni tal-investiment fit-TTIP akkumpanjata mill-ISDS x’aktarx ma tiġġenerax benefiċċji ekonomiċi jew politiċi sinifikanti għall-UE. L-analiżi tagħna tissuġġerixxi wkoll li l-inklużjoni ta’ tali dispożizzjonijiet twassal għal spejjeż ekonomiċi u politiċi sinifikanti għall-UE. Filwaqt li huwa importanti li ma tiġix eżaġerata l-iskala tal-ispejjeż potenzjali, il-valutazzjoni ġenerali tagħna hi li huwa ferm probabbli li l-ispejjeż jisbqu kwalunkwe benefiċċju potenzjali għall-UE. Għaldaqstant, nissuġġerixxu li sakemm l-ISDS ma tkunx akkumpanjata minn konċessjonijiet konsiderevoli mill-Istati Uniti sabiex jiġu kkumpensati l-ispejjeż relatati mal-ISDS, ikun prudenti li l-UE tikkunsidra alternattivi” (16).

5.9.   
  Ix-xena politika attwali

| 5.9.1. | L-Afrika t’Isfel, il-Bolivja, l-Ekwador, il-Venezwela u l-Indoneżja bdew jikkanċellaw jew jeliminaw gradwalment il-BITs eżistenti. Anke l-Indja, allegatament, qed tirrevedi t-trattati tagħha u fid-dawl tal-kawża ta’ Philip Morris, l-Awstralja ħabbret li mhux ser taċċetta l-inklużjoni ta’ klawsola tal-ISDS fl-ebda ftehim futur. |
| --- | --- |

5.9.1.

L-Afrika t’Isfel, il-Bolivja, l-Ekwador, il-Venezwela u l-Indoneżja bdew jikkanċellaw jew jeliminaw gradwalment il-BITs eżistenti. Anke l-Indja, allegatament, qed tirrevedi t-trattati tagħha u fid-dawl tal-kawża ta’ Philip Morris, l-Awstralja ħabbret li mhux ser taċċetta l-inklużjoni ta’ klawsola tal-ISDS fl-ebda ftehim futur.

| 5.9.2. | Il-Konferenza Nazzjonali tal-Leġislaturi, li tirrappreżenta l-50 korp parlamentari statali tal-Istati Uniti, ħabbret (17) li mhu ser tappoġġja l-ebda ftehim kummerċjali li jipprevedi soluzzjoni bejn Stat u investitur peress li dan ifixkel il-kapaċità tagħhom bħala leġislaturi sabiex jadottaw u jinfurzaw regoli ġusti u nondiskriminatorji li jipproteġu s-saħħa pubblika, is-sikurezza u l-benessri, jiżguraw is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema u l-ħarsien tal-ambjent. |
| --- | --- |

5.9.2.

Il-Konferenza Nazzjonali tal-Leġislaturi, li tirrappreżenta l-50 korp parlamentari statali tal-Istati Uniti, ħabbret (17) li mhu ser tappoġġja l-ebda ftehim kummerċjali li jipprevedi soluzzjoni bejn Stat u investitur peress li dan ifixkel il-kapaċità tagħhom bħala leġislaturi sabiex jadottaw u jinfurzaw regoli ġusti u nondiskriminatorji li jipproteġu s-saħħa pubblika, is-sikurezza u l-benessri, jiżguraw is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema u l-ħarsien tal-ambjent.

| 5.9.3. | Qed tiżdied ukoll ir-reżistenza kontra l-ISDS fl-Ewropa fejn il-Ġermanja, l-Awstrija, il-Greċja u Franza qed jixħtu d-dubju fuq id-drittijiet tal-investituri fit-TTIP. |
| --- | --- |

5.9.3.

Qed tiżdied ukoll ir-reżistenza kontra l-ISDS fl-Ewropa fejn il-Ġermanja, l-Awstrija, il-Greċja u Franza qed jixħtu d-dubju fuq id-drittijiet tal-investituri fit-TTIP.

| 5.9.4. | Fil-PE diġà ngħataw it-twissijiet inizjali minn membri tal-Kumitat influwenti INTA, li appellaw biex l-ISDS titneħħa mit-TTIP. |
| --- | --- |

5.9.4.

Fil-PE diġà ngħataw it-twissijiet inizjali minn membri tal-Kumitat influwenti INTA, li appellaw biex l-ISDS titneħħa mit-TTIP.

| 5.9.5. | Il-Kumitat tar-Reġjuni jwissi li l-ISDS bejn l-UE u l-Istati Uniti, li tevita l-qrati ordinarji, timplika riskju sinifikanti u għalhekk tista’ titwarrab (18). |
| --- | --- |

5.9.5.

Il-Kumitat tar-Reġjuni jwissi li l-ISDS bejn l-UE u l-Istati Uniti, li tevita l-qrati ordinarji, timplika riskju sinifikanti u għalhekk tista’ titwarrab (18).

| 5.9.6. | Dawn il-ħsibijiet jirriflettu dawk tan-numru kbir ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropej li jopponu l-ISDS fit-TTIP. Wieħed mill-punti ewlenin hu li jekk investitur jirrikorri għas-sistema legali domestika l-ewwel u jikseb sentenza finali, dak l-investitur xorta jista’ jressaq talba quddiem tribunal tal-investiment. It-tribunal b’hekk isir il-ġudikant aħħari, li huwa meqjus bħala anatema għad-demokrazija. |
| --- | --- |

5.9.6.

Dawn il-ħsibijiet jirriflettu dawk tan-numru kbir ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropej li jopponu l-ISDS fit-TTIP. Wieħed mill-punti ewlenin hu li jekk investitur jirrikorri għas-sistema legali domestika l-ewwel u jikseb sentenza finali, dak l-investitur xorta jista’ jressaq talba quddiem tribunal tal-investiment. It-tribunal b’hekk isir il-ġudikant aħħari, li huwa meqjus bħala anatema għad-demokrazija.

6.   Il-konsultazzjoni pubblika tal-KE dwar il-protezzjoni għall-investituri u l-ISDS fit-TTIP

| 6.1. | Il-KESE jilqa’ d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tniedi eżerċizzju ta’ konsultazzjoni pubblika dwar l-ISDS fit-TTIP. Minbarra r-risottomissjonijiet duplikati, waslu 1 43  053 risposta, li juri l-livell ta’ interess pubbliku. Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni ppubblikat f’Jannar 2015 jipprovdi analiżi komprensiva tal-kontenut u s-sustanza tar-rispons tal-pubbliku (19). |
| --- | --- |

6.1.

Il-KESE jilqa’ d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tniedi eżerċizzju ta’ konsultazzjoni pubblika dwar l-ISDS fit-TTIP. Minbarra r-risottomissjonijiet duplikati, waslu 1 43  053 risposta, li juri l-livell ta’ interess pubbliku. Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni ppubblikat f’Jannar 2015 jipprovdi analiżi komprensiva tal-kontenut u s-sustanza tar-rispons tal-pubbliku (19).

| 6.2. | Il-konsultazzjoni kienet ibbażata fuq test ta’ referenza bbażat fuq is-CETA. Sfortunatament dan l-abbozz ta’ ftehim u dak mas-Singapor ma kinux soġġetti għal konsultazzjoni pubblika. Madankollu, il-fatt li s-CETA, li abbażi tiegħu ġew miftiehma n-negozjati, intuża bħala bażi għal konsultazzjoni pubblika wara li ġew iffirmati, wassal għal xi tħassib li l-konsultazzjoni pubblika kienet ftit iktar minn fait accompli, imfassla biex tapprova l-ġenerazzjoni l-ġdida ta’ ftehimiet ta’ investiment proposti mill-UE. Dan il-biża’ kien aggravat mill-fatt li d-dokument ta’ konsultazzjoni kkonċentra fuq il-modalitajiet u ma kien fih l-ebda mistoqsija speċifika dwar il-prinċipju li l-ISDS jiddaħħal fit-TTIP. Madankollu, l-għan ta’ din il-konsultazzjoni kien li tikkonsulta lill-partijiet interessati dwar modi kif tittejjeb l-ISDS fit-TTIP. |
| --- | --- |

6.2.

Il-konsultazzjoni kienet ibbażata fuq test ta’ referenza bbażat fuq is-CETA. Sfortunatament dan l-abbozz ta’ ftehim u dak mas-Singapor ma kinux soġġetti għal konsultazzjoni pubblika. Madankollu, il-fatt li s-CETA, li abbażi tiegħu ġew miftiehma n-negozjati, intuża bħala bażi għal konsultazzjoni pubblika wara li ġew iffirmati, wassal għal xi tħassib li l-konsultazzjoni pubblika kienet ftit iktar minn fait accompli, imfassla biex tapprova l-ġenerazzjoni l-ġdida ta’ ftehimiet ta’ investiment proposti mill-UE. Dan il-biża’ kien aggravat mill-fatt li d-dokument ta’ konsultazzjoni kkonċentra fuq il-modalitajiet u ma kien fih l-ebda mistoqsija speċifika dwar il-prinċipju li l-ISDS jiddaħħal fit-TTIP. Madankollu, l-għan ta’ din il-konsultazzjoni kien li tikkonsulta lill-partijiet interessati dwar modi kif tittejjeb l-ISDS fit-TTIP.

| 6.3. | Il-konsultazzjoni żiedet ftit li xejn ġdid mal-għadd kbir ta’ informazzjoni diġà disponibbli mid-dibattitu pubbliku onlajn attiv dwar l-ISDS. Madankollu, kien eżerċizzju estremament utli biex tinħoloq rabta bejn id-diversi punti tal-argument u biex is-soċjetà ċivili tingħata l-opportunità li tagħti kontribut dirett. |
| --- | --- |

6.3.

Il-konsultazzjoni żiedet ftit li xejn ġdid mal-għadd kbir ta’ informazzjoni diġà disponibbli mid-dibattitu pubbliku onlajn attiv dwar l-ISDS. Madankollu, kien eżerċizzju estremament utli biex tinħoloq rabta bejn id-diversi punti tal-argument u biex is-soċjetà ċivili tingħata l-opportunità li tagħti kontribut dirett.

| 6.4. | Hija ħasra li xi elementi li jappoġġjaw l-ISDS injoraw 97 % mit-tweġibiet sottomessi kollettivament permezz ta’ diversi pjattaformi onlajn. Is-sottomissjonijiet kollettivi huma parti leġittima mill-konsultazzjoni pubblika. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-assigurazzjoni tal-KE li t-tweġibiet kollha ġew ikkunsidrati fuq bażi ugwali. |
| --- | --- |

6.4.

Hija ħasra li xi elementi li jappoġġjaw l-ISDS injoraw 97 % mit-tweġibiet sottomessi kollettivament permezz ta’ diversi pjattaformi onlajn. Is-sottomissjonijiet kollettivi huma parti leġittima mill-konsultazzjoni pubblika. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-assigurazzjoni tal-KE li t-tweġibiet kollha ġew ikkunsidrati fuq bażi ugwali.

| 6.5. | Il-KESE jinnota li inqas minn 1 % ta’ dawk li wieġbu ddikjaraw li huma investituri fl-Istati Uniti, iżda ma jqisx li din hija kwistjoni ta’ tħassib. Dwar kwistjonijiet bħalma huma d-demokrazija u d-drittijiet sovrani tal-Istati li jiddeterminaw l-affarijiet tagħhom stess, il-kontribut b’bażi mifruxa u l-fehma tas-soċjetà ċivili huma ingredjenti essenzjali u vitali. |
| --- | --- |

6.5.

Il-KESE jinnota li inqas minn 1 % ta’ dawk li wieġbu ddikjaraw li huma investituri fl-Istati Uniti, iżda ma jqisx li din hija kwistjoni ta’ tħassib. Dwar kwistjonijiet bħalma huma d-demokrazija u d-drittijiet sovrani tal-Istati li jiddeterminaw l-affarijiet tagħhom stess, il-kontribut b’bażi mifruxa u l-fehma tas-soċjetà ċivili huma ingredjenti essenzjali u vitali.

| 6.6. | Ġew identifikati erba’ oqsma mill-KE fejn għandu jiġi kkunsidrat li jsir titjib addizzjonali:






  — | il-protezzjoni tad-dritt tar-regolazzjoni, |
| --- | --- | --- |

6.6.

Ġew identifikati erba’ oqsma mill-KE fejn għandu jiġi kkunsidrat li jsir titjib addizzjonali:

—

il-protezzjoni tad-dritt tar-regolazzjoni,

| — | il-ħolqien u t-tħaddim tat-tribunali tal-arbitraġġ, |
| --- | --- |

—

il-ħolqien u t-tħaddim tat-tribunali tal-arbitraġġ,

| — | ir-relazzjoni bejn is-sistemi ġudizzjarji domestiċi u l-ISDS, |
| --- | --- |

—

ir-relazzjoni bejn is-sistemi ġudizzjarji domestiċi u l-ISDS,

| — | l-eżami tad-deċiżjonijiet tal-ISDS permezz ta’ mekkaniżmu ta’ appell. |
| --- | --- |

—

l-eżami tad-deċiżjonijiet tal-ISDS permezz ta’ mekkaniżmu ta’ appell.

Dawn ġew amplifikati fid-dokument ta’ riflessjoni “Investment in TTIP and beyond – the path for reform” (L-investiment fit-TTIP u lil hinn minnha – it-triq lejn ir-riforma), li l-Kummissarju Malmström ippreżentat lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill f’Mejju 2015.

| 6.7. | Il-KESE huwa sorpriż li fil-laqgħa ta’ Djalogu tas-Soċjetà Ċivili tat-18 ta’ Mejju, ġie kkonfermat li l-mudell ta’ protezzjoni għall-investituri li bħalissa qed jintuża fin-negozjati dwar ftehim ta’ kummerċ ħieles mal-Ġappun huwa dak maqbul fis-CETA. Billi l-Kummissarju, fid-dokument ta’ kunċett tagħha “L-Investiment fit-TTIP u lil hinn – it-triq għal riforma”, ippreżentat lill-PE fis-6 ta’ Mejju, identifikat għadd ta’ oqsma għal titjib ulterjuri tat-test tas-CETA, il-Kumitat huwa mħasseb li dan ikompli jifforma l-bażi għal negozjati ma’ msieħba globali daqshekk importanti bħall-Ġappun. |
| --- | --- |

6.7.

Il-KESE huwa sorpriż li fil-laqgħa ta’ Djalogu tas-Soċjetà Ċivili tat-18 ta’ Mejju, ġie kkonfermat li l-mudell ta’ protezzjoni għall-investituri li bħalissa qed jintuża fin-negozjati dwar ftehim ta’ kummerċ ħieles mal-Ġappun huwa dak maqbul fis-CETA. Billi l-Kummissarju, fid-dokument ta’ kunċett tagħha “L-Investiment fit-TTIP u lil hinn – it-triq għal riforma”, ippreżentat lill-PE fis-6 ta’ Mejju, identifikat għadd ta’ oqsma għal titjib ulterjuri tat-test tas-CETA, il-Kumitat huwa mħasseb li dan ikompli jifforma l-bażi għal negozjati ma’ msieħba globali daqshekk importanti bħall-Ġappun.

7.   Id-dritt tar-regolamentazzjoni

| 7.1. | Il-KESE huwa mħasseb li s-sottomissjonijiet għall-konsultazzjoni pubblika mill-European Service Forum jappellaw biex l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet jitnaqqsu kemm jista’ jkun u li l-KE tuża l-mandat ta’ negozjar tagħha skont it-Trattat ta’ Lisbona biex ittejjeb u ssaħħaħ u mhux li ddgħajjef l-ISDS. Dawn it-talbiet jinkludu klawsoli dwar in-nazzjon l-aktar iffavorit u klawsoli dwar it-trattament nazzjonali mhux kwalifikat, klawsola dwar it-trattament ġust u ekwitabbli mhux kwalifikat; klawsola ġenerali, l-ebda eċċezzjoni għal setturi partikolari, l-ebda mekkaniżmu ta’ filtru u kumpens sħiħ għall-approprjazzjoni diretta u indiretta (20). |
| --- | --- |

7.1.

Il-KESE huwa mħasseb li s-sottomissjonijiet għall-konsultazzjoni pubblika mill-European Service Forum jappellaw biex l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet jitnaqqsu kemm jista’ jkun u li l-KE tuża l-mandat ta’ negozjar tagħha skont it-Trattat ta’ Lisbona biex ittejjeb u ssaħħaħ u mhux li ddgħajjef l-ISDS. Dawn it-talbiet jinkludu klawsoli dwar in-nazzjon l-aktar iffavorit u klawsoli dwar it-trattament nazzjonali mhux kwalifikat, klawsola dwar it-trattament ġust u ekwitabbli mhux kwalifikat; klawsola ġenerali, l-ebda eċċezzjoni għal setturi partikolari, l-ebda mekkaniżmu ta’ filtru u kumpens sħiħ għall-approprjazzjoni diretta u indiretta (20).

| 7.2. | L-ISDS qed tintuża dejjem aktar biex jiġu evitati sistemi legali nazzjonali u minflok il-gvernijiet jiġu mħarrka fit-tribunali privati internazzjonali, fejn jintalbu kumpens mit-taxxi għal politiki ta’ interess pubbliku li allegatament tillimita l-profitti. Dan huwa partikolarment prevalenti fl-oqsma tal-ħarsien tas-saħħa u tal-ambjent. |
| --- | --- |

7.2.

L-ISDS qed tintuża dejjem aktar biex jiġu evitati sistemi legali nazzjonali u minflok il-gvernijiet jiġu mħarrka fit-tribunali privati internazzjonali, fejn jintalbu kumpens mit-taxxi għal politiki ta’ interess pubbliku li allegatament tillimita l-profitti. Dan huwa partikolarment prevalenti fl-oqsma tal-ħarsien tas-saħħa u tal-ambjent.

| 7.3. | Kawżi prominenti reċenti saħħew l-oppożizzjoni kontra l-ISDS:






  — | Philip Morris kontra l-Awstralja fuq l-imballaġġ tal-pakketti tas-sigaretti bl-argument li dawn jiċħdu l-valur tal-investiment tiegħu f’marki kummerċjali u proprjetà intellettwali oħra. |
| --- | --- | --- |

7.3.

Kawżi prominenti reċenti saħħew l-oppożizzjoni kontra l-ISDS:

—

Philip Morris kontra l-Awstralja fuq l-imballaġġ tal-pakketti tas-sigaretti bl-argument li dawn jiċħdu l-valur tal-investiment tiegħu f’marki kummerċjali u proprjetà intellettwali oħra.

| — | bl-użu tad-dispożizzjonijiet tal-ECT, Vattenfall qed ifittex aktar minn US$ 3,7 biljun mill-Ġermanja wara d-deċiżjoni tat-tneħħija gradwali tal-enerġija nukleari. |
| --- | --- |

—

bl-użu tad-dispożizzjonijiet tal-ECT, Vattenfall qed ifittex aktar minn US$ 3,7 biljun mill-Ġermanja wara d-deċiżjoni tat-tneħħija gradwali tal-enerġija nukleari.

| — | Lone Pine v il-Kanada għal CAN $ 250 m wara li l-provinċja ta’ Quebec imponiet moratorju fuq il-fratturazzjoni idrawlika minħabba preokkupazzjonijiet ambjentali. |
| --- | --- |

—

Lone Pine v il-Kanada għal CAN $ 250 m wara li l-provinċja ta’ Quebec imponiet moratorju fuq il-fratturazzjoni idrawlika minħabba preokkupazzjonijiet ambjentali.

| — | Veolia v l-Eġittu fuq id-deċiżjoni tiegħu biex tiżdied il-paga minima fuq il-bażi li se tagħmel ħsara lill-profitti tal-kumpanija. |
| --- | --- |

—

Veolia v l-Eġittu fuq id-deċiżjoni tiegħu biex tiżdied il-paga minima fuq il-bażi li se tagħmel ħsara lill-profitti tal-kumpanija.

| — | Il-Libja ġiet ikkundannata tħallas US$ 935 miljun lil kumpanija tal-Kuwajt għal profitti mitlufa minn opportunitajiet reali u ċerti li rriżultaw mill-kanċellazzjoni ta’ proġett tat-turiżmu (21). L-investitur kien investa biss US$ 5 miljun fil-proġett u l-kostruzzjoni qatt ma nbdiet. |
| --- | --- |

—

Il-Libja ġiet ikkundannata tħallas US$ 935 miljun lil kumpanija tal-Kuwajt għal profitti mitlufa minn opportunitajiet reali u ċerti li rriżultaw mill-kanċellazzjoni ta’ proġett tat-turiżmu (21). L-investitur kien investa biss US$ 5 miljun fil-proġett u l-kostruzzjoni qatt ma nbdiet.

| — | Ir-Rumanija kienet ġiet imfittxija minn Micula għal investiment li kien għamel qabel dan il-pajjiż sar membru tal-UE fejn kien adotta inċentiv kummerċjali tal-gvern. Hekk kif kienet aderiet, sabiex tikkonforma mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, ir-Rumanija waqqfet il-programm ta’ inċentivi tagħha. It-Tribunal ta kumpens ta’ $1 16  000 flimkien mal-interessi (total stmat $2 50  000) minħabba li ma rrispettatx l-obbligi tagħha taħt il-BIT. Fl-2014, id-DĠ Kompetizzjoni serviet inibizzjoni lir-Rumanija fejn ordnat provviżorjament li ma tħallasx peress li jiġi kkunsidrat bħala għajnuna illegali mill-Istat. Minkejja dan, l-arbitri awtorizzaw lil Micula biex ifittxu kumpens quddiem il-Qrati tal-Istati Uniti, bl-użu ta’ klawsola li tirreferi għall-Konvenzjoni ta’ New York. |
| --- | --- |

—

Ir-Rumanija kienet ġiet imfittxija minn Micula għal investiment li kien għamel qabel dan il-pajjiż sar membru tal-UE fejn kien adotta inċentiv kummerċjali tal-gvern. Hekk kif kienet aderiet, sabiex tikkonforma mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, ir-Rumanija waqqfet il-programm ta’ inċentivi tagħha. It-Tribunal ta kumpens ta’ $1 16  000 flimkien mal-interessi (total stmat $2 50  000) minħabba li ma rrispettatx l-obbligi tagħha taħt il-BIT. Fl-2014, id-DĠ Kompetizzjoni serviet inibizzjoni lir-Rumanija fejn ordnat provviżorjament li ma tħallasx peress li jiġi kkunsidrat bħala għajnuna illegali mill-Istat. Minkejja dan, l-arbitri awtorizzaw lil Micula biex ifittxu kumpens quddiem il-Qrati tal-Istati Uniti, bl-użu ta’ klawsola li tirreferi għall-Konvenzjoni ta’ New York.

| 7.4. | It-trattati dwar l-investiment jipprojbixxu kwalunkwe restrizzjoni fuq ir-ripatrijazzjoni ta’ fondi jew profitti. Il-gvernijiet ma jistgħux jimponu kontrolli fuq il-kapital biex iwaqqfu l-attakki fuq il-muniti tagħhom jew jirrestrinġu l-flussi tal-flus jikwu (hot money) fi kriżi anki jekk l-FMI temmen li kontrolli bħal dawn huma miżura politika essenzjali. L-ebda Stat ma ntlaqat agħar mill-kawżi tal-ISDS mill-Arġentina, li kellha tħallas aktar minn US $500 miljun, wara d-deċiżjoni tagħha li tiddiżakoppja l-peso mid-dollaru Amerikan fl-2002. |
| --- | --- |

7.4.

It-trattati dwar l-investiment jipprojbixxu kwalunkwe restrizzjoni fuq ir-ripatrijazzjoni ta’ fondi jew profitti. Il-gvernijiet ma jistgħux jimponu kontrolli fuq il-kapital biex iwaqqfu l-attakki fuq il-muniti tagħhom jew jirrestrinġu l-flussi tal-flus jikwu (hot money) fi kriżi anki jekk l-FMI temmen li kontrolli bħal dawn huma miżura politika essenzjali. L-ebda Stat ma ntlaqat agħar mill-kawżi tal-ISDS mill-Arġentina, li kellha tħallas aktar minn US $500 miljun, wara d-deċiżjoni tagħha li tiddiżakoppja l-peso mid-dollaru Amerikan fl-2002.

| 7.5. | L-esklużjonijiet għas-servizzi pubbliċi jeżistu taħt il-Kapitolu 11 tas-CETA (Kummerċ transkonfinali fis-servizzi) iżda m’hemm l-ebda eżenzjoni jew esklużjoni għalihom taħt il-Kapitolu 10 (Protezzjoni tal-Investiment). Fil-prinċipju, filwaqt li għandu jkun tajjeb li l-investituri jiġu protetti minn atti arbitrarji mill-awtoritajiet tal-Istat, id-definizzjoni ta’ esproprjazzjoni u speċjalment esproprjazzjoni indiretta tqajjem tħassib dwar il-ħila tal-Istati sabiex iressqu ċerti attivitajiet attwalment provduti minn entitajiet kummerċjali lura fi provvediment mill-Istat għal raġunijiet leġittimi tal-politika pubblika. L-esproprjazzjoni taħt il-Kapitolu 10 tinkludi kwalunkwe leġislazzjoni li għandha l-effett li tnaqqas il-valur tan-negozji privati. Il-kumpens għandu jirrifletti “telf reali”. Dan jista’ jagħmilha ekonomikament projbittiv għall-Istati biex is-servizzi jerġgħu lura taħt provvediment mill-Istat. |
| --- | --- |

7.5.

L-esklużjonijiet għas-servizzi pubbliċi jeżistu taħt il-Kapitolu 11 tas-CETA (Kummerċ transkonfinali fis-servizzi) iżda m’hemm l-ebda eżenzjoni jew esklużjoni għalihom taħt il-Kapitolu 10 (Protezzjoni tal-Investiment). Fil-prinċipju, filwaqt li għandu jkun tajjeb li l-investituri jiġu protetti minn atti arbitrarji mill-awtoritajiet tal-Istat, id-definizzjoni ta’ esproprjazzjoni u speċjalment esproprjazzjoni indiretta tqajjem tħassib dwar il-ħila tal-Istati sabiex iressqu ċerti attivitajiet attwalment provduti minn entitajiet kummerċjali lura fi provvediment mill-Istat għal raġunijiet leġittimi tal-politika pubblika. L-esproprjazzjoni taħt il-Kapitolu 10 tinkludi kwalunkwe leġislazzjoni li għandha l-effett li tnaqqas il-valur tan-negozji privati. Il-kumpens għandu jirrifletti “telf reali”. Dan jista’ jagħmilha ekonomikament projbittiv għall-Istati biex is-servizzi jerġgħu lura taħt provvediment mill-Istat.

| 7.6. | Huwa rikonoxxut fis-CETA li d-definizzjoni ta’ esproprjazzjoni indiretta hija ġenerali wisq u l-punt 3 tal-Anness X.11 ifittex li jiċċara dwar l-għanijiet tal-politika pubblika li ma jikkostitwux esproprjazzjoni indiretta bħas-saħħa, is-sigurtà jew l-ambjent. Hemm riskju, madankollu, li dan jista’ jiġi interpretat bħala preskrittiv, u jħalli barra objettivi usa’ ta’ politika pubblika, bħalma huma l-politika ekonomika u l-politika fiskali jew ir-rinazzjonalizzazzjoni ta’ servizzi ewlenin, miftuħa għal talbiet ta’ esproprjazzjoni indiretta fi ħdan il-kuntest tal-ISDS. Huwa kruċjali li dan jiġi ċċarat. |
| --- | --- |

7.6.

Huwa rikonoxxut fis-CETA li d-definizzjoni ta’ esproprjazzjoni indiretta hija ġenerali wisq u l-punt 3 tal-Anness X.11 ifittex li jiċċara dwar l-għanijiet tal-politika pubblika li ma jikkostitwux esproprjazzjoni indiretta bħas-saħħa, is-sigurtà jew l-ambjent. Hemm riskju, madankollu, li dan jista’ jiġi interpretat bħala preskrittiv, u jħalli barra objettivi usa’ ta’ politika pubblika, bħalma huma l-politika ekonomika u l-politika fiskali jew ir-rinazzjonalizzazzjoni ta’ servizzi ewlenin, miftuħa għal talbiet ta’ esproprjazzjoni indiretta fi ħdan il-kuntest tal-ISDS. Huwa kruċjali li dan jiġi ċċarat.

| 7.7. | Fit-tħabbira tal-pjani tagħha biex tipprevjeni lill-investituri milli jabbużaw l-ISDS, il-KE tiddikjara li fit-TTIP hija “tixtieq tinkludi dispożizzjonijiet għall-prevenzjoni ta’ talbiet frivoli”
   (22). L-abbozz tas-CETA jipprevedi wkoll proċedura mħaffa biex jiġu mċaħħda talbiet mingħajr bażi u frivoli. Madankollu, id-definizzjoni tat-terminu “frivolu” f’terminoloġija legali stretta ser tkun estremament diffiċli u għandha l-potenzjal li tipprovdi aktar opportunità għall-avukati speċjalizzati fl-investiment. |
| --- | --- |

7.7.

Fit-tħabbira tal-pjani tagħha biex tipprevjeni lill-investituri milli jabbużaw l-ISDS, il-KE tiddikjara li fit-TTIP hija “tixtieq tinkludi dispożizzjonijiet għall-prevenzjoni ta’ talbiet frivoli”
   (22). L-abbozz tas-CETA jipprevedi wkoll proċedura mħaffa biex jiġu mċaħħda talbiet mingħajr bażi u frivoli. Madankollu, id-definizzjoni tat-terminu “frivolu” f’terminoloġija legali stretta ser tkun estremament diffiċli u għandha l-potenzjal li tipprovdi aktar opportunità għall-avukati speċjalizzati fl-investiment.

| 7.8. | L-abbozz tas-CETA jipprevedi wkoll definizzjoni definita ta’ “trattament ġust u ekwu”. Dan huwa meqjus ġenerali wisq minn dawk li huma kontra l-ISDS u mhux flessibbli biżżejjed mill-komunità tan-negozju. Dan xorta jagħti l-flessibbiltà lit-tribunal biex jinterpreta b’mod flessibbli u m’għandux mekkaniżmu ta’ reviżjoni flessibbli. |
| --- | --- |

7.8.

L-abbozz tas-CETA jipprevedi wkoll definizzjoni definita ta’ “trattament ġust u ekwu”. Dan huwa meqjus ġenerali wisq minn dawk li huma kontra l-ISDS u mhux flessibbli biżżejjed mill-komunità tan-negozju. Dan xorta jagħti l-flessibbiltà lit-tribunal biex jinterpreta b’mod flessibbli u m’għandux mekkaniżmu ta’ reviżjoni flessibbli.

| 7.9. | Is-sempliċi theddida ta’ kawża taħt l-ISDS tista’ toħloq biża’ regolatorja li jiddiswadi lill-gvernijiet milli jirregolaw fl-interess pubbliku għax jibżgħu mil-litigazzjoni u l-ħlasijiet ta’ penali li jirriżultaw minnha. Pereżempju, il-Gvern tan-New Zealand issospenda l-liġi tal-imballaġġ sempliċi tat-tabakk, sakemm tittieħed deċiżjoni dwar il-kawża ta’ Philip Morris kontra l-Awstralja. |
| --- | --- |

7.9.

Is-sempliċi theddida ta’ kawża taħt l-ISDS tista’ toħloq biża’ regolatorja li jiddiswadi lill-gvernijiet milli jirregolaw fl-interess pubbliku għax jibżgħu mil-litigazzjoni u l-ħlasijiet ta’ penali li jirriżultaw minnha. Pereżempju, il-Gvern tan-New Zealand issospenda l-liġi tal-imballaġġ sempliċi tat-tabakk, sakemm tittieħed deċiżjoni dwar il-kawża ta’ Philip Morris kontra l-Awstralja.

| 7.10. | F’memo mingħand id-ditta ta’ avukati Freshfields Bruckhaus Deringer kitbu lill-klijenti multinazzjonali tagħha li – “Businesses are now more attuned to the potential relevance of investment treaties, not only as a last ditch protection when things go wrong but also as an important up-front risk mitigation tool when entering into investments” [In-negozji issa huma aktar konxji tar-rilevanza potenzjali tat-trattati ta’ investiment, mhux biss bħala l-aħħar forma ta’ protezzjoni meta l-affarijiet imorru ħażin, iżda wkoll bħala għodda ta’ mitigazzjoni tar-riskju inizjali importanti meta jidħlu f’investimenti]. |
| --- | --- |

7.10.

F’memo mingħand id-ditta ta’ avukati Freshfields Bruckhaus Deringer kitbu lill-klijenti multinazzjonali tagħha li – “Businesses are now more attuned to the potential relevance of investment treaties, not only as a last ditch protection when things go wrong but also as an important up-front risk mitigation tool when entering into investments” [In-negozji issa huma aktar konxji tar-rilevanza potenzjali tat-trattati ta’ investiment, mhux biss bħala l-aħħar forma ta’ protezzjoni meta l-affarijiet imorru ħażin, iżda wkoll bħala għodda ta’ mitigazzjoni tar-riskju inizjali importanti meta jidħlu f’investimenti].

| 7.11. | Għalkemm il-KE impenjat ruħha li tiżgura li taħt ftehimiet kummerċjali/ta’ investiment futuri tal-UE Stat ma jistax jiġi mġiegħel jirrevoka miżura, dan jinjora l-impatt potenzjali tat-theddida ta’ multa ta’ ammont eżorbitanti ladarba tiġi sottomessa kawża ta’ bosta biljuni ta’ dollari. |
| --- | --- |

7.11.

Għalkemm il-KE impenjat ruħha li tiżgura li taħt ftehimiet kummerċjali/ta’ investiment futuri tal-UE Stat ma jistax jiġi mġiegħel jirrevoka miżura, dan jinjora l-impatt potenzjali tat-theddida ta’ multa ta’ ammont eżorbitanti ladarba tiġi sottomessa kawża ta’ bosta biljuni ta’ dollari.

| 7.12. | L-abbozz tas-CETA jipprevedi wkoll li l-ispejjeż tal-arbitraġġ għandhom jitħallsu mill-parti litiganti li titlef. Dan ifisser li dawk li jippreżentaw talbiet frivoli jkunu mitluba jħallsu l-ispejjeż kollha. Madankollu, id-daqs enormi ta’ ħafna mit-talbiet l-aktar reċenti ma jidhirx li ser jaġixxi bħala xkiel għal kumpaniji multinazzjonali u ditti legali speċjalizzati b’ħafna flus meta mkejla kontra l-qligħ potenzjali. Min-naħa l-oħra, l-ispejjeż medji ta’ US$ 4 miljun għal kull parti għandhom jaġixxu bħala deterrent ewlieni biex l-SMEs ma jagħmlux talbiet taħt id-dispożizzjonijiet tal-ISDS. |
| --- | --- |

7.12.

L-abbozz tas-CETA jipprevedi wkoll li l-ispejjeż tal-arbitraġġ għandhom jitħallsu mill-parti litiganti li titlef. Dan ifisser li dawk li jippreżentaw talbiet frivoli jkunu mitluba jħallsu l-ispejjeż kollha. Madankollu, id-daqs enormi ta’ ħafna mit-talbiet l-aktar reċenti ma jidhirx li ser jaġixxi bħala xkiel għal kumpaniji multinazzjonali u ditti legali speċjalizzati b’ħafna flus meta mkejla kontra l-qligħ potenzjali. Min-naħa l-oħra, l-ispejjeż medji ta’ US$ 4 miljun għal kull parti għandhom jaġixxu bħala deterrent ewlieni biex l-SMEs ma jagħmlux talbiet taħt id-dispożizzjonijiet tal-ISDS.

8.   Il-ħolqien u l-funzjonament tat-tribunali tal-arbitraġġ

| 8.1. | Is-sistema eżistenti hija spjegata fil-Kapitolu 3. Din hija kwistjoni ta’ tħassib għal ħafna fil-konsultazzjoni. |
| --- | --- |

8.1.

Is-sistema eżistenti hija spjegata fil-Kapitolu 3. Din hija kwistjoni ta’ tħassib għal ħafna fil-konsultazzjoni.

Hemm qbil ġenerali li l-ISDS ma tistax tkompli fil-forma attwali tagħha.

8.2.   
  Arbitri għall-investiment

| 8.2.1. | L-arbitri jintgħażlu għal kull kawża billi ż-żewġ partijiet jidentifikaw tagħhom u t-tnejn li huma għandhom jaqblu fuq it-tielet arbitru. Jekk ma jkunux jistgħu, id-deċiżjoni normalment tittieħed minn awtorità tal-ħatra. Dan huwa f’kuntrast mal-imħallfin nazzjonali li jiġu assenjati mingħajr kontribut mill-partijiet. Dawn tipikament jintgħażlu l-aktar mill-ICSID u l-UNCITRAL u jkunu membri tal-professjoni legali rispettati sew li jinkludu avukati, professuri u eks imħallfin. B’kuntrast mal-prattika tad-WTO, ma jidhirx li l-avukat difensur tal-ISDS jew in-negozjaturi tat-trattati ta’ investiment tal-gvern ikunu ntgħażlu bħala arbitri f’kawżi li jinvolvu Stati oħra. |
| --- | --- |

8.2.1.

L-arbitri jintgħażlu għal kull kawża billi ż-żewġ partijiet jidentifikaw tagħhom u t-tnejn li huma għandhom jaqblu fuq it-tielet arbitru. Jekk ma jkunux jistgħu, id-deċiżjoni normalment tittieħed minn awtorità tal-ħatra. Dan huwa f’kuntrast mal-imħallfin nazzjonali li jiġu assenjati mingħajr kontribut mill-partijiet. Dawn tipikament jintgħażlu l-aktar mill-ICSID u l-UNCITRAL u jkunu membri tal-professjoni legali rispettati sew li jinkludu avukati, professuri u eks imħallfin. B’kuntrast mal-prattika tad-WTO, ma jidhirx li l-avukat difensur tal-ISDS jew in-negozjaturi tat-trattati ta’ investiment tal-gvern ikunu ntgħażlu bħala arbitri f’kawżi li jinvolvu Stati oħra.

| 8.2.2. | Kif jiddikjara l-Corporate Europe Observatory (CEO) (23), ħafna jkunu servew bħala avukati f’kawżi oħra: 50 % għall-investituri u 10 % għall-Istati. Dan it-tpartit tar-rwoli fost numru relattivament żgħir (15-il avukat servew bħala arbitru f’55 % tal-kawżi kollha) (24) xi drabi jitqies li jwassal għal solidarjetà korporattiva reċiproka li tista’ twassal għal kompromessi mhux rakkomandabbli (25). Żieda fl-ikkontestar mill-parti opposta għall-arbitri proposti tindika tħassib dwar l-imparzjalità tal-ġabra tal-kandidati (26). |
| --- | --- |

8.2.2.

Kif jiddikjara l-Corporate Europe Observatory (CEO) (23), ħafna jkunu servew bħala avukati f’kawżi oħra: 50 % għall-investituri u 10 % għall-Istati. Dan it-tpartit tar-rwoli fost numru relattivament żgħir (15-il avukat servew bħala arbitru f’55 % tal-kawżi kollha) (24) xi drabi jitqies li jwassal għal solidarjetà korporattiva reċiproka li tista’ twassal għal kompromessi mhux rakkomandabbli (25). Żieda fl-ikkontestar mill-parti opposta għall-arbitri proposti tindika tħassib dwar l-imparzjalità tal-ġabra tal-kandidati (26).

| 8.3. | Huwa ċar li d-dispożizzjonijiet tas-CETA dwar l-għażla u l-kondotta ta’ arbitri u l-kondotta tal-proċedimenti, għalkemm rikonoxxuti minn ħafna li jirrappreżentaw titjib f’xi oqsma, m’għandhomx bażi ta’ appoġġ wiesa’ fis-soċjetà ċivili. Hemm tħassib serju dwar il-ħolqien u l-funzjonament tat-tribunali tal-arbitraġġ:






  — | proposti mill-Istati biex jirregolaw fl-interess pubbliku xorta jistgħu jkunu soġġetti għal talba għal kumpens li tinstema’ minn panil ta’ tliet avukati privati. |
| --- | --- | --- |

8.3.

Huwa ċar li d-dispożizzjonijiet tas-CETA dwar l-għażla u l-kondotta ta’ arbitri u l-kondotta tal-proċedimenti, għalkemm rikonoxxuti minn ħafna li jirrappreżentaw titjib f’xi oqsma, m’għandhomx bażi ta’ appoġġ wiesa’ fis-soċjetà ċivili. Hemm tħassib serju dwar il-ħolqien u l-funzjonament tat-tribunali tal-arbitraġġ:

—

proposti mill-Istati biex jirregolaw fl-interess pubbliku xorta jistgħu jkunu soġġetti għal talba għal kumpens li tinstema’ minn panil ta’ tliet avukati privati.

| — | il-garanziji tal-kunflitti ta’ interess huma dgħajfa u ftit jgħinu biex tittaffa l-biża’ li dawn jistgħu’ jiġu eliminati fi ħdan sistema tal-ISDS. L-Artikolu X. 25 tas-CETA jistabbilixxi li l-arbitri jridu jikkonformaw mal-linji gwida tal-International Bar Association dwar il-kunflitti ta’ interess fl-arbitraġġ internazzjonali. Madankollu, dan ma jsolvix il-problema fundamentali ta’ individwi speċifiċi li jservu bħala avukat u arbitru għall-istess parti f’kawżi differenti, li hija l-kwistjoni ewlenija fil-kunflitt ta’ interess. |
| --- | --- |

—

il-garanziji tal-kunflitti ta’ interess huma dgħajfa u ftit jgħinu biex tittaffa l-biża’ li dawn jistgħu’ jiġu eliminati fi ħdan sistema tal-ISDS. L-Artikolu X. 25 tas-CETA jistabbilixxi li l-arbitri jridu jikkonformaw mal-linji gwida tal-International Bar Association dwar il-kunflitti ta’ interess fl-arbitraġġ internazzjonali. Madankollu, dan ma jsolvix il-problema fundamentali ta’ individwi speċifiċi li jservu bħala avukat u arbitru għall-istess parti f’kawżi differenti, li hija l-kwistjoni ewlenija fil-kunflitt ta’ interess.

| — | L-abbozz tas-CETA jistabbilixxi li għandhom japplikaw ir-regoli ta’ trasparenza tal-UNCITRAL għall-iżvelar tal-informazzjoni lill-pubbliku u li s-seduti għandhom ikunu miftuħa għall-pubbliku. Din l-għajnuna inizjalment attraenti għat-trasparenza tiddgħajjef sew minħabba l-fatt li t-Tribunal għandu diskrezzjoni wiesgħa sabiex jorganizza sessjonijiet bil-bibien magħluqa u li jżomm id-dokumenti. |
| --- | --- |

—

L-abbozz tas-CETA jistabbilixxi li għandhom japplikaw ir-regoli ta’ trasparenza tal-UNCITRAL għall-iżvelar tal-informazzjoni lill-pubbliku u li s-seduti għandhom ikunu miftuħa għall-pubbliku. Din l-għajnuna inizjalment attraenti għat-trasparenza tiddgħajjef sew minħabba l-fatt li t-Tribunal għandu diskrezzjoni wiesgħa sabiex jorganizza sessjonijiet bil-bibien magħluqa u li jżomm id-dokumenti.

9.   Ir-relazzjoni bejn is-sistemi ġudizzjarji domestiċi u l-ISDS

| 9.1. | L-IDB bħalissa jgawdi d-dritt kważi uniku fejn individwu jista’ jġib Stat għall-arbitraġġ taħt il-liġi internazzjonali. Il-liġi dwar id-drittijiet tal-bniedem tagħti drittijiet speċifiċi iżda, l-aktar biex ma jiġux evitati s-sistemi tal-qrati nazzjonali, l-individwi huma meħtieġa li jeżawrixxu r-rimedji lokali qabel ma tista’ ssir talba quddiem qorti internazzjonali. Is-CETA ma teħtiġx l-eżawriment tar-rimedji lokali. L-investituri huma meħtieġa biss li jitolbu konsultazzjoni. |
| --- | --- |

9.1.

L-IDB bħalissa jgawdi d-dritt kważi uniku fejn individwu jista’ jġib Stat għall-arbitraġġ taħt il-liġi internazzjonali. Il-liġi dwar id-drittijiet tal-bniedem tagħti drittijiet speċifiċi iżda, l-aktar biex ma jiġux evitati s-sistemi tal-qrati nazzjonali, l-individwi huma meħtieġa li jeżawrixxu r-rimedji lokali qabel ma tista’ ssir talba quddiem qorti internazzjonali. Is-CETA ma teħtiġx l-eżawriment tar-rimedji lokali. L-investituri huma meħtieġa biss li jitolbu konsultazzjoni.

| 9.2. | L-Istati Membri qajmu preokkupazzjonijiet ewlenin relatati mat-trattati u l-liġi kostituzzjonali dwar l-ISDS, kif huwa stabbilit fis-CETA u previst għat-TTIP (27). Il-proposti għal titjib tal-ISDS fil-BITs sal-lum ma naqqsux dan it-tħassib (28). Fil-politika tal-kummerċ tagħha (TFUE Art. 205 u 207) l-UE hija marbuta bil-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 3 tat-TUE, il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u standards legali oħra tal-UE.
  Madankollu, fi ftehim ta’ kummerċ bħas-CETA jew it-TTIP, fejn it-tilwim dwar l-investiment jiġi deċiż minn proċeduri ta’ arbitraġġ internazzjonali li mhumiex marbuta bit-tali mod, ikun hemm il-possibbiltà li jintlaħqu deċiżjonijiet li ma jaqblux mal-liġi tal-UE (ara l-paragrafu 7.3 – Micula kontra r-Rumanija). |
| --- | --- |

9.2.

L-Istati Membri qajmu preokkupazzjonijiet ewlenin relatati mat-trattati u l-liġi kostituzzjonali dwar l-ISDS, kif huwa stabbilit fis-CETA u previst għat-TTIP (27). Il-proposti għal titjib tal-ISDS fil-BITs sal-lum ma naqqsux dan it-tħassib (28). Fil-politika tal-kummerċ tagħha (TFUE Art. 205 u 207) l-UE hija marbuta bil-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 3 tat-TUE, il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u standards legali oħra tal-UE.

Madankollu, fi ftehim ta’ kummerċ bħas-CETA jew it-TTIP, fejn it-tilwim dwar l-investiment jiġi deċiż minn proċeduri ta’ arbitraġġ internazzjonali li mhumiex marbuta bit-tali mod, ikun hemm il-possibbiltà li jintlaħqu deċiżjonijiet li ma jaqblux mal-liġi tal-UE (ara l-paragrafu 7.3 – Micula kontra r-Rumanija).

| 9.3. | Din id-delegazzjoni tal-ġurisdizzjoni lill-qrati tal-arbitraġġ privat li mhumiex marbuta bi prinċipji tal-UE tista’ ma tkunx koperta mit-Trattat ta’ Lisbona u tista’ tkun konsiderevolment ultra vires. Il-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea għamlet l-istabbiliment ta’ tali ġurisdizzjoni internazzjonali kondizzjonali fuq il-fatt li ma jkun hemm l-ebda xkiel tal-prinċipju li jiġu rrispettati l-awtonomija tas-sistema legali tal-UE u t-tqassim tal-kompetenzi stabbilit mit-Trattati (29). |
| --- | --- |

9.3.

Din id-delegazzjoni tal-ġurisdizzjoni lill-qrati tal-arbitraġġ privat li mhumiex marbuta bi prinċipji tal-UE tista’ ma tkunx koperta mit-Trattat ta’ Lisbona u tista’ tkun konsiderevolment ultra vires. Il-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea għamlet l-istabbiliment ta’ tali ġurisdizzjoni internazzjonali kondizzjonali fuq il-fatt li ma jkun hemm l-ebda xkiel tal-prinċipju li jiġu rrispettati l-awtonomija tas-sistema legali tal-UE u t-tqassim tal-kompetenzi stabbilit mit-Trattati (29).

| 9.4. | Peress li l-ISDS trid tiġi stabbilita fi ftehim imħallat hemm bżonn il-kunsens ta’ kull wieħed mill-parlamenti tat-28 Stat Membru qabel id-dħul fis-seħħ (provviżorju). Il-prinċipju tas-sussidjarjetà għandu jiġi rikonoxxut f’dak li għandu x’jaqsam mal-esklużjoni tal-qrati nazzjonali. |
| --- | --- |

9.4.

Peress li l-ISDS trid tiġi stabbilita fi ftehim imħallat hemm bżonn il-kunsens ta’ kull wieħed mill-parlamenti tat-28 Stat Membru qabel id-dħul fis-seħħ (provviżorju). Il-prinċipju tas-sussidjarjetà għandu jiġi rikonoxxut f’dak li għandu x’jaqsam mal-esklużjoni tal-qrati nazzjonali.

| 9.5. | Għandu jiġi rikonoxxut li hemm tensjoni bejn il-liġi tal-UE u l-liġi internazzjonali, b’mod partikolari fejn il-monopolju tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-ġurisdizzjoni huwa kkonċernat (Artikolu 19 tat-TUE u Art. 263 tat-TFUE u sussegwenti). L-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea dwar l-adeżjoni tal-UE għall-KEDB (30) u l-approċċ tal-KE li jitlob għas-supremazija tal-liġi tal-UE fil-kawża Micula kontra r-Rumanija huma evidenza f’dan ir-rigward. L-Artikolu 14.16 tal-abbozz tas-CETA jiċħad l-effett dirett tas-CETA u jeħtieġ li d-dispożizzjonijiet tal-ftehim jiġu inkorporati fil-liġi tal-UE jew tal-Istati Membri sabiex jiġu invokati mill-investituri. Dan jikkomplika iktar ir-relazzjonijiet bejn l-ordni legali tal-UE u kawżi tal-ISDS deċiżi minn tribunali tal-arbitraġġ. |
| --- | --- |

9.5.

Għandu jiġi rikonoxxut li hemm tensjoni bejn il-liġi tal-UE u l-liġi internazzjonali, b’mod partikolari fejn il-monopolju tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-ġurisdizzjoni huwa kkonċernat (Artikolu 19 tat-TUE u Art. 263 tat-TFUE u sussegwenti). L-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea dwar l-adeżjoni tal-UE għall-KEDB (30) u l-approċċ tal-KE li jitlob għas-supremazija tal-liġi tal-UE fil-kawża Micula kontra r-Rumanija huma evidenza f’dan ir-rigward. L-Artikolu 14.16 tal-abbozz tas-CETA jiċħad l-effett dirett tas-CETA u jeħtieġ li d-dispożizzjonijiet tal-ftehim jiġu inkorporati fil-liġi tal-UE jew tal-Istati Membri sabiex jiġu invokati mill-investituri. Dan jikkomplika iktar ir-relazzjonijiet bejn l-ordni legali tal-UE u kawżi tal-ISDS deċiżi minn tribunali tal-arbitraġġ.

| 9.6. | Fir-rigward tal-ħolqien tal-ewwel ISDS fi trattati ta’ kummerċ ħieles tal-UE b’impatt dinji fuq l-Istati Membri u bosta ċittadini tal-UE, il-KESE huwa tal-fehma li huwa assolutament essenzjali li l-Qorti tal-Ġustizzja teżamina l-konformità mal-liġi tal-UE minn qabel. Dan huwa ta’ importanza partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mal-valuri fundamentali tal-UE u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, iżda wkoll fir-rigward tal-monopolju tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni legali u s-sussidjarjetà. Għalhekk, għandha tinkiseb opinjoni legali adatta u tiġi kkunsidrata qabel ma l-ftehim jidħol fis-seħħ, u wkoll qabel ma jidħol fis-seħħ b’mod provviżorju (Artikolu 218 tat-TFUE). F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnutat li jekk is-CETA jidħol fis-seħħ, ikun fih klawsola ta’ sopravivenza li fil-każ ta’ kwalunkwe terminazzjoni jestendi d-dispożizzjonijiet għal 20 snin għall-investimenti magħmula qabel it-terminazzjoni. |
| --- | --- |

9.6.

Fir-rigward tal-ħolqien tal-ewwel ISDS fi trattati ta’ kummerċ ħieles tal-UE b’impatt dinji fuq l-Istati Membri u bosta ċittadini tal-UE, il-KESE huwa tal-fehma li huwa assolutament essenzjali li l-Qorti tal-Ġustizzja teżamina l-konformità mal-liġi tal-UE minn qabel. Dan huwa ta’ importanza partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mal-valuri fundamentali tal-UE u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, iżda wkoll fir-rigward tal-monopolju tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni legali u s-sussidjarjetà. Għalhekk, għandha tinkiseb opinjoni legali adatta u tiġi kkunsidrata qabel ma l-ftehim jidħol fis-seħħ, u wkoll qabel ma jidħol fis-seħħ b’mod provviżorju (Artikolu 218 tat-TFUE). F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnutat li jekk is-CETA jidħol fis-seħħ, ikun fih klawsola ta’ sopravivenza li fil-każ ta’ kwalunkwe terminazzjoni jestendi d-dispożizzjonijiet għal 20 snin għall-investimenti magħmula qabel it-terminazzjoni.

| 9.7. | Hemm ħtieġa urġenti li l-KE tirrifletti dwar kif tittratta l-BITs eżistenti fi ħdan l-UE u l-BITs tal-Istati Membri tal-UE ma’ pajjiżi terzi, speċjalment pajjiżi żviluppati, bħall-Istati Uniti u l-Kanada, li jinkludu mekkaniżmi tal-ISDS li m’għaddewx minn riforma u li jistgħu attwalment jintużaw biex jiġi kontestat id-dritt tal-Istat li jirregola u biex jinkisbu politiki leġittimi tal-Istat. Ħafna minn dawn il-ftehimiet jinkludu wkoll klawsoli ta’ sopravivenza, li tikkomplika aktar il-proċess ta’ terminazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

9.7.

Hemm ħtieġa urġenti li l-KE tirrifletti dwar kif tittratta l-BITs eżistenti fi ħdan l-UE u l-BITs tal-Istati Membri tal-UE ma’ pajjiżi terzi, speċjalment pajjiżi żviluppati, bħall-Istati Uniti u l-Kanada, li jinkludu mekkaniżmi tal-ISDS li m’għaddewx minn riforma u li jistgħu attwalment jintużaw biex jiġi kontestat id-dritt tal-Istat li jirregola u biex jinkisbu politiki leġittimi tal-Istat. Ħafna minn dawn il-ftehimiet jinkludu wkoll klawsoli ta’ sopravivenza, li tikkomplika aktar il-proċess ta’ terminazzjoni tagħhom.

10.   Mekkaniżmi ta’ appell

| 10.1. | L-appoġġ mifrux min-naħa tas-soċjetà ċivili għal mekkaniżmu ta’ appell kien evidenti fil-konsultazzjoni pubblika u ġie affermat mill-ġdid fis-Smigħ Pubbliku tal-KESE. |
| --- | --- |

10.1.

L-appoġġ mifrux min-naħa tas-soċjetà ċivili għal mekkaniżmu ta’ appell kien evidenti fil-konsultazzjoni pubblika u ġie affermat mill-ġdid fis-Smigħ Pubbliku tal-KESE.

| 10.2. | L-abbozz tas-CETA ma fih l-ebda sistema tal-appell. Madankollu, jiftaħ il-possibbiltà biex tinħoloq tali sistema. Is-CETA ma jipprevedix konsultazzjonijiet futuri dwar sistemi u modi tal-appell. Din il-prospettiva ta’ “wegħdiet fiergħa” timminimizza l-importanza ta’ din il-kwistjoni. Trid tinstab soluzzjoni urġenti. |
| --- | --- |

10.2.

L-abbozz tas-CETA ma fih l-ebda sistema tal-appell. Madankollu, jiftaħ il-possibbiltà biex tinħoloq tali sistema. Is-CETA ma jipprevedix konsultazzjonijiet futuri dwar sistemi u modi tal-appell. Din il-prospettiva ta’ “wegħdiet fiergħa” timminimizza l-importanza ta’ din il-kwistjoni. Trid tinstab soluzzjoni urġenti.

| 10.3. | Fil-prinċipju, deċiżjoni ta’ għoti tat-Tribunal hija finali u huwa biss f’ċirkostanzi estremi li tista’ ssir reviżjoni jew annullament (31). Dan huwa ferm inqas minn dak mistenni minn kwalunkwe sistema tal-qrati nazzjonali u ma jindirizzax il-preokkupazzjonijiet fundamentali espressi fil-Konsultazzjoni. |
| --- | --- |

10.3.

Fil-prinċipju, deċiżjoni ta’ għoti tat-Tribunal hija finali u huwa biss f’ċirkostanzi estremi li tista’ ssir reviżjoni jew annullament (31). Dan huwa ferm inqas minn dak mistenni minn kwalunkwe sistema tal-qrati nazzjonali u ma jindirizzax il-preokkupazzjonijiet fundamentali espressi fil-Konsultazzjoni.

11.   Kif għandha tiġi riformata s-sistema tal-ISDS

| 11.1. | L-UNCTAD iddefinixxiet ħames għażliet għar-riforma tal-ISDS:






  — | L-adattament tas-sistemi attwali permezz ta’ IIAs, |
| --- | --- | --- |

11.1.

L-UNCTAD iddefinixxiet ħames għażliet għar-riforma tal-ISDS:

—

L-adattament tas-sistemi attwali permezz ta’ IIAs,

| — | Ir-restrizzjoni fuq l-aċċess tal-investituri għall-ISDS, |
| --- | --- |

—

Ir-restrizzjoni fuq l-aċċess tal-investituri għall-ISDS,

| — | Il-promozzjoni ta’ soluzzjoni alternattiva tal-Istat (ASR), |
| --- | --- |

—

Il-promozzjoni ta’ soluzzjoni alternattiva tal-Istat (ASR),

| — | L-introduzzjoni ta’ faċilità ta’ appell, |
| --- | --- |

—

L-introduzzjoni ta’ faċilità ta’ appell,

| — | Il-ħolqien ta’ qorti internazzjonali permanenti għall-investiment. |
| --- | --- |

—

Il-ħolqien ta’ qorti internazzjonali permanenti għall-investiment.

| 11.2. | Il-KESE jqis li dawn l-għażliet jistħoqqilhom aktar konsiderazzjoni dettaljata. Il-KE ħadmet fuq l-ewwel erba’ għażliet filwaqt li definixxiet approċċ ġdid lejn il-protezzjoni tal-investiment u l-ISDS fis-CETA u l-abbozzi ta’ ftehimiet bejn l-UE u s-Singapor. L-eżerċizzju ta’ konsultazzjoni wera li għad hemm preokkupazzjonijiet profondi. Il-Kumitat jikkunsidra li l-kunċett tal-ħolqien ta’ qorti internazzjonali tal-investiment huwa l-aħjar pass ‘il quddiem minħabba li dan ikun pass importanti biex tiġi żgurata l-leġittimità u t-trasparenza tas-sistema u twassal għal interpretazzjoni iktar konsistenti u preċiżjoni akbar tad-deċiżjonijiet. F’dan il-kuntest, il-KESE jilqa’ l-istqarrija li saret mill-Kummissarju għall-Kummerċ lill-INTA fit-18 ta’ Marzu 2015 li: “Qorti multilaterali tkun tirrappreżenta użu ħafna iktar effiċjenti tar-riżorsi u jkollha leġittimità ikbar.” |
| --- | --- |

11.2.

Il-KESE jqis li dawn l-għażliet jistħoqqilhom aktar konsiderazzjoni dettaljata. Il-KE ħadmet fuq l-ewwel erba’ għażliet filwaqt li definixxiet approċċ ġdid lejn il-protezzjoni tal-investiment u l-ISDS fis-CETA u l-abbozzi ta’ ftehimiet bejn l-UE u s-Singapor. L-eżerċizzju ta’ konsultazzjoni wera li għad hemm preokkupazzjonijiet profondi. Il-Kumitat jikkunsidra li l-kunċett tal-ħolqien ta’ qorti internazzjonali tal-investiment huwa l-aħjar pass ‘il quddiem minħabba li dan ikun pass importanti biex tiġi żgurata l-leġittimità u t-trasparenza tas-sistema u twassal għal interpretazzjoni iktar konsistenti u preċiżjoni akbar tad-deċiżjonijiet. F’dan il-kuntest, il-KESE jilqa’ l-istqarrija li saret mill-Kummissarju għall-Kummerċ lill-INTA fit-18 ta’ Marzu 2015 li: “Qorti multilaterali tkun tirrappreżenta użu ħafna iktar effiċjenti tar-riżorsi u jkollha leġittimità ikbar.”

| 11.3. | Madankollu, il-KESE ma jqisx li t-tmexxija ta’ negozjati paralleli dwar l-ISDS fit-TTIP b’alternattiva li fit-terminu medju jkun hemm Qorti Internazzjonali tal-Investiment hija pass ‘il quddiem vijabbli. Jekk jintlaħaq ftehim fi ħdan it-TTIP, kważi ċertament ser isir l-istandard tad-deheb u jfixkel kwalunkwe prospett biex jinkiseb l-appoġġ għal qorti internazzjonali. Il-pożizzjoni hija kkumplikata aktar mill-fatt li t-TTIP m’għandhiex korrelazzjoni awtomatika għas-CETA. Huwa importanti li jiġi enfasizzat li n-negozjati dwar is-CETA ġew konklużi u m’hemm l-ebda garanzija li l-Gvern Kanadiż ser jaqbel li jinkorpora kwalunkwe bidla maqbula fit-TTIP. |
| --- | --- |

11.3.

Madankollu, il-KESE ma jqisx li t-tmexxija ta’ negozjati paralleli dwar l-ISDS fit-TTIP b’alternattiva li fit-terminu medju jkun hemm Qorti Internazzjonali tal-Investiment hija pass ‘il quddiem vijabbli. Jekk jintlaħaq ftehim fi ħdan it-TTIP, kważi ċertament ser isir l-istandard tad-deheb u jfixkel kwalunkwe prospett biex jinkiseb l-appoġġ għal qorti internazzjonali. Il-pożizzjoni hija kkumplikata aktar mill-fatt li t-TTIP m’għandhiex korrelazzjoni awtomatika għas-CETA. Huwa importanti li jiġi enfasizzat li n-negozjati dwar is-CETA ġew konklużi u m’hemm l-ebda garanzija li l-Gvern Kanadiż ser jaqbel li jinkorpora kwalunkwe bidla maqbula fit-TTIP.

| 11.4. | Bl-adozzjoni tal-istrateġija attwali, il-KE qed tiffaċċja l-prospettiva li l-ewwel tentattiv tagħha fin-negozjati dwar il-protezzjoni tal-investitur jista’ jirriżulta fi tliet sistemi differenti li jkopru l-Istati Uniti, il-Kanada u s-Singapore. Min-naħa l-oħra, jekk il-Kummissjoni fil-fatt tipprovdi sistema uniformi, dan jista’ jinkiseb biss wara negozjati ibsin ħafna. Il-KESE jemmen li mbagħad ikun kważi impossibbli biex jinkiseb l-appoġġ meħtieġ biex l-isforzi jiġu ffokati mill-ġdid lejn il-ħolqien ta’ qorti internazzjonali. |
| --- | --- |

11.4.

Bl-adozzjoni tal-istrateġija attwali, il-KE qed tiffaċċja l-prospettiva li l-ewwel tentattiv tagħha fin-negozjati dwar il-protezzjoni tal-investitur jista’ jirriżulta fi tliet sistemi differenti li jkopru l-Istati Uniti, il-Kanada u s-Singapore. Min-naħa l-oħra, jekk il-Kummissjoni fil-fatt tipprovdi sistema uniformi, dan jista’ jinkiseb biss wara negozjati ibsin ħafna. Il-KESE jemmen li mbagħad ikun kważi impossibbli biex jinkiseb l-appoġġ meħtieġ biex l-isforzi jiġu ffokati mill-ġdid lejn il-ħolqien ta’ qorti internazzjonali.

| 11.5. | Għalhekk, il-KESE jikkonkludi li b’parteċipanti globali ewlenin bħall-Istati Uniti, il-Kanada u l-Ġappun, ilkoll involuti f’taħditiet ġodda simultanji dwar il-kummerċ u l-investiment, teżisti opportunità unika biex tiġi segwita l-idea ta’ qorti internazzjonali tal-investimenti. Barra minn hekk, il-Kumitat jemmen li dan jirrappreżenta wkoll l-aħjar opportunità biex il-pajjiżi li qed jiżviluppaw, fejn il-bżonn għal IP huwa possibbilment ħafna ikbar, jaslu biex jaċċettaw sistema globali ġdida. |
| --- | --- |

11.5.

Għalhekk, il-KESE jikkonkludi li b’parteċipanti globali ewlenin bħall-Istati Uniti, il-Kanada u l-Ġappun, ilkoll involuti f’taħditiet ġodda simultanji dwar il-kummerċ u l-investiment, teżisti opportunità unika biex tiġi segwita l-idea ta’ qorti internazzjonali tal-investimenti. Barra minn hekk, il-Kumitat jemmen li dan jirrappreżenta wkoll l-aħjar opportunità biex il-pajjiżi li qed jiżviluppaw, fejn il-bżonn għal IP huwa possibbilment ħafna ikbar, jaslu biex jaċċettaw sistema globali ġdida.

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar “Ir-relazzjonijiet trans-Atlantiċi kummerċjali u l-fehma tal-KESE dwar kooperazzjoni mtejba u ftehim ta’ kummerċ ħieles eventwali bejn l-UE u l-Istati Uniti” (ĠU C 424, 26.11.2014, p. 9).

1

(2)  OECD (2012) – ISDS a scoping paper for the investment policy community.

2

ISDS a scoping paper for the investment policy community

(3)  UNCTAD — Recent Trends in IIAs and ISDS- No1, Frar 2015 http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/webdiaepcb2015d1_en.pdf

3

— Recent Trends in IIAs and ISDS- No

(4)  Avviż li jakkumpanja l-konsultazzjoni pubblika dwar l-ISDS fit-TTIP.

4

(5)  UNCTAD – Nota ta’ Informazzjoni dwar l-ISDS dwar l-Istati Uniti u l-UE.

5

(6)  Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 3.

6

(7)  E (SN/EP/6777), 10/12/2013.

7

(8)  Ċentru ta’ Riċerka tal-Parlament Ewropew “ISDS and prospects for reform” http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2015/545736/EPRS_BRI(2015)545736_REV1_EN.pdf

8

ISDS and prospects for reform”

(9)  EC – Factsheet on ISDS – Paragraph 2 – 3/10/2013.

9

Factsheet on ISDS

Paragraph 2

(10)  Round Table tal-KESE dwar in-negozju – Dikjarazzjoni komuni dwar it-TTIP, 16/12/2014.

10

(11)  BusinessEurope – ISDS – Overview of BusinessEurope position – Frar 2015.

11

ISDS

Overview of BusinessEurope position

(12)  Idem. Eurochambres position paper – Views and priorities for the negotiations with the US for a TTIP, 6/12/2013.

12

Eurochambres position paper

Views and priorities for the negotiations with the US for a TTIP

(13)  Transatlantic Business Council – Comments of the TBC regarding the proposed TTIP, 10/05/2013.

13

Comments of the TBC regarding the proposed TTIP

(14)  BusinessEurope: TTIP – An Indispensable Tool to Protect Investors, 2/05/2014. ISDS – Overview of BusinessEurope position – Frar 2015.

14

TTIP

An Indispensable Tool to Protect Investors

Overview of BusinessEurope position

(15)  https://www.citizen.org/eli-lilly-investor-state-factsheet

15

(16)  “Transatlantic Investment Treaty Protection”, pubblikat simultanjament fis-siti tal-Internet tas-CEPS (www.ceps.eu) u s-CTR (http://transatlantic.sais-jhu.edu).

16

(17)  http://www.citizen.org/documents/State-Legislators-letter-on-Investor-State-and-TPP.pdf.

17

(18)  CoR – TTIP – ECOS–V-063 02/15.

18

(19)  http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/january/tradoc_153044.pdf

19

(20)  Tweġiba tal-ESF għall-konsultazzjoni pubblika tal-ISDS, 20/06/2014.

20

(21)  http://www.iisd.org/itn/2014/01/19/awards-and-decisions-14/

21

(22)  Paġna ta’ fatti tal-KE dwar l-ISDS, paragrafu 8, li nħarġet fit-3 ta’ Ottubru 2013.

22

(23)  Il-Corporate Europe Observatory (CEO) huwa grupp ta’ riċerka u kampanji mingħajr skop ta’ qligħ li jwettaq riċerka u jippubblika rapporti dwar attivitajiet ta’ lobbying korporattiv fil-livell tal-UE (http://corporateeurope.org/).

23

(24)  EPRS – ISDS State of Play and Prospects for Reform 21.1.2014.

24

(25)  Dokument ta’ Ħidma tal-OECD dwar L-Investiment Internazzjonali Nru 2012/3, pp. 44-45.

25

(26)  UNCTAD – Reform of ISDS – In Search of a Roadmap – Issues Note No. 2, June 2013, p. 4.

26

Reform of ISDS

In Search of a Roadmap

Issues Note No. 2,

(27)  Opinjoni legali: “Europa – und verfassungsrechtliche Vorgaben für das Comprehensive Economic and Trade Agreement der EU und Kanada (CETA)” [Dispożizzjonijiet tal-liġi Ewropea u dik kostituzzjonali għall-Ftehim Komprensiv Ekonomiku u Kummerċjali (CETA) bejn l-UE u l-Kanada] ta’ Dr Andreas Fischer-Lescano, Bremen, Ottubru 2014; “Modalities for investment protection and Investor-State Dispute Settlement (ISDS) in TTIP from a trade union perspective” [Modalitajiet għall-protezzjoni tal-Investiment u s-Soluzzjoni tat-Tilwim bejn l-Investituri u l-Istat] ta’ Dr Markus Krajewski, Università Friedrich-Alexander, Erlangen-Nürnberg, FES Ottubru 2014]; “Freihandelsabkommen, einige Anmerkungen zur Problemmatik der privaten Schiedsgerichtsbarkeit [Ftehimiet ta’ kummerċ ħieles: xi kummenti dwar il-kwistjoni tal-arbitraġġ privat]” tal-Prof. Siegfried Broß, Rapport dwar il-kodeterminazzjoni (promozzjoni tal-kodeterminazzjoni) Nru 4, H.Böckler Stiftung, 2015.

27

(28)  “CETA: ‘Verkaufte Demokratie’” (CETA: Id-demokrazija mibjugħa), Corporate Europe Observatory.

28

(29)  Qorti tal-Ġustizzja, Opinjoni 1/91 tal-14.12.1991 – EEA 1; Opinjoni 1/00 tat-18.4.2002 – ECAA; Opinjoni 1/09 tat-8.3.2011 – Qorti tal-Privattivi.

29

(30)  Opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja 2/13 tat-18.12.2013.

30

(31)  Konvenzjoni ICSID Artikolu 52.

31

---

ANNESS

għall-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-kontroopinjoni li ġejja, li rċeviet mill-inqas kwart tal-voti mixħuta, inċaħdet matul id-diskussjoni:

Ħassar it-test kollu tal-Opinjoni biex jiġi sostitwit kif ġej:

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | L-Investiment Dirett Barrani (IDB) huwa kontributur importanti għat-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi. Il-kumpaniji li jinvestu f’pajjiż ieħor qegħdin ipso facto jieħdu riskju speċifiku, iżda l-kuntratturi barranin għandhom jiġu protetti kontra trattament sproporzjonat u abbużiv mill-istat ospitanti fejn investew, pereżempju permezz ta’ esproprjazzjoni diretta, diskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità u trattament inġust u mhux ugwali meta mqabbel mal-investituri domestiċi. Huwa importanti mekkaniżmu għat-tilwim li huwa newtrali. L-investimenti ta’ sikwit huma fuq perijodu ta’ żmien twil u ċ-ċirkostanzi politiċi fi Stati ospitanti jistgħu jinbidlu. |
| --- | --- |

1.1.

L-Investiment Dirett Barrani (IDB) huwa kontributur importanti għat-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi. Il-kumpaniji li jinvestu f’pajjiż ieħor qegħdin ipso facto jieħdu riskju speċifiku, iżda l-kuntratturi barranin għandhom jiġu protetti kontra trattament sproporzjonat u abbużiv mill-istat ospitanti fejn investew, pereżempju permezz ta’ esproprjazzjoni diretta, diskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità u trattament inġust u mhux ugwali meta mqabbel mal-investituri domestiċi. Huwa importanti mekkaniżmu għat-tilwim li huwa newtrali. L-investimenti ta’ sikwit huma fuq perijodu ta’ żmien twil u ċ-ċirkostanzi politiċi fi Stati ospitanti jistgħu jinbidlu.

| 1.1.1. | Ftehim Internazzjonali ta’ Investiment (IIA) bejn żewġ Stati (jew reġjuni) jinvolvi l-liġi internazzjonali. Biex ikun effettiv dan jeħtieġ mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim li huwa effettiv, ibbilanċjat u internazzjonali. |
| --- | --- |

1.1.1.

Ftehim Internazzjonali ta’ Investiment (IIA) bejn żewġ Stati (jew reġjuni) jinvolvi l-liġi internazzjonali. Biex ikun effettiv dan jeħtieġ mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim li huwa effettiv, ibbilanċjat u internazzjonali.

| 1.1.2. | Madankollu, f’ħafna mill-ftehimiet ta’ investiment internazzjonali, il-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni tat-tilwim iressaq flimkien kumpaniji individwali u l-Istat ospitanti permezz tal-proċedura tas-Soluzzjoni tat-Tilwim bejn l-Istati u l-Investituri (ISDS) (1). L-ISDS hija ta’ natura retroattiva. Kuntrarjament għall-Proċedura tas-Soluzzjoni tat-Tilwim tad-WTO, jekk Stat jitlef każ il-ħlas tal-kumpens biss ikun involut. Ma hemmx bżonn li tiġi revokata l-leġislazzjoni rilevanti. L-investiment mhuwiex kompetenza tad-WTO wara li tneħħa mill-Aġenda taċ-Ċiklu ta’ Doha fl-2003. |
| --- | --- |

1.1.2.

Madankollu, f’ħafna mill-ftehimiet ta’ investiment internazzjonali, il-mekkaniżmu ta’ soluzzjoni tat-tilwim iressaq flimkien kumpaniji individwali u l-Istat ospitanti permezz tal-proċedura tas-Soluzzjoni tat-Tilwim bejn l-Istati u l-Investituri (ISDS) (1). L-ISDS hija ta’ natura retroattiva. Kuntrarjament għall-Proċedura tas-Soluzzjoni tat-Tilwim tad-WTO, jekk Stat jitlef każ il-ħlas tal-kumpens biss ikun involut. Ma hemmx bżonn li tiġi revokata l-leġislazzjoni rilevanti. L-investiment mhuwiex kompetenza tad-WTO wara li tneħħa mill-Aġenda taċ-Ċiklu ta’ Doha fl-2003.

| 1.2. | L-UE hija l-akbar fornitur u anke l-aktar riċevitur ta’ investiment internazzjonali. L-investiment huwa ta’ interess ewlieni għan-negozji tal-UE, inklużi l-SMEs. Għalhekk, il-Kumitat jilqa’ b’sodisfazzjon il-pożizzjoni tal-Kummissjoni (2) li l-ISDS hija:






  — | Għodda importanti għall-protezzjoni tal-investimenti u għalhekk għall-promozzjoni u l-iżgurar tat-tkabbir ekonomiku fl-UE, |
| --- | --- | --- |

1.2.

L-UE hija l-akbar fornitur u anke l-aktar riċevitur ta’ investiment internazzjonali. L-investiment huwa ta’ interess ewlieni għan-negozji tal-UE, inklużi l-SMEs. Għalhekk, il-Kumitat jilqa’ b’sodisfazzjon il-pożizzjoni tal-Kummissjoni (2) li l-ISDS hija:

—

Għodda importanti għall-protezzjoni tal-investimenti u għalhekk għall-promozzjoni u l-iżgurar tat-tkabbir ekonomiku fl-UE,

| — | Mod effettiv kif jiġu infurżati l-obbligi li l-imsieħba kummerċjali tagħna jaqblu fuqhom mal-investituri tagħhom meta jiffirmaw trattati ta’ investiment. |
| --- | --- |

—

Mod effettiv kif jiġu infurżati l-obbligi li l-imsieħba kummerċjali tagħna jaqblu fuqhom mal-investituri tagħhom meta jiffirmaw trattati ta’ investiment.

| 1.2.1. | Round Table dwar in-negozju organizzata mill-Grupp ta’ Min Iħaddem tal-KESE dwar is-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (TTIP) ikkonkludiet (3) li: “An international agreement such as TTIP should create the right conditions to attract a high level of future investment in the transatlantic market. [Ftehim internazzjonali bħat-TTIP għandu joħloq il-kundizzjonijiet it-tajba biex jattira livell għoli ta’ investiment futur fis-suq trans-Atlantiku.] This includes granting ample access and non-discriminatory treatment for investors on both sides and improving the current framework for IP, including ISDS by making it more accessible to SMEs and striking a proper balance between investor rights, the right of states and local authorities to regulate in the public interest” [Dan jinkludi l-għoti ta’ aċċess mifrux u trattament nondiskriminatorju għall-investituri fuq iż-żewġ naħat u t-titjib tal-qafas attwali għall-protezzjoni tal-investiment, inkluża l-ISDS billi ssir aktar aċċessibbli għall-SMEs u jinstab bilanċ xieraq bejn id-drittijiet tal-investitur, id-dritt tal-Istati u l-awtoritajiet lokali li jirregolaw fl-interess pubbliku]. |
| --- | --- |

1.2.1.

Round Table dwar in-negozju organizzata mill-Grupp ta’ Min Iħaddem tal-KESE dwar is-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (TTIP) ikkonkludiet (3) li: “An international agreement such as TTIP should create the right conditions to attract a high level of future investment in the transatlantic market. [Ftehim internazzjonali bħat-TTIP għandu joħloq il-kundizzjonijiet it-tajba biex jattira livell għoli ta’ investiment futur fis-suq trans-Atlantiku.] This includes granting ample access and non-discriminatory treatment for investors on both sides and improving the current framework for IP, including ISDS by making it more accessible to SMEs and striking a proper balance between investor rights, the right of states and local authorities to regulate in the public interest” [Dan jinkludi l-għoti ta’ aċċess mifrux u trattament nondiskriminatorju għall-investituri fuq iż-żewġ naħat u t-titjib tal-qafas attwali għall-protezzjoni tal-investiment, inkluża l-ISDS billi ssir aktar aċċessibbli għall-SMEs u jinstab bilanċ xieraq bejn id-drittijiet tal-investitur, id-dritt tal-Istati u l-awtoritajiet lokali li jirregolaw fl-interess pubbliku].

| 1.3. | Il-Ftehim ta’ Kummerċ bejn l-UE u l-Kanada (CETA), li għad irid jiġi ratifikat, jinkludi kapitolu estensiv dwar il-protezzjoni tal-investimenti, inkluża d-dispożizzjoni għall-ISDS. Dan, flimkien mal-kapitolu dwar l-investiment fil-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles UE-Singapor (4), huwa l-ewwel ftehim ta’ investiment negozjat mill-UE minn mindu kisbet kompetenza għall-investiment skont it-Trattat ta’ Lisbona fl-2009. Dan ikkontribixxa ħafna biex jiġi indirizzat it-tħassib pendenti, iżda l-ISDS teħtieġ li tevolvi aktar. |
| --- | --- |

1.3.

Il-Ftehim ta’ Kummerċ bejn l-UE u l-Kanada (CETA), li għad irid jiġi ratifikat, jinkludi kapitolu estensiv dwar il-protezzjoni tal-investimenti, inkluża d-dispożizzjoni għall-ISDS. Dan, flimkien mal-kapitolu dwar l-investiment fil-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles UE-Singapor (4), huwa l-ewwel ftehim ta’ investiment negozjat mill-UE minn mindu kisbet kompetenza għall-investiment skont it-Trattat ta’ Lisbona fl-2009. Dan ikkontribixxa ħafna biex jiġi indirizzat it-tħassib pendenti, iżda l-ISDS teħtieġ li tevolvi aktar.

| 1.4. | Barra mill-prinċipju ta’ “in-Nazzjon l-Aktar Iffavorit” (MFN), u l-kopertura normalment inkluża mill-Kummissjoni biex tittratta l-kumpens f’każijiet ta’ gwerra, revoluzzjoni, eċċ., il-Kumitat iħeġġeġ biex il-protezzjoni tal-investitur taħt IIA, u għaldaqstant miftuħa għall-użu tal-ISDS, għandha tkunu limitata li tkopri l-erba’ protezzjonijiet sostantivi, jiġifieri






  — | Ma ssirx diskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità ta’ investitur, |
| --- | --- | --- |

1.4.

Barra mill-prinċipju ta’ “in-Nazzjon l-Aktar Iffavorit” (MFN), u l-kopertura normalment inkluża mill-Kummissjoni biex tittratta l-kumpens f’każijiet ta’ gwerra, revoluzzjoni, eċċ., il-Kumitat iħeġġeġ biex il-protezzjoni tal-investitur taħt IIA, u għaldaqstant miftuħa għall-użu tal-ISDS, għandha tkunu limitata li tkopri l-erba’ protezzjonijiet sostantivi, jiġifieri

—

Ma ssirx diskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità ta’ investitur,

| — | Standard minimu ta’ trattament, normalment deskritt bħala “ġust u ekwu”, |
| --- | --- |

—

Standard minimu ta’ trattament, normalment deskritt bħala “ġust u ekwu”,

| — | F’każ ta’ esproprjazzjoni, kumpens bla dewmien, adatt u effettiv (li ma jkunx diskriminatorju u bil-proċess dovut), |
| --- | --- |

—

F’każ ta’ esproprjazzjoni, kumpens bla dewmien, adatt u effettiv (li ma jkunx diskriminatorju u bil-proċess dovut),

| — | Jitħalla jsir trasferiment ta’ fondi relatati mal-investiment. |
| --- | --- |

—

Jitħalla jsir trasferiment ta’ fondi relatati mal-investiment.

| 1.5. | Maż-żmien, irriżultaw għadd ta’ abbużi reali jew perċeputi mill-użu tal-ISDS u dawn issa jridu jiġu indirizzati. L-ISDS jeħtieġ li tiġi aġġornata. Il-Kumitat jilqa’ l-erba’ oqsma għal aktar studju dwar il-protezzjoni tal-investiment u l-ISDS identifikati mill-Kummissjoni f’Jannar 2015 bħala riżultat tal-konsultazzjoni pubblika tagħha dwar il-protezzjoni tal-investiment u l-ISDS fit-TTIP, wara l-inklużjoni tiegħu fil-mandat għan-negozjati mogħtija b’mod unanimu mill-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.5.

Maż-żmien, irriżultaw għadd ta’ abbużi reali jew perċeputi mill-użu tal-ISDS u dawn issa jridu jiġu indirizzati. L-ISDS jeħtieġ li tiġi aġġornata. Il-Kumitat jilqa’ l-erba’ oqsma għal aktar studju dwar il-protezzjoni tal-investiment u l-ISDS identifikati mill-Kummissjoni f’Jannar 2015 bħala riżultat tal-konsultazzjoni pubblika tagħha dwar il-protezzjoni tal-investiment u l-ISDS fit-TTIP, wara l-inklużjoni tiegħu fil-mandat għan-negozjati mogħtija b’mod unanimu mill-Istati Membri.

| 1.5.1. | Dawn kienu jkopru:






  — | Il-protezzjoni tad-dritt tal-Istat li jirregola, |
| --- | --- | --- |

1.5.1.

Dawn kienu jkopru:

—

Il-protezzjoni tad-dritt tal-Istat li jirregola,

| — | Il-ħolqien u t-tħaddim tat-tribunali tal-arbitraġġ, |
| --- | --- |

—

Il-ħolqien u t-tħaddim tat-tribunali tal-arbitraġġ,

| — | L-eżami tad-deċiżjonijiet tal-ISDS permezz ta’ mekkaniżmu ta’ appell, |
| --- | --- |

—

L-eżami tad-deċiżjonijiet tal-ISDS permezz ta’ mekkaniżmu ta’ appell,

| — | Ir-relazzjoni bejn is-sistemi ġudizzjarji domestiċi u l-ISDS. |
| --- | --- |

—

Ir-relazzjoni bejn is-sistemi ġudizzjarji domestiċi u l-ISDS.

| 1.5.2. | Il-Kumitat iqis il-protezzjoni dovuta tad-dritt tal-Istat li jirregola bħala essenzjali, u li kwalunkwe ambigwitajiet jitneħħew. Kif ġie ddikjarat fl-Opinjoni tal-Kumitat dwar it-TTIP (5), “huwa essenzjali li kwalunkwe dispożizzjoni dwar is-soluzzjoni tat-tilwim proposta fit-TTIP ma tfixkilx il-kapaċità tal-Istati Membri tal-UE li jirregolaw fl-interess tal-pubbliku”. Ftehimiet ta’ investiment internazzjonali preċedenti kienu primarjament abbozzati skont il-ħtieġa li jiġu protetti l-investimenti. Kemm is-CETA u l-Ftehim mas-Singapor issikkaw id-definizzjonijiet ewlenin biex jiġu evitati interpretazzjonijiet mhux ġustifikati u jirreferu b’mod speċifiku fil-preambolu ta’ kull ftehim għad-dritt tar-regolazzjoni. Il-KESE jemmen li dan għandu issa jiġi inkluż fil-korp tat-test rilevanti, bħala Artikolu speċifiku ta’ kwalunkwe ftehim bħal dan. |
| --- | --- |

1.5.2.

Il-Kumitat iqis il-protezzjoni dovuta tad-dritt tal-Istat li jirregola bħala essenzjali, u li kwalunkwe ambigwitajiet jitneħħew. Kif ġie ddikjarat fl-Opinjoni tal-Kumitat dwar it-TTIP (5), “huwa essenzjali li kwalunkwe dispożizzjoni dwar is-soluzzjoni tat-tilwim proposta fit-TTIP ma tfixkilx il-kapaċità tal-Istati Membri tal-UE li jirregolaw fl-interess tal-pubbliku”. Ftehimiet ta’ investiment internazzjonali preċedenti kienu primarjament abbozzati skont il-ħtieġa li jiġu protetti l-investimenti. Kemm is-CETA u l-Ftehim mas-Singapor issikkaw id-definizzjonijiet ewlenin biex jiġu evitati interpretazzjonijiet mhux ġustifikati u jirreferu b’mod speċifiku fil-preambolu ta’ kull ftehim għad-dritt tar-regolazzjoni. Il-KESE jemmen li dan għandu issa jiġi inkluż fil-korp tat-test rilevanti, bħala Artikolu speċifiku ta’ kwalunkwe ftehim bħal dan.

| 1.5.3. | Huwa essenzjali li l-arbitri fuq it-tribunali tal-ISDS ikunu kompletament imparzjali u ma jkunux miftuħa għal kunflitti ta’ interess. Il-Kumitat iħeġġeġ li l-arbitri kollha għandhom jintgħażlu minn lista stabbilita minn qabel mill-Partijiet tal-ftehim rilevanti, u li jiġu stabbiliti kwalifiki ċari għal dan it-tip ta’ arbitri, notevolment li huma kkwalifikati biex iwettqu funzjoni ġudizzjarja u taw prova li għandhom għarfien espert fl-oqsma rilevanti tal-liġi internazzjonali. |
| --- | --- |

1.5.3.

Huwa essenzjali li l-arbitri fuq it-tribunali tal-ISDS ikunu kompletament imparzjali u ma jkunux miftuħa għal kunflitti ta’ interess. Il-Kumitat iħeġġeġ li l-arbitri kollha għandhom jintgħażlu minn lista stabbilita minn qabel mill-Partijiet tal-ftehim rilevanti, u li jiġu stabbiliti kwalifiki ċari għal dan it-tip ta’ arbitri, notevolment li huma kkwalifikati biex iwettqu funzjoni ġudizzjarja u taw prova li għandhom għarfien espert fl-oqsma rilevanti tal-liġi internazzjonali.

| 1.5.4. | Mekkaniżmu tal-Appell huwa wkoll essenzjali – proċess legali mingħajr dritt ta’ appell huwa ġustament rari ħafna, għalkemm dan jeżisti fl-IIA attwali. Il-KESE jinnota li saret referenza għal mekkaniżmu tal-appell fid-direttivi ta’ negozjati tat-TTIP oriġinali. It-tfassil ta’ mekkaniżmu bħal dan se jkun ta’ importanza kritika, inklużi l-metodi kif il-membri huma maħtura, il-kwalifiki tagħhom u r-remunerazzjoni, flimkien ma’ kwalunkwe limitu ta’ żmien li għandu jiġi applikat. Għandu jkopri żbalji ta’ liġi u żbalji ta’ fatt. Għandha tingħata kunsiderazzjoni bikrija dwar jekk mekkaniżmu bilaterali jistax isir b’mod multilaterali, forsi fuq il-mudell tal-Korp tal-Appell tad-WTO. Kwalunkwe mekkaniżmu bħal dan se jinvolvi spejjeż addizzjonali, iżda li għandhom jiġu kkunsidrati. |
| --- | --- |

1.5.4.

Mekkaniżmu tal-Appell huwa wkoll essenzjali – proċess legali mingħajr dritt ta’ appell huwa ġustament rari ħafna, għalkemm dan jeżisti fl-IIA attwali. Il-KESE jinnota li saret referenza għal mekkaniżmu tal-appell fid-direttivi ta’ negozjati tat-TTIP oriġinali. It-tfassil ta’ mekkaniżmu bħal dan se jkun ta’ importanza kritika, inklużi l-metodi kif il-membri huma maħtura, il-kwalifiki tagħhom u r-remunerazzjoni, flimkien ma’ kwalunkwe limitu ta’ żmien li għandu jiġi applikat. Għandu jkopri żbalji ta’ liġi u żbalji ta’ fatt. Għandha tingħata kunsiderazzjoni bikrija dwar jekk mekkaniżmu bilaterali jistax isir b’mod multilaterali, forsi fuq il-mudell tal-Korp tal-Appell tad-WTO. Kwalunkwe mekkaniżmu bħal dan se jinvolvi spejjeż addizzjonali, iżda li għandhom jiġu kkunsidrati.

| 1.5.5. | Ir-relazzjoni bejn l-ISDS u s-sistemi ġudizzjarji domestiċi se tkun iżjed diffiċli li tiġi solvuta. L-IIAs huma ftehimiet internazzjonali u l-qrati domestiċi mhux bil-fors għandhom il-kompetenza biex jinterpretaw kwistjonijiet ta’ liġi internazzjonali. Anke l-aħjar sistema tista’ tiżbalja, iżda ilmenti doppji għandhom jiġu pprojbiti. Il-partijiet potenzjali fil-kawża għandhom jew jagħmlu l-għażla finali fil-bidu tal-proċedimenti, jew jitilfu d-dritt li jirrikorru għall-qrati domestiċi hekk kif dawn jirrikorru għall-ISDS. |
| --- | --- |

1.5.5.

Ir-relazzjoni bejn l-ISDS u s-sistemi ġudizzjarji domestiċi se tkun iżjed diffiċli li tiġi solvuta. L-IIAs huma ftehimiet internazzjonali u l-qrati domestiċi mhux bil-fors għandhom il-kompetenza biex jinterpretaw kwistjonijiet ta’ liġi internazzjonali. Anke l-aħjar sistema tista’ tiżbalja, iżda ilmenti doppji għandhom jiġu pprojbiti. Il-partijiet potenzjali fil-kawża għandhom jew jagħmlu l-għażla finali fil-bidu tal-proċedimenti, jew jitilfu d-dritt li jirrikorru għall-qrati domestiċi hekk kif dawn jirrikorru għall-ISDS.

| 1.6. | Qorti internazzjonali u multilaterali hija s-soluzzjoni aktar fit-tul. Din teħtieġ li tiġi żviluppata b’mod parallel mal-iżvilupp tal-ISDS fit-TTIP u fi bnadi oħra. Huwa imperattiv li xi forma ta’ protezzjoni tal-investitur internazzjonali tibqa’ filwaqt li tali korp internazzjonali qed jiġi nnegozjat u stabbilit. |
| --- | --- |

1.6.

Qorti internazzjonali u multilaterali hija s-soluzzjoni aktar fit-tul. Din teħtieġ li tiġi żviluppata b’mod parallel mal-iżvilupp tal-ISDS fit-TTIP u fi bnadi oħra. Huwa imperattiv li xi forma ta’ protezzjoni tal-investitur internazzjonali tibqa’ filwaqt li tali korp internazzjonali qed jiġi nnegozjat u stabbilit.

| 1.6.1. | Huwa importanti li tiġi żgurata massa kritika għall-istabbiliment ta’ qorti internazzjonali bħala objettiv iktar fit-tul għas-soluzzjoni tat-tilwim dwar investiment. L-aċċettazzjoni mifruxa ta’ mekkaniżmu tal-appell internazzjonali bħal dan x’aktarx li tirriżulta mill-fatt li qed jiġi stabbilit permezz ta’ kunsens, u għandu jittratta l-problemi potenzjali relatati li l-istituzzjonijiet internazzjonali, inkluża l-Qorti Kriminali Internazzjonali, jiffaċċjaw. |
| --- | --- |

1.6.1.

Huwa importanti li tiġi żgurata massa kritika għall-istabbiliment ta’ qorti internazzjonali bħala objettiv iktar fit-tul għas-soluzzjoni tat-tilwim dwar investiment. L-aċċettazzjoni mifruxa ta’ mekkaniżmu tal-appell internazzjonali bħal dan x’aktarx li tirriżulta mill-fatt li qed jiġi stabbilit permezz ta’ kunsens, u għandu jittratta l-problemi potenzjali relatati li l-istituzzjonijiet internazzjonali, inkluża l-Qorti Kriminali Internazzjonali, jiffaċċjaw.

| 1.6.2. | Il-KESE jwissi kontra s-suġġeriment li, billi l-membri kollha tal-“G7” huma attwalment involuti f’negozjati tal-IIA, dawn jibdew jiżviluppaw qorti internazzjonali huma stess b’mod separat. Il-massa kritika tista’ tinkiseb biss jekk ikun hemm firxa ferm usa’ ta’ pajjiżi involuti mill-bidu, u li l-bieb jibqa’ miftuħ biex jingħaqdu oħrajn kif u meta jkunu interessati. |
| --- | --- |

1.6.2.

Il-KESE jwissi kontra s-suġġeriment li, billi l-membri kollha tal-“G7” huma attwalment involuti f’negozjati tal-IIA, dawn jibdew jiżviluppaw qorti internazzjonali huma stess b’mod separat. Il-massa kritika tista’ tinkiseb biss jekk ikun hemm firxa ferm usa’ ta’ pajjiżi involuti mill-bidu, u li l-bieb jibqa’ miftuħ biex jingħaqdu oħrajn kif u meta jkunu interessati.

| 1.6.3. | Sadanittant, il-KESE jirrakkomanda lill-UE u lill-Istati Uniti biex jinvolvu ruħhom f’mekkaniżmu ta’ soluzzjoni għat-tilwim bilaterali dwar l-investimenti fit-TTIP. |
| --- | --- |

1.6.3.

Sadanittant, il-KESE jirrakkomanda lill-UE u lill-Istati Uniti biex jinvolvu ruħhom f’mekkaniżmu ta’ soluzzjoni għat-tilwim bilaterali dwar l-investimenti fit-TTIP.

2.   Kuntest

| 2.1. | Il-Kumitat jinnota li jekk żewġ pajjiżi jkunu jixtiequ jippromovu r-relazzjonijiet ekonomiċi bejniethom permezz ta’ Ftehim ta’ Investiment Internazzjonali, dawn iwiegħdu lil xulxin li jiggarantixxu ċerti livelli ta’ trattament lill-investituri u l-investimenti mill-pajjiż l-ieħor. Dawn il-wegħdiet, li l-pajjiżi jagħmlu minn jeddhom, imbagħad ikunu jridu jgħaddu mill-proċessi kollha ta’ ratifika domestika. Dawn bl-ebda mod ma jagħtu prijorità lill-interess korporattiv fuq id-dritt tal-gvernijiet li jirregolaw b’dan il-mod. Madankollu, fl-interess tal-istat tad-dritt, il-gvernijiet għandhom jinżammu responsabbli għall-garanziji li jagħtu. |
| --- | --- |

2.1.

Il-Kumitat jinnota li jekk żewġ pajjiżi jkunu jixtiequ jippromovu r-relazzjonijiet ekonomiċi bejniethom permezz ta’ Ftehim ta’ Investiment Internazzjonali, dawn iwiegħdu lil xulxin li jiggarantixxu ċerti livelli ta’ trattament lill-investituri u l-investimenti mill-pajjiż l-ieħor. Dawn il-wegħdiet, li l-pajjiżi jagħmlu minn jeddhom, imbagħad ikunu jridu jgħaddu mill-proċessi kollha ta’ ratifika domestika. Dawn bl-ebda mod ma jagħtu prijorità lill-interess korporattiv fuq id-dritt tal-gvernijiet li jirregolaw b’dan il-mod. Madankollu, fl-interess tal-istat tad-dritt, il-gvernijiet għandhom jinżammu responsabbli għall-garanziji li jagħtu.

| 2.2. | Il-Kumitat jirrikonoxxi li, għalkemm l-istati negozjaturi jfittxu li jinkludu dispożizzjonijiet biex jipproteġu l-intrapriżi tagħhom stess kontra azzjonijiet diskriminatorji ta’ sħab kummerċjali, mhux realistiku li kumpanija li tiġi offiża tistenna li kwalunkwe tilwima għandha tiġi indirizzata awtomatikament fuq livell bejn stat u ieħor, biex b’hekk il-kwistjoni tgħaddi minn livell politiku għal wieħed diplomatiku. |
| --- | --- |

2.2.

Il-Kumitat jirrikonoxxi li, għalkemm l-istati negozjaturi jfittxu li jinkludu dispożizzjonijiet biex jipproteġu l-intrapriżi tagħhom stess kontra azzjonijiet diskriminatorji ta’ sħab kummerċjali, mhux realistiku li kumpanija li tiġi offiża tistenna li kwalunkwe tilwima għandha tiġi indirizzata awtomatikament fuq livell bejn stat u ieħor, biex b’hekk il-kwistjoni tgħaddi minn livell politiku għal wieħed diplomatiku.

| 2.2.1. | Jekk il-kumpaniji jserrħu fuq l-UE biex tressaq tilwim għal-livell ta’ Stat kontra Stat, huma ftit ħafna li jistgħu jiġu segwiti b’dal-mod, u jkun inqas probabbli li kumpaniji iżgħar isemmgħu leħinhom. Huwa improbabbli li jkun hemm ħafna każijiet bejn żewġ sistemi legali demokratiċi maturi, iżda jekk il-Proċedura ta’ Soluzzjoni tat-Tilwim bejn Stat u ieħor kellha ssir in-norma, l-għadd ta’ każijiet potenzjali jkun destinat li jiżdied, b’implikazzjonijiet kbar ta’ riżorsi għall-Istati. |
| --- | --- |

2.2.1.

Jekk il-kumpaniji jserrħu fuq l-UE biex tressaq tilwim għal-livell ta’ Stat kontra Stat, huma ftit ħafna li jistgħu jiġu segwiti b’dal-mod, u jkun inqas probabbli li kumpaniji iżgħar isemmgħu leħinhom. Huwa improbabbli li jkun hemm ħafna każijiet bejn żewġ sistemi legali demokratiċi maturi, iżda jekk il-Proċedura ta’ Soluzzjoni tat-Tilwim bejn Stat u ieħor kellha ssir in-norma, l-għadd ta’ każijiet potenzjali jkun destinat li jiżdied, b’implikazzjonijiet kbar ta’ riżorsi għall-Istati.

| 2.2.2. | Bħalma indikat il-Kummissarju Malmström stess (6) b’rabta man-negozjati dwar it-TTIP, il-liġi internazzjonali ma tistax tiġi invokata fil-qrati tal-Istati Uniti, u l-ebda liġi tal-Istati Uniti tipprojbixxi d-diskriminazzjoni kontra l-investituri barranin. F’pajjiżi oħra, il-qrati nazzjonali jistgħu jkunu inqas affidabbli. |
| --- | --- |

2.2.2.

Bħalma indikat il-Kummissarju Malmström stess (6) b’rabta man-negozjati dwar it-TTIP, il-liġi internazzjonali ma tistax tiġi invokata fil-qrati tal-Istati Uniti, u l-ebda liġi tal-Istati Uniti tipprojbixxi d-diskriminazzjoni kontra l-investituri barranin. F’pajjiżi oħra, il-qrati nazzjonali jistgħu jkunu inqas affidabbli.

| 2.2.3. | L-investiment mhuwiex identiku għall-kummerċ. Fit-tilwim kummerċjali hija r-responsabbiltà tal-Istat li jieħu t-tmexxija. Dan it-tilwim x’aktarx jinvolvi klassi ta’ produzzjoni, bħall-banana, il-pannelli solari jew it-tessuti: id-dumping huwa kwistjoni ewlenija tal-Proċedura ta’ Soluzzjoni tat-Tilwim tad-WTO. |
| --- | --- |

2.2.3.

L-investiment mhuwiex identiku għall-kummerċ. Fit-tilwim kummerċjali hija r-responsabbiltà tal-Istat li jieħu t-tmexxija. Dan it-tilwim x’aktarx jinvolvi klassi ta’ produzzjoni, bħall-banana, il-pannelli solari jew it-tessuti: id-dumping huwa kwistjoni ewlenija tal-Proċedura ta’ Soluzzjoni tat-Tilwim tad-WTO.

3.   L-evoluzzjoni tal-ISDS

| 3.1. | Għalkemm l-għadd kumplessiv ta’ każijiet tal-ISDS (7) jibqa’ żgħir, l-użu tagħha kiber b’mod sostanzjali mill-2002 “l hawn. Dan huwa proporzjonat għaż-żieda globali tal-IDB, li globalment sal-2013 kien qabeż USD 25 triljun. L-investituri Ewropej nedew madwar 50 % tat-talbiet kollha mill-2002”‘l hawn. Numru sew ta’ dawn tnedew minn kumpaniji iżgħar jew speċjalizzati (8). Huwa importanti li kwalunkwe proċedura tal-ISDS riformata għandha ssir aktar aċċessibbli għall-SMEs. |
| --- | --- |

3.1.

Għalkemm l-għadd kumplessiv ta’ każijiet tal-ISDS (7) jibqa’ żgħir, l-użu tagħha kiber b’mod sostanzjali mill-2002 “l hawn. Dan huwa proporzjonat għaż-żieda globali tal-IDB, li globalment sal-2013 kien qabeż USD 25 triljun. L-investituri Ewropej nedew madwar 50 % tat-talbiet kollha mill-2002”‘l hawn. Numru sew ta’ dawn tnedew minn kumpaniji iżgħar jew speċjalizzati (8). Huwa importanti li kwalunkwe proċedura tal-ISDS riformata għandha ssir aktar aċċessibbli għall-SMEs.

| 3.1.1. | Mit-356 kawża magħrufa li ġew konklużi, 25 % ġew solvuti favur l-investitur u 37 % favur l-Istat. Għall-bqija waslu għal riżoluzzjoni (9). |
| --- | --- |

3.1.1.

Mit-356 kawża magħrufa li ġew konklużi, 25 % ġew solvuti favur l-investitur u 37 % favur l-Istat. Għall-bqija waslu għal riżoluzzjoni (9).

| 3.2. | Minħabba kwistjonijiet – kemm perċepiti kif ukoll fir-realtà – li jirriżultaw mill-eżitu ta’ għadd ta’ każijiet tal-ISDS madwar id-dinja, inkluż numru li għadhom għaddejjin, parti dejjem aktar notevoli tal-opinjoni pubblika fl-UE, immexxija mill-unions, l-NGOs u organizzazzjonijiet oħra, saret imħassba dwar l-użu tagħha, u qed tikber l-oppożizzjoni għall-kapitolu dwar l-investiment u l-ISDS fit-TTIP. |
| --- | --- |

3.2.

Minħabba kwistjonijiet – kemm perċepiti kif ukoll fir-realtà – li jirriżultaw mill-eżitu ta’ għadd ta’ każijiet tal-ISDS madwar id-dinja, inkluż numru li għadhom għaddejjin, parti dejjem aktar notevoli tal-opinjoni pubblika fl-UE, immexxija mill-unions, l-NGOs u organizzazzjonijiet oħra, saret imħassba dwar l-użu tagħha, u qed tikber l-oppożizzjoni għall-kapitolu dwar l-investiment u l-ISDS fit-TTIP.

| 3.3. | Mingħajr riforma tal-ISDS, u l-inklużjoni ta’ Kapitolu dwar l-Investiment fit-TTIP, il-Kumitat jinnota li arranġamenti preċedenti kif misjuba f’1  400 Trattat Bilaterali ta’ Investiment (BITs) innegozjati minn Stati Membri individwali (bl-eċċezzjoni tal-Irlanda), u dawk b’mod partikolari li ntlaħqu minn disa’ Stati Membri mal-Istati Uniti, ovvjament għadhom u jibqgħu validi. |
| --- | --- |

3.3.

Mingħajr riforma tal-ISDS, u l-inklużjoni ta’ Kapitolu dwar l-Investiment fit-TTIP, il-Kumitat jinnota li arranġamenti preċedenti kif misjuba f’1  400 Trattat Bilaterali ta’ Investiment (BITs) innegozjati minn Stati Membri individwali (bl-eċċezzjoni tal-Irlanda), u dawk b’mod partikolari li ntlaħqu minn disa’ Stati Membri mal-Istati Uniti, ovvjament għadhom u jibqgħu validi.

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 94 |
| --- | --- |
| Kontra: | 191 |
| Astensjonijiet: | 25 |

Favur:

94

Kontra:

191

Astensjonijiet:

25

---

(1)  Id-dispożizzjoni għall-ISDS tinsab f’madwar 93 % tal-aktar minn 3  250 ftehim ta’ investiment internazzjonali iffirmati sal-lum, għalkemm il-proċedura intużat f’inqas minn 100, jiġifieri inqas minn 3 %.

(2)  EC – Factsheet on ISDS – Paragraph 2 – 3.10.2013.

(3)  Round Table tal-KESE dwar in-negozju – Dikjarazzjoni komuni dwar it-TTIP, 16.12.2014.

(4)  Barra minn hekk għad irid jiġi rratifikat, u soġġett għal kontestazzjoni legali fil-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja dwar jekk huwa ftehim “imħallat” u għalhekk ikun jeħtieġ l-approvazzjoni mill-parlamenti tal-Istati Membri kollha.

(5)  Opinjoni tal-KESE dwar Ir-relazzjonijiet trans-Atlantiċi kummerċjali u l-fehma tal-KESE dwar kooperazzjoni mtejba u ftehim ta’ kummerċ ħieles eventwali bejn l-UE u l-Istati Uniti – 4 ta’ Ġunju 2014 (ĠU C 424, 26.11.2014, p. 9).

(6)  Parlament Ewropew, is-6 ta’ Mejju.

(7)  610 każ sa tmiem l-2014.

(8)  Il-Kamra tal-Kummerċ ta’ Stokkolma tirrapporta li minn madwar 100 kawża li ġew kompluti bejn l-2006 u l-2011, madwar 22 % kienu joriġinaw mill-SMEs; il-BDI rrapporta wkoll li madwar 30 % tal-kawżi li oriġinaw minn kumpaniji Ġermaniżi kienu mill-SMEs.

(9)  EC – Factsheet on ISDS, 3 ta’ Ottubru 2013.

---

III Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

il-508 Sessjoni Plenarja tal-KESE fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/64 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/64

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni”

(COM(2015) 135 final – 2015/0068 (CNS))

u l-“Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE”

(COM(2015) 129 final – 2015/0065 (CNS))

(2015/C 332/07)

| Relatur ġenerali: | is-Sur Petru Sorin DANDEA |
| --- | --- |

Relatur ġenerali:

is-Sur Petru Sorin DANDEA

Nhar il-31 ta’ Marzu 2015, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea ddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 115 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

“il-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni”

(COM(2015) 135 final – 2015/0068 (CNS))

u

“l-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE”

(COM(2015) 135 final – 2015/0068 (CNS))

Nhar is-17 ta’ Marzu 2015, il-Bureau tal-Kumitat ta istruzzjonijiet lis-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett.

Minħabba l-urġenza tal-ħidma, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu tas-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (seduta tas-27 ta’ Mejju 2015) li jaħtar lis-Sur Dandea bħala relatur ġenerali, u adotta din l-Opinjoni b’148 vot favur, 11-il vot kontra u 15-il astensjoni.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ l-proposta għal Direttiva mressqa mill-Kummissjoni Ewropea, fejn tkompli bl-implimentazzjoni tal-miżuri li jinsabu fil-pjan ta’ azzjoni sabiex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi u l-evażjoni tat-taxxa (1). |
| --- | --- |

1.1.

Il-KESE jilqa’ l-proposta għal Direttiva mressqa mill-Kummissjoni Ewropea, fejn tkompli bl-implimentazzjoni tal-miżuri li jinsabu fil-pjan ta’ azzjoni sabiex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi u l-evażjoni tat-taxxa (1).

| 1.2. | Il-KESE jaqbel li, fil-qafas tal-mekkaniżmu ta’ skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni rregolat bid-Direttiva tal-Kunsill 2011/16/UE, tiġi inkluża l-informazzjoni relatata mad-deċiżjonijiet tat-taxxa bil-quddiem u mal-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet li f’ċerti sitwazzjonijiet jintużaw min-negozji b’attivitajiet transkonfinali sabiex jiżviluppaw strutturi li jħassru l-bażi tat-taxxa fl-Istati Membri u jagħmlu ħsara lill-effiċjenza tas-suq intern. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jaqbel li, fil-qafas tal-mekkaniżmu ta’ skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni rregolat bid-Direttiva tal-Kunsill 2011/16/UE, tiġi inkluża l-informazzjoni relatata mad-deċiżjonijiet tat-taxxa bil-quddiem u mal-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet li f’ċerti sitwazzjonijiet jintużaw min-negozji b’attivitajiet transkonfinali sabiex jiżviluppaw strutturi li jħassru l-bażi tat-taxxa fl-Istati Membri u jagħmlu ħsara lill-effiċjenza tas-suq intern.

| 1.3. | Il-KESE huwa kontra l-evażjoni leċita tat-taxxa li, minkejja li mhiex illeċita, xorta waħda hija prattika immorali peress li tippermetti lill-intrapriżi li jużawha li jħallsu, f’termini assoluti, taxxi ħafna inqas għoljin miċ-ċittadini jew l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE huwa kontra l-evażjoni leċita tat-taxxa li, minkejja li mhiex illeċita, xorta waħda hija prattika immorali peress li tippermetti lill-intrapriżi li jużawha li jħallsu, f’termini assoluti, taxxi ħafna inqas għoljin miċ-ċittadini jew l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju.

| 1.4. | Il-KESE jqis li l-miżuri previsti fl-abbozz ta’ Direttiva jistgħu jwasslu sabiex jitnaqqas id-dħul finanzjarju mitluf tal-Istati Membri u li, b’konsegwenza, huwa jirrakkomanda li dawn jiġu adottati minnufih. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jqis li l-miżuri previsti fl-abbozz ta’ Direttiva jistgħu jwasslu sabiex jitnaqqas id-dħul finanzjarju mitluf tal-Istati Membri u li, b’konsegwenza, huwa jirrakkomanda li dawn jiġu adottati minnufih.

| 1.5. | L-informazzjoni relatata mad-deċiżjonijiet fiskali bil-quddiem u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet hija importanti ħafna u tista’ tgħin lill-Istati Membri jittraċċaw it-tranżazzjonijiet artifiċjali. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, f’ħafna każijiet, jista’ jkun diffiċli li tranżazzjoni tiġi legalment kwalifikata bħala artifiċjali. Għalhekk jirrakkomanda lill-Istati Membri sabiex jagħmlu sforz u jittrasponu b’mod l-aktar korrett id-dispożizzjonijiet li jidhru fl-abbozz ta’ Direttiva. |
| --- | --- |

1.5.

L-informazzjoni relatata mad-deċiżjonijiet fiskali bil-quddiem u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet hija importanti ħafna u tista’ tgħin lill-Istati Membri jittraċċaw it-tranżazzjonijiet artifiċjali. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, f’ħafna każijiet, jista’ jkun diffiċli li tranżazzjoni tiġi legalment kwalifikata bħala artifiċjali. Għalhekk jirrakkomanda lill-Istati Membri sabiex jagħmlu sforz u jittrasponu b’mod l-aktar korrett id-dispożizzjonijiet li jidhru fl-abbozz ta’ Direttiva.

| 1.6. | Il-KESE jirrakkomanda lill-Kumissjoni Ewropea sabiex tintensifika l-isforzi tagħha ta’ negozjar fil-livell tal-OECD bil-għan li jiġi adottat l-istandard relatat mal-erożjoni tal-bażi u t-trasferiment tal-profitt (BEPS) u li jkun jinkludi d-dispożizzjonijiet li jidhru fl-abbozz għal Direttiva. L-istandard BEPS u l-istandard tal-OECD relatat mal-iskambju awtomatiku u obbligatorju tal-informazzjoni għandhom jikkostitwixxu l-istrumenti l-aktar utli fil-ġlieda kontra l-frodi u l-evażjoni tat-taxxa fil-livell globali. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jirrakkomanda lill-Kumissjoni Ewropea sabiex tintensifika l-isforzi tagħha ta’ negozjar fil-livell tal-OECD bil-għan li jiġi adottat l-istandard relatat mal-erożjoni tal-bażi u t-trasferiment tal-profitt (BEPS) u li jkun jinkludi d-dispożizzjonijiet li jidhru fl-abbozz għal Direttiva. L-istandard BEPS u l-istandard tal-OECD relatat mal-iskambju awtomatiku u obbligatorju tal-informazzjoni għandhom jikkostitwixxu l-istrumenti l-aktar utli fil-ġlieda kontra l-frodi u l-evażjoni tat-taxxa fil-livell globali.

| 1.7. | Il-KESE jilqa’ l-proposta mressqa mill-Kummissjoni li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil – Direttiva dwar it-Tfaddil). Id-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 2011/16/UE, tkopri l-prodotti finanzjarji kollha, inklużi dawk li jagħmlu parti mid-Direttiva dwar it-Tfaddil. Din il-proposta ta’ tħassir għandha l-għan li tevita li żewġ standards jiġu applikati b’mod parallel u tippermetti li r-regolamenti jiġu ssemplifikati. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jilqa’ l-proposta mressqa mill-Kummissjoni li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil – Direttiva dwar it-Tfaddil). Id-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 2011/16/UE, tkopri l-prodotti finanzjarji kollha, inklużi dawk li jagħmlu parti mid-Direttiva dwar it-Tfaddil. Din il-proposta ta’ tħassir għandha l-għan li tevita li żewġ standards jiġu applikati b’mod parallel u tippermetti li r-regolamenti jiġu ssemplifikati.

2.   Proposti tal-Kummissjoni

| 2.1. | Nhar it-18 ta’ Marzu 2015, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat tliet dokumenti (2) għall-implimentazzjoni ta’ miżuri inklużi fil-Pjan ta’ Azzjoni għat-tisħiħ tal-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa (3). L-ewwel dokument, COM(2015) 135 final, huwa proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/16/UE dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni. It-tieni dokument huwa l-Komunikazzjoni COM(2015) 136 final, li tiddeskrivi l-progress fil-qasam tat-trasparenza fiskali u l-miżuri ppjanati mill-Kummissjoni biex din tiżdied. It-tielet dokument, COM(2015) 129 final, huwa proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva 2003/48/KE (Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil, imsejħa Direttiva dwar it-Tfaddil). |
| --- | --- |

2.1.

Nhar it-18 ta’ Marzu 2015, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat tliet dokumenti (2) għall-implimentazzjoni ta’ miżuri inklużi fil-Pjan ta’ Azzjoni għat-tisħiħ tal-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa (3). L-ewwel dokument, COM(2015) 135 final, huwa proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/16/UE dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni. It-tieni dokument huwa l-Komunikazzjoni COM(2015) 136 final, li tiddeskrivi l-progress fil-qasam tat-trasparenza fiskali u l-miżuri ppjanati mill-Kummissjoni biex din tiżdied. It-tielet dokument, COM(2015) 129 final, huwa proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva 2003/48/KE (Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil, imsejħa Direttiva dwar it-Tfaddil).

| 2.2. | Permezz tal-proposta għal Direttiva li temenda d-Direttiva 2011/16/UE, l-għan tal-Kummissjoni huwa li tiġi żgurata kooperazzjoni amministrattiva komprensiva u effettiva bejn l-amministrazzjonijiet tat-taxxa billi jiġi implimentat skambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fir-rigward tad-deċiżjonijiet fiskali antiċipati transkonfinali u tal-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet użati mill-intrapriżi. F’ċerti każijiet, dawn il-prattiki jistgħu jwasslu għal livell baxx ta’ tassazzjoni fl-Istat Membru fejn tinħareġ id-deċiżjoni u, fl-istess ħin, jistgħu jnaqqsu b’mod sostanzjali d-dħul li għandu jiġi intaxxat fl-Istati Membri l-oħra involuti. |
| --- | --- |

2.2.

Permezz tal-proposta għal Direttiva li temenda d-Direttiva 2011/16/UE, l-għan tal-Kummissjoni huwa li tiġi żgurata kooperazzjoni amministrattiva komprensiva u effettiva bejn l-amministrazzjonijiet tat-taxxa billi jiġi implimentat skambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fir-rigward tad-deċiżjonijiet fiskali antiċipati transkonfinali u tal-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet użati mill-intrapriżi. F’ċerti każijiet, dawn il-prattiki jistgħu jwasslu għal livell baxx ta’ tassazzjoni fl-Istat Membru fejn tinħareġ id-deċiżjoni u, fl-istess ħin, jistgħu jnaqqsu b’mod sostanzjali d-dħul li għandu jiġi intaxxat fl-Istati Membri l-oħra involuti.

| 2.3. | Il-proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (id-Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil, imsejħa d-Direttiva dwar it-Tfaddil) hija meħtieġa peress li wara li fid-9 ta’ Diċembru 2014 ġiet adottata d-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE li temenda d-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni, li timplimenta fil-liġi tal-UE l-istandard globali għall-iskambju awtomatiku ta’ informazzjoni dwar kontijiet finanzjarji, din ser tkopri wkoll it-tfaddil, flimkien ma’ kategoriji oħra ta’ dħul. Għal din ir-raġuni, huwa xieraq li titħassar id-Direttiva dwar it-Tfaddil bil-għan li jiġi evitat li żewġ standards jiġu applikati b’mod parallel, peress li dan iwassal ukoll għal piż amministrattiv addizzjonali u sproporzjonat għall-intrapriżi. |
| --- | --- |

2.3.

Il-proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (id-Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil, imsejħa d-Direttiva dwar it-Tfaddil) hija meħtieġa peress li wara li fid-9 ta’ Diċembru 2014 ġiet adottata d-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE li temenda d-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni, li timplimenta fil-liġi tal-UE l-istandard globali għall-iskambju awtomatiku ta’ informazzjoni dwar kontijiet finanzjarji, din ser tkopri wkoll it-tfaddil, flimkien ma’ kategoriji oħra ta’ dħul. Għal din ir-raġuni, huwa xieraq li titħassar id-Direttiva dwar it-Tfaddil bil-għan li jiġi evitat li żewġ standards jiġu applikati b’mod parallel, peress li dan iwassal ukoll għal piż amministrattiv addizzjonali u sproporzjonat għall-intrapriżi.

| 2.4. | Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar it-trasparenza fiskali fil-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa turi l-progress li sar fl-implimentazzjoni tal-miżuri li jinsabu fil-Pjan ta’ Azzjoni sabiex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa. Il-Kummissjoni tippreżenta wkoll il-miżuri li jistgħu jiġu implimentati fil-futur. |
| --- | --- |

2.4.

Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar it-trasparenza fiskali fil-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa turi l-progress li sar fl-implimentazzjoni tal-miżuri li jinsabu fil-Pjan ta’ Azzjoni sabiex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa. Il-Kummissjoni tippreżenta wkoll il-miżuri li jistgħu jiġu implimentati fil-futur.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Bit-tressiq ta’ abbozz ta’ Direttiva li jemenda d-Direttiva 2011/16/UE dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni, il-Kummissjoni tkompli bl-implimentazzjoni tal-miżuri li jinsabu fil-Pjan ta’ Azzjoni sabiex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi u l-evażjoni tat-taxxa li ppreżentat fl-aħħar tal-2012 fuq talba tal-Kunsill Ewropew. Fl-Opinjoni tiegħu (4), il-KESE laqgħa l-preżentazzjoni tal-pjan u esprima l-appoġġ tiegħu għall-Kummissjoni fil-ġlieda kontra dawn il-prattiki li jolqtu s-suq intern. |
| --- | --- |

3.1.

Bit-tressiq ta’ abbozz ta’ Direttiva li jemenda d-Direttiva 2011/16/UE dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni, il-Kummissjoni tkompli bl-implimentazzjoni tal-miżuri li jinsabu fil-Pjan ta’ Azzjoni sabiex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi u l-evażjoni tat-taxxa li ppreżentat fl-aħħar tal-2012 fuq talba tal-Kunsill Ewropew. Fl-Opinjoni tiegħu (4), il-KESE laqgħa l-preżentazzjoni tal-pjan u esprima l-appoġġ tiegħu għall-Kummissjoni fil-ġlieda kontra dawn il-prattiki li jolqtu s-suq intern.

| 3.2. | L-abbozz ta’ Direttiva għandu l-għan li fil-kategoriji ta’ informazzjoni sottoposti għall-iskambju awtomatiku obbligatorju jiddaħħlu dawk li jikkonċernaw id-deċiżjonijiet fiskali antiċipati transkonfinali u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet. L-intrapriżi ta’ spiss jitolbu dawn id-deċiżjonijiet lill-amministrazzjonijiet tat-taxxa sabiex jiksbu l-konferma li l-attivitajiet kummerċjali tagħhom huma legali. Id-deċiżjonijiet fiskali mhumiex problema fihom innifishom u jintużaw minn bosta Stati Membri. Madankollu, xi kultant dawn jintużaw mill-intrapriżi sabiex jimplimentaw strutturi li jippermettulhom li jħallsu inqas taxxa u dan iwassal għal erożjoni tal-bażi tat-taxxa fl-Istati Membri u jimmina l-effikaċja tas-suq intern. Il-KESE huwa favur li din l-informazzjoni tkun inkluża fil-kategorija koperta mill-iskambju awtomatiku obbligatorju, sakemm din tkun meħtieġa mill-Istati Membri fl-isforzi tagħhom biex jiġġieldu l-ippjanar aggressiv tat-taxxa. |
| --- | --- |

3.2.

L-abbozz ta’ Direttiva għandu l-għan li fil-kategoriji ta’ informazzjoni sottoposti għall-iskambju awtomatiku obbligatorju jiddaħħlu dawk li jikkonċernaw id-deċiżjonijiet fiskali antiċipati transkonfinali u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet. L-intrapriżi ta’ spiss jitolbu dawn id-deċiżjonijiet lill-amministrazzjonijiet tat-taxxa sabiex jiksbu l-konferma li l-attivitajiet kummerċjali tagħhom huma legali. Id-deċiżjonijiet fiskali mhumiex problema fihom innifishom u jintużaw minn bosta Stati Membri. Madankollu, xi kultant dawn jintużaw mill-intrapriżi sabiex jimplimentaw strutturi li jippermettulhom li jħallsu inqas taxxa u dan iwassal għal erożjoni tal-bażi tat-taxxa fl-Istati Membri u jimmina l-effikaċja tas-suq intern. Il-KESE huwa favur li din l-informazzjoni tkun inkluża fil-kategorija koperta mill-iskambju awtomatiku obbligatorju, sakemm din tkun meħtieġa mill-Istati Membri fl-isforzi tagħhom biex jiġġieldu l-ippjanar aggressiv tat-taxxa.

| 3.3. | Il-bidliet proposti mill-Kummissjoni ser jippermettu wkoll lill-Istati Membri biex jidentifikaw kwalunkwe strutturi stabbiliti mill-intrapriżi li jwasslu għal tnaqqis fil-bażijiet nazzjonali tat-taxxa, pereżempju permezz tal-ipprezzar ta’ trasferiment, li jwasslu għal livell baxx ta’ taxxa fuq id-dħul f’pajjiżi differenti mill-Istat Membru fejn ikun sar dan id-dħul. Il-KESE kemm-il darba wera li hu kontra dawn il-prattiki li, mingħajr ma huma illegali, xorta waħda huma immorali minħabba li jħeġġu lill-Istati Membri jżidu l-livell ta’ tassazzjoni fuq il-kontribwenti ż-żgħar, kemm jekk huma intrapriżi kif ukoll jekk huma persuni naturali, li, f’termini assoluti, jispiċċaw iħallsu aktar taxxi mill-intrapriżi kbar. |
| --- | --- |

3.3.

Il-bidliet proposti mill-Kummissjoni ser jippermettu wkoll lill-Istati Membri biex jidentifikaw kwalunkwe strutturi stabbiliti mill-intrapriżi li jwasslu għal tnaqqis fil-bażijiet nazzjonali tat-taxxa, pereżempju permezz tal-ipprezzar ta’ trasferiment, li jwasslu għal livell baxx ta’ taxxa fuq id-dħul f’pajjiżi differenti mill-Istat Membru fejn ikun sar dan id-dħul. Il-KESE kemm-il darba wera li hu kontra dawn il-prattiki li, mingħajr ma huma illegali, xorta waħda huma immorali minħabba li jħeġġu lill-Istati Membri jżidu l-livell ta’ tassazzjoni fuq il-kontribwenti ż-żgħar, kemm jekk huma intrapriżi kif ukoll jekk huma persuni naturali, li, f’termini assoluti, jispiċċaw iħallsu aktar taxxi mill-intrapriżi kbar.

| 3.4. | Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-evażjoni fiskali legali kif ukoll il-frodi u l-evażjoni fiskali illegali għandhom dimensjoni transkonfinali importanti, u l-globalizzazzjoni u żieda fil-mobbiltà tal-kontribwenti huma fatturi li jikkontribwixxu għal dan il-fenomenu. Il-KESE jqis li l-miżuri previsti fl-abbozz ta’ Direttiva jistgħu jwasslu sabiex jitnaqqas id-dħul finanzjarju mitluf tal-Istati Membri u li, b’konsegwenza, huwa jirrakkomanda li dawn jiġu adottati minnufih. |
| --- | --- |

3.4.

Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-evażjoni fiskali legali kif ukoll il-frodi u l-evażjoni fiskali illegali għandhom dimensjoni transkonfinali importanti, u l-globalizzazzjoni u żieda fil-mobbiltà tal-kontribwenti huma fatturi li jikkontribwixxu għal dan il-fenomenu. Il-KESE jqis li l-miżuri previsti fl-abbozz ta’ Direttiva jistgħu jwasslu sabiex jitnaqqas id-dħul finanzjarju mitluf tal-Istati Membri u li, b’konsegwenza, huwa jirrakkomanda li dawn jiġu adottati minnufih.

| 3.5. | L-inklużjoni tat-tfaddil fil-kategoriji ta’ dħul li jkunu soġġetti għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni skont id-Direttiva dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni tissemplifika s-sistema regolatorja waqt li fl-istess ħin tiżdied it-trasparenza tal-proċess ta’ tassazzjoni. Il-KESE jappoġġja l-abbozz ta’ Direttiva li jħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (id-Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil, imsejħa Direttiva dwar it-Tfaddil), li l-ambitu tagħha ttieħed u ġie estiż fid-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE li emendat id-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni. |
| --- | --- |

3.5.

L-inklużjoni tat-tfaddil fil-kategoriji ta’ dħul li jkunu soġġetti għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni skont id-Direttiva dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni tissemplifika s-sistema regolatorja waqt li fl-istess ħin tiżdied it-trasparenza tal-proċess ta’ tassazzjoni. Il-KESE jappoġġja l-abbozz ta’ Direttiva li jħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (id-Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil, imsejħa Direttiva dwar it-Tfaddil), li l-ambitu tagħha ttieħed u ġie estiż fid-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE li emendat id-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | L-ippjanar aggressiv tat-taxxa, li huwa mħeġġeġ minn xi intrapriżi b’attivitajiet transkonfinali, huwa responsabbli għal telf baġitarju għall-Istati Membri, fl-ordni ta’ mijiet ta’ biljuni ta’ euro fis-sena. Il-KESE huwa favur li d-deċiżjonijiet tat-taxxa bil-quddiem u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet maħruġa mill-awtoritajiet nazzjonali jiġu inklużi fost il-kategorija ta’ informazzjoni soġġetti għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni regolat mill-Artikolu 8(5)(a) tad-Direttiva 2011/16/UE, u jqis li din l-emenda hija meħtieġa bil-għan li tissaħħaħ it-trasparenza fiskali u jiġi miġġieled dan il-fenomenu negattiv. |
| --- | --- |

4.1.

L-ippjanar aggressiv tat-taxxa, li huwa mħeġġeġ minn xi intrapriżi b’attivitajiet transkonfinali, huwa responsabbli għal telf baġitarju għall-Istati Membri, fl-ordni ta’ mijiet ta’ biljuni ta’ euro fis-sena. Il-KESE huwa favur li d-deċiżjonijiet tat-taxxa bil-quddiem u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet maħruġa mill-awtoritajiet nazzjonali jiġu inklużi fost il-kategorija ta’ informazzjoni soġġetti għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni regolat mill-Artikolu 8(5)(a) tad-Direttiva 2011/16/UE, u jqis li din l-emenda hija meħtieġa bil-għan li tissaħħaħ it-trasparenza fiskali u jiġi miġġieled dan il-fenomenu negattiv.

| 4.2. | Il-fatt li l-Istati Membri, skont id-dispożizzjonijiet tal-proposta għal Direttiva, ser ikollhom aċċess għall-informazzjoni dwar żewġ tipi ta’ deċiżjonijiet ma jiżgurax madankollu li l-istrutturi użati mill-intrapriżi biex jevitaw li jħallsu t-taxxi ser jiġu eradikati. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, dawn l-istrutturi jisfruttaw il-lakuni fil-leġislazzjonijiet nazzjonali jew id-diskrepanzi bejniethom. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jassumu l-kompitu li jissemplifikaw u jarmonizzaw il-qafas ġuridiku eżistenti, sew fil-livell Ewropew u sew f’dak nazzjonali. |
| --- | --- |

4.2.

Il-fatt li l-Istati Membri, skont id-dispożizzjonijiet tal-proposta għal Direttiva, ser ikollhom aċċess għall-informazzjoni dwar żewġ tipi ta’ deċiżjonijiet ma jiżgurax madankollu li l-istrutturi użati mill-intrapriżi biex jevitaw li jħallsu t-taxxi ser jiġu eradikati. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, dawn l-istrutturi jisfruttaw il-lakuni fil-leġislazzjonijiet nazzjonali jew id-diskrepanzi bejniethom. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jassumu l-kompitu li jissemplifikaw u jarmonizzaw il-qafas ġuridiku eżistenti, sew fil-livell Ewropew u sew f’dak nazzjonali.

| 4.3. | L-informazzjoni relatata mad-deċiżjonijiet fiskali bil-quddiem u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet hija importanti ħafna u tista’ tgħin lill-Istati Membri jittraċċaw it-tranżazzjonijiet artifiċjali. Permezz tal-implimentazzjoni tar-regola ġenerali kontra l-abbuż, stabbilita fid-Direttiva 2011/96/UE (Direttiva dwar is-sistema komuni tat-tassazzjoni li tapplika fil-każ tal-kumpanniji prinċipali u sussidjarji ta’ Stati Membri differenti), l-Istati Membri jistgħu jirkupraw it-telf tad-dħul fiskali li jseħħ minħabba tranżazzjonijiet artifiċjali. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, f’ħafna każijiet, jista’ jkun diffiċli li tranżazzjoni tiġi legalment kwalifikata bħala artifiċjali. |
| --- | --- |

4.3.

L-informazzjoni relatata mad-deċiżjonijiet fiskali bil-quddiem u l-arranġamenti antiċipati dwar il-prezzijiet hija importanti ħafna u tista’ tgħin lill-Istati Membri jittraċċaw it-tranżazzjonijiet artifiċjali. Permezz tal-implimentazzjoni tar-regola ġenerali kontra l-abbuż, stabbilita fid-Direttiva 2011/96/UE (Direttiva dwar is-sistema komuni tat-tassazzjoni li tapplika fil-każ tal-kumpanniji prinċipali u sussidjarji ta’ Stati Membri differenti), l-Istati Membri jistgħu jirkupraw it-telf tad-dħul fiskali li jseħħ minħabba tranżazzjonijiet artifiċjali. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, f’ħafna każijiet, jista’ jkun diffiċli li tranżazzjoni tiġi legalment kwalifikata bħala artifiċjali.

| 4.4. | Il-KESE jfakkar il-proposta li għamel f’opinjoni preċedenti fejn l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu proċedura sabiex l-intrapriżi li jinkoraġġixxu l-evażjoni legali tat-taxxa, jew iwettqu l-attivitajiet tagħhom permezz ta’ territorji rikonoxxuti bħala rifuġji fiskali, jiġu pprojbiti milli jaċċessaw il-fondi pubbliċi u l-fondi tal-UE. |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jfakkar il-proposta li għamel f’opinjoni preċedenti fejn l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu proċedura sabiex l-intrapriżi li jinkoraġġixxu l-evażjoni legali tat-taxxa, jew iwettqu l-attivitajiet tagħhom permezz ta’ territorji rikonoxxuti bħala rifuġji fiskali, jiġu pprojbiti milli jaċċessaw il-fondi pubbliċi u l-fondi tal-UE.

| 4.5. | Minħabba l-ammont kbir ta’ informazzjoni li ser ikun soġġett għall-iskambju awtomatiku obbligatorju u minħabba li tipi ġodda ta’ informazzjoni ser jiżdiedu ma’ dawk li diġà huma koperti bl-Artikolu 8 tad-Direttiva, il-KESE jirrakkomanda lill-Istati Membri sabiex jiżguraw ir-riżorsi umani u t-teknoloġiji tal-informazzjoni meħtieġa għal implimentazzjoni korretta tad-dispożizzjonijiet previsti fl-abbozz ta’ Direttiva. Barra minn hekk, il-KESE jemmen li l-persunal tal-awtoritajiet tat-taxxa nazzjonali responsabbli għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni għandu jitħarreġ kemm fl-użu korrett tal-formoli li għandhom jiġu stabbiliti b’mod konġunt mal-Kummissjoni u li għandhom jiffaċilitaw dan l-iskambju ta’ informazzjoni, kif ukoll fir-reġistrazzjoni ta’ dan it-tagħrif fir-reġistru ċentrali futur li ser jiġi ġestit mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

4.5.

Minħabba l-ammont kbir ta’ informazzjoni li ser ikun soġġett għall-iskambju awtomatiku obbligatorju u minħabba li tipi ġodda ta’ informazzjoni ser jiżdiedu ma’ dawk li diġà huma koperti bl-Artikolu 8 tad-Direttiva, il-KESE jirrakkomanda lill-Istati Membri sabiex jiżguraw ir-riżorsi umani u t-teknoloġiji tal-informazzjoni meħtieġa għal implimentazzjoni korretta tad-dispożizzjonijiet previsti fl-abbozz ta’ Direttiva. Barra minn hekk, il-KESE jemmen li l-persunal tal-awtoritajiet tat-taxxa nazzjonali responsabbli għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni għandu jitħarreġ kemm fl-użu korrett tal-formoli li għandhom jiġu stabbiliti b’mod konġunt mal-Kummissjoni u li għandhom jiffaċilitaw dan l-iskambju ta’ informazzjoni, kif ukoll fir-reġistrazzjoni ta’ dan it-tagħrif fir-reġistru ċentrali futur li ser jiġi ġestit mill-Kummissjoni.

| 4.6. | Wara l-bidliet implimentati fl-2013 u dawk rakkomandati f’dan l-abbozz ta’ Direttiva, id-Direttiva 2011/16/UE tipprovdi għall-iskambju ta’ informazzjoni għat-tipi ewlenin kollha ta’ dħul tal-persuni fiżiċi kif ukoll tal-persuni ġuridiċi. Dan ifisser li l-Istati Membri ser ikollhom għad-dispożizzjoni tagħhom l-informazzjoni dwar id-dħul magħmul fit-territorju tal-Unjoni Ewropea. L-istrutturi stabbiliti mill-intrapriżi li jħeġġu l-ippjanar aggressiv tat-taxxa jinvolvu wkoll, f’ħafna sitwazzjonijiet, ġurisdizzjonijiet jew territorji barra l-UE. Sa fejn il-proposta mressqa mill-Kummissjoni fl-abbozz ta’ Direttiva tkun aktar ambizzjuża mill-abbozz ta’ standard BEPS (erożjoni tal-bażi u trasferiment tal-profitt) li attwalment qed jiġi negozjat fil-livell tal-OECD, il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jżidu l-isforzi tagħhom ta’ kooperazzjoni sabiex l-istandard BEPS u l-istandard għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni jsiru tabilħaqq standards globali. |
| --- | --- |

4.6.

Wara l-bidliet implimentati fl-2013 u dawk rakkomandati f’dan l-abbozz ta’ Direttiva, id-Direttiva 2011/16/UE tipprovdi għall-iskambju ta’ informazzjoni għat-tipi ewlenin kollha ta’ dħul tal-persuni fiżiċi kif ukoll tal-persuni ġuridiċi. Dan ifisser li l-Istati Membri ser ikollhom għad-dispożizzjoni tagħhom l-informazzjoni dwar id-dħul magħmul fit-territorju tal-Unjoni Ewropea. L-istrutturi stabbiliti mill-intrapriżi li jħeġġu l-ippjanar aggressiv tat-taxxa jinvolvu wkoll, f’ħafna sitwazzjonijiet, ġurisdizzjonijiet jew territorji barra l-UE. Sa fejn il-proposta mressqa mill-Kummissjoni fl-abbozz ta’ Direttiva tkun aktar ambizzjuża mill-abbozz ta’ standard BEPS (erożjoni tal-bażi u trasferiment tal-profitt) li attwalment qed jiġi negozjat fil-livell tal-OECD, il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jżidu l-isforzi tagħhom ta’ kooperazzjoni sabiex l-istandard BEPS u l-istandard għall-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni jsiru tabilħaqq standards globali.

| 4.7. | Il-KESE jilqa’ l-proposta mressqa mill-Kummissjoni li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil – Direttiva dwar it-Tfaddil). B’mod konkret, kif diġà spjegajna, id-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 2011/16/UE, tkopri l-prodotti finanzjarji kollha, inklużi dawk li jagħmlu parti mid-Direttiva dwar it-Tfaddil. L-għan tal-proposta għal Direttiva huwa li jiġi evitat li żewġ standards relatati mal-iskambju ta’ informazzjoni dwar kontijiet finanzjarji jiġu applikati b’mod parallel Għalhekk, ir-regoli dwar it-tassazzjoni huma semplifikati u jsiru aktar trasparenti. |
| --- | --- |

4.7.

Il-KESE jilqa’ l-proposta mressqa mill-Kummissjoni li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (Direttiva dwar it-tassazzjoni ta’ dħul minn tfaddil – Direttiva dwar it-Tfaddil). B’mod konkret, kif diġà spjegajna, id-Direttiva tal-Kunsill 2014/107/UE, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 2011/16/UE, tkopri l-prodotti finanzjarji kollha, inklużi dawk li jagħmlu parti mid-Direttiva dwar it-Tfaddil. L-għan tal-proposta għal Direttiva huwa li jiġi evitat li żewġ standards relatati mal-iskambju ta’ informazzjoni dwar kontijiet finanzjarji jiġu applikati b’mod parallel Għalhekk, ir-regoli dwar it-tassazzjoni huma semplifikati u jsiru aktar trasparenti.

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  COM(2012) 722 final – Pjan ta’ Azzjoni għat-tisħiħ tal-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa

1

(2)  COM(2015) 135 final – Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2011/16/UE fir-rigward tal-iskambju awtomatiku obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni.

2

COM(2015) 136 final – Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar it-trasparenza fiskali kontra l-evażjoni u l-evitar tat-taxxa.

COM(2012) 129 final – Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE.

(3)  COM(2012) 722 final – Pjan ta’ Azzjoni għat-tisħiħ tal-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa.

3

(4)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill – Pjan ta’ azzjoni għat-tisħiħ tal-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa” (ĠU C 198, 10.7.2013, p. 34).

4

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/68 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/68

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-linji gwida tal-politika tal-Istati Membri għall-impjiegi”

(COM(2015) 98 final – 2015/0051 (NLE))

(2015/C 332/08)

| Relatur: | is-Sur Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |
| Korelatur: | is-Sinjura Vladimíra DRBALOVÁ |

Relatur:

is-Sur Carlos Manuel TRINDADE

Korelatur:

is-Sinjura Vladimíra DRBALOVÁ

Nhar l-10 ta’ Marzu 2015, il-Kunsill iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 148 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-“Proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-linji gwida tal-politika tal-Istati Membri għall-impjiegi”

(COM(2015) 98 final – 2015/0051 (NLE)).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar is-7 ta’ Mejju 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (seduta tas-27 ta’ Mejju 2015), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’109 voti favur, 9 voti kontra u 4 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-kriżi ekonomika twila u persistenti fl-UE kellha impatt negattiv ħafna fuq il-livelli ta’ impjieg, partikolarment fuq il-qgħad fit-tul, u ġabet magħha tranżizzjoni diffiċli u bil-mod mill-edukazzjoni għas-suq tax-xogħol fil-każ taż-żgħażagħ, kif ukoll fuq il-faqar fil-maġġoranza tal-Istati Membri, minkejja l-isforzi magħmula u l-miżuri li twettqu; minflok il-konverġenza mixtieqa mill-ekonomiji, id-differenzi bejn l-Istati Membri u, fi ħdanhom, bejn ir-reġjuni, żdiedu. Il-KESE jemmen li din is-sitwazzjoni hija inaċċettabbli u jistieden lill-Kummissjoni biex, f’kooperazzjoni mal-Istati Membri, tistabbilixxi l-miri u l-modalitajiet dettaljati fuq żmien qasir biex titreġġa’ lura din is-sitwazzjoni. |
| --- | --- |

1.1.

Il-kriżi ekonomika twila u persistenti fl-UE kellha impatt negattiv ħafna fuq il-livelli ta’ impjieg, partikolarment fuq il-qgħad fit-tul, u ġabet magħha tranżizzjoni diffiċli u bil-mod mill-edukazzjoni għas-suq tax-xogħol fil-każ taż-żgħażagħ, kif ukoll fuq il-faqar fil-maġġoranza tal-Istati Membri, minkejja l-isforzi magħmula u l-miżuri li twettqu; minflok il-konverġenza mixtieqa mill-ekonomiji, id-differenzi bejn l-Istati Membri u, fi ħdanhom, bejn ir-reġjuni, żdiedu. Il-KESE jemmen li din is-sitwazzjoni hija inaċċettabbli u jistieden lill-Kummissjoni biex, f’kooperazzjoni mal-Istati Membri, tistabbilixxi l-miri u l-modalitajiet dettaljati fuq żmien qasir biex titreġġa’ lura din is-sitwazzjoni.

| 1.2. | Il-KESE huwa sodisfatt li l-Kummissjoni Ewropea mmodifikat il-linji gwida dwar l-impjiegi tal-2015 biex jirriflettu l-evoluzzjoni reċenti u jirrimedjaw ħafna nuqqasijiet ekonomiċi u soċjali eżistenti. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE huwa sodisfatt li l-Kummissjoni Ewropea mmodifikat il-linji gwida dwar l-impjiegi tal-2015 biex jirriflettu l-evoluzzjoni reċenti u jirrimedjaw ħafna nuqqasijiet ekonomiċi u soċjali eżistenti.

| 1.3. | Konxju b’mod partikolari mill-fatt li hemm rabta qawwija bejn il-linji gwida dwar l-impjiegi u l-linji gwida ġenerali għall-politiki ekonomiċi tal-Istati Membri u tal-Unjoni (BEPGs), il-KESE jitlob lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri biex jipproċedu b’urġenza bil-bidliet meħtieġa fil-politiki ekonomiċi, finanzjarji u soċjali tagħhom biex l-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 jitwettqu bis-sħiħ, abbażi tar-riformi strutturali. |
| --- | --- |

1.3.

Konxju b’mod partikolari mill-fatt li hemm rabta qawwija bejn il-linji gwida dwar l-impjiegi u l-linji gwida ġenerali għall-politiki ekonomiċi tal-Istati Membri u tal-Unjoni (BEPGs), il-KESE jitlob lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri biex jipproċedu b’urġenza bil-bidliet meħtieġa fil-politiki ekonomiċi, finanzjarji u soċjali tagħhom biex l-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 jitwettqu bis-sħiħ, abbażi tar-riformi strutturali.

| 1.4. | Il-KESE laqa’ l-pakkett dwar “L-investiment soċjali” (1), laqa’ t-tnedija tal-garanzija għaż-żgħażagħ u ressaq suġġerimenti biex jittejbu (2). Dawn il-kontribuzzjonijiet tal-KESE għadhom validi u l-Kummissjoni għandha tagħtihom attenzjoni speċjali bħala parti mis-Semestru Ewropew. Ir-rwol tal-Istati Membri fit-tisħiħ tal-investiment pubbliku huwa essenzjali biex jinħolqu l-impjiegi, u d-dimensjoni tal-“Impjieg” fl-akkwist pubbliku għandu jiġi promoss bħala kriterju importanti għall-għażla tal-offerti. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE laqa’ l-pakkett dwar “L-investiment soċjali” (1), laqa’ t-tnedija tal-garanzija għaż-żgħażagħ u ressaq suġġerimenti biex jittejbu (2). Dawn il-kontribuzzjonijiet tal-KESE għadhom validi u l-Kummissjoni għandha tagħtihom attenzjoni speċjali bħala parti mis-Semestru Ewropew. Ir-rwol tal-Istati Membri fit-tisħiħ tal-investiment pubbliku huwa essenzjali biex jinħolqu l-impjiegi, u d-dimensjoni tal-“Impjieg” fl-akkwist pubbliku għandu jiġi promoss bħala kriterju importanti għall-għażla tal-offerti.

| 1.5. | Fil-fehma tal-KESE, il-linji gwida ġodda għall-impjiegi jridu jegħlbu n-nuqqasijiet u jagħtu lok għal mobilizzazzjoni qawwija tal-atturi ekonomiċi u soċjali kollha għall-politiki adegwati u realistiċi li jtejbu t-tkabbir u l-kompetittività u jwasslu għall-ħolqien tal-impjiegi, sabiex tiġi implimentata l-Istrateġija Ewropa 2020 (u jiġi promoss it-tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv li din tipprevedi) u biex jittejbu l-kundizzjonijiet tal-għajxien taċ-ċittadini Ewropej u jiġi żgurat li jgawdu mill-istess rata ta’progress. |
| --- | --- |

1.5.

Fil-fehma tal-KESE, il-linji gwida ġodda għall-impjiegi jridu jegħlbu n-nuqqasijiet u jagħtu lok għal mobilizzazzjoni qawwija tal-atturi ekonomiċi u soċjali kollha għall-politiki adegwati u realistiċi li jtejbu t-tkabbir u l-kompetittività u jwasslu għall-ħolqien tal-impjiegi, sabiex tiġi implimentata l-Istrateġija Ewropa 2020 (u jiġi promoss it-tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv li din tipprevedi) u biex jittejbu l-kundizzjonijiet tal-għajxien taċ-ċittadini Ewropej u jiġi żgurat li jgawdu mill-istess rata ta’progress.

| 1.6. | Il-KESE jinsab imħasseb ħafna dwar il-kontinwazzjoni tal-politika ta’ awsterità fl-UE li jostakolaw il-ksib tal-miri dwar l-impjieg u t-tnaqqis tal-faqar. F’din il-perspettiva, il-KESE huwa sorpriż li l-Kummissjoni tinjora, kemm fir-rapport konġunt dwar l-impjieg kif ukoll fil-linji gwida għall-impjiegi, il-periklu li l-inflazzjoni baxxa twassal għad-deflazzjoni. Xi gruppi – iż-żgħażagħ, il-ħaddiema b’ħiliet baxxi, il-persuni qiegħda fit-tul, in-nisa, il-persuni b’diżabilità, il-migranti, it-tfal, ir-Rom u l-familji b’ġenitur wieħed – kienu partikolarment affettwati. Il-KESE jemmen li l-linji gwida ma jirriflettux b’mod adegwat il-ħtieġa li l-ġlieda kontra l-qgħad u l-faqar issir għan ewlieni fil-livell Ewropew u fil-livell nazzjonali. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jinsab imħasseb ħafna dwar il-kontinwazzjoni tal-politika ta’ awsterità fl-UE li jostakolaw il-ksib tal-miri dwar l-impjieg u t-tnaqqis tal-faqar. F’din il-perspettiva, il-KESE huwa sorpriż li l-Kummissjoni tinjora, kemm fir-rapport konġunt dwar l-impjieg kif ukoll fil-linji gwida għall-impjiegi, il-periklu li l-inflazzjoni baxxa twassal għad-deflazzjoni. Xi gruppi – iż-żgħażagħ, il-ħaddiema b’ħiliet baxxi, il-persuni qiegħda fit-tul, in-nisa, il-persuni b’diżabilità, il-migranti, it-tfal, ir-Rom u l-familji b’ġenitur wieħed – kienu partikolarment affettwati. Il-KESE jemmen li l-linji gwida ma jirriflettux b’mod adegwat il-ħtieġa li l-ġlieda kontra l-qgħad u l-faqar issir għan ewlieni fil-livell Ewropew u fil-livell nazzjonali.

| 1.6.1. | Il-KESE jemmen li l-Unjoni naqset milli toħloq u tipprovdi opportunitajiet ta’ xogħol; diversi sfidi li jeħtieġu tweġibiet urġenti mill-UE u l-Istati Membri, għadhom bla tweġiba:






  (a) | il-persistenza tar-rata ta’ qgħad għolja f’ħafna Stati Membri; |
| --- | --- | --- |

1.6.1.

Il-KESE jemmen li l-Unjoni naqset milli toħloq u tipprovdi opportunitajiet ta’ xogħol; diversi sfidi li jeħtieġu tweġibiet urġenti mill-UE u l-Istati Membri, għadhom bla tweġiba:

(a)

il-persistenza tar-rata ta’ qgħad għolja f’ħafna Stati Membri;

| (b) | il-livell inaċċettabbilment għoli ta’ qgħad fost iż-żgħażagħ; |
| --- | --- |

(b)

il-livell inaċċettabbilment għoli ta’ qgħad fost iż-żgħażagħ;

| (c) | il-problema allarmanti tal-qgħad fit-tul; |
| --- | --- |

(c)

il-problema allarmanti tal-qgħad fit-tul;

| (d) | is-segmentazzjoni dejjem tikber tas-suq tax-xogħol u ż-żieda kontinwa tal-kuntratti atipiċi; |
| --- | --- |

(d)

is-segmentazzjoni dejjem tikber tas-suq tax-xogħol u ż-żieda kontinwa tal-kuntratti atipiċi;

| (e) | il-kwalità fqira tal-impjiegi ġodda; |
| --- | --- |

(e)

il-kwalità fqira tal-impjiegi ġodda;

| (f) | ir-riskju għoli tal-esklużjoni soċjali u s-segregazzjoni, primarjament tar-Rom, l-immigranti u l-persuni mingħajr dar, li jwassal għat-telf tal-kuntatt mas-suq tax-xogħol u għal iktar faqar; |
| --- | --- |

(f)

ir-riskju għoli tal-esklużjoni soċjali u s-segregazzjoni, primarjament tar-Rom, l-immigranti u l-persuni mingħajr dar, li jwassal għat-telf tal-kuntatt mas-suq tax-xogħol u għal iktar faqar;

| (g) | l-għadd dejjem jikber ta’ pagi baxxi u anke tal-ħaddiema foqra; |
| --- | --- |

(g)

l-għadd dejjem jikber ta’ pagi baxxi u anke tal-ħaddiema foqra;

| (h) | l-inugwaljanzi dejjem ikbar bejn l-Istati Membri u fi ħdanhom; |
| --- | --- |

(h)

l-inugwaljanzi dejjem ikbar bejn l-Istati Membri u fi ħdanhom;

| (i) | il-mobilità baxxa tal-ħaddiema fi ħdan l-UE; |
| --- | --- |

(i)

il-mobilità baxxa tal-ħaddiema fi ħdan l-UE;

| (j) | il-persistenza tal-inugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa u r-riskju ogħla ta’ faqar għan-nisa; |
| --- | --- |

(j)

il-persistenza tal-inugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa u r-riskju ogħla ta’ faqar għan-nisa;

| (k) | in-nuqqas ta’ tqabbil bejn il-provvista u d-domanda għax-xogħol minħabba nuqqas ta’ ħiliet u r-rata baxxa ta’ tranżizzjoni mill-iskola għax-xogħol; |
| --- | --- |

(k)

in-nuqqas ta’ tqabbil bejn il-provvista u d-domanda għax-xogħol minħabba nuqqas ta’ ħiliet u r-rata baxxa ta’ tranżizzjoni mill-iskola għax-xogħol;

| (l) | il-parteċipazzjoni inadegwata tas-soċjetà ċivili fil-politiki tas-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

(l)

il-parteċipazzjoni inadegwata tas-soċjetà ċivili fil-politiki tas-suq tax-xogħol.

| 1.6.2. | Il-linji gwida għandhom jistabbilixxu miri kwantifikabbli għall-impjieg u t-tnaqqis tal-faqar, li għandhom jiġu supplimentati b’miri li jistgħu jitkejlu għall-gruppi vulnerabbli. L-għanijiet tal-Istati Membri, b’kunsiderazzjoni tal-limitazzjonijiet speċifiċi, għandhom ikunu ambizzjużi biżżejjed biex jippermettu lill-UE tilħaq l-għanijiet stabbiliti għaż-żona Ewropea kollha. |
| --- | --- |

1.6.2.

Il-linji gwida għandhom jistabbilixxu miri kwantifikabbli għall-impjieg u t-tnaqqis tal-faqar, li għandhom jiġu supplimentati b’miri li jistgħu jitkejlu għall-gruppi vulnerabbli. L-għanijiet tal-Istati Membri, b’kunsiderazzjoni tal-limitazzjonijiet speċifiċi, għandhom ikunu ambizzjużi biżżejjed biex jippermettu lill-UE tilħaq l-għanijiet stabbiliti għaż-żona Ewropea kollha.

| 1.6.3. | Fil-fehma tal-KESE, in-nuqqas ta’ kwantifikazzjoni fuq medda medja u fit-tul fil-linji gwida tirrifletti d-dgħufija tal-istrateġija Ewropea dwar l-impjieg u l-faqar. It-trasferiment esklużiv tal-iffissar tal-għanijiet ġenerali u speċifiċi għall-Istati Membri ser iwassal biex jipparteċipaw inqas fil-politiki tal-impjieg u l-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali. |
| --- | --- |

1.6.3.

Fil-fehma tal-KESE, in-nuqqas ta’ kwantifikazzjoni fuq medda medja u fit-tul fil-linji gwida tirrifletti d-dgħufija tal-istrateġija Ewropea dwar l-impjieg u l-faqar. It-trasferiment esklużiv tal-iffissar tal-għanijiet ġenerali u speċifiċi għall-Istati Membri ser iwassal biex jipparteċipaw inqas fil-politiki tal-impjieg u l-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali.

| 1.6.4. | Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tippromovi l-ekonomija soċjali bħala wieħed mill-mezzi biex jiżdied l-aċċess għas-suq tax-xogħol għall-persuni qiegħda u l-gruppi vulnerabbli, u jirrakkomanda lill-Istati Membri jallokaw finanzjament adegwat u sostenibbli għal dan il-għan. |
| --- | --- |

1.6.4.

Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tippromovi l-ekonomija soċjali bħala wieħed mill-mezzi biex jiżdied l-aċċess għas-suq tax-xogħol għall-persuni qiegħda u l-gruppi vulnerabbli, u jirrakkomanda lill-Istati Membri jallokaw finanzjament adegwat u sostenibbli għal dan il-għan.

| 1.6.5. | Il-KESE jinnota mal-Kummissjoni, il-limitazzjonijiet għall-aċċess għall-finanzjament għall-SMEs, li huwa ostaklu ewlieni għall-ħolqien tal-impjiegi. Barra minn hekk, il-bidliet fil-politika tal-BĊE ma ssarrfux f’kundizzjonijiet imtejba għall-investiment fl-ekonomija reali, u dan iħasseb lill-KESE u għandu jingħata attenzjoni speċjali mill-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri. Il-potenzjal għall-ħolqien tal-impjiegi tal-SMEs għandu jiġi sfruttat aħjar permezz ta’ titjib fl-aċċess għall-finanzjament, it-teknoloġiji l-ġodda ta’ informazzjoni u komunikazzjoni (ICT) u l-opportunitajiet tas-suq, b’kunsiderazzjoni tar-rwol tal-intrapriżi medji u kbar fil-qafas ta’ dan il-proċess. |
| --- | --- |

1.6.5.

Il-KESE jinnota mal-Kummissjoni, il-limitazzjonijiet għall-aċċess għall-finanzjament għall-SMEs, li huwa ostaklu ewlieni għall-ħolqien tal-impjiegi. Barra minn hekk, il-bidliet fil-politika tal-BĊE ma ssarrfux f’kundizzjonijiet imtejba għall-investiment fl-ekonomija reali, u dan iħasseb lill-KESE u għandu jingħata attenzjoni speċjali mill-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri. Il-potenzjal għall-ħolqien tal-impjiegi tal-SMEs għandu jiġi sfruttat aħjar permezz ta’ titjib fl-aċċess għall-finanzjament, it-teknoloġiji l-ġodda ta’ informazzjoni u komunikazzjoni (ICT) u l-opportunitajiet tas-suq, b’kunsiderazzjoni tar-rwol tal-intrapriżi medji u kbar fil-qafas ta’ dan il-proċess.

| 1.6.6. | Il-KESE jemmen li r-ritorn għat-tkabbir fil-kuntest tat-titjib tas-suq tax-xogħol irid l-ewwel jgħaddi mit-tisħiħ tad-domanda domestika, b’mod partikolari b’investimenti pubbliċi ewlenin li jservu bħala katalisti għall-investiment privat. Din hija t-triq “il quddiem biex l-Ewropa tasal għal-livell massimu ta’ impjiegi, mira li tibqa” ċentrali għall-KESE. |
| --- | --- |

1.6.6.

Il-KESE jemmen li r-ritorn għat-tkabbir fil-kuntest tat-titjib tas-suq tax-xogħol irid l-ewwel jgħaddi mit-tisħiħ tad-domanda domestika, b’mod partikolari b’investimenti pubbliċi ewlenin li jservu bħala katalisti għall-investiment privat. Din hija t-triq “il quddiem biex l-Ewropa tasal għal-livell massimu ta’ impjiegi, mira li tibqa” ċentrali għall-KESE.

| 1.6.7. | Il-KESE jemmen li l-aspetti soċjali tal-akkwist pubbliku jista’ jkollhom rwol ewlieni fit-titjib tal-kwalità tas-swieq tax-xogħol. Kull kuntratt pubbliku għandu jinkludi dispożizzjonijiet li jipprojbixxu l-kuntrattur jew is-sottokuntratturi mill-użu ta’ kuntratti temporanji, impjieg indipendenti sfurzat jew dewmien twil ħafna fil-ħlas tal-fatturi. |
| --- | --- |

1.6.7.

Il-KESE jemmen li l-aspetti soċjali tal-akkwist pubbliku jista’ jkollhom rwol ewlieni fit-titjib tal-kwalità tas-swieq tax-xogħol. Kull kuntratt pubbliku għandu jinkludi dispożizzjonijiet li jipprojbixxu l-kuntrattur jew is-sottokuntratturi mill-użu ta’ kuntratti temporanji, impjieg indipendenti sfurzat jew dewmien twil ħafna fil-ħlas tal-fatturi.

| 1.6.8. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jinvolvu lill-imsieħba soċjali b’mod aktar effettiv fil-politiki dwar ir-regolazzjoni tas-suq tax-xogħol, partikolarment fir-rigward tal-promozzjoni tal-ftehimiet kollettivi, it-tisħiħ tal-politiki attivi tas-suq tax-xogħol, it-tnaqqis tas-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol u ż-żieda fl-investiment fil-kapital uman, biex jiġu indirizzati r-riskji soċjali u tinkiseb inklużjoni soċjali akbar. |
| --- | --- |

1.6.8.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jinvolvu lill-imsieħba soċjali b’mod aktar effettiv fil-politiki dwar ir-regolazzjoni tas-suq tax-xogħol, partikolarment fir-rigward tal-promozzjoni tal-ftehimiet kollettivi, it-tisħiħ tal-politiki attivi tas-suq tax-xogħol, it-tnaqqis tas-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol u ż-żieda fl-investiment fil-kapital uman, biex jiġu indirizzati r-riskji soċjali u tinkiseb inklużjoni soċjali akbar.

| 1.6.9. | Il-KESE jappella għal reviżjoni tat-test tal-proposta tal-linji gwida għall-impjiegi, kif ġej:






  — | Linja gwida 5: tiżdied mal-ewwel sentenza “(...) inaqqsu l-ostakli lin-negozji biex iħaddmu, jippromwovu l-istabbiltà u l-kwalità tal-impjiegi (...)”, u tiżdied “u jippromwovu l-użu tal-investimenti soċjali ambizzjużi biex tingħata spinta lill-impjiegi” fl-aħħar ta’ din is-sentenza; |
| --- | --- | --- |

1.6.9.

Il-KESE jappella għal reviżjoni tat-test tal-proposta tal-linji gwida għall-impjiegi, kif ġej:

—

Linja gwida 5: tiżdied mal-ewwel sentenza “(...) inaqqsu l-ostakli lin-negozji biex iħaddmu, jippromwovu l-istabbiltà u l-kwalità tal-impjiegi (...)”, u tiżdied “u jippromwovu l-użu tal-investimenti soċjali ambizzjużi biex tingħata spinta lill-impjiegi” fl-aħħar ta’ din is-sentenza;

| — | Linja gwida 6: tiżdied għan speċifiku u li jista’ jitkejjel għall-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ u valutazzjoni regolari dwar jekk ir-riżorsi jintużawx tajjeb; |
| --- | --- |

—

Linja gwida 6: tiżdied għan speċifiku u li jista’ jitkejjel għall-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ u valutazzjoni regolari dwar jekk ir-riżorsi jintużawx tajjeb;

| — | Linja gwida 7: |
| --- | --- |

—

Linja gwida 7:

| — | Għandu jintlaqa’ tajjeb l-involviment tal-imsieħba soċjali u tas-soċjetà ċivili fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ riformi rilevanti, f’konformità mal-prattika nazzjonali u r-rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali nazzjonali. |
| --- | --- |

—

Għandu jintlaqa’ tajjeb l-involviment tal-imsieħba soċjali u tas-soċjetà ċivili fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ riformi rilevanti, f’konformità mal-prattika nazzjonali u r-rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali nazzjonali.

| — | Fi tmiem l-ewwel paragrafu tal-Linja gwida 7 tiżdied: “L-istituzzjonijiet pubbliċi għandhom jagħtu eżempju pożittiv fir-rigward tal-kwalità tal-impjiegi, peress li mhuwiex possibbli li jinkiseb dan l-obbligu permezz ta’ esternalizzazzjoni jew akkwist pubbliku.”; |
| --- | --- |

—

Fi tmiem l-ewwel paragrafu tal-Linja gwida 7 tiżdied: “L-istituzzjonijiet pubbliċi għandhom jagħtu eżempju pożittiv fir-rigward tal-kwalità tal-impjiegi, peress li mhuwiex possibbli li jinkiseb dan l-obbligu permezz ta’ esternalizzazzjoni jew akkwist pubbliku.”;

| — | tiżdied definizzjoni tal-“impjiegi ta’ kwalità” kif ġej: “Għandhom ikunu żgurati impjiegi ta’ kwalità f’termini ta’ rimunerazzjoni ġusta/adegwata, relazzjonijiet tax-xogħol stabbli u rappreżentanza tal-ħaddiema, u dan mil-lat ta’ sigurtà soċjoekonomika, (...)” u jinbidel kif ġej it-titolu tal-linja gwida “Intejbu l-funzjonament tas-swieq tax-xogħol sabiex noħolqu impjiegi ta’ kwalità”; |
| --- | --- |

—

tiżdied definizzjoni tal-“impjiegi ta’ kwalità” kif ġej: “Għandhom ikunu żgurati impjiegi ta’ kwalità f’termini ta’ rimunerazzjoni ġusta/adegwata, relazzjonijiet tax-xogħol stabbli u rappreżentanza tal-ħaddiema, u dan mil-lat ta’ sigurtà soċjoekonomika, (...)” u jinbidel kif ġej it-titolu tal-linja gwida “Intejbu l-funzjonament tas-swieq tax-xogħol sabiex noħolqu impjiegi ta’ kwalità”;

| — | Linja gwida 8: titħassar il-proposta ta’ rabta awtomatika bejn l-età statutorja tal-irtirar mal-istennija tal-għomor fl-Istati Membri, u minflok tiżdied “il-ħtieġa li jiġu promossi miżuri li jippermettu t-tqarrib tal-età effettiva għall-età legali tal-irtirar”. |
| --- | --- |

—

Linja gwida 8: titħassar il-proposta ta’ rabta awtomatika bejn l-età statutorja tal-irtirar mal-istennija tal-għomor fl-Istati Membri, u minflok tiżdied “il-ħtieġa li jiġu promossi miżuri li jippermettu t-tqarrib tal-età effettiva għall-età legali tal-irtirar”.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Il-Kummissjoni, fl-istħarriġ annwali dwar it-tkabbir (3) tagħha, li nieda l-5 Semestru Ewropew, tirrakkomanda li l-politika ekonomika u soċjali tal-Unjoni Ewropea tibbaża fuq tliet pilastri ewlenin fl-2015: spinta koordinata għall-investiment, impenn imġedded għar-riformi strutturali u ż-żamma tar-responsabbiltà baġitarja. |
| --- | --- |

2.1.

Il-Kummissjoni, fl-istħarriġ annwali dwar it-tkabbir (3) tagħha, li nieda l-5 Semestru Ewropew, tirrakkomanda li l-politika ekonomika u soċjali tal-Unjoni Ewropea tibbaża fuq tliet pilastri ewlenin fl-2015: spinta koordinata għall-investiment, impenn imġedded għar-riformi strutturali u ż-żamma tar-responsabbiltà baġitarja.

| 2.2. | Bħala parti mill-pakkett tad-dokumenti ppubblikati flimkien mal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir, ir-rapport konġunt dwar l-impjiegi (4) janalizza l-evoluzzjoni tas-sitwazzjoni tal-impjiegi u s-sitwazzjoni soċjali fl-Ewropa fuq il-bażi tal-implimentazzjoni tal-linji gwida għall-impjiegi fil-programmi nazzjonali ta’ riforma u fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż fil-livell nazzjonali. |
| --- | --- |

2.2.

Bħala parti mill-pakkett tad-dokumenti ppubblikati flimkien mal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir, ir-rapport konġunt dwar l-impjiegi (4) janalizza l-evoluzzjoni tas-sitwazzjoni tal-impjiegi u s-sitwazzjoni soċjali fl-Ewropa fuq il-bażi tal-implimentazzjoni tal-linji gwida għall-impjiegi fil-programmi nazzjonali ta’ riforma u fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż fil-livell nazzjonali.

| 2.3. | Fl-2014, it-tkabbir tal-PDG kien ta’ 1,3 % fl-UE u 0,8 % fiż-żona tal-euro. Fl-2015, it-tkabbir se jkun xi ftit ogħla (1,5 % u 1,1 %) u huwa mistenni li dan jitjieb fl-2016 (2 % u 1,7 %). Hemm fatturi interni li jimpedixxu t-tkabbir aktar mgħaġġel fl-UE. Ir-riskju persistenti ta’ tkabbir baxx, qrib “l-inflazzjoni żero” u ta’ rata ta’ qgħad għolja saru punt ta’ tħassib ewlieni. |
| --- | --- |

2.3.

Fl-2014, it-tkabbir tal-PDG kien ta’ 1,3 % fl-UE u 0,8 % fiż-żona tal-euro. Fl-2015, it-tkabbir se jkun xi ftit ogħla (1,5 % u 1,1 %) u huwa mistenni li dan jitjieb fl-2016 (2 % u 1,7 %). Hemm fatturi interni li jimpedixxu t-tkabbir aktar mgħaġġel fl-UE. Ir-riskju persistenti ta’ tkabbir baxx, qrib “l-inflazzjoni żero” u ta’ rata ta’ qgħad għolja saru punt ta’ tħassib ewlieni.

| 2.4. | Il-KESE jaqbel bis-sħiħ li livell baxx ta’ investiment huwa ostaklu għall-irkupru fl-Ewropa. Għalhekk huwa jilqa’ l-intenzjoni tal-Kummissjoni li ssaħħaħ il-kompetittività u tagħti spinta lill-investiment għall-ħolqien tal-impjiegi, iżda għalkemm jinnota li l-“pjan ta’ investiment għall-UE” (5) huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, huwa jemmen li huwa wisq kawt għaliex jinjora l-bżonn ta’ investiment pubbliku sostanzjali, jipprevedi biss l-investimenti fl-infrastruttura u ma jsemmix l-investimenti soċjali (6). Il-KESE jirrakkomanda li l-investimenti pubbliċi futuri ma jkunux ikkunsidrati bħala nfiq fil-kalkolu tad-defiċits skont ir-regoli fiskali tal-UE u jenfasizza l-ħtieġa ta’ approċċi ġodda biex jiġu mmobilizzati r-riżorsi u biex l-eċċess tar-riżorsi ta’ ċerti Stati Membri u n-nuqqasijiet ta’ oħrajn jiġu ġestiti b’mod bilanċjat. |
| --- | --- |

2.4.

Il-KESE jaqbel bis-sħiħ li livell baxx ta’ investiment huwa ostaklu għall-irkupru fl-Ewropa. Għalhekk huwa jilqa’ l-intenzjoni tal-Kummissjoni li ssaħħaħ il-kompetittività u tagħti spinta lill-investiment għall-ħolqien tal-impjiegi, iżda għalkemm jinnota li l-“pjan ta’ investiment għall-UE” (5) huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, huwa jemmen li huwa wisq kawt għaliex jinjora l-bżonn ta’ investiment pubbliku sostanzjali, jipprevedi biss l-investimenti fl-infrastruttura u ma jsemmix l-investimenti soċjali (6). Il-KESE jirrakkomanda li l-investimenti pubbliċi futuri ma jkunux ikkunsidrati bħala nfiq fil-kalkolu tad-defiċits skont ir-regoli fiskali tal-UE u jenfasizza l-ħtieġa ta’ approċċi ġodda biex jiġu mmobilizzati r-riżorsi u biex l-eċċess tar-riżorsi ta’ ċerti Stati Membri u n-nuqqasijiet ta’ oħrajn jiġu ġestiti b’mod bilanċjat.

| 2.5. | F’din l-opinjoni, il-KESE jtenni r-rakkomandazzjonijiet ta’ opinjonijiet preċedenti (7), li ma ngħatawx l-attenzjoni li jixirqilhom mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.5.

F’din l-opinjoni, il-KESE jtenni r-rakkomandazzjonijiet ta’ opinjonijiet preċedenti (7), li ma ngħatawx l-attenzjoni li jixirqilhom mill-Kummissjoni.

3.   Persistenza ta’ livell għoli ta’ qgħad fit-tul, in-nuqqas ta’ tlaqqigħ fis-suq tax-xogħol, il-qgħad fost iż-żgħażagħ, il-faqar u inugwaljanzi soċjali fl-UE

| 3.1. | F’dan il-kapitolu hemm l-aktar informazzjoni rilevanti tar-Rapport Konġunt dwar l-Impjieg (8) dwar is-sitwazzjoni soċjali attwali fl-UE. |
| --- | --- |

3.1.

F’dan il-kapitolu hemm l-aktar informazzjoni rilevanti tar-Rapport Konġunt dwar l-Impjieg (8) dwar is-sitwazzjoni soċjali attwali fl-UE.

| 3.2. | L-Ewropa għadha qed tiffaċċja sitwazzjoni kritika ħafna ta’ qgħad
   (9), ikkaratterizzata minn differenzi kbar bejn l-Istati Membri. Fil-preżent, l-UE għandha 24,1 miljun persuna qiegħda u r-rata tal-qgħad tvarja bejn, fuq naħa waħda, 4,8 % fil-Ġermanja u 4,9 % fl-Awstrija u n-naħa l-oħra 23,7 % fi Spanja u 25,8 % fil-Greċja. |
| --- | --- |

3.2.

L-Ewropa għadha qed tiffaċċja sitwazzjoni kritika ħafna ta’ qgħad
   (9), ikkaratterizzata minn differenzi kbar bejn l-Istati Membri. Fil-preżent, l-UE għandha 24,1 miljun persuna qiegħda u r-rata tal-qgħad tvarja bejn, fuq naħa waħda, 4,8 % fil-Ġermanja u 4,9 % fl-Awstrija u n-naħa l-oħra 23,7 % fi Spanja u 25,8 % fil-Greċja.

| 3.2.1. | Bejn l-ewwel kwart tal-2008 u l-ewwel kwart tal-2014 (10), l-għadd ta’ impjiegi full-time naqas bi 8,1 miljun, filwaqt li rajna żieda kostanti fl-impjiegi part-time (aktar minn 4 miljuni). Huwa rikonoxxut li t-tibdiliet kienu ta’ piż prinċipalment fuq l-impjiegi temporanji (nuqqas ta’ tiġdid tal-kuntratti). |
| --- | --- |

3.2.1.

Bejn l-ewwel kwart tal-2008 u l-ewwel kwart tal-2014 (10), l-għadd ta’ impjiegi full-time naqas bi 8,1 miljun, filwaqt li rajna żieda kostanti fl-impjiegi part-time (aktar minn 4 miljuni). Huwa rikonoxxut li t-tibdiliet kienu ta’ piż prinċipalment fuq l-impjiegi temporanji (nuqqas ta’ tiġdid tal-kuntratti).

| 3.2.2. | Il-qgħad fit-tul qed ikompli jiżdied, kif ġara fl-aħħar sena, minn 45 % sa 49 % (bħala perċentwali tal-qgħad totali). Ir-riskji ta’ marġinalizzazzjoni intensifikaw fl-Ewropa, għaliex “wieħed minn ħamsa ta’ dawk li huma qiegħda fit-tul fl-UE qatt ma ħadem, u tlieta minn kull erbgħa huma żgħażagħ taħt l-età ta’ 35” (11). |
| --- | --- |

3.2.2.

Il-qgħad fit-tul qed ikompli jiżdied, kif ġara fl-aħħar sena, minn 45 % sa 49 % (bħala perċentwali tal-qgħad totali). Ir-riskji ta’ marġinalizzazzjoni intensifikaw fl-Ewropa, għaliex “wieħed minn ħamsa ta’ dawk li huma qiegħda fit-tul fl-UE qatt ma ħadem, u tlieta minn kull erbgħa huma żgħażagħ taħt l-età ta’ 35” (11).

| 3.2.3. | Il-ħaddiema żgħażagħ (12) u b’ħiliet baxxi huma partikolarment affettwati miż-żieda fil-qgħad, b’rata kważi d-doppju tar-rata globali tal-qgħad. Ir-rata tal-qgħad taż-żgħażagħ tvarja minn 7,6 % fil-Ġermanja u 9,1 % fl-Awstrija minn naħa, għal 50,7 % fil-Greċja u 53,7 % fi Spanja, min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

3.2.3.

Il-ħaddiema żgħażagħ (12) u b’ħiliet baxxi huma partikolarment affettwati miż-żieda fil-qgħad, b’rata kważi d-doppju tar-rata globali tal-qgħad. Ir-rata tal-qgħad taż-żgħażagħ tvarja minn 7,6 % fil-Ġermanja u 9,1 % fl-Awstrija minn naħa, għal 50,7 % fil-Greċja u 53,7 % fi Spanja, min-naħa l-oħra.

| 3.3. | Din l-evoluzzjoni tar-rati tal-qgħad hija riflessa wkoll fir-rata ta’ impjieg fl-UE, li tibqa’ fuq xejra ’l isfel (13), u dan ifisser li l-mira li jintlaħaq l-għan ta’ 75 % stabbilit għall-2020 hija prattikament impossibbli. Barra minn dan, qed naraw żbilanċi serji fix-xejriet ta’ impjieg bejn segmenti differenti tas-suq tax-xogħol, bejn l-Istati Membri u bejn ir-reġjuni tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.3.

Din l-evoluzzjoni tar-rati tal-qgħad hija riflessa wkoll fir-rata ta’ impjieg fl-UE, li tibqa’ fuq xejra ’l isfel (13), u dan ifisser li l-mira li jintlaħaq l-għan ta’ 75 % stabbilit għall-2020 hija prattikament impossibbli. Barra minn dan, qed naraw żbilanċi serji fix-xejriet ta’ impjieg bejn segmenti differenti tas-suq tax-xogħol, bejn l-Istati Membri u bejn ir-reġjuni tal-Istati Membri.

| 3.3.1. | Fl-2013, l-Istati Membri fl-Ewropa tan-Nofsinhar irreġistraw l-iktar rati baxxi ta’ impjieg. Bejn l-2008 u l-2013, ħafna mill-Istati tan-Nofsinhar esperjenzaw tnaqqis sinifikanti fir-rati tal-impjieg tagħhom, filwaqt li xi Stati Membri tat-Tramuntana tejbu jew żammew ir-rata tagħhom. |
| --- | --- |

3.3.1.

Fl-2013, l-Istati Membri fl-Ewropa tan-Nofsinhar irreġistraw l-iktar rati baxxi ta’ impjieg. Bejn l-2008 u l-2013, ħafna mill-Istati tan-Nofsinhar esperjenzaw tnaqqis sinifikanti fir-rati tal-impjieg tagħhom, filwaqt li xi Stati Membri tat-Tramuntana tejbu jew żammew ir-rata tagħhom.

| 3.3.2. | Ir-rata ta’ impjieg taż-żgħażagħ (15-24 sena) bejn l-2008 u l-2013 naqset minn 37 % għal 32 % biss, tnaqqis ta’ ħames punti perċentwali (14). Fi 8 Stati Membri, ir-rata ta’ impjieg fost iż-żgħażagħ saħansitra naqset bi 12-il punt perċentwali jew iżjed. Il-Ġermanja hija l-uniku pajjiż li ma kellhiex tnaqqis fir-rata tal-impjieg taż-żgħażagħ (47 %). |
| --- | --- |

3.3.2.

Ir-rata ta’ impjieg taż-żgħażagħ (15-24 sena) bejn l-2008 u l-2013 naqset minn 37 % għal 32 % biss, tnaqqis ta’ ħames punti perċentwali (14). Fi 8 Stati Membri, ir-rata ta’ impjieg fost iż-żgħażagħ saħansitra naqset bi 12-il punt perċentwali jew iżjed. Il-Ġermanja hija l-uniku pajjiż li ma kellhiex tnaqqis fir-rata tal-impjieg taż-żgħażagħ (47 %).

| 3.4. | Il-Komunikazzjoni tinnota li r-rata tar-riskju tal-faqar u tal-esklużjoni soċjali żdiedet b’mod sinifikanti u li d-differenzi bejn l-Istati Membri twessgħu. Bejn l-2008 u l-2012, in-numru ta’ Ewropej f’riskju tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali żdied b’disa’ miljuni, u laħaq il-25,1 % tal-popolazzjoni. Il-KESE jikkunsidra li huwa inaċċettabbli li f’ħafna pajjiżi Ewropej, ir-rati tar-riskju tal-faqar u r-rati tal-esklużjoni soċjali għadhom għoljin ħafna u żdiedu f’dawn l-aħħar snin (15). |
| --- | --- |

3.4.

Il-Komunikazzjoni tinnota li r-rata tar-riskju tal-faqar u tal-esklużjoni soċjali żdiedet b’mod sinifikanti u li d-differenzi bejn l-Istati Membri twessgħu. Bejn l-2008 u l-2012, in-numru ta’ Ewropej f’riskju tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali żdied b’disa’ miljuni, u laħaq il-25,1 % tal-popolazzjoni. Il-KESE jikkunsidra li huwa inaċċettabbli li f’ħafna pajjiżi Ewropej, ir-rati tar-riskju tal-faqar u r-rati tal-esklużjoni soċjali għadhom għoljin ħafna u żdiedu f’dawn l-aħħar snin (15).

| 3.4.1. | Hemm għadd dejjem jikber ta’ familji b’nies qiegħda jew b’intensità tax-xogħol baxxa li ntlaqtu mill-faqar. Fl-2013, madwar 32 miljun persuna kienu f’sitwazzjoni ta’ privazzjoni materjali severa. |
| --- | --- |

3.4.1.

Hemm għadd dejjem jikber ta’ familji b’nies qiegħda jew b’intensità tax-xogħol baxxa li ntlaqtu mill-faqar. Fl-2013, madwar 32 miljun persuna kienu f’sitwazzjoni ta’ privazzjoni materjali severa.

| 3.4.2. | Ir-riskju ta’ faqar jew esklużjoni soċjali għat-tfal żdied u l-familji b’ġenitur wieħed jiffaċċjaw riskju ta’ faqar darbtjen ogħla meta mqabbla ma’ familji b’żewġ adulti (16). Bl-istess mod, ir-riskju ta’ faqar fost ċittadini ta’ pajjiżi terzi huwa darbtejn ogħla minn dak taċ-ċittadini tal-Istati Membri (49 % u 24 % rispettivament fl-2012). Madwar 31 % tal-familji bi 3 itfal jew aktar huma fir-riskju tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali. |
| --- | --- |

3.4.2.

Ir-riskju ta’ faqar jew esklużjoni soċjali għat-tfal żdied u l-familji b’ġenitur wieħed jiffaċċjaw riskju ta’ faqar darbtjen ogħla meta mqabbla ma’ familji b’żewġ adulti (16). Bl-istess mod, ir-riskju ta’ faqar fost ċittadini ta’ pajjiżi terzi huwa darbtejn ogħla minn dak taċ-ċittadini tal-Istati Membri (49 % u 24 % rispettivament fl-2012). Madwar 31 % tal-familji bi 3 itfal jew aktar huma fir-riskju tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali.

| 3.4.3. | Mill-2011, in-nefqa soċjali naqset, u dan aggrava l-kundizzjonijiet ekonomiċi u soċjali (17). F’xi Stati Membri, il-persuni f’sitwazzjonijiet vulnerabbli u bi dħul baxx baqgħu jsibu diffikultajiet fl-aċċess għall-kura tas-saħħa, speċjalment fil-Finlandja, il-Portugall u l-Greċja. |
| --- | --- |

3.4.3.

Mill-2011, in-nefqa soċjali naqset, u dan aggrava l-kundizzjonijiet ekonomiċi u soċjali (17). F’xi Stati Membri, il-persuni f’sitwazzjonijiet vulnerabbli u bi dħul baxx baqgħu jsibu diffikultajiet fl-aċċess għall-kura tas-saħħa, speċjalment fil-Finlandja, il-Portugall u l-Greċja.

| 3.5. | Is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol għadha konsiderevoli f’diversi Stati Membri, b’mod partikolari l-proporzjon għoli ta’ impjiegi temporanji (40 %) u part-time (30 %) fost iż-żgħażagħ, id-differenza persistenti fil-pagi bejn is-sessi u r-rati ta’ tranżizzjoni baxxi minn kuntratti ta’ impjieg b’inqas protezzjoni għal dawk aktar favorevoli għall-ħaddiema. |
| --- | --- |

3.5.

Is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol għadha konsiderevoli f’diversi Stati Membri, b’mod partikolari l-proporzjon għoli ta’ impjiegi temporanji (40 %) u part-time (30 %) fost iż-żgħażagħ, id-differenza persistenti fil-pagi bejn is-sessi u r-rati ta’ tranżizzjoni baxxi minn kuntratti ta’ impjieg b’inqas protezzjoni għal dawk aktar favorevoli għall-ħaddiema.

4.   Kummenti ġenerali dwar il-linji gwida proposti

| 4.1. | Ir-riżultati tal-konsultazzjoni pubblika riċenti dwar l-Istrateġija Ewropa 2020 (18) juru li fir-rigward tal-impjieg, ir-riċerka u l-iżvilupp u l-faqar, l-UE hija ‘l bogħod ħafna milli tikseb l-għanijiet stabbiliti. Id-data tal-2013 tindika rata ta’ impjieg ta’ 68,4 % (inqas sew mill-mira stabbilita ta’ 75 %), livell ta’ investiment fir-riċerka u l-iżvilupp ta’ 2,0 % tal-PDG (‘il bogħod sew mill-mira ta’ 3 %) u 122 miljun ruħ fir-riskju tal-faqar u l-esklużjoni soċjali (‘il bogħod sew mill-mira ta’ 97 miljun). |
| --- | --- |

4.1.

Ir-riżultati tal-konsultazzjoni pubblika riċenti dwar l-Istrateġija Ewropa 2020 (18) juru li fir-rigward tal-impjieg, ir-riċerka u l-iżvilupp u l-faqar, l-UE hija ‘l bogħod ħafna milli tikseb l-għanijiet stabbiliti. Id-data tal-2013 tindika rata ta’ impjieg ta’ 68,4 % (inqas sew mill-mira stabbilita ta’ 75 %), livell ta’ investiment fir-riċerka u l-iżvilupp ta’ 2,0 % tal-PDG (‘il bogħod sew mill-mira ta’ 3 %) u 122 miljun ruħ fir-riskju tal-faqar u l-esklużjoni soċjali (‘il bogħod sew mill-mira ta’ 97 miljun).

| 4.2. | Il-KESE jinnota li l-progress miksub mill-Kummissjoni f’dawn il-linji gwida meta mqabbla ma’ dawk tal-2010, u jilqa’ b’sodisfazzjon l-approċċ aktar pożittiv tal-Linja gwida 5. |
| --- | --- |

4.2.

Il-KESE jinnota li l-progress miksub mill-Kummissjoni f’dawn il-linji gwida meta mqabbla ma’ dawk tal-2010, u jilqa’ b’sodisfazzjon l-approċċ aktar pożittiv tal-Linja gwida 5.

| 4.3. | Fil-kuntest tal-persisteza tal-kriżi ekonomika u finanzjarja b’irkupru li għadu fraġli, il-ġlieda kontra l-qgħad u l-faqar għandha tkun waħda mill-għanijiet ċentrali tal-politika tal-UE u l-Istati Membri. Il-KESE jemmen li l-passi li jridu jittieħdu għall-monitoraġġ tat-tlaqqigħ u t-tranżizzjoni għas-suq tax-xogħol u l-faqar għandhom jittejbu u jinkludu miri u miżuri speċifiċi għall-aktar gruppi vulnerabbli. |
| --- | --- |

4.3.

Fil-kuntest tal-persisteza tal-kriżi ekonomika u finanzjarja b’irkupru li għadu fraġli, il-ġlieda kontra l-qgħad u l-faqar għandha tkun waħda mill-għanijiet ċentrali tal-politika tal-UE u l-Istati Membri. Il-KESE jemmen li l-passi li jridu jittieħdu għall-monitoraġġ tat-tlaqqigħ u t-tranżizzjoni għas-suq tax-xogħol u l-faqar għandhom jittejbu u jinkludu miri u miżuri speċifiċi għall-aktar gruppi vulnerabbli.

| 4.4. | Il-KESE jinnota li l-linji gwida għall-impjiegi ma fihomx miri kwantitattivi, u dan inaqqas l-impenn tal-Istati Membri biex jilħqu għanijiet komuni għall-impjieg fl-UE. F’ħafna mill-opinjonijiet tiegħu, il-KESE ppreżenta proposti biex jiġu stabbiliti miri li jistgħu jitkejlu, b’mod partikolari rigward l-ugwaljanza bejn is-sessi, l-impjieg fost iż-żgħażagħ, il-ġlieda kontra l-kundizzjonijiet tax-xogħol bi protezzjoni soċjali inadegwata, il-ġlieda kontra l-faqar (inkluż għal persuni li jaħdmu) u l-impjieg ta’ migranti u persuni b’diżabilità (19). |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jinnota li l-linji gwida għall-impjiegi ma fihomx miri kwantitattivi, u dan inaqqas l-impenn tal-Istati Membri biex jilħqu għanijiet komuni għall-impjieg fl-UE. F’ħafna mill-opinjonijiet tiegħu, il-KESE ppreżenta proposti biex jiġu stabbiliti miri li jistgħu jitkejlu, b’mod partikolari rigward l-ugwaljanza bejn is-sessi, l-impjieg fost iż-żgħażagħ, il-ġlieda kontra l-kundizzjonijiet tax-xogħol bi protezzjoni soċjali inadegwata, il-ġlieda kontra l-faqar (inkluż għal persuni li jaħdmu) u l-impjieg ta’ migranti u persuni b’diżabilità (19).

| 4.5. | L-aspetti soċjali tal-akkwisti pubbliċi għandhom ikunu rikonoxxuti bħala wieħed mill-istrumenti prinċipali biex titjieb il-kwalità tas-suq tax-xogħol u tiġi stimolata d-domanda għax-xogħol. |
| --- | --- |

4.5.

L-aspetti soċjali tal-akkwisti pubbliċi għandhom ikunu rikonoxxuti bħala wieħed mill-istrumenti prinċipali biex titjieb il-kwalità tas-suq tax-xogħol u tiġi stimolata d-domanda għax-xogħol.

| 4.6. | L-Istrateġija Ewropea dwar l-Impjiegi għandha tinkludi għanijiet ċari f’termini tat-tnaqqis tal-qgħad fost iż-żgħażagħ, it-tnaqqis tal-qgħad fit-tul, offerta ta’ impjieg jew taħriġ għaż-żgħażagħ fi żmien qasir ħafna, il-ħolqien ta’ faċilitajiet adegwati għall-indukrar tat-tfal għar-rikonċiljazzjoni tax-xogħol u l-ħajja tal-familja, it-tnaqqis tal-inugwaljanzi bejn l-irġiel u n-nisa u l-ġlieda kontra l-faqar, u fl-istess ħin il-valutazzjoni tal-effettività tal-miżuri adottati. Il-Linji gwida tal-2010 ftit li xejn għamlu kontribut biex jittejjeb l-impjieg u jitnaqqas il-faqar; dan in-nuqqas ta’ progress jiġġustifika l-ħtieġa li l-UE u l-Istati Membri tagħha jikkunsidraw b’mod urġenti soluzzjonijiet aktar ambizzjużi. |
| --- | --- |

4.6.

L-Istrateġija Ewropea dwar l-Impjiegi għandha tinkludi għanijiet ċari f’termini tat-tnaqqis tal-qgħad fost iż-żgħażagħ, it-tnaqqis tal-qgħad fit-tul, offerta ta’ impjieg jew taħriġ għaż-żgħażagħ fi żmien qasir ħafna, il-ħolqien ta’ faċilitajiet adegwati għall-indukrar tat-tfal għar-rikonċiljazzjoni tax-xogħol u l-ħajja tal-familja, it-tnaqqis tal-inugwaljanzi bejn l-irġiel u n-nisa u l-ġlieda kontra l-faqar, u fl-istess ħin il-valutazzjoni tal-effettività tal-miżuri adottati. Il-Linji gwida tal-2010 ftit li xejn għamlu kontribut biex jittejjeb l-impjieg u jitnaqqas il-faqar; dan in-nuqqas ta’ progress jiġġustifika l-ħtieġa li l-UE u l-Istati Membri tagħha jikkunsidraw b’mod urġenti soluzzjonijiet aktar ambizzjużi.

5.   Kumment speċifiċi u proposti ta’ tibdil marbuta mal-erba’ linji gwida għall-impjiegi

5.1.   
  Linja gwida 5: Inżidu d-domanda għax-xogħol

| 5.1.1. | Il-KESE appoġġa b’mod espliċitu l-għan tal-UE li sal-2020 ir-rata tal-impjieg tiżdied għal 75 %. Madankollu, huwa mħasseb dwar ix-xejra negattiva osservata f’dawn l-aħħar snin, li teħtieġ bidla tal-politiki biex tinkiseb il-mira stabbilita. |
| --- | --- |

5.1.1.

Il-KESE appoġġa b’mod espliċitu l-għan tal-UE li sal-2020 ir-rata tal-impjieg tiżdied għal 75 %. Madankollu, huwa mħasseb dwar ix-xejra negattiva osservata f’dawn l-aħħar snin, li teħtieġ bidla tal-politiki biex tinkiseb il-mira stabbilita.

| 5.1.2. | Il-KESE jirrikonoxxi li r-rwol tal-Istat u l-investiment pubbliku huwa essenzjali għall-ħolqien tal-impjiegi. Għalhekk, huwa jissuġġerixxi sforz ikkoordinat f’investimenti pubbliċi, politiki dwar l-impjieg intelliġenti u ambizzjużi biex jinħolqu l-impjiegi, u jitlob biex id-dimensjoni tal-impjiegi tkun kriterju importanti fl-għoti ta’ kuntratti pubbliċi. L-impjiegi “teknoloġiċi”, “ekoloġiċi” u “tas-settur tas-saħħa” u l-gruppi “żgħażagħ” u “qiegħda fit-tul” iridu jkunu l-prijoritajiet tal-linji gwida għall-impjiegi. |
| --- | --- |

5.1.2.

Il-KESE jirrikonoxxi li r-rwol tal-Istat u l-investiment pubbliku huwa essenzjali għall-ħolqien tal-impjiegi. Għalhekk, huwa jissuġġerixxi sforz ikkoordinat f’investimenti pubbliċi, politiki dwar l-impjieg intelliġenti u ambizzjużi biex jinħolqu l-impjiegi, u jitlob biex id-dimensjoni tal-impjiegi tkun kriterju importanti fl-għoti ta’ kuntratti pubbliċi. L-impjiegi “teknoloġiċi”, “ekoloġiċi” u “tas-settur tas-saħħa” u l-gruppi “żgħażagħ” u “qiegħda fit-tul” iridu jkunu l-prijoritajiet tal-linji gwida għall-impjiegi.

| 5.1.3. | Il-KESE jilqa’ l-miżuri biex ikun iffaċilitat il-ħolqien tal-impjieg, inkluż l-appoġġ għall-SMEs u l-intraprenditorija kif ukoll il-promozzjoni tal-ekonomija soċjali u l-innovazzjoni soċjali, u għalhekk jitlob lill-UE u lill-Istati Membri biex jiffukaw fuq dan tal-aħħar. Fl-istess ħin, huwa jappella biex il-ħolqien tal-impjiegi jsir fuq bażi sostenibbli. Għaldaqstant, jissuġġerixxi li mal-ewwel sentenza tal-Linja gwida 5 “(...) jiżdied inaqqsu l-ostakli lin-negozji biex iħaddmu,


  jippromwovu l-istabbiltà u l-kwalità tal-impjiegi

  (...)”. |
| --- | --- |

5.1.3.

Il-KESE jilqa’ l-miżuri biex ikun iffaċilitat il-ħolqien tal-impjieg, inkluż l-appoġġ għall-SMEs u l-intraprenditorija kif ukoll il-promozzjoni tal-ekonomija soċjali u l-innovazzjoni soċjali, u għalhekk jitlob lill-UE u lill-Istati Membri biex jiffukaw fuq dan tal-aħħar. Fl-istess ħin, huwa jappella biex il-ħolqien tal-impjiegi jsir fuq bażi sostenibbli. Għaldaqstant, jissuġġerixxi li mal-ewwel sentenza tal-Linja gwida 5 “(...) jiżdied inaqqsu l-ostakli lin-negozji biex iħaddmu,


  jippromwovu l-istabbiltà u l-kwalità tal-impjiegi

  (...)”.

| 5.1.4. | Il-KESE ilu snin iqis li hemm bżonn li jsir investiment fir-riċerka u l-iżvilupp, it-taħriġ, l-infrastruttura, is-saħħa u s-servizzi soċjali sabiex jinħolqu l-impjiegi u jiġi ġġenerat aktar tkabbir ekonomiku. F’dan il-kuntest, il-KESE jenfasizza d-diversi effetti pożittivi tal-investimenti soċjali fuq l-impjiegi u jirrakkomanda li l-promozzjoni tal-investiment tkun element ċentrali fir-reviżjoni tal-Linji Gwida Integrati (20). |
| --- | --- |

5.1.4.

Il-KESE ilu snin iqis li hemm bżonn li jsir investiment fir-riċerka u l-iżvilupp, it-taħriġ, l-infrastruttura, is-saħħa u s-servizzi soċjali sabiex jinħolqu l-impjiegi u jiġi ġġenerat aktar tkabbir ekonomiku. F’dan il-kuntest, il-KESE jenfasizza d-diversi effetti pożittivi tal-investimenti soċjali fuq l-impjiegi u jirrakkomanda li l-promozzjoni tal-investiment tkun element ċentrali fir-reviżjoni tal-Linji Gwida Integrati (20).

| 5.1.5. | Fir-rigward tat-tassazzjoni, il-KESE jirrakkomanda tibdil biex jonqos il-piż tat-taxxa fuq ix-xogħol, sakemm dan ma jkunx qed idgħajjef la l-livelli ta’ protezzjoni soċjali, u lanqas in-nefqa soċjali l-oħra, li fil-fatt għandha tittejjeb. Id-dħul kollu għandu jikkontribwixxi għall-iffinanzjar tas-sigurtà soċjali. Għalhekk se jkun meħtieġ li jiġu previsti sorsi oħrajn ta’ dħul biex jikkumpensaw għal dan it-tnaqqis (eż. ir-riżorsi proprji tal-UE (21), it-taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji u taxxa fuq il-proprjetajiet u il-kumpaniji). |
| --- | --- |

5.1.5.

Fir-rigward tat-tassazzjoni, il-KESE jirrakkomanda tibdil biex jonqos il-piż tat-taxxa fuq ix-xogħol, sakemm dan ma jkunx qed idgħajjef la l-livelli ta’ protezzjoni soċjali, u lanqas in-nefqa soċjali l-oħra, li fil-fatt għandha tittejjeb. Id-dħul kollu għandu jikkontribwixxi għall-iffinanzjar tas-sigurtà soċjali. Għalhekk se jkun meħtieġ li jiġu previsti sorsi oħrajn ta’ dħul biex jikkumpensaw għal dan it-tnaqqis (eż. ir-riżorsi proprji tal-UE (21), it-taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji u taxxa fuq il-proprjetajiet u il-kumpaniji).

| 5.1.6. | Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni dwar il-bżonn li jiġi promoss id-djalogu soċjali u l-ftehimiet kollettivi, filwaqt li jitqiesu l-ispeċifiċitajiet nazzjonali u b’rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali. Il-pagi minimi nazzjonali u ż-żieda fil-pagi baxxi ikkontribwew b’mod pożittiv għaż-żieda tad-domanda interna u t-tnaqqis tal-faqar. |
| --- | --- |

5.1.6.

Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni dwar il-bżonn li jiġi promoss id-djalogu soċjali u l-ftehimiet kollettivi, filwaqt li jitqiesu l-ispeċifiċitajiet nazzjonali u b’rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali. Il-pagi minimi nazzjonali u ż-żieda fil-pagi baxxi ikkontribwew b’mod pożittiv għaż-żieda tad-domanda interna u t-tnaqqis tal-faqar.

5.2.   
  Linja gwida 6: Insaħħu l-provvista tax-xogħol u l-ħiliet

| 5.2.1. | Il-KESE jtenni li politika biex jinħolqu impjiegi ta’ kwalità, inkluż miri ambizzjużi għall-edukazzjoni, it-taħriġ vokazzjonali u t-tagħlim tul il-ħajja tagħti kontribut konsiderevoli għat-tkabbir u ż-żieda fil-produttività. Huwa għalhekk jilqa’ l-prijorità li l-Kummissjoni tagħti għall-ġlieda kontra t-tluq bikri mill-iskola u n-nuqqas ta’ tqabbil bejn il-provvista ta’ ħiliet u l-ħtiġiet tas-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

5.2.1.

Il-KESE jtenni li politika biex jinħolqu impjiegi ta’ kwalità, inkluż miri ambizzjużi għall-edukazzjoni, it-taħriġ vokazzjonali u t-tagħlim tul il-ħajja tagħti kontribut konsiderevoli għat-tkabbir u ż-żieda fil-produttività. Huwa għalhekk jilqa’ l-prijorità li l-Kummissjoni tagħti għall-ġlieda kontra t-tluq bikri mill-iskola u n-nuqqas ta’ tqabbil bejn il-provvista ta’ ħiliet u l-ħtiġiet tas-suq tax-xogħol.

| 5.2.2. | Minkejja li “l-qgħad fost iż-żgħażagħ....qed juri sinjali ta’ titjib” (22), il-KESE jemmen li s-sitwazzjoni għadha ħażina ħafna f’xi Stati Membri, b’mod partikolari fin-Nofsinhar tal-Ewropa, u ma jistax jaċċetta li d-differenzi bejn il-pajjiżi jkunu daqstant sostanzjali u persistenti. Il-KESE kemm-il darba appella għal miri ambizzjużi biex jiġi indirizzat il-qgħad fost iż-żgħażagħ, kemm fil-qafas tal-Istrateġija Ewropa 2020 kif ukoll fil-linji gwida għall-impjiegi, u jħeġġeġ li, irrispettivament mir-reviżjoni tal-Istrateġija Ewropa 2020, din il-Linja gwida tistabbilixxi mira kwantifikabbli għat-tnaqqis tal-qgħad fost iż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

5.2.2.

Minkejja li “l-qgħad fost iż-żgħażagħ....qed juri sinjali ta’ titjib” (22), il-KESE jemmen li s-sitwazzjoni għadha ħażina ħafna f’xi Stati Membri, b’mod partikolari fin-Nofsinhar tal-Ewropa, u ma jistax jaċċetta li d-differenzi bejn il-pajjiżi jkunu daqstant sostanzjali u persistenti. Il-KESE kemm-il darba appella għal miri ambizzjużi biex jiġi indirizzat il-qgħad fost iż-żgħażagħ, kemm fil-qafas tal-Istrateġija Ewropa 2020 kif ukoll fil-linji gwida għall-impjiegi, u jħeġġeġ li, irrispettivament mir-reviżjoni tal-Istrateġija Ewropa 2020, din il-Linja gwida tistabbilixxi mira kwantifikabbli għat-tnaqqis tal-qgħad fost iż-żgħażagħ.

| 5.2.3. | Il-KESE iqis li huwa inkwetanti ħafna li l-proporzjon ta’ żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ żdied b’mod sinifikanti f’nofs l-Istati Membri. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu sistemi għat-tagħlim tul il-ħajja u għat-taħriġ kontinwu għal kull grupp ta’ età. Il-KESE jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri biex, bħala prijorità, jimplimentaw il-pjani nazzjonali fil-kuntest tal-garanzija għaż-żgħażagħ, u jsaħħu l-istituzzjonijiet rilevanti bil-mezzi meħtieġa, filwaqt li fl-istess ħin jivvalutaw il-kwalità tal-pjani nazzjonali u l-effettività tar-riżorsi finanzjarji li diġà ngħataw. |
| --- | --- |

5.2.3.

Il-KESE iqis li huwa inkwetanti ħafna li l-proporzjon ta’ żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ żdied b’mod sinifikanti f’nofs l-Istati Membri. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu sistemi għat-tagħlim tul il-ħajja u għat-taħriġ kontinwu għal kull grupp ta’ età. Il-KESE jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri biex, bħala prijorità, jimplimentaw il-pjani nazzjonali fil-kuntest tal-garanzija għaż-żgħażagħ, u jsaħħu l-istituzzjonijiet rilevanti bil-mezzi meħtieġa, filwaqt li fl-istess ħin jivvalutaw il-kwalità tal-pjani nazzjonali u l-effettività tar-riżorsi finanzjarji li diġà ngħataw.

| 5.2.4. | Minħabba l-piż dejjem jiżdied tal-persuni qiegħda fit-tul, il-KESE jemmen li l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom b’mod urġenti jiżviluppaw pjani nazzjonali biex jiġġieldu kontra l-qgħad fit-tul, simili għall-pjani attwali tal-garanzija għaż-żgħażagħ u jistabbilixxu miri għat-tnaqqis. |
| --- | --- |

5.2.4.

Minħabba l-piż dejjem jiżdied tal-persuni qiegħda fit-tul, il-KESE jemmen li l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom b’mod urġenti jiżviluppaw pjani nazzjonali biex jiġġieldu kontra l-qgħad fit-tul, simili għall-pjani attwali tal-garanzija għaż-żgħażagħ u jistabbilixxu miri għat-tnaqqis.

| 5.2.5. | Il-KESE jemmen li l-iżvilupp tal-kapaċitajiet għall-ħaddiema b’livell baxx ta’ ħiliet u l-promozzjoni tal-edukazzjoni tal-adulti huma prijorità ewlenija, il-ħiliet għandhom bżonn jitjiebu sabiex isir tlaqqigħ aħjar mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. L-Istati Membri għandhom jipprovdu opportunitajiet għal edukazzjoni u taħriġ lill-persuni qiegħda u lill-impjegati kollha. Għal dan l-għan, din il-linja gwida għandha tikkunsidra u teħtieġ miżuri bħall-ħolqien ta’ indikaturi dwar l-investiment pubbliku u privat fit-taħriġ professjonali, u d-dritt tal-ħaddiema li jkollhom liv imħallas għal skopijiet ta’ taħriġ. Bl-istess mod, il-promozzjoni ta’ taħriġ għat-tagħlim ta’ sengħa, u l-modernizzazzjoni tal-programmi ta’ taħriġ huma essenzjali biex tiġi ffaċilitata t-transizzjoni mill-iskola għax-xogħol, li jfisser li l-intrapriżi għandhom ikunu konxji tal-importanza tat-taħriġ. |
| --- | --- |

5.2.5.

Il-KESE jemmen li l-iżvilupp tal-kapaċitajiet għall-ħaddiema b’livell baxx ta’ ħiliet u l-promozzjoni tal-edukazzjoni tal-adulti huma prijorità ewlenija, il-ħiliet għandhom bżonn jitjiebu sabiex isir tlaqqigħ aħjar mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. L-Istati Membri għandhom jipprovdu opportunitajiet għal edukazzjoni u taħriġ lill-persuni qiegħda u lill-impjegati kollha. Għal dan l-għan, din il-linja gwida għandha tikkunsidra u teħtieġ miżuri bħall-ħolqien ta’ indikaturi dwar l-investiment pubbliku u privat fit-taħriġ professjonali, u d-dritt tal-ħaddiema li jkollhom liv imħallas għal skopijiet ta’ taħriġ. Bl-istess mod, il-promozzjoni ta’ taħriġ għat-tagħlim ta’ sengħa, u l-modernizzazzjoni tal-programmi ta’ taħriġ huma essenzjali biex tiġi ffaċilitata t-transizzjoni mill-iskola għax-xogħol, li jfisser li l-intrapriżi għandhom ikunu konxji tal-importanza tat-taħriġ.

5.3.   
  Linja gwida 7: Intejbu l-funzjonament tas-swieq tax-xogħol

| 5.3.1. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li din il-linja gwida tenfasizza l-ħtieġa li jkunu żgurati impjiegi ta’ kwalità, u dan mil-lat tas-sigurtà soċjoekonomika, l-opportunitajiet ta’ edukazzjoni u taħriġ, il-kundizzjonijiet tax-xogħol (inkluża s-saħħa u s-sikurezza) u l-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. Madankollu, hemm bżonn li d-definizzjoni tal-kwalità tal-impjieg tinkludi referenza għal salarji ekwi, għal relazzjonijiet tax-xogħol stabbli, għall-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa u r-rappreżentanza tal-ħaddiema. Il-KESE jinsisti dwar il-ħtieġa ta’ monitoraġġ tas-suq tax-xogħol, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mat-tnaqqis tas-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol u l-aspetti kwalitattivi tal-impjiegi l-ġodda li jinħolqu. |
| --- | --- |

5.3.1.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li din il-linja gwida tenfasizza l-ħtieġa li jkunu żgurati impjiegi ta’ kwalità, u dan mil-lat tas-sigurtà soċjoekonomika, l-opportunitajiet ta’ edukazzjoni u taħriġ, il-kundizzjonijiet tax-xogħol (inkluża s-saħħa u s-sikurezza) u l-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. Madankollu, hemm bżonn li d-definizzjoni tal-kwalità tal-impjieg tinkludi referenza għal salarji ekwi, għal relazzjonijiet tax-xogħol stabbli, għall-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa u r-rappreżentanza tal-ħaddiema. Il-KESE jinsisti dwar il-ħtieġa ta’ monitoraġġ tas-suq tax-xogħol, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mat-tnaqqis tas-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol u l-aspetti kwalitattivi tal-impjiegi l-ġodda li jinħolqu.

| 5.3.2. | Kif il-KESE diġà nnota, l-aspett kwalitattiv tal-impjiegi huwa estremament importanti, peress li l-ħolqien tal-impjiegi akkost ta’ kollox, mingħajr kundizzjonijiet ekonomiċi/soċjali deċenti (impjiegi prekarji, pagi baxxi ħafna, nuqqas ta’ sigurtà u saħħa fuq il-post tax-xogħol) mhix soluzzjoni. Għalhekk, jeħtieġ li din ix-xejra titreġġa’ lura f’bosta Stati Membri. Biex jenfasizza din il-prijorità, il-KESE jipproponi li jibdel it-titolu tal-linja gwida 7 kif ġej: “Intejbu l-funzjonament tas-swieq tax-xogħol


  sabiex noħolqu impjiegi ta’ kwalità”
  . |
| --- | --- |

5.3.2.

Kif il-KESE diġà nnota, l-aspett kwalitattiv tal-impjiegi huwa estremament importanti, peress li l-ħolqien tal-impjiegi akkost ta’ kollox, mingħajr kundizzjonijiet ekonomiċi/soċjali deċenti (impjiegi prekarji, pagi baxxi ħafna, nuqqas ta’ sigurtà u saħħa fuq il-post tax-xogħol) mhix soluzzjoni. Għalhekk, jeħtieġ li din ix-xejra titreġġa’ lura f’bosta Stati Membri. Biex jenfasizza din il-prijorità, il-KESE jipproponi li jibdel it-titolu tal-linja gwida 7 kif ġej: “Intejbu l-funzjonament tas-swieq tax-xogħol


  sabiex noħolqu impjiegi ta’ kwalità”
  .

| 5.3.3. | Il-KESE jaqbel li l-impjiegi li jinħolqu jiġu monitorjati abbażi ta’ kriterji ta’ kwalità. Il-liġi dwar ix-xogħol għandha tippromovi kuntratti stabbli. Irrispettivament mit-tip ta’ kuntratt, l-ebda ħaddiem ma jista’ jiċċaħħad minn protezzjoni adegwata tad-drittijiet tax-xogħol. Il-kuntratti atipiċi għandhom ikunu l-eċċezzjoni minflok ir-regola. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-Istati Membri jkomplu l-isforzi biex jintegraw l-ekonomija informali fl-ekonomija formali, u li jeliminaw ix-xogħol mhux iddikjarat. |
| --- | --- |

5.3.3.

Il-KESE jaqbel li l-impjiegi li jinħolqu jiġu monitorjati abbażi ta’ kriterji ta’ kwalità. Il-liġi dwar ix-xogħol għandha tippromovi kuntratti stabbli. Irrispettivament mit-tip ta’ kuntratt, l-ebda ħaddiem ma jista’ jiċċaħħad minn protezzjoni adegwata tad-drittijiet tax-xogħol. Il-kuntratti atipiċi għandhom ikunu l-eċċezzjoni minflok ir-regola. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-Istati Membri jkomplu l-isforzi biex jintegraw l-ekonomija informali fl-ekonomija formali, u li jeliminaw ix-xogħol mhux iddikjarat.

| 5.3.4. | Il-KESE jemmen li l-korpi pubbliċi għandhom jagħtu l-eżempju fir-rigward tal-kwalità tal-impjiegi, u dan l-obbligu ma jistax jiġi evitat permezz tal-esternalizzazzjoni jew l-akkwist pubbliku. Il-korpi pubbliċi għandhom għalhekk jagħmlu użu wiesa’mill-possibilitajiet marbuta mal-aspetti soċjali tal-akkwist pubbliku stabbiliti mid-Direttiva 2014/24/UE biex jiggarantixxu l-kwalità tax-xogħol u jipprevjenu kuntratti prekarji jew l-impjieg indipendenti furzat u jimponu kuntratti ġusti mas-sottokuntratturi. |
| --- | --- |

5.3.4.

Il-KESE jemmen li l-korpi pubbliċi għandhom jagħtu l-eżempju fir-rigward tal-kwalità tal-impjiegi, u dan l-obbligu ma jistax jiġi evitat permezz tal-esternalizzazzjoni jew l-akkwist pubbliku. Il-korpi pubbliċi għandhom għalhekk jagħmlu użu wiesa’mill-possibilitajiet marbuta mal-aspetti soċjali tal-akkwist pubbliku stabbiliti mid-Direttiva 2014/24/UE biex jiggarantixxu l-kwalità tax-xogħol u jipprevjenu kuntratti prekarji jew l-impjieg indipendenti furzat u jimponu kuntratti ġusti mas-sottokuntratturi.

| 5.3.5. | Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li huwa importanti li jissaħħu l-politiki attivi tas-suq tax-xogħol u li tkun żgurata interazzjoni aħjar mal-politiki passivi. Il-faċilitazzjoni tat-transizzjoni mill-qgħad għall-impjieg b’kundizzjonijiet ekonomiċi deċenti matul il-perjodi transizzjonali, għandha tirċievi attenzjoni speċjali mis-servizzi tal-impjiegi pubbliċi, li għandhom jipprovdu l-assistenza personalizzata f’waqtha għall-persuni qiegħda. Il-politiki attivi jeħtieġ li jiġu msaħħa u mhux imdgħajfa. Dan jimplika li tinżamm bażi finanzjarja adattata għaż-żminijiet ta’ kriżi u s-sitwazzjoni serja fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

5.3.5.

Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li huwa importanti li jissaħħu l-politiki attivi tas-suq tax-xogħol u li tkun żgurata interazzjoni aħjar mal-politiki passivi. Il-faċilitazzjoni tat-transizzjoni mill-qgħad għall-impjieg b’kundizzjonijiet ekonomiċi deċenti matul il-perjodi transizzjonali, għandha tirċievi attenzjoni speċjali mis-servizzi tal-impjiegi pubbliċi, li għandhom jipprovdu l-assistenza personalizzata f’waqtha għall-persuni qiegħda. Il-politiki attivi jeħtieġ li jiġu msaħħa u mhux imdgħajfa. Dan jimplika li tinżamm bażi finanzjarja adattata għaż-żminijiet ta’ kriżi u s-sitwazzjoni serja fis-suq tax-xogħol.

| 5.3.6. | Il-KESE huwa favur żieda fil-mobilità tal-ħaddiema fi ħdan iż-żona Ewropea, sakemm ikunu ppreservati t-trasferibbiltà tad-drittijiet għall-pensjoni, ir-rikonoxximent tal-kwalifiki u t-trattament tal-ħaddiema, f’konformità mal-kundizzjonijiet tax-xogħol fis-seħħ fil-pajjiż ospitanti. Il-ħaddiema minn pajjiżi terzi għandhom ukoll jiġu ttrattati b’dinjità, f’konformità mal-liġijiet u għandu jkun żgurat l-eliminazzjoni tal-abbuż. |
| --- | --- |

5.3.6.

Il-KESE huwa favur żieda fil-mobilità tal-ħaddiema fi ħdan iż-żona Ewropea, sakemm ikunu ppreservati t-trasferibbiltà tad-drittijiet għall-pensjoni, ir-rikonoxximent tal-kwalifiki u t-trattament tal-ħaddiema, f’konformità mal-kundizzjonijiet tax-xogħol fis-seħħ fil-pajjiż ospitanti. Il-ħaddiema minn pajjiżi terzi għandhom ukoll jiġu ttrattati b’dinjità, f’konformità mal-liġijiet u għandu jkun żgurat l-eliminazzjoni tal-abbuż.

5.4.   
  Linja gwida 8: Niżguraw l-imparzjalità, nitħabtu kontra l-faqar u nippromwovu l-opportunitajiet indaqs

| 5.4.1. | Il-KESE jqis li ż-żieda fl-inugwaljanza soċjali fl-Ewropa teħtieġ it-tisħiħ tal-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali, li teħtieġ miżuri speċifiċi mmirati lejn il-gruppi vulnerabbli, b’mod partikolari t-tfal u ż-żgħażagħ, il-familji b’ġenitur wieħed, l-immigranti, il-minoritajiet, il-persuni b’diżabilità, l-anzjani, ir-Rom u l-persuni bla dar. Huwa jtenni li dan l-approċċ għandu jiffoka fuq it-tnaqqis tar-riskju tal-faqar u jistabbilixxi sett ta’ miri konkreti (23). |
| --- | --- |

5.4.1.

Il-KESE jqis li ż-żieda fl-inugwaljanza soċjali fl-Ewropa teħtieġ it-tisħiħ tal-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali, li teħtieġ miżuri speċifiċi mmirati lejn il-gruppi vulnerabbli, b’mod partikolari t-tfal u ż-żgħażagħ, il-familji b’ġenitur wieħed, l-immigranti, il-minoritajiet, il-persuni b’diżabilità, l-anzjani, ir-Rom u l-persuni bla dar. Huwa jtenni li dan l-approċċ għandu jiffoka fuq it-tnaqqis tar-riskju tal-faqar u jistabbilixxi sett ta’ miri konkreti (23).

| 5.4.2. | Il-KESE jfakkar li t-tnaqqis tar-riskju tal-faqar jirrikjedi indikaturi komuni, stabbli u affidabbli għall-monitoraġġ tal-progress. Għalkemm kien hemm żviluppi pożittivi, il-KESE jenfasizza l-bżonn li jiġu żviluppati indikaturi ġodda li jkejlu, pereżempju, ir-relazzjoni bejn id-dħul u l-kapaċità tal-akkwist f’kull Stat Membru. |
| --- | --- |

5.4.2.

Il-KESE jfakkar li t-tnaqqis tar-riskju tal-faqar jirrikjedi indikaturi komuni, stabbli u affidabbli għall-monitoraġġ tal-progress. Għalkemm kien hemm żviluppi pożittivi, il-KESE jenfasizza l-bżonn li jiġu żviluppati indikaturi ġodda li jkejlu, pereżempju, ir-relazzjoni bejn id-dħul u l-kapaċità tal-akkwist f’kull Stat Membru.

| 5.4.3. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat dħul minimu garantit (24) u li ż-żieda tas-sitwazzjonijiet ikkaratterizzati minn paga baxxa tiġi kumpensata b’miżuri għall-ġlieda kontra l-faqar fost dawk li jaħdmu u l-esklużjoni soċjali. Għalkemm jeżistu dispożizzjonijiet kuntrattwali legali għal dan, hemm bżonn jiġu limitati l-kuntratti prekarji favur iktar kuntratti fit-tul, għall-protezzjoni soċjali, l-investiment fit-taħriġ u l-ħolqien tal-impjiegi, il-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ, il-promozzjoni tal-integrazzjoni tal-persuni esklużi u l-garanzija ta’ protezzjoni soċjali f’perjodi ta’ tranżizzjoni bejn it-taħriġ u x-xogħol. |
| --- | --- |

5.4.3.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat dħul minimu garantit (24) u li ż-żieda tas-sitwazzjonijiet ikkaratterizzati minn paga baxxa tiġi kumpensata b’miżuri għall-ġlieda kontra l-faqar fost dawk li jaħdmu u l-esklużjoni soċjali. Għalkemm jeżistu dispożizzjonijiet kuntrattwali legali għal dan, hemm bżonn jiġu limitati l-kuntratti prekarji favur iktar kuntratti fit-tul, għall-protezzjoni soċjali, l-investiment fit-taħriġ u l-ħolqien tal-impjiegi, il-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ, il-promozzjoni tal-integrazzjoni tal-persuni esklużi u l-garanzija ta’ protezzjoni soċjali f’perjodi ta’ tranżizzjoni bejn it-taħriġ u x-xogħol.

| 5.4.4. | Il-KESE jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri jsaħħu l-miżuri tagħhom sabiex jiġu miġġielda l-faqar u l-esklużjoni soċjali f’dak li għandu x’jaqsam mal-gruppi l-aktar fir-riskju, billi jistabbilixxu miri speċifiċi għall-integrazzjoni tal-persuni fis-soċjetà u fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

5.4.4.

Il-KESE jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri jsaħħu l-miżuri tagħhom sabiex jiġu miġġielda l-faqar u l-esklużjoni soċjali f’dak li għandu x’jaqsam mal-gruppi l-aktar fir-riskju, billi jistabbilixxu miri speċifiċi għall-integrazzjoni tal-persuni fis-soċjetà u fis-suq tax-xogħol.

| 5.4.5. | Madankollu, il-KESE jtenni li l-aħjar mod biex jiġi żgurat tnaqqis fil-faqar huwa billi l-persuni jingħataw l-impjieg u tissaħħaħ il-parteċipazzjoni tagħhom, kif ukoll billi jiżdiedu l-impjegabilità u l-addattabilità tagħhom. |
| --- | --- |

5.4.5.

Madankollu, il-KESE jtenni li l-aħjar mod biex jiġi żgurat tnaqqis fil-faqar huwa billi l-persuni jingħataw l-impjieg u tissaħħaħ il-parteċipazzjoni tagħhom, kif ukoll billi jiżdiedu l-impjegabilità u l-addattabilità tagħhom.

| 5.4.6. | F’opinjonijiet preċedenti (25), il-KESE esprima wkoll ix-xettiċiżmu qawwi tiegħu rigward l-idea ta’ żieda fl-età statutorja tal-irtirar bħala kontribut utli biex jingħelbu l-isfidi demografiċi. Fil-fehma tiegħu, huwa ferm iżjed importanti li l-età tal-irtirar fil-prattika titqarreb iżjed lejn dik stipulata mil-liġi. (li jinvolvi l-ewwel nett li l-kundizzjonijiet tax-xogħol jiġu adatti għall-età tal-impjegati (26)). Huwa għalhekk xieraq li t-test tal-Linja gwida 8 dwar ir-riforma tal-pensjonijiet jiġi emendat. |
| --- | --- |

5.4.6.

F’opinjonijiet preċedenti (25), il-KESE esprima wkoll ix-xettiċiżmu qawwi tiegħu rigward l-idea ta’ żieda fl-età statutorja tal-irtirar bħala kontribut utli biex jingħelbu l-isfidi demografiċi. Fil-fehma tiegħu, huwa ferm iżjed importanti li l-età tal-irtirar fil-prattika titqarreb iżjed lejn dik stipulata mil-liġi. (li jinvolvi l-ewwel nett li l-kundizzjonijiet tax-xogħol jiġu adatti għall-età tal-impjegati (26)). Huwa għalhekk xieraq li t-test tal-Linja gwida 8 dwar ir-riforma tal-pensjonijiet jiġi emendat.

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  ĠU C 226, 16.7.2014, p. 21

1

(2)  SOC/522, 18.3.2015 – Opinjoni tal-KESE dwar “L-Inizjattiva favur l-Impjiegi taż-Żgħażagħ” (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

2

(3)  COM(2014) 902 final.

3

(4)  COM(2014) 906 final.

4

(5)  COM(2014) 903 final.

5

(6)  ECO/374, 19.3.2015 – Pjan ta’ investiment għall Ewropa (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

6

(7)  ĠU C 133, 9.5.2013, p. 77; ĠU C 11, 15.1.2013, p. 65; ĠU C 143, 22.5.2012, p. 94; u ĠU C 21, 21.1.2011, p. 66.

7

(8)  COM(2014) 906 final.

8

(9)  Għalkemm 0,3 punti perċentwali inqas meta mqabbel ma’ Diċembru 2013, ir-rata tal-qgħad fl-UE-28 kienet ta’ 9,9 % f’Diċembru 2014 (11,4 % fiż-ŻE-18).

9

(10)  COM(2014) 906 final.

10

(11)  Ibid.

11

(12)  Għalkemm hija inqas, b’1,7 punti perċentwali meta mqabbla ma’ Diċembru 2013, ir-rata tal-qgħad fl-UE-28 kienet ta’ 21,4 % f’Diċembru 2014 (23 % fiż-ZE-18).

12

(13)  Fl-2013, ir-rata tal-impjieg kienet ta’ 68,4 % fl-UE, iżda 70,3 % fl-2008 (- 1,9 punt perċentwali).

13

(14)  Bejn l-2008 u l-2013, it-tnaqqis fir-rata ta’ impjieg tal-persuni bejn l-20 u l-64 sena għaż-ŻE-18 kien ta’ 2,5 punti perċentwali, minn 70,2 % fl-2008 għal 67,7 % fl-2013.

14

(15)  COM(2014) 906 final.

15

(16)  Fl-2012, fl-UE-28, iċ-ċifri kienu 47,8 % u 24,4 % rispettivament.

16

(17)  COM(2014) 906 final.

17

(18)  COM(2015) 100 final.

18

(19)  ĠU C 242, 23.7.2015, p. 9; ĠU C 12, 15.1.2015, p. 16; ĠU C 354, 28.12.2010, p. 8; ĠU C 318, 23.12.2009, p. 52; ĠU C 318, 23.12.2009, p. 15; u ĠU C 318, 23.12.2009, p. 113.

19

(20)  ĠU C 226, 16.7.2014, punti 1.5 u 5.3.3.

20

(21)  Kif ġie deskritt fl-Opinjoni ECO/377 dwar “Taxxa Ewropea bħala riżorsa proprja tal-UE” (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

21

(22)  COM(2014) 906 final.

22

(23)  ĠU C 21, 21.1.2011, p. 66.

23

(24)  ĠU C 170, 5.6.2014, p. 23

24

(25)  ĠU C 318, 29.10.2011, p. 1, punt 2.2.

25

(26)  ĠU C 318, 29.10.2011, p. 1, Kapitoli 2 u 6.

26

---

APPENDIĊI

Għall-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

L-emendi li ġejjin inċaħdu waqt id-diskussjoni iżda rċevew aktar minn kwart tal-voti:

Punt 1.6

Ibdel it-test kif ġej:

Il-KESE jinsab imħasseb ħafna dwar il-kontinwazzjoni tal-politika ta' awsterità f'ċerti Stati Membri
  l-UE li jostakolaw
  peress li tostakolana milli niksbu
  il-ksib tal-miri dwar l-impjieg u t-tnaqqis tal-faqar. F'din il-perspettiva, il-KESE huwa sorpriż li l-Kummissjoni tinjora, kemm fir-rapport konġunt dwar l-impjieg kif ukoll fil-linji gwida għall-impjiegi, il-periklu li l-inflazzjoni baxxa twassal għad-deflazzjoni. Xi gruppi – iż-żgħażagħ, il-ħaddiema b'ħiliet baxxi, il-persuni qiegħda fit-tul, in-nisa, il-persuni b'diżabilità, il-migranti, it-tfal, ir-Rom u l-familji b'ġenitur wieħed – kienu partikolarment affettwati. Il-KESE jemmen li l-linji gwida ma jirriflettux b'mod adegwat il-ħtieġa li l-ġlieda kontra l-qgħad u l-faqar, u li l-provvista u d-domanda jkunu jaqblu iżjed ma' xulxin fis-suq tax-xogħol, issir għan ewlieni fil-livell Ewropew u fil-livell nazzjonali.

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 32 |
| --- | --- |
| Kontra: | 66 |
| Astensjonijiet: | 9 |

Favur:

32

Kontra:

66

Astensjonijiet:

9

Punt 1.6.9

Ibdel it-test kif ġej:

Linja gwida 8:


  titħassar il-proposta ta' rabta awtomatika bejn l-età statutorja tal-irtirar mal-istennija tal-għomor fl-Istati Membri



  , u minflok tiżdied

  ,
  minflok ma ssir referenza għaż-żieda fl-età statutorja tal-irtirar, għandha ssir referenza iżjed espliċita għall-“ħtieġa li jiġu promossi miżuri li jippermettu t-tqarrib tal-età effettiva għall-età legali tal-irtirar”
  .

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 36 |
| --- | --- |
| Kontra: | 73 |
| Astensjonijiet: | 11 |

Favur:

36

Kontra:

73

Astensjonijiet:

11

Żid punt ġdid wara punt 5.3

L-Istati Membri għandhom inaqqsu u jevitaw is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol filwaqt li jappoġġjaw il-ħolqien tal-impjiegi. Ir-regoli dwar il-protezzjoni tal-impjiegi u l-istituzzjonijiet għandhom jipprovdu ambjent adatt għar-reklutaġġ, fost oħrajn billi jagħmlu varjetà ta’ arranġamenti kuntrattwali disponibbli fis-suq tax-xogħol.

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 36 |
| --- | --- |
| Kontra: | 63 |
| Astensjonijiet: | 10 |

Favur:

36

Kontra:

63

Astensjonijiet:

10

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/77 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/77

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1007/2009 dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki”

(COM(2015) 45 final – 2015/0028 (COD))

(2015/C 332/09)

| Relatur: | is-Sur Thomas MCDONOGH |
| --- | --- |

Relatur:

is-Sur Thomas MCDONOGH

Nhar it-12 ta’ Frar 2015 u nhar l-20 ta’ Frar 2015, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali dwar

“il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1007/2009 dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki”

COM(2015) 45 final – 2015/0028 (COD).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar il-5 ta' Mejju 2015.

Matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-27 u t-28 ta' Mejju 2015 (seduta tas-27 ta' Mejju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b'161 vot favur u 9 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | L-emenda għal-leġislazzjoni tal-UE għandha tiġi adottata biex tkun konformi mar-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet fir-rigward tar-Regolament Bażiku li sar fit-18 ta’ Ġunju 2014 meta tal-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim tad-WTO adotta r-rapporti tal-panel u tal-korp tal-appell. |
| --- | --- |

1.1

L-emenda għal-leġislazzjoni tal-UE għandha tiġi adottata biex tkun konformi mar-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet fir-rigward tar-Regolament Bażiku li sar fit-18 ta’ Ġunju 2014 meta tal-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim tad-WTO adotta r-rapporti tal-panel u tal-korp tal-appell.

| 1.2 | Ir-regoli u r-regolamenti dwar il-qtil umanitarju għandhom jiġu infurzati b'mod rigoruż minn awtoritajiet differenti inkluża l-UE. Għandhom jittieħdu l-passi kollha possibbli biex tiġi eliminata t-tbatija bla bżonn tal-popolazzjoni tal-foki. Pereżempju, m'hemmx mod ieħor kif tiddeskrivi l-qtil taż-żgħar tal-foki b'daqqiet ta' ħatar fir-rebbiegħa fil-Kanada ħlief bħala barbaru, u l-organizzazzjonijiet dinjija tad-drittijiet tal-annimali jiġġildu dan kontinwament. Il-KESE jobgħod dan il-mod ta' qtil. |
| --- | --- |

1.2

Ir-regoli u r-regolamenti dwar il-qtil umanitarju għandhom jiġu infurzati b'mod rigoruż minn awtoritajiet differenti inkluża l-UE. Għandhom jittieħdu l-passi kollha possibbli biex tiġi eliminata t-tbatija bla bżonn tal-popolazzjoni tal-foki. Pereżempju, m'hemmx mod ieħor kif tiddeskrivi l-qtil taż-żgħar tal-foki b'daqqiet ta' ħatar fir-rebbiegħa fil-Kanada ħlief bħala barbaru, u l-organizzazzjonijiet dinjija tad-drittijiet tal-annimali jiġġildu dan kontinwament. Il-KESE jobgħod dan il-mod ta' qtil.

| 1.3 | Jeħtieġ li jiġu stabbiliti kwoti realistiċi u verifikabbli, inklużi metodi ta’ qtil permissibbli, għall-kaċċa tradizzjonali għal skopijiet ta' għajxien mill-komunitajiet Inuit. Il-benesseri tal-annimali għandu jiġi rispettat simultanjament. |
| --- | --- |

1.3

Jeħtieġ li jiġu stabbiliti kwoti realistiċi u verifikabbli, inklużi metodi ta’ qtil permissibbli, għall-kaċċa tradizzjonali għal skopijiet ta' għajxien mill-komunitajiet Inuit. Il-benesseri tal-annimali għandu jiġi rispettat simultanjament.

| 1.4 | Il-kwoti, il-limiti tal-kaċċa, kwistjonijiet oħra ta' konformità, eċċ., għandhom ikunu mmonitorjati u kkontrollati b'mod adegwat. |
| --- | --- |

1.4

Il-kwoti, il-limiti tal-kaċċa, kwistjonijiet oħra ta' konformità, eċċ., għandhom ikunu mmonitorjati u kkontrollati b'mod adegwat.

| 1.5 | Ir-rekwiżiti minimi għal skema ta' traċċabilità jistgħu jkunu formulati bħala sett ta’ rekwiżiti li l-operaturi ekonomiċi li jixtiequ jimportaw fl-UE jridu jissodisfaw, inklużi tliet aspetti ewlenin (1):






  1. | Rekwiżiti ta' identifikazzjoni, |
| --- | --- | --- |

1.5

Ir-rekwiżiti minimi għal skema ta' traċċabilità jistgħu jkunu formulati bħala sett ta’ rekwiżiti li l-operaturi ekonomiċi li jixtiequ jimportaw fl-UE jridu jissodisfaw, inklużi tliet aspetti ewlenin (1):

1.

Rekwiżiti ta' identifikazzjoni,

| 2. | Rekwiżiti dwar rekords u żamma ta’ rekords, |
| --- | --- |

2.

Rekwiżiti dwar rekords u żamma ta’ rekords,

| 3. | Il-kapaċità li jitfasslu rapporti ta’ traċċabbiltà (verifika). |
| --- | --- |

3.

Il-kapaċità li jitfasslu rapporti ta’ traċċabbiltà (verifika).

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | Ir-Regolament (KE) Nru 1007/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Settembru 2009 dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki (“ir-Regolament Bażiku”) jistabbilixxi projbizzjoni ġenerali fuq it-tqegħid ta’ dawn il-prodotti fis-suq tal-Unjoni. |
| --- | --- |

2.1

Ir-Regolament (KE) Nru 1007/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Settembru 2009 dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki (“ir-Regolament Bażiku”) jistabbilixxi projbizzjoni ġenerali fuq it-tqegħid ta’ dawn il-prodotti fis-suq tal-Unjoni.

| 2.2 | Ir-Regolament Bażiku jinkludi eċċezzjoni mill-projbizzjoni ġenerali tal-prodotti mill-foki li jirriżultaw minn kaċċa tradizzjonalment imwettqa mill-Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra u li tikkontribwixxi għall-għajxien tagħhom (“l-eċċezzjoni IC”). |
| --- | --- |

2.2

Ir-Regolament Bażiku jinkludi eċċezzjoni mill-projbizzjoni ġenerali tal-prodotti mill-foki li jirriżultaw minn kaċċa tradizzjonalment imwettqa mill-Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra u li tikkontribwixxi għall-għajxien tagħhom (“l-eċċezzjoni IC”).

| 2.3 | Dan jinkludi wkoll eċċezzjonijiet għall-importazzjoni ta’ prodotti mill-foki derivati minn foki kkaċċjati biss bil-għan ta' ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar mingħajr skop ta’ qligħ u mhux għal raġunijiet kummerċjali (“l-eċċezzjoni MRM”) kif ukoll għal importazzjonijiet ta’ natura okkażjonali u li jkunu esklużivament oġġetti għall-użu personali tal-vjaġġaturi jew il-familji tagħhom. |
| --- | --- |

2.3

Dan jinkludi wkoll eċċezzjonijiet għall-importazzjoni ta’ prodotti mill-foki derivati minn foki kkaċċjati biss bil-għan ta' ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar mingħajr skop ta’ qligħ u mhux għal raġunijiet kummerċjali (“l-eċċezzjoni MRM”) kif ukoll għal importazzjonijiet ta’ natura okkażjonali u li jkunu esklużivament oġġetti għall-użu personali tal-vjaġġaturi jew il-familji tagħhom.

| 2.4 | Regolament ta’ Implimentazzjoni, ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 737/2010 tal-10 ta’ Awwissu 2010, jistabbilixxi regoli dettaljati għall-implimentazzjoni tar-Regolament Bażiku. |
| --- | --- |

2.4

Regolament ta’ Implimentazzjoni, ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 737/2010 tal-10 ta’ Awwissu 2010, jistabbilixxi regoli dettaljati għall-implimentazzjoni tar-Regolament Bażiku.

| 2.5 | Iż-żewġ atti (“ir-reġim dwar il-foki tal-UE”) ġew ikkontestati mill-Kanada u n-Norveġja fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (id-WTO) fit-tilwima dwar il-KE – Miżuri li jipprojbixxu l-Importazzjoni u l-Kummerċjalizzazzjoni tal-Prodotti tal-Foki (DS400 u DS401). |
| --- | --- |

2.5

Iż-żewġ atti (“ir-reġim dwar il-foki tal-UE”) ġew ikkontestati mill-Kanada u n-Norveġja fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (id-WTO) fit-tilwima dwar il-KE – Miżuri li jipprojbixxu l-Importazzjoni u l-Kummerċjalizzazzjoni tal-Prodotti tal-Foki (DS400 u DS401).

| 2.6 | Filwaqt li r-rapporti tad-WTO kkonkludew li fil-prinċipju, il-projbizzjoni fuq il-prodotti mill-foki tista' tiġi ġġustifikata minħabba tħassib morali dwar it-trattament xieraq tal-foki, iż-żewġ pajjiżi kienu kontra ż-żewġ eċċezzjonijiet, l-eċċezzjoni IC u l-eċċezzjoni MRM. |
| --- | --- |

2.6

Filwaqt li r-rapporti tad-WTO kkonkludew li fil-prinċipju, il-projbizzjoni fuq il-prodotti mill-foki tista' tiġi ġġustifikata minħabba tħassib morali dwar it-trattament xieraq tal-foki, iż-żewġ pajjiżi kienu kontra ż-żewġ eċċezzjonijiet, l-eċċezzjoni IC u l-eċċezzjoni MRM.

| 2.7 | Instab li l-eċċezzjoni MRM ma kinitx ġustifikata għax id-differenza possibbli tad-dimensjoni kummerċjali tal-kaċċa kummerċjali u l-kaċċa MRM (fuq skala żgħira u mingħajr skop ta’ profitt) ma kinitx biżżejjed biex tiġġustifika d-distinzjoni. |
| --- | --- |

2.7

Instab li l-eċċezzjoni MRM ma kinitx ġustifikata għax id-differenza possibbli tad-dimensjoni kummerċjali tal-kaċċa kummerċjali u l-kaċċa MRM (fuq skala żgħira u mingħajr skop ta’ profitt) ma kinitx biżżejjed biex tiġġustifika d-distinzjoni.

| 2.8 | Filwaqt li fil-prinċipju l-eċċezzjoni IC tirrifletti distinzjoni leġittima, il-Korp tal-Appell iddeċieda li xi elementi tat-tfassil u l-applikazzjoni tagħha kienu jwasslu għal “diskriminazzjoni arbitrarja u mhux ġustifikabbli”. |
| --- | --- |

2.8

Filwaqt li fil-prinċipju l-eċċezzjoni IC tirrifletti distinzjoni leġittima, il-Korp tal-Appell iddeċieda li xi elementi tat-tfassil u l-applikazzjoni tagħha kienu jwasslu għal “diskriminazzjoni arbitrarja u mhux ġustifikabbli”.

| 2.9 | Fl-10 ta’ Lulju 2014 l-Unjoni Ewropea nnotifikat lid-DSB li biħsiebha timplimenta r-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tad-DSB f’din it-tilwima b’mod li tirrispetta l-obbligi tagħha fir-rigward tad-WTO. |
| --- | --- |

2.9

Fl-10 ta’ Lulju 2014 l-Unjoni Ewropea nnotifikat lid-DSB li biħsiebha timplimenta r-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tad-DSB f’din it-tilwima b’mod li tirrispetta l-obbligi tagħha fir-rigward tad-WTO.

| 2.10 | Fil-5 ta’ Settembru 2014, l-Unjoni Ewropea, il-Kanada u n-Norveġja qablu li l-perjodu raġonevoli għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tad-DSB għandu jkun ta’ 16-il xahar. Għalhekk, il-perjodu raġonevoli ta’ żmien ser jiskadi fit-18 ta’ Ottubru 2015. |
| --- | --- |

2.10

Fil-5 ta’ Settembru 2014, l-Unjoni Ewropea, il-Kanada u n-Norveġja qablu li l-perjodu raġonevoli għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tad-DSB għandu jkun ta’ 16-il xahar. Għalhekk, il-perjodu raġonevoli ta’ żmien ser jiskadi fit-18 ta’ Ottubru 2015.

| 2.11 | L-għan ta’ din il-proposta leġislattiva huwa li timplimenta r-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tad-DSB fir-rigward tar-Regolament Bażiku. Din toħloq ukoll il-bażi legali biex ir-Regolament (UE) Nru 737/2010 jikkonforma ma’ dawn id-deċiżjonijiet. |
| --- | --- |

2.11

L-għan ta’ din il-proposta leġislattiva huwa li timplimenta r-rakkomandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tad-DSB fir-rigward tar-Regolament Bażiku. Din toħloq ukoll il-bażi legali biex ir-Regolament (UE) Nru 737/2010 jikkonforma ma’ dawn id-deċiżjonijiet.

| 2.12 | Ir-rimedju għat-tħassib dwar l-eċċezzjoni MRM isir billi din titneħħa mir-Regolament Bażiku. It-tħassib dwar it-tfassil u l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni IC huwa indirizzat bil-modifikazzjoni tal-eċċezzjoni, b’mod partikolari billi l-użu tagħha jintrabat mar-rispett tal-benesseri tal-annimali u billi jiġi stipulat limitu għat-tqegħid fis-suq ta’ prodotti mill-foki jekk l-iskala tal-kaċċa jew ċirkostanzi oħra ikunu tali li jindikaw li l-kaċċa qed issir primarjament għal skopijiet kummerċjali. |
| --- | --- |

2.12

Ir-rimedju għat-tħassib dwar l-eċċezzjoni MRM isir billi din titneħħa mir-Regolament Bażiku. It-tħassib dwar it-tfassil u l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni IC huwa indirizzat bil-modifikazzjoni tal-eċċezzjoni, b’mod partikolari billi l-użu tagħha jintrabat mar-rispett tal-benesseri tal-annimali u billi jiġi stipulat limitu għat-tqegħid fis-suq ta’ prodotti mill-foki jekk l-iskala tal-kaċċa jew ċirkostanzi oħra ikunu tali li jindikaw li l-kaċċa qed issir primarjament għal skopijiet kummerċjali.

| 2.13 | Barra minn hekk, l-esperti tal-Kummissjoni qed jaħdmu flimkien ma’ esperti mill-Kanada sabiex jistabbilixxu sistema ta’ ċertifikazzjoni meħtieġa biex jippermettu lill-Inuit Kanadiżi jużaw l-eċċezzjoni tal-Inuit skont ir-reġim tal-UE dwar il-foki. |
| --- | --- |

2.13

Barra minn hekk, l-esperti tal-Kummissjoni qed jaħdmu flimkien ma’ esperti mill-Kanada sabiex jistabbilixxu sistema ta’ ċertifikazzjoni meħtieġa biex jippermettu lill-Inuit Kanadiżi jużaw l-eċċezzjoni tal-Inuit skont ir-reġim tal-UE dwar il-foki.

| 2.14 | Il-gvernijiet differenti involuti għandhom jistabbilixxu struttura ta’ kummerċjalizzazzjoni għall-prodotti mill-Inuit. |
| --- | --- |

2.14

Il-gvernijiet differenti involuti għandhom jistabbilixxu struttura ta’ kummerċjalizzazzjoni għall-prodotti mill-Inuit.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1 | Il-kaċċa għall-foki hija parti integrali mill-kultura u l-identità tal-komunitajiet Inuit u komunitajiet indiġeni oħra u tagħti kontribut kbir għall-għajxien tagħhom. Il-projbizzjoni sħiħa tal-kaċċa tal-foki, stabbilita ħafna snin ilu minħabba l-pressjoni tal-opinjoni pubblika, iġġenerat kriżi profonda għall-komunitajiet Inuit ikkaratterizzati mill-faqar u l-inkapaċità li tiġi żgurata s-soppravivenza tagħhom. Fil-preżent, 90 % tal-Inuit huma qiegħda u numru kbir minnhom huma kompletament dipendenti fuq is-sigurtà soċjali. Għal dawn ir-raġunijiet, il-kaċċa għall-foki tradizzjonalment imwettqa mill-komunitajiet Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra reċentement reġgħet ġiet introdotta jekk issir għas-sussistenza tagħhom. |
| --- | --- |

3.1

Il-kaċċa għall-foki hija parti integrali mill-kultura u l-identità tal-komunitajiet Inuit u komunitajiet indiġeni oħra u tagħti kontribut kbir għall-għajxien tagħhom. Il-projbizzjoni sħiħa tal-kaċċa tal-foki, stabbilita ħafna snin ilu minħabba l-pressjoni tal-opinjoni pubblika, iġġenerat kriżi profonda għall-komunitajiet Inuit ikkaratterizzati mill-faqar u l-inkapaċità li tiġi żgurata s-soppravivenza tagħhom. Fil-preżent, 90 % tal-Inuit huma qiegħda u numru kbir minnhom huma kompletament dipendenti fuq is-sigurtà soċjali. Għal dawn ir-raġunijiet, il-kaċċa għall-foki tradizzjonalment imwettqa mill-komunitajiet Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra reċentement reġgħet ġiet introdotta jekk issir għas-sussistenza tagħhom.

| 3.2 | Il-KESE jipproponi li fil-proċess bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Gvern Kanadiż tiġi involuta l-Komunità tal-Inuit, sabiex flimkien isibu l-aħjar mod kif jiġi żgurat id-dritt tal-Inuit għas-sussistenza kontinwa, u, fl-istess ħin, biex jipproteġu l-foki mill-kummerċ internazzjonali u mill-estinzjoni. |
| --- | --- |

3.2

Il-KESE jipproponi li fil-proċess bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Gvern Kanadiż tiġi involuta l-Komunità tal-Inuit, sabiex flimkien isibu l-aħjar mod kif jiġi żgurat id-dritt tal-Inuit għas-sussistenza kontinwa, u, fl-istess ħin, biex jipproteġu l-foki mill-kummerċ internazzjonali u mill-estinzjoni.

| 3.3 | L-istess bħalma jiġri f'kaċċa oħra għall-foki, meta ssir il-kaċċa mill-komunitajiet Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra, ma jistax jiġi applikat, b’mod effettiv u konsistenti, metodu ta’ qtil ġenwinament umanitarju. Madankollu, fid-dawl tal-għan tar-Regolament (KE) Nru 1007/2009, huwa xieraq li t-tqegħid fis-suq tal-Unjoni ta’ prodotti li jirriżultaw mill-kaċċa mill-komunitajiet Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra isir bil-kundizzjoni li dik il-kaċċa, sa fejn ikun possibbli, issir b’mod li jnaqqas l-uġigħ, id-dwejjaq, il-biża’ jew forom oħra ta’ tbatija lill-annimali kkaċċjati. |
| --- | --- |

3.3

L-istess bħalma jiġri f'kaċċa oħra għall-foki, meta ssir il-kaċċa mill-komunitajiet Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra, ma jistax jiġi applikat, b’mod effettiv u konsistenti, metodu ta’ qtil ġenwinament umanitarju. Madankollu, fid-dawl tal-għan tar-Regolament (KE) Nru 1007/2009, huwa xieraq li t-tqegħid fis-suq tal-Unjoni ta’ prodotti li jirriżultaw mill-kaċċa mill-komunitajiet Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra isir bil-kundizzjoni li dik il-kaċċa, sa fejn ikun possibbli, issir b’mod li jnaqqas l-uġigħ, id-dwejjaq, il-biża’ jew forom oħra ta’ tbatija lill-annimali kkaċċjati.

| 3.4 | Bħala eċċezzjoni, ir-Regolament (KE) Nru 1007/2009 jippermetti wkoll it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti mill-foki meta l-kaċċa ssir bl-iskop waħdieni ta’ ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar. |
| --- | --- |

3.4

Bħala eċċezzjoni, ir-Regolament (KE) Nru 1007/2009 jippermetti wkoll it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti mill-foki meta l-kaċċa ssir bl-iskop waħdieni ta’ ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar.

| 3.5 | Filwaqt li hija rikonoxxuta l-importanza tal-kaċċa bl-iskop ta’ ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar, madankollu, fil-prattika jista' jkun diffiċli li l-kaċċa ta' dan it-tip tkun distinta mill-kaċċa fuq skala kbira li ssir primarjament għal skopijiet kummerċjali. Dan jista’ jwassal għal diskriminazzjoni mhux ġustifikata bejn il-prodotti mill-foki kkonċernati. Għalhekk, din l-eċċezzjoni ma għandhiex tibqa' tiġi stipulata. |
| --- | --- |

3.5

Filwaqt li hija rikonoxxuta l-importanza tal-kaċċa bl-iskop ta’ ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar, madankollu, fil-prattika jista' jkun diffiċli li l-kaċċa ta' dan it-tip tkun distinta mill-kaċċa fuq skala kbira li ssir primarjament għal skopijiet kummerċjali. Dan jista’ jwassal għal diskriminazzjoni mhux ġustifikata bejn il-prodotti mill-foki kkonċernati. Għalhekk, din l-eċċezzjoni ma għandhiex tibqa' tiġi stipulata.

| 3.6 | It-tqegħid fis-suq ta' prodotti mill-foki għandu jkun permess biss meta l-prodotti derivati mill-foki jirriżultaw minn kaċċa fost l-Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra, dment li jkunu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin.






  (a) | il-kaċċa saret b'mod tradizzjonali mill-komunità, |
| --- | --- | --- |

3.6

It-tqegħid fis-suq ta' prodotti mill-foki għandu jkun permess biss meta l-prodotti derivati mill-foki jirriżultaw minn kaċċa fost l-Inuit u minn komunitajiet indiġeni oħra, dment li jkunu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin.

(a)

il-kaċċa saret b'mod tradizzjonali mill-komunità,

| (b) | il-kaċċa tikkontribwixxi għas-sussistenza tal-komunità u ma ssirx primarjament għal raġunijiet kummerċjali, |
| --- | --- |

(b)

il-kaċċa tikkontribwixxi għas-sussistenza tal-komunità u ma ssirx primarjament għal raġunijiet kummerċjali,

| (c) | il-kaċċa, sa fejn ikun possibbli, issir b’mod li jnaqqas l-uġigħ, id-dwejjaq, il-biża’ jew forom oħra ta’ tbatija tal-annimali kkaċċjati, filwaqt li jiġu kkunsidrati l-għajxien tradizzjonali u l-ħtiġijiet tas-sussistenza tal-komunità. |
| --- | --- |

(c)

il-kaċċa, sa fejn ikun possibbli, issir b’mod li jnaqqas l-uġigħ, id-dwejjaq, il-biża’ jew forom oħra ta’ tbatija tal-annimali kkaċċjati, filwaqt li jiġu kkunsidrati l-għajxien tradizzjonali u l-ħtiġijiet tas-sussistenza tal-komunità.

| 3.7 | Il-KESE jaqbel mal-kundizzjonijiet għat-tqegħid fis-suq ta’ prodotti mill-foki, iżda jissuġġerixxi li l-Kummissjoni Ewropea ssib bilanċ tajjeb bejn il-protezzjoni tal-foki u l-ħtieġa tal-Inuit li jikkaċċjawhom billi dan huwa kruċjali għas-sopravivenza tagħhom. Interpretazzjoni mhux pragmatika ta’ dawn il-kundizzjonijiet tista', fil-prattika, tostakola l-kaċċa tal-foki mill-Inuit. |
| --- | --- |

3.7

Il-KESE jaqbel mal-kundizzjonijiet għat-tqegħid fis-suq ta’ prodotti mill-foki, iżda jissuġġerixxi li l-Kummissjoni Ewropea ssib bilanċ tajjeb bejn il-protezzjoni tal-foki u l-ħtieġa tal-Inuit li jikkaċċjawhom billi dan huwa kruċjali għas-sopravivenza tagħhom. Interpretazzjoni mhux pragmatika ta’ dawn il-kundizzjonijiet tista', fil-prattika, tostakola l-kaċċa tal-foki mill-Inuit.

| 3.8 | Il-KESE iqis utli li:






  (a) | jiġi stabbilit status speċjali għall-prodotti mill-foki magħmula mill-Inuit skont il-metodu tradizzjonali ta’ kaċċa, pereżempju “maqbud tradizzjonalment mill-Inuit”. F’dan il-każ, sabiex jiġi evitat aktar tilwim internazzjonali, jista’ jkun utli li dan il-kunċett jiġi definit b’mod ċar bħala “ħsad mhux industrijali”, |
| --- | --- | --- |

3.8

Il-KESE iqis utli li:

(a)

jiġi stabbilit status speċjali għall-prodotti mill-foki magħmula mill-Inuit skont il-metodu tradizzjonali ta’ kaċċa, pereżempju “maqbud tradizzjonalment mill-Inuit”. F’dan il-każ, sabiex jiġi evitat aktar tilwim internazzjonali, jista’ jkun utli li dan il-kunċett jiġi definit b’mod ċar bħala “ħsad mhux industrijali”,

| (b) | tinħoloq sistema ta’ traċċar, tikkettar u logo speċifiku għall-monitoraġġ tal-attività tal-Inuit u għall-ħarsien u l-informazzjoni tal-konsumaturi, |
| --- | --- |

(b)

tinħoloq sistema ta’ traċċar, tikkettar u logo speċifiku għall-monitoraġġ tal-attività tal-Inuit u għall-ħarsien u l-informazzjoni tal-konsumaturi,

| (c) | il-kwoti tal-importazzjoni jistgħu jiġu kkunsidrati jekk jitqies li l-arranġamenti qed jiġu abbużati. |
| --- | --- |

(c)

il-kwoti tal-importazzjoni jistgħu jiġu kkunsidrati jekk jitqies li l-arranġamenti qed jiġu abbużati.

| 3.9 | L-importazzjoni ta' prodotti derivati mill-foki għandha tkun permessa wkoll meta tkun ta' natura okkażjonali u tkun tikkonsisti esklussivament minn oġġetti għall-użu personali tal-vjaġġaturi jew il-familji tagħhom. In-natura u l-kwantità ta' oġġetti ta' dan it-tip ma għandhomx ikunu tali li jindikaw li qed jiġu importati għal raġunijiet kummerċjali. |
| --- | --- |

3.9

L-importazzjoni ta' prodotti derivati mill-foki għandha tkun permessa wkoll meta tkun ta' natura okkażjonali u tkun tikkonsisti esklussivament minn oġġetti għall-użu personali tal-vjaġġaturi jew il-familji tagħhom. In-natura u l-kwantità ta' oġġetti ta' dan it-tip ma għandhomx ikunu tali li jindikaw li qed jiġu importati għal raġunijiet kummerċjali.

| 3.10 | Kif ser tiġi organizzata aktar it-traċċabbiltà jiddependi fuq it-tip ta’ sistema stabbilita u r-responsabbiltajiet allokati lid-diversi partijiet involuti. Fil-kuntest tar-Regolament dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki, dawn ir-rekwiżiti minimi għandhom jiġu interpretati kif ġej: |
| --- | --- |

3.10

Kif ser tiġi organizzata aktar it-traċċabbiltà jiddependi fuq it-tip ta’ sistema stabbilita u r-responsabbiltajiet allokati lid-diversi partijiet involuti. Fil-kuntest tar-Regolament dwar il-kummerċ tal-prodotti mill-foki, dawn ir-rekwiżiti minimi għandhom jiġu interpretati kif ġej:

Rekwiżiti ta' identifikazzjoni

Ir-rekwiżiti ta’ identifikazzjoni jinkludu fil-prinċipju tliet elementi:

| — | il-kaċċatur (jew kaċċatur Inuit/indiġenu jew kaċċatur liċenzjat għal skopijiet ta’ ġestjoni tar-riżorsi) għandu jkollu numru ta’ identifikazzjoni uniku, |
| --- | --- |

—

il-kaċċatur (jew kaċċatur Inuit/indiġenu jew kaċċatur liċenzjat għal skopijiet ta’ ġestjoni tar-riżorsi) għandu jkollu numru ta’ identifikazzjoni uniku,

| — | l-istazzjon tal-ġbir (li jindika t-territorju/il-lokazzjoni ġeografika), |
| --- | --- |

—

l-istazzjon tal-ġbir (li jindika t-territorju/il-lokazzjoni ġeografika),

| — | il-prodott (essenzjalment jittraċċa t-transazzjoni bejn il-kaċċatur u l-istazzjon tal-ġbir). |
| --- | --- |

—

il-prodott (essenzjalment jittraċċa t-transazzjoni bejn il-kaċċatur u l-istazzjon tal-ġbir).

Jista’ jkun neċessarju li tiġi identifikata wkoll jew minflok, “il-kaċċa”, f'każ li ma tkunx marbuta direttament mal-kaċċatur, m’hemm l-ebda stazzjon ta' ġbir jew ma tkoprix il-livell nazzjonali, iżda reġjuni speċifiċi biss.

| 3.11 | Sabiex tasal għad-deċiżjoni tagħha, li ser tkun finali u vinkolanti, id-WTO għandha tirrikonċilja d-dikjarazzjonijiet kontradittorji mill-ftehimiet internazzjonali li għandhom kważi 70 sena. Fost tali dikjarazzjonijiet, waħda tipprojbixxi “diskriminazzjoni arbitrarja jew mhux ġustifikata” bejn il-pajjiżi. Oħra tgħid li l-pajjiżi jistgħu jaġixxu b’mod li huwa “meħtieġ għall-protezzjoni tal-morali pubbliċi” (2). |
| --- | --- |

3.11

Sabiex tasal għad-deċiżjoni tagħha, li ser tkun finali u vinkolanti, id-WTO għandha tirrikonċilja d-dikjarazzjonijiet kontradittorji mill-ftehimiet internazzjonali li għandhom kważi 70 sena. Fost tali dikjarazzjonijiet, waħda tipprojbixxi “diskriminazzjoni arbitrarja jew mhux ġustifikata” bejn il-pajjiżi. Oħra tgħid li l-pajjiżi jistgħu jaġixxu b’mod li huwa “meħtieġ għall-protezzjoni tal-morali pubbliċi” (2).

| 3.12 | Il-kobor u l-progress morali ta' nazzjon jitqiesu mill-mod kif jitratta l-annimali tiegħu
   (3). |
| --- | --- |

3.12

Il-kobor u l-progress morali ta' nazzjon jitqiesu mill-mod kif jitratta l-annimali tiegħu
   (3).

Brussell, is-27 ta' Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  Studju ffinanzjat mill-Kummissjoni dwar il-miżuri ta’ implimentazzjoni għall-kummerċ fil-prodotti mill-foki mwettaq mill-konsulenza COWI f’kooperazzjoni ma’ ECORYS.

1

(2)  A. Butterworth and M. Richardson, Marine. Policy 38, 457–469; 2013.

2

(3)  Kwotazzjoni attribwita lil Mahatma Gandhi.

3

---

| 8.10.2015 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 332/81 |
| --- | --- | --- | --- |

8.10.2015

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 332/81

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1236/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi skema ta’ kontroll u infurzar applikabbli fiż-żona koperta mill-Konvenzjoni dwar il-kooperazzjoni multilaterali fil-ġejjieni dwar is-sajd fl-Atlantiku tal-Grigal”

(COM(2015) 121 final – 2015/0063 COD)

(2015/C 332/10)

Nhar il-25 ta’ Marzu 2015 u t-23 ta’ Marzu 2015, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikolu 43(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1236/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi skema ta’ kontroll u infurzar applikabbli fiż-żona koperta mill-Konvenzjoni dwar il-kooperazzjoni multilaterali fil-ġejjieni dwar is-sajd fl-Atlantiku tal-Grigal”

[COM(2015) 121 final – 2015/0063 COD].

Billi l-Kumitat diġà ta fehemtu dwar il-kontenut ta’ din il-proposta fl-Opinjoni tiegħu dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi kundizzjonijiet għas-sajd tal-istokkijiet tal-baħar fond fl-Atlantiku tal-Grigal u dispożizzjonijiet għas-sajd fl-ilmijiet internazzjonali tal-Atlantiku tal-Grigal u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 2347/2002”, adottat fit-13 ta’ Frar 2013 (1), u fl-Opinjoni tiegħu dwar “Pjan ta’ Azzjoni għal Strateġija Marittima fiż-żona tal-Atlantiku – Il-provvediment ta’ tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv”, adottata fit-18 ta’ Settembru 2013 (2), iddeċieda, matul il-508 sessjoni plenarja tiegħu tas-27 u t-28 ta’ Mejju 2015 (is-seduta tat-27 ta’ Mejju 2015), b’173 vot favur u 10 astensjonijiet, li ma jfassalx opinjoni ġdida dwar il-kwistjoni, iżda li jirreferi għall-pożizzjoni li ħa fid-dokumenti imsemmija.

Brussell, is-27 ta’ Mejju 2015.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Henri MALOSSE

---

(1)  ĠU C 133, 9.5.2013, p. 41.

1

(2)  ĠU C 341, 21.11.2013, p. 77.

2

---