# Publicatieblad L 357/2014

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 357 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 57e jaargang12 december 2014 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 357

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

57e jaargang12 december 2014

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | BESLUITEN |
| | | 2014/882/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 20 november 2013 betreffende de door Frankrijk ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA 16237 (C58/02) (ex N118/02) ten behoeve van de SNCM
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 7066)

   (
  1
  ) | 1 |
| | | 2014/883/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 11 februari 2014 betreffende steunmaatregel SA.35388 (13/C) (ex 13/NN en ex 12/N) — Polen — Ontwikkeling van de luchthaven Gdynia-Kosakowo
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 759)

   (
  1
  ) | 51 |
| | | 2014/884/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 11 maart 2014 betreffende de door Denemarken ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA.34445 (12/C) ten behoeve van de overdracht van vastgoedgerelateerde activa van FIH naar FSC
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1280)

   (
  1
  ) | 89 |
| | | 2014/885/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 29 april 2014 betreffende de steunmaatregelen SA.34825 (2012/C), SA.34825 (2014/NN), SA.36006 (2013/NN), SA.34488 (2012/C) (ex-2012/NN) en SA.31155 (2013/C) (2013/NN) (ex-2010/N) die door Griekenland zijn uitgevoerd ten behoeve van de Eurobank Groep met betrekking tot de herkapitalisatie en herstructurering van Eurobank Ergasias SA; de herstructureringssteun aan Proton Bank door middel van de oprichting en kapitalisatie van Nea Proton en de aanvullende herkapitalisatie van New Proton Bank door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit en de afwikkeling van de Hellenic Postbank middels het oprichten van een overbruggingsbank
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 2933)

   (
  1
  ) | 112 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

BESLUITEN

2014/882/EU

*

Besluit van de Commissie van 20 november 2013 betreffende de door Frankrijk ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA 16237 (C58/02) (ex N118/02) ten behoeve van de SNCM
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 7066)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 7066)

1

1

2014/883/EU

*

Besluit van de Commissie van 11 februari 2014 betreffende steunmaatregel SA.35388 (13/C) (ex 13/NN en ex 12/N) — Polen — Ontwikkeling van de luchthaven Gdynia-Kosakowo
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 759)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 759)

1

51

2014/884/EU

*

Besluit van de Commissie van 11 maart 2014 betreffende de door Denemarken ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA.34445 (12/C) ten behoeve van de overdracht van vastgoedgerelateerde activa van FIH naar FSC
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1280)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1280)

1

89

2014/885/EU

*

Besluit van de Commissie van 29 april 2014 betreffende de steunmaatregelen SA.34825 (2012/C), SA.34825 (2014/NN), SA.36006 (2013/NN), SA.34488 (2012/C) (ex-2012/NN) en SA.31155 (2013/C) (2013/NN) (ex-2010/N) die door Griekenland zijn uitgevoerd ten behoeve van de Eurobank Groep met betrekking tot de herkapitalisatie en herstructurering van Eurobank Ergasias SA; de herstructureringssteun aan Proton Bank door middel van de oprichting en kapitalisatie van Nea Proton en de aanvullende herkapitalisatie van New Proton Bank door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit en de afwikkeling van de Hellenic Postbank middels het oprichten van een overbruggingsbank
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 2933)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 2933)

1

112

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

BESLUITEN

| 12.12.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 357/1 |
| --- | --- | --- | --- |

12.12.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 357/1

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 20 november 2013

betreffende de door Frankrijk ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA 16237 (C58/02) (ex N118/02) ten behoeve van de SNCM

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 7066)

(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/882/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea (1),

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen (2) te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   PROCEDURE

| 1. | Op 18 februari 2002 heeft Frankrijk de Commissie in kennis gesteld van haar voornemen om herstructureringssteun te verlenen aan de Société Nationale Maritime Corse-Méditerranée (hierna „de SNCM” genoemd). Op 3 juli 2002 is deze kennisgeving aangevuld (3). Dit herstructureringsplan volgde op de aanmelding door de Franse autoriteiten op 20 december 2001 van een kasvoorschot van 22,5 miljoen EUR dat door de Compagnie Générale Maritime et Financière (hierna „de CGMF” genoemd) (4) aan de SNCM was verleend als reddingssteun. Bij besluit van 17 juli 2002 (5) (hierna „het besluit van 2002” genoemd) heeft de Commissie de reddingssteun ten gunste van de SNCM in het kader van de in artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag bedoelde staatssteunprocedure goedgekeurd. De aangemelde herstructureringssteun bestond in een herkapitalisatie van de SNCM door de CGMF voor een bedrag van 76 miljoen EUR. |
| --- | --- |

1.

Op 18 februari 2002 heeft Frankrijk de Commissie in kennis gesteld van haar voornemen om herstructureringssteun te verlenen aan de Société Nationale Maritime Corse-Méditerranée (hierna „de SNCM” genoemd). Op 3 juli 2002 is deze kennisgeving aangevuld (3). Dit herstructureringsplan volgde op de aanmelding door de Franse autoriteiten op 20 december 2001 van een kasvoorschot van 22,5 miljoen EUR dat door de Compagnie Générale Maritime et Financière (hierna „de CGMF” genoemd) (4) aan de SNCM was verleend als reddingssteun. Bij besluit van 17 juli 2002 (5) (hierna „het besluit van 2002” genoemd) heeft de Commissie de reddingssteun ten gunste van de SNCM in het kader van de in artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag bedoelde staatssteunprocedure goedgekeurd. De aangemelde herstructureringssteun bestond in een herkapitalisatie van de SNCM door de CGMF voor een bedrag van 76 miljoen EUR.

| 2. | Bij brief van 19 augustus 2002 heeft de Commissie de Franse autoriteiten in kennis gesteld van haar besluit om de formele onderzoeksprocedure (6) van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag en artikel 6 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad (7) in te leiden. |
| --- | --- |

2.

Bij brief van 19 augustus 2002 heeft de Commissie de Franse autoriteiten in kennis gesteld van haar besluit om de formele onderzoeksprocedure (6) van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag en artikel 6 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad (7) in te leiden.

| 3. | Op 8 oktober 2002 (8) hebben de Franse autoriteiten hun opmerkingen over het besluit van 19 augustus 2002 (9) aan de Commissie kenbaar gemaakt. |
| --- | --- |

3.

Op 8 oktober 2002 (8) hebben de Franse autoriteiten hun opmerkingen over het besluit van 19 augustus 2002 (9) aan de Commissie kenbaar gemaakt.

| 4. | Op verzoek van de Franse autoriteiten zijn op 24 oktober 2002, 3 december 2002 en 25 februari 2003 werkvergaderingen met de diensten van de Commissie gehouden. |
| --- | --- |

4.

Op verzoek van de Franse autoriteiten zijn op 24 oktober 2002, 3 december 2002 en 25 februari 2003 werkvergaderingen met de diensten van de Commissie gehouden.

| 5. | In het kader van de inleiding van de procedure heeft de Commissie opmerkingen van twee ondernemingen ontvangen, namelijk Corsica Ferries France (hierna „de CFF” genoemd), op 8 januari 2003 (10), en STIM d’Orbigny groep Stef-TFE (hierna „de STIM” genoemd), op 7 januari 2003, alsook van een aantal Franse lokale overheden, op 18 december 2002 en op 9 en 10 januari 2003. Zij heeft deze opmerkingen voor een reactie aan Frankrijk doorgezonden bij brieven van respectievelijk 13 en 16 januari en 5 en 21 februari 2003. |
| --- | --- |

5.

In het kader van de inleiding van de procedure heeft de Commissie opmerkingen van twee ondernemingen ontvangen, namelijk Corsica Ferries France (hierna „de CFF” genoemd), op 8 januari 2003 (10), en STIM d’Orbigny groep Stef-TFE (hierna „de STIM” genoemd), op 7 januari 2003, alsook van een aantal Franse lokale overheden, op 18 december 2002 en op 9 en 10 januari 2003. Zij heeft deze opmerkingen voor een reactie aan Frankrijk doorgezonden bij brieven van respectievelijk 13 en 16 januari en 5 en 21 februari 2003.

| 6. | Op 13 februari 2003 (11) en 27 mei 2003 (12) hebben de Franse autoriteiten hun commentaar op de opmerkingen van de CFF en de STIM aan de Commissie kenbaar gemaakt. |
| --- | --- |

6.

Op 13 februari 2003 (11) en 27 mei 2003 (12) hebben de Franse autoriteiten hun commentaar op de opmerkingen van de CFF en de STIM aan de Commissie kenbaar gemaakt.

| 7. | Op 16 januari 2003 hebben de diensten van de Commissie de Franse autoriteiten een verzoek om nadere inlichtingen toegezonden, waarop deze bij schrijven van 21 februari 2003 hebben geantwoord. |
| --- | --- |

7.

Op 16 januari 2003 hebben de diensten van de Commissie de Franse autoriteiten een verzoek om nadere inlichtingen toegezonden, waarop deze bij schrijven van 21 februari 2003 hebben geantwoord.

| 8. | Bij schrijven van 10 februari 2003 (13) hebben de Franse autoriteiten argumenten aangevoerd om aan te tonen dat de voorgenomen steun in alle opzichten voldeed aan de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (14) (hierna „de richtsnoeren van 1999” genoemd). |
| --- | --- |

8.

Bij schrijven van 10 februari 2003 (13) hebben de Franse autoriteiten argumenten aangevoerd om aan te tonen dat de voorgenomen steun in alle opzichten voldeed aan de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (14) (hierna „de richtsnoeren van 1999” genoemd).

| 9. | Op 25 februari 2003 (15) hebben de Franse autoriteiten op verzoek van de Commissie een kopie van de aandeelhoudersovereenkomst tussen de SNCM en de STIM overgelegd. |
| --- | --- |

9.

Op 25 februari 2003 (15) hebben de Franse autoriteiten op verzoek van de Commissie een kopie van de aandeelhoudersovereenkomst tussen de SNCM en de STIM overgelegd.

| 10. | Bij Beschikking 2004/166/EG (16) (hierna „de beschikking van 2003” genoemd) heeft de Commissie, onder bepaalde voorwaarden, haar goedkeuring gehecht aan de toekenning van herstructureringssteun ten gunste van de SNCM in twee tranches van respectievelijk 66 miljoen EUR en maximaal 10 miljoen EUR, afhankelijk van de netto-opbrengsten uit de verkoop van activa na de vaststelling van de beschikking van 2003. De betaling van de eerste tranche is goedgekeurd bij de beschikking van 2003. |
| --- | --- |

10.

Bij Beschikking 2004/166/EG (16) (hierna „de beschikking van 2003” genoemd) heeft de Commissie, onder bepaalde voorwaarden, haar goedkeuring gehecht aan de toekenning van herstructureringssteun ten gunste van de SNCM in twee tranches van respectievelijk 66 miljoen EUR en maximaal 10 miljoen EUR, afhankelijk van de netto-opbrengsten uit de verkoop van activa na de vaststelling van de beschikking van 2003. De betaling van de eerste tranche is goedgekeurd bij de beschikking van 2003.

| 11. | Op 13 oktober 2003 heeft de CFF bij het Gerecht van eerste aanleg van de EG (hierna „het Gerecht” genoemd) een verzoek tot nietigverklaring van de beschikking van 2003 ingediend (zaak T-349/03). |
| --- | --- |

11.

Op 13 oktober 2003 heeft de CFF bij het Gerecht van eerste aanleg van de EG (hierna „het Gerecht” genoemd) een verzoek tot nietigverklaring van de beschikking van 2003 ingediend (zaak T-349/03).

| 12. | Bij Beschikking 2005/36/EG (hierna „de beschikking van 2004” genoemd) (17) heeft de Commissie besloten dat de op 23 juni 2004 door Frankrijk gevraagde wijzigingen, namelijk de omwisseling van het schip Aliso met het schip Asco in de lijst van schepen die de SNCM op grond van de beschikking van 2003 mocht gebruiken, en de verkoop van het schip Aliso in plaats van het schip Asco, niet afdoen aan de verenigbaarheid van de bij de beschikking van 2003 goedgekeurde herstructureringssteun met de interne markt. |
| --- | --- |

12.

Bij Beschikking 2005/36/EG (hierna „de beschikking van 2004” genoemd) (17) heeft de Commissie besloten dat de op 23 juni 2004 door Frankrijk gevraagde wijzigingen, namelijk de omwisseling van het schip Aliso met het schip Asco in de lijst van schepen die de SNCM op grond van de beschikking van 2003 mocht gebruiken, en de verkoop van het schip Aliso in plaats van het schip Asco, niet afdoen aan de verenigbaarheid van de bij de beschikking van 2003 goedgekeurde herstructureringssteun met de interne markt.

| 13. | Bij beschikking van 16 maart 2005 (hierna „de beschikking van 2005” genoemd) (18) heeft de Commissie de betaling van een tweede tranche aan herstructureringssteun goedgekeurd voor een bedrag van 3,3 miljoen EUR, waarmee het totaalbedrag aan goedgekeurde herstructureringssteun uitkwam op 69,3 EUR. |
| --- | --- |

13.

Bij beschikking van 16 maart 2005 (hierna „de beschikking van 2005” genoemd) (18) heeft de Commissie de betaling van een tweede tranche aan herstructureringssteun goedgekeurd voor een bedrag van 3,3 miljoen EUR, waarmee het totaalbedrag aan goedgekeurde herstructureringssteun uitkwam op 69,3 EUR.

| 14. | Op 15 juni 2005 heeft het Gerecht in zaak T-349/03 (19) de beschikking van 2003 nietig verklaard vanwege een beoordelingsfout met betrekking tot het minimumkarakter van de steun. |
| --- | --- |

14.

Op 15 juni 2005 heeft het Gerecht in zaak T-349/03 (19) de beschikking van 2003 nietig verklaard vanwege een beoordelingsfout met betrekking tot het minimumkarakter van de steun.

| 15. | Op 25 oktober 2005 (20) hebben de Franse autoriteiten de Commissie inlichtingen verstrekt over de financiële situatie van de maatschappij sinds de kennisgeving van het voornemen om herstructureringssteun te verlenen van 18 februari 2002. |
| --- | --- |

15.

Op 25 oktober 2005 (20) hebben de Franse autoriteiten de Commissie inlichtingen verstrekt over de financiële situatie van de maatschappij sinds de kennisgeving van het voornemen om herstructureringssteun te verlenen van 18 februari 2002.

| 16. | Op 17 november 2005 (21) hebben de Franse autoriteiten gegevens verstrekt over de actualisering van het herstructureringsplan van 2002 en het herstel van het eigen vermogen van de SNCM (22). |
| --- | --- |

16.

Op 17 november 2005 (21) hebben de Franse autoriteiten gegevens verstrekt over de actualisering van het herstructureringsplan van 2002 en het herstel van het eigen vermogen van de SNCM (22).

| 17. | Op 15 maart 2006 hebben de Franse autoriteiten een marktverslag, het businessplan (inkomstendeel) en de voorlopige resultaatrekening aan de Commissie overgelegd (23). Op 28 maart 2006 en 7 april 2006 zijn nog meer documenten aan de diensten van de Commissie toegezonden (24). Bij dit laatste schrijven hebben de Franse autoriteiten de Commissie overigens verzocht om een deel van de herstructureringssteun van 2002 (53,48 miljoen EUR), aangezien het om een „compensatie voor een openbare dienst” zou gaan, niet aan te merken als een maatregel in het kader van een herstructureringsplan, en op grond van het Altmark-arrest (25) vast te stellen dat deze maatregel geen steun vormt, of de maatregel op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag als een autonome maatregel aan te merken die losstaat van het herstructureringsplan. |
| --- | --- |

17.

Op 15 maart 2006 hebben de Franse autoriteiten een marktverslag, het businessplan (inkomstendeel) en de voorlopige resultaatrekening aan de Commissie overgelegd (23). Op 28 maart 2006 en 7 april 2006 zijn nog meer documenten aan de diensten van de Commissie toegezonden (24). Bij dit laatste schrijven hebben de Franse autoriteiten de Commissie overigens verzocht om een deel van de herstructureringssteun van 2002 (53,48 miljoen EUR), aangezien het om een „compensatie voor een openbare dienst” zou gaan, niet aan te merken als een maatregel in het kader van een herstructureringsplan, en op grond van het Altmark-arrest (25) vast te stellen dat deze maatregel geen steun vormt, of de maatregel op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag als een autonome maatregel aan te merken die losstaat van het herstructureringsplan.

| 18. | Op 21 april 2006 heeft de Commissie een aanmelding van een voorgenomen concentratie in de zin van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (26) ontvangen, waarin is meegedeeld dat de ondernemingen Veolia Transport (hierna „de VT” genoemd) (27) en Butler Capital Partners (hierna „de BCP” genoemd) gezamenlijk de zeggenschap zouden verkrijgen over de SNCM (28). Bij besluit van 29 mei 2006 heeft de Commissie besloten zich niet tegen de aangemelde operatie te verzetten en deze verenigbaar te verklaren met de interne markt (29). |
| --- | --- |

18.

Op 21 april 2006 heeft de Commissie een aanmelding van een voorgenomen concentratie in de zin van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (26) ontvangen, waarin is meegedeeld dat de ondernemingen Veolia Transport (hierna „de VT” genoemd) (27) en Butler Capital Partners (hierna „de BCP” genoemd) gezamenlijk de zeggenschap zouden verkrijgen over de SNCM (28). Bij besluit van 29 mei 2006 heeft de Commissie besloten zich niet tegen de aangemelde operatie te verzetten en deze verenigbaar te verklaren met de interne markt (29).

| 19. | Op 21 juni 2006 (30) hebben de Franse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van het besluit van het ministerie van Economische zaken, Financiën en Industrie van 26 mei 2006 tot goedkeuring van financiële transacties van de Société nationale des chemins de fer français (hierna „de SNCF” genoemd) en van decreet nr. 2006-606 van 26 mei 2006 betreffende de privatisering van de SNCM. |
| --- | --- |

19.

Op 21 juni 2006 (30) hebben de Franse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van het besluit van het ministerie van Economische zaken, Financiën en Industrie van 26 mei 2006 tot goedkeuring van financiële transacties van de Société nationale des chemins de fer français (hierna „de SNCF” genoemd) en van decreet nr. 2006-606 van 26 mei 2006 betreffende de privatisering van de SNCM.

| 20. | Op 7 juni 2006 zijn aan de Commissie gegevens verstrekt over de delegatie van de openbare dienst en de steunmaatregelen van sociale aard voor de lijnverbinding met Corsica (31). |
| --- | --- |

20.

Op 7 juni 2006 zijn aan de Commissie gegevens verstrekt over de delegatie van de openbare dienst en de steunmaatregelen van sociale aard voor de lijnverbinding met Corsica (31).

| 21. | Bij brief van 13 september 2006 heeft de Commissie de Franse autoriteiten in kennis gesteld van haar besluit om de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag en van artikel 6 van Verordening (EG) nr. 659/1999 in te leiden ten aanzien van de nieuwe maatregelen ten gunste van de SNCM en het in 2002 aangemelde herstructureringsplan (32) (hierna „het besluit van 2006” genoemd). |
| --- | --- |

21.

Bij brief van 13 september 2006 heeft de Commissie de Franse autoriteiten in kennis gesteld van haar besluit om de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag en van artikel 6 van Verordening (EG) nr. 659/1999 in te leiden ten aanzien van de nieuwe maatregelen ten gunste van de SNCM en het in 2002 aangemelde herstructureringsplan (32) (hierna „het besluit van 2006” genoemd).

| 22. | Op 16 november 2006 heeft Frankrijk de Commissie zijn opmerkingen over het besluit van 2006 doen toekomen (33). |
| --- | --- |

22.

Op 16 november 2006 heeft Frankrijk de Commissie zijn opmerkingen over het besluit van 2006 doen toekomen (33).

| 23. | Aangezien een aantal belanghebbenden had verzocht de termijn voor het indienen van hun opmerkingen met een maand te verlengen (34), heeft de Commissie besloten deze termijnverlening aan alle belanghebbenden toe te staan (35). |
| --- | --- |

23.

Aangezien een aantal belanghebbenden had verzocht de termijn voor het indienen van hun opmerkingen met een maand te verlengen (34), heeft de Commissie besloten deze termijnverlening aan alle belanghebbenden toe te staan (35).

| 24. | De Commissie heeft van de CFF (36) en de STIM (37) opmerkingen ontvangen die bij schrijven van 20 februari 2007 aan de Franse autoriteiten zijn doorgezonden. Daarnaast heeft een derde belanghebbende opmerkingen doen toekomen, die eveneens zijn doorgezonden aan de Franse autoriteiten, maar op 28 mei 2008 weer zijn ingetrokken. |
| --- | --- |

24.

De Commissie heeft van de CFF (36) en de STIM (37) opmerkingen ontvangen die bij schrijven van 20 februari 2007 aan de Franse autoriteiten zijn doorgezonden. Daarnaast heeft een derde belanghebbende opmerkingen doen toekomen, die eveneens zijn doorgezonden aan de Franse autoriteiten, maar op 28 mei 2008 weer zijn ingetrokken.

| 25. | Op 30 april 2007 hebben de Franse autoriteiten hun reactie op de opmerkingen van de derde belanghebbenden kenbaar gemaakt (38). |
| --- | --- |

25.

Op 30 april 2007 hebben de Franse autoriteiten hun reactie op de opmerkingen van de derde belanghebbenden kenbaar gemaakt (38).

| 26. | Op 20 december 2007 heeft de CFF bij de Commissie een klacht tegen de SNCM ingediend, die een aanvulling vormt op de op 15 juni 2007 en 30 november 2007 toegezonden gegevens. Deze klacht heeft betrekking op artikel 3 van de nieuwe overeenkomst betreffende de delegatie van openbare dienst voor de periode 2007-2013, die in juni 2007 is gesloten tussen de territoriale autoriteiten van Corsica en de groep Compagnie Méridionale de Navigation-SNCM. Volgens de CFF zouden door de uitvoering van deze bepaling nieuwe financiële middelen voor de SNCM vrijkomen voor een bedrag van 10 miljoen EUR voor het jaar 2007. Voorts stelt de CFF dat de aan de SNCM betaalde compensatie voor openbaredienstverplichtingen staatssteun vormt, die bovendien onrechtmatig is omdat deze niet was aangemeld bij de Commissie. |
| --- | --- |

26.

Op 20 december 2007 heeft de CFF bij de Commissie een klacht tegen de SNCM ingediend, die een aanvulling vormt op de op 15 juni 2007 en 30 november 2007 toegezonden gegevens. Deze klacht heeft betrekking op artikel 3 van de nieuwe overeenkomst betreffende de delegatie van openbare dienst voor de periode 2007-2013, die in juni 2007 is gesloten tussen de territoriale autoriteiten van Corsica en de groep Compagnie Méridionale de Navigation-SNCM. Volgens de CFF zouden door de uitvoering van deze bepaling nieuwe financiële middelen voor de SNCM vrijkomen voor een bedrag van 10 miljoen EUR voor het jaar 2007. Voorts stelt de CFF dat de aan de SNCM betaalde compensatie voor openbaredienstverplichtingen staatssteun vormt, die bovendien onrechtmatig is omdat deze niet was aangemeld bij de Commissie.

| 27. | De Commissie heeft de belanghebbenden in kennis gesteld van haar besluit om de termijn voor de indiening van opmerkingen te verlengen tot 14 maart 2008. |
| --- | --- |

27.

De Commissie heeft de belanghebbenden in kennis gesteld van haar besluit om de termijn voor de indiening van opmerkingen te verlengen tot 14 maart 2008.

| 28. | Op 26 maart 2008 heeft de Commissie de opmerkingen van de belanghebbenden doen toekomen aan de Franse autoriteiten, die hierop hebben gereageerd op 28 maart 2008, 10 april 2008 en 28 april 2008. |
| --- | --- |

28.

Op 26 maart 2008 heeft de Commissie de opmerkingen van de belanghebbenden doen toekomen aan de Franse autoriteiten, die hierop hebben gereageerd op 28 maart 2008, 10 april 2008 en 28 april 2008.

| 29. | Bij besluit van 8 juli 2008 heeft de Commissie geoordeeld dat de nieuwe maatregelen van 2006 geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vormden en dat de in 2002 aangemelde maatregelen verenigbaar waren met de gemeenschappelijke markt. |
| --- | --- |

29.

Bij besluit van 8 juli 2008 heeft de Commissie geoordeeld dat de nieuwe maatregelen van 2006 geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vormden en dat de in 2002 aangemelde maatregelen verenigbaar waren met de gemeenschappelijke markt.

| 30. | Op 11 september 2012 is dit besluit ten dele nietig verklaard door het Gerecht (39), dat heeft geoordeeld dat de conclusies van de Commissie over de in 2006 ten uitvoer gelegde maatregelen duidelijke beoordelingsfouten bevatten. Met betrekking tot de herstructureringsmaatregelen van 2002 heeft het Gerecht geoordeeld dat deze opnieuw moesten worden beoordeeld, aangezien het nietig verklaarde besluit gebaseerd was op de stelling dat de maatregelen van 2006 vrij waren van staatssteun. |
| --- | --- |

30.

Op 11 september 2012 is dit besluit ten dele nietig verklaard door het Gerecht (39), dat heeft geoordeeld dat de conclusies van de Commissie over de in 2006 ten uitvoer gelegde maatregelen duidelijke beoordelingsfouten bevatten. Met betrekking tot de herstructureringsmaatregelen van 2002 heeft het Gerecht geoordeeld dat deze opnieuw moesten worden beoordeeld, aangezien het nietig verklaarde besluit gebaseerd was op de stelling dat de maatregelen van 2006 vrij waren van staatssteun.

| 31. | Alleen de verenigbaarverklaring van de steun ten bedrage van 53,48 miljoen EUR uit hoofde van de compensatie voor de openbaredienstverplichtingen van de SNCM voor de periode 1991-2001 ontsnapt aan de nietigverklaring. Dit punt zal dan ook niet worden behandeld in het onderhavige besluit. |
| --- | --- |

31.

Alleen de verenigbaarverklaring van de steun ten bedrage van 53,48 miljoen EUR uit hoofde van de compensatie voor de openbaredienstverplichtingen van de SNCM voor de periode 1991-2001 ontsnapt aan de nietigverklaring. Dit punt zal dan ook niet worden behandeld in het onderhavige besluit.

| 32. | De Commissie moet bijgevolg een nieuw definitief besluit vaststellen. Gegevens van na de datum van vaststelling van het nietig verklaarde besluit kunnen buiten beschouwing worden gelaten. Na de nietigverklaring moet de Commissie namelijk enerzijds beoordelen of bepaalde van de betrokken maatregelen overeenkomen met het gedrag van een particuliere investeerder in een markteconomie, en anderzijds, voor zover de onderzochte maatregelen staatssteun vormen, of aan de verenigbaarheidsvoorwaarden van de relevante richtsnoeren is voldaan. Voor elk van deze beoordelingen mag de Commissie overeenkomstig de jurisprudentie van het Gerecht (40) slechts rekening houden met gegevens waarover zij ten tijde van de vaststelling van het nietig verklaarde besluit, d.w.z. 8 juli 2008, beschikte (41). |
| --- | --- |

32.

De Commissie moet bijgevolg een nieuw definitief besluit vaststellen. Gegevens van na de datum van vaststelling van het nietig verklaarde besluit kunnen buiten beschouwing worden gelaten. Na de nietigverklaring moet de Commissie namelijk enerzijds beoordelen of bepaalde van de betrokken maatregelen overeenkomen met het gedrag van een particuliere investeerder in een markteconomie, en anderzijds, voor zover de onderzochte maatregelen staatssteun vormen, of aan de verenigbaarheidsvoorwaarden van de relevante richtsnoeren is voldaan. Voor elk van deze beoordelingen mag de Commissie overeenkomstig de jurisprudentie van het Gerecht (40) slechts rekening houden met gegevens waarover zij ten tijde van de vaststelling van het nietig verklaarde besluit, d.w.z. 8 juli 2008, beschikte (41).

| 33. | Op 13 november 2012 is een bijeenkomst gehouden tussen de Commissie, de Franse autoriteiten en vertegenwoordigers van de SNCM. |
| --- | --- |

33.

Op 13 november 2012 is een bijeenkomst gehouden tussen de Commissie, de Franse autoriteiten en vertegenwoordigers van de SNCM.

| 34. | Bij schrijven van 6 december 2012 en van 5 februari 2013 hebben de Franse autoriteiten tot twee maal toe verzocht om een besluit tot heropening van de procedure: door de criteria van de voorzichtige investeerder in een markteconomie te preciseren zou het Gerecht namelijk een vernieuwende uitspraak hebben gedaan waardoor de contradictoire procedure zou moet worden heropend. Bij schrijven van 15 januari 2013 en van 13 februari 2013 heeft de Commissie deze verzoeken afgewezen. Zij benadrukte daarbij dat de procedure mocht worden hervat op het precieze punt waarop de onrechtmatigheid is ontstaan, en wees erop dat het besluit tot inleiding van de procedure van 2006 haar inziens geen enkele onrechtmatigheid vertoonde. Zij heeft de Franse autoriteiten evenwel laten weten dat deze haar aanvullende gegevens voor discussie of analyse kunnen doen toekomen, evenals documenten die zij relevant achten. |
| --- | --- |

34.

Bij schrijven van 6 december 2012 en van 5 februari 2013 hebben de Franse autoriteiten tot twee maal toe verzocht om een besluit tot heropening van de procedure: door de criteria van de voorzichtige investeerder in een markteconomie te preciseren zou het Gerecht namelijk een vernieuwende uitspraak hebben gedaan waardoor de contradictoire procedure zou moet worden heropend. Bij schrijven van 15 januari 2013 en van 13 februari 2013 heeft de Commissie deze verzoeken afgewezen. Zij benadrukte daarbij dat de procedure mocht worden hervat op het precieze punt waarop de onrechtmatigheid is ontstaan, en wees erop dat het besluit tot inleiding van de procedure van 2006 haar inziens geen enkele onrechtmatigheid vertoonde. Zij heeft de Franse autoriteiten evenwel laten weten dat deze haar aanvullende gegevens voor discussie of analyse kunnen doen toekomen, evenals documenten die zij relevant achten.

| 35. | Op 16 mei 2013 hebben de Franse autoriteiten de Commissie een informatieve nota doen toekomen. |
| --- | --- |

35.

Op 16 mei 2013 hebben de Franse autoriteiten de Commissie een informatieve nota doen toekomen.

| 36. | Bij schrijven van 19 juni 2013 heeft ook de SNCM verzocht om een besluit tot heropening van de formele onderzoeksprocedure om vergelijkbare redenen als de Franse autoriteiten. De Commissie heeft dit verzoek afgewezen bij schrijven van 10 juli 2013. Zij heeft evenwel ook de SNCM laten weten dat zij haar aanvullende gegevens voor discussie of analyse kan doen toekomen, evenals documenten die zij relevant acht. |
| --- | --- |

36.

Bij schrijven van 19 juni 2013 heeft ook de SNCM verzocht om een besluit tot heropening van de formele onderzoeksprocedure om vergelijkbare redenen als de Franse autoriteiten. De Commissie heeft dit verzoek afgewezen bij schrijven van 10 juli 2013. Zij heeft evenwel ook de SNCM laten weten dat zij haar aanvullende gegevens voor discussie of analyse kan doen toekomen, evenals documenten die zij relevant acht.

| 37. | Op 27 augustus 2013 heeft de SNCM een informatieve nota en een nieuw verslag over de overdracht van de SNCM doen toekomen. |
| --- | --- |

37.

Op 27 augustus 2013 heeft de SNCM een informatieve nota en een nieuw verslag over de overdracht van de SNCM doen toekomen.

II.   BESCHRIJVING

2.1.   BEGUNSTIGDE VAN DE STEUNMAATREGELEN WAAROP HET ONDERHAVIGE BESLUIT BETREKKING HEEFT

| 38. | De begunstigde van de steunmaatregelen waarop het onderhavige besluit betrekking heeft, is de SNCM, die een aantal dochtermaatschappijen in de zeevervoersector heeft en die passagiers, auto’s en vrachtwagens vervoert op de verbindingen tussen het Franse vasteland en Corsica, Italië (Sardinië) en de Maghreb (Algerije en Tunesië). |
| --- | --- |

38.

De begunstigde van de steunmaatregelen waarop het onderhavige besluit betrekking heeft, is de SNCM, die een aantal dochtermaatschappijen in de zeevervoersector heeft en die passagiers, auto’s en vrachtwagens vervoert op de verbindingen tussen het Franse vasteland en Corsica, Italië (Sardinië) en de Maghreb (Algerije en Tunesië).

| 39. | De SNCM is een naamloze vennootschap die in 1969 is ontstaan uit een fusie tussen de Compagnie générale transatlantique en de Compagnie de navigation mixte, allebei opgericht in 1850. Nadat de Société nationale des chemins de fer (SNCF) een deelneming in haar kapitaal had verworven, is zij in 1976 omgedoopt van Compagnie générale transméditerranéenne tot Société nationale maritime Corse-Méditerranée. De maatschappij was door de Franse regering namelijk uitgekozen om uitvoering te geven aan het beginsel van territoriale continuïteit met Corsica, en met name de tarieven voor scheepvaartvervoer af te stemmen op die van de SNCF voor het spoorvervoer, op basis van een overeenkomst die op 31 maart 1976 voor 25 jaar was gesloten. De Compagnie générale transatlantique was door de Franse regering bij een eerdere overeenkomst van 23 december 1948 reeds belast met de vaart op Corsica. |
| --- | --- |

39.

De SNCM is een naamloze vennootschap die in 1969 is ontstaan uit een fusie tussen de Compagnie générale transatlantique en de Compagnie de navigation mixte, allebei opgericht in 1850. Nadat de Société nationale des chemins de fer (SNCF) een deelneming in haar kapitaal had verworven, is zij in 1976 omgedoopt van Compagnie générale transméditerranéenne tot Société nationale maritime Corse-Méditerranée. De maatschappij was door de Franse regering namelijk uitgekozen om uitvoering te geven aan het beginsel van territoriale continuïteit met Corsica, en met name de tarieven voor scheepvaartvervoer af te stemmen op die van de SNCF voor het spoorvervoer, op basis van een overeenkomst die op 31 maart 1976 voor 25 jaar was gesloten. De Compagnie générale transatlantique was door de Franse regering bij een eerdere overeenkomst van 23 december 1948 reeds belast met de vaart op Corsica.

| 40. | Op het tijdstip van de kennisgeving van de herkapitalisatie in 2002 was de SNCM voor 20 % in handen van de SNCF en voor 80 % van de CGMF. Na de openstelling van het kapitaal van de SNCM op 30 mei 2006 (zie punt 18 van het onderhavige besluit) hebben de BCP en de VT respectievelijk 38 % en 28 % van het kapitaal van de SNCM in handen, terwijl de CGMF nog een aandeel van 25 % heeft (9 % van het kapitaal is voor de werknemers gereserveerd). |
| --- | --- |

40.

Op het tijdstip van de kennisgeving van de herkapitalisatie in 2002 was de SNCM voor 20 % in handen van de SNCF en voor 80 % van de CGMF. Na de openstelling van het kapitaal van de SNCM op 30 mei 2006 (zie punt 18 van het onderhavige besluit) hebben de BCP en de VT respectievelijk 38 % en 28 % van het kapitaal van de SNCM in handen, terwijl de CGMF nog een aandeel van 25 % heeft (9 % van het kapitaal is voor de werknemers gereserveerd).

| 41. | De belangrijkste dochterondernemingen van de SNCM in 2008 zijn de Compagnie Méridionale de Navigation (hierna „de CMN” genoemd) (42), de Compagnie Générale de Tourisme et d’Hôtellerie (hierna „de CGTH” genoemd) (43), Aliso Voyage (44), Sud-Cargos (45), la Société Aubagnaise de Restauration et d’Approvisionnement (hierna „de SARA” genoemd) (46), Ferrytour (47) en Les Comptoirs du Sud (48). |
| --- | --- |

41.

De belangrijkste dochterondernemingen van de SNCM in 2008 zijn de Compagnie Méridionale de Navigation (hierna „de CMN” genoemd) (42), de Compagnie Générale de Tourisme et d’Hôtellerie (hierna „de CGTH” genoemd) (43), Aliso Voyage (44), Sud-Cargos (45), la Société Aubagnaise de Restauration et d’Approvisionnement (hierna „de SARA” genoemd) (46), Ferrytour (47) en Les Comptoirs du Sud (48).

| 42. | Na de verkoop van de hogesnelheidsschepen Aliso in september 2004 en Asco (49) in mei 2005 bestond de vloot van de SNCM uit tien schepen (vijf autoferry’s (50), vier schepen voor gemengd passagiers- en goederenvervoer (51) en een hogesnelheidsschip dat voornamelijk verbindingen vanuit Nice verzorgt (52). Zeven daarvan zijn eigendom van de SNCM (53). |
| --- | --- |

42.

Na de verkoop van de hogesnelheidsschepen Aliso in september 2004 en Asco (49) in mei 2005 bestond de vloot van de SNCM uit tien schepen (vijf autoferry’s (50), vier schepen voor gemengd passagiers- en goederenvervoer (51) en een hogesnelheidsschip dat voornamelijk verbindingen vanuit Nice verzorgt (52). Zeven daarvan zijn eigendom van de SNCM (53).

| 43. | Volledigheidshalve zij eraan herinnerd dat de geregelde lijnvaartdiensten tussen de havens van het Franse vasteland en Corsica sinds 1948 worden verzorgd in het kader van een openbare dienst, waarvoor de SNCM en de CMN tussen 1976 en 2001 de concessiehouders waren krachtens een kaderovereenkomst die aanvankelijk voor 25 jaar was gesloten. Overeenkomstig de geldende communautaire voorschriften (54) en nadat een Europese aanbesteding (55) was uitgeschreven door de territoriale autoriteiten van Corsica (56), hebben de SNCM en de CMN gezamenlijk het contract voor de delegatie van de openbare dienst (hierna „de DOD” genoemd) voor de verbinding met Corsica vanaf Marseille binnengehaald in ruil voor financiële compensaties in de periode 2002-2006. |
| --- | --- |

43.

Volledigheidshalve zij eraan herinnerd dat de geregelde lijnvaartdiensten tussen de havens van het Franse vasteland en Corsica sinds 1948 worden verzorgd in het kader van een openbare dienst, waarvoor de SNCM en de CMN tussen 1976 en 2001 de concessiehouders waren krachtens een kaderovereenkomst die aanvankelijk voor 25 jaar was gesloten. Overeenkomstig de geldende communautaire voorschriften (54) en nadat een Europese aanbesteding (55) was uitgeschreven door de territoriale autoriteiten van Corsica (56), hebben de SNCM en de CMN gezamenlijk het contract voor de delegatie van de openbare dienst (hierna „de DOD” genoemd) voor de verbinding met Corsica vanaf Marseille binnengehaald in ruil voor financiële compensaties in de periode 2002-2006.

| 44. | Toen de DOD eind 2006 afliep, is de bovengenoemde openbare dienst voor het zeevervoer na een Europese aanbesteding (57) met ingang van 1 mei 2007 en tot en met 31 december 2013 toegewezen aan de groep SNCM-CMN voor een subsidiebedrag van ongeveer 100 miljoen euro per jaar. |
| --- | --- |

44.

Toen de DOD eind 2006 afliep, is de bovengenoemde openbare dienst voor het zeevervoer na een Europese aanbesteding (57) met ingang van 1 mei 2007 en tot en met 31 december 2013 toegewezen aan de groep SNCM-CMN voor een subsidiebedrag van ongeveer 100 miljoen euro per jaar.

| 45. | Tegelijkertijd zijn aan alle exploitanten die verbindingen met het eiland vanaf Toulon en Nice verzorgen, verplichtingen ten aanzien van de frequentie van de diensten opgelegd. Op deze lijnverbindingen kwamen inwoners van Corsica evenals andere categorieën passagiers in de periode 2002-2013 in aanmerking voor sociale maatregelen uit hoofde van de besluiten van de Commissie van 2 juli 2002 (58) en 24 april 2007 (59). |
| --- | --- |

45.

Tegelijkertijd zijn aan alle exploitanten die verbindingen met het eiland vanaf Toulon en Nice verzorgen, verplichtingen ten aanzien van de frequentie van de diensten opgelegd. Op deze lijnverbindingen kwamen inwoners van Corsica evenals andere categorieën passagiers in de periode 2002-2013 in aanmerking voor sociale maatregelen uit hoofde van de besluiten van de Commissie van 2 juli 2002 (58) en 24 april 2007 (59).

2.2.   CONCURRENTIESPEELVELD

| 46. | De SNCM opereert op twee verschillende markten: die voor passagiersvervoer en die voor vrachtvervoer. De maatschappij verzorgt verbindingen met Corsica en de Maghreb vanaf het Franse vasteland en, in mindere mate, ook verbindingen met Italië en Spanje. |
| --- | --- |

46.

De SNCM opereert op twee verschillende markten: die voor passagiersvervoer en die voor vrachtvervoer. De maatschappij verzorgt verbindingen met Corsica en de Maghreb vanaf het Franse vasteland en, in mindere mate, ook verbindingen met Italië en Spanje.

2.2.1.   Verbindingen met Corsica

2.2.1.1.   Passagiersvervoer

| 47. | De markt voor passagiersvervoersdiensten naar Corsica is sterk seizoensgebonden. In het hoogseizoen kan de frequentie namelijk wel tien maal zo hoog zijn als in de rustigste maand, waardoor de exploitanten over een vloot moeten beschikken die deze pieken kan opvangen. De helft van de omzet wordt in juli en augustus gerealiseerd. Bovendien is er zelfs in drukke perioden afhankelijk van de richting van het traject sprake van een onevenwichtige situatie: in juli bijvoorbeeld gebeurt het vertrek vanaf het vasteland met volle schepen, terwijl ze bijna leeg terugkeren. Hierdoor is de gemiddelde bezettingsgraad van de schepen op jaarbasis relatief laag. |
| --- | --- |

47.

De markt voor passagiersvervoersdiensten naar Corsica is sterk seizoensgebonden. In het hoogseizoen kan de frequentie namelijk wel tien maal zo hoog zijn als in de rustigste maand, waardoor de exploitanten over een vloot moeten beschikken die deze pieken kan opvangen. De helft van de omzet wordt in juli en augustus gerealiseerd. Bovendien is er zelfs in drukke perioden afhankelijk van de richting van het traject sprake van een onevenwichtige situatie: in juli bijvoorbeeld gebeurt het vertrek vanaf het vasteland met volle schepen, terwijl ze bijna leeg terugkeren. Hierdoor is de gemiddelde bezettingsgraad van de schepen op jaarbasis relatief laag.

| 48. | De SNCM is de gevestigde exploitant voor de verbinding tussen Corsica en het Franse vasteland. Grofweg tweederde van de activiteiten van de SNCM wordt gerealiseerd tussen Marseille en Corsica in het kader van een delegatie van de openbare dienst. Het overige deel van haar activiteiten bestaat uit verbindingen tussen andere vertrekpunten of bestemmingen (Nice-Corsica, Toulon-Corsica, internationale verbindingen naar Sardinië of de Maghreb). |
| --- | --- |

48.

De SNCM is de gevestigde exploitant voor de verbinding tussen Corsica en het Franse vasteland. Grofweg tweederde van de activiteiten van de SNCM wordt gerealiseerd tussen Marseille en Corsica in het kader van een delegatie van de openbare dienst. Het overige deel van haar activiteiten bestaat uit verbindingen tussen andere vertrekpunten of bestemmingen (Nice-Corsica, Toulon-Corsica, internationale verbindingen naar Sardinië of de Maghreb).

| 49. | De SNCM heeft voor haar belangrijkste activiteit lange tijd een monopoliepositie gehad. Vanaf 1996 kreeg zij echter te maken met een sterk toenemende concurrentie. Zo is de CFF nu de belangrijkste speler op de zeeverbindingen tussen het vasteland en Corsica, en blijft haar marktaandeel groeien. Hoewel de CFF pas sinds 1996 op deze markt aanwezig is, heeft zij haar passagiersvervoer tussen 2000 en 2005 zien toenemen met 44 % per jaar en zet deze groei verder door. In 2008 maakte bijna [...] (60) % van de passagiers de oversteek van het vasteland naar Corsica met een schip van de CFF, terwijl nog slechts [...] (60) % van de passagiers voor een schip van de SNCM koos en de CMN de overige passagiers ([...] (60) %) voor haar rekening nam. |
| --- | --- |

49.

De SNCM heeft voor haar belangrijkste activiteit lange tijd een monopoliepositie gehad. Vanaf 1996 kreeg zij echter te maken met een sterk toenemende concurrentie. Zo is de CFF nu de belangrijkste speler op de zeeverbindingen tussen het vasteland en Corsica, en blijft haar marktaandeel groeien. Hoewel de CFF pas sinds 1996 op deze markt aanwezig is, heeft zij haar passagiersvervoer tussen 2000 en 2005 zien toenemen met 44 % per jaar en zet deze groei verder door. In 2008 maakte bijna [...] (60) % van de passagiers de oversteek van het vasteland naar Corsica met een schip van de CFF, terwijl nog slechts [...] (60) % van de passagiers voor een schip van de SNCM koos en de CMN de overige passagiers ([...] (60) %) voor haar rekening nam.

| 50. | De door de CFF sinds 2000 op deze markt verworven positie komt ook tot uiting in het aantal tussen Corsica en het Franse vasteland vervoerde passagiers per seizoen. Uit de onderstaande grafiek blijkt dat het marktaandeel van de CFF van 45 % in 2000 is toegenomen tot 70 % in 2007, en dat van de SNCM gedaald van 53 % tot 26 % in diezelfde periode, met een verschil van meer dan een miljoen vervoerde reizigers.

  Grafiek


  Aantal vervoerde passagiers per seizoen (mei-september) tussen het Franse vasteland en Corsica — seizoenen 2000 tot en met 2007











  Bron: | Observatoire régional des transports de la Corse |
| --- | --- | --- |

50.

De door de CFF sinds 2000 op deze markt verworven positie komt ook tot uiting in het aantal tussen Corsica en het Franse vasteland vervoerde passagiers per seizoen. Uit de onderstaande grafiek blijkt dat het marktaandeel van de CFF van 45 % in 2000 is toegenomen tot 70 % in 2007, en dat van de SNCM gedaald van 53 % tot 26 % in diezelfde periode, met een verschil van meer dan een miljoen vervoerde reizigers.

Grafiek

Aantal vervoerde passagiers per seizoen (mei-september) tussen het Franse vasteland en Corsica — seizoenen 2000 tot en met 2007

Image

Bron:

| 51. | Andere, kleinere concurrenten van de SNCM op de verbindingen met Corsica zijn de Compagnie Méridionale de Navigation, Moby Lines, Happy Lines en TRIS. |
| --- | --- |

51.

Andere, kleinere concurrenten van de SNCM op de verbindingen met Corsica zijn de Compagnie Méridionale de Navigation, Moby Lines, Happy Lines en TRIS.

| 52. | Sinds 2006 zijn het aanbod van de SNCM en haar marktaandeel voor de verbindingen met Corsica teruggelopen, met een daling van 8 % van het aanbod aan plaatsen (-20 % voor verbindingen vanuit Nice en -3 % voor verbindingen vanuit Marseille). |
| --- | --- |

52.

Sinds 2006 zijn het aanbod van de SNCM en haar marktaandeel voor de verbindingen met Corsica teruggelopen, met een daling van 8 % van het aanbod aan plaatsen (-20 % voor verbindingen vanuit Nice en -3 % voor verbindingen vanuit Marseille).

| 53. | Uit de verdere daling van het marktaandeel blijkt evenwel dat het vertrouwen van de passagiers, dat sterk was aangetast door de stakingen en de onrust als gevolg van de sociale conflicten in 2004 en 2005, met name naar aanleiding van de privatisering van de onderneming, slechts heel langzaam herstelt. |
| --- | --- |

53.

Uit de verdere daling van het marktaandeel blijkt evenwel dat het vertrouwen van de passagiers, dat sterk was aangetast door de stakingen en de onrust als gevolg van de sociale conflicten in 2004 en 2005, met name naar aanleiding van de privatisering van de onderneming, slechts heel langzaam herstelt.

| 54. | De markt voor het zeevervoer van passagiers tussen het vasteland en Corsica is sinds 1993 jaar met gemiddeld 4 % gegroeid. Naar verwachting zal deze groei zich doorzetten en wordt voor 2008 een toename van [...] (60) % verwacht, gevolgd door een gematigde groei in de daaropvolgende jaren. Toch lijken nieuwe spelers niet geïnteresseerd te zijn in deze markt. Op de door het Office des Transports de Corse uitgeschreven aanbesteding voor het contract voor de delegatie van de openbare dienst betreffende de verbinding met bepaalde havens van Corsica voor de periode 2007-2013 zijn alleen inschrijvingen van de CFF en de SNCM-CMN ontvangen, hoewel ook gedeeltelijk op een bepaalde lijn kon worden ingeschreven. |
| --- | --- |

54.

De markt voor het zeevervoer van passagiers tussen het vasteland en Corsica is sinds 1993 jaar met gemiddeld 4 % gegroeid. Naar verwachting zal deze groei zich doorzetten en wordt voor 2008 een toename van [...] (60) % verwacht, gevolgd door een gematigde groei in de daaropvolgende jaren. Toch lijken nieuwe spelers niet geïnteresseerd te zijn in deze markt. Op de door het Office des Transports de Corse uitgeschreven aanbesteding voor het contract voor de delegatie van de openbare dienst betreffende de verbinding met bepaalde havens van Corsica voor de periode 2007-2013 zijn alleen inschrijvingen van de CFF en de SNCM-CMN ontvangen, hoewel ook gedeeltelijk op een bepaalde lijn kon worden ingeschreven.

| 55. | De CFF heeft als belangrijkste concurrent van de SNCM haar aanbod aan plaatsen sterk uitgebreid van 500 000 tot 4,5 miljoen tussen 1999 en 2007 (met een verhoging van 30 % tussen 2006 en 2007), wat een toename van haar vervoer (van 1,3 miljoen in 2005 tot 1,6 miljoen in 2007) en van haar marktaandeel mogelijk maakte. Door dit beleid is de bezettingsgraad bij de CFF structureel lager dan bij de SNCM, met een verschil van ongeveer 10 procentpunten in 2007. In 2007 bedroeg de gemiddelde bezettingsgraad van de SNCM 48 %, wat normaal is gezien de sterke seizoensgebondenheid van de markt (zie hierboven). |
| --- | --- |

55.

De CFF heeft als belangrijkste concurrent van de SNCM haar aanbod aan plaatsen sterk uitgebreid van 500 000 tot 4,5 miljoen tussen 1999 en 2007 (met een verhoging van 30 % tussen 2006 en 2007), wat een toename van haar vervoer (van 1,3 miljoen in 2005 tot 1,6 miljoen in 2007) en van haar marktaandeel mogelijk maakte. Door dit beleid is de bezettingsgraad bij de CFF structureel lager dan bij de SNCM, met een verschil van ongeveer 10 procentpunten in 2007. In 2007 bedroeg de gemiddelde bezettingsgraad van de SNCM 48 %, wat normaal is gezien de sterke seizoensgebondenheid van de markt (zie hierboven).

2.2.1.2.   Vrachtvervoer

| 56. | Wat het vrachtvervoer met Corsica betreft, had de SNCM in 2005 ongeveer 45 % van de markt Marseille-Toulon naar Corsica in handen. |
| --- | --- |

56.

Wat het vrachtvervoer met Corsica betreft, had de SNCM in 2005 ongeveer 45 % van de markt Marseille-Toulon naar Corsica in handen.

| 57. | Wat het vervoer van stukgoederen (vervoer zonder begeleiding) betreft, hebben de SNCM en de CMN de facto vrijwel een monopolie. In het kader van de DOD-overeenkomst verzorgen deze twee ondernemingen frequente scheepvaartdiensten vanaf Marseille naar alle havens van Corsica. |
| --- | --- |

57.

Wat het vervoer van stukgoederen (vervoer zonder begeleiding) betreft, hebben de SNCM en de CMN de facto vrijwel een monopolie. In het kader van de DOD-overeenkomst verzorgen deze twee ondernemingen frequente scheepvaartdiensten vanaf Marseille naar alle havens van Corsica.

| 58. | Voor begeleide trailers, die op ferry’s worden geladen en in totaal 24 % uitmaken van het vervoer van stukgoederen gemeten in strekkende meters, bestaat concurrentie tussen alle ondernemingen die passagiers vervoeren. De SNCM en de CMN hebben ook het leeuwendeel van dit begeleid vervoer in handen. Het aandeel van de andere exploitanten, met name de CFF, bedraagt 10 %, d.i. 2 % van de totale markt. |
| --- | --- |

58.

Voor begeleide trailers, die op ferry’s worden geladen en in totaal 24 % uitmaken van het vervoer van stukgoederen gemeten in strekkende meters, bestaat concurrentie tussen alle ondernemingen die passagiers vervoeren. De SNCM en de CMN hebben ook het leeuwendeel van dit begeleid vervoer in handen. Het aandeel van de andere exploitanten, met name de CFF, bedraagt 10 %, d.i. 2 % van de totale markt.

| 59. | Voor begeleide trailers (61), die op ferry’s worden geladen (ongeveer 24 % van het stukgoederenvervoer in 2003), hebben de SNCM en de CMN ook het grootste deel van de desbetreffende markt in handen. Sinds 2002 heeft de CFF echter een aanbod ontwikkeld en beheert zij ongeveer 15 % van de markt. |
| --- | --- |

59.

Voor begeleide trailers (61), die op ferry’s worden geladen (ongeveer 24 % van het stukgoederenvervoer in 2003), hebben de SNCM en de CMN ook het grootste deel van de desbetreffende markt in handen. Sinds 2002 heeft de CFF echter een aanbod ontwikkeld en beheert zij ongeveer 15 % van de markt.

2.2.2.   Verbindingen met de Maghreb

| 60. | Tunesië en Algerije vormen met ongeveer 5 miljoen passagiers een belangrijke markt die wordt gedomineerd door het luchtvervoer. Ongeveer 15 % van de vervoersstromen bestaat uit zeevervoer. Algerije vertegenwoordigt met ongeveer 560 000 passagiers een belangrijke markt voor het zeevervoer, terwijl Tunesië met ongeveer 250 000 passagiers een minder belangrijke plaats inneemt. |
| --- | --- |

60.

Tunesië en Algerije vormen met ongeveer 5 miljoen passagiers een belangrijke markt die wordt gedomineerd door het luchtvervoer. Ongeveer 15 % van de vervoersstromen bestaat uit zeevervoer. Algerije vertegenwoordigt met ongeveer 560 000 passagiers een belangrijke markt voor het zeevervoer, terwijl Tunesië met ongeveer 250 000 passagiers een minder belangrijke plaats inneemt.

| 61. | De markt voor het zeevervoer van Frankrijk naar de Maghreb is de afgelopen jaren gestaag gegroeid met ongeveer 13 % tussen 2001 en 2005. Rekening houdend met de groeiprognoses voor het toerisme in dit gebied werd (in de voor het onderzoek van de feiten pertinente periode) voor het zeevervoer tegen 2010 een jaarlijks groeipercentage van ongeveer 4 % verwacht. |
| --- | --- |

61.

De markt voor het zeevervoer van Frankrijk naar de Maghreb is de afgelopen jaren gestaag gegroeid met ongeveer 13 % tussen 2001 en 2005. Rekening houdend met de groeiprognoses voor het toerisme in dit gebied werd (in de voor het onderzoek van de feiten pertinente periode) voor het zeevervoer tegen 2010 een jaarlijks groeipercentage van ongeveer 4 % verwacht.

| 62. | In Algerije is de SNCM de tweede marktspeler, na de Entreprise Nationale de Transport Maritime de Voyageurs (hierna „de ENTMV” genoemd), een Algerijns staatsbedrijf. Het marktaandeel van de SNCM is toegenomen van 24 % in 2001 tot 35 % in 2005. |
| --- | --- |

62.

In Algerije is de SNCM de tweede marktspeler, na de Entreprise Nationale de Transport Maritime de Voyageurs (hierna „de ENTMV” genoemd), een Algerijns staatsbedrijf. Het marktaandeel van de SNCM is toegenomen van 24 % in 2001 tot 35 % in 2005.

| 63. | De SNCM neemt op de markt voor vervoer naar Tunesië de tweede plaats in, na de Compagnie tunisienne de navigation (hierna „de CTN” genoemd). Hoewel het marktaandeel van de SNCM sinds 2001 ten gunste van de CTN is gedaald van 44 % tot 39 % in 2004, werd in 2005 toch weer een verbetering genoteerd (40 %). |
| --- | --- |

63.

De SNCM neemt op de markt voor vervoer naar Tunesië de tweede plaats in, na de Compagnie tunisienne de navigation (hierna „de CTN” genoemd). Hoewel het marktaandeel van de SNCM sinds 2001 ten gunste van de CTN is gedaald van 44 % tot 39 % in 2004, werd in 2005 toch weer een verbetering genoteerd (40 %).

2.3.   BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN WAAROP HET ONDERHAVIGE BESLUIT BETREKKING HEEFT

2.3.1.   De herkapitalisatie van de SNCM in 2002

| 64. | Naar aanleiding van het besluit van de Commissie van 17 juli 2002 tot goedkeuring van de reddingssteun aan de SNCM (62) hebben de Franse autoriteiten de Commissie op 18 februari 2002 in kennis gesteld van hun voornemen herstructureringssteun te verlenen aan de SNCM. Deze maatregel bestond in een herkapitalisatie van de SNCM via haar moedermaatschappij, de CGMF, voor een bedrag van 76 miljoen EUR, waarvan 46 miljoen EUR uit herstructureringslasten bestond (63). Met deze kapitaalverhoging werd beoogd het eigen vermogen van de SNCM van 30 miljoen EUR op 106 miljoen EUR te brengen. |
| --- | --- |

64.

Naar aanleiding van het besluit van de Commissie van 17 juli 2002 tot goedkeuring van de reddingssteun aan de SNCM (62) hebben de Franse autoriteiten de Commissie op 18 februari 2002 in kennis gesteld van hun voornemen herstructureringssteun te verlenen aan de SNCM. Deze maatregel bestond in een herkapitalisatie van de SNCM via haar moedermaatschappij, de CGMF, voor een bedrag van 76 miljoen EUR, waarvan 46 miljoen EUR uit herstructureringslasten bestond (63). Met deze kapitaalverhoging werd beoogd het eigen vermogen van de SNCM van 30 miljoen EUR op 106 miljoen EUR te brengen.

| 65. | Overeenkomstig de richtsnoeren van 1999 hebben de Franse autoriteiten een herstructureringsplan (64) voor de SNCM aan de Commissie voorgelegd, dat vijf punten omvatte:






  i) | een vermindering van het aantal overtochten en een herverdeling van haar schepen over de verschillende verbindingen (een vermindering van het aantal verbindingen naar Corsica en een verhoging van het aantal verbindingen met de Maghreb). Het herstructureringsplan voorzag in een vermindering van het aantal overtochten van 4 138 (3 835 voor de SNCM en 303 voor haar dochteronderneming Corsica Marittima) tot 3 410 in 2003, met de volgende wijzigingen:






  — | wijziging van de verbindingen tussen Marseille en Corsica overeenkomstig het bestek voor het openbaredienstcontract 2001-2006; |
| --- | --- | --- | --- |

65.

Overeenkomstig de richtsnoeren van 1999 hebben de Franse autoriteiten een herstructureringsplan (64) voor de SNCM aan de Commissie voorgelegd, dat vijf punten omvatte:

i)

een vermindering van het aantal overtochten en een herverdeling van haar schepen over de verschillende verbindingen (een vermindering van het aantal verbindingen naar Corsica en een verhoging van het aantal verbindingen met de Maghreb). Het herstructureringsplan voorzag in een vermindering van het aantal overtochten van 4 138 (3 835 voor de SNCM en 303 voor haar dochteronderneming Corsica Marittima) tot 3 410 in 2003, met de volgende wijzigingen:

—

wijziging van de verbindingen tussen Marseille en Corsica overeenkomstig het bestek voor het openbaredienstcontract 2001-2006;

| — | de bijna totale afschaffing van de verbindingen tussen Toulon en Corsica; |
| --- | --- |

—

de bijna totale afschaffing van de verbindingen tussen Toulon en Corsica;

| — | de vermindering van het aantal verbindingen tussen Nice en Corsica; |
| --- | --- |

—

de vermindering van het aantal verbindingen tussen Nice en Corsica;

| — | de opheffing van de lijn Livorno-Bastia met daartoe bestemde uitrusting (daadwerkelijk opgeheven in 2003); |
| --- | --- |

—

de opheffing van de lijn Livorno-Bastia met daartoe bestemde uitrusting (daadwerkelijk opgeheven in 2003);

| — | de verbetering van de verbindingen met Algerije en Tunesië met de schepen „Méditerranée”, „Ile de Beauté” en „Corse”, en de opheffing van de verbinding Genua-Tunis. |
| --- | --- |

—

de verbetering van de verbindingen met Algerije en Tunesië met de schepen „Méditerranée”, „Ile de Beauté” en „Corse”, en de opheffing van de verbinding Genua-Tunis.

| ii) | de inkrimping van de vloot met vier schepen, wat 21 miljoen EUR aan liquide middelen moest opleveren; |
| --- | --- |

ii)

de inkrimping van de vloot met vier schepen, wat 21 miljoen EUR aan liquide middelen moest opleveren;

| iii) | de afstoting van bepaalde onroerende activa; |
| --- | --- |

iii)

de afstoting van bepaalde onroerende activa;

| iv) | een personeelsinkrimping (65) met ongeveer 12 %, die samen met een gematigd loonbeleid de bemanningskosten van 61,8 miljoen EUR in 2001 op gemiddeld 54,8 miljoen EUR in de periode 2003-2006 zou moeten brengen, en de lasten voor het walpersoneel van 50,3 miljoen EUR in 2001 op 45,8 miljoen EUR in diezelfde periode; |
| --- | --- |

iv)

een personeelsinkrimping (65) met ongeveer 12 %, die samen met een gematigd loonbeleid de bemanningskosten van 61,8 miljoen EUR in 2001 op gemiddeld 54,8 miljoen EUR in de periode 2003-2006 zou moeten brengen, en de lasten voor het walpersoneel van 50,3 miljoen EUR in 2001 op 45,8 miljoen EUR in diezelfde periode;

| v) | de afstoting van twee van haar dochtermaatschappijen, de Compagnie Maritime Toulonnaise en de onderneming Corsica Marittima, waarvan de resterende activiteiten door de SNCM zouden worden overgenomen. |
| --- | --- |

v)

de afstoting van twee van haar dochtermaatschappijen, de Compagnie Maritime Toulonnaise en de onderneming Corsica Marittima, waarvan de resterende activiteiten door de SNCM zouden worden overgenomen.

| 66. | Naar aanleiding van de door de Commissie in haar besluit van 19 augustus 2002 geformuleerde opmerkingen hebben de Franse autoriteiten in hun brief van 31 januari 2003 de in het herstructureringsplan aangebrachte verbeteringen op de volgende punten aangegeven:






  — | verbintenissen en toelichtingen bij het loonbeleid; |
| --- | --- | --- |

66.

Naar aanleiding van de door de Commissie in haar besluit van 19 augustus 2002 geformuleerde opmerkingen hebben de Franse autoriteiten in hun brief van 31 januari 2003 de in het herstructureringsplan aangebrachte verbeteringen op de volgende punten aangegeven:

—

verbintenissen en toelichtingen bij het loonbeleid;

| — | een plan ter vermindering van de kosten voor intermediaire aankopen; |
| --- | --- |

—

een plan ter vermindering van de kosten voor intermediaire aankopen;

| — | de verbintenis dat de SNCM geen tarievenoorlog met haar concurrenten op de verbindingen met Corsica zou ontketenen. |
| --- | --- |

—

de verbintenis dat de SNCM geen tarievenoorlog met haar concurrenten op de verbindingen met Corsica zou ontketenen.

| 67. | Wat dit laatste punt betreft, preciseren de Franse autoriteiten aan dat de SNCM deze verbintenis zonder voorbehoud aangaat, omdat zij van mening is dat een tarievenoorlog niet in overeenstemming is met haar strategische positie, haar eigen belang (aangezien een tarievenoorlog tot een inkomstendaling zou leiden), haar gangbare praktijken en haar savoir-faire. |
| --- | --- |

67.

Wat dit laatste punt betreft, preciseren de Franse autoriteiten aan dat de SNCM deze verbintenis zonder voorbehoud aangaat, omdat zij van mening is dat een tarievenoorlog niet in overeenstemming is met haar strategische positie, haar eigen belang (aangezien een tarievenoorlog tot een inkomstendaling zou leiden), haar gangbare praktijken en haar savoir-faire.

| 68. | In hun herstructureringsplan hebben de Franse autoriteiten een gedetailleerd financieel model voor de periode 2002-2007 aan de Commissie voorgelegd, op basis van neutrale scenario’s voor een reeks variabelen (66). Bij de financiële prognoses wordt onder andere uitgegaan van een terugkeer naar positieve bedrijfsresultaten vanaf 2003.

  Tabel 1


  Financieel model voor de periode 2002-2007















  in miljoen EUR | 2000 Reëel | 2001 Reëel | 2002 Plan | 2002 Reëel | 2003 Plan | 2004 Plan | 2005 Plan | 2006 Plan | 2007 Plan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Omzet | 204,9 | 204,1 | 178 | 205,8 | 190,4 | 192,9 | 195,2 | 197,1 | 193,9 |
| Exploitatiesubsidies | 85,4 | 86,7 | 74,5 | 77,7 | 69,9 | 68,8 | 68,4 | 67 | 68,5 |
| Bedrijfsresultaat | –14,7 | –5,1 | 1,2 | –5,8 | 6,8 | 10,6 | 10,7 | 8,1 | 9 |
| Nettoresultaat | –6,2 | –40,4 | 23 | 4,2 | 12 | 14 | 1 | 3 | 3 |
| Eigen middelen | 67,5 | 29,7 | 119 | 33,8 | 124 | 134 | 145 | 160 | 169 |
| Netto financiële schuld (leasing niet inbegrepen) | 135,8 | 134,5 | 67,7 | 144,8 | 55,2 | 38,2 | 57,1 | 115,7 | 228,1 |
| Financiële ratio’s | | | | | | | | | |
| Bedrijfsresultaat/omzet + subsidies | –5 % | –2 % | 0 % | –2 % | 3 % | 4 % | 4 % | 3 % | 3 % |
| Eigen middelen/schulden op de balans | 50 % | 22 % | 176 % | 23 % | 225 % | 351 % | 254 % | 138 % | 74 % |
| Cijfers over 2000, 2001 en 2002 uit de jaarverslagen 2001 en 2002 van de SNCM |

68.

In hun herstructureringsplan hebben de Franse autoriteiten een gedetailleerd financieel model voor de periode 2002-2007 aan de Commissie voorgelegd, op basis van neutrale scenario’s voor een reeks variabelen (66). Bij de financiële prognoses wordt onder andere uitgegaan van een terugkeer naar positieve bedrijfsresultaten vanaf 2003.

Tabel 1

Financieel model voor de periode 2002-2007

in miljoen EUR

2000 Reëel

2001 Reëel

2002 Plan

2002 Reëel

2003 Plan

2004 Plan

2005 Plan

2006 Plan

2007 Plan

Omzet

204,9

204,1

178

205,8

190,4

192,9

195,2

197,1

193,9

Exploitatiesubsidies

85,4

86,7

74,5

77,7

69,9

68,8

68,4

67

68,5

Bedrijfsresultaat

–14,7

–5,1

1,2

–5,8

6,8

10,6

10,7

8,1

9

Nettoresultaat

–6,2

–40,4

23

4,2

12

14

1

3

3

Eigen middelen

67,5

29,7

119

33,8

124

134

145

160

169

Netto financiële schuld (leasing niet inbegrepen)

135,8

134,5

67,7

144,8

55,2

38,2

57,1

115,7

228,1

Financiële ratio’s

Bedrijfsresultaat/omzet + subsidies

–5 %

–2 %

0 %

–2 %

3 %

4 %

4 %

3 %

3 %

Eigen middelen/schulden op de balans

50 %

22 %

176 %

23 %

225 %

351 %

254 %

138 %

74 %

Cijfers over 2000, 2001 en 2002 uit de jaarverslagen 2001 en 2002 van de SNCM

| 69. | Dankzij de kapitaalinbreng van 76 miljoen EUR en het vanaf 2003 verwachte herstel van de rentabiliteit van de onderneming zouden de eigen middelen volgens de Franse autoriteiten van ongeveer 30 miljoen EUR eind 2001 op korte termijn (tegen 2003) moeten toenemen tot 120 miljoen EUR en aan het einde van de door het plan bestreken periode (2006-2007) tot 160-170 miljoen EUR. Hierdoor zou de financiële schuld moeten kunnen dalen van 145 miljoen EUR in 2002 tot 40 à 50 miljoen EUR in de periode 2003-2005. Voor de laatste jaren van het plan verwachtte de maatschappij een toename van de schuldenlast in verband met de vernieuwing van een of twee schepen in haar bezit. |
| --- | --- |

69.

Dankzij de kapitaalinbreng van 76 miljoen EUR en het vanaf 2003 verwachte herstel van de rentabiliteit van de onderneming zouden de eigen middelen volgens de Franse autoriteiten van ongeveer 30 miljoen EUR eind 2001 op korte termijn (tegen 2003) moeten toenemen tot 120 miljoen EUR en aan het einde van de door het plan bestreken periode (2006-2007) tot 160-170 miljoen EUR. Hierdoor zou de financiële schuld moeten kunnen dalen van 145 miljoen EUR in 2002 tot 40 à 50 miljoen EUR in de periode 2003-2005. Voor de laatste jaren van het plan verwachtte de maatschappij een toename van de schuldenlast in verband met de vernieuwing van een of twee schepen in haar bezit.

| 70. | De Franse autoriteiten hebben eveneens een gevoeligheidsanalyse overgelegd met betrekking tot de verwachte resultaten ten opzichte van de werkhypothesen voor het verkeer op de verschillende verbindingen. Op basis daarvan laten de verschillende simulaties zien dat de SNCM in de onderzochte scenario’s opnieuw rendabel had moeten worden. |
| --- | --- |

70.

De Franse autoriteiten hebben eveneens een gevoeligheidsanalyse overgelegd met betrekking tot de verwachte resultaten ten opzichte van de werkhypothesen voor het verkeer op de verschillende verbindingen. Op basis daarvan laten de verschillende simulaties zien dat de SNCM in de onderzochte scenario’s opnieuw rendabel had moeten worden.

| 71. | Aanvankelijk hadden de Franse autoriteiten twee alternatieve methoden voorgesteld, die zij echter hebben verworpen omdat ze te duur waren.






  i) | Bij de eerste berekeningsmethode werden de kosten van alle herstructureringsmaatregelen bij elkaar opgeteld. Dit resulteerde in een financieringsbehoefte van 90,9 miljoen EUR gebaseerd op:






  — | de gecumuleerde verliezen van 1991 tot en met 2001, ten bedrage van 41,7 miljoen EUR (d.w.z. 29 miljoen EUR — het bij Beschikking 2002/149/EG van 30 oktober 2001 gevalideerde bedrag (PB L 50 van 21.2.2002, blz. 66), 6,1 miljoen EUR voor 2000 en 6,6 miljoen EUR, vóór herstructureringskosten, voor 2001); |
| --- | --- | --- | --- |

71.

Aanvankelijk hadden de Franse autoriteiten twee alternatieve methoden voorgesteld, die zij echter hebben verworpen omdat ze te duur waren.

i)

Bij de eerste berekeningsmethode werden de kosten van alle herstructureringsmaatregelen bij elkaar opgeteld. Dit resulteerde in een financieringsbehoefte van 90,9 miljoen EUR gebaseerd op:

—

de gecumuleerde verliezen van 1991 tot en met 2001, ten bedrage van 41,7 miljoen EUR (d.w.z. 29 miljoen EUR — het bij Beschikking 2002/149/EG van 30 oktober 2001 gevalideerde bedrag (PB L 50 van 21.2.2002, blz. 66), 6,1 miljoen EUR voor 2000 en 6,6 miljoen EUR, vóór herstructureringskosten, voor 2001);

| — | de vermindering van de middelen die worden gevormd door de bijzondere afschrijvingen tussen die data, namelijk 24 miljoen EUR (de post daalt van 86 naar 62 miljoen EUR op de balans over deze periode, overeenkomstig de verlenging van de afschrijvingsperiode van 12 tot 20 jaar, het verminderde gebruik van dit middel en het gebruik van leasing voor de laatste geleverde eenheden); |
| --- | --- |

—

de vermindering van de middelen die worden gevormd door de bijzondere afschrijvingen tussen die data, namelijk 24 miljoen EUR (de post daalt van 86 naar 62 miljoen EUR op de balans over deze periode, overeenkomstig de verlenging van de afschrijvingsperiode van 12 tot 20 jaar, het verminderde gebruik van dit middel en het gebruik van leasing voor de laatste geleverde eenheden);

| — | de tijdens deze herstructurering gemaakte kapitaalwinst, namelijk 21 miljoen EUR, die in mindering komt op de financieringsbehoeften en |
| --- | --- |

—

de tijdens deze herstructurering gemaakte kapitaalwinst, namelijk 21 miljoen EUR, die in mindering komt op de financieringsbehoeften en

| — | het cumulatieve effect van de herstructureringskosten, ten bedrage van 46,2 miljoen EUR (zie voetnoot 58). |
| --- | --- |

—

het cumulatieve effect van de herstructureringskosten, ten bedrage van 46,2 miljoen EUR (zie voetnoot 58).

| ii) | Bij de tweede berekeningsmethode werd bepaald welk bedrag aan eigen vermogen bankinstellingen voor de gehele vloot verlangen, in de wetenschap dat zij voor de financiering van de aankoop van een schip doorgaans eigen middelen verlangen die overeenkomen met 20 tot 25 % van de waarde van het schip. De door de Franse autoriteiten verrichte berekening op basis van de historische kosten voor de aankoop van de vloot van 843 miljoen EUR, bracht de behoefte aan eigen middelen op 157 tot 196 miljoen EUR. Na aftrek van het eind 2001 voorhanden zijnde eigen vermogen resulteerde deze methode in een herkapitalisatiebehoefte van 101 tot 140 miljoen EUR. |
| --- | --- |

ii)

Bij de tweede berekeningsmethode werd bepaald welk bedrag aan eigen vermogen bankinstellingen voor de gehele vloot verlangen, in de wetenschap dat zij voor de financiering van de aankoop van een schip doorgaans eigen middelen verlangen die overeenkomen met 20 tot 25 % van de waarde van het schip. De door de Franse autoriteiten verrichte berekening op basis van de historische kosten voor de aankoop van de vloot van 843 miljoen EUR, bracht de behoefte aan eigen middelen op 157 tot 196 miljoen EUR. Na aftrek van het eind 2001 voorhanden zijnde eigen vermogen resulteerde deze methode in een herkapitalisatiebehoefte van 101 tot 140 miljoen EUR.

| 72. | De door de Franse autoriteiten gekozen methode voor de vaststelling van het herkapitalisatiebedrag bestaat erin de financieringsbehoefte te berekenen op basis van de gemiddelde verhouding tussen de eigen middelen en de financiële schulden, zoals die in 2000 bij vijf Europese scheepvaartmaatschappijen is vastgesteld. Ondanks de verschillen die de balansen van deze ondernemingen vertonen, komt het door de Franse autoriteiten in aanmerking genomen gemiddelde uit op 79 %. De Franse autoriteiten stellen dat de financiële prognoses voor de periode 2002-2007 een gemiddelde verhouding tussen het eigen vermogen en de financiële schulden van 77 % geven, met een bedrag aan eigen vermogen dat in 2007 zou oplopen tot 169 miljoen EUR. Een dergelijk bedrag aan eigen middelen zou moeten worden verkregen door een herkapitalisatie van 76 miljoen EUR, alsmede door het welslagen van de in het herstructureringsplan genoemde maatregelen. |
| --- | --- |

72.

De door de Franse autoriteiten gekozen methode voor de vaststelling van het herkapitalisatiebedrag bestaat erin de financieringsbehoefte te berekenen op basis van de gemiddelde verhouding tussen de eigen middelen en de financiële schulden, zoals die in 2000 bij vijf Europese scheepvaartmaatschappijen is vastgesteld. Ondanks de verschillen die de balansen van deze ondernemingen vertonen, komt het door de Franse autoriteiten in aanmerking genomen gemiddelde uit op 79 %. De Franse autoriteiten stellen dat de financiële prognoses voor de periode 2002-2007 een gemiddelde verhouding tussen het eigen vermogen en de financiële schulden van 77 % geven, met een bedrag aan eigen vermogen dat in 2007 zou oplopen tot 169 miljoen EUR. Een dergelijk bedrag aan eigen middelen zou moeten worden verkregen door een herkapitalisatie van 76 miljoen EUR, alsmede door het welslagen van de in het herstructureringsplan genoemde maatregelen.

2.3.2.   Maatregelen na de herkapitalisatie van 2002

2.3.2.1.   Opmerking vooraf

| 73. | De herkapitalisatie en het herstructureringsplan van 2002 hebben niet tot de verwachte resultaten geleid, en vanaf 2004 is de economische en financiële situatie van de SNCM sterk verslechterd. Zowel interne factoren (sociale conflicten, niet of te laat gehaalde productiviteitsdoelstellingen, verlies van marktaandeel) als factoren waarop de SNCM geen invloed had (het feit dat Corsica minder aantrekkelijk is geworden als bestemming, de verwerving van marktaandelen door CFF, aan de staat toe te schrijven beheersfouten (67)), alsook de stijging van de brandstofprijzen hebben bijgedragen aan deze verslechtering. |
| --- | --- |

73.

De herkapitalisatie en het herstructureringsplan van 2002 hebben niet tot de verwachte resultaten geleid, en vanaf 2004 is de economische en financiële situatie van de SNCM sterk verslechterd. Zowel interne factoren (sociale conflicten, niet of te laat gehaalde productiviteitsdoelstellingen, verlies van marktaandeel) als factoren waarop de SNCM geen invloed had (het feit dat Corsica minder aantrekkelijk is geworden als bestemming, de verwerving van marktaandelen door CFF, aan de staat toe te schrijven beheersfouten (67)), alsook de stijging van de brandstofprijzen hebben bijgedragen aan deze verslechtering.

| 74. | Zo bedroeg het bedrijfsresultaat van de SNCM – 32,6 miljoen EUR in 2004 en – 25,8 miljoen EUR in 2005. Het nettoresultaat bedroeg – 29,7 miljoen EUR in 2004 en – 28,8 miljoen EUR in 2005. |
| --- | --- |

74.

Zo bedroeg het bedrijfsresultaat van de SNCM – 32,6 miljoen EUR in 2004 en – 25,8 miljoen EUR in 2005. Het nettoresultaat bedroeg – 29,7 miljoen EUR in 2004 en – 28,8 miljoen EUR in 2005.

| 75. | Gezien de verslechterde economische en financiële situatie van de SNCM hebben de Franse autoriteiten meer activa verkocht dan aanvankelijk in het herstructureringsplan van 2002 was voorzien en dan bij de beschikking van 2003 werd verlangd, en zijn zij op zoek gegaan naar particuliere partners.

  Tabel 2


  Lijst van door de SNCM overgedragen activa sinds 2002 | Netto-opbrengst | Datum |
| --- | --- | --- | --- |
| In de kennisgeving van 2002 voorgestelde overdrachten (in 1 000 EUR) | 25 165 | |
| Aliso
  (ter vervanging van de Asco, overeenkomstig het besluit van de Commissie van 8 september 2004) | (315) | 30.9.2004 |
| Napoléon | 6 396 | 6.5.2002 |
| Monte Rotondo | 591 | 31.7.2002 |
| Liberté | 10 088 | 27/1.2003 |
| Het onroerendgoedcomplex Schuman | 8 405 | 20.1.2003 |
| | | |
| Door de Commissie in haar besluit van 9 juli 2003 opgelegde aanvullende overdrachten (in 1 000 EUR) | 5 022 | |
| SCI Espace Schuman | 765,7 | 24.6.2003 |
| Southern Trader | 2 153 | 22.7.2003 |
| Someca | 1 423,9 | 30.4.2004 |
| Amadeus | 680 | 12.10.2004 |
| CCM | — | (68) |

75.

Gezien de verslechterde economische en financiële situatie van de SNCM hebben de Franse autoriteiten meer activa verkocht dan aanvankelijk in het herstructureringsplan van 2002 was voorzien en dan bij de beschikking van 2003 werd verlangd, en zijn zij op zoek gegaan naar particuliere partners.

Tabel 2

Lijst van door de SNCM overgedragen activa sinds 2002

Netto-opbrengst

Datum

In de kennisgeving van 2002 voorgestelde overdrachten (in 1 000 EUR)

25 165

Aliso

(ter vervanging van de Asco, overeenkomstig het besluit van de Commissie van 8 september 2004)

(315)

30.9.2004

Napoléon

6 396

6.5.2002

Monte Rotondo

591

31.7.2002

Liberté

10 088

27/1.2003

Het onroerendgoedcomplex Schuman

8 405

20.1.2003

Door de Commissie in haar besluit van 9 juli 2003 opgelegde aanvullende overdrachten (in 1 000 EUR)

5 022

SCI Espace Schuman

765,7

24.6.2003

Southern Trader

2 153

22.7.2003

Someca

1 423,9

30.4.2004

Amadeus

680

12.10.2004

CCM

—

—

Aanvullende overdrachten sinds de beschikking van juli 2003 (in 1 000 EUR)

12 600

Asco

7 100

24.5.2005

Sud Cargos

4 300

15.9.2005

Verkoop van appartementen van het gebouwenbestand van de SNCM

(vroeger door personeel van de SNCM bewoond)

1 200

9.2003 tot en met 2006

TOTAAL (in 1 000 EUR)

42 385

2.3.2.2.   Maatregelen na de herkapitalisatie van 2002

| 76. | De procedure voor de selectie van particuliere partners liep van 26 januari 2005 tot eind september 2005. |
| --- | --- |

76.

De procedure voor de selectie van particuliere partners liep van 26 januari 2005 tot eind september 2005.

| 77. | Op 26 januari en 17 februari 2005 heeft de Franse regering aangekondigd op zoek te gaan naar een particuliere partner om toe te treden tot het kapitaal van de SNCM teneinde haar financiële structuur te versterken en haar te ondersteunen in de voor haar ontwikkeling noodzakelijke veranderingen. |
| --- | --- |

77.

Op 26 januari en 17 februari 2005 heeft de Franse regering aangekondigd op zoek te gaan naar een particuliere partner om toe te treden tot het kapitaal van de SNCM teneinde haar financiële structuur te versterken en haar te ondersteunen in de voor haar ontwikkeling noodzakelijke veranderingen.

| 78. | Nadat een onafhankelijk persoon was benoemd om op dit proces toe te zien, heeft het Agence des Participations de l’Etat (hierna „het APE” genoemd) aan een adviserende bank (HSBC) opdracht gegeven om overnamekandidaten te benaderen. |
| --- | --- |

78.

Nadat een onafhankelijk persoon was benoemd om op dit proces toe te zien, heeft het Agence des Participations de l’Etat (hierna „het APE” genoemd) aan een adviserende bank (HSBC) opdracht gegeven om overnamekandidaten te benaderen.

| 79. | In dit verband zijn 72 industriële en financiële investeerders benaderd, met het doel de financiële voorwaarden vast te stellen van een bod om het industrieel plan van de maatschappij te ondersteunen en de werkgelegenheid en de goede uitvoering van de openbare dienst te handhaven. 23 onder hen hebben blijk gegeven van belangstelling, er zijn 15 vertrouwelijkheidsovereenkomsten ondertekend en 15 informatieve nota’s verstuurd. Bij de eerste ronde op 5 april 2005 hebben zes ondernemingen een bod gedaan en bij de tweede ronde op 17 juni 2005 zijn drie biedingen (Connex — thans Veolia Transdev (VT), Caravelle en BCP) en een blijk van belangstelling voor een minderheidsdeelneming (Comanav) ontvangen. Bij de derde ronde op 28 juli 2005 zijn drie biedingen ontvangen. |
| --- | --- |

79.

In dit verband zijn 72 industriële en financiële investeerders benaderd, met het doel de financiële voorwaarden vast te stellen van een bod om het industrieel plan van de maatschappij te ondersteunen en de werkgelegenheid en de goede uitvoering van de openbare dienst te handhaven. 23 onder hen hebben blijk gegeven van belangstelling, er zijn 15 vertrouwelijkheidsovereenkomsten ondertekend en 15 informatieve nota’s verstuurd. Bij de eerste ronde op 5 april 2005 hebben zes ondernemingen een bod gedaan en bij de tweede ronde op 17 juni 2005 zijn drie biedingen (Connex — thans Veolia Transdev (VT), Caravelle en BCP) en een blijk van belangstelling voor een minderheidsdeelneming (Comanav) ontvangen. Bij de derde ronde op 28 juli 2005 zijn drie biedingen ontvangen.

| 80. | Op 14 september 2005 is elke onderneming uitgenodigd om vóór 15 september 2005 haar eindbod in te dienen. Op die datum hebben de overheidsdiensten, nadat Connex zich had teruggetrokken, van de groepen BCP en Caravelle een eindbod ontvangen voor een kapitaalinbreng en de overname van het gehele kapitaal. |
| --- | --- |

80.

Op 14 september 2005 is elke onderneming uitgenodigd om vóór 15 september 2005 haar eindbod in te dienen. Op die datum hebben de overheidsdiensten, nadat Connex zich had teruggetrokken, van de groepen BCP en Caravelle een eindbod ontvangen voor een kapitaalinbreng en de overname van het gehele kapitaal.

| 81. | Op 27 september 2005 heeft Frankrijk in een persbericht verklaard dat, op basis van een uitgebreid onderzoek van de twee biedingen, het door de groep BCP gedane bod werd aanvaard omdat deze groep niet alleen financieel gezien de meest acceptabele partij was, maar ook het best in staat was de belangen van de maatschappij te behartigen, de openbare dienst te garanderen en de werkgelegenheid te handhaven. In haar eerste bod stelde de BCP een negatieve prijs van 113 miljoen EUR voor, de laagste raming van de negatieve prijs. |
| --- | --- |

81.

Op 27 september 2005 heeft Frankrijk in een persbericht verklaard dat, op basis van een uitgebreid onderzoek van de twee biedingen, het door de groep BCP gedane bod werd aanvaard omdat deze groep niet alleen financieel gezien de meest acceptabele partij was, maar ook het best in staat was de belangen van de maatschappij te behartigen, de openbare dienst te garanderen en de werkgelegenheid te handhaven. In haar eerste bod stelde de BCP een negatieve prijs van 113 miljoen EUR voor, de laagste raming van de negatieve prijs.

| 82. | In dit eerste bod van de overnamekandidaten werd uitdrukkelijk voorzien in de mogelijkheid om hun eerste bod aan te passen nadat audits hadden plaatsgevonden. De Franse autoriteiten hebben aangegeven dat de initiële negatieve prijs naar aanleiding van de resultaten van de audits van 16 december 2005 naar boven toe is bijgesteld op grond van objectieve elementen die van invloed waren op de economische en regelgevende context waarbinnen de SNCM opereerde na het bod van 15 september 2005. De negatieve prijs werd bijgesteld op 200 miljoen EUR. |
| --- | --- |

82.

In dit eerste bod van de overnamekandidaten werd uitdrukkelijk voorzien in de mogelijkheid om hun eerste bod aan te passen nadat audits hadden plaatsgevonden. De Franse autoriteiten hebben aangegeven dat de initiële negatieve prijs naar aanleiding van de resultaten van de audits van 16 december 2005 naar boven toe is bijgesteld op grond van objectieve elementen die van invloed waren op de economische en regelgevende context waarbinnen de SNCM opereerde na het bod van 15 september 2005. De negatieve prijs werd bijgesteld op 200 miljoen EUR.

| 83. | Na onderhandelingen tussen de Franse autoriteiten en de toekomstige overnemers, met name de BCP als vennoot van de groep Connex, later Veolia Transdev, dochteronderneming van Veolia, kon dit bedrag op 142,5 miljoen EUR worden gebracht, vermeerderd met de betaling van een deel van de ziekteverzekeringskosten voor gepensioneerden van de SNCM (15,5 miljoen EUR). |
| --- | --- |

83.

Na onderhandelingen tussen de Franse autoriteiten en de toekomstige overnemers, met name de BCP als vennoot van de groep Connex, later Veolia Transdev, dochteronderneming van Veolia, kon dit bedrag op 142,5 miljoen EUR worden gebracht, vermeerderd met de betaling van een deel van de ziekteverzekeringskosten voor gepensioneerden van de SNCM (15,5 miljoen EUR).

| 84. | Na een open, transparante en niet-discriminerende selectieprocedure is op 13 oktober 2005 in een zeer moeilijke maatschappelijke en financiële context uiteindelijk een akkoord bereikt tussen de staat, de BCP en de VT. De VT is de industriële exploitant van de SNCM (deelneming van 28 %), terwijl de BCP de referentieaandeelhouder is met een deelneming van 38 %. De staat heeft er zich met name ten aanzien van de werknemers toe verbonden 25 % van de aandelen in de maatschappij te behouden (69). De BCP en de VT hebben een businessplan voor de SNCM opgesteld, dat op 7 april 2006 aan de Europese Commissie is voorgelegd. |
| --- | --- |

84.

Na een open, transparante en niet-discriminerende selectieprocedure is op 13 oktober 2005 in een zeer moeilijke maatschappelijke en financiële context uiteindelijk een akkoord bereikt tussen de staat, de BCP en de VT. De VT is de industriële exploitant van de SNCM (deelneming van 28 %), terwijl de BCP de referentieaandeelhouder is met een deelneming van 38 %. De staat heeft er zich met name ten aanzien van de werknemers toe verbonden 25 % van de aandelen in de maatschappij te behouden (69). De BCP en de VT hebben een businessplan voor de SNCM opgesteld, dat op 7 april 2006 aan de Europese Commissie is voorgelegd.

a)   Inhoud van het convenant

| 85. | Het convenant, waarbij 75 % van het kapitaal van de SNCM aan de particuliere overnemers is overgedragen, is door de partijen (BCP, VT en de CGMF) op 16 mei 2006 ondertekend. |
| --- | --- |

85.

Het convenant, waarbij 75 % van het kapitaal van de SNCM aan de particuliere overnemers is overgedragen, is door de partijen (BCP, VT en de CGMF) op 16 mei 2006 ondertekend.

| 86. | In sectie II van het convenant is bepaald dat de CGMF zich ertoe verbindt een kapitaalverhoging van de SNCM voor een totaalbedrag van 142,5 miljoen EUR goed te keuren, erop in te schrijven en vol te storten. |
| --- | --- |

86.

In sectie II van het convenant is bepaald dat de CGMF zich ertoe verbindt een kapitaalverhoging van de SNCM voor een totaalbedrag van 142,5 miljoen EUR goed te keuren, erop in te schrijven en vol te storten.

| 87. | In aanvulling op de kapitaalverhoging verbindt de CGMF zich ertoe een bedrag van 38,5 miljoen EUR ter beschikking van de SNCM te stellen in de vorm van een voorschot in rekening-courant. Dit voorschot, dat door de SNCM bij een sekwester (de bank CIC) zal worden geplaatst, is bestemd voor de financiering van het deel van de kosten van de zogenoemde vrijwillige vergoedingen, dat in geval van personeelsinkrimping door de overnemers bovenop de op grond van de wettelijke en contractuele bepalingen verschuldigde bedragen komt. De compensaties bovenop de op grond van de wettelijke en contractuele bepalingen ontvangen vergoedingen worden individueel en nominatief uitbetaald aan werknemers die de onderneming hebben verlaten en wier arbeidsovereenkomst is beëindigd. |
| --- | --- |

87.

In aanvulling op de kapitaalverhoging verbindt de CGMF zich ertoe een bedrag van 38,5 miljoen EUR ter beschikking van de SNCM te stellen in de vorm van een voorschot in rekening-courant. Dit voorschot, dat door de SNCM bij een sekwester (de bank CIC) zal worden geplaatst, is bestemd voor de financiering van het deel van de kosten van de zogenoemde vrijwillige vergoedingen, dat in geval van personeelsinkrimping door de overnemers bovenop de op grond van de wettelijke en contractuele bepalingen verschuldigde bedragen komt. De compensaties bovenop de op grond van de wettelijke en contractuele bepalingen ontvangen vergoedingen worden individueel en nominatief uitbetaald aan werknemers die de onderneming hebben verlaten en wier arbeidsovereenkomst is beëindigd.

| 88. | Dit mechanisme is vastgesteld bij artikel II.2 van het convenant van 16 mei 2006, waarin is bepaald dat deze rekening is bestemd voor de financiering van het deel van de kosten dat verband houdt met eventuele vrijwillige afvloeiingen of opzeggingen van de arbeidsovereenkomst [...] die een aanvulling vormen op de bedragen van welke aard ook die door de werkgever op grond van wettelijke en contractuele bepalingen moeten worden betaald. De sekwester heeft tot taak de geldelijke middelen vrij te maken naarmate de betrokken werknemers die niet binnen de SNCM-groep zijn herplaatst, de onderneming daadwerkelijk verlaten, en het saldo van het onder hem geplaatste bedrag aan het einde van zijn taak als sekwester vrij te maken. Deze rekening valt onder een aan het convenant gehechte bewaargevingsovereenkomst. Met het oog op de bewaargeving verstrekt de SNCM de voorzitter van de CGMF de namenlijst van de personen wier arbeidsovereenkomst is opgezegd en voor wie een bewaargeving wordt aangevraagd, evenals een maandelijks overzicht van de netto-uitgaven (de gedetailleerde afrekening van alle aan de betrokken werknemers betaalde vergoedingen en kosten). Tegelijkertijd stelt de SNCM de sekwester in kennis van de daadwerkelijke maandelijkse extra kosten, per werknemer, die overeenkomen met de aanvulling bovenop de bedragen van welke aard ook die door de werkgever op grond van de wettelijke en contractuele bepalingen moeten worden betaald. Het totaalbedrag van de vrijwillige aanvullende maatregelen van de staat mag in geen geval meer bedragen dan 38,5 miljoen EUR, en ingeval deze aanvullende sociale maatregelen deze drempel niet binnen drie jaar na de uitvoering van de overdracht bereiken, wordt het overschot aan de staat terugbetaald. |
| --- | --- |

88.

Dit mechanisme is vastgesteld bij artikel II.2 van het convenant van 16 mei 2006, waarin is bepaald dat deze rekening is bestemd voor de financiering van het deel van de kosten dat verband houdt met eventuele vrijwillige afvloeiingen of opzeggingen van de arbeidsovereenkomst [...] die een aanvulling vormen op de bedragen van welke aard ook die door de werkgever op grond van wettelijke en contractuele bepalingen moeten worden betaald. De sekwester heeft tot taak de geldelijke middelen vrij te maken naarmate de betrokken werknemers die niet binnen de SNCM-groep zijn herplaatst, de onderneming daadwerkelijk verlaten, en het saldo van het onder hem geplaatste bedrag aan het einde van zijn taak als sekwester vrij te maken. Deze rekening valt onder een aan het convenant gehechte bewaargevingsovereenkomst. Met het oog op de bewaargeving verstrekt de SNCM de voorzitter van de CGMF de namenlijst van de personen wier arbeidsovereenkomst is opgezegd en voor wie een bewaargeving wordt aangevraagd, evenals een maandelijks overzicht van de netto-uitgaven (de gedetailleerde afrekening van alle aan de betrokken werknemers betaalde vergoedingen en kosten). Tegelijkertijd stelt de SNCM de sekwester in kennis van de daadwerkelijke maandelijkse extra kosten, per werknemer, die overeenkomen met de aanvulling bovenop de bedragen van welke aard ook die door de werkgever op grond van de wettelijke en contractuele bepalingen moeten worden betaald. Het totaalbedrag van de vrijwillige aanvullende maatregelen van de staat mag in geen geval meer bedragen dan 38,5 miljoen EUR, en ingeval deze aanvullende sociale maatregelen deze drempel niet binnen drie jaar na de uitvoering van de overdracht bereiken, wordt het overschot aan de staat terugbetaald.

| 89. | Overeenkomstig sectie III van het convenant draagt de CGMF haar aandelen, die goed zijn voor 75 % van de aandelen die bestaan uit het maatschappelijk kapitaal van de onderneming en de sekwesterrekening die is bestemd voor de financiering van het deel van het sociaal plan dat verder gaat dan de wettelijke en contractuele verplichtingen, na deze transacties over aan de particuliere overnemers, |
| --- | --- |

89.

Overeenkomstig sectie III van het convenant draagt de CGMF haar aandelen, die goed zijn voor 75 % van de aandelen die bestaan uit het maatschappelijk kapitaal van de onderneming en de sekwesterrekening die is bestemd voor de financiering van het deel van het sociaal plan dat verder gaat dan de wettelijke en contractuele verplichtingen, na deze transacties over aan de particuliere overnemers,

| 90. | Sectie III van het convenant voorziet eveneens in een aanvullende kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR door de BCP/VT, die de SNCM afhankelijk van haar liquiditeitsbehoeften ter beschikking wordt gesteld. In paragraaf III.2.7 van het convenant is bepaald dat de waarde van de aandelen van de CGMF te allen tijde gelijk is aan de oorspronkelijke nominale waarde vermeerderd met [...] (60) % van de volgestorte nominale waarde vermenigvuldigd met D/365, waarbij D het aantal dagen is dat is verstreken sinds de datum van de overdracht, na aftrek van alle ontvangen bedragen (bijvoorbeeld dividenden). Deze bepalingen gelden niet in geval van gerechtelijke sanering of liquidatie van de onderneming. |
| --- | --- |

90.

Sectie III van het convenant voorziet eveneens in een aanvullende kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR door de BCP/VT, die de SNCM afhankelijk van haar liquiditeitsbehoeften ter beschikking wordt gesteld. In paragraaf III.2.7 van het convenant is bepaald dat de waarde van de aandelen van de CGMF te allen tijde gelijk is aan de oorspronkelijke nominale waarde vermeerderd met [...] (60) % van de volgestorte nominale waarde vermenigvuldigd met D/365, waarbij D het aantal dagen is dat is verstreken sinds de datum van de overdracht, na aftrek van alle ontvangen bedragen (bijvoorbeeld dividenden). Deze bepalingen gelden niet in geval van gerechtelijke sanering of liquidatie van de onderneming.

| 91. | Het convenant (sectie III.5) bevat een ontbindingsclausule die de overnemers in de onderstaande gevallen, voor zover deze tot gevolg zouden hebben dat de geloofwaardigheid van hun businessplan en het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming in gevaar worden gebracht, tegelijkertijd kunnen inroepen:






  — | niet-gunning van het contract voor de delegatie van de openbare dienst voor de verbinding met Corsica voor de periode die ingaat op 1 januari 2007, of gunning onder aanzienlijk ongunstiger voorwaarden; |
| --- | --- | --- |

91.

Het convenant (sectie III.5) bevat een ontbindingsclausule die de overnemers in de onderstaande gevallen, voor zover deze tot gevolg zouden hebben dat de geloofwaardigheid van hun businessplan en het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming in gevaar worden gebracht, tegelijkertijd kunnen inroepen:

—

niet-gunning van het contract voor de delegatie van de openbare dienst voor de verbinding met Corsica voor de periode die ingaat op 1 januari 2007, of gunning onder aanzienlijk ongunstiger voorwaarden;

| — | elk negatief besluit van de Commissie of een arrest van het Gerecht of het Hof van Justitie, zoals een weigering van de transactie of het opleggen van voorwaarden die een substantiële invloed hebben op de waarde van de onderneming, binnen een termijn van zes jaar vanaf de verwerving van de rechten op de onderneming door de partners. |
| --- | --- |

—

elk negatief besluit van de Commissie of een arrest van het Gerecht of het Hof van Justitie, zoals een weigering van de transactie of het opleggen van voorwaarden die een substantiële invloed hebben op de waarde van de onderneming, binnen een termijn van zes jaar vanaf de verwerving van de rechten op de onderneming door de partners.

| 92. | In sectie VII van het convenant is bepaald dat de CGMF een deel van de sociale verplichtingen van de SNCM uit hoofde van de ziekteverzekeringskosten voor haar gepensioneerden van naar schatting 15,5 miljoen EUR voor haar rekening neemt, vanaf de dag van de eigendomsoverdracht van de onderneming. |
| --- | --- |

92.

In sectie VII van het convenant is bepaald dat de CGMF een deel van de sociale verplichtingen van de SNCM uit hoofde van de ziekteverzekeringskosten voor haar gepensioneerden van naar schatting 15,5 miljoen EUR voor haar rekening neemt, vanaf de dag van de eigendomsoverdracht van de onderneming.

| 93. | Sectie IV van het convenant bevat de bestuursregels voor de onderneming. Er komt een nieuwe bestuursvorm van de SNCM, die zal worden omgevormd tot een naamloze vennootschap met een raad van bestuur en een raad van toezicht. Deze laatste zal eerst uit 10, en later uit 14 leden bestaan. Het voorzitterschap zal tijdelijk aan een vertegenwoordiger van de staat worden toegewezen. Indien het openbaredienstcontract aan de SNCM wordt gegund, zal de voorzitter van de raad van toezicht worden vervangen door een vertegenwoordiger van de BCP. De raad van bestuur zal op zijn beurt belast zijn met het operationele beheer van de SNCM. |
| --- | --- |

93.

Sectie IV van het convenant bevat de bestuursregels voor de onderneming. Er komt een nieuwe bestuursvorm van de SNCM, die zal worden omgevormd tot een naamloze vennootschap met een raad van bestuur en een raad van toezicht. Deze laatste zal eerst uit 10, en later uit 14 leden bestaan. Het voorzitterschap zal tijdelijk aan een vertegenwoordiger van de staat worden toegewezen. Indien het openbaredienstcontract aan de SNCM wordt gegund, zal de voorzitter van de raad van toezicht worden vervangen door een vertegenwoordiger van de BCP. De raad van bestuur zal op zijn beurt belast zijn met het operationele beheer van de SNCM.

| 94. | Op 26 mei 2006 heeft de Franse regering de verkoop van de SNCM en de bovengenoemde maatregelen bevestigd. |
| --- | --- |

94.

Op 26 mei 2006 heeft de Franse regering de verkoop van de SNCM en de bovengenoemde maatregelen bevestigd.

b)   De maatregelen

| 95. | In het licht van het voorafgaande zijn in het convenant drie soorten staatsmaatregelen opgenomen die een onderzoek in het kader van de staatssteunregels van de Unie rechtvaardigen:






  — | de overdracht van 75 % van de SNCM tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR (kapitaalinbreng van 142,5 miljoen EUR en overname van de ziekteverzekeringskosten voor een bedrag van 15,5 miljoen EUR); |
| --- | --- | --- |

95.

In het licht van het voorafgaande zijn in het convenant drie soorten staatsmaatregelen opgenomen die een onderzoek in het kader van de staatssteunregels van de Unie rechtvaardigen:

—

de overdracht van 75 % van de SNCM tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR (kapitaalinbreng van 142,5 miljoen EUR en overname van de ziekteverzekeringskosten voor een bedrag van 15,5 miljoen EUR);

| — | het door de CGMF betaalde voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten behoeve van de ontslagen personeelsleden van de SNCM; |
| --- | --- |

—

het door de CGMF betaalde voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten behoeve van de ontslagen personeelsleden van de SNCM;

| — | de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR, waarop door de CGMF is ingeschreven, samen en gelijktijdig met de inbreng van 26,25 miljoen EUR door de VT en de BCP; |
| --- | --- |

—

de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR, waarop door de CGMF is ingeschreven, samen en gelijktijdig met de inbreng van 26,25 miljoen EUR door de VT en de BCP;

| — | de ontbindingsclausule. (70) |
| --- | --- |

—

de ontbindingsclausule. (70)

2.4.   REIKWIJDTE VAN HET ONDERHAVIGE BESLUIT

| 96. | Het onderhavige definitieve besluit heeft betrekking op de door Frankrijk ten gunste van de SNCM sinds 18 februari 2002 ten uitvoer gelegde maatregelen, met name:






  — | het saldo van de kapitaalinbreng door de CGMF in de SNCM voor een bedrag van 76 miljoen EUR in 2002, d.w.z. 15,81 EUR; |
| --- | --- | --- |

96.

Het onderhavige definitieve besluit heeft betrekking op de door Frankrijk ten gunste van de SNCM sinds 18 februari 2002 ten uitvoer gelegde maatregelen, met name:

—

het saldo van de kapitaalinbreng door de CGMF in de SNCM voor een bedrag van 76 miljoen EUR in 2002, d.w.z. 15,81 EUR;

| — | de negatieve prijs van de verkoop van de SNCM door de CGMF ten bedrage van 158 miljoen EUR; |
| --- | --- |

—

de negatieve prijs van de verkoop van de SNCM door de CGMF ten bedrage van 158 miljoen EUR;

| — | het door de CGMF betaalde voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten behoeve van de ontslagen personeelsleden van de SNCM; |
| --- | --- |

—

het door de CGMF betaalde voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten behoeve van de ontslagen personeelsleden van de SNCM;

| — | de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR waarop de CGMF heeft ingeschreven. |
| --- | --- |

—

de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR waarop de CGMF heeft ingeschreven.

| 97. | Het onderhavige besluit heeft geen betrekking op de compensatie van openbaredienstverplichtingen van de SNCM voor de periode 1991-2001, waarvan de verenigbaarheid is bevestigd bij het arrest van het Gerecht van 11 september 2012 (71). |
| --- | --- |

97.

Het onderhavige besluit heeft geen betrekking op de compensatie van openbaredienstverplichtingen van de SNCM voor de periode 1991-2001, waarvan de verenigbaarheid is bevestigd bij het arrest van het Gerecht van 11 september 2012 (71).

| 98. | Het heeft evenmin betrekking op het onderzoek van de financiële compensaties die door de SNCM zijn of zullen worden ontvangen uit hoofde van de openbaredienstverplichtingen voor de periode 2007-2013, die onder een afzonderlijke procedure vallen (72). |
| --- | --- |

98.

Het heeft evenmin betrekking op het onderzoek van de financiële compensaties die door de SNCM zijn of zullen worden ontvangen uit hoofde van de openbaredienstverplichtingen voor de periode 2007-2013, die onder een afzonderlijke procedure vallen (72).

| 99. | Voorts zij opgemerkt dat tegen het arrest van 11 november 2012 beroep is ingesteld door respectievelijk de SNCM en Frankrijk in de gevoegde zaken C-533/12 P en C-536/12 P. Het onderhavige besluit is evenwel genomen ter uitvoering van het bestreden arrest, aangezien het besluit van 8 juli 2008 in dit arrest nietig is verklaard. Als het onderzoek van het beroep ertoe zou leiden dat het arrest van 11 november 2012 gedeeltelijk of volledig nietig wordt verklaard en bepaalde bij dit arrest nietig verklaarde delen van het dispositief van het besluit van 8 juli 2008 opnieuw worden ingevoerd, zou het onderhavige besluit door deze arresten in hoger beroep komen te vervallen, voor zover het betrekking heeft op opnieuw ingevoerde maatregelen. |
| --- | --- |

99.

Voorts zij opgemerkt dat tegen het arrest van 11 november 2012 beroep is ingesteld door respectievelijk de SNCM en Frankrijk in de gevoegde zaken C-533/12 P en C-536/12 P. Het onderhavige besluit is evenwel genomen ter uitvoering van het bestreden arrest, aangezien het besluit van 8 juli 2008 in dit arrest nietig is verklaard. Als het onderzoek van het beroep ertoe zou leiden dat het arrest van 11 november 2012 gedeeltelijk of volledig nietig wordt verklaard en bepaalde bij dit arrest nietig verklaarde delen van het dispositief van het besluit van 8 juli 2008 opnieuw worden ingevoerd, zou het onderhavige besluit door deze arresten in hoger beroep komen te vervallen, voor zover het betrekking heeft op opnieuw ingevoerde maatregelen.

2.5.   REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKPROCEDURE IN 2002 EN DE UITBREIDING ERVAN IN 2006

2.5.1.   Inleiding van de formele onderzoeksprocedure van 2002

| 100. | In haar besluit tot inleiding van de onderzoeksprocedure van 19 augustus 2002 erkent de Commissie de SNCM weliswaar als onderneming in moeilijkheden, maar uit zij twijfels over de verenigbaarheid van de aangemelde maatregel met de criteria van punt 3.2.2 van de toen geldende richtsnoeren van 1999. |
| --- | --- |

100.

In haar besluit tot inleiding van de onderzoeksprocedure van 19 augustus 2002 erkent de Commissie de SNCM weliswaar als onderneming in moeilijkheden, maar uit zij twijfels over de verenigbaarheid van de aangemelde maatregel met de criteria van punt 3.2.2 van de toen geldende richtsnoeren van 1999.

| 101. | De Commissie had twijfels ten aanzien van het herstructureringsplan omdat een analyse van de oorzaak van de door de onderneming geleden verliezen ontbrak. Met name had de Commissie vragen bij het verband tussen de verliezen en de openbaredienstverplichtingen, het effect van het beleid van de SNCM inzake de aankoop van schepen op haar resultaatrekeningen en de geplande maatregelen ter verhoging van de productiviteit van de onderneming. |
| --- | --- |

101.

De Commissie had twijfels ten aanzien van het herstructureringsplan omdat een analyse van de oorzaak van de door de onderneming geleden verliezen ontbrak. Met name had de Commissie vragen bij het verband tussen de verliezen en de openbaredienstverplichtingen, het effect van het beleid van de SNCM inzake de aankoop van schepen op haar resultaatrekeningen en de geplande maatregelen ter verhoging van de productiviteit van de onderneming.

| 102. | De Commissie wees voorts op bepaalde lacunes in het herstructureringsplan, met name het ontbreken van concrete maatregelen ter vermindering van de kosten van het intermediaire verbruik en het ontbreken van informatie over het toekomstige tariefbeleid van de SNCM. |
| --- | --- |

102.

De Commissie wees voorts op bepaalde lacunes in het herstructureringsplan, met name het ontbreken van concrete maatregelen ter vermindering van de kosten van het intermediaire verbruik en het ontbreken van informatie over het toekomstige tariefbeleid van de SNCM.

| 103. | Voorts plaatste de Commissie vraagtekens bij de juistheid van de door de Franse autoriteiten toegepaste berekeningsmethode voor de vaststelling van het bedrag van de herkapitalisatie, en bij bepaalde hypothesen die zijn gebruikt voor de vaststelling van de financiële simulaties. |
| --- | --- |

103.

Voorts plaatste de Commissie vraagtekens bij de juistheid van de door de Franse autoriteiten toegepaste berekeningsmethode voor de vaststelling van het bedrag van de herkapitalisatie, en bij bepaalde hypothesen die zijn gebruikt voor de vaststelling van de financiële simulaties.

2.5.2.   Uitbreiding van de formele onderzoeksprocedure van 2006

| 104. | Bij besluit van 13 september 2006 heeft de Commissie besloten de formele onderzoeksprocedure van 2002 uit te breiden tot de maatregelen in het kader van de privatisering van de SNCM. |
| --- | --- |

104.

Bij besluit van 13 september 2006 heeft de Commissie besloten de formele onderzoeksprocedure van 2002 uit te breiden tot de maatregelen in het kader van de privatisering van de SNCM.

| 105. | In de veronderstelling dat dit bedrag als verenigbare staatssteun in de zin van artikel 86, lid 2, EG, zou worden aangemerkt, was de Commissie van oordeel dat het moest worden beoordeeld in het licht van de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna „de richtsnoeren van 2004” genoemd) (73). Aangezien het bedrag aan herstructureringssteun duidelijk lager zou liggen dan het in 2002 aangemelde en in 2003 goedgekeurde bedrag, betwijfelde de Commissie of alle in de beschikking van 2003 aan de SNCM opgelegde compenserende maatregelen moesten worden gehandhaafd. |
| --- | --- |

105.

In de veronderstelling dat dit bedrag als verenigbare staatssteun in de zin van artikel 86, lid 2, EG, zou worden aangemerkt, was de Commissie van oordeel dat het moest worden beoordeeld in het licht van de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna „de richtsnoeren van 2004” genoemd) (73). Aangezien het bedrag aan herstructureringssteun duidelijk lager zou liggen dan het in 2002 aangemelde en in 2003 goedgekeurde bedrag, betwijfelde de Commissie of alle in de beschikking van 2003 aan de SNCM opgelegde compenserende maatregelen moesten worden gehandhaafd.

| 106. | De Commissie betwijfelde ook of de bij de beschikking van 2003 opgelegde voorwaarden, d.w.z. het „priceleadership”-beginsel en het aantal verbindingen met Corsica, werden nageleefd. |
| --- | --- |

106.

De Commissie betwijfelde ook of de bij de beschikking van 2003 opgelegde voorwaarden, d.w.z. het „priceleadership”-beginsel en het aantal verbindingen met Corsica, werden nageleefd.

| 107. | Met betrekking tot de negatieve overdrachtsprijs van de SNCM betwijfelde de Commissie of de herkapitalisatie door de staat vóór de verkoop van de SNCM in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. De Commissie had met name twijfels bij de geldigheid van de berekening van de liquidatiekosten die de staat als aandeelhouder zou moeten betalen in geval van liquidatie van de SNCM. |
| --- | --- |

107.

Met betrekking tot de negatieve overdrachtsprijs van de SNCM betwijfelde de Commissie of de herkapitalisatie door de staat vóór de verkoop van de SNCM in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. De Commissie had met name twijfels bij de geldigheid van de berekening van de liquidatiekosten die de staat als aandeelhouder zou moeten betalen in geval van liquidatie van de SNCM.

| 108. | De Commissie betwijfelde of de financiële maatregelen konden worden gerechtvaardigd op grond van de richtsnoeren van 2004. |
| --- | --- |

108.

De Commissie betwijfelde of de financiële maatregelen konden worden gerechtvaardigd op grond van de richtsnoeren van 2004.

| 109. | Met betrekking tot de tweede herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR plaatste zij vraagtekens bij de naleving van het beginsel van gelijktijdigheid van de particuliere en de publieke investering en van het beginsel van gelijkheid van de inschrijvingsvoorwaarden in de zin van de bestaande rechtspraak. |
| --- | --- |

109.

Met betrekking tot de tweede herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR plaatste zij vraagtekens bij de naleving van het beginsel van gelijktijdigheid van de particuliere en de publieke investering en van het beginsel van gelijkheid van de inschrijvingsvoorwaarden in de zin van de bestaande rechtspraak.

| 110. | Tot slot vroeg de Commissie zich af of de aanvullende sociale maatregelen voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR aan persoonsgebonden steun de onderneming geen indirect voordeel konden opleveren. Zij wees er ook op dat dit mogelijk in tegenspraak is met het feit dat de overname van de kosten van de aanvullende ontslagvergoedingen deel uitmaakt van de door een voorzichtige investeerder gedragen risico’s. |
| --- | --- |

110.

Tot slot vroeg de Commissie zich af of de aanvullende sociale maatregelen voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR aan persoonsgebonden steun de onderneming geen indirect voordeel konden opleveren. Zij wees er ook op dat dit mogelijk in tegenspraak is met het feit dat de overname van de kosten van de aanvullende ontslagvergoedingen deel uitmaakt van de door een voorzichtige investeerder gedragen risico’s.

III.   OPMERKINGEN VAN DE FRANSE AUTORITEITEN OVER HET BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE PROCEDURE

3.1.   MET BETREKKING TOT DE HERKAPITALISATIE VAN 2002

| 111. | Het in 2002 aangemelde herstructureringsplan bestond in een kapitaalinbreng van 76 miljoen EUR, waarvan 53,48 miljoen in een compensatie voor de openbare dienst bestond. Rekening houdend met de door de SNCM verrichte overdrachten van activa (74) bedraagt het daadwerkelijk uitbetaalde steunbedrag 69 292 400 EUR. Aangezien 53,48 miljoen EUR daarvan verenigbare steun vormt, bedraagt het uit hoofde van de kennisgeving van 2002 als herstructureringssteun te beschouwen steunbedrag volgens de autoriteiten uiteindelijk nog 15,81 miljoen EUR. |
| --- | --- |

111.

Het in 2002 aangemelde herstructureringsplan bestond in een kapitaalinbreng van 76 miljoen EUR, waarvan 53,48 miljoen in een compensatie voor de openbare dienst bestond. Rekening houdend met de door de SNCM verrichte overdrachten van activa (74) bedraagt het daadwerkelijk uitbetaalde steunbedrag 69 292 400 EUR. Aangezien 53,48 miljoen EUR daarvan verenigbare steun vormt, bedraagt het uit hoofde van de kennisgeving van 2002 als herstructureringssteun te beschouwen steunbedrag volgens de autoriteiten uiteindelijk nog 15,81 miljoen EUR.

3.2.   MET BETREKKING TOT DE MAATREGELEN NA DE HERKAPITALISATIE VAN 2002

| 112. | In de eerste plaats wijst Frankrijk erop dat de ernst van de sociale conflicten van 2004/2005 en de verslechtering van de economische en financiële situatie van de SNCM de staat als aandeelhouder ertoe hebben gebracht in januari 2005 een procedure in te leiden voor de selectie van particuliere investeerders en noodmaatregelen ten uitvoer te leggen (met name de verkoop van de Asco en de deelneming in Sud-Cargos (75)). |
| --- | --- |

112.

In de eerste plaats wijst Frankrijk erop dat de ernst van de sociale conflicten van 2004/2005 en de verslechtering van de economische en financiële situatie van de SNCM de staat als aandeelhouder ertoe hebben gebracht in januari 2005 een procedure in te leiden voor de selectie van particuliere investeerders en noodmaatregelen ten uitvoer te leggen (met name de verkoop van de Asco en de deelneming in Sud-Cargos (75)).

3.2.1.   Met betrekking tot de negatieve overdrachtsprijs van de SNCM

| 113. | Op grond van de destijds geldende de EU-jurisprudentie op dit gebied verzoeken de Franse autoriteiten de Commissie te oordelen dat de negatieve overdrachtsprijs van de SNCM van 158 miljoen EUR geen enkele maatregel inhoudt die als steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag moet worden beschouwd, aangezien de Franse overheid zich heeft gedragen als een particuliere investeerder in een markteconomie. |
| --- | --- |

113.

Op grond van de destijds geldende de EU-jurisprudentie op dit gebied verzoeken de Franse autoriteiten de Commissie te oordelen dat de negatieve overdrachtsprijs van de SNCM van 158 miljoen EUR geen enkele maatregel inhoudt die als steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag moet worden beschouwd, aangezien de Franse overheid zich heeft gedragen als een particuliere investeerder in een markteconomie.

| 114. | Allereerst wijst Frankrijk erop dat de uiteindelijke prijs van 158 miljoen EUR, die lager ligt dan de negatieve prijs die de overnemers in eerste instantie na de audit van de SNCM verlangden, het resultaat is van onderhandelingen over de overdracht van de zeggenschap in het kader van een open, transparante en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, en bijgevolg wel degelijk een marktprijs is. |
| --- | --- |

114.

Allereerst wijst Frankrijk erop dat de uiteindelijke prijs van 158 miljoen EUR, die lager ligt dan de negatieve prijs die de overnemers in eerste instantie na de audit van de SNCM verlangden, het resultaat is van onderhandelingen over de overdracht van de zeggenschap in het kader van een open, transparante en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, en bijgevolg wel degelijk een marktprijs is.

| 115. | Volgens de Frankrijk is de overdrachtsprijs een marktprijs omdat de selectie van een particuliere partner voor de SNCM heeft plaatsgevonden in het kader van een open, transparante en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, waarbij uiteindelijk het beste bod is aanvaard. |
| --- | --- |

115.

Volgens de Frankrijk is de overdrachtsprijs een marktprijs omdat de selectie van een particuliere partner voor de SNCM heeft plaatsgevonden in het kader van een open, transparante en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, waarbij uiteindelijk het beste bod is aanvaard.

| 116. | Volgens de Franse autoriteiten vond de overdracht tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR onder de gunstigste voorwaarden voor de overheid plaats, overeenkomstig de EU-jurisprudentie en de besluitvormingspraktijk van de Commissie, en bevat zij derhalve geen steunelement. Volgens Frankrijk bedraagt deze negatieve prijs namelijk minder dan de liquidatiekosten die de overheid had moeten dragen in het geval van een liquidatie van de onderneming. |
| --- | --- |

116.

Volgens de Franse autoriteiten vond de overdracht tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR onder de gunstigste voorwaarden voor de overheid plaats, overeenkomstig de EU-jurisprudentie en de besluitvormingspraktijk van de Commissie, en bevat zij derhalve geen steunelement. Volgens Frankrijk bedraagt deze negatieve prijs namelijk minder dan de liquidatiekosten die de overheid had moeten dragen in het geval van een liquidatie van de onderneming.

| 117. | Deze conclusie vloeit voort uit zowel de toepassing van de benadering in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (hierna „het Gröditzer-arrest” (76) genoemd) als uit de toepassing van de op de analyse van de daadwerkelijke liquidatiekosten van de SNCM gebaseerde benadering (hierna „de ABX-beschikking” (77) genoemd). |
| --- | --- |

117.

Deze conclusie vloeit voort uit zowel de toepassing van de benadering in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (hierna „het Gröditzer-arrest” (76) genoemd) als uit de toepassing van de op de analyse van de daadwerkelijke liquidatiekosten van de SNCM gebaseerde benadering (hierna „de ABX-beschikking” (77) genoemd).

| 118. | Met betrekking tot de eerste, op het Gröditzer-arrest gebaseerde methode stelt Frankrijk dat dit arrest een bevestiging vormt van de beoordeling van de Commissie in haar beschikking van 8 juli 1999, volgens welke „alleen de [...] liquidatiewaarde van de activa [...] als liquidatiekosten kan worden aangemerkt” (78). |
| --- | --- |

118.

Met betrekking tot de eerste, op het Gröditzer-arrest gebaseerde methode stelt Frankrijk dat dit arrest een bevestiging vormt van de beoordeling van de Commissie in haar beschikking van 8 juli 1999, volgens welke „alleen de [...] liquidatiewaarde van de activa [...] als liquidatiekosten kan worden aangemerkt” (78).

| 119. | In de rapporten van de CGMF (79) en Oddo-Hastings (80) wordt de liquidatiewaarde van de activa per 30 september 2005 op ten minste 190,3 miljoen EUR geschat (81). |
| --- | --- |

119.

In de rapporten van de CGMF (79) en Oddo-Hastings (80) wordt de liquidatiewaarde van de activa per 30 september 2005 op ten minste 190,3 miljoen EUR geschat (81).

| 120. | Aangezien de staat als aandeelhouder van een onderneming slechts aansprakelijk is voor de schulden van die onderneming tot het bedrag van de liquidatiewaarde van haar activa (Hytasa-arrest) (82), ligt de liquidatiewaarde van de activa van de maatschappij, die op minimaal 190,3 miljoen EUR is geschat, volgens Frankrijk bijgevolg duidelijk hoger dan de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR. |
| --- | --- |

120.

Aangezien de staat als aandeelhouder van een onderneming slechts aansprakelijk is voor de schulden van die onderneming tot het bedrag van de liquidatiewaarde van haar activa (Hytasa-arrest) (82), ligt de liquidatiewaarde van de activa van de maatschappij, die op minimaal 190,3 miljoen EUR is geschat, volgens Frankrijk bijgevolg duidelijk hoger dan de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR.

| 121. | Met betrekking tot de tweede methode geeft Frankrijk aan dat deze voortvloeit uit de beschikking van de Commissie betreffende de door België ten uitvoer gelegde staatssteun ten gunste van ABX Logistics, waarin de Commissie de negatieve overdrachtsprijs die, zoals in het onderhavige geval, de kenmerken van een marktprijs vertoont, heeft onderzocht aan de hand van een vergelijking met de door een onafhankelijke derde vastgestelde kosten die de staat als aandeelhouder daadwerkelijk zou hebben gedragen in geval van een minnelijke of gerechtelijke vereffening. Volgens Frankrijk erkent de Commissie in deze beschikking met name dat een rechtsvordering tot aanzuivering van de schulden zijdens de schuldeisers dan wel de liquidatie zelf inderdaad bepaalde kosten tot gevolg kunnen hebben voor de andere takken van de groep waartoe de geliquideerde dochteronderneming behoort. |
| --- | --- |

121.

Met betrekking tot de tweede methode geeft Frankrijk aan dat deze voortvloeit uit de beschikking van de Commissie betreffende de door België ten uitvoer gelegde staatssteun ten gunste van ABX Logistics, waarin de Commissie de negatieve overdrachtsprijs die, zoals in het onderhavige geval, de kenmerken van een marktprijs vertoont, heeft onderzocht aan de hand van een vergelijking met de door een onafhankelijke derde vastgestelde kosten die de staat als aandeelhouder daadwerkelijk zou hebben gedragen in geval van een minnelijke of gerechtelijke vereffening. Volgens Frankrijk erkent de Commissie in deze beschikking met name dat een rechtsvordering tot aanzuivering van de schulden zijdens de schuldeisers dan wel de liquidatie zelf inderdaad bepaalde kosten tot gevolg kunnen hebben voor de andere takken van de groep waartoe de geliquideerde dochteronderneming behoort.

| 122. | Op basis van het CGMF- en het Oddo-rapport zijn de Franse autoriteiten van mening dat de daadwerkelijke kosten die de Franse republiek als aandeelhouder had moeten dragen, per 30 september 2005 in totaal 312,1 tot 361 miljoen EUR zouden hebben bedragen, uitgesplitst als volgt:






  — | een bedrag van [70-80]
   (60) miljoen EUR uit hoofde van het conventioneel sociaal plan, dat alle kosten omvat die verband houden met de opzegging van de arbeidsovereenkomst en die contractueel ten laste van de onderneming komen; |
| --- | --- | --- |

122.

Op basis van het CGMF- en het Oddo-rapport zijn de Franse autoriteiten van mening dat de daadwerkelijke kosten die de Franse republiek als aandeelhouder had moeten dragen, per 30 september 2005 in totaal 312,1 tot 361 miljoen EUR zouden hebben bedragen, uitgesplitst als volgt:

—

een bedrag van [70-80]
   (60) miljoen EUR uit hoofde van het conventioneel sociaal plan, dat alle kosten omvat die verband houden met de opzegging van de arbeidsovereenkomst en die contractueel ten laste van de onderneming komen;

| — | een bedrag van [30-40]
   (60) miljoen EUR uit hoofde van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om, dat alle kosten omvat die verband houden met de flankerende maatregelen in het kader van de wettelijke en regelgevende verplichtingen van de SNCM op het gebied van ontslag, alsmede de indirecte kosten die verband houden met het conventioneel sociaal plan. |
| --- | --- |

—

een bedrag van [30-40]
   (60) miljoen EUR uit hoofde van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om, dat alle kosten omvat die verband houden met de flankerende maatregelen in het kader van de wettelijke en regelgevende verplichtingen van de SNCM op het gebied van ontslag, alsmede de indirecte kosten die verband houden met het conventioneel sociaal plan.

| — | een bedrag tussen [200-210]
   (60) en [250-260]
   (60) miljoen EUR uit hoofde van de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen die door de rechter op grond van het arrest Aspocomp Group Oyj van het Hof van Beroep van Rouen van 22 maart 2005 ten laste van de staat zouden worden gelegd, bovenop de in het kader van het conventioneel sociaal plan en het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om betaalde vergoedingen. |
| --- | --- |

—

een bedrag tussen [200-210]
   (60) en [250-260]
   (60) miljoen EUR uit hoofde van de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen die door de rechter op grond van het arrest Aspocomp Group Oyj van het Hof van Beroep van Rouen van 22 maart 2005 ten laste van de staat zouden worden gelegd, bovenop de in het kader van het conventioneel sociaal plan en het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om betaalde vergoedingen.

| 123. | Bij deze methode is met name rekening gehouden met het risico dat jegens de Franse staat een vordering tot aanzuivering van de schulden van de onderneming zou zijn ingediend, wanneer een rechtbank de Franse staat als feitelijk bestuurder van de SNCM had aangemerkt. Volgens de Franse autoriteiten kan het risico van een vordering tot aanzuivering van de schulden, met name gelet op een eerder arrest van het Franse Hof van Cassatie (83), niet worden uitgesloten. Zo hebben de Franse autoriteiten in verschillende brieven aan de Commissie aangegeven dat de hypothese dat de staat door een nationale rechter zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden van de door hem bestuurde onderneming, meer dan aannemelijk was en dat hier zeker rekening mee moest worden gehouden bij de berekening van de daadwerkelijke kosten van een eventuele liquidatie van de SNCM. |
| --- | --- |

123.

Bij deze methode is met name rekening gehouden met het risico dat jegens de Franse staat een vordering tot aanzuivering van de schulden van de onderneming zou zijn ingediend, wanneer een rechtbank de Franse staat als feitelijk bestuurder van de SNCM had aangemerkt. Volgens de Franse autoriteiten kan het risico van een vordering tot aanzuivering van de schulden, met name gelet op een eerder arrest van het Franse Hof van Cassatie (83), niet worden uitgesloten. Zo hebben de Franse autoriteiten in verschillende brieven aan de Commissie aangegeven dat de hypothese dat de staat door een nationale rechter zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden van de door hem bestuurde onderneming, meer dan aannemelijk was en dat hier zeker rekening mee moest worden gehouden bij de berekening van de daadwerkelijke kosten van een eventuele liquidatie van de SNCM.

| 124. | Per 30 september 2005 zou de restwaarde van de activa van de SNCM d.w.z. 190,3 miljoen EUR), na betaling van de preferente schulden, 36,5 miljoen EUR bedragen. De andere kostenelementen die in het kader van de vordering tot aanzuivering van de schulden jegens de staat in aanmerking zouden zijn genomen, omvatten met name de kosten van de opzegging van de belangrijkste exploitatiecontracten en van de leaseovereenkomsten voor de schepen, en de aflossing van de niet-preferente schulden, wat tot een schuldenlast van 134,4 miljoen EUR zou hebben geleid. Volgens de Franse autoriteiten zou de staat zijn veroordeeld tot betaling van 85 tot 100 % van dit bedrag. |
| --- | --- |

124.

Per 30 september 2005 zou de restwaarde van de activa van de SNCM d.w.z. 190,3 miljoen EUR), na betaling van de preferente schulden, 36,5 miljoen EUR bedragen. De andere kostenelementen die in het kader van de vordering tot aanzuivering van de schulden jegens de staat in aanmerking zouden zijn genomen, omvatten met name de kosten van de opzegging van de belangrijkste exploitatiecontracten en van de leaseovereenkomsten voor de schepen, en de aflossing van de niet-preferente schulden, wat tot een schuldenlast van 134,4 miljoen EUR zou hebben geleid. Volgens de Franse autoriteiten zou de staat zijn veroordeeld tot betaling van 85 tot 100 % van dit bedrag.

| 125. | Bovendien stellen de Franse autoriteiten dat, gezien de afhankelijkheidsrelatie tussen de SNCM en de overheid en gelet op een ander Frans arrest (84), de liquidatie van de onderneming de rechter ertoe had kunnen brengen de staat te veroordelen tot betaling van een schadevergoeding aan de werknemers. Op grond van deze jurisprudentie is het volgens de Franse autoriteiten meer dan waarschijnlijk dat een rechter het bedrag van de aanvullende vergoedingen zou hebben vastgesteld op basis van de vergoedingen die zouden zijn uitgekeerd in het kader van een vóór de liquidatie ingediend sociaal plan. |
| --- | --- |

125.

Bovendien stellen de Franse autoriteiten dat, gezien de afhankelijkheidsrelatie tussen de SNCM en de overheid en gelet op een ander Frans arrest (84), de liquidatie van de onderneming de rechter ertoe had kunnen brengen de staat te veroordelen tot betaling van een schadevergoeding aan de werknemers. Op grond van deze jurisprudentie is het volgens de Franse autoriteiten meer dan waarschijnlijk dat een rechter het bedrag van de aanvullende vergoedingen zou hebben vastgesteld op basis van de vergoedingen die zouden zijn uitgekeerd in het kader van een vóór de liquidatie ingediend sociaal plan.

| 126. | Volgens deze benadering blijkt uit de analyse van de daadwerkelijke kosten die de staat als aandeelhouder ten laste zouden zijn gelegd, dat de kosten voor de staat in verband met de verkoop van de SNCM tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR, minder bedragen dan de daadwerkelijke kosten die de staat had moeten dragen in geval van een gerechtelijke liquidatie van de onderneming. |
| --- | --- |

126.

Volgens deze benadering blijkt uit de analyse van de daadwerkelijke kosten die de staat als aandeelhouder ten laste zouden zijn gelegd, dat de kosten voor de staat in verband met de verkoop van de SNCM tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR, minder bedragen dan de daadwerkelijke kosten die de staat had moeten dragen in geval van een gerechtelijke liquidatie van de onderneming.

| 127. | Tot slot zijn de Franse autoriteiten van oordeel dat dit bedrag niet als staatssteun kan worden aangemerkt. |
| --- | --- |

127.

Tot slot zijn de Franse autoriteiten van oordeel dat dit bedrag niet als staatssteun kan worden aangemerkt.

3.2.2.   Met betrekking tot de gezamenlijke kapitaalinbreng door de aandeelhouders

| 128. | Frankrijk is van mening dat het zich via deze deelneming heeft gedragen als een voorzichtige investeerder, omdat het een minderheidsaandeel betrof en Frankrijk samen met de BCP en de VT participeerde, en omdat deze deelneming een vast rendement van [...] (60) % per jaar opleverde, waardoor het aan de uitvoering van het businessplan verbonden risico voor de staat wegviel. Frankrijk voert aan dat dit voor een particuliere investeerder een zeer bevredigend rendementspercentage is (85). Frankrijk preciseert evenwel dat in geval van een gerechtelijke sanering of liquidatie van de SNCM, of van uitoefening van de ontbindingsclausule door de overnemers, geen vergoeding verschuldigd zou zijn. |
| --- | --- |

128.

Frankrijk is van mening dat het zich via deze deelneming heeft gedragen als een voorzichtige investeerder, omdat het een minderheidsaandeel betrof en Frankrijk samen met de BCP en de VT participeerde, en omdat deze deelneming een vast rendement van [...] (60) % per jaar opleverde, waardoor het aan de uitvoering van het businessplan verbonden risico voor de staat wegviel. Frankrijk voert aan dat dit voor een particuliere investeerder een zeer bevredigend rendementspercentage is (85). Frankrijk preciseert evenwel dat in geval van een gerechtelijke sanering of liquidatie van de SNCM, of van uitoefening van de ontbindingsclausule door de overnemers, geen vergoeding verschuldigd zou zijn.

3.2.3.   Met betrekking tot de aanvullende sociale maatregelen (persoonsgebonden steun)

| 129. | Met verwijzing naar de besluitvormingspraktijk van de Commissie, met name in het SFP-dossier (Société Française de Production (86)), is Frankrijk van oordeel dat deze financiering als persoonsgebonden steun moeten worden beschouwd die niet ten goede komt aan de onderneming. Het gebruik van overheidsmiddelen voor de tenuitvoerlegging van aanvullende sociale maatregelen ten behoeve van ontslagen personeelsleden, zonder dat de werkgever door deze maatregelen wordt ontheven van zijn normale lasten, zou bijgevolg onder het sociaal beleid van de lidstaten vallen en geen staatssteun vormen. |
| --- | --- |

129.

Met verwijzing naar de besluitvormingspraktijk van de Commissie, met name in het SFP-dossier (Société Française de Production (86)), is Frankrijk van oordeel dat deze financiering als persoonsgebonden steun moeten worden beschouwd die niet ten goede komt aan de onderneming. Het gebruik van overheidsmiddelen voor de tenuitvoerlegging van aanvullende sociale maatregelen ten behoeve van ontslagen personeelsleden, zonder dat de werkgever door deze maatregelen wordt ontheven van zijn normale lasten, zou bijgevolg onder het sociaal beleid van de lidstaten vallen en geen staatssteun vormen.

3.2.4.   Met betrekking tot de opheffing van de beperkingen in de nietig verklaarde beschikking van 2003

| 130. | De Franse autoriteiten herinneren eraan dat alle bij de beschikking van 2003 opgelegde voorwaarden in de periode 2003-2006 zijn uitgevoerd en nagekomen. Anderzijds zijn deze maatregelen volgens de Franse autoriteiten niet langer nodig om concurrentieverstoring te voorkomen, en zou de handhaving ervan in strijd zijn met het evenredigheidsbeginsel, aangezien het bedrag van de herstructureringssteun inmiddels is verlaagd tot 15,81 miljoen EUR. Zij vinden met name dat de voorwaarden die nog toepassing zouden kunnen vinden, met name die welke betrekking hebben op het verbod om de vloot van de SNCM te moderniseren, de naleving van het „priceleadership”-beginsel op tariefgebied en de instandhouding van een bepaalde frequentie, moeten worden opgeheven. |
| --- | --- |

130.

De Franse autoriteiten herinneren eraan dat alle bij de beschikking van 2003 opgelegde voorwaarden in de periode 2003-2006 zijn uitgevoerd en nagekomen. Anderzijds zijn deze maatregelen volgens de Franse autoriteiten niet langer nodig om concurrentieverstoring te voorkomen, en zou de handhaving ervan in strijd zijn met het evenredigheidsbeginsel, aangezien het bedrag van de herstructureringssteun inmiddels is verlaagd tot 15,81 miljoen EUR. Zij vinden met name dat de voorwaarden die nog toepassing zouden kunnen vinden, met name die welke betrekking hebben op het verbod om de vloot van de SNCM te moderniseren, de naleving van het „priceleadership”-beginsel op tariefgebied en de instandhouding van een bepaalde frequentie, moeten worden opgeheven.

3.3.   CONCLUSIE

| 131. | Mocht de Commissie de nieuwe maatregelen echter geheel of gedeeltelijk als staatssteun aanmerken, dan wil Frankrijk de Commissie erop wijzen dat de nieuwe maatregelen zorgen voor het herstel van de levensvatbaarheid van de SNCM en zo de concurrentie op de desbetreffende markt in stand kunnen houden, met name op de markt voor de verbindingen met Corsica. Dit element is volgens Frankrijk één van de beginselen van de richtsnoeren voor reddingssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, zoals opgemerkt door de Commissie in het onderhavige dossier (in overweging 283 van de nietig verklaarde beschikking) en door het Gerecht in zijn arrest van 15 juni 2005 (punt 117). Het Gerecht heeft er met name op gewezen dat de Commissie er bij de uitoefening van haar ruime beoordelingsvrijheid van mocht uitgaan dat de aanwezigheid van een onderneming noodzakelijk was om een versterking van de oligopolistische structuur van de betrokken markten te voorkomen. |
| --- | --- |

131.

Mocht de Commissie de nieuwe maatregelen echter geheel of gedeeltelijk als staatssteun aanmerken, dan wil Frankrijk de Commissie erop wijzen dat de nieuwe maatregelen zorgen voor het herstel van de levensvatbaarheid van de SNCM en zo de concurrentie op de desbetreffende markt in stand kunnen houden, met name op de markt voor de verbindingen met Corsica. Dit element is volgens Frankrijk één van de beginselen van de richtsnoeren voor reddingssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, zoals opgemerkt door de Commissie in het onderhavige dossier (in overweging 283 van de nietig verklaarde beschikking) en door het Gerecht in zijn arrest van 15 juni 2005 (punt 117). Het Gerecht heeft er met name op gewezen dat de Commissie er bij de uitoefening van haar ruime beoordelingsvrijheid van mocht uitgaan dat de aanwezigheid van een onderneming noodzakelijk was om een versterking van de oligopolistische structuur van de betrokken markten te voorkomen.

| 132. | Met betrekking tot de vaststelling van de eventuele aan de SNCM op te leggen compenserende maatregelen stelt Frankrijk voor dat de Commissie rekening houdt met de marktstructuur. Zo zou een inkrimping van de capaciteit van de SNCM kunnen leiden tot een versterking van de inmiddels dominante positie van de CFF op de markt voor verbindingen met Corsica (87). |
| --- | --- |

132.

Met betrekking tot de vaststelling van de eventuele aan de SNCM op te leggen compenserende maatregelen stelt Frankrijk voor dat de Commissie rekening houdt met de marktstructuur. Zo zou een inkrimping van de capaciteit van de SNCM kunnen leiden tot een versterking van de inmiddels dominante positie van de CFF op de markt voor verbindingen met Corsica (87).

| 133. | Volgens de Franse autoriteiten voldoet het bijgewerkte herstructureringsplan aan de door de Commissie in de richtsnoeren van 1999 en 2004 genoemde verenigbaarheidscriteria. Zij stellen voorts dat alle in het kader van de privatisering van de SNCM vastgestelde maatregelen vanaf eind 2009 het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de SNCM mogelijk maken, en dat zij beperkt blijven tot het voor dit herstel van de levensvatbaarheid noodzakelijke minimum. |
| --- | --- |

133.

Volgens de Franse autoriteiten voldoet het bijgewerkte herstructureringsplan aan de door de Commissie in de richtsnoeren van 1999 en 2004 genoemde verenigbaarheidscriteria. Zij stellen voorts dat alle in het kader van de privatisering van de SNCM vastgestelde maatregelen vanaf eind 2009 het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de SNCM mogelijk maken, en dat zij beperkt blijven tot het voor dit herstel van de levensvatbaarheid noodzakelijke minimum.

IV.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

4.1.   MET BETREKKING TOT HET BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE VAN 2002

4.1.1.   Opmerkingen van Corsica Ferries (CFF)

| 134. | De CFF betwist dat de SNCM een onderneming in moeilijkheden is in de zin van de richtsnoeren (88) en zet vraagtekens bij het vermogen van de SNCM om de niet-gesubsidieerde lijnen rendabel te exploiteren. De CFF constateert voorts dat, anders dan aangegeven in het herstructureringsplan (89), Livorno nog steeds wordt bediend. |
| --- | --- |

134.

De CFF betwist dat de SNCM een onderneming in moeilijkheden is in de zin van de richtsnoeren (88) en zet vraagtekens bij het vermogen van de SNCM om de niet-gesubsidieerde lijnen rendabel te exploiteren. De CFF constateert voorts dat, anders dan aangegeven in het herstructureringsplan (89), Livorno nog steeds wordt bediend.

| 135. | Met betrekking tot de kostenvermindering betreurt de CFF geen toegang te hebben tot bepaalde delen van het herstructureringsplan waarop haar vertegenwoordigers kritiek hebben geuit (90). |
| --- | --- |

135.

Met betrekking tot de kostenvermindering betreurt de CFF geen toegang te hebben tot bepaalde delen van het herstructureringsplan waarop haar vertegenwoordigers kritiek hebben geuit (90).

| 136. | Volgens de CFF is de berekening van de Franse autoriteiten die resulteert in een bedrag van 76 miljoen EUR zuiver fictief (91), terwijl de door hen vastgestelde verhouding tussen het eigen vermogen en de financiële schulden van 79 % haar aan de hoge kant lijkt (92). Met betrekking tot de deelnemingen van de SNCM merkt de CFF op dat bepaalde dochterondernemingen niet van belang zijn voor de activiteiten van de scheepvaartonderneming (93). |
| --- | --- |

136.

Volgens de CFF is de berekening van de Franse autoriteiten die resulteert in een bedrag van 76 miljoen EUR zuiver fictief (91), terwijl de door hen vastgestelde verhouding tussen het eigen vermogen en de financiële schulden van 79 % haar aan de hoge kant lijkt (92). Met betrekking tot de deelnemingen van de SNCM merkt de CFF op dat bepaalde dochterondernemingen niet van belang zijn voor de activiteiten van de scheepvaartonderneming (93).

| 137. | Samenvattend stelt de CFF dat de voorgenomen steunmaatregel erop gericht is de verordening inzake cabotage te omzeilen en de uitgeschreven aanbesteding voor de verbinding met Corsica vanuit Marseille uit te hollen. De CFF benadrukt dat de voorgenomen steunmaatregel er niet mag toe leiden dat de SNCM een agressiever commercieel aanbod kan doen. Zij stelt voor om pas in 2007 herstructureringssteun toe te kennen en alleen als de SNCM de volgende aanbesteding in 2006 niet in de wacht sleept, volgens de CFF het enige scenario waarin de publieke scheepvaartonderneming echt in moeilijkheden zou komen. |
| --- | --- |

137.

Samenvattend stelt de CFF dat de voorgenomen steunmaatregel erop gericht is de verordening inzake cabotage te omzeilen en de uitgeschreven aanbesteding voor de verbinding met Corsica vanuit Marseille uit te hollen. De CFF benadrukt dat de voorgenomen steunmaatregel er niet mag toe leiden dat de SNCM een agressiever commercieel aanbod kan doen. Zij stelt voor om pas in 2007 herstructureringssteun toe te kennen en alleen als de SNCM de volgende aanbesteding in 2006 niet in de wacht sleept, volgens de CFF het enige scenario waarin de publieke scheepvaartonderneming echt in moeilijkheden zou komen.

4.1.2.   Opmerkingen van de STIM

| 138. | De STIM, de referentieaandeelhouder van de CMN, voert aan dat de deelnemingen van de SNCM in de CMN moeten worden geanalyseerd als zuiver financiële activa. Volgens de STIM zijn de CMN en de SNCM onafhankelijk en concurreren zij om andere lijnverbindingen dan die vanaf Marseille, ook al zijn zij allebei medecontractant in het kader van het contract voor de delegatie van de openbare dienst. |
| --- | --- |

138.

De STIM, de referentieaandeelhouder van de CMN, voert aan dat de deelnemingen van de SNCM in de CMN moeten worden geanalyseerd als zuiver financiële activa. Volgens de STIM zijn de CMN en de SNCM onafhankelijk en concurreren zij om andere lijnverbindingen dan die vanaf Marseille, ook al zijn zij allebei medecontractant in het kader van het contract voor de delegatie van de openbare dienst.

| 139. | In de brief staat dat de STIM zich ertoe zou verbinden de deelnemingen van de SNCM in de CMN, waarvan de waarde op 15 tot 17 miljoen EUR wordt geschat, geheel of gedeeltelijk (maar bij voorkeur geheel) terug te kopen mocht de Commissie zich op het standpunt stellen, onder de voorwaarden die zij in haar definitieve besluit kan opleggen, dat een dergelijke overdracht noodzakelijk is om tot een evenwichtig herstructureringsplan te komen. |
| --- | --- |

139.

In de brief staat dat de STIM zich ertoe zou verbinden de deelnemingen van de SNCM in de CMN, waarvan de waarde op 15 tot 17 miljoen EUR wordt geschat, geheel of gedeeltelijk (maar bij voorkeur geheel) terug te kopen mocht de Commissie zich op het standpunt stellen, onder de voorwaarden die zij in haar definitieve besluit kan opleggen, dat een dergelijke overdracht noodzakelijk is om tot een evenwichtig herstructureringsplan te komen.

4.1.3.   Opmerkingen van vertegenwoordigers van lokale overheden

| 140. | De burgemeester van Marseille, de voorzitter van de conseil général des Bouches-du-Rhône en de voorzitter van de conseil régional Provence-Alpes-Côte d’Azur wijzen op de belangrijke rol van de SNCM in de regionale economie. |
| --- | --- |

140.

De burgemeester van Marseille, de voorzitter van de conseil général des Bouches-du-Rhône en de voorzitter van de conseil régional Provence-Alpes-Côte d’Azur wijzen op de belangrijke rol van de SNCM in de regionale economie.

| 141. | Volgens de voorzitter van de conseil régional Provence-Alpes-Côte d’Azur is voldaan aan de voorwaarden die ervoor moeten zorgen dat het herstructureringsplan van de SNCM de levensvatbaarheid van de onderneming waarborgt. |
| --- | --- |

141.

Volgens de voorzitter van de conseil régional Provence-Alpes-Côte d’Azur is voldaan aan de voorwaarden die ervoor moeten zorgen dat het herstructureringsplan van de SNCM de levensvatbaarheid van de onderneming waarborgt.

| 142. | De voorzitter van de uitvoerende raad van het parlement van Corsica heeft een besluit van dit parlement van 18 december 2002 voorgelegd waarin het een gunstig advies uitbrengt over de geplande herkapitalisatie van de SNCM. |
| --- | --- |

142.

De voorzitter van de uitvoerende raad van het parlement van Corsica heeft een besluit van dit parlement van 18 december 2002 voorgelegd waarin het een gunstig advies uitbrengt over de geplande herkapitalisatie van de SNCM.

4.1.4.   Opmerkingen van het Office des Transports de Corse

| 143. | Het OTC geeft aan dat de sluiting van de SNCM onmiddellijk een aanzienlijke verslechtering van de dienstverlening tot gevolg zou hebben, aangezien zij momenteel de enige onderneming is die voldoet aan de vereisten van het contract voor het passagiersvervoer. Het OTC wijst voorts op het belang van de SNCM voor de Corsicaanse economie. |
| --- | --- |

143.

Het OTC geeft aan dat de sluiting van de SNCM onmiddellijk een aanzienlijke verslechtering van de dienstverlening tot gevolg zou hebben, aangezien zij momenteel de enige onderneming is die voldoet aan de vereisten van het contract voor het passagiersvervoer. Het OTC wijst voorts op het belang van de SNCM voor de Corsicaanse economie.

4.2.   MET BETREKKING TOT HET BESLUIT TOT VERLENGING VAN DE PROCEDURE VAN 2006

4.2.1.   Opmerkingen van Corsica Ferries (CFF)

| 144. | De CFF wijst op de hoogte van de bedragen, die niet in verhouding staan tot de omzet van de SNCM, en op het feit dat deze bedragen aan de SNCM zijn uitbetaald voordat de Commissie zich heeft uitgesproken over de vraag of zij al dan niet als steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag moeten worden aangemerkt. |
| --- | --- |

144.

De CFF wijst op de hoogte van de bedragen, die niet in verhouding staan tot de omzet van de SNCM, en op het feit dat deze bedragen aan de SNCM zijn uitbetaald voordat de Commissie zich heeft uitgesproken over de vraag of zij al dan niet als steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag moeten worden aangemerkt.

| 145. | De CFF wijst de Commissie erop dat de steun van de Franse staat aan de SNCM van strategisch belang is voor de ontwikkeling van de CFF. Dankzij deze niet-goedgekeurde maatregelen zou de SNCM volgens de CFF een uiterst agressief tariefbeleid kunnen voeren op de verbindingen waarop CFF reeds 10 jaar lang gepositioneerd is en waar zij, voor het eerst sinds zij op die markt actief is, marktaandeel zou verliezen. |
| --- | --- |

145.

De CFF wijst de Commissie erop dat de steun van de Franse staat aan de SNCM van strategisch belang is voor de ontwikkeling van de CFF. Dankzij deze niet-goedgekeurde maatregelen zou de SNCM volgens de CFF een uiterst agressief tariefbeleid kunnen voeren op de verbindingen waarop CFF reeds 10 jaar lang gepositioneerd is en waar zij, voor het eerst sinds zij op die markt actief is, marktaandeel zou verliezen.

| 146. | Met betrekking tot de aanbestedingsprocedure voor de overdracht van de maatschappij is de CFF van mening dat deze niet geheel transparant was, voor zover de geselecteerde onderneming, namelijk de BCP, niet langer operationele zeggenschap heeft over de SNCM nu deze door de groep VT is overgenomen. Aangezien de financiële voorwaarden veel gunstiger zijn geworden voor de kopers, vraagt de CFF zich bovendien af of het beginsel van gelijke behandeling van investeerders, dat de hele transactie ten grondslag had moeten liggen, wel in acht is genomen. |
| --- | --- |

146.

Met betrekking tot de aanbestedingsprocedure voor de overdracht van de maatschappij is de CFF van mening dat deze niet geheel transparant was, voor zover de geselecteerde onderneming, namelijk de BCP, niet langer operationele zeggenschap heeft over de SNCM nu deze door de groep VT is overgenomen. Aangezien de financiële voorwaarden veel gunstiger zijn geworden voor de kopers, vraagt de CFF zich bovendien af of het beginsel van gelijke behandeling van investeerders, dat de hele transactie ten grondslag had moeten liggen, wel in acht is genomen.

| 147. | Met betrekking tot de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR betwijfelt de CFF of het criterium van de voorzichtige investeerder in een markteconomie in het onderhavige geval van toepassing is. Enerzijds vraagt de CFF zich af of kan worden gesteld dat de betrokken transactie door de staat parallel met een significante en gelijktijdige interventie van de betrokken particuliere maatschappijen in vergelijkbare omstandigheden is uitgevoerd, terwijl de staat de maatschappij vóór de gezamenlijke herkapitalisatie van de aandeelhouders en het nieuwe herstructureringsplan heeft geherkapitaliseerd. Anderzijds meent de CFF dat een voorzichtig investeerder gezien de ernstige financiële positie van de SNCM vroeger zou hebben gehandeld om zijn investering niet aan waarde te laten verliezen. (94). |
| --- | --- |

147.

Met betrekking tot de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR betwijfelt de CFF of het criterium van de voorzichtige investeerder in een markteconomie in het onderhavige geval van toepassing is. Enerzijds vraagt de CFF zich af of kan worden gesteld dat de betrokken transactie door de staat parallel met een significante en gelijktijdige interventie van de betrokken particuliere maatschappijen in vergelijkbare omstandigheden is uitgevoerd, terwijl de staat de maatschappij vóór de gezamenlijke herkapitalisatie van de aandeelhouders en het nieuwe herstructureringsplan heeft geherkapitaliseerd. Anderzijds meent de CFF dat een voorzichtig investeerder gezien de ernstige financiële positie van de SNCM vroeger zou hebben gehandeld om zijn investering niet aan waarde te laten verliezen. (94).

| 148. | Volgens de CFF is de verwijzing naar de zaak-ABX Logistics niet relevant. Niet alleen kunnen de omstandigheden in die zaak niet worden toegepast op het onderhavige geval, maar bovendien heeft de steunbegunstigde in die zaak een significante bijdrage geleverd, wat duidelijk niet het geval is bij de SNCM. Bovendien is in het besluit van de Commissie van 2006 volgens de CFF geen rekening gehouden met de kosten van eventuele gerechtelijke stappen in het kader van een liquidatie van de betrokken onderneming. De CFF is dan ook van oordeel dat de nationale jurisprudentie waarnaar Frankrijk verwijst om de eventuele kosten van de liquidatie van de SNCM te rechtvaardigen, niet van toepassing is op het onderhavige geval. Volgens de CFF verwijst het Hof van Cassatie in de zaak Mines et produits chimiques de Salsignes namelijk geenszins naar de directe aansprakelijkheid van de staat als aandeelhouder in geval van liquidatie van een onderneming waarvan de staat aandeelhouder is, maar veeleer naar de mogelijkheid om jegens een overheidsinstelling met een industrieel en commercieel karakter een vordering tot betaling van de sociale schulden in te stellen, waarbij de bestuurders van die overheidsinstelling zich niet kunnen onttrekken aan hun verplichtingen door overheidsinterventie in te roepen. |
| --- | --- |

148.

Volgens de CFF is de verwijzing naar de zaak-ABX Logistics niet relevant. Niet alleen kunnen de omstandigheden in die zaak niet worden toegepast op het onderhavige geval, maar bovendien heeft de steunbegunstigde in die zaak een significante bijdrage geleverd, wat duidelijk niet het geval is bij de SNCM. Bovendien is in het besluit van de Commissie van 2006 volgens de CFF geen rekening gehouden met de kosten van eventuele gerechtelijke stappen in het kader van een liquidatie van de betrokken onderneming. De CFF is dan ook van oordeel dat de nationale jurisprudentie waarnaar Frankrijk verwijst om de eventuele kosten van de liquidatie van de SNCM te rechtvaardigen, niet van toepassing is op het onderhavige geval. Volgens de CFF verwijst het Hof van Cassatie in de zaak Mines et produits chimiques de Salsignes namelijk geenszins naar de directe aansprakelijkheid van de staat als aandeelhouder in geval van liquidatie van een onderneming waarvan de staat aandeelhouder is, maar veeleer naar de mogelijkheid om jegens een overheidsinstelling met een industrieel en commercieel karakter een vordering tot betaling van de sociale schulden in te stellen, waarbij de bestuurders van die overheidsinstelling zich niet kunnen onttrekken aan hun verplichtingen door overheidsinterventie in te roepen.

| 149. | Met betrekking tot de toepasselijkheid van de jurisprudentie van het Hof van Beroep van Rouen in de zaak-Aspocomp op het onderhavige geval wijst de CFF erop dat de zaak waarop dit arrest betrekking heeft, namelijk de veroordeling van een moedermaatschappij tot betaling van sociale vergoedingen aan de werknemers van een dochtermaatschappij wegens niet-nakoming van een door eerstgenoemde goedgekeurd akkoord, niet kan worden vergeleken met het SNCM-dossier. Er is dus geen concreet risico dat de CGMF of de staat wordt veroordeeld tot betaling van ontslagvergoedingen in geval van een gerechtelijke liquidatie. De CFF plaatst voorts vraagtekens bij de schatting van de overige sociale lasten omdat zij lijken te verschillen naar gelang van de ingeschakelde deskundige. |
| --- | --- |

149.

Met betrekking tot de toepasselijkheid van de jurisprudentie van het Hof van Beroep van Rouen in de zaak-Aspocomp op het onderhavige geval wijst de CFF erop dat de zaak waarop dit arrest betrekking heeft, namelijk de veroordeling van een moedermaatschappij tot betaling van sociale vergoedingen aan de werknemers van een dochtermaatschappij wegens niet-nakoming van een door eerstgenoemde goedgekeurd akkoord, niet kan worden vergeleken met het SNCM-dossier. Er is dus geen concreet risico dat de CGMF of de staat wordt veroordeeld tot betaling van ontslagvergoedingen in geval van een gerechtelijke liquidatie. De CFF plaatst voorts vraagtekens bij de schatting van de overige sociale lasten omdat zij lijken te verschillen naar gelang van de ingeschakelde deskundige.

| 150. | Volgens de CFF kan uit de toepassing van het Gröditzer-arrest en het Hytasa-arrest van het Hof van Justitie op het onderhavige geval alleen maar worden geconcludeerd dat de staat zich niet als een particuliere investeerder in een markteconomie heeft gedragen, voor zover, overeenkomstig genoemde jurisprudentie, de kapitaalinbreng van de staat was gekoppeld aan de verkoop van 75 % van zijn deelneming in de SNCM, waardoor de winstvooruitzichten evenredig afnamen. |
| --- | --- |

150.

Volgens de CFF kan uit de toepassing van het Gröditzer-arrest en het Hytasa-arrest van het Hof van Justitie op het onderhavige geval alleen maar worden geconcludeerd dat de staat zich niet als een particuliere investeerder in een markteconomie heeft gedragen, voor zover, overeenkomstig genoemde jurisprudentie, de kapitaalinbreng van de staat was gekoppeld aan de verkoop van 75 % van zijn deelneming in de SNCM, waardoor de winstvooruitzichten evenredig afnamen.

| 151. | Ten slotte is de CFF van mening dat bij een vergelijking tussen de liquidatiekosten en de kosten van een herkapitalisatie rekening moet worden gehouden met de waarde van de activa, die in beide gevallen aan de koper worden overgedragen. Volgens de CFF schommelt de waarde van de aan de overnemers overgedragen activa tussen 640 en 755 miljoen EUR (95), rekening houdend met de handelswaarde van de vloot van de SNCM, die door de CFF in augustus 2006 op een bedrag tussen 644 en 664 miljoen EUR is geschat. |
| --- | --- |

151.

Ten slotte is de CFF van mening dat bij een vergelijking tussen de liquidatiekosten en de kosten van een herkapitalisatie rekening moet worden gehouden met de waarde van de activa, die in beide gevallen aan de koper worden overgedragen. Volgens de CFF schommelt de waarde van de aan de overnemers overgedragen activa tussen 640 en 755 miljoen EUR (95), rekening houdend met de handelswaarde van de vloot van de SNCM, die door de CFF in augustus 2006 op een bedrag tussen 644 en 664 miljoen EUR is geschat.

| 152. | Met betrekking tot de vraag of de maatregelen na de herkapitalisatie van 2002 als herstructureringssteun moeten worden aangemerkt, is de CFF van oordeel dat de SNCM in de periode vóór de eerste herkapitalisatie van 142,5 miljoen EUR weliswaar voldeed aan de criteria van de richtsnoeren van 2004 om als onderneming in moeilijkheden te worden aangemerkt, maar dat dit voor de periode vóór de tweede kapitaalvermeerdering van 8,75 miljoen EUR zeer betwistbaar is, aangezien het eigen vermogen van de onderneming weer op peil was gebracht. |
| --- | --- |

152.

Met betrekking tot de vraag of de maatregelen na de herkapitalisatie van 2002 als herstructureringssteun moeten worden aangemerkt, is de CFF van oordeel dat de SNCM in de periode vóór de eerste herkapitalisatie van 142,5 miljoen EUR weliswaar voldeed aan de criteria van de richtsnoeren van 2004 om als onderneming in moeilijkheden te worden aangemerkt, maar dat dit voor de periode vóór de tweede kapitaalvermeerdering van 8,75 miljoen EUR zeer betwistbaar is, aangezien het eigen vermogen van de onderneming weer op peil was gebracht.

| 153. | Met betrekking tot de levensvatbaarheid van de onderneming wijst de CFF erop dat de SNCM slechts voor een deel is overdragen en dat de verkoop niet onherroepelijk is, gezien de ontbindingsclausules die met de overnemers zijn overeengekomen. Het is dan ook zeer de vraag of de overnemers bereid en in staat zijn de SNCM er weer bovenop te helpen, en het uitzicht op levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn komt hierdoor zeer in het gedrang. Bovendien geeft de CFF aan dat de Franse autoriteiten in tegenstelling tot het vereiste in de richtsnoeren van 2004 niet hebben overwogen de activiteiten die ook na de herstructurering verlieslatend zouden blijven, te staken (96). Voorts staat de CFF sceptisch tegenover het kostenverminderingsplan, terwijl de vloot van de SNCM zou zijn uitgebreid (97), en tegenover de personeelsinkrimping, met name in het licht van de mislukking van het sociaal plan van 2002. |
| --- | --- |

153.

Met betrekking tot de levensvatbaarheid van de onderneming wijst de CFF erop dat de SNCM slechts voor een deel is overdragen en dat de verkoop niet onherroepelijk is, gezien de ontbindingsclausules die met de overnemers zijn overeengekomen. Het is dan ook zeer de vraag of de overnemers bereid en in staat zijn de SNCM er weer bovenop te helpen, en het uitzicht op levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn komt hierdoor zeer in het gedrang. Bovendien geeft de CFF aan dat de Franse autoriteiten in tegenstelling tot het vereiste in de richtsnoeren van 2004 niet hebben overwogen de activiteiten die ook na de herstructurering verlieslatend zouden blijven, te staken (96). Voorts staat de CFF sceptisch tegenover het kostenverminderingsplan, terwijl de vloot van de SNCM zou zijn uitgebreid (97), en tegenover de personeelsinkrimping, met name in het licht van de mislukking van het sociaal plan van 2002.

| 154. | De CFF betwijfelt of de nieuwe steun tot het minimum beperkt is gebleven, omdat niet duidelijk is waarop de sociale kosten betrekking hebben en uit de notulen van de vergadering van de SNCM van 28 april 2006 blijkt dat een deel van die steun zou zijn aangewend om de exploitatieverliezen van de maatschappij in 2006 en 2007 te dekken. De CFF is tevens van mening dat de overnemers van de SNCM geen wezenlijke bijdrage leveren aan de herstructurering van de onderneming. |
| --- | --- |

154.

De CFF betwijfelt of de nieuwe steun tot het minimum beperkt is gebleven, omdat niet duidelijk is waarop de sociale kosten betrekking hebben en uit de notulen van de vergadering van de SNCM van 28 april 2006 blijkt dat een deel van die steun zou zijn aangewend om de exploitatieverliezen van de maatschappij in 2006 en 2007 te dekken. De CFF is tevens van mening dat de overnemers van de SNCM geen wezenlijke bijdrage leveren aan de herstructurering van de onderneming.

| 155. | Om buitensporige concurrentieverstoringen te voorkomen, moeten de in 2003 aan de SNCM opgelegde compenserende maatregelen volgens de CFF worden verlengd en gepreciseerd, en moeten nieuwe compenserende maatregelen met betrekking tot de vermindering van de aanwezigheid van de SNCM op de markt worden toegevoegd (98). Bovendien meent de CFF dat een deel van de in de beschikking van 2003 aan de SNCM opgelegde maatregelen niet is nagekomen. De SNCM zou nieuwe schepen hebben aangekocht, wat in strijd is met artikel 2 van de beschikking van de Commissie van 2003. Voorts zou de SNCM haar deelneming in de CCM niet hebben overgedragen, wat in strijd is met artikel 3 van de beschikking van de Commissie. Tot slot zou de SNCM, in strijd met artikel 4 van genoemde beschikking, sinds 2003 een agressief tariefbeleid voeren, met prijzen die lager liggen dan die van de CFF (biljetten die tot 30 % goedkoper zijn voor identieke of vergelijkbare diensten). |
| --- | --- |

155.

Om buitensporige concurrentieverstoringen te voorkomen, moeten de in 2003 aan de SNCM opgelegde compenserende maatregelen volgens de CFF worden verlengd en gepreciseerd, en moeten nieuwe compenserende maatregelen met betrekking tot de vermindering van de aanwezigheid van de SNCM op de markt worden toegevoegd (98). Bovendien meent de CFF dat een deel van de in de beschikking van 2003 aan de SNCM opgelegde maatregelen niet is nagekomen. De SNCM zou nieuwe schepen hebben aangekocht, wat in strijd is met artikel 2 van de beschikking van de Commissie van 2003. Voorts zou de SNCM haar deelneming in de CCM niet hebben overgedragen, wat in strijd is met artikel 3 van de beschikking van de Commissie. Tot slot zou de SNCM, in strijd met artikel 4 van genoemde beschikking, sinds 2003 een agressief tariefbeleid voeren, met prijzen die lager liggen dan die van de CFF (biljetten die tot 30 % goedkoper zijn voor identieke of vergelijkbare diensten).

| 156. | Met betrekking tot de aard van de tweede herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR stelt CFF dat de publieke en de particuliere investering niet alleen gelijktijdig moeten plaatsvinden, maar dat de particuliere deelneming significant moet zijn en onder vergelijkbare voorwaarden moet plaatsvinden, zodat de overheidsinterventie wordt gevalideerd. In het onderhavige geval zou aan geen van beide voorwaarden zijn voldaan. Enerzijds zou de deelneming van de overnemers, die strikt gekoppeld is aan de eerste kapitaalverhoging van 142,5 miljoen EUR, niet significant zijn. Anderzijds zou de interventie van de overnemers hebben plaatsgevonden onder voorwaarden die niet vergelijkbaar zijn met die van de overheid, met name vanwege de ontbindingsclausules en de uit de minderheidsdeelneming van de CGMF verwachte rentabiliteit. |
| --- | --- |

156.

Met betrekking tot de aard van de tweede herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR stelt CFF dat de publieke en de particuliere investering niet alleen gelijktijdig moeten plaatsvinden, maar dat de particuliere deelneming significant moet zijn en onder vergelijkbare voorwaarden moet plaatsvinden, zodat de overheidsinterventie wordt gevalideerd. In het onderhavige geval zou aan geen van beide voorwaarden zijn voldaan. Enerzijds zou de deelneming van de overnemers, die strikt gekoppeld is aan de eerste kapitaalverhoging van 142,5 miljoen EUR, niet significant zijn. Anderzijds zou de interventie van de overnemers hebben plaatsgevonden onder voorwaarden die niet vergelijkbaar zijn met die van de overheid, met name vanwege de ontbindingsclausules en de uit de minderheidsdeelneming van de CGMF verwachte rentabiliteit.

| 157. | Met betrekking tot de sociale maatregelen voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR betwist de CFF dat dit bedrag als persoonsgebonden steun moet worden aangemerkt. Hoewel dit bedrag rechtstreeks aan de werknemers van de SNCM ten goede komt, wijst de CFF erop dat deze maatregel indirecte positieve gevolgen voor de SNCM kan hebben, met name door een verbetering van het sociale klimaat. |
| --- | --- |

157.

Met betrekking tot de sociale maatregelen voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR betwist de CFF dat dit bedrag als persoonsgebonden steun moet worden aangemerkt. Hoewel dit bedrag rechtstreeks aan de werknemers van de SNCM ten goede komt, wijst de CFF erop dat deze maatregel indirecte positieve gevolgen voor de SNCM kan hebben, met name door een verbetering van het sociale klimaat.

4.2.2.   Opmerkingen van de STIM

4.2.2.1.   Met betrekking tot de maatregelen na de herkapitalisatie van 2002

| 158. | Met betrekking tot de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR is de STIM van oordeel dat deze niet kan worden beschouwd als een marktprijs die het resultaat is van een open en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, omdat de herkapitalisatie heeft plaatsgevonden onder andere voorwaarden dan die welke normaliter voor een particuliere investeerder gelden. Volgens de STIM kan met de herziene nettoboekwaarde van de activa in het slechtste geval namelijk een liquidatie zonder kosten voor de staat plaatsvinden, en wellicht zelfs met een liquidatieoverschot, is de overdrachtsprijs veel te laag ten opzichte van de waarde van de onderneming (door de STIM op 350 miljoen EUR geschat) en staat de steun niet in verhouding tot de behoeften van de onderneming. |
| --- | --- |

158.

Met betrekking tot de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR is de STIM van oordeel dat deze niet kan worden beschouwd als een marktprijs die het resultaat is van een open en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, omdat de herkapitalisatie heeft plaatsgevonden onder andere voorwaarden dan die welke normaliter voor een particuliere investeerder gelden. Volgens de STIM kan met de herziene nettoboekwaarde van de activa in het slechtste geval namelijk een liquidatie zonder kosten voor de staat plaatsvinden, en wellicht zelfs met een liquidatieoverschot, is de overdrachtsprijs veel te laag ten opzichte van de waarde van de onderneming (door de STIM op 350 miljoen EUR geschat) en staat de steun niet in verhouding tot de behoeften van de onderneming.

| 159. | De STIM wijst de Commissie er tevens op dat de bij de privatisering opgestelde ontbindingsclausule buitenproportioneel is. |
| --- | --- |

159.

De STIM wijst de Commissie er tevens op dat de bij de privatisering opgestelde ontbindingsclausule buitenproportioneel is.

| 160. | De STIM betwist ten slotte de rechtvaardiging van de verkoop tegen een negatieve prijs op basis van de hypothese van een sociaal moeilijke liquidatie van de onderneming, een hypothese die weinig realistisch lijkt. |
| --- | --- |

160.

De STIM betwist ten slotte de rechtvaardiging van de verkoop tegen een negatieve prijs op basis van de hypothese van een sociaal moeilijke liquidatie van de onderneming, een hypothese die weinig realistisch lijkt.

| 161. | Met betrekking tot de tweede herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR is de STIM van oordeel dat bij deze kapitaalinbreng het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie niet is gerespecteerd, omdat onvoldoende garanties over het rendement op investeringen zijn gegeven. De STIM betwist het argument dat deze inbreng geen staatssteun zou zijn omdat de particuliere en de publieke investering gelijktijdig hebben plaatsgevonden. Voor zover er effectief sprake is van een dergelijke gelijktijdigheid, vormt dit slechts een indicatie en betekent niet automatisch dat de interventies geen staatssteun zijn (99). De STIM stelt tot slot dat deze inbreng voor de overnemers een garantie zijdens de Franse regering vormt dat het contract voor de uitbesteding van de openbare dienst voor de verbinding met Corsica wel degelijk aan de SNCM zou worden toegewezen. |
| --- | --- |

161.

Met betrekking tot de tweede herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR is de STIM van oordeel dat bij deze kapitaalinbreng het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie niet is gerespecteerd, omdat onvoldoende garanties over het rendement op investeringen zijn gegeven. De STIM betwist het argument dat deze inbreng geen staatssteun zou zijn omdat de particuliere en de publieke investering gelijktijdig hebben plaatsgevonden. Voor zover er effectief sprake is van een dergelijke gelijktijdigheid, vormt dit slechts een indicatie en betekent niet automatisch dat de interventies geen staatssteun zijn (99). De STIM stelt tot slot dat deze inbreng voor de overnemers een garantie zijdens de Franse regering vormt dat het contract voor de uitbesteding van de openbare dienst voor de verbinding met Corsica wel degelijk aan de SNCM zou worden toegewezen.

| 162. | Met betrekking tot het bedrag van 38,5 miljoen EUR aan persoonsgebonden steun meent de STIM dat dit bedrag in feite bedoeld is de SNCM de middelen te verschaffen om te voldoen aan bepaalde essentiële aspecten van het aan de Commissie voorgelegde herstructureringsplan die niet ten uitvoer zijn gelegd, met name de personeelsinkrimping. |
| --- | --- |

162.

Met betrekking tot het bedrag van 38,5 miljoen EUR aan persoonsgebonden steun meent de STIM dat dit bedrag in feite bedoeld is de SNCM de middelen te verschaffen om te voldoen aan bepaalde essentiële aspecten van het aan de Commissie voorgelegde herstructureringsplan die niet ten uitvoer zijn gelegd, met name de personeelsinkrimping.

4.2.2.2.   Met betrekking tot de verenigbaarheid met de richtsnoeren van 2004

| 163. | Volgens de STIM is de door de SNCM ontvangen steun niet tot het minimum beperkt gebleven. De bijdrage van de SNCM en de overnemers aan het herstructureringsplan is niet toereikend ten aanzien van de door de richtsnoeren van 2004 opgelegde voorwaarden, en er is niet aangetoond dat de situatie van de SNCM zo uitzonderlijk was dat een lagere eigen inbreng gerechtvaardigd was. Bovendien wijst de STIM erop dat de in 2006 verleende steun buitenproportioneel was, aangezien hij de SNCM in staat heeft gesteld reserves op te bouwen om toekomstige verliezen te dekken. Ten slotte is het feit dat de SNCM niet van plan was activa over te dragen die niet onontbeerlijk waren voor het voortbestaan van de onderneming, in strijd met de in de richtsnoeren van 2004 gestelde eisen. |
| --- | --- |

163.

Volgens de STIM is de door de SNCM ontvangen steun niet tot het minimum beperkt gebleven. De bijdrage van de SNCM en de overnemers aan het herstructureringsplan is niet toereikend ten aanzien van de door de richtsnoeren van 2004 opgelegde voorwaarden, en er is niet aangetoond dat de situatie van de SNCM zo uitzonderlijk was dat een lagere eigen inbreng gerechtvaardigd was. Bovendien wijst de STIM erop dat de in 2006 verleende steun buitenproportioneel was, aangezien hij de SNCM in staat heeft gesteld reserves op te bouwen om toekomstige verliezen te dekken. Ten slotte is het feit dat de SNCM niet van plan was activa over te dragen die niet onontbeerlijk waren voor het voortbestaan van de onderneming, in strijd met de in de richtsnoeren van 2004 gestelde eisen.

| 164. | De STIM is van oordeel dat de betrokken bedragen zijn uitbetaald in strijd met het in de richtlijnen van 2004 vastgestelde beginsel dat reddingssteun slechts eenmaal mag worden toegekend. De verslechtering van de financiële situatie van de onderneming en de sociale conflicten mogen niet worden beschouwd als uitzonderlijke, onvoorziene omstandigheden die niet kunnen worden toegerekend aan de begunstigde onderneming. |
| --- | --- |

164.

De STIM is van oordeel dat de betrokken bedragen zijn uitbetaald in strijd met het in de richtlijnen van 2004 vastgestelde beginsel dat reddingssteun slechts eenmaal mag worden toegekend. De verslechtering van de financiële situatie van de onderneming en de sociale conflicten mogen niet worden beschouwd als uitzonderlijke, onvoorziene omstandigheden die niet kunnen worden toegerekend aan de begunstigde onderneming.

| 165. | De STIM eist bijgevolg aanvullende compensaties ter hoogte van de helft van de ingebrachte steun, d.w.z. 98,25 miljoen EUR, via de verkoop van een extra schip, alsmede van de directe en indirecte deelnemingen van de SNCM in de CMN. De STIM stelt in dit verband dat deze deelnemingen niet strategisch zijn in de zin van de richtlijnen van 2004, omdat ze noch „voor het voortbestaan van de onderneming onontbeerlijk zijn”, noch het karakter van een onvervreemdbaar goed dragen. |
| --- | --- |

165.

De STIM eist bijgevolg aanvullende compensaties ter hoogte van de helft van de ingebrachte steun, d.w.z. 98,25 miljoen EUR, via de verkoop van een extra schip, alsmede van de directe en indirecte deelnemingen van de SNCM in de CMN. De STIM stelt in dit verband dat deze deelnemingen niet strategisch zijn in de zin van de richtlijnen van 2004, omdat ze noch „voor het voortbestaan van de onderneming onontbeerlijk zijn”, noch het karakter van een onvervreemdbaar goed dragen.

| 166. | De STIM voert voorts aan dat de beweerde synergieën tussen de SNCM en de CMN niet bestaan, aangezien de SNCM geen daadwerkelijke rol heeft in het beheer en de ontwikkeling van de CMN. De STIM benadrukt ten slotte dat de aandeelhoudersovereenkomst tussen beide ondernemingen op 15 maart 2006 door de CMN is opgezegd, zoals vastgesteld door het Hof van Beroep van Parijs. |
| --- | --- |

166.

De STIM voert voorts aan dat de beweerde synergieën tussen de SNCM en de CMN niet bestaan, aangezien de SNCM geen daadwerkelijke rol heeft in het beheer en de ontwikkeling van de CMN. De STIM benadrukt ten slotte dat de aandeelhoudersovereenkomst tussen beide ondernemingen op 15 maart 2006 door de CMN is opgezegd, zoals vastgesteld door het Hof van Beroep van Parijs.

4.2.3.   Opmerkingen van de SNCM

| 167. | De SNCM heeft de Commissie een dossier overgelegd met een stand van zaken op economisch en concurrentiegebied, vergezeld van een juridisch advies met een inschatting van het risico dat de overheid in het geval van een liquidatieprocedure door de rechter voor de periode vóór de privatisering als feitelijk beheerder van de maatschappij zou worden aangemerkt. |
| --- | --- |

167.

De SNCM heeft de Commissie een dossier overgelegd met een stand van zaken op economisch en concurrentiegebied, vergezeld van een juridisch advies met een inschatting van het risico dat de overheid in het geval van een liquidatieprocedure door de rechter voor de periode vóór de privatisering als feitelijk beheerder van de maatschappij zou worden aangemerkt.

| 168. | Het door de SNCM geraadpleegde kantoor Baker & McKenzie komt tot de conclusie dat de staat, op basis van de sociale documenten van de maatschappij, aangevuld met de briefwisseling en de interventies en notulen van de controleorganen, [...] (60) besluiten (100) [...] (60) organen (101), [...] (60) sociale organen (102). Voorts wordt in het rapport benadrukt dat [...] (60) SNCM (103). Tot slot wordt aangegeven dat [...] (60) SNCM. |
| --- | --- |

168.

Het door de SNCM geraadpleegde kantoor Baker & McKenzie komt tot de conclusie dat de staat, op basis van de sociale documenten van de maatschappij, aangevuld met de briefwisseling en de interventies en notulen van de controleorganen, [...] (60) besluiten (100) [...] (60) organen (101), [...] (60) sociale organen (102). Voorts wordt in het rapport benadrukt dat [...] (60) SNCM (103). Tot slot wordt aangegeven dat [...] (60) SNCM.

| 169. | Op basis daarvan is het volgens de deskundige van de SNCM zeer waarschijnlijk dat de handelsrechtbank van Marseille de Franse staat als feitelijk beheerder zou hebben aangemerkt. |
| --- | --- |

169.

Op basis daarvan is het volgens de deskundige van de SNCM zeer waarschijnlijk dat de handelsrechtbank van Marseille de Franse staat als feitelijk beheerder zou hebben aangemerkt.

| 170. | Bovendien zou uit de feiten, met name uit rapporten van de Rekenkamer, blijken dat beheersfouten die aan de staat als feitelijk bestuurder van de SNCM zijn toe te rekenen, hebben bijgedragen tot de ontoereikende activa van de SNCM. In het rapport worden onder andere de volgende beheersfouten uitgelicht: de commerciële keuze [...] (60). De schade door de beheersfouten van de staat, zou [...] (60) bedragen. |
| --- | --- |

170.

Bovendien zou uit de feiten, met name uit rapporten van de Rekenkamer, blijken dat beheersfouten die aan de staat als feitelijk bestuurder van de SNCM zijn toe te rekenen, hebben bijgedragen tot de ontoereikende activa van de SNCM. In het rapport worden onder andere de volgende beheersfouten uitgelicht: de commerciële keuze [...] (60). De schade door de beheersfouten van de staat, zou [...] (60) bedragen.

| 171. | In dat verband zou er volgens de deskundige van de SNCM dan ook geen twijfel over bestaan dat de staat in het kader van een rechtsvordering tot aanzuivering van de schulden zou worden veroordeeld de schulden geheel of gedeeltelijk te dragen, gezien de zeer nauwe betrokkenheid van de staat bij het beheer van de SNCM, zijn duidelijke beheersfouten en de omvang van zijn financieringsbronnen. |
| --- | --- |

171.

In dat verband zou er volgens de deskundige van de SNCM dan ook geen twijfel over bestaan dat de staat in het kader van een rechtsvordering tot aanzuivering van de schulden zou worden veroordeeld de schulden geheel of gedeeltelijk te dragen, gezien de zeer nauwe betrokkenheid van de staat bij het beheer van de SNCM, zijn duidelijke beheersfouten en de omvang van zijn financieringsbronnen.

| 172. | Op basis van de relevante jurisprudentie komt de deskundige van de SNCM tot de conclusie dat de staat in het geval van een liquidatie van de SNCM zeker zou zijn veroordeeld tot overname van alle sociale schulden van de SNCM. Dit zou ertoe hebben geleid dat naar schatting 85 tot 100 % van het vastgestelde tekort aan activa ten laste van de staat als aandeelhouder zou zijn gekomen (d.w.z. 316,6 tot 385,7 miljoen EUR). Door te besluiten de SNCM te privatiseren en het eigen vermogen vooraf aan te vullen met een bedrag van 158 miljoen EUR, zou de Franse staat zich bijgevolg als een voorzichtig investeerder hebben gedragen. |
| --- | --- |

172.

Op basis van de relevante jurisprudentie komt de deskundige van de SNCM tot de conclusie dat de staat in het geval van een liquidatie van de SNCM zeker zou zijn veroordeeld tot overname van alle sociale schulden van de SNCM. Dit zou ertoe hebben geleid dat naar schatting 85 tot 100 % van het vastgestelde tekort aan activa ten laste van de staat als aandeelhouder zou zijn gekomen (d.w.z. 316,6 tot 385,7 miljoen EUR). Door te besluiten de SNCM te privatiseren en het eigen vermogen vooraf aan te vullen met een bedrag van 158 miljoen EUR, zou de Franse staat zich bijgevolg als een voorzichtig investeerder hebben gedragen.

V.   REACTIE VAN DE FRANSE AUTORITEITEN OP DE OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN

5.1.   REACTIE VAN DE FRANSE AUTORITEITEN OP DE OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN MET BETREKKING TOT HET BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE VAN 2002

5.1.1.   Met betrekking tot de opmerkingen van de CFF

| 173. | De Franse autoriteiten hebben verklaard dat bepaalde door de CFF overgelegde gegevens betreffende het aanbod van de SNCM onjuist zijn. |
| --- | --- |

173.

De Franse autoriteiten hebben verklaard dat bepaalde door de CFF overgelegde gegevens betreffende het aanbod van de SNCM onjuist zijn.

| 174. | De staat is van oordeel dat de opzet van het herstructureringsplan, anders dan door de CFF wordt gesteld, een spoedig herstel van de SNCM mogelijk maakt en de voorwaarden schept voor haar levensvatbaarheid op middellange en lange termijn. De Franse autoriteiten wijzen erop dat een aanzienlijk deel van het programma ter vermindering van de kosten reeds ten uitvoer is gelegd. De nautische middelen zijn verminderd en het programma voor het afstoten van activa verloopt overeenkomstig het industrieel plan. De verbindingen zijn gereorganiseerd en het actieplan ter vermindering van het intermediaire verbruik werpt zijn eerste vruchten af en het werkgelegenheidsgedeelte van het industrieel plan wordt geleidelijk ten uitvoer gelegd. Bovendien heeft de SNCM in 2001 een bedrag van 21,3 miljoen EUR uitgetrokken voor de financiering van herstructureringsmaatregelen, en met name van het plan voor het behoud van arbeidsplaatsen. |
| --- | --- |

174.

De staat is van oordeel dat de opzet van het herstructureringsplan, anders dan door de CFF wordt gesteld, een spoedig herstel van de SNCM mogelijk maakt en de voorwaarden schept voor haar levensvatbaarheid op middellange en lange termijn. De Franse autoriteiten wijzen erop dat een aanzienlijk deel van het programma ter vermindering van de kosten reeds ten uitvoer is gelegd. De nautische middelen zijn verminderd en het programma voor het afstoten van activa verloopt overeenkomstig het industrieel plan. De verbindingen zijn gereorganiseerd en het actieplan ter vermindering van het intermediaire verbruik werpt zijn eerste vruchten af en het werkgelegenheidsgedeelte van het industrieel plan wordt geleidelijk ten uitvoer gelegd. Bovendien heeft de SNCM in 2001 een bedrag van 21,3 miljoen EUR uitgetrokken voor de financiering van herstructureringsmaatregelen, en met name van het plan voor het behoud van arbeidsplaatsen.

| 175. | Met betrekking tot de vaststelling van het bedrag van de steun bevestigen de Franse autoriteiten dat een verhouding van 0,79 tussen eigen vermogen en totale schulden, behoudens bijzondere situaties, typisch is voor de vermogensbalans van de meeste scheepvaartondernemingen. De verhouding van 0,497 die de CFF voor de CMN in 2001 opgeeft, is volgens de Franse autoriteiten onjuist omdat geen rekening is gehouden met de liquide middelen op de actiefzijde van de balans. Na correctie bedraagt de verhouding voor de CMN 0,557. Volgens de Franse autoriteiten blijft dit niveau hoe dan ook te laag voor de CMN, zoals ook blijkt uit de moeilijke liquiditeitspositie van de CMN in 2002. De CMN moest namelijk tot 8 miljoen EUR lenen bij de STIM om een liquiditeitstekort te financieren dat niet door haar banken werd gedekt. |
| --- | --- |

175.

Met betrekking tot de vaststelling van het bedrag van de steun bevestigen de Franse autoriteiten dat een verhouding van 0,79 tussen eigen vermogen en totale schulden, behoudens bijzondere situaties, typisch is voor de vermogensbalans van de meeste scheepvaartondernemingen. De verhouding van 0,497 die de CFF voor de CMN in 2001 opgeeft, is volgens de Franse autoriteiten onjuist omdat geen rekening is gehouden met de liquide middelen op de actiefzijde van de balans. Na correctie bedraagt de verhouding voor de CMN 0,557. Volgens de Franse autoriteiten blijft dit niveau hoe dan ook te laag voor de CMN, zoals ook blijkt uit de moeilijke liquiditeitspositie van de CMN in 2002. De CMN moest namelijk tot 8 miljoen EUR lenen bij de STIM om een liquiditeitstekort te financieren dat niet door haar banken werd gedekt.

5.1.2.   Met betrekking tot de opmerkingen van de STIM

| 176. | De Franse autoriteiten stellen dat de deelneming van de SNCM in het kapitaal van de CMN niet kan worden beschouwd als een zuiver financieel actief, zoals de STIM lijkt te suggereren. Frankrijk verdedigt de stellingname dat de deelnemingen van de SNCM in de CMN een uiterst strategisch karakter hebben. De overdracht ervan zou volgens Frankijk namelijk niet alleen tegen de industriële logica indruisen, maar zou ook strategisch gezien een grote vergissing zijn. |
| --- | --- |

176.

De Franse autoriteiten stellen dat de deelneming van de SNCM in het kapitaal van de CMN niet kan worden beschouwd als een zuiver financieel actief, zoals de STIM lijkt te suggereren. Frankrijk verdedigt de stellingname dat de deelnemingen van de SNCM in de CMN een uiterst strategisch karakter hebben. De overdracht ervan zou volgens Frankijk namelijk niet alleen tegen de industriële logica indruisen, maar zou ook strategisch gezien een grote vergissing zijn.

5.1.3.   Met betrekking tot de opmerkingen van vertegenwoordigers van lokale overheden

| 177. | Hoewel de Franse autoriteiten het over het geheel genomen eens zijn met de inhoud van de brief van de voorzitter van de regio Provence-Alpes-Côte d’Azur, willen zij er evenwel op wijzen dat, in tegenstelling tot wat in punt 2 van die brief (104) wordt gesteld, het aanbod voor de verbinding tussen het Franse vasteland en Corsica de vraag niet overtreft, en dat het tariefbeleid van de SNCM in overeenstemming is met de verbintenissen die zij is aangegaan om geen tarievenoorlog te ontketenen en geen „price leader” te zijn. |
| --- | --- |

177.

Hoewel de Franse autoriteiten het over het geheel genomen eens zijn met de inhoud van de brief van de voorzitter van de regio Provence-Alpes-Côte d’Azur, willen zij er evenwel op wijzen dat, in tegenstelling tot wat in punt 2 van die brief (104) wordt gesteld, het aanbod voor de verbinding tussen het Franse vasteland en Corsica de vraag niet overtreft, en dat het tariefbeleid van de SNCM in overeenstemming is met de verbintenissen die zij is aangegaan om geen tarievenoorlog te ontketenen en geen „price leader” te zijn.

5.2.   MET BETREKKING TOT DE OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN OVER HET BESLUIT VAN 2006

| 178. | In het algemeen merken de Franse autoriteiten op dat de opmerkingen van de STIM en de CFF grotendeels overeenkomen met die welke zij reeds in 2003 aan de Commissie hadden voorgelegd. In het bijzonder wijzen zij erop dat de opmerkingen van de CFF zijn voorgelegd aan het Gerecht van Eerste Aanleg in het kader van het verzoek tot nietigverklaring van de beschikking van de Commissie van 9 juli 2003, en voor het merendeel zowel door de Commissie als door het Gerecht van de hand zijn gewezen. |
| --- | --- |

178.

In het algemeen merken de Franse autoriteiten op dat de opmerkingen van de STIM en de CFF grotendeels overeenkomen met die welke zij reeds in 2003 aan de Commissie hadden voorgelegd. In het bijzonder wijzen zij erop dat de opmerkingen van de CFF zijn voorgelegd aan het Gerecht van Eerste Aanleg in het kader van het verzoek tot nietigverklaring van de beschikking van de Commissie van 9 juli 2003, en voor het merendeel zowel door de Commissie als door het Gerecht van de hand zijn gewezen.

5.2.1.   Met betrekking tot de vervroegde tenuitvoerlegging van de maatregelen van het eerste herstructureringsplan en de wijzigingen daarop

| 179. | Met betrekking tot de algemene opmerking over de vervroegde tenuitvoerlegging van de als steun aan te merken maatregelen door Frankrijk stellen de Franse autoriteiten dat dit wordt gerechtvaardigd door het bijzondere karakter van de procedure, namelijk de nietigverklaring in 2005 van de beschikking van 9 juli 2003 tot goedkeuring van de steun, en dat de Franse autoriteiten hun verplichtingen uit hoofde van het EG-Verdrag niet moedwillig naast zich neer hebben gelegd. Frankrijk voegt hieraan toe dat het krachtens het beginsel van loyale samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie laatstgenoemde steeds op de hoogte heeft gehouden van de ontwikkelingen in dit dossier en de verschillende maatregelen die sinds januari 2005 zijn genomen. |
| --- | --- |

179.

Met betrekking tot de algemene opmerking over de vervroegde tenuitvoerlegging van de als steun aan te merken maatregelen door Frankrijk stellen de Franse autoriteiten dat dit wordt gerechtvaardigd door het bijzondere karakter van de procedure, namelijk de nietigverklaring in 2005 van de beschikking van 9 juli 2003 tot goedkeuring van de steun, en dat de Franse autoriteiten hun verplichtingen uit hoofde van het EG-Verdrag niet moedwillig naast zich neer hebben gelegd. Frankrijk voegt hieraan toe dat het krachtens het beginsel van loyale samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie laatstgenoemde steeds op de hoogte heeft gehouden van de ontwikkelingen in dit dossier en de verschillende maatregelen die sinds januari 2005 zijn genomen.

| 180. | Aangezien geen van deze maatregelen steun vormen, zijn de Franse autoriteiten van oordeel dat artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag in fine niet van toepassing is, en dat de tenuitvoerlegging ervan derhalve niet dient te worden opgeschort. |
| --- | --- |

180.

Aangezien geen van deze maatregelen steun vormen, zijn de Franse autoriteiten van oordeel dat artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag in fine niet van toepassing is, en dat de tenuitvoerlegging ervan derhalve niet dient te worden opgeschort.

5.2.2.   Met betrekking tot de maatregelen na de herkapitalisatie van 2002

| 181. | Met betrekking tot de overdrachtsprocedure wijst Frankrijk erop dat deze van meet af aan voorzag in klassieke selectiecriteria die voornamelijk waren gebaseerd op de voor de valorisatie van de aandelen van de SNCM voorgestelde prijs, en slechts in tweede instantie op andere parameters (industrieel plan, sociaal plan, etc.), waaronder het bedrag dat de kandidaten in het kader van een herkapitalisatie bereid waren in de maatschappij te investeren. Frankrijk bestrijdt het door derden aangevoerde argument dat de aanbestedingsprocedure niet transparant was en wijst erop dat de staat in het onderhavige geval zelfs verder is gegaan dan haar toch al strenge en dwingende wettelijke en bestuursrechtelijke verplichtingen inzake de overdracht van staatsdeelnemingen. Frankrijk herinnert eraan dat de ontwikkelingen na het bod van de BCP om 100 % van de aandelen van de SNCM over te nemen, in een zeer moeilijke financiële en maatschappelijke context plaatsvonden en dat de commerciële en financiële voorwaarden van de transactie (afgezien van de verdeling van het kapitaal) niet zijn veranderd doordat de VT zich aansloot bij het bod van de BCP. |
| --- | --- |

181.

Met betrekking tot de overdrachtsprocedure wijst Frankrijk erop dat deze van meet af aan voorzag in klassieke selectiecriteria die voornamelijk waren gebaseerd op de voor de valorisatie van de aandelen van de SNCM voorgestelde prijs, en slechts in tweede instantie op andere parameters (industrieel plan, sociaal plan, etc.), waaronder het bedrag dat de kandidaten in het kader van een herkapitalisatie bereid waren in de maatschappij te investeren. Frankrijk bestrijdt het door derden aangevoerde argument dat de aanbestedingsprocedure niet transparant was en wijst erop dat de staat in het onderhavige geval zelfs verder is gegaan dan haar toch al strenge en dwingende wettelijke en bestuursrechtelijke verplichtingen inzake de overdracht van staatsdeelnemingen. Frankrijk herinnert eraan dat de ontwikkelingen na het bod van de BCP om 100 % van de aandelen van de SNCM over te nemen, in een zeer moeilijke financiële en maatschappelijke context plaatsvonden en dat de commerciële en financiële voorwaarden van de transactie (afgezien van de verdeling van het kapitaal) niet zijn veranderd doordat de VT zich aansloot bij het bod van de BCP.

| 182. | Met betrekking tot de negatieve prijs van 158 miljoen EUR wijzen de Franse autoriteiten erop dat de onderneming, gelet op de financiële situatie van de SNCM per 30 september 2005, tegen een marktprijs is verkocht en dat de verkoop economisch gezien voordeliger was dan een liquidatie van de onderneming. De Franse autoriteiten preciseren in dit verband dat de toepassing van het criterium van de particuliere investeerder in het geval van een overdracht van een onderneming die dicht bij het faillissement staat, niet moet worden gezien als het nastreven van „rentabiliteit van de overheidsinterventie”, maar wel als het voorkomen van nog grotere verliezen die de aandeelhouder zou hebben geleden in geval van een duurdere liquidatie. |
| --- | --- |

182.

Met betrekking tot de negatieve prijs van 158 miljoen EUR wijzen de Franse autoriteiten erop dat de onderneming, gelet op de financiële situatie van de SNCM per 30 september 2005, tegen een marktprijs is verkocht en dat de verkoop economisch gezien voordeliger was dan een liquidatie van de onderneming. De Franse autoriteiten preciseren in dit verband dat de toepassing van het criterium van de particuliere investeerder in het geval van een overdracht van een onderneming die dicht bij het faillissement staat, niet moet worden gezien als het nastreven van „rentabiliteit van de overheidsinterventie”, maar wel als het voorkomen van nog grotere verliezen die de aandeelhouder zou hebben geleden in geval van een duurdere liquidatie.

| 183. | Met betrekking tot de betaalde prijs betwist Frankrijk het argument dat de SNCM zou zijn verkocht tegen een prijs die niet overeenkomt met de reële waarde van de onderneming. Frankrijk betwist met name de door de STIM op ongeveer 350 miljoen EUR geschatte waarde van de onderneming waarbij alleen de balansposten in aanmerking zijn genomen die de waardering verbeteren aan de hand van het boekhoudkundig eigen vermogen (afwijkende afschrijvingen, meerwaarde van de schepen, enz..), en niet met de passiva, die de waardering verlagen. Deze zuiver boekhoudkundige berekeningsmethode is volgens Frankrijk niet in overeenstemming met de economische realiteit van een scheepvaartonderneming zoals de SNCM, met waardevolle activa op de balans, maar tevens met een beperkte rentabiliteit en aanzienlijke passiva buiten de balanstelling. |
| --- | --- |

183.

Met betrekking tot de betaalde prijs betwist Frankrijk het argument dat de SNCM zou zijn verkocht tegen een prijs die niet overeenkomt met de reële waarde van de onderneming. Frankrijk betwist met name de door de STIM op ongeveer 350 miljoen EUR geschatte waarde van de onderneming waarbij alleen de balansposten in aanmerking zijn genomen die de waardering verbeteren aan de hand van het boekhoudkundig eigen vermogen (afwijkende afschrijvingen, meerwaarde van de schepen, enz..), en niet met de passiva, die de waardering verlagen. Deze zuiver boekhoudkundige berekeningsmethode is volgens Frankrijk niet in overeenstemming met de economische realiteit van een scheepvaartonderneming zoals de SNCM, met waardevolle activa op de balans, maar tevens met een beperkte rentabiliteit en aanzienlijke passiva buiten de balanstelling.

| 184. | De Franse autoriteiten verwerpen eveneens het argument van de CFF dat zij de handelswaarde van de SNCM-vloot, die de CFF tussen 406,5 en 426,5 miljoen EUR becijferde, zouden hebben onderschat. Volgens hen komen de in de berekening van de CFF in aanmerking genomen schepen niet overeen met die welke de SNCM per 30 september 2005 in eigendom had. Doordat geen verlagingen zijn toegepast op de handelswaarde van de schepen, is volgens hen geen rekening gehouden met de context waarin een eventuele gerechtelijke vereffening van deze activa zou hebben plaatsgevonden, en tot slot is deze handelswaarde berekend voor augustus 2006 en niet voor de datum van de potentiële liquidatie van de SNCM die als referentie zou moeten dienen, d.w.z. 30 september 2005. Frankrijk merkt voorts op dat, mocht de door de CFF voorgestelde berekening worden aangehouden, de negatieve prijs driemaal zo laag zou zijn als de liquidatiewaarde van de activa zoals vereist in het Gröditzer-arrest, wat dus gunstiger zou zijn dan de door de Franse autoriteiten aan de Commissie voorgelegde hypothesen. |
| --- | --- |

184.

De Franse autoriteiten verwerpen eveneens het argument van de CFF dat zij de handelswaarde van de SNCM-vloot, die de CFF tussen 406,5 en 426,5 miljoen EUR becijferde, zouden hebben onderschat. Volgens hen komen de in de berekening van de CFF in aanmerking genomen schepen niet overeen met die welke de SNCM per 30 september 2005 in eigendom had. Doordat geen verlagingen zijn toegepast op de handelswaarde van de schepen, is volgens hen geen rekening gehouden met de context waarin een eventuele gerechtelijke vereffening van deze activa zou hebben plaatsgevonden, en tot slot is deze handelswaarde berekend voor augustus 2006 en niet voor de datum van de potentiële liquidatie van de SNCM die als referentie zou moeten dienen, d.w.z. 30 september 2005. Frankrijk merkt voorts op dat, mocht de door de CFF voorgestelde berekening worden aangehouden, de negatieve prijs driemaal zo laag zou zijn als de liquidatiewaarde van de activa zoals vereist in het Gröditzer-arrest, wat dus gunstiger zou zijn dan de door de Franse autoriteiten aan de Commissie voorgelegde hypothesen.

| 185. | Met betrekking tot het argument van de CFF dat het Gröditzer-arrest niet van toepassing zou zijn omdat de kapitaalinbreng van de staat in de SNCM gekoppeld was aan de verkoop van 75 % van zijn deelneming, waardoor zijn winstvooruitzichten evenredig afnamen, wijzen de Franse autoriteiten erop dat de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR wel degelijk overeenkomst met de overdracht van het gehele kapitaal van de SNCM, gevolgd door een nieuwe investering door de staat ter hoogte van 25 % met een rendement van [...] (60) % per jaar. Frankrijk is dan ook van mening dat het rendement op investeringen gegarandeerd blijft door zijn deelneming van 25 % in de aandelen van de onderneming, aangezien voor deze deelneming een zeer hoog rendement wordt gegarandeerd. |
| --- | --- |

185.

Met betrekking tot het argument van de CFF dat het Gröditzer-arrest niet van toepassing zou zijn omdat de kapitaalinbreng van de staat in de SNCM gekoppeld was aan de verkoop van 75 % van zijn deelneming, waardoor zijn winstvooruitzichten evenredig afnamen, wijzen de Franse autoriteiten erop dat de negatieve overdrachtsprijs van 158 miljoen EUR wel degelijk overeenkomst met de overdracht van het gehele kapitaal van de SNCM, gevolgd door een nieuwe investering door de staat ter hoogte van 25 % met een rendement van [...] (60) % per jaar. Frankrijk is dan ook van mening dat het rendement op investeringen gegarandeerd blijft door zijn deelneming van 25 % in de aandelen van de onderneming, aangezien voor deze deelneming een zeer hoog rendement wordt gegarandeerd.

| 186. | Frankrijk betwist eveneens het argument van de CFF dat de benadering in de ABX-beschikking niet van toepassing zou zijn op het onderhavige geval, omdat deze met name gebaseerd is op de analyse van de daadwerkelijke liquidatiekosten van de SNCM en het risico dat de staat aansprakelijk had kunnen worden gesteld voor de schulden van de onderneming in het kader van een vordering tot aanzuivering van de schulden, zoals voorzien in de Franse collectieve procedures en zoals bevestigd door de nationale jurisprudentie (arrest van het Hof van Beroep van Rouen van 22 maart 2005). Hoewel de Franse autoriteiten van mening zijn dat zij als beheerder van de SNCM in dit verband niet onrechtmatig hebben gehandeld, benadrukken zij dat het risico dat de staat door een nationale rechter zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden van de SNCM, zeer groot was gelet op de soepele kwalificatiecriteria voor een beheersfout in de zin van artikel L. 651-2 van het Franse wetboek van koophandel en krachtens de bovengenoemde jurisprudentie die op het onderhavige geval kan worden toegepast. |
| --- | --- |

186.

Frankrijk betwist eveneens het argument van de CFF dat de benadering in de ABX-beschikking niet van toepassing zou zijn op het onderhavige geval, omdat deze met name gebaseerd is op de analyse van de daadwerkelijke liquidatiekosten van de SNCM en het risico dat de staat aansprakelijk had kunnen worden gesteld voor de schulden van de onderneming in het kader van een vordering tot aanzuivering van de schulden, zoals voorzien in de Franse collectieve procedures en zoals bevestigd door de nationale jurisprudentie (arrest van het Hof van Beroep van Rouen van 22 maart 2005). Hoewel de Franse autoriteiten van mening zijn dat zij als beheerder van de SNCM in dit verband niet onrechtmatig hebben gehandeld, benadrukken zij dat het risico dat de staat door een nationale rechter zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden van de SNCM, zeer groot was gelet op de soepele kwalificatiecriteria voor een beheersfout in de zin van artikel L. 651-2 van het Franse wetboek van koophandel en krachtens de bovengenoemde jurisprudentie die op het onderhavige geval kan worden toegepast.

| 187. | Met betrekking tot de herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR merkt Frankrijk op dat deze kapitaalinbreng, anders dan wordt gesteld door de CFF en de STIM, gelet op de gelijktijdigheid van de investering, de gelijke inschrijvingsvoorwaarden en het bovengemiddelde rendement dat door de staat via de CGMF is verkregen, geen staatssteun vormt. |
| --- | --- |

187.

Met betrekking tot de herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR merkt Frankrijk op dat deze kapitaalinbreng, anders dan wordt gesteld door de CFF en de STIM, gelet op de gelijktijdigheid van de investering, de gelijke inschrijvingsvoorwaarden en het bovengemiddelde rendement dat door de staat via de CGMF is verkregen, geen staatssteun vormt.

| 188. | De Franse autoriteiten preciseren met name dat het beginsel van gelijkheid van de investeerders niet wordt ondermijnd door de ontbindingsclausules, aangezien deze zijn vastgesteld in het kader van de overdracht van de SNCM voor 100 % en niet in het kader van de daarop volgende herkapitalisatie van 35 miljoen EUR. |
| --- | --- |

188.

De Franse autoriteiten preciseren met name dat het beginsel van gelijkheid van de investeerders niet wordt ondermijnd door de ontbindingsclausules, aangezien deze zijn vastgesteld in het kader van de overdracht van de SNCM voor 100 % en niet in het kader van de daarop volgende herkapitalisatie van 35 miljoen EUR.

| 189. | Voorts wijst Frankrijk erop dat zijn investering aanmerkelijk lager is dan die van de overnemers, aangezien alleen het bedrag van 8,75 miljoen EUR moet worden vergeleken met de investering van de overnemers (26,25 miljoen EUR). De eerste herkapitalisatie van 142,5 miljoen EUR dient namelijk uitsluitend in het kader van een vergelijking met de liquidatieprijs te worden onderzocht. |
| --- | --- |

189.

Voorts wijst Frankrijk erop dat zijn investering aanmerkelijk lager is dan die van de overnemers, aangezien alleen het bedrag van 8,75 miljoen EUR moet worden vergeleken met de investering van de overnemers (26,25 miljoen EUR). De eerste herkapitalisatie van 142,5 miljoen EUR dient namelijk uitsluitend in het kader van een vergelijking met de liquidatieprijs te worden onderzocht.

| 190. | Tot slot betwist Frankrijk het argument van de STIM dat deze inbreng de particuliere overnemers zou garanderen dat de DOD voor de verbinding met Corsica wel degelijk aan de SNCM wordt toegewezen. De Franse autoriteiten voeren aan dat deze kapitaalverhoging weloverwogen is en losstaat van de prestaties van de onderneming, en dat de toewijzing van de DOD aan de SNCM het verwachte rendement van deze investering niet zal kunnen verbeteren. |
| --- | --- |

190.

Tot slot betwist Frankrijk het argument van de STIM dat deze inbreng de particuliere overnemers zou garanderen dat de DOD voor de verbinding met Corsica wel degelijk aan de SNCM wordt toegewezen. De Franse autoriteiten voeren aan dat deze kapitaalverhoging weloverwogen is en losstaat van de prestaties van de onderneming, en dat de toewijzing van de DOD aan de SNCM het verwachte rendement van deze investering niet zal kunnen verbeteren.

| 191. | Met betrekking tot de 38,5 miljoen EUR aan sociale maatregelen herhaalt Frankrijk zijn argument dat deze maatregelen persoonsgebonden steun vormen en dat het feit dat de staat deze voor zijn rekening neemt, niet betekent dat zij de onderneming een indirect voordeel opleveren, aangezien zij bovenop de wettelijke en contractuele verplichtingen ten laste van de SNCM komen. Bovendien wijst Frankrijk erop dat deze maatregelen niet voorzien in het vertrek van werknemers die, bij ontstentenis van deze maatregelen, ten laste van de SNCM zouden blijven. |
| --- | --- |

191.

Met betrekking tot de 38,5 miljoen EUR aan sociale maatregelen herhaalt Frankrijk zijn argument dat deze maatregelen persoonsgebonden steun vormen en dat het feit dat de staat deze voor zijn rekening neemt, niet betekent dat zij de onderneming een indirect voordeel opleveren, aangezien zij bovenop de wettelijke en contractuele verplichtingen ten laste van de SNCM komen. Bovendien wijst Frankrijk erop dat deze maatregelen niet voorzien in het vertrek van werknemers die, bij ontstentenis van deze maatregelen, ten laste van de SNCM zouden blijven.

| 192. | In tegenstelling tot wat de CFF beweert, preciseren de Franse autoriteiten dat het bedrag van 38,5 miljoen EUR geen betrekking heeft op de tenuitvoerlegging van de in het sociaal plan van 2003 opgenomen maatregelen voor personeelsinkrimping, omdat deze — zij het met enige vertraging — reeds zijn uitgevoerd. Het nieuwe sociaal plan vormt dus een aanvulling op de eerste sociale maatregelen van 2003. |
| --- | --- |

192.

In tegenstelling tot wat de CFF beweert, preciseren de Franse autoriteiten dat het bedrag van 38,5 miljoen EUR geen betrekking heeft op de tenuitvoerlegging van de in het sociaal plan van 2003 opgenomen maatregelen voor personeelsinkrimping, omdat deze — zij het met enige vertraging — reeds zijn uitgevoerd. Het nieuwe sociaal plan vormt dus een aanvulling op de eerste sociale maatregelen van 2003.

5.2.3.   Met betrekking tot de verenigbaarheid met de richtsnoeren

| 193. | In het licht van het voorafgaande is Frankrijk van oordeel dat de te beoordelen steun 15,81 miljoen EUR bedraagt. |
| --- | --- |

193.

In het licht van het voorafgaande is Frankrijk van oordeel dat de te beoordelen steun 15,81 miljoen EUR bedraagt.

| 194. | In tegenstelling tot de CFF zijn de Franse autoriteiten, gelet op punt 11 van de richtsnoeren van 2004, van oordeel dat de SNCM, ondanks de eerste herkapitalisatie, die voor een herstel van haar eigen vermogen zorgde, nog steeds als onderneming in moeilijkheden moest worden beschouwd, aangezien deze herkapitalisatie bedoeld was om de activiteiten van de onderneming te handhaven. |
| --- | --- |

194.

In tegenstelling tot de CFF zijn de Franse autoriteiten, gelet op punt 11 van de richtsnoeren van 2004, van oordeel dat de SNCM, ondanks de eerste herkapitalisatie, die voor een herstel van haar eigen vermogen zorgde, nog steeds als onderneming in moeilijkheden moest worden beschouwd, aangezien deze herkapitalisatie bedoeld was om de activiteiten van de onderneming te handhaven.

| 195. | De Franse autoriteiten verwerpen de beweringen van de CFF dat zij de onderneming geen nieuwe financiële injecties hadden mogen geven omdat de SNCM gebruik had kunnen maken van een bankkrediet. Zij preciseren in dit verband dat de banken op 24 augustus 2005 hadden geweigerd de SNCM nieuwe kredietfaciliteiten ter beschikking te stellen en dat de enige mogelijke alternatieven bijgevolg privatisering of liquidatie van de onderneming waren. |
| --- | --- |

195.

De Franse autoriteiten verwerpen de beweringen van de CFF dat zij de onderneming geen nieuwe financiële injecties hadden mogen geven omdat de SNCM gebruik had kunnen maken van een bankkrediet. Zij preciseren in dit verband dat de banken op 24 augustus 2005 hadden geweigerd de SNCM nieuwe kredietfaciliteiten ter beschikking te stellen en dat de enige mogelijke alternatieven bijgevolg privatisering of liquidatie van de onderneming waren.

| 196. | Frankrijk betwist de argumenten van de CFF en de STIM betreffende het mislukken van het herstructureringsplan van 2002 dat, zij het met enige vertraging, ten uitvoer is gelegd en het mogelijk maakte de doelstellingen in 2005 te halen. De verslechtering van de economische en financiële situatie van de SNCM als gevolg van factoren waarop de onderneming geen invloed had, maakte een verlenging van het in 2002 aangemelde plan en de invoering van nieuwe maatregelen noodzakelijk. |
| --- | --- |

196.

Frankrijk betwist de argumenten van de CFF en de STIM betreffende het mislukken van het herstructureringsplan van 2002 dat, zij het met enige vertraging, ten uitvoer is gelegd en het mogelijk maakte de doelstellingen in 2005 te halen. De verslechtering van de economische en financiële situatie van de SNCM als gevolg van factoren waarop de onderneming geen invloed had, maakte een verlenging van het in 2002 aangemelde plan en de invoering van nieuwe maatregelen noodzakelijk.

| 197. | Volgens de Franse autoriteiten zijn de herstelvooruitzichten van de SNCM gunstig en zullen de door de nieuwe aandeelhouders geplande maatregelen, met name de tenuitvoerlegging van het sociaal plan, de reorganisatie van de verbindingen en de vernieuwing van bepaalde schepen, zorgen voor het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming. Zij merken in dit verband op dat gelet op de inkomsten uit de DOD (ongeveer [50-70] (60) % van de omzet van de SNCM) en rekening houdend met de omvang van de vaste kosten en de moeilijkheden om de zes schepen op de verbinding Marseille-Corsica elders in te zetten, de DOD een essentieel onderdeel van de ondernemingsstrategie en de levensvatbaarheid van de SNCM vormt. |
| --- | --- |

197.

Volgens de Franse autoriteiten zijn de herstelvooruitzichten van de SNCM gunstig en zullen de door de nieuwe aandeelhouders geplande maatregelen, met name de tenuitvoerlegging van het sociaal plan, de reorganisatie van de verbindingen en de vernieuwing van bepaalde schepen, zorgen voor het herstel van de levensvatbaarheid van de onderneming. Zij merken in dit verband op dat gelet op de inkomsten uit de DOD (ongeveer [50-70] (60) % van de omzet van de SNCM) en rekening houdend met de omvang van de vaste kosten en de moeilijkheden om de zes schepen op de verbinding Marseille-Corsica elders in te zetten, de DOD een essentieel onderdeel van de ondernemingsstrategie en de levensvatbaarheid van de SNCM vormt.

| 198. | Met betrekking tot de beperking van de steun tot het minimum menen de Franse autoriteiten de voor de herstructurering noodzakelijke kosten tot een strikt minimum te hebben beperkt. Zij herinneren er in dit verband aan, zoals de Commissie in haar beschikking van 2003 erkent, dat de onderneming met de verkoop van activa voor een bedrag van 30,2 miljoen EUR een toereikende bijdrage uit eigen middelen heeft geleverd aan het herstructureringsplan. Het totaal aan eigen bijdragen van de onderneming, Rekening houdend met andere door de SNCM gerealiseerde verkopen voor een bedrag van 12,2 miljoen EUR, zouden de eigen bijdragen van de onderneming zelfs 42,38 miljoen EUR bedragen. Volgens de Franse autoriteiten is dit aanzienlijk meer dan het voor de goedkeuring van herstructureringssteun noodzakelijke bedrag aan eigen bijdragen. Deze steun zou uiteindelijk nog 15,81 miljoen EUR bedragen, aangezien de andere maatregelen geen staatssteun vormen. |
| --- | --- |

198.

Met betrekking tot de beperking van de steun tot het minimum menen de Franse autoriteiten de voor de herstructurering noodzakelijke kosten tot een strikt minimum te hebben beperkt. Zij herinneren er in dit verband aan, zoals de Commissie in haar beschikking van 2003 erkent, dat de onderneming met de verkoop van activa voor een bedrag van 30,2 miljoen EUR een toereikende bijdrage uit eigen middelen heeft geleverd aan het herstructureringsplan. Het totaal aan eigen bijdragen van de onderneming, Rekening houdend met andere door de SNCM gerealiseerde verkopen voor een bedrag van 12,2 miljoen EUR, zouden de eigen bijdragen van de onderneming zelfs 42,38 miljoen EUR bedragen. Volgens de Franse autoriteiten is dit aanzienlijk meer dan het voor de goedkeuring van herstructureringssteun noodzakelijke bedrag aan eigen bijdragen. Deze steun zou uiteindelijk nog 15,81 miljoen EUR bedragen, aangezien de andere maatregelen geen staatssteun vormen.

5.2.4.   Met betrekking tot de voorwaarden van de beschikking van de Commissie van 2003 en de eventuele nieuwe compenserende maatregelen

| 199. | In tegenstelling tot wat de STIM en de CFF beweerden, hebben de Franse autoriteiten naar eigen zeggen voldaan aan alle voorwaarden van de beschikking van 2003, waaraan zij tot eind 2006 waren gebonden, zoals met name de handhaving van de vloot op 11 schepen en de toepassing van lagere tarieven dan die van de concurrenten. |
| --- | --- |

199.

In tegenstelling tot wat de STIM en de CFF beweerden, hebben de Franse autoriteiten naar eigen zeggen voldaan aan alle voorwaarden van de beschikking van 2003, waaraan zij tot eind 2006 waren gebonden, zoals met name de handhaving van de vloot op 11 schepen en de toepassing van lagere tarieven dan die van de concurrenten.

| 200. | Voorts zijn zij van mening dat het niveau van de aan de SNCM op te leggen compenserende maatregelen in het kader van het nieuwe definitieve besluit moet worden aangepast omdat de herstructureringssteun nog maar 15,81 miljoen EUR in plaats van 69,3 miljoen EUR zou bedragen. |
| --- | --- |

200.

Voorts zijn zij van mening dat het niveau van de aan de SNCM op te leggen compenserende maatregelen in het kader van het nieuwe definitieve besluit moet worden aangepast omdat de herstructureringssteun nog maar 15,81 miljoen EUR in plaats van 69,3 miljoen EUR zou bedragen.

| 201. | In dit verband betwisten zij de opmerkingen van de STIM over de mogelijkheid dat de Commissie de SNCM als compenserende maatregel oplegt haar deelneming in de CMN van de hand te doen. Frankrijk betwist het argument van de STIM dat de in de richtsnoeren van 1999 vervatte definitie van strategische activa in de richtsnoeren van 2004 ter discussie zou zijn gesteld. |
| --- | --- |

201.

In dit verband betwisten zij de opmerkingen van de STIM over de mogelijkheid dat de Commissie de SNCM als compenserende maatregel oplegt haar deelneming in de CMN van de hand te doen. Frankrijk betwist het argument van de STIM dat de in de richtsnoeren van 1999 vervatte definitie van strategische activa in de richtsnoeren van 2004 ter discussie zou zijn gesteld.

| 202. | Met betrekking tot de door de CFF genoemde maatregelen ter beperking van de aanwezigheid van de SNCM op de markt, preciseren de Franse autoriteiten dat — zoals de Commissie overigens ook in haar beschikking van 2003 (punt 87) opmerkt — op de desbetreffende markten (Frankrijk, Corsica en de Maghreb) geen sprake is van overcapaciteit en dat een reorganisatie van de verbindingen met Corsica in het kader van de DOD en erbuiten de levensvatbaarheid van de onderneming in gevaar zou brengen. |
| --- | --- |

202.

Met betrekking tot de door de CFF genoemde maatregelen ter beperking van de aanwezigheid van de SNCM op de markt, preciseren de Franse autoriteiten dat — zoals de Commissie overigens ook in haar beschikking van 2003 (punt 87) opmerkt — op de desbetreffende markten (Frankrijk, Corsica en de Maghreb) geen sprake is van overcapaciteit en dat een reorganisatie van de verbindingen met Corsica in het kader van de DOD en erbuiten de levensvatbaarheid van de onderneming in gevaar zou brengen.

| 203. | Met betrekking tot het argument van de CFF dat de tenuitvoerlegging van de bovengenoemde maatregelen ten gunste van de SNCM het gevaar inhoudt dat de belangrijkste concurrent van de SNCM, namelijk de CFF, van de markt Frankrijk — Corsica zou verdwijnen, voeren de Franse autoriteiten aan dat, gelet op de huidige structuur van deze markt, waarop de CFF het grootste marktaandeel heeft, het voortbestaan van de concurrentie afhangt van de goedkeuring van het herstructureringsplan van de SNCM en van haar aanwezigheid op de betrokken markt. |
| --- | --- |

203.

Met betrekking tot het argument van de CFF dat de tenuitvoerlegging van de bovengenoemde maatregelen ten gunste van de SNCM het gevaar inhoudt dat de belangrijkste concurrent van de SNCM, namelijk de CFF, van de markt Frankrijk — Corsica zou verdwijnen, voeren de Franse autoriteiten aan dat, gelet op de huidige structuur van deze markt, waarop de CFF het grootste marktaandeel heeft, het voortbestaan van de concurrentie afhangt van de goedkeuring van het herstructureringsplan van de SNCM en van haar aanwezigheid op de betrokken markt.

VI.   BEOORDELING VAN DE MAATREGELEN

6.1.   BESTAAN VAN STEUN IN DE ZIN VAN ARTIKEL 107, LID 1, VWEU

| 204. | In artikel 107, lid 1, VWEU is het volgende bepaald: „Behoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”. |
| --- | --- |

204.

In artikel 107, lid 1, VWEU is het volgende bepaald: „Behoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”.

| 205. | Om een nationale maatregel als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU aan te merken moeten de volgende cumulatieve voorwaarden vervuld zijn: 1) de betrokken maatregel levert een selectief economisch voordeel op; 2) dit voordeel wordt met staatsmiddelen bekostigd; 3) dit voordeel vervalst de mededinging of dreigt deze te vervalsen, en 4) de maatregel beïnvloedt het handelsverkeer tussen de lidstaten (105). |
| --- | --- |

205.

Om een nationale maatregel als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU aan te merken moeten de volgende cumulatieve voorwaarden vervuld zijn: 1) de betrokken maatregel levert een selectief economisch voordeel op; 2) dit voordeel wordt met staatsmiddelen bekostigd; 3) dit voordeel vervalst de mededinging of dreigt deze te vervalsen, en 4) de maatregel beïnvloedt het handelsverkeer tussen de lidstaten (105).

| 206. | De Commissie stelt vast dat de SNCM via de CGMF, die voor 100 % in handen is van de Franse staat, staatsmiddelen heeft ontvangen voor een totaalbedrag van 274,54 miljoen EUR (106). |
| --- | --- |

206.

De Commissie stelt vast dat de SNCM via de CGMF, die voor 100 % in handen is van de Franse staat, staatsmiddelen heeft ontvangen voor een totaalbedrag van 274,54 miljoen EUR (106).

| 207. | Aangezien de SNCM actief is in de sector van het zeevervoer, die openstaat voor concurrentie binnen Europa, kan het economisch voordeel dat zij mogelijkerwijs heeft genoten, de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. |
| --- | --- |

207.

Aangezien de SNCM actief is in de sector van het zeevervoer, die openstaat voor concurrentie binnen Europa, kan het economisch voordeel dat zij mogelijkerwijs heeft genoten, de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden.

| 208. | Dat Verordening (EEG) nr. 3577/92 tijdelijk (tot 1 januari 1999) niet van toepassing was op de cabotagemarkt voor de eilanden in de Middellandse Zee, sluit a priori niet uit dat subsidies voor cabotagediensten op de verbindingen met de eilanden in de Middellandse Zee in het kader van de DOD, het handelsverkeer tussen de lidstaten konden beïnvloeden en de mededinging konden vervalsen. |
| --- | --- |

208.

Dat Verordening (EEG) nr. 3577/92 tijdelijk (tot 1 januari 1999) niet van toepassing was op de cabotagemarkt voor de eilanden in de Middellandse Zee, sluit a priori niet uit dat subsidies voor cabotagediensten op de verbindingen met de eilanden in de Middellandse Zee in het kader van de DOD, het handelsverkeer tussen de lidstaten konden beïnvloeden en de mededinging konden vervalsen.

| 209. | Ook al hadden subsidies voor cabotagediensten op de verbindingen mogelijk geen ongunstige invloed op het handelsverkeer en veroorzaakten zij vóór 1 januari 1999 mogelijk geen concurrentieverstoringen, is de situatie sindsdien hoe dan ook veranderd, aangezien de cabotageactiviteiten overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 3577/92 voortaan openstaan voor alle marktdeelnemers van de Europese Unie. Bovendien zij erop gewezen dat de SNCM niet alleen cabotagevervoer verzorgt, maar ook actief is op de markt voor internationaal zeevervoer, die is geliberaliseerd bij Verordening (EEG) nr. 4055/86 (107). |
| --- | --- |

209.

Ook al hadden subsidies voor cabotagediensten op de verbindingen mogelijk geen ongunstige invloed op het handelsverkeer en veroorzaakten zij vóór 1 januari 1999 mogelijk geen concurrentieverstoringen, is de situatie sindsdien hoe dan ook veranderd, aangezien de cabotageactiviteiten overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 3577/92 voortaan openstaan voor alle marktdeelnemers van de Europese Unie. Bovendien zij erop gewezen dat de SNCM niet alleen cabotagevervoer verzorgt, maar ook actief is op de markt voor internationaal zeevervoer, die is geliberaliseerd bij Verordening (EEG) nr. 4055/86 (107).

| 210. | De Commissie is dan ook van mening dat de laatste drie in overweging 205 van het onderhavige besluit genoemde criteria van artikel 107, lid 1, VWEU in het onderhavige geval zijn vervuld. Bijgevolg moet zij overeenkomstig het arrest van het Gerecht van 11 september 2012 voor elke maatregel achtereenvolgens nagaan of er sprake is van een selectief economisch voordeel. |
| --- | --- |

210.

De Commissie is dan ook van mening dat de laatste drie in overweging 205 van het onderhavige besluit genoemde criteria van artikel 107, lid 1, VWEU in het onderhavige geval zijn vervuld. Bijgevolg moet zij overeenkomstig het arrest van het Gerecht van 11 september 2012 voor elke maatregel achtereenvolgens nagaan of er sprake is van een selectief economisch voordeel.

6.1.1.   Tijdskader van het onderzoek

| 211. | Overeenkomstig de rechtspraak van het Gerecht (108) moet de Commissie, na de nietigverklaring van een van haar besluiten, haar nieuwe analyse baseren op uitsluitend de informatie waarover zij beschikte op het ogenblik waarop het nietig verklaarde besluit is genomen, in casu 8 juli 2008. |
| --- | --- |

211.

Overeenkomstig de rechtspraak van het Gerecht (108) moet de Commissie, na de nietigverklaring van een van haar besluiten, haar nieuwe analyse baseren op uitsluitend de informatie waarover zij beschikte op het ogenblik waarop het nietig verklaarde besluit is genomen, in casu 8 juli 2008.

| 212. | Gebeurtenissen van na 8 juli 2008 mogen dus niet in aanmerking worden genomen. Bij de analyse mag geen rekening worden gehouden met veranderingen of ontwikkelingen op de markt of in de situatie van de begunstigde van de steun. De periode van uitvoering van het herstructureringsplan na juli 2008 wordt evenmin in aanmerking genomen (109). |
| --- | --- |

212.

Gebeurtenissen van na 8 juli 2008 mogen dus niet in aanmerking worden genomen. Bij de analyse mag geen rekening worden gehouden met veranderingen of ontwikkelingen op de markt of in de situatie van de begunstigde van de steun. De periode van uitvoering van het herstructureringsplan na juli 2008 wordt evenmin in aanmerking genomen (109).

| 213. | Voorts is de Commissie niet verplicht tot een nieuwe instructie van de zaak over te gaan of een nieuw deskundigenadvies in te winnen (110). De nietigverklaring van een handeling die een uit meerdere fasen bestaande administratieve procedure afsluit, leidt niet noodzakelijkerwijs tot nietigverklaring van de gehele procedure. Wanneer het onderzoek door de Commissie, zoals in het onderhavige geval, ondanks het feit dat de instructiehandelingen volstonden voor een grondig onderzoek van de verenigbaarheid van de steun, onvolledig blijkt te zijn, hetgeen tot onrechtmatigheid van het besluit leidt, mag de procedure ter vervanging van dir besluit worden hervat op dat punt, met een nieuw onderzoek van de instructiehandelingen (111). |
| --- | --- |

213.

Voorts is de Commissie niet verplicht tot een nieuwe instructie van de zaak over te gaan of een nieuw deskundigenadvies in te winnen (110). De nietigverklaring van een handeling die een uit meerdere fasen bestaande administratieve procedure afsluit, leidt niet noodzakelijkerwijs tot nietigverklaring van de gehele procedure. Wanneer het onderzoek door de Commissie, zoals in het onderhavige geval, ondanks het feit dat de instructiehandelingen volstonden voor een grondig onderzoek van de verenigbaarheid van de steun, onvolledig blijkt te zijn, hetgeen tot onrechtmatigheid van het besluit leidt, mag de procedure ter vervanging van dir besluit worden hervat op dat punt, met een nieuw onderzoek van de instructiehandelingen (111).

| 214. | Aangezien de Commissie bovendien haar nieuwe analyse moet baseren op uitsluitend de informatie waarover zij in juli 2008 beschikte en de Franse autoriteiten en de SNCM reeds een standpunt hebben ingenomen, hoeven zij niet opnieuw te worden gehoord (112). Tot slot is het recht van de belanghebbenden om opmerkingen te maken verzekerd door de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure in het Publicatieblad (113) en schrijft geen enkele bepaling van Verordening (EG) nr. 659/1999 voor dat deze mogelijkheid hun opnieuw moet worden geboden wanneer het initiële herstructureringsplan in de loop van het onderzoek wijzigingen ondergaat (114). |
| --- | --- |

214.

Aangezien de Commissie bovendien haar nieuwe analyse moet baseren op uitsluitend de informatie waarover zij in juli 2008 beschikte en de Franse autoriteiten en de SNCM reeds een standpunt hebben ingenomen, hoeven zij niet opnieuw te worden gehoord (112). Tot slot is het recht van de belanghebbenden om opmerkingen te maken verzekerd door de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure in het Publicatieblad (113) en schrijft geen enkele bepaling van Verordening (EG) nr. 659/1999 voor dat deze mogelijkheid hun opnieuw moet worden geboden wanneer het initiële herstructureringsplan in de loop van het onderzoek wijzigingen ondergaat (114).

| 215. | Het onderhavige besluit is bijgevolg voor het grootste deel uitsluitend gebaseerd op gegevens die op 8 juli 2008 beschikbaar waren. Mocht rekening worden gehouden met de nota van de Franse autoriteiten van 16 mei 2013 voor de feiten van vóór 8 juli 2008 en met de door de SNCM op 27 augustus 2013 overgelegde gegevens, dan zal de Commissie evenwel aantonen dat dit niet zou afdoen aan haar conclusies. |
| --- | --- |

215.

Het onderhavige besluit is bijgevolg voor het grootste deel uitsluitend gebaseerd op gegevens die op 8 juli 2008 beschikbaar waren. Mocht rekening worden gehouden met de nota van de Franse autoriteiten van 16 mei 2013 voor de feiten van vóór 8 juli 2008 en met de door de SNCM op 27 augustus 2013 overgelegde gegevens, dan zal de Commissie evenwel aantonen dat dit niet zou afdoen aan haar conclusies.

6.1.2.   De overdracht van de SNCM tegen een negatieve verkoopprijs van 158 miljoen EUR

| 216. | In het onderhavige geval moet de Commissie onderzoeken of de kapitaalinbreng van de staat van 158 miljoen EUR voorafgaand aan de overdracht van de SNCM aan particuliere overnemers, d.w.z. het bedrag dat uiteindelijk overeenkwam met de „negatieve verkoopprijs” van de onderneming, geen staatssteunelementen bevat. |
| --- | --- |

216.

In het onderhavige geval moet de Commissie onderzoeken of de kapitaalinbreng van de staat van 158 miljoen EUR voorafgaand aan de overdracht van de SNCM aan particuliere overnemers, d.w.z. het bedrag dat uiteindelijk overeenkwam met de „negatieve verkoopprijs” van de onderneming, geen staatssteunelementen bevat.

| 217. | Een open, transparante en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure waarbij de staat de onderneming overdraagt na een voorafgaande herkapitalisatie (voor een hoger bedrag dan de verkoopprijs), sluit niet noodzakelijkerwijs uit dat er sprake is van steun die zowel de geprivatiseerde onderneming als de koper ervan een voordeel kan opleveren (115). |
| --- | --- |

217.

Een open, transparante en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure waarbij de staat de onderneming overdraagt na een voorafgaande herkapitalisatie (voor een hoger bedrag dan de verkoopprijs), sluit niet noodzakelijkerwijs uit dat er sprake is van steun die zowel de geprivatiseerde onderneming als de koper ervan een voordeel kan opleveren (115).

| 218. | Om na te gaan of een kapitaalinbreng van de staat een onderneming een economisch voordeel heeft opgeleverd, past de Commissie in beginsel het criterium van de „particuliere investeerder in een markteconomie” toe (hierna „het criterium van de particuliere investeerder” genoemd), voor zover de begunstigde niet verplicht is tot terugbetaling van andere staatssteun, en deze inbreng kan worden getoetst aan dit criterium. Het criterium van de particuliere investeerder vloeit voort uit het in artikel 345 VWEU neergelegde beginsel van gelijke behandeling van de publieke en de particuliere sector. Volgens dit beginsel kan kapitaal dat door de staat direct of indirect aan een onderneming ter beschikking wordt gesteld, onder voorwaarden die overeenkomen met de normale marktvoorwaarden, niet als staatssteun worden aangemerkt (116). |
| --- | --- |

218.

Om na te gaan of een kapitaalinbreng van de staat een onderneming een economisch voordeel heeft opgeleverd, past de Commissie in beginsel het criterium van de „particuliere investeerder in een markteconomie” toe (hierna „het criterium van de particuliere investeerder” genoemd), voor zover de begunstigde niet verplicht is tot terugbetaling van andere staatssteun, en deze inbreng kan worden getoetst aan dit criterium. Het criterium van de particuliere investeerder vloeit voort uit het in artikel 345 VWEU neergelegde beginsel van gelijke behandeling van de publieke en de particuliere sector. Volgens dit beginsel kan kapitaal dat door de staat direct of indirect aan een onderneming ter beschikking wordt gesteld, onder voorwaarden die overeenkomen met de normale marktvoorwaarden, niet als staatssteun worden aangemerkt (116).

| 219. | De Commissie kan daartoe onder andere nagaan of de verstrekker van de middelen zich heeft gedragen als een particuliere investeerder die een algemeen of sectorieel structuurbeleid voert en zich laat leiden door rentabiliteitsvooruitzichten op de lange termijn voor het geïnvesteerde kapitaal. De geldigheid van deze benadering is door de rechterlijke instanties van de Europese Unie in verschillende zaken erkend (117). |
| --- | --- |

219.

De Commissie kan daartoe onder andere nagaan of de verstrekker van de middelen zich heeft gedragen als een particuliere investeerder die een algemeen of sectorieel structuurbeleid voert en zich laat leiden door rentabiliteitsvooruitzichten op de lange termijn voor het geïnvesteerde kapitaal. De geldigheid van deze benadering is door de rechterlijke instanties van de Europese Unie in verschillende zaken erkend (117).

| 220. | Volgens vaste rechtspraak moet een kapitaalinbreng van een publiek investeerder die ook op lange termijn ieder uitzicht op rentabiliteit ontbeert, als staatssteun worden aangemerkt (118). |
| --- | --- |

220.

Volgens vaste rechtspraak moet een kapitaalinbreng van een publiek investeerder die ook op lange termijn ieder uitzicht op rentabiliteit ontbeert, als staatssteun worden aangemerkt (118).

| 221. | De rechterlijke instanties van de Europese Unie hebben eveneens vastgesteld dat een particuliere investeerder die een algemeen of sectorieel structuurbeleid wil voeren, waarbij de rentabiliteit op lange termijn bepalend is, zich niet na jaren van aanhoudende verliezen kan veroorloven om een kapitaalinbreng te doen die economisch gezien niet alleen duurder blijkt te zijn dan liquidatie van de activa, maar bovendien is gekoppeld aan de verkoop van de onderneming, waardoor elk vooruitzicht op winst, ook op termijn, verdwijnt (119). |
| --- | --- |

221.

De rechterlijke instanties van de Europese Unie hebben eveneens vastgesteld dat een particuliere investeerder die een algemeen of sectorieel structuurbeleid wil voeren, waarbij de rentabiliteit op lange termijn bepalend is, zich niet na jaren van aanhoudende verliezen kan veroorloven om een kapitaalinbreng te doen die economisch gezien niet alleen duurder blijkt te zijn dan liquidatie van de activa, maar bovendien is gekoppeld aan de verkoop van de onderneming, waardoor elk vooruitzicht op winst, ook op termijn, verdwijnt (119).

| 222. | In zijn Gröditzer-arrest heeft het Hof meer specifiek geoordeeld dat, om vast te stellen of de privatisering van een onderneming tegen een negatieve verkoopprijs staatssteunelementen bevat „moet worden beoordeeld of een particulier investeerder die qua omvang vergelijkbaar is met de organen die de publieke sector beheren, in vergelijkbare omstandigheden ertoe zou kunnen worden gebracht, in het kader van de verkoop van die onderneming een even grote hoeveelheid kapitaal in te brengen, dan wel voor de liquidatie van die onderneming zou hebben gekozen” (120). |
| --- | --- |

222.

In zijn Gröditzer-arrest heeft het Hof meer specifiek geoordeeld dat, om vast te stellen of de privatisering van een onderneming tegen een negatieve verkoopprijs staatssteunelementen bevat „moet worden beoordeeld of een particulier investeerder die qua omvang vergelijkbaar is met de organen die de publieke sector beheren, in vergelijkbare omstandigheden ertoe zou kunnen worden gebracht, in het kader van de verkoop van die onderneming een even grote hoeveelheid kapitaal in te brengen, dan wel voor de liquidatie van die onderneming zou hebben gekozen” (120).

| 223. | In het licht van het voorafgaande moet door de Commissie, om vast te stellen of de betrokken maatregel steun vormt, „worden nagegaan of de door de staat gekozen oplossing, in absolute termen en ten opzichte van alle andere oplossingen met inbegrip van niet-optreden, de minst dure is. Indien dit het geval is, betekent dit dat de staat als een particuliere investeerder heeft gehandeld (121)”. |
| --- | --- |

223.

In het licht van het voorafgaande moet door de Commissie, om vast te stellen of de betrokken maatregel steun vormt, „worden nagegaan of de door de staat gekozen oplossing, in absolute termen en ten opzichte van alle andere oplossingen met inbegrip van niet-optreden, de minst dure is. Indien dit het geval is, betekent dit dat de staat als een particuliere investeerder heeft gehandeld (121)”.

| 224. | Met andere woorden moet de Commissie nagaan of de optie om een zo belangrijke kapitaalinbreng te doen, daadwerkelijk minder duur is dan een liquidatie. |
| --- | --- |

224.

Met andere woorden moet de Commissie nagaan of de optie om een zo belangrijke kapitaalinbreng te doen, daadwerkelijk minder duur is dan een liquidatie.

6.1.2.1.   Met betrekking tot de evaluatie van de kosten van een liquidatie

a)   Met betrekking tot het in aanmerking nemen van de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen

| 225. | De Franse autoriteiten zijn van mening dat grote concerns bij de kwantificering van de kosten van een liquidatie voor de aandeelhouder de gevolgen van sluitingen van vestigingen of liquidaties van dochterondernemingen in deze tijd niet buiten beschouwing kunnen laten. Daarom wordt doorgaans een sociaal plan uitgevoerd dat kan voorzien in maatregelen voor de omscholing van personeel, hulp bij het zoeken van een andere baan, ontslagvergoedingen en zelfs interventies in de lokale economische structuur, die verder gaan dan de wettelijke en contractuele verplichtingen. |
| --- | --- |

225.

De Franse autoriteiten zijn van mening dat grote concerns bij de kwantificering van de kosten van een liquidatie voor de aandeelhouder de gevolgen van sluitingen van vestigingen of liquidaties van dochterondernemingen in deze tijd niet buiten beschouwing kunnen laten. Daarom wordt doorgaans een sociaal plan uitgevoerd dat kan voorzien in maatregelen voor de omscholing van personeel, hulp bij het zoeken van een andere baan, ontslagvergoedingen en zelfs interventies in de lokale economische structuur, die verder gaan dan de wettelijke en contractuele verplichtingen.

| 226. | De Franse autoriteiten zijn op basis van het sociaal plan van 2005, dat zelf was geënt op het sociaal plan van 2002, uitgegaan van een marge van [90 000-100 000] (60) tot [120 000-130 000] (60) EUR per werknemer, d.w.z. een totaalbedrag tussen [200-210] (60) en [250-260] (60) miljoen EUR. Zij preciseren dat bij de ondergrens van bovengenoemde marge rekening is gehouden met het feit dat de kosten van het referentieplan zijn opgevoerd vanwege het grote aandeel werknemers dat de pensioengerechtigde leeftijd bijna heeft bereikt en onder bijzonder gunstige voorwaarden vertrekt. Voorts is ook rekening gehouden met het feit dat de context van de liquidatie van de onderneming en het ontslag van alle werknemers niet te vergelijken valt met een aanpassing van het personeelsbestand die een voortzetting van de activiteiten mogelijk maakt, zoals in het sociaal plan het geval is. |
| --- | --- |

226.

De Franse autoriteiten zijn op basis van het sociaal plan van 2005, dat zelf was geënt op het sociaal plan van 2002, uitgegaan van een marge van [90 000-100 000] (60) tot [120 000-130 000] (60) EUR per werknemer, d.w.z. een totaalbedrag tussen [200-210] (60) en [250-260] (60) miljoen EUR. Zij preciseren dat bij de ondergrens van bovengenoemde marge rekening is gehouden met het feit dat de kosten van het referentieplan zijn opgevoerd vanwege het grote aandeel werknemers dat de pensioengerechtigde leeftijd bijna heeft bereikt en onder bijzonder gunstige voorwaarden vertrekt. Voorts is ook rekening gehouden met het feit dat de context van de liquidatie van de onderneming en het ontslag van alle werknemers niet te vergelijken valt met een aanpassing van het personeelsbestand die een voortzetting van de activiteiten mogelijk maakt, zoals in het sociaal plan het geval is.

| 227. | Tot slot zijn de Franse autoriteiten van mening dat, zelfs wanneer het door het Gerecht in zijn arrest van 15 september 2012 vastgestelde analysekader wordt toegepast, de overdracht van de zeggenschap over de SNCM tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR geen staatssteunelementen bevatte. Volgens hen beschikt de Commissie over alle noodzakelijke elementen om te reageren op de kritiek van het Gerecht. |
| --- | --- |

227.

Tot slot zijn de Franse autoriteiten van mening dat, zelfs wanneer het door het Gerecht in zijn arrest van 15 september 2012 vastgestelde analysekader wordt toegepast, de overdracht van de zeggenschap over de SNCM tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR geen staatssteunelementen bevatte. Volgens hen beschikt de Commissie over alle noodzakelijke elementen om te reageren op de kritiek van het Gerecht.

| 228. | De Commissie kan zich niet aansluiten bij deze analyse. |
| --- | --- |

228.

De Commissie kan zich niet aansluiten bij deze analyse.

| 229. | Overeenkomstig het arrest van het Gerecht (122) kan de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen in beginsel naargelang van de omstandigheden van het concrete geval een legitieme en nuttige praktijk zijn om een serene sociale dialoog te bevorderen en de reputatie van een vennootschap of van een concern hoog te houden. Op grond van het beginsel van gelijke behandeling tussen de particuliere en de openbare sector staat de mogelijkheid om in geval van liquidatie van een overheidsonderneming aanvullende ontslagvergoedingen te betalen ook open voor de lidstaten, ook al mogen hun verplichtingen a priori niet verder gaan dan wat volgens de wet en de overeenkomsten het strikte minimum is. Het Gerecht preciseert evenwel het volgende: „[...] Het ten laste nemen van deze extra kosten op grond van rechtmatige overwegingen mag echter niet een uitsluitend sociaal of zelfs politiek doel dienen, omdat het daardoor buiten het kader van de toets van de particuliere investeerder zou vallen [...]. Zonder enige economische rationaliteit, zij het op lange termijn, moet het ten laste nemen van kosten die verder gaan dan wat volgens de wet en de overeenkomsten strikt is verplicht, dus als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, EG worden beschouwd.” (123). |
| --- | --- |

229.

Overeenkomstig het arrest van het Gerecht (122) kan de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen in beginsel naargelang van de omstandigheden van het concrete geval een legitieme en nuttige praktijk zijn om een serene sociale dialoog te bevorderen en de reputatie van een vennootschap of van een concern hoog te houden. Op grond van het beginsel van gelijke behandeling tussen de particuliere en de openbare sector staat de mogelijkheid om in geval van liquidatie van een overheidsonderneming aanvullende ontslagvergoedingen te betalen ook open voor de lidstaten, ook al mogen hun verplichtingen a priori niet verder gaan dan wat volgens de wet en de overeenkomsten het strikte minimum is. Het Gerecht preciseert evenwel het volgende: „[...] Het ten laste nemen van deze extra kosten op grond van rechtmatige overwegingen mag echter niet een uitsluitend sociaal of zelfs politiek doel dienen, omdat het daardoor buiten het kader van de toets van de particuliere investeerder zou vallen [...]. Zonder enige economische rationaliteit, zij het op lange termijn, moet het ten laste nemen van kosten die verder gaan dan wat volgens de wet en de overeenkomsten strikt is verplicht, dus als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, EG worden beschouwd.” (123).

| 230. | Met betrekking tot het door de Franse autoriteiten aangevoerde argument van de reputatie van de overheid is het Gerecht van oordeel dat „[...] de bescherming van de reputatie van een lidstaat als algemene investeerder in een markeconomie, behoudens in geval van bijzondere omstandigheden en van een bijzonder overtuigende motivering, geen voldoende bewijs van de economische rationaliteit op lange termijn van het ten laste nemen van extra kosten zoals aanvullende ontslagvergoedingen [kan] vormen” (124). In het onderhavige geval is echter geen sprake van dergelijke bijzondere omstandigheden. |
| --- | --- |

230.

Met betrekking tot het door de Franse autoriteiten aangevoerde argument van de reputatie van de overheid is het Gerecht van oordeel dat „[...] de bescherming van de reputatie van een lidstaat als algemene investeerder in een markeconomie, behoudens in geval van bijzondere omstandigheden en van een bijzonder overtuigende motivering, geen voldoende bewijs van de economische rationaliteit op lange termijn van het ten laste nemen van extra kosten zoals aanvullende ontslagvergoedingen [kan] vormen” (124). In het onderhavige geval is echter geen sprake van dergelijke bijzondere omstandigheden.

| 231. | De Commissie stelt vast dat de Franse autoriteiten na de inleiding van de procedure hebben nagelaten de economische activiteiten van de Franse overheid, met name op geografisch en sectoraal niveau, te omschrijven in het licht waarvan de kosteneffectiviteit op lange termijn van de betrokken maatregelen moet worden beoordeeld, ook al hebben zij in hun schrijven van 16 mei 2013 uiteindelijk aangegeven dat het gedrag van de overheid moest worden vergeleken met dat van een gediversifieerde holding die zijn winsten wil maximaliseren en zijn reputatie als mondiale onderneming wil beschermen, met name op het vlak van personeelsbeheer. |
| --- | --- |

231.

De Commissie stelt vast dat de Franse autoriteiten na de inleiding van de procedure hebben nagelaten de economische activiteiten van de Franse overheid, met name op geografisch en sectoraal niveau, te omschrijven in het licht waarvan de kosteneffectiviteit op lange termijn van de betrokken maatregelen moet worden beoordeeld, ook al hebben zij in hun schrijven van 16 mei 2013 uiteindelijk aangegeven dat het gedrag van de overheid moest worden vergeleken met dat van een gediversifieerde holding die zijn winsten wil maximaliseren en zijn reputatie als mondiale onderneming wil beschermen, met name op het vlak van personeelsbeheer.

| 232. | Met betrekking tot de reputatie van de CGMF merkt de Commissie op dat deze onderneming in de sector van het zeevervoer geen andere activa dan de SNCM had. Dit argument is dan ook niet relevant. |
| --- | --- |

232.

Met betrekking tot de reputatie van de CGMF merkt de Commissie op dat deze onderneming in de sector van het zeevervoer geen andere activa dan de SNCM had. Dit argument is dan ook niet relevant.

| 233. | Met betrekking tot de reputatie van de staat als aandeelhouder wezen de Franse autoriteiten op het gevaar voor sociale conflicten in de door de overheid gecontroleerde ondernemingen, niet alleen in ondernemingen in de geografische nabijheid van de SNCM, maar in alle sectoren, en met name in de vervoerssector. De Commissie merkt op dat de Franse autoriteiten niet hebben aangetoond dat dit besmettingsrisico reëel was, noch dat met de betaling van deze aanvullende vergoedingen nieuwe stakingen hadden kunnen worden vermeden. Tot slot is de Commissie van oordeel dat de uitsluitend sociale rechtvaardiging van de betaling van deze aanvullende vergoedingen door de staat ontoereikend is om de aanwezigheid van staatssteun uit te sluiten. |
| --- | --- |

233.

Met betrekking tot de reputatie van de staat als aandeelhouder wezen de Franse autoriteiten op het gevaar voor sociale conflicten in de door de overheid gecontroleerde ondernemingen, niet alleen in ondernemingen in de geografische nabijheid van de SNCM, maar in alle sectoren, en met name in de vervoerssector. De Commissie merkt op dat de Franse autoriteiten niet hebben aangetoond dat dit besmettingsrisico reëel was, noch dat met de betaling van deze aanvullende vergoedingen nieuwe stakingen hadden kunnen worden vermeden. Tot slot is de Commissie van oordeel dat de uitsluitend sociale rechtvaardiging van de betaling van deze aanvullende vergoedingen door de staat ontoereikend is om de aanwezigheid van staatssteun uit te sluiten.

| 234. | Voorts meent de Commissie dat de door de Franse autoriteiten aangevoerde elementen niet voldoende objectief en verifieerbaar waren om aan te tonen dat de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen in vergelijkbare omstandigheden een vaste praktijk bij de particuliere ondernemers in deze sector zou zijn. De Commissie merkt op dat een loutere verwijzing naar een beperkt aantal sociale plannen niet toereikend is om het bestaan van een vaste praktijk in met deze zaak vergelijkbare gevallen aan te tonen, dat de door de Franse autoriteiten genoemde sociale plannen betrekking hebben op herstructureringsplannen en niet op liquidatieplannen en dat een groot aantal daarvan betrekking heeft op sectoren die a priori niets gemeen hebben met vervoersinfrastructuur, zoals de cosmeticasector (Yves Saint-Laurent Haute couture), de agrovoedingssector (Danone) of de elektronicasector (Hewlett Packard). Bovendien bevat de door de Franse autoriteiten in de nota van 16 mei 2013 verstrekte lijst van sociale plannen zes plannen van na de privatisering van de SNCM, waarmee dus geen rekening kan worden gehouden om de betaling van de aanvullende ontslagvergoedingen te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

234.

Voorts meent de Commissie dat de door de Franse autoriteiten aangevoerde elementen niet voldoende objectief en verifieerbaar waren om aan te tonen dat de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen in vergelijkbare omstandigheden een vaste praktijk bij de particuliere ondernemers in deze sector zou zijn. De Commissie merkt op dat een loutere verwijzing naar een beperkt aantal sociale plannen niet toereikend is om het bestaan van een vaste praktijk in met deze zaak vergelijkbare gevallen aan te tonen, dat de door de Franse autoriteiten genoemde sociale plannen betrekking hebben op herstructureringsplannen en niet op liquidatieplannen en dat een groot aantal daarvan betrekking heeft op sectoren die a priori niets gemeen hebben met vervoersinfrastructuur, zoals de cosmeticasector (Yves Saint-Laurent Haute couture), de agrovoedingssector (Danone) of de elektronicasector (Hewlett Packard). Bovendien bevat de door de Franse autoriteiten in de nota van 16 mei 2013 verstrekte lijst van sociale plannen zes plannen van na de privatisering van de SNCM, waarmee dus geen rekening kan worden gehouden om de betaling van de aanvullende ontslagvergoedingen te rechtvaardigen.

| 235. | In de nota van 27 augustus 2013 heeft de SNCM een nieuwe lijst met vijf sociale plannen verstrekt. Volgens de Commissie kan aan de hand van deze lijst niet worden vastgesteld dat de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen in vergelijkbare omstandigheden een vaste praktijk zou zijn bij de particuliere ondernemers in deze sector. De Commissie merkt namelijk in de eerste plaats op dat slechts twee van de vijf genoemde plannen, waaronder dat waarop het onderhavige besluit betrekking heeft, de SNCM betreffen. Deze twee plannen kunnen dus om twee redenen niet als objectieve vergelijkingsbasis dienen: enerzijds mag de SNCM zich niet beroepen op haar eigen vroegere praktijken op dit gebied om het vaste karakter van deze praktijk genoegzaam te rechtvaardigen, en anderzijds heeft het sociaal plan van 2002 betrekking op een periode waarin de SNCM nog een overheidsonderneming was, terwijl het Gerecht als vergelijkingscriterium particuliere ondernemingen in dezelfde sector hanteert. De Commissie merkt in dit verband op dat het sociaal plan voor de haven van Marseille niet in aanmerking kan worden genomen omdat de haven in 2004 een overheidsinstelling was en geen particuliere onderneming. Met betrekking tot de laatste twee genoemde sociale plannen, dat van Air Lib en Eurostar, merkt de Commissie op dat het herstructureringsplannen betreft en geen liquidatieplannen. Ten overvloede wijst de Commissie erop dat de gemiddelde aanvullende vergoeding in deze twee plannen meer dan 50 % onder het door de SNCM vastgestelde gemiddelde van de aanvullende vergoedingen ligt. |
| --- | --- |

235.

In de nota van 27 augustus 2013 heeft de SNCM een nieuwe lijst met vijf sociale plannen verstrekt. Volgens de Commissie kan aan de hand van deze lijst niet worden vastgesteld dat de betaling van aanvullende ontslagvergoedingen in vergelijkbare omstandigheden een vaste praktijk zou zijn bij de particuliere ondernemers in deze sector. De Commissie merkt namelijk in de eerste plaats op dat slechts twee van de vijf genoemde plannen, waaronder dat waarop het onderhavige besluit betrekking heeft, de SNCM betreffen. Deze twee plannen kunnen dus om twee redenen niet als objectieve vergelijkingsbasis dienen: enerzijds mag de SNCM zich niet beroepen op haar eigen vroegere praktijken op dit gebied om het vaste karakter van deze praktijk genoegzaam te rechtvaardigen, en anderzijds heeft het sociaal plan van 2002 betrekking op een periode waarin de SNCM nog een overheidsonderneming was, terwijl het Gerecht als vergelijkingscriterium particuliere ondernemingen in dezelfde sector hanteert. De Commissie merkt in dit verband op dat het sociaal plan voor de haven van Marseille niet in aanmerking kan worden genomen omdat de haven in 2004 een overheidsinstelling was en geen particuliere onderneming. Met betrekking tot de laatste twee genoemde sociale plannen, dat van Air Lib en Eurostar, merkt de Commissie op dat het herstructureringsplannen betreft en geen liquidatieplannen. Ten overvloede wijst de Commissie erop dat de gemiddelde aanvullende vergoeding in deze twee plannen meer dan 50 % onder het door de SNCM vastgestelde gemiddelde van de aanvullende vergoedingen ligt.

| 236. | Tot slot merkt de Commissie op dat de Franse autoriteiten niet hebben aangetoond dat het gedrag van de Franse overheid was ingegeven door een redelijke waarschijnlijkheid dat zij uit de betaling van de aanvullende vergoedingen, zelfs op lange termijn, indirect materieel voordeel zou halen doordat een verdere verslechtering van het sociale klimaat in de onderneming wordt tegengegaan, aangezien de onderneming in het geval van een liquidatie juist moet verdwijnen. Ook de hypothese dat de werknemers van andere overheidsondernemingen een groter voordeel zouden genieten, is onvoldoende onderbouwd. Dit geldt des te meer omdat zelfs vanuit het standpunt van een algemene investeerder zoals aangevoerd door de Franse autoriteiten, de toekenning van zeer hoge ontslagvergoedingen aan de werknemers van een onderneming de eventuele herstructurering van andere ondernemingen in handen van dezelfde investeerder kan bemoeilijken. Bovendien hebben de Franse autoriteiten het significante karakter van de eventuele sociale kosten, waarop zij zich beroepen om de betaling van de aanvullende ontslagvergoeding te rechtvaardigen, niet gekwantificeerd. |
| --- | --- |

236.

Tot slot merkt de Commissie op dat de Franse autoriteiten niet hebben aangetoond dat het gedrag van de Franse overheid was ingegeven door een redelijke waarschijnlijkheid dat zij uit de betaling van de aanvullende vergoedingen, zelfs op lange termijn, indirect materieel voordeel zou halen doordat een verdere verslechtering van het sociale klimaat in de onderneming wordt tegengegaan, aangezien de onderneming in het geval van een liquidatie juist moet verdwijnen. Ook de hypothese dat de werknemers van andere overheidsondernemingen een groter voordeel zouden genieten, is onvoldoende onderbouwd. Dit geldt des te meer omdat zelfs vanuit het standpunt van een algemene investeerder zoals aangevoerd door de Franse autoriteiten, de toekenning van zeer hoge ontslagvergoedingen aan de werknemers van een onderneming de eventuele herstructurering van andere ondernemingen in handen van dezelfde investeerder kan bemoeilijken. Bovendien hebben de Franse autoriteiten het significante karakter van de eventuele sociale kosten, waarop zij zich beroepen om de betaling van de aanvullende ontslagvergoeding te rechtvaardigen, niet gekwantificeerd.

| 237. | De Franse autoriteiten voerden ook aan dat een liquidatieprocedure voor de staat als aandeelhouder langer en potentieel risicovoller was geweest dan de overdracht van de SNCM tegen een negatieve prijs. De Commissie merkt op dat de Franse autoriteiten geen enkel bewijs van dit risico hebben geleverd en niet hebben uitgelegd waarom een particuliere aandeelhouder de duur van de liquidatieprocedure in aanmerking zou hebben genomen. De door de Franse autoriteiten genoemde zaak Frucona Kosice (125) is in het onderhavige geval niet relevant omdat zij betrekking heeft op het criterium van de particuliere schuldeiser. De duur van een liquidatieprocedure is relevant om na te gaan of de staat, in de positie van een schuldeiser van Frucona Kosice, de terugbetaling van zijn vorderingen heeft gemaximaliseerd door een gedeeltelijke, maar onmiddellijke terugbetaling te aanvaarden, dan wel of hij het resultaat van de liquidatie van de onderneming had moeten afwachten. In het onderhavige geval is de situatie anders omdat de staat in de positie van aandeelhouder van de SNCM verkeert en niet in die van particuliere schuldeiser. Aangezien de activa in het geval van een liquidatie van de SNCM duidelijk ontoereikend zouden zijn om de passiva te dekken, zou de staat niet in de mogelijkheid verkeren zijn inbreng terug te krijgen. Bijgevolg is de duur van een liquidatieprocedure in het onderhavige geval niet relevant. |
| --- | --- |

237.

De Franse autoriteiten voerden ook aan dat een liquidatieprocedure voor de staat als aandeelhouder langer en potentieel risicovoller was geweest dan de overdracht van de SNCM tegen een negatieve prijs. De Commissie merkt op dat de Franse autoriteiten geen enkel bewijs van dit risico hebben geleverd en niet hebben uitgelegd waarom een particuliere aandeelhouder de duur van de liquidatieprocedure in aanmerking zou hebben genomen. De door de Franse autoriteiten genoemde zaak Frucona Kosice (125) is in het onderhavige geval niet relevant omdat zij betrekking heeft op het criterium van de particuliere schuldeiser. De duur van een liquidatieprocedure is relevant om na te gaan of de staat, in de positie van een schuldeiser van Frucona Kosice, de terugbetaling van zijn vorderingen heeft gemaximaliseerd door een gedeeltelijke, maar onmiddellijke terugbetaling te aanvaarden, dan wel of hij het resultaat van de liquidatie van de onderneming had moeten afwachten. In het onderhavige geval is de situatie anders omdat de staat in de positie van aandeelhouder van de SNCM verkeert en niet in die van particuliere schuldeiser. Aangezien de activa in het geval van een liquidatie van de SNCM duidelijk ontoereikend zouden zijn om de passiva te dekken, zou de staat niet in de mogelijkheid verkeren zijn inbreng terug te krijgen. Bijgevolg is de duur van een liquidatieprocedure in het onderhavige geval niet relevant.

| 238. | De Franse autoriteiten hebben dus niet aangetoond dat de overname van de kosten van deze aanvullende vergoedingen door de staat als particuliere aandeelhouder in het scenario van een liquidatie gerechtvaardigd was. |
| --- | --- |

238.

De Franse autoriteiten hebben dus niet aangetoond dat de overname van de kosten van deze aanvullende vergoedingen door de staat als particuliere aandeelhouder in het scenario van een liquidatie gerechtvaardigd was.

| 239. | In dit stadium van de analyse moet de Commissie de liquidatiewaarde van de SNCM exclusief aanvullende ontslagvergoedingen bepalen. |
| --- | --- |

239.

In dit stadium van de analyse moet de Commissie de liquidatiewaarde van de SNCM exclusief aanvullende ontslagvergoedingen bepalen.

b)   Met betrekking tot de liquidatiewaarde van de SNCM

| 240. | Volgens de methode van de geherwaardeerde netto-activa is sprake van ontoereikende activa wanneer de economische waarde van de reële activa (die over het algemeen hoger is dan de nettoboekwaarde) de economische waarde van de reële schulden niet dekt. |
| --- | --- |

240.

Volgens de methode van de geherwaardeerde netto-activa is sprake van ontoereikende activa wanneer de economische waarde van de reële activa (die over het algemeen hoger is dan de nettoboekwaarde) de economische waarde van de reële schulden niet dekt.

| 241. | Om het tekort in het onderhavige geval vast te stellen, is de Commissie met de hulp van haar deskundige (126) nagegaan, zoals hieronder uiteengezet, of de waarde van de activa van de SNCM op 30 september 2005 ontoereikend was om de preferente schuldeisers en de niet-preferente schuldeisers te betalen. |
| --- | --- |

241.

Om het tekort in het onderhavige geval vast te stellen, is de Commissie met de hulp van haar deskundige (126) nagegaan, zoals hieronder uiteengezet, of de waarde van de activa van de SNCM op 30 september 2005 ontoereikend was om de preferente schuldeisers en de niet-preferente schuldeisers te betalen.

| 242. | De Commissie is van mening dat de waardering van de netto-activa een gangbare methode is om ondernemingen in de sector van het zeevervoer te taxeren. Bovendien is deze methode volgens haar bijzonder goed afgestemd op de situatie van de SNCM, aangezien voor de referentieaandeelhouder het enige alternatief voor de verkoop erin bestond de onderneming te liquideren. |
| --- | --- |

242.

De Commissie is van mening dat de waardering van de netto-activa een gangbare methode is om ondernemingen in de sector van het zeevervoer te taxeren. Bovendien is deze methode volgens haar bijzonder goed afgestemd op de situatie van de SNCM, aangezien voor de referentieaandeelhouder het enige alternatief voor de verkoop erin bestond de onderneming te liquideren.

| 243. | De andere waarderingsmethoden, met name de DFCF-methode (Discounted Free Cash Flow), zijn volgens de Commissie niet relevant in het onderhavige geval, aangezien zij uitgaan van een voortzetting van de onderneming, wat niet het geval zou zijn in de hypothese van een liquidatie van de SNCM. |
| --- | --- |

243.

De andere waarderingsmethoden, met name de DFCF-methode (Discounted Free Cash Flow), zijn volgens de Commissie niet relevant in het onderhavige geval, aangezien zij uitgaan van een voortzetting van de onderneming, wat niet het geval zou zijn in de hypothese van een liquidatie van de SNCM.

| 244. | De Commissie houdt 30 september 2005 aan als referentiedatum voor de beoordeling van de SNCM, aangezien op deze datum daadwerkelijk een keuze is gemaakt tussen de aanvaarding van het overnamebod en de liquidatie van de onderneming, terwijl tot de selectie van de BCP op 27 september 2005 was besloten. |
| --- | --- |

244.

De Commissie houdt 30 september 2005 aan als referentiedatum voor de beoordeling van de SNCM, aangezien op deze datum daadwerkelijk een keuze is gemaakt tussen de aanvaarding van het overnamebod en de liquidatie van de onderneming, terwijl tot de selectie van de BCP op 27 september 2005 was besloten.

i)   Met betrekking tot de waarde van de activa van de SNCM

| 245. | De Commissie merkt in het bijzonder op dat de aandeelhouder van de SNCM samen met het kantoor Ernst & Young de liquidatiekosten van de onderneming per 30 september 2005 heeft gekwantificeerd (in vorengenoemd CGMF-rapport), waarna Oddo Corporate Finance en het kantoor Paul Hastings een contra-expertise hebben ingediend. De Commissie herinnert eraan dat de activa van de SNCM in het eerder genoemde Oddo-rapport op 190,3 miljoen EUR waren gewaardeerd. |
| --- | --- |

245.

De Commissie merkt in het bijzonder op dat de aandeelhouder van de SNCM samen met het kantoor Ernst & Young de liquidatiekosten van de onderneming per 30 september 2005 heeft gekwantificeerd (in vorengenoemd CGMF-rapport), waarna Oddo Corporate Finance en het kantoor Paul Hastings een contra-expertise hebben ingediend. De Commissie herinnert eraan dat de activa van de SNCM in het eerder genoemde Oddo-rapport op 190,3 miljoen EUR waren gewaardeerd.

| 246. | Nadat de brutohandelswaarde van de schepen van de SNCM per 30 september 2005 door de gespecialiseerde makelaar BRS op 224 miljoen EUR was geschat, is de vloot in eigendom van de SNCM (127) in het Oddo-rapport, na waardevermindering (128), courtagecommissie (129) en juridische onzekerheden (130), op 150,7 miljoen EUR gewaardeerd.

  Tabel 3


  Scenario’s voor de waardering van de activa van de SNCM per 30 september 2005 | Waarde van de activa
  Oddo-rapport
  in miljoen EUR | Waarde van de activa
  deskundige van de Commissie
  in miljoen EUR |
| --- | --- | --- | --- |
| Immateriële activa | — | — |
| Materiële activa | | |
| Vloot in eigendom | 150,7 | 151,7 |
| Gebouwen

   (131) | 11,2 | 11,2 |
| Financiële vaste activa

   (132) | 32,7 | 38,3 |
| Vaste activa | 194,6 | 201,2 |
| Voorraden | — | — |
| Voorschotten en vooruitbetalingen | — | — |
| Handelsvorderingen | 0,8 | 0,8 |
| Overige vorderingen

   (133) | 9,4 | 9,4 |
| Nettokasstroom | –14,5 | — |
| Overlopende posten | — | — |
| Overige activa | –4,3 | 10,20 |
| Totale activa | 190,3 | 211,4 |
| Bronnen: | rapport van Oddo-Hastings en rapport van de deskundige van de Commissie |

246.

Nadat de brutohandelswaarde van de schepen van de SNCM per 30 september 2005 door de gespecialiseerde makelaar BRS op 224 miljoen EUR was geschat, is de vloot in eigendom van de SNCM (127) in het Oddo-rapport, na waardevermindering (128), courtagecommissie (129) en juridische onzekerheden (130), op 150,7 miljoen EUR gewaardeerd.

Tabel 3

Scenario’s voor de waardering van de activa van de SNCM per 30 september 2005

Waarde van de activa

Oddo-rapport

in miljoen EUR

Waarde van de activa

deskundige van de Commissie

in miljoen EUR

Immateriële activa

—

—

Materiële activa

Vloot in eigendom

150,7

151,7

Gebouwen

   (131)

11,2

11,2

Financiële vaste activa

   (132)

32,7

38,3

Vaste activa

194,6

201,2

Voorraden

—

—

Voorschotten en vooruitbetalingen

—

—

Handelsvorderingen

0,8

0,8

Overige vorderingen

   (133)

9,4

9,4

Nettokasstroom

–14,5

—

Overlopende posten

—

—

Overige activa

–4,3

10,20

Totale activa

190,3

211,4

Bronnen:

rapport van Oddo-Hastings en rapport van de deskundige van de Commissie

| 247. | De Commissie constateert aan de hand van de bovenstaande tabel dat de scheepsvloot het belangrijkste element bij de waardering van de activa van de onderneming is. Na, waar mogelijk, een vergelijkende analyse te hebben uitgevoerd, heeft de deskundige van de Commissie in dit verband geoordeeld dat de waardevermindering op de brutohandelswaarde van de schepen en de juridische onzekerheden coherent waren. Op basis daarvan heeft hij geconcludeerd dat er geen argumenten waren om de door de Franse getaxeerde waarde van de vloot te verwerpen. |
| --- | --- |

247.

De Commissie constateert aan de hand van de bovenstaande tabel dat de scheepsvloot het belangrijkste element bij de waardering van de activa van de onderneming is. Na, waar mogelijk, een vergelijkende analyse te hebben uitgevoerd, heeft de deskundige van de Commissie in dit verband geoordeeld dat de waardevermindering op de brutohandelswaarde van de schepen en de juridische onzekerheden coherent waren. Op basis daarvan heeft hij geconcludeerd dat er geen argumenten waren om de door de Franse getaxeerde waarde van de vloot te verwerpen.

| 248. | De waardevermindering is volgens de Commissie qua hoogte in overeenstemming met de waardeverminderingen die zijn genoteerd bij de verkoop van schepen in geval van gerechtelijke vereffening. De deskundige van de Commissie noemt het voorbeeld van de Régie des Transports Maritimes, een Belgische overheidsonderneming die de lijnverbinding Oostende-Ramsgate exploiteerde en in 1997 twee autoveerboten verkocht met waardeverminderingen van naar schatting 35 en 45 %. Meer recentelijk heeft de onderneming Festival Cruises een gemiddelde waardevermindering van 20 % toegepast bij de verkoop van drie cruiseschepen. De in vergelijkbare gevallen genoteerde waardeverminderingen zijn dus van dezelfde grootteorde als de in het onderhavige geval door de Franse autoriteiten toegepaste waardeverminderingen. |
| --- | --- |

248.

De waardevermindering is volgens de Commissie qua hoogte in overeenstemming met de waardeverminderingen die zijn genoteerd bij de verkoop van schepen in geval van gerechtelijke vereffening. De deskundige van de Commissie noemt het voorbeeld van de Régie des Transports Maritimes, een Belgische overheidsonderneming die de lijnverbinding Oostende-Ramsgate exploiteerde en in 1997 twee autoveerboten verkocht met waardeverminderingen van naar schatting 35 en 45 %. Meer recentelijk heeft de onderneming Festival Cruises een gemiddelde waardevermindering van 20 % toegepast bij de verkoop van drie cruiseschepen. De in vergelijkbare gevallen genoteerde waardeverminderingen zijn dus van dezelfde grootteorde als de in het onderhavige geval door de Franse autoriteiten toegepaste waardeverminderingen.

| 249. | Met betrekking tot de juridische onzekerheden is de Commissie van oordeel dat, aangezien op de betrokken markt geen vergelijkbare transactie heeft plaatsgevonden, de ter rechtvaardiging daarvan aangevoerde argumenten relevant zijn gezien de beperkte omvang van de markt voor schepen die zijn gebouwd voor een vrij specifiek gebruik. |
| --- | --- |

249.

Met betrekking tot de juridische onzekerheden is de Commissie van oordeel dat, aangezien op de betrokken markt geen vergelijkbare transactie heeft plaatsgevonden, de ter rechtvaardiging daarvan aangevoerde argumenten relevant zijn gezien de beperkte omvang van de markt voor schepen die zijn gebouwd voor een vrij specifiek gebruik.

| 250. | De Commissie merkt voorts op dat haar onafhankelijke deskundige de waardering van de financiële vaste activa naar boven toe heeft bijgesteld, met name die van de deelneming van de SNCM in de CMN (van 21,8 miljoen EUR naar 28 miljoen EUR). Rekening houdend met het overnamebod voor deze deelneming van de Stef-TFE ten bedrage van 35,2 miljoen EUR, dat in het kader van het onderhavige onderzoek aan de Commissie is overgelegd, is de Commissie van oordeel dat de waardering van de deelneming van de SNCM in de CMN op 28 miljoen EUR redelijk is in de context van een liquidatie. |
| --- | --- |

250.

De Commissie merkt voorts op dat haar onafhankelijke deskundige de waardering van de financiële vaste activa naar boven toe heeft bijgesteld, met name die van de deelneming van de SNCM in de CMN (van 21,8 miljoen EUR naar 28 miljoen EUR). Rekening houdend met het overnamebod voor deze deelneming van de Stef-TFE ten bedrage van 35,2 miljoen EUR, dat in het kader van het onderhavige onderzoek aan de Commissie is overgelegd, is de Commissie van oordeel dat de waardering van de deelneming van de SNCM in de CMN op 28 miljoen EUR redelijk is in de context van een liquidatie.

| 251. | Met betrekking tot de waardering van de overige activaposten heeft de deskundige van de Commissie geen specifiek bezwaar geuit. De post „nettokasstroom” heeft hij evenwel niet in aanmerking genomen omdat die negatief was. De Commissie is van mening dat deze post inderdaad onder de passiva van de SNCM moet worden opgenomen. |
| --- | --- |

251.

Met betrekking tot de waardering van de overige activaposten heeft de deskundige van de Commissie geen specifiek bezwaar geuit. De post „nettokasstroom” heeft hij evenwel niet in aanmerking genomen omdat die negatief was. De Commissie is van mening dat deze post inderdaad onder de passiva van de SNCM moet worden opgenomen.

| 252. | Rekening houdend met de uitgevoerde aanpassingen worden de activa van de SNCM per 30 september 2005 door de Commissie op 211,4 miljoen EUR gewaardeerd. |
| --- | --- |

252.

Rekening houdend met de uitgevoerde aanpassingen worden de activa van de SNCM per 30 september 2005 door de Commissie op 211,4 miljoen EUR gewaardeerd.

ii)   Met betrekking tot de waardering van de passiva van de SNCM

| 253. | De Commissie stelt vast dat de Franse autoriteiten het bedrag aan preferente schuldvorderingen op 153,8 miljoen EUR hebben gekwantificeerd, en het bedrag aan niet-preferente schuldvorderingen op 170,9 miljoen EUR (exclusief aanvullende ontslagvergoedingen). |
| --- | --- |

253.

De Commissie stelt vast dat de Franse autoriteiten het bedrag aan preferente schuldvorderingen op 153,8 miljoen EUR hebben gekwantificeerd, en het bedrag aan niet-preferente schuldvorderingen op 170,9 miljoen EUR (exclusief aanvullende ontslagvergoedingen).

| 254. | Met betrekking tot met name de sociale passiva ramen de Franse autoriteiten de kosten van het conventioneel sociaal plan op [70-80] (60) miljoen EUR. Deze kosten zijn op individuele basis vastgesteld, rekening houdend met het soort arbeidsovereenkomst (voor bepaalde of voor onbepaalde tijd), de geldende cao’s en statuten (boordpersoneel, walpersoneel en stafpersoneel), alsmede anciënniteit, rang en beloning van elke werknemer. Dit bedrag omvat de ontslagvergoedingen ([20-30] (60) miljoen EUR), de vergoedingen voor vakantiegeld bij uitdiensttreding ([0-10] (60) miljoen EUR), de conventionele ontslagvergoedingen ([30-40] (60) miljoen EUR) en de Delalande-bijdrage ([0-10] miljoen EUR) (134). |
| --- | --- |

254.

Met betrekking tot met name de sociale passiva ramen de Franse autoriteiten de kosten van het conventioneel sociaal plan op [70-80] (60) miljoen EUR. Deze kosten zijn op individuele basis vastgesteld, rekening houdend met het soort arbeidsovereenkomst (voor bepaalde of voor onbepaalde tijd), de geldende cao’s en statuten (boordpersoneel, walpersoneel en stafpersoneel), alsmede anciënniteit, rang en beloning van elke werknemer. Dit bedrag omvat de ontslagvergoedingen ([20-30] (60) miljoen EUR), de vergoedingen voor vakantiegeld bij uitdiensttreding ([0-10] (60) miljoen EUR), de conventionele ontslagvergoedingen ([30-40] (60) miljoen EUR) en de Delalande-bijdrage ([0-10] miljoen EUR) (134).

| 255. | De kosten van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om zijn door de Franse autoriteiten op [30-40]* miljoen EUR geraamd. Dit plan omvat de kosten van alle flankerende maatregelen in het kader van de wettelijke en regelgevende verplichtingen van de SNCM op het gebied van ontslag (135), en alle indirecte kosten van het conventioneel sociaal plan (136). |
| --- | --- |

255.

De kosten van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om zijn door de Franse autoriteiten op [30-40]* miljoen EUR geraamd. Dit plan omvat de kosten van alle flankerende maatregelen in het kader van de wettelijke en regelgevende verplichtingen van de SNCM op het gebied van ontslag (135), en alle indirecte kosten van het conventioneel sociaal plan (136).

| 256. | De kosten voor de ontbinding van de belangrijkste exploitatiecontracten hebben hoofdzakelijk betrekking op het inroepen van de bankgarantie voor een bedrag van 7,4 miljoen EUR, gesteld voor de goede uitvoering van de openbaredienstverplichtingen van de SNCM, plus de in de desbetreffende overeenkomst vastgestelde boete van 2 % van de referentiecompensatie van 63 miljoen EUR voor 2005, d.w.z. ongeveer 1,2 miljoen EUR, in geval van wanbetaling door de delegatiehouder. |
| --- | --- |

256.

De kosten voor de ontbinding van de belangrijkste exploitatiecontracten hebben hoofdzakelijk betrekking op het inroepen van de bankgarantie voor een bedrag van 7,4 miljoen EUR, gesteld voor de goede uitvoering van de openbaredienstverplichtingen van de SNCM, plus de in de desbetreffende overeenkomst vastgestelde boete van 2 % van de referentiecompensatie van 63 miljoen EUR voor 2005, d.w.z. ongeveer 1,2 miljoen EUR, in geval van wanbetaling door de delegatiehouder.

| 257. | Met betrekking tot het netto-passief dat verband houdt met de verkoop van de geleasede schepen (137), benadrukken de Franse autoriteiten dat de nettoverkoopopbrengst per 30 september 2005 door de gespecialiseerde makelaar BRS op basis van bepaalde hypothesen (138) na waardevermindering, courtagecommissie en financieringskosten op 144,8 miljoen EUR was geschat. Aangezien de belastingbesparing en de bankschulden 193,5 miljoen EUR bedragen, bedraagt het saldo van de bankschulden met betrekking tot de geleasede schepen 48,7 miljoen EUR.

  Tabel 4


  Scenario’s voor de waardering van de passiva van de SNCM per 30 september 2005 | Waarde van de passiva
  Oddo-rapport
  in miljoen EUR | Waarde van de passiva
  deskundige van de Commissie
  in miljoen EUR |
| --- | --- | --- | --- |
| Preferente schulden, waarvan: | | |
| Sociale en fiscale schulden | [20-30]* | [20-30]* |
| Door activa gedekte financiële schulden

   (139) | 15,9 | 15,9 |
| Kosten van het conventioneel sociaal plan | [70-80]* | [70-80]* |
| Kosten van de ziekenfondsen van gepensioneerden

   (140) | 10,2 | 10,2 |
| Kosten van het liquidatieproces | 4,7 | 4,7 |
| Tussentijdse exploitatieverliezen

   (141) | 26,5 | 26,5 |
| Betalingen aan preferente schuldeisers | 153,8 | 153,8 |
| Niet-preferente schulden

   (142) | 69,7 | 84,2 |
| Kosten van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om | [30-40]* | [30-40]* |
| Kosten van de ontbinding van de belangrijkste exploitatiecontracten | [10-20]* | [10-20]* |
| Extra kosten in verband met de verkoop van de geleasede schepen | 48,7 | 48,7 |
| Betalingen aan niet-preferente schuldeisers | 170,9 | 181,1 |
| Bronnen: | Oddo-Hastings-rapport en rapport van de deskundige van de Commissie |

257.

Met betrekking tot het netto-passief dat verband houdt met de verkoop van de geleasede schepen (137), benadrukken de Franse autoriteiten dat de nettoverkoopopbrengst per 30 september 2005 door de gespecialiseerde makelaar BRS op basis van bepaalde hypothesen (138) na waardevermindering, courtagecommissie en financieringskosten op 144,8 miljoen EUR was geschat. Aangezien de belastingbesparing en de bankschulden 193,5 miljoen EUR bedragen, bedraagt het saldo van de bankschulden met betrekking tot de geleasede schepen 48,7 miljoen EUR.

Tabel 4

Scenario’s voor de waardering van de passiva van de SNCM per 30 september 2005

Waarde van de passiva

Oddo-rapport

in miljoen EUR

Waarde van de passiva

deskundige van de Commissie

in miljoen EUR

Preferente schulden, waarvan:

Sociale en fiscale schulden

[20-30]*

[20-30]*

Door activa gedekte financiële schulden

   (139)

15,9

15,9

Kosten van het conventioneel sociaal plan

[70-80]*

[70-80]*

Kosten van de ziekenfondsen van gepensioneerden

   (140)

10,2

10,2

Kosten van het liquidatieproces

4,7

4,7

Tussentijdse exploitatieverliezen

   (141)

26,5

26,5

Betalingen aan preferente schuldeisers

153,8

153,8

Niet-preferente schulden

   (142)

69,7

84,2

Kosten van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om

[30-40]*

[30-40]*

Kosten van de ontbinding van de belangrijkste exploitatiecontracten

[10-20]*

[10-20]*

Extra kosten in verband met de verkoop van de geleasede schepen

48,7

48,7

Betalingen aan niet-preferente schuldeisers

170,9

181,1

Bronnen:

Oddo-Hastings-rapport en rapport van de deskundige van de Commissie

| 258. | De Commissie stelt vast dat de sociale passiva de belangrijkste post van het passief van de SNCM vormen. Met betrekking tot de kosten van het conventioneel sociaal plan heeft de deskundige van de Commissie de formules voor de berekening van alle onderdelen van het plan gecontroleerd aan de hand van steekproeven en heeft hij daarbij geen afwijkingen of fouten geconstateerd. Rekening houdend met deze controle kan het door de Franse autoriteiten opgegeven bedrag van [70-80] (60) miljoen EUR uit hoofde van het conventioneel sociaal plan volgens de Commissie als redelijk worden beschouwd. |
| --- | --- |

258.

De Commissie stelt vast dat de sociale passiva de belangrijkste post van het passief van de SNCM vormen. Met betrekking tot de kosten van het conventioneel sociaal plan heeft de deskundige van de Commissie de formules voor de berekening van alle onderdelen van het plan gecontroleerd aan de hand van steekproeven en heeft hij daarbij geen afwijkingen of fouten geconstateerd. Rekening houdend met deze controle kan het door de Franse autoriteiten opgegeven bedrag van [70-80] (60) miljoen EUR uit hoofde van het conventioneel sociaal plan volgens de Commissie als redelijk worden beschouwd.

| 259. | Met betrekking tot de tussentijdse exploitatieverliezen beschouwt de Commissie de schatting als voorzichtig in het licht van de desbetreffende wetgeving, met name artikel L.622-10 van het Franse wetboek van koophandel en artikel 119-2 van decreet nr. 85-1388 van 27 december 1985, op grond waarvan de bevoegde handelsrechtbank de SNCM kan verplichten de bedrijfsvoering in verband met haar openbaredienstverplichtingen gedurende een periode van twee maanden, die op verzoek van het openbaar ministerie kan worden verlengd, voort te zetten. |
| --- | --- |

259.

Met betrekking tot de tussentijdse exploitatieverliezen beschouwt de Commissie de schatting als voorzichtig in het licht van de desbetreffende wetgeving, met name artikel L.622-10 van het Franse wetboek van koophandel en artikel 119-2 van decreet nr. 85-1388 van 27 december 1985, op grond waarvan de bevoegde handelsrechtbank de SNCM kan verplichten de bedrijfsvoering in verband met haar openbaredienstverplichtingen gedurende een periode van twee maanden, die op verzoek van het openbaar ministerie kan worden verlengd, voort te zetten.

| 260. | Met betrekking tot de niet-preferente schulden heeft de deskundige van de Commissie geen specifiek bezwaar geuit. Het bedrag van 69,7 miljoen EUR heeft hij evenwel gecorrigeerd met een uit de herziening van de actiefpost „nettoliquiditeitspositie” voortvloeiend bedrag van 14,5 miljoen EUR. De Commissie is van oordeel dat de herziening van deze post in overeenstemming is met de aanpassingen in de waardering van de activa van de SNCM. |
| --- | --- |

260.

Met betrekking tot de niet-preferente schulden heeft de deskundige van de Commissie geen specifiek bezwaar geuit. Het bedrag van 69,7 miljoen EUR heeft hij evenwel gecorrigeerd met een uit de herziening van de actiefpost „nettoliquiditeitspositie” voortvloeiend bedrag van 14,5 miljoen EUR. De Commissie is van oordeel dat de herziening van deze post in overeenstemming is met de aanpassingen in de waardering van de activa van de SNCM.

| 261. | Met betrekking tot de kosten van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om (exclusief aanvullende ontslagvergoedingen) is de deskundige van de Commissie van mening dat de schatting van de kosten voor juridische geschillen moet worden teruggebracht tot [0-5] (60) miljoen EUR in plaats van het door de Franse autoriteiten opgegeven bedrag van [0-10] (60) miljoen EUR. Hoewel de Commissie zeker is dat de vakbondsorganisaties zullen eisen dat de arbeidscontracten voor bepaalde tijd worden omgezet in arbeidscontracten voor onbepaalde tijd (143), is zij van mening dat in deze becijfering alleen werknemers met tijdelijke contracten in aanmerking mogen worden genomen, voor wie dit risico vrijwel zeker is (dat zijn er 150). Uitgaande van een brutomaandsalaris van [2 000-2 500] (60) EUR met een vergoeding van negen maanden salaris voor de eerste [100-120] (60) arbeidscontracten voor bepaalde tijd, en zes maanden voor de [50-70] (60) volgende, resulteert dit in een bedrag van [0-10] (60) miljoen EUR. |
| --- | --- |

261.

Met betrekking tot de kosten van het sociaal plan buiten de collectieve arbeidsovereenkomst om (exclusief aanvullende ontslagvergoedingen) is de deskundige van de Commissie van mening dat de schatting van de kosten voor juridische geschillen moet worden teruggebracht tot [0-5] (60) miljoen EUR in plaats van het door de Franse autoriteiten opgegeven bedrag van [0-10] (60) miljoen EUR. Hoewel de Commissie zeker is dat de vakbondsorganisaties zullen eisen dat de arbeidscontracten voor bepaalde tijd worden omgezet in arbeidscontracten voor onbepaalde tijd (143), is zij van mening dat in deze becijfering alleen werknemers met tijdelijke contracten in aanmerking mogen worden genomen, voor wie dit risico vrijwel zeker is (dat zijn er 150). Uitgaande van een brutomaandsalaris van [2 000-2 500] (60) EUR met een vergoeding van negen maanden salaris voor de eerste [100-120] (60) arbeidscontracten voor bepaalde tijd, en zes maanden voor de [50-70] (60) volgende, resulteert dit in een bedrag van [0-10] (60) miljoen EUR.

| 262. | Met betrekking tot het netto-passief dat verband houdt met de verkoop van de geleasede schepen meent de Commissie dat de aan die berekening ten grondslag liggende hypothesen gerechtvaardigd zijn, met name omdat de ESV’s zich strikt aan de contracten houden, waardoor substitutie van de SNCM door derden wordt beperkt en belastingvoordelen afhankelijk worden gesteld van de exploitatie van de schepen onder Franse vlag. Voorts is het eveneens gerechtvaardigd dat de juridische onzekerheden niet gelden voor geleasede schepen omdat deze door de crediteurbanken van de ESV’s worden verkocht. In dat verband acht de Commissie het gerechtvaardigd dat de financieringskosten tussen 30 september 2005 en de datum van de daadwerkelijke verkoop van de schepen in aanmerking worden genomen. |
| --- | --- |

262.

Met betrekking tot het netto-passief dat verband houdt met de verkoop van de geleasede schepen meent de Commissie dat de aan die berekening ten grondslag liggende hypothesen gerechtvaardigd zijn, met name omdat de ESV’s zich strikt aan de contracten houden, waardoor substitutie van de SNCM door derden wordt beperkt en belastingvoordelen afhankelijk worden gesteld van de exploitatie van de schepen onder Franse vlag. Voorts is het eveneens gerechtvaardigd dat de juridische onzekerheden niet gelden voor geleasede schepen omdat deze door de crediteurbanken van de ESV’s worden verkocht. In dat verband acht de Commissie het gerechtvaardigd dat de financieringskosten tussen 30 september 2005 en de datum van de daadwerkelijke verkoop van de schepen in aanmerking worden genomen.

| 263. | Gelet op het bovenstaande bedragen de preferente schulden van de SNCM per 30 september 2005 volgens de Commissie 153,8 miljoen EUR en de niet-preferente schulden van de SNCM 181,1 miljoen EUR. |
| --- | --- |

263.

Gelet op het bovenstaande bedragen de preferente schulden van de SNCM per 30 september 2005 volgens de Commissie 153,8 miljoen EUR en de niet-preferente schulden van de SNCM 181,1 miljoen EUR.

iii)   Met betrekking tot het vastgestelde tekort aan activa

| 264. | In het licht van het voorafgaande is de Commissie van oordeel dat de waarde van de activa van de SNCM (d.w.z. 211,4 miljoen EUR) op 30 september 2005 niet toereikend was voor de betaling van de preferente schuldeisers (153,8 miljoen EUR) en de niet-preferente schuldeisers (181,1 miljoen EUR), d.w.z. in totaal 334,9 miljoen EUR. Het tekort aan activa bedraagt derhalve ongeveer 123,5 miljoen EUR. |
| --- | --- |

264.

In het licht van het voorafgaande is de Commissie van oordeel dat de waarde van de activa van de SNCM (d.w.z. 211,4 miljoen EUR) op 30 september 2005 niet toereikend was voor de betaling van de preferente schuldeisers (153,8 miljoen EUR) en de niet-preferente schuldeisers (181,1 miljoen EUR), d.w.z. in totaal 334,9 miljoen EUR. Het tekort aan activa bedraagt derhalve ongeveer 123,5 miljoen EUR.

c)   Met betrekking tot het in aanmerking nemen van een vordering tot aanzuivering van de schulden

| 265. | De Commissie heeft eveneens het door de Franse autoriteiten aangevoerde argument onderzocht dat de staat als meerderheidsaandeelhouder kan worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden in geval van liquidatie van de onderneming. Eén van de belanghebbenden, de CFF, betwist dat de door de Franse autoriteiten aangehaalde nationale jurisprudentie van toepassing is op het onderhavige geval. Met betrekking tot de jurisprudentie van het Hof van Beroep van Rouen in de zaak Aspocomp Group Oyj stelt de CFF namelijk dat de rechter de Finse moederonderneming heeft veroordeeld tot betaling van vergoedingen aan de werknemers van haar geliquideerde Franse dochteronderneming, omdat deze vergoedingen waren vastgesteld in het kader van een sociaal plan op basis van een door de moederonderneming goedgekeurde ondernemingsovereenkomst en uiteindelijk niet waren uitbetaald. |
| --- | --- |

265.

De Commissie heeft eveneens het door de Franse autoriteiten aangevoerde argument onderzocht dat de staat als meerderheidsaandeelhouder kan worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden in geval van liquidatie van de onderneming. Eén van de belanghebbenden, de CFF, betwist dat de door de Franse autoriteiten aangehaalde nationale jurisprudentie van toepassing is op het onderhavige geval. Met betrekking tot de jurisprudentie van het Hof van Beroep van Rouen in de zaak Aspocomp Group Oyj stelt de CFF namelijk dat de rechter de Finse moederonderneming heeft veroordeeld tot betaling van vergoedingen aan de werknemers van haar geliquideerde Franse dochteronderneming, omdat deze vergoedingen waren vastgesteld in het kader van een sociaal plan op basis van een door de moederonderneming goedgekeurde ondernemingsovereenkomst en uiteindelijk niet waren uitbetaald.

| 266. | Volgens de Franse autoriteiten bedragen de daadwerkelijke kosten die de staat als aandeelhouder, via de CGMF, had moeten dragen, per 30 september 2005 in totaal tussen 312,1 en 361 miljoen EUR. Bij deze schatting is volgens hen met name rekening gehouden met het risico dat de staat zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden indien een rechtbank de staat als feitelijk bestuurder van de SNCM aanmerkt, alsook met het risico dat de staat wordt veroordeeld tot betaling van aanvullende ontslagvergoedingen aan het ontslagen personeel. De Franse autoriteiten zijn van mening dat deze risico’s in aanmerking moeten worden genomen bij de berekening van de daadwerkelijke kosten van een eventuele liquidatie van de SNCM. |
| --- | --- |

266.

Volgens de Franse autoriteiten bedragen de daadwerkelijke kosten die de staat als aandeelhouder, via de CGMF, had moeten dragen, per 30 september 2005 in totaal tussen 312,1 en 361 miljoen EUR. Bij deze schatting is volgens hen met name rekening gehouden met het risico dat de staat zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden indien een rechtbank de staat als feitelijk bestuurder van de SNCM aanmerkt, alsook met het risico dat de staat wordt veroordeeld tot betaling van aanvullende ontslagvergoedingen aan het ontslagen personeel. De Franse autoriteiten zijn van mening dat deze risico’s in aanmerking moeten worden genomen bij de berekening van de daadwerkelijke kosten van een eventuele liquidatie van de SNCM.

| 267. | Derhalve moet worden nagegaan hoeveel de totale daadwerkelijke kosten zouden hebben bedragen die Frankrijk als aandeelhouder in geval van een gerechtelijke liquidatie van de SNCM waarschijnlijk had moeten dragen, teneinde te kunnen vaststellen of een voorzichtige particuliere investeerder, gelet op het risico dat hij zou worden veroordeeld tot betaling van deze kosten en gelet op de omvang daarvan, liever onmiddellijk zijn dochteronderneming tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR had verkocht dan dit risico te lopen. |
| --- | --- |

267.

Derhalve moet worden nagegaan hoeveel de totale daadwerkelijke kosten zouden hebben bedragen die Frankrijk als aandeelhouder in geval van een gerechtelijke liquidatie van de SNCM waarschijnlijk had moeten dragen, teneinde te kunnen vaststellen of een voorzichtige particuliere investeerder, gelet op het risico dat hij zou worden veroordeeld tot betaling van deze kosten en gelet op de omvang daarvan, liever onmiddellijk zijn dochteronderneming tegen een negatieve prijs van 158 miljoen EUR had verkocht dan dit risico te lopen.

| 268. | In het Franse recht kan de curator van een onderneming in gerechtelijke liquidatie een aansprakelijkheidsvordering instellen tegen de voormalige bestuurders van de onderneming, een zogenaamde „action en comblement de passif” (vordering tot aanzuivering van de schulden), in geval van ontbinding van een reddingsplan of van gerechtelijke sanering, en in geval van gerechtelijke liquidatie (144). |
| --- | --- |

268.

In het Franse recht kan de curator van een onderneming in gerechtelijke liquidatie een aansprakelijkheidsvordering instellen tegen de voormalige bestuurders van de onderneming, een zogenaamde „action en comblement de passif” (vordering tot aanzuivering van de schulden), in geval van ontbinding van een reddingsplan of van gerechtelijke sanering, en in geval van gerechtelijke liquidatie (144).

| 269. | De instelling van een vordering tot aanzuivering van de schulden tegen de voormalige bestuurders van de geliquideerde onderneming is ingegeven door de noodzaak om het vermogen van de onderneming te herstellen, wat een van de taken van de curator is. |
| --- | --- |

269.

De instelling van een vordering tot aanzuivering van de schulden tegen de voormalige bestuurders van de geliquideerde onderneming is ingegeven door de noodzaak om het vermogen van de onderneming te herstellen, wat een van de taken van de curator is.

| 270. | De Franse autoriteiten hebben in verschillende brieven aan de Commissie aangevoerd dat de hypothese dat de staat door een nationale rechter zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden van de door hem bestuurde onderneming meer dan plausibel was, en dat bij de berekening van de daadwerkelijke kosten van een eventuele liquidatie van de SNCM met deze hypothese rekening moest worden gehouden. |
| --- | --- |

270.

De Franse autoriteiten hebben in verschillende brieven aan de Commissie aangevoerd dat de hypothese dat de staat door een nationale rechter zou worden veroordeeld tot aanzuivering van de schulden van de door hem bestuurde onderneming meer dan plausibel was, en dat bij de berekening van de daadwerkelijke kosten van een eventuele liquidatie van de SNCM met deze hypothese rekening moest worden gehouden.

| 271. | Bij schrijven van 28 februari 2008 heeft de SNCM het rapport van Baker & McKenzie overgelegd waarin de juridische gevolgen van een tegen de Franse staat ingestelde vordering tot aanzuivering van de schulden worden geëvalueerd. De conclusie van dit rapport luidt dat een handelsrechtbank die over deze zaak uitspraak moet doen, de staat zeer waarschijnlijk aansprakelijk zou hebben gesteld en zou hebben veroordeeld tot betaling van alle sociale schulden van de SNCM. |
| --- | --- |

271.

Bij schrijven van 28 februari 2008 heeft de SNCM het rapport van Baker & McKenzie overgelegd waarin de juridische gevolgen van een tegen de Franse staat ingestelde vordering tot aanzuivering van de schulden worden geëvalueerd. De conclusie van dit rapport luidt dat een handelsrechtbank die over deze zaak uitspraak moet doen, de staat zeer waarschijnlijk aansprakelijk zou hebben gesteld en zou hebben veroordeeld tot betaling van alle sociale schulden van de SNCM.

| 272. | In de relevante wetgeving is bepaald dat de sociale schulden van de geliquideerde onderneming ten laste van de voormalige juridische of feitelijke bestuurders kunnen worden gebracht, mits vier cumulatieve voorwaarden zijn vervuld. |
| --- | --- |

272.

In de relevante wetgeving is bepaald dat de sociale schulden van de geliquideerde onderneming ten laste van de voormalige juridische of feitelijke bestuurders kunnen worden gebracht, mits vier cumulatieve voorwaarden zijn vervuld.

i)   Erkenning van de staat als juridisch of feitelijk bestuurder van de geliquideerde onderneming

| 273. | Het rapport van Baker &Mc Kenzie, dat door de SNCM aan de Commissie is toegezonden, bevat een analyse waarin wordt geconcludeerd dat [...] (60). In essentie wil de deskundige in dit rapport overeenkomstig de desbetreffende jurisprudentie (145) aantonen dat de staat herhaaldelijk [...] (60) heeft begaan. Met name zou de staat volgens datzelfde rapport [...] (60) besluiten hebben genomen. Bovendien zou blijken dat de bestuursorganen de onderneming [...] (60). Tot slot zou de staat [...] (60). |
| --- | --- |

273.

Het rapport van Baker &Mc Kenzie, dat door de SNCM aan de Commissie is toegezonden, bevat een analyse waarin wordt geconcludeerd dat [...] (60). In essentie wil de deskundige in dit rapport overeenkomstig de desbetreffende jurisprudentie (145) aantonen dat de staat herhaaldelijk [...] (60) heeft begaan. Met name zou de staat volgens datzelfde rapport [...] (60) besluiten hebben genomen. Bovendien zou blijken dat de bestuursorganen de onderneming [...] (60). Tot slot zou de staat [...] (60).

| 274. | De Commissie constateert dat de Franse autoriteiten in hun schrijven van 28 maart 2008 geen voorbehoud hebben gemaakt [...] (60). In hun schrijven van 20 november 2006 geven de Franse autoriteiten zelf aan dat de rechter de onderneming [...] (60). |
| --- | --- |

274.

De Commissie constateert dat de Franse autoriteiten in hun schrijven van 28 maart 2008 geen voorbehoud hebben gemaakt [...] (60). In hun schrijven van 20 november 2006 geven de Franse autoriteiten zelf aan dat de rechter de onderneming [...] (60).

| 275. | De Commissie is evenwel van mening dat deze verklaring van de Franse autoriteiten van 20 november 2006 in het kader van een staatssteunprocedure op zich niet kan volstaan om rechtens vast te stellen of een rechter de nationale autoriteiten als feitelijke bestuurders van de begunstigde onderneming van de onderhavige maatregelen zou hebben aangemerkt, en nog minder om de waarschijnlijkheidsgraad van dat risico vast te stellen. |
| --- | --- |

275.

De Commissie is evenwel van mening dat deze verklaring van de Franse autoriteiten van 20 november 2006 in het kader van een staatssteunprocedure op zich niet kan volstaan om rechtens vast te stellen of een rechter de nationale autoriteiten als feitelijke bestuurders van de begunstigde onderneming van de onderhavige maatregelen zou hebben aangemerkt, en nog minder om de waarschijnlijkheidsgraad van dat risico vast te stellen.

| 276. | Met name met betrekking tot de betwiste besluiten staat geenszins vast dat de uiteindelijke besluitvorming door de staat aanzienlijk afwijkt van de door de staat gevolgde praktijk bij het beheer van zijn deelnemingen. Zelfs in het rapport van Baker &Mc Kenzie wordt gewezen op het bestaan van een terugkerende controverse over de wenselijke mate van staatsinterventie in het beheer van zijn deelnemingen en wordt de, over het algemeen, zeer belangrijke rol van [...] (60) vermeld. |
| --- | --- |

276.

Met name met betrekking tot de betwiste besluiten staat geenszins vast dat de uiteindelijke besluitvorming door de staat aanzienlijk afwijkt van de door de staat gevolgde praktijk bij het beheer van zijn deelnemingen. Zelfs in het rapport van Baker &Mc Kenzie wordt gewezen op het bestaan van een terugkerende controverse over de wenselijke mate van staatsinterventie in het beheer van zijn deelnemingen en wordt de, over het algemeen, zeer belangrijke rol van [...] (60) vermeld.

| 277. | De door de staat en de SNCM naar voren gebrachte elementen van nationale rechtspraak zijn echter niet rechtstreeks van toepassing op dit soort situatie. De belangrijkste aangehaalde gevallen hebben betrekking op lokale overheden en het arrest BRGM van 6 februari 2001 betreft een industriële en commerciële overheidsinstelling. |
| --- | --- |

277.

De door de staat en de SNCM naar voren gebrachte elementen van nationale rechtspraak zijn echter niet rechtstreeks van toepassing op dit soort situatie. De belangrijkste aangehaalde gevallen hebben betrekking op lokale overheden en het arrest BRGM van 6 februari 2001 betreft een industriële en commerciële overheidsinstelling.

| 278. | Hoe dan ook staat geenszins vast dat de staat, handelend in het kader van zijn overheidsbevoegdheid, als feitelijk bestuurder zou worden beschouwd. |
| --- | --- |

278.

Hoe dan ook staat geenszins vast dat de staat, handelend in het kader van zijn overheidsbevoegdheid, als feitelijk bestuurder zou worden beschouwd.

ii)   Het bestaan van één of meer door de Franse staat als feitelijk bestuurder van de geliquideerde onderneming begane beheersfouten

| 279. | De Commissie merkt op dat in het rapport van de deskundige van de SNCM, op basis van een niet-uitputtende lijst van feiten, een aantal elementen wordt vermeld waaruit zou blijken dat de staat [...] (60) beheersfouten heeft begaan. |
| --- | --- |

279.

De Commissie merkt op dat in het rapport van de deskundige van de SNCM, op basis van een niet-uitputtende lijst van feiten, een aantal elementen wordt vermeld waaruit zou blijken dat de staat [...] (60) beheersfouten heeft begaan.

| 280. | Met name op het vlak van investeringen in verband met [...] (60) de SNCM zou de staat fouten hebben begaan. Voorts zou de staat talrijke beheersfouten op het gebied van capaciteit [...] (60) SNCM hebben begaan. |
| --- | --- |

280.

Met name op het vlak van investeringen in verband met [...] (60) de SNCM zou de staat fouten hebben begaan. Voorts zou de staat talrijke beheersfouten op het gebied van capaciteit [...] (60) SNCM hebben begaan.

| 281. | In hun schrijven van 30 april 2007 schatten de Franse autoriteiten het risico dat de staat aansprakelijk zou worden gesteld, zeer hoog in, rekening houdend met de kwalificatiecriteria voor beheersfouten in de zin van artikel L. 651-2 van het Franse wetboek van koophandel. |
| --- | --- |

281.

In hun schrijven van 30 april 2007 schatten de Franse autoriteiten het risico dat de staat aansprakelijk zou worden gesteld, zeer hoog in, rekening houdend met de kwalificatiecriteria voor beheersfouten in de zin van artikel L. 651-2 van het Franse wetboek van koophandel.

| 282. | Ook hier is de Commissie van mening dat deze verklaring van 30 april 2007 in het kader van een staatssteunprocedure op zich niet kan volstaan om rechtens vast te stellen op basis van een rechterlijke beslissing dat de nationale autoriteiten de beweerde fouten hebben begaan, en nog minder om de waarschijnlijkheidsgraad van dat risico vast te stellen. Dit geldt des te meer omdat de Franse autoriteiten het bestaan van beheersfouten op zich betwisten, terwijl deze een noodzakelijke voorwaarde zijn om een vordering tot aanzuivering van schulden in te stellen. |
| --- | --- |

282.

Ook hier is de Commissie van mening dat deze verklaring van 30 april 2007 in het kader van een staatssteunprocedure op zich niet kan volstaan om rechtens vast te stellen op basis van een rechterlijke beslissing dat de nationale autoriteiten de beweerde fouten hebben begaan, en nog minder om de waarschijnlijkheidsgraad van dat risico vast te stellen. Dit geldt des te meer omdat de Franse autoriteiten het bestaan van beheersfouten op zich betwisten, terwijl deze een noodzakelijke voorwaarde zijn om een vordering tot aanzuivering van schulden in te stellen.

| 283. | Meer fundamenteel zij opgemerkt dat zowel de SNCM als de Franse autoriteiten in grote mate teruggrijpen op zeer oude bestuursbesluiten. Zo ligt het accent in het rapport Baker &Mc Kenzie op [...] (60) tot 2000. Zonder aarzeling wordt hierin verwezen naar verslagen van de Rekenkamer over de boekjaren 1993-1999. De belangrijkste beweerde beheersfouten zouden zich midden jaren negentig hebben voorgedaan. De schuldeisers van de SNCM waren echter op de hoogte van deze beheerswijze op het ogenblik waarop zij haar een krediet verleenden. Zij accepteerden dus op zijn minst impliciet het aan dit soort beheer verbonden risico. Niets wijst erop dat de aansprakelijkheid van de staat in een dergelijke situatie kan worden ingeroepen voor de aanzuivering van schulden. |
| --- | --- |

283.

Meer fundamenteel zij opgemerkt dat zowel de SNCM als de Franse autoriteiten in grote mate teruggrijpen op zeer oude bestuursbesluiten. Zo ligt het accent in het rapport Baker &Mc Kenzie op [...] (60) tot 2000. Zonder aarzeling wordt hierin verwezen naar verslagen van de Rekenkamer over de boekjaren 1993-1999. De belangrijkste beweerde beheersfouten zouden zich midden jaren negentig hebben voorgedaan. De schuldeisers van de SNCM waren echter op de hoogte van deze beheerswijze op het ogenblik waarop zij haar een krediet verleenden. Zij accepteerden dus op zijn minst impliciet het aan dit soort beheer verbonden risico. Niets wijst erop dat de aansprakelijkheid van de staat in een dergelijke situatie kan worden ingeroepen voor de aanzuivering van schulden.

| 284. | Bovendien kunnen deze beweerde beheersfouten worden verklaard door beleidskeuzes van de overheid en zijn er geen indicaties dat deze politieke keuzes als beheersfouten in de zin van de jurisprudentie over de aanzuivering van schulden kunnen worden aangemerkt. |
| --- | --- |

284.

Bovendien kunnen deze beweerde beheersfouten worden verklaard door beleidskeuzes van de overheid en zijn er geen indicaties dat deze politieke keuzes als beheersfouten in de zin van de jurisprudentie over de aanzuivering van schulden kunnen worden aangemerkt.

| 285. | De in het rapport Baker &Mc Kenzie aangevoerde stelling dat de situatie van de SNCM is toe te schrijven aan externe, door de staat begane communicatiefouten met betrekking tot haar situatie, is ten slotte weinig geloofwaardig. Uit dit rapport kan namelijk alleen worden opgemaakt dat de staat een situatie heeft ingeroepen die reeds bekend was. Het gedrag van de staat heeft dus niets gemeen met een beheersfout. |
| --- | --- |

285.

De in het rapport Baker &Mc Kenzie aangevoerde stelling dat de situatie van de SNCM is toe te schrijven aan externe, door de staat begane communicatiefouten met betrekking tot haar situatie, is ten slotte weinig geloofwaardig. Uit dit rapport kan namelijk alleen worden opgemaakt dat de staat een situatie heeft ingeroepen die reeds bekend was. Het gedrag van de staat heeft dus niets gemeen met een beheersfout.

iii)   Vaststelling van een tekort aan activa

| 286. | De Commissie stelt vast dat in het rapport van Oddo-Hastings sprake is van een tekort aan activa van 134,4 miljoen EUR per 30 september 2005, berekend als het verschil tussen enerzijds de waarde van de activa van de SNCM (190,3 miljoen EUR) en anderzijds de waarde van de passiva van de onderneming (preferente schulden en niet-preferente schulden, respectievelijk op 153,80 miljoen EUR en 170,9 miljoen EUR geschat). |
| --- | --- |

286.

De Commissie stelt vast dat in het rapport van Oddo-Hastings sprake is van een tekort aan activa van 134,4 miljoen EUR per 30 september 2005, berekend als het verschil tussen enerzijds de waarde van de activa van de SNCM (190,3 miljoen EUR) en anderzijds de waarde van de passiva van de onderneming (preferente schulden en niet-preferente schulden, respectievelijk op 153,80 miljoen EUR en 170,9 miljoen EUR geschat).

| 287. | De Commissie had het tekort aan activa van de SNCM per 30 september 2005 op 123,5 miljoen EUR geschat (zie overweging 264). |
| --- | --- |

287.

De Commissie had het tekort aan activa van de SNCM per 30 september 2005 op 123,5 miljoen EUR geschat (zie overweging 264).

iv)   Het bestaan van een oorzakelijk verband tussen de fouten en het vastgestelde tekort aan activa

| 288. | Volgens de Franse autoriteiten kan de bestuurder van een rechtspersoon op grond van artikel L. 624-3 van het Franse wetboek van koophandel aansprakelijk worden gesteld, zelfs indien de door hem begane beheersfout slechts één van de oorzaken van het tekort aan activa is, en kan hij worden veroordeeld worden tot betaling van alle of een deel van de sociale schulden, zelfs wanneer slechts een deel daarvan door zijn fout is veroorzaakt. (146) Volgens de Franse autoriteiten zou de Franse staat worden veroordeeld tot betaling van 85 tot 100 % van het vastgestelde tekort aan activa, d.w.z. een bedrag tussen 114,3 miljoen EUR en 134,4 miljoen EUR. |
| --- | --- |

288.

Volgens de Franse autoriteiten kan de bestuurder van een rechtspersoon op grond van artikel L. 624-3 van het Franse wetboek van koophandel aansprakelijk worden gesteld, zelfs indien de door hem begane beheersfout slechts één van de oorzaken van het tekort aan activa is, en kan hij worden veroordeeld worden tot betaling van alle of een deel van de sociale schulden, zelfs wanneer slechts een deel daarvan door zijn fout is veroorzaakt. (146) Volgens de Franse autoriteiten zou de Franse staat worden veroordeeld tot betaling van 85 tot 100 % van het vastgestelde tekort aan activa, d.w.z. een bedrag tussen 114,3 miljoen EUR en 134,4 miljoen EUR.

| 289. | Deze analyse berust niet op een solide basis. Aangezien de beweerde beheersfouten berusten op besluiten die midden jaren negentig zijn genomen en die onmiddellijk extra kosten voor de SNCM hebben veroorzaakt, kan hierin moeilijk de oorzaak van een tekort aan activa in 2005 worden gezien, vooral omdat zich tussen beide data veel gebeurtenissen hebben voorgedaan. |
| --- | --- |

289.

Deze analyse berust niet op een solide basis. Aangezien de beweerde beheersfouten berusten op besluiten die midden jaren negentig zijn genomen en die onmiddellijk extra kosten voor de SNCM hebben veroorzaakt, kan hierin moeilijk de oorzaak van een tekort aan activa in 2005 worden gezien, vooral omdat zich tussen beide data veel gebeurtenissen hebben voorgedaan.

| 290. | Bovendien lijkt er inderdaad geen automatisch verband te zijn tussen het bedrag van de uit hoofde van de aanzuivering van schulden toegekende schadeloosstelling en het bedrag van de toename van de schuldenlast als gevolg van de beheersfout van de bestuurder (in de veronderstelling dat die is vastgesteld). Dit betekent ook dat de rechter het door de bestuurder te betalen bedrag op een veel lager niveau kan vaststellen dan het vastgestelde tekort aan activa (147). |
| --- | --- |

290.

Bovendien lijkt er inderdaad geen automatisch verband te zijn tussen het bedrag van de uit hoofde van de aanzuivering van schulden toegekende schadeloosstelling en het bedrag van de toename van de schuldenlast als gevolg van de beheersfout van de bestuurder (in de veronderstelling dat die is vastgesteld). Dit betekent ook dat de rechter het door de bestuurder te betalen bedrag op een veel lager niveau kan vaststellen dan het vastgestelde tekort aan activa (147).

| 291. | In tegenstelling tot wat de Franse autoriteiten (en de SNCM) lijken aan te nemen, wijst niets erop dat de betrokken besluiten door de rechter die uitspraak doet over de aanzuivering van de schulden, zo ernstig zouden worden geacht dat zij zouden rechtvaardigen dat de staat aansprakelijk wordt gesteld voor een aanzienlijk deel van de vastgestelde schuldenlast. Volgens de onderzochte beweringen zou het namelijk protectionistisch getinte besluiten betreffen die in een politiek kader (en bovendien voor het merendeel tien jaar eerder) zijn genomen, of recentere besluiten die zijn genomen om de werknemers de verplichting tot verhoging van de productiviteit te besparen of het sociaal klimaat te verbeteren. |
| --- | --- |

291.

In tegenstelling tot wat de Franse autoriteiten (en de SNCM) lijken aan te nemen, wijst niets erop dat de betrokken besluiten door de rechter die uitspraak doet over de aanzuivering van de schulden, zo ernstig zouden worden geacht dat zij zouden rechtvaardigen dat de staat aansprakelijk wordt gesteld voor een aanzienlijk deel van de vastgestelde schuldenlast. Volgens de onderzochte beweringen zou het namelijk protectionistisch getinte besluiten betreffen die in een politiek kader (en bovendien voor het merendeel tien jaar eerder) zijn genomen, of recentere besluiten die zijn genomen om de werknemers de verplichting tot verhoging van de productiviteit te besparen of het sociaal klimaat te verbeteren.

v)   Mogelijke overname van de aanvullende ontslagvergoedingen in geval van een gerechtelijke liquidatie van de SNCM

| 292. | Gelet op de jurisprudentie op dit gebied (148) zou een rechter de Franse staat volgens de Franse autoriteiten zeker hebben veroordeeld tot betaling van de aanvullende ontslagvergoedingen ([200-210] (60) tot [250-260] (60) miljoen EUR), bovenop het bedrag van de schuldenlast. Volgens de Franse autoriteiten zouden de daadwerkelijke kosten die de staat als aandeelhouder had moeten dragen, in totaal 212,1 tot 361 miljoen EUR bedragen. |
| --- | --- |

292.

Gelet op de jurisprudentie op dit gebied (148) zou een rechter de Franse staat volgens de Franse autoriteiten zeker hebben veroordeeld tot betaling van de aanvullende ontslagvergoedingen ([200-210] (60) tot [250-260] (60) miljoen EUR), bovenop het bedrag van de schuldenlast. Volgens de Franse autoriteiten zouden de daadwerkelijke kosten die de staat als aandeelhouder had moeten dragen, in totaal 212,1 tot 361 miljoen EUR bedragen.

| 293. | De Franse autoriteiten preciseren dat Franse rechtbanken in recente uitspraken de juridische of feitelijke bestuurder hebben veroordeeld tot betaling van aanvullende ontslagvergoedingen, bovenop de schuldenlast, berekend op basis van een sociaal plan dat de onderneming vóór haar liquidatie had opgesteld. |
| --- | --- |

293.

De Franse autoriteiten preciseren dat Franse rechtbanken in recente uitspraken de juridische of feitelijke bestuurder hebben veroordeeld tot betaling van aanvullende ontslagvergoedingen, bovenop de schuldenlast, berekend op basis van een sociaal plan dat de onderneming vóór haar liquidatie had opgesteld.

| 294. | Met name wijzen zij erop dat in de zaak Aspocomp de Franse onderneming Aspocomp SAS, een 99 %-dochteronderneming van de Finse onderneming Aspocomp Group Oyj, op 18 januari 2002 een ondernemingsovereenkomst had getekend waarin de vergoedingsregeling in het kader van een sociaal plan voor 210 van de in totaal 550 werknemers was geregeld. Bij deze overeenkomst waren met name het bedrag aan compensaties en aanvullende vergoedingen, evenals de steun bij vrijwillig vertrek vastgesteld. Naar aanleiding van een verandering in de strategie van de groep heeft de moederonderneming Aspocomp Group Oyj op 21 februari 2002 echter besloten haar dochteronderneming Aspocomp SAS niet langer te financieren, waardoor deze laatste het faillissement moest aanvragen. Dit besluit heeft de dochteronderneming de facto belet haar verplichtingen uit hoofde van de ondernemingsovereenkomst na te komen, en heeft tot het ontslag van alle andere werknemers geleid. |
| --- | --- |

294.

Met name wijzen zij erop dat in de zaak Aspocomp de Franse onderneming Aspocomp SAS, een 99 %-dochteronderneming van de Finse onderneming Aspocomp Group Oyj, op 18 januari 2002 een ondernemingsovereenkomst had getekend waarin de vergoedingsregeling in het kader van een sociaal plan voor 210 van de in totaal 550 werknemers was geregeld. Bij deze overeenkomst waren met name het bedrag aan compensaties en aanvullende vergoedingen, evenals de steun bij vrijwillig vertrek vastgesteld. Naar aanleiding van een verandering in de strategie van de groep heeft de moederonderneming Aspocomp Group Oyj op 21 februari 2002 echter besloten haar dochteronderneming Aspocomp SAS niet langer te financieren, waardoor deze laatste het faillissement moest aanvragen. Dit besluit heeft de dochteronderneming de facto belet haar verplichtingen uit hoofde van de ondernemingsovereenkomst na te komen, en heeft tot het ontslag van alle andere werknemers geleid.

| 295. | Tegen die achtergrond heeft het Hof van Beroep van Rouen de uitspraak van de Conseil des Prud’hommes van Evreux bevestigd en de onderneming Aspocomp Group Oyj, die haar dochteronderneming voor 99 % controleerde, veroordeeld tot de volgende betalingen: i) alle compensaties en aanvullende vergoedingen die in de ondernemingsovereenkomst waren vastgelegd, alsmede een schadevergoeding wegens ontslag zonder wezenlijke en ernstige reden, aan de werknemers waarop de ondernemingsovereenkomst betrekking had, en ii) vergelijkbare vergoedingen aan de in het kader van het faillissement van Aspocomp ontslagen werknemers, omdat de moedermaatschappij zich, doordat zij de aangegane verplichtingen niet is nagekomen, schuldig heeft gemaakt aan deloyaal gedrag en laakbare lichtzinnigheid. |
| --- | --- |

295.

Tegen die achtergrond heeft het Hof van Beroep van Rouen de uitspraak van de Conseil des Prud’hommes van Evreux bevestigd en de onderneming Aspocomp Group Oyj, die haar dochteronderneming voor 99 % controleerde, veroordeeld tot de volgende betalingen: i) alle compensaties en aanvullende vergoedingen die in de ondernemingsovereenkomst waren vastgelegd, alsmede een schadevergoeding wegens ontslag zonder wezenlijke en ernstige reden, aan de werknemers waarop de ondernemingsovereenkomst betrekking had, en ii) vergelijkbare vergoedingen aan de in het kader van het faillissement van Aspocomp ontslagen werknemers, omdat de moedermaatschappij zich, doordat zij de aangegane verplichtingen niet is nagekomen, schuldig heeft gemaakt aan deloyaal gedrag en laakbare lichtzinnigheid.

| 296. | Hoewel de Franse autoriteiten zich ook hebben beroepen op een arrest van 19 april 2005 van de handelskamer van het Hof van Cassatie (149) om hun theorie te onderbouwen, ziet de Commissie in dit arrest geen doorslaggevende elementen die in het kader van de onderhavige controverse relevant zouden zijn. Het Hof van Cassatie merkt namelijk alleen op dat een hof van beroep de schuldvermenging tussen een moederonderneming en dat van haar dochteronderneming rechtens niet genoegzaam heeft omschreven. Hoe dan ook kunnen de feiten met betrekking tot de zaak Aspocomp, zoals de Commissie vaststelt, niet worden vergeleken met die in de onderhavige zaak. In de onderhavige zaak heeft de CGMF zich namelijk niet onttrokken aan haar verplichtingen om aanvullende ontslagvergoedingen te betalen. |
| --- | --- |

296.

Hoewel de Franse autoriteiten zich ook hebben beroepen op een arrest van 19 april 2005 van de handelskamer van het Hof van Cassatie (149) om hun theorie te onderbouwen, ziet de Commissie in dit arrest geen doorslaggevende elementen die in het kader van de onderhavige controverse relevant zouden zijn. Het Hof van Cassatie merkt namelijk alleen op dat een hof van beroep de schuldvermenging tussen een moederonderneming en dat van haar dochteronderneming rechtens niet genoegzaam heeft omschreven. Hoe dan ook kunnen de feiten met betrekking tot de zaak Aspocomp, zoals de Commissie vaststelt, niet worden vergeleken met die in de onderhavige zaak. In de onderhavige zaak heeft de CGMF zich namelijk niet onttrokken aan haar verplichtingen om aanvullende ontslagvergoedingen te betalen.

| 297. | Opgemerkt zij dat zowel de SNCM als de Franse autoriteiten belang lijken te hechten aan het feit dat een sociaal plan [...] (60). Het valt zeer te betwijfelen of [...] (60) kan worden beschouwd als een beheersfout op grond waarvan de staat aansprakelijk kan worden gesteld ten aanzien van de werknemers [...] (60). Zelfs in de onwaarschijnlijke veronderstelling dat [...] (60) de staat aansprakelijk zou zijn ten aanzien van de werknemers en hun het recht op een door de staat betaalde vergoeding had toegekend (150), zou de toekenning van een dergelijk recht op zich een voordeel voor de SNCM, en dus staatssteun, inhouden om dezelfde redenen als die welke hieronder worden uiteengezet met betrekking tot de persoonsgebonden steunmaatregelen ten bedrage van 38,5 miljoen EUR. Deze maatregel zou namelijk het sociaal klimaat in de onderneming enigszins kunnen verbeteren. |
| --- | --- |

297.

Opgemerkt zij dat zowel de SNCM als de Franse autoriteiten belang lijken te hechten aan het feit dat een sociaal plan [...] (60). Het valt zeer te betwijfelen of [...] (60) kan worden beschouwd als een beheersfout op grond waarvan de staat aansprakelijk kan worden gesteld ten aanzien van de werknemers [...] (60). Zelfs in de onwaarschijnlijke veronderstelling dat [...] (60) de staat aansprakelijk zou zijn ten aanzien van de werknemers en hun het recht op een door de staat betaalde vergoeding had toegekend (150), zou de toekenning van een dergelijk recht op zich een voordeel voor de SNCM, en dus staatssteun, inhouden om dezelfde redenen als die welke hieronder worden uiteengezet met betrekking tot de persoonsgebonden steunmaatregelen ten bedrage van 38,5 miljoen EUR. Deze maatregel zou namelijk het sociaal klimaat in de onderneming enigszins kunnen verbeteren.

vi)   Conclusie met betrekking tot het in aanmerking nemen van een vordering tot aanzuivering van de schulden

| 298. | Het is rechtens niet genoegzaam vastgesteld dat de Franse autoriteiten, met een voldoende mate van waarschijnlijkheid, door een nationale rechter zouden zijn veroordeeld tot schadeloosstelling uit hoofde van de vordering tot aanzuivering van de schulden, en nog minder dat een dergelijke veroordeling meer zou hebben bedragen dan de negatieve prijs waartegen de SNCM is „verkocht”. |
| --- | --- |

298.

Het is rechtens niet genoegzaam vastgesteld dat de Franse autoriteiten, met een voldoende mate van waarschijnlijkheid, door een nationale rechter zouden zijn veroordeeld tot schadeloosstelling uit hoofde van de vordering tot aanzuivering van de schulden, en nog minder dat een dergelijke veroordeling meer zou hebben bedragen dan de negatieve prijs waartegen de SNCM is „verkocht”.

| 299. | Voorts dient rekening te worden gehouden met het feit dat de interventie van de staat, als deze in dit geval al een slecht bestuurder was geweest, erop gericht was nationale industrieën en diensten, inclusief de SNCM en haar werknemers, te beschermen door hen met name te behoeden voor sociaal moeilijk aanvaardbare ontwikkelingen. Ook al kunnen publiekrechtelijke personen, inclusief de staat, in bepaalde omstandigheden worden beschouwd als feitelijke bestuurders van een onderneming, wijst in werkelijkheid niets erop dat de vordering tot aanzuivering van de schulden kan worden gebruikt om beleidskeuzes van de staat te begrijpen, in het bijzonder in deze omstandigheden. De omstandigheden in het onderhavige geval zijn totaal verschillend van die in de zaak Aspocomp, die geenszins betrekking had op een dergelijke problematiek. |
| --- | --- |

299.

Voorts dient rekening te worden gehouden met het feit dat de interventie van de staat, als deze in dit geval al een slecht bestuurder was geweest, erop gericht was nationale industrieën en diensten, inclusief de SNCM en haar werknemers, te beschermen door hen met name te behoeden voor sociaal moeilijk aanvaardbare ontwikkelingen. Ook al kunnen publiekrechtelijke personen, inclusief de staat, in bepaalde omstandigheden worden beschouwd als feitelijke bestuurders van een onderneming, wijst in werkelijkheid niets erop dat de vordering tot aanzuivering van de schulden kan worden gebruikt om beleidskeuzes van de staat te begrijpen, in het bijzonder in deze omstandigheden. De omstandigheden in het onderhavige geval zijn totaal verschillend van die in de zaak Aspocomp, die geenszins betrekking had op een dergelijke problematiek.

| 300. | De Commissie is hoe dan ook van mening dat de Franse autoriteiten zich vandaag niet kunnen beroepen op beleidskeuzes uit het verleden om overheidsinterventies te rechtvaardigen die bedoeld waren om de gevolgen van eerdere interventies te verhelpen. Integendeel, deze twee interventies, namelijk die van het verleden en de nieuwe, moeten worden beschouwd als twee cumulatieve concurrentieverstoringen. Als de aansprakelijkheid van de staat voor de aanzuivering van de schulden wordt aanvaard, dan wordt de staat namelijk de mogelijkheid geboden te erkennen dat hij beheersfouten heeft begaan om te rechtvaardigen dat de financiële inbreng niet als staatssteun wordt aangemerkt, wat een extra concurrentieverstoring met zich zou brengen. De staat zou zich in dat geval beroepen op zijn eigen beheersfouten om een extra financiële inbreng te rechtvaardigen in strijd met het algemene beginsel dat niemand een argument kan aanvoeren dat is gebaseerd op zijn eigen fouten (151). |
| --- | --- |

300.

De Commissie is hoe dan ook van mening dat de Franse autoriteiten zich vandaag niet kunnen beroepen op beleidskeuzes uit het verleden om overheidsinterventies te rechtvaardigen die bedoeld waren om de gevolgen van eerdere interventies te verhelpen. Integendeel, deze twee interventies, namelijk die van het verleden en de nieuwe, moeten worden beschouwd als twee cumulatieve concurrentieverstoringen. Als de aansprakelijkheid van de staat voor de aanzuivering van de schulden wordt aanvaard, dan wordt de staat namelijk de mogelijkheid geboden te erkennen dat hij beheersfouten heeft begaan om te rechtvaardigen dat de financiële inbreng niet als staatssteun wordt aangemerkt, wat een extra concurrentieverstoring met zich zou brengen. De staat zou zich in dat geval beroepen op zijn eigen beheersfouten om een extra financiële inbreng te rechtvaardigen in strijd met het algemene beginsel dat niemand een argument kan aanvoeren dat is gebaseerd op zijn eigen fouten (151).

| 301. | Het zou eveneens totaal artificieel zijn om het gedrag van de staat als „slecht bestuurder” (als dit al kan worden vastgesteld) los te zien van dat van de staat, die de slecht beheerde onderneming er weer bovenop helpt. Beheersfouten behoren niet tot het normale gedrag van een voorzichtig investeerder in een markteconomie. Het saneringsmechanisme, dat onlosmakelijk is verbonden met deze fout, behoort bijgevolg ook niet tot dit gedrag. |
| --- | --- |

301.

Het zou eveneens totaal artificieel zijn om het gedrag van de staat als „slecht bestuurder” (als dit al kan worden vastgesteld) los te zien van dat van de staat, die de slecht beheerde onderneming er weer bovenop helpt. Beheersfouten behoren niet tot het normale gedrag van een voorzichtig investeerder in een markteconomie. Het saneringsmechanisme, dat onlosmakelijk is verbonden met deze fout, behoort bijgevolg ook niet tot dit gedrag.

| 302. | Een erkenning van de door de Franse autoriteiten en de SNCM aangevoerde theorie zou bovendien tot gevolg hebben dat de staat een garantie kan toekennen aan een onderneming door bewust een „beheersfout” te begaan, wat in het licht van de staatssteunregels moeilijk te accepteren is. |
| --- | --- |

302.

Een erkenning van de door de Franse autoriteiten en de SNCM aangevoerde theorie zou bovendien tot gevolg hebben dat de staat een garantie kan toekennen aan een onderneming door bewust een „beheersfout” te begaan, wat in het licht van de staatssteunregels moeilijk te accepteren is.

| 303. | In het onderhavige geval zouden de gedragingen die, volgens de theorie van de SNCM en de Franse autoriteiten, de aansprakelijkheid van de staat doen ontstaan, in feite gedragingen zijn van een staat die in het kader van zijn overheidsbevoegdheid en niet als aandeelhouder handelt. Aangezien een voorzichtige particuliere aandeelhouder geen besluiten zou hebben genomen op basis van deze politieke en publieke overwegingen, kan het uit dergelijke besluiten voortvloeiende risico dat de schulden moeten worden aangezuiverd, niet in aanmerking worden genomen voor de toets met betrekking tot de voorzichtige particuliere investeerder in een markteconomie (152). |
| --- | --- |

303.

In het onderhavige geval zouden de gedragingen die, volgens de theorie van de SNCM en de Franse autoriteiten, de aansprakelijkheid van de staat doen ontstaan, in feite gedragingen zijn van een staat die in het kader van zijn overheidsbevoegdheid en niet als aandeelhouder handelt. Aangezien een voorzichtige particuliere aandeelhouder geen besluiten zou hebben genomen op basis van deze politieke en publieke overwegingen, kan het uit dergelijke besluiten voortvloeiende risico dat de schulden moeten worden aangezuiverd, niet in aanmerking worden genomen voor de toets met betrekking tot de voorzichtige particuliere investeerder in een markteconomie (152).

| 304. | De Franse autoriteiten wijzen erop dat de Commissie in haar ABX-beschikking van 7 december 2005 heeft overwogen rekening te houden met het feit dat „in uitzonderlijke gevallen, bepaalde nationale wetgevingen aan derden de mogelijkheid bieden om zich tegen de aandeelhouders van een vereffende onderneming te keren indien deze aandeelhouders worden beschouwd als de [...] en/of bestuurders bepaalde beheersfouten hebben begaan” (153). |
| --- | --- |

304.

De Franse autoriteiten wijzen erop dat de Commissie in haar ABX-beschikking van 7 december 2005 heeft overwogen rekening te houden met het feit dat „in uitzonderlijke gevallen, bepaalde nationale wetgevingen aan derden de mogelijkheid bieden om zich tegen de aandeelhouders van een vereffende onderneming te keren indien deze aandeelhouders worden beschouwd als de [...] en/of bestuurders bepaalde beheersfouten hebben begaan” (153).

| 305. | De Commissie wijst er evenwel op dat het begrip steun objectief moet worden beoordeeld en merkt op dat in het besluit tot inleiding van de procedure met betrekking tot diezelfde zaak wordt gepreciseerd dat zelfs in het weinig waarschijnlijke geval dat is voldaan aan alle in het nationale recht gestelde voorwaarden om de aansprakelijkheid [...] te kunnen inroepen, niet is uitgesloten dat deze interventies ten gunste van de dochteronderneming als staatssteun moeten worden beschouwd. (154) |
| --- | --- |

305.

De Commissie wijst er evenwel op dat het begrip steun objectief moet worden beoordeeld en merkt op dat in het besluit tot inleiding van de procedure met betrekking tot diezelfde zaak wordt gepreciseerd dat zelfs in het weinig waarschijnlijke geval dat is voldaan aan alle in het nationale recht gestelde voorwaarden om de aansprakelijkheid [...] te kunnen inroepen, niet is uitgesloten dat deze interventies ten gunste van de dochteronderneming als staatssteun moeten worden beschouwd. (154)

| 306. | In het onderhavige geval is de Commissie van oordeel dat de Franse autoriteiten de twijfels van de Commissie of de aandeelhouder van de SNCM hoogst waarschijnlijk aansprakelijk zou zijn gesteld, niet voldoende hebben weggenomen. |
| --- | --- |

306.

In het onderhavige geval is de Commissie van oordeel dat de Franse autoriteiten de twijfels van de Commissie of de aandeelhouder van de SNCM hoogst waarschijnlijk aansprakelijk zou zijn gesteld, niet voldoende hebben weggenomen.

| 307. | Gelet op het voorafgaande weigert de Commissie de aanvullende ontslagvergoedingen in aanmerking te nemen (zie de overwegingen 225 en verder) en concludeert zij dat de kosten van de liquidatie van de SNCM voor de staat nihil zouden zijn geweest. De Commissie is namelijk van oordeel dat de staat als aandeelhouder niet kan worden verplicht de kosten van de liquidatie voor zijn rekening te nemen omdat het risico van de aandeelhouder samenhangt met zijn inbreng in het aandelenkapitaal van de onderneming. |
| --- | --- |

307.

Gelet op het voorafgaande weigert de Commissie de aanvullende ontslagvergoedingen in aanmerking te nemen (zie de overwegingen 225 en verder) en concludeert zij dat de kosten van de liquidatie van de SNCM voor de staat nihil zouden zijn geweest. De Commissie is namelijk van oordeel dat de staat als aandeelhouder niet kan worden verplicht de kosten van de liquidatie voor zijn rekening te nemen omdat het risico van de aandeelhouder samenhangt met zijn inbreng in het aandelenkapitaal van de onderneming.

6.1.2.2.   Conclusie

| 308. | De Commissie is van oordeel dat een particuliere investeerder zou hebben gekozen voor de minst dure oplossing, d.w.z. de liquidatie van de SNCM. De Commissie concludeert bijgevolg dat de negatieve prijs van 158 miljoen EUR staatssteun vormt. |
| --- | --- |

308.

De Commissie is van oordeel dat een particuliere investeerder zou hebben gekozen voor de minst dure oplossing, d.w.z. de liquidatie van de SNCM. De Commissie concludeert bijgevolg dat de negatieve prijs van 158 miljoen EUR staatssteun vormt.

6.1.3.   De kapitaalinbreng van 8,75 miljoen EUR door de CGMF

| 309. | In hun opmerkingen naar aanleiding van het besluit tot inleiding van de procedure stellen de Franse autoriteiten dat de herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR door de staat gelijktijdig met de inbreng door de particuliere investeerders heeft plaatsgevonden. Deze gelijktijdigheid wordt volgens hen versterkt door het minderheidsaandeel van de staat, terwijl de meeste middelen door de markt zijn ingebracht. Bovendien is het rendementspercentage van de inbreng van de staat, namelijk [...] (60) % per jaar, volgens hen een adequaat rendement op lange termijn voor een particuliere investeerder. Tot slot stellen zij in hun nota van 16 mei 2013 dat de aan de ontbindingsclausule verbonden risico’s worden gecompenseerd door een terugkoopoptie voor de particuliere aandeelhouders. |
| --- | --- |

309.

In hun opmerkingen naar aanleiding van het besluit tot inleiding van de procedure stellen de Franse autoriteiten dat de herkapitalisatie van 8,75 miljoen EUR door de staat gelijktijdig met de inbreng door de particuliere investeerders heeft plaatsgevonden. Deze gelijktijdigheid wordt volgens hen versterkt door het minderheidsaandeel van de staat, terwijl de meeste middelen door de markt zijn ingebracht. Bovendien is het rendementspercentage van de inbreng van de staat, namelijk [...] (60) % per jaar, volgens hen een adequaat rendement op lange termijn voor een particuliere investeerder. Tot slot stellen zij in hun nota van 16 mei 2013 dat de aan de ontbindingsclausule verbonden risico’s worden gecompenseerd door een terugkoopoptie voor de particuliere aandeelhouders.

| 310. | De inbreng van de staat moet worden vergeleken met de inbreng van de particuliere overnemers, d.w.z. 26,25 miljoen EUR. Zoals in punt 6.1.2 is aangetoond, bedraagt de inbreng van de staat echter 158 miljoen EUR, plus 38,5 miljoen EUR aan persoonsgebonden steun en 15,81 miljoen EUR aan uitgaven uit hoofde van het plan van 2002 (zie de punten 6.1.4 en 6.1.5). |
| --- | --- |

310.

De inbreng van de staat moet worden vergeleken met de inbreng van de particuliere overnemers, d.w.z. 26,25 miljoen EUR. Zoals in punt 6.1.2 is aangetoond, bedraagt de inbreng van de staat echter 158 miljoen EUR, plus 38,5 miljoen EUR aan persoonsgebonden steun en 15,81 miljoen EUR aan uitgaven uit hoofde van het plan van 2002 (zie de punten 6.1.4 en 6.1.5).

| 311. | Alle maatregelen van 2006 zijn namelijk opgenomen in het convenant, waarin de partijen (de CGMF, de BCP en de VT) een inbreng van 158 miljoen EUR, een voorschot in rekening-courant van 38,5 miljoen EUR en een kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR zijn overeengekomen. In het onderhavige geval vormen deze drie maatregelen één en dezelfde transactie, die ertoe strekt de SNCM te privatiseren. Zoals het Gerecht in punt 125 van het arrest van 11 september 2012 verklaart: „Deze kapitaalinbreng [van 8,75 miljoen EUR] is immers verricht in het kader van een algemeen verkoopconvenant gesloten na afloop van een globale onderhandeling waarin de inbrengen van de overnemers de tegenhanger vormen van aanzienlijke toezeggingen in verschillende vormen door de Franse Staat.”. De drie vorengenoemde maatregelen moeten dus in hun geheel worden beschouwd als een kapitaalinbreng in de SNCM door de staat, en worden vergeleken met de inbreng van particuliere investeerders om het al dan niet significante karakter van hun interventie te beoordelen. |
| --- | --- |

311.

Alle maatregelen van 2006 zijn namelijk opgenomen in het convenant, waarin de partijen (de CGMF, de BCP en de VT) een inbreng van 158 miljoen EUR, een voorschot in rekening-courant van 38,5 miljoen EUR en een kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR zijn overeengekomen. In het onderhavige geval vormen deze drie maatregelen één en dezelfde transactie, die ertoe strekt de SNCM te privatiseren. Zoals het Gerecht in punt 125 van het arrest van 11 september 2012 verklaart: „Deze kapitaalinbreng [van 8,75 miljoen EUR] is immers verricht in het kader van een algemeen verkoopconvenant gesloten na afloop van een globale onderhandeling waarin de inbrengen van de overnemers de tegenhanger vormen van aanzienlijke toezeggingen in verschillende vormen door de Franse Staat.”. De drie vorengenoemde maatregelen moeten dus in hun geheel worden beschouwd als een kapitaalinbreng in de SNCM door de staat, en worden vergeleken met de inbreng van particuliere investeerders om het al dan niet significante karakter van hun interventie te beoordelen.

| 312. | In het licht van het voorafgaande concludeert de Commissie dat de inbreng van de particuliere aandeelhouders, d.w.z. 10,6 % van de totale inbreng, niet als significant kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

312.

In het licht van het voorafgaande concludeert de Commissie dat de inbreng van de particuliere aandeelhouders, d.w.z. 10,6 % van de totale inbreng, niet als significant kan worden beschouwd.

| 313. | Zoals reeds is vastgesteld in overweging 311 vormen deze drie maatregelen één enkele privatiseringstransactie. Volgens de Commissie hebben de kapitaalinbreng door de overheid en die door de particuliere investeerders bijgevolg gelijktijdig plaatsgevonden. |
| --- | --- |

313.

Zoals reeds is vastgesteld in overweging 311 vormen deze drie maatregelen één enkele privatiseringstransactie. Volgens de Commissie hebben de kapitaalinbreng door de overheid en die door de particuliere investeerders bijgevolg gelijktijdig plaatsgevonden.

| 314. | Met betrekking tot het criterium van de inbreng onder vergelijkbare voorwaarden ten slotte merkt de Commissie in de eerste plaats op dat de belanghebbenden, de CFF en de STIM, het significante karakter van de particuliere interventie en vooral de aanwezigheid van vergelijkbare voorwaarden tussen de overheidsinvestering en de particuliere investeringen in twijfel hebben getrokken op grond van de aanwezigheid van een ontbindingsclausule. |
| --- | --- |

314.

Met betrekking tot het criterium van de inbreng onder vergelijkbare voorwaarden ten slotte merkt de Commissie in de eerste plaats op dat de belanghebbenden, de CFF en de STIM, het significante karakter van de particuliere interventie en vooral de aanwezigheid van vergelijkbare voorwaarden tussen de overheidsinvestering en de particuliere investeringen in twijfel hebben getrokken op grond van de aanwezigheid van een ontbindingsclausule.

| 315. | De Commissie is van oordeel dat de voorwaarden van deze kapitaalsverhoging op zich aantonen dat de door de particuliere en publieke investeerders aangegane risico’s niet dezelfde zijn. Alleen al uit de aanwezigheid en de voorwaarden van de ontbindingsclausule kan worden opgemaakt dat de risico’s van respectievelijk de particuliere investeerders en de publieke investeerder niet dezelfde zijn wanneer de in de clausule genoemde voorwaarden zijn vervuld. Volgens het convenant hebben de particuliere investeerders de mogelijkheid om zich terug te trekken en hun investering terug te krijgen in het geval van een negatief besluit van de Commissie, het Gerecht of het Hof, of bij niet-verlenging van de delegatie van de openbare dienst. Dit laatste deel van de ontbindingsclausule is des te nadeliger voor de staat omdat het betrekking heeft op de kernactiviteit van de SNCM. De SNCM is namelijk de gevestigde exploitant voor de verbinding tussen Corsica en het Franse vasteland. Grofweg tweederde van de activiteiten van de SNCM wordt gerealiseerd tussen Marseille en Corsica in het kader van de delegatie van de openbare dienst. De particuliere investeerders worden door de ontbindingsclausule derhalve beschermd tegen het commerciële risico voor de meeste activiteiten van de SNCM. Dit risico wordt namelijk uitsluitend door de staat gedragen. |
| --- | --- |

315.

De Commissie is van oordeel dat de voorwaarden van deze kapitaalsverhoging op zich aantonen dat de door de particuliere en publieke investeerders aangegane risico’s niet dezelfde zijn. Alleen al uit de aanwezigheid en de voorwaarden van de ontbindingsclausule kan worden opgemaakt dat de risico’s van respectievelijk de particuliere investeerders en de publieke investeerder niet dezelfde zijn wanneer de in de clausule genoemde voorwaarden zijn vervuld. Volgens het convenant hebben de particuliere investeerders de mogelijkheid om zich terug te trekken en hun investering terug te krijgen in het geval van een negatief besluit van de Commissie, het Gerecht of het Hof, of bij niet-verlenging van de delegatie van de openbare dienst. Dit laatste deel van de ontbindingsclausule is des te nadeliger voor de staat omdat het betrekking heeft op de kernactiviteit van de SNCM. De SNCM is namelijk de gevestigde exploitant voor de verbinding tussen Corsica en het Franse vasteland. Grofweg tweederde van de activiteiten van de SNCM wordt gerealiseerd tussen Marseille en Corsica in het kader van de delegatie van de openbare dienst. De particuliere investeerders worden door de ontbindingsclausule derhalve beschermd tegen het commerciële risico voor de meeste activiteiten van de SNCM. Dit risico wordt namelijk uitsluitend door de staat gedragen.

| 316. | Als gebruik wordt gemaakt van de vorengenoemde ontbindingsclausule, zou de SNCM alle inbrengen van de overnemers aan deze particuliere investeerders moeten terugbetalen. Anderzijds zou de CGMF opnieuw 100 % van het kapitaal van de SNCM in handen hebben, waardoor het risico van liquidatie en derhalve het verlies van een signifcant deel van de publieke investeringen aanzienlijk groter zal zijn. |
| --- | --- |

316.

Als gebruik wordt gemaakt van de vorengenoemde ontbindingsclausule, zou de SNCM alle inbrengen van de overnemers aan deze particuliere investeerders moeten terugbetalen. Anderzijds zou de CGMF opnieuw 100 % van het kapitaal van de SNCM in handen hebben, waardoor het risico van liquidatie en derhalve het verlies van een signifcant deel van de publieke investeringen aanzienlijk groter zal zijn.

| 317. | De door de particuliere aandeelhouders aangegane koopbelofte kan door de CGMF slechts worden uitgeoefend in geval van gerechtelijke sanering of liquidatie van de SNCM. Dit bevestigt dat deze optie in geval van moeilijkheden niet kan worden uitgeoefend en dat de risico’s hoofdzakelijk bij de CGMF, dus de staat, liggen. De Commissie is derhalve van mening dat deze koopbelofte niet kan worden beschouwd als tegenprestatie voor de ontbindingsclausule. |
| --- | --- |

317.

De door de particuliere aandeelhouders aangegane koopbelofte kan door de CGMF slechts worden uitgeoefend in geval van gerechtelijke sanering of liquidatie van de SNCM. Dit bevestigt dat deze optie in geval van moeilijkheden niet kan worden uitgeoefend en dat de risico’s hoofdzakelijk bij de CGMF, dus de staat, liggen. De Commissie is derhalve van mening dat deze koopbelofte niet kan worden beschouwd als tegenprestatie voor de ontbindingsclausule.

| 318. | Voorts kan de Commissie zich niet vinden in het argument van de Franse autoriteiten dat het convenant een reeks garanties bevat om de investering van staat te beschermen. De aan de overnemers opgelegde verplichtingen vormen namelijk geen extra risico’s of beperkingen ten laste van de overnemers die hen in een vergelijkbare situatie als die van de CGMF zouden plaatsen. Zij strekken er alleen toe te garanderen dat in de periode waarin de ontbindingsclausule niet kan worden uitgeoefend door de particuliere overnemers, deze laatsten geen juridische wijzigingen invoeren in de SNCM en slechts maatregelen nemen die nodig zijn voor de uitvoering van het businessplan en het sociaal pact. |
| --- | --- |

318.

Voorts kan de Commissie zich niet vinden in het argument van de Franse autoriteiten dat het convenant een reeks garanties bevat om de investering van staat te beschermen. De aan de overnemers opgelegde verplichtingen vormen namelijk geen extra risico’s of beperkingen ten laste van de overnemers die hen in een vergelijkbare situatie als die van de CGMF zouden plaatsen. Zij strekken er alleen toe te garanderen dat in de periode waarin de ontbindingsclausule niet kan worden uitgeoefend door de particuliere overnemers, deze laatsten geen juridische wijzigingen invoeren in de SNCM en slechts maatregelen nemen die nodig zijn voor de uitvoering van het businessplan en het sociaal pact.

| 319. | Zoals het Gerecht in zijn arrest van 11 september 2012 benadrukt, is de loutere analyse van het verwachte rendement bovendien niet voldoende om te concluderen dat de staat onder marktvoorwaarden heeft geïnvesteerd, aangezien de risico’s niet gelijk zijn verdeeld tussen publieke en particuliere aandeelhouders. |
| --- | --- |

319.

Zoals het Gerecht in zijn arrest van 11 september 2012 benadrukt, is de loutere analyse van het verwachte rendement bovendien niet voldoende om te concluderen dat de staat onder marktvoorwaarden heeft geïnvesteerd, aangezien de risico’s niet gelijk zijn verdeeld tussen publieke en particuliere aandeelhouders.

| 320. | Zelfs wanneer de voorwaarde van een investering op gelijke voet („pari passu”) niet is vervuld, kan de maatregel toch in overeenstemming zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. In dat geval moet worden aangetoond dat de staat zich heeft gedragen als een voorzichtige particuliere investeerder in een vergelijkbare situatie, bijvoorbeeld aan de hand van analyses vooraf van het rendement van de investering. De Franse autoriteiten hebben echter geen bewijs van een dergelijke analyse vooraf overgelegd. Zij hebben alleen achteraf in hun opmerkingen aangegeven dat de vaste rente van [...] (60) % adequaat zou zijn voor een particuliere investeerder, aan de hand van een vergelijking met het rendement van een OAT (Obligation Assimilable du Trésor, een met schatkistpapier gelijkgestelde obligatie van de Franse staat), dat destijds 3,72 tot 3,95 % bedroeg. Zij hebben echter geen analyse verstrekt waaruit blijkt dat 10 %, gelet op de door de staat gedragen risico’s, zoals bijvoorbeeld de ontbindingsclausule en de situatie van de onderneming, voor een particuliere investeerder acceptabel zou zijn geweest. |
| --- | --- |

320.

Zelfs wanneer de voorwaarde van een investering op gelijke voet („pari passu”) niet is vervuld, kan de maatregel toch in overeenstemming zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. In dat geval moet worden aangetoond dat de staat zich heeft gedragen als een voorzichtige particuliere investeerder in een vergelijkbare situatie, bijvoorbeeld aan de hand van analyses vooraf van het rendement van de investering. De Franse autoriteiten hebben echter geen bewijs van een dergelijke analyse vooraf overgelegd. Zij hebben alleen achteraf in hun opmerkingen aangegeven dat de vaste rente van [...] (60) % adequaat zou zijn voor een particuliere investeerder, aan de hand van een vergelijking met het rendement van een OAT (Obligation Assimilable du Trésor, een met schatkistpapier gelijkgestelde obligatie van de Franse staat), dat destijds 3,72 tot 3,95 % bedroeg. Zij hebben echter geen analyse verstrekt waaruit blijkt dat 10 %, gelet op de door de staat gedragen risico’s, zoals bijvoorbeeld de ontbindingsclausule en de situatie van de onderneming, voor een particuliere investeerder acceptabel zou zijn geweest.

| 321. | Bovenal geldt het percentage van [...] (60) % uitsluitend voor de kapitaalinbreng van 8,75 miljoen EUR, terwijl in een dergelijke analyse de totale in het convenant aanvaarde inbreng door de staat in aanmerking had moeten worden genomen. Aangezien de negatieve prijs van 158 miljoen EUR of het voorschot in rekening-courant van 38,5 miljoen EUR geen rendement opleveren, zou het rendementspercentage voor de totale investering van de staat in de SNCM op het ogenblik van de privatisering van 2006 duidelijk lager hebben gelegen dan het rendement van een OAT. Rekening houdend met de daaraan verbonden risico’s zou een particuliere investeerder in een markteconomie een dergelijk percentage niet hebben aanvaard. |
| --- | --- |

321.

Bovenal geldt het percentage van [...] (60) % uitsluitend voor de kapitaalinbreng van 8,75 miljoen EUR, terwijl in een dergelijke analyse de totale in het convenant aanvaarde inbreng door de staat in aanmerking had moeten worden genomen. Aangezien de negatieve prijs van 158 miljoen EUR of het voorschot in rekening-courant van 38,5 miljoen EUR geen rendement opleveren, zou het rendementspercentage voor de totale investering van de staat in de SNCM op het ogenblik van de privatisering van 2006 duidelijk lager hebben gelegen dan het rendement van een OAT. Rekening houdend met de daaraan verbonden risico’s zou een particuliere investeerder in een markteconomie een dergelijk percentage niet hebben aanvaard.

| 322. | In het licht van het voorafgaande is de Commissie van oordeel dat niet is voldaan aan in de jurisprudentie vastgestelde criteria om van meet af aan uit te sluiten dat de betrokken maatregel staatssteun vormt De Commissie is derhalve van oordeel dat de kapitaalinbreng van de staat van 8,75 miljoen EUR de SNCM een economisch voordeel oplevert, aangezien deze inbreng gelijktijdig met een inbreng van particulier kapitaal onder niet vergelijkbare voorwaarden in de zin van de jurisprudentie van de Unie heeft plaatsgevonden. De betrokken maatregel vormt bijgevolg staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

322.

In het licht van het voorafgaande is de Commissie van oordeel dat niet is voldaan aan in de jurisprudentie vastgestelde criteria om van meet af aan uit te sluiten dat de betrokken maatregel staatssteun vormt De Commissie is derhalve van oordeel dat de kapitaalinbreng van de staat van 8,75 miljoen EUR de SNCM een economisch voordeel oplevert, aangezien deze inbreng gelijktijdig met een inbreng van particulier kapitaal onder niet vergelijkbare voorwaarden in de zin van de jurisprudentie van de Unie heeft plaatsgevonden. De betrokken maatregel vormt bijgevolg staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

6.1.4.   De persoonsgebonden steunmaatregelen (38,5 miljoen EUR)

| 323. | De Franse autoriteiten zijn van mening dat deze financiering persoonsgebonden steun vormt die niet aan de onderneming ten goede komt en die derhalve geen staatssteun vormt. De belanghebbenden, de CFF en de STIM, hebben dit betwist omdat de maatregel volgens hen met name positieve indirecte gevolgen voor de SNCM kan hebben. |
| --- | --- |

323.

De Franse autoriteiten zijn van mening dat deze financiering persoonsgebonden steun vormt die niet aan de onderneming ten goede komt en die derhalve geen staatssteun vormt. De belanghebbenden, de CFF en de STIM, hebben dit betwist omdat de maatregel volgens hen met name positieve indirecte gevolgen voor de SNCM kan hebben.

| 324. | Naar mening van de Commissie is het feit dat de rechtstreekse begunstigden van de persoonsgebonden steun werknemers zijn, niet voldoende om aan te tonen dat er geen sprake is van steun ten gunste van hun werkgever. Het Gerecht preciseert namelijk het volgende: „[...] het feit dat de rechtstreekse begunstigden van de persoonsgebonden steun werknemers zijn, is geen voldoende bewijs dat er geen sprake is van steun ten behoeve van hun werkgever.” (155). |
| --- | --- |

324.

Naar mening van de Commissie is het feit dat de rechtstreekse begunstigden van de persoonsgebonden steun werknemers zijn, niet voldoende om aan te tonen dat er geen sprake is van steun ten gunste van hun werkgever. Het Gerecht preciseert namelijk het volgende: „[...] het feit dat de rechtstreekse begunstigden van de persoonsgebonden steun werknemers zijn, is geen voldoende bewijs dat er geen sprake is van steun ten behoeve van hun werkgever.” (155).

| 325. | In punt 138 van het arrest van 11 september 2012 verklaart het Gerecht ook nog het volgende: „Om uit te maken of deze persoonsgebonden steun een steun in de zin van artikel 87, lid 1, EG vormt, [...] [dient] dus te worden bepaald of SNCM een indirect economisch voordeel ontvangt waardoor zij bepaalde kosten die normaliter ten laste van haar eigen financiële middelen komen, niet hoeft te dragen en waardoor dus wordt belet dat de marktkrachten hun normale werking hebben.”. |
| --- | --- |

325.

In punt 138 van het arrest van 11 september 2012 verklaart het Gerecht ook nog het volgende: „Om uit te maken of deze persoonsgebonden steun een steun in de zin van artikel 87, lid 1, EG vormt, [...] [dient] dus te worden bepaald of SNCM een indirect economisch voordeel ontvangt waardoor zij bepaalde kosten die normaliter ten laste van haar eigen financiële middelen komen, niet hoeft te dragen en waardoor dus wordt belet dat de marktkrachten hun normale werking hebben.”.

| 326. | De Commissie merkt voorts op dat deze maatregel volgens het convenant een verbintenis van de staat tegenover zijn particuliere partners is om het zogenoemde vrijwillige deel van de kosten te financieren dat verband houdt met eventueel vrijwillig vertrek of beëindiging van de arbeidsovereenkomst (ongeacht de aard daarvan), die een aanvulling vormen op de bedragen van welke aard dan ook die door de werkgever op grond van wettelijke en contractuele bepalingen betaald moeten worden. Zoals het Gerecht in punt 145 van het arrest van 11 september 2012 opmerkt, lijkt het feit dat deze persoonsgebonden steun deel uitmaakt van het verkoopconvenant zelf, erop te wijzen dat deze steun een voordeel vormt. De partijen hebben hier gebruik van gemaakt omdat zij er een zeker voordeel uit konden halen. |
| --- | --- |

326.

De Commissie merkt voorts op dat deze maatregel volgens het convenant een verbintenis van de staat tegenover zijn particuliere partners is om het zogenoemde vrijwillige deel van de kosten te financieren dat verband houdt met eventueel vrijwillig vertrek of beëindiging van de arbeidsovereenkomst (ongeacht de aard daarvan), die een aanvulling vormen op de bedragen van welke aard dan ook die door de werkgever op grond van wettelijke en contractuele bepalingen betaald moeten worden. Zoals het Gerecht in punt 145 van het arrest van 11 september 2012 opmerkt, lijkt het feit dat deze persoonsgebonden steun deel uitmaakt van het verkoopconvenant zelf, erop te wijzen dat deze steun een voordeel vormt. De partijen hebben hier gebruik van gemaakt omdat zij er een zeker voordeel uit konden halen.

| 327. | Deze steun is bijgevolg van dien aard dat hij de SNCM een economisch voordeel verschaft doordat deze daardoor niet alle kosten van eventueel en toekomstig vertrek van bepaalde werknemers hoeft te dragen. Wanneer een onderneming door de staat van dergelijke kosten wordt ontheven, wordt haar dus een voordeel verschaft. De Commissie wijst erop dat met deze aanvullende sociale maatregelen wordt beoogd de uitvoering van afvloeiingsplannen, die nodig zijn om de doelstellingen van de onderneming te halen, te vergemakkelijken, en dat zij niet voortvloeien uit een wettelijke verplichting. In het onderhavige geval blijkt uit de frequentie van de sociale conflicten binnen de SNCM dat de uitvoering van een sociaal plan in deze onderneming bijna systematisch tot stakingen en andere vakbondsacties leidt. Deze aanvullende sociale maatregelen vormen zonder enige twijfel een voordeel voor de SNCM. |
| --- | --- |

327.

Deze steun is bijgevolg van dien aard dat hij de SNCM een economisch voordeel verschaft doordat deze daardoor niet alle kosten van eventueel en toekomstig vertrek van bepaalde werknemers hoeft te dragen. Wanneer een onderneming door de staat van dergelijke kosten wordt ontheven, wordt haar dus een voordeel verschaft. De Commissie wijst erop dat met deze aanvullende sociale maatregelen wordt beoogd de uitvoering van afvloeiingsplannen, die nodig zijn om de doelstellingen van de onderneming te halen, te vergemakkelijken, en dat zij niet voortvloeien uit een wettelijke verplichting. In het onderhavige geval blijkt uit de frequentie van de sociale conflicten binnen de SNCM dat de uitvoering van een sociaal plan in deze onderneming bijna systematisch tot stakingen en andere vakbondsacties leidt. Deze aanvullende sociale maatregelen vormen zonder enige twijfel een voordeel voor de SNCM.

| 328. | Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de betrokken maatregel staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormt. |
| --- | --- |

328.

Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de betrokken maatregel staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormt.

6.1.5.   Het uit hoofde van de herstructureringssteun van 2002 betaalde restantbedrag van 15,81 miljoen EUR

| 329. | Door de maatregelen van 2006 is het bedrag van de in het kader van het plan van 2002 onderzochte herstructureringssteun aanzienlijk toegenomen (tot 69,29 miljoen EUR), wat een wijziging van het herstructureringsplan en de kosten daarvan inhoudt. Toen de privatisering werd overwogen, was het herstructureringsplan namelijk nog niet afgesloten. Het nagestreefde herstel van de levensvatbaarheid was door de SNCM echter niet bereikt. Zoals het Gerecht preciseerde, dient er „[i]n dit verband [...] op te worden gewezen dat in de beschikking van 2006 expliciet wordt verklaard dat, ingeval het plan van 2006 elementen van herstructureringssteun bevat, deze samen met de herstructureringssteun van het plan van 2002 moet worden onderzocht” (156). Het Gerecht wijst erop dat de maatregel „terecht” is onderzocht. Het bedrag van 69,29 miljoen EUR omvat het bedrag van 66 miljoen EUR dat in 2002 was toegekend uit hoofde van de eerste tranche van het herstructureringsplan, en het bedrag van 3,29 miljoen EUR aan steun die in 2005 uit hoofde van de tweede tranche is verleend. |
| --- | --- |

329.

Door de maatregelen van 2006 is het bedrag van de in het kader van het plan van 2002 onderzochte herstructureringssteun aanzienlijk toegenomen (tot 69,29 miljoen EUR), wat een wijziging van het herstructureringsplan en de kosten daarvan inhoudt. Toen de privatisering werd overwogen, was het herstructureringsplan namelijk nog niet afgesloten. Het nagestreefde herstel van de levensvatbaarheid was door de SNCM echter niet bereikt. Zoals het Gerecht preciseerde, dient er „[i]n dit verband [...] op te worden gewezen dat in de beschikking van 2006 expliciet wordt verklaard dat, ingeval het plan van 2006 elementen van herstructureringssteun bevat, deze samen met de herstructureringssteun van het plan van 2002 moet worden onderzocht” (156). Het Gerecht wijst erop dat de maatregel „terecht” is onderzocht. Het bedrag van 69,29 miljoen EUR omvat het bedrag van 66 miljoen EUR dat in 2002 was toegekend uit hoofde van de eerste tranche van het herstructureringsplan, en het bedrag van 3,29 miljoen EUR aan steun die in 2005 uit hoofde van de tweede tranche is verleend.

| 330. | Van dit uit hoofde van het herstructureringsplan van 2002 toegekende steunbedrag heeft 53,4 miljoen EUR in feite betrekking op de delegatie van de openbare dienst. Aangezien de rechtmatigheid van deze steun is bevestigd bij het arrest van 11 september 2012, moet de Commissie de verenigbaarheid van de eigenlijke herstructureringssteun, d.w.z. het in het kader van de herstructurering van 2002 toegekende bedrag van 15,81 miljoen EUR, en de verenigbaarheid van alle maatregelen van 2006 in het licht van de richtsnoeren van 2004 gezamenlijk onderzoeken. |
| --- | --- |

330.

Van dit uit hoofde van het herstructureringsplan van 2002 toegekende steunbedrag heeft 53,4 miljoen EUR in feite betrekking op de delegatie van de openbare dienst. Aangezien de rechtmatigheid van deze steun is bevestigd bij het arrest van 11 september 2012, moet de Commissie de verenigbaarheid van de eigenlijke herstructureringssteun, d.w.z. het in het kader van de herstructurering van 2002 toegekende bedrag van 15,81 miljoen EUR, en de verenigbaarheid van alle maatregelen van 2006 in het licht van de richtsnoeren van 2004 gezamenlijk onderzoeken.

6.2.   ONDERZOEK VAN DE VERENIGBAARHEID VAN DE IN 2002 EN 2006 BETAALDE HERSTRUCTURERINGSSTEUN

6.2.1.   Toepasselijke richtsnoeren

| 331. | De Commissie merkt op dat het herstructeringsplan van 2002 is onderzocht in het licht van de richtsnoeren van 1999. Zij merkt eveneens op dat de nieuwe maatregelen van 2006, waarin het plan van 2002 is opgenomen, dateren van na de inwerkingtreding van de nieuwe richtsnoeren van 2004 en ten uitvoer zijn gelegd voordat zij door de Commissie waren goedgekeurd. |
| --- | --- |

331.

De Commissie merkt op dat het herstructeringsplan van 2002 is onderzocht in het licht van de richtsnoeren van 1999. Zij merkt eveneens op dat de nieuwe maatregelen van 2006, waarin het plan van 2002 is opgenomen, dateren van na de inwerkingtreding van de nieuwe richtsnoeren van 2004 en ten uitvoer zijn gelegd voordat zij door de Commissie waren goedgekeurd.

| 332. | Overeenkomstig de overgangsbepalingen in de richtsnoeren van 2004 (157) zijn deze richtsnoeren van toepassing, voor zover het onrechtmatige steun betreft die ten dele is toegekend na de inwerkingtreding ervan. |
| --- | --- |

332.

Overeenkomstig de overgangsbepalingen in de richtsnoeren van 2004 (157) zijn deze richtsnoeren van toepassing, voor zover het onrechtmatige steun betreft die ten dele is toegekend na de inwerkingtreding ervan.

| 333. | Aangezien de maatregelen van 2006 steun vormen, moeten zij als een onderdeel van de herstructureringsmaatregelen van 2002 worden gezien en moeten zij gezamenlijk worden beoordeeld. De verenigbaarheid van al deze steunmaatregelen zal dus in het licht van de richtsnoeren van 2004 worden beoordeeld. |
| --- | --- |

333.

Aangezien de maatregelen van 2006 steun vormen, moeten zij als een onderdeel van de herstructureringsmaatregelen van 2002 worden gezien en moeten zij gezamenlijk worden beoordeeld. De verenigbaarheid van al deze steunmaatregelen zal dus in het licht van de richtsnoeren van 2004 worden beoordeeld.

6.2.2.   Onderneming in moeilijkheden

| 334. | Om in aanmerking te komen voor herstructureringssteun moet een onderneming als onderneming in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren kunnen worden aangemerkt. |
| --- | --- |

334.

Om in aanmerking te komen voor herstructureringssteun moet een onderneming als onderneming in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren kunnen worden aangemerkt.

| 335. | De Commissie herinnert eraan dat zij zowel in haar besluit van 17 juli 2002 betreffende de reddingssteun aan de SNCM (158) als in haar besluit van 19 augustus 2002 tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure ten aanzien van de voorgenomen herkapitalisatie, op basis van de jaarrekening van de SNCM over 2001 heeft vastgesteld dat aan dit criterium is voldaan. |
| --- | --- |

335.

De Commissie herinnert eraan dat zij zowel in haar besluit van 17 juli 2002 betreffende de reddingssteun aan de SNCM (158) als in haar besluit van 19 augustus 2002 tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure ten aanzien van de voorgenomen herkapitalisatie, op basis van de jaarrekening van de SNCM over 2001 heeft vastgesteld dat aan dit criterium is voldaan.

| 336. | Voor de toepassing van het onderhavige besluit heeft de Commissie op basis van de jaarrekening over 2002 van de SNCM vastgesteld dat de onderneming aan deze voorwaarde voldeed. Zo was het eigen vermogen (exclusief de wettelijke reserves) (159) in 2002 nog steeds negatief met -26,5 miljoen EUR (in 2001 was dit -30,7 miljoen EUR). Dit betekent dat meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal van de onderneming is verdwenen en dat meer dan een kwart van dit kapitaal verloren is gegaan in de twaalf maanden na de kennisgeving, waardoor is voldaan aan de voorwaarde van punt 5, onder a) van de richtsnoeren. |
| --- | --- |

336.

Voor de toepassing van het onderhavige besluit heeft de Commissie op basis van de jaarrekening over 2002 van de SNCM vastgesteld dat de onderneming aan deze voorwaarde voldeed. Zo was het eigen vermogen (exclusief de wettelijke reserves) (159) in 2002 nog steeds negatief met -26,5 miljoen EUR (in 2001 was dit -30,7 miljoen EUR). Dit betekent dat meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal van de onderneming is verdwenen en dat meer dan een kwart van dit kapitaal verloren is gegaan in de twaalf maanden na de kennisgeving, waardoor is voldaan aan de voorwaarde van punt 5, onder a) van de richtsnoeren.

| 337. | Afgezien van de ontwikkeling van het maatschappelijk kapitaal stelt de Commissie onder andere het volgende vast:






  — | tussen 2001 en 2002 is het bedrijfsresultaat vóór belastingen gedaald van – 5,1 miljoen EUR in 2001 tot – 5,8 miljoen EUR in 2002, waarbij de nettoverliezen in 2002 slechts dankzij de verkoop van een aantal schepen konden worden beperkt; |
| --- | --- | --- |

337.

Afgezien van de ontwikkeling van het maatschappelijk kapitaal stelt de Commissie onder andere het volgende vast:

—

tussen 2001 en 2002 is het bedrijfsresultaat vóór belastingen gedaald van – 5,1 miljoen EUR in 2001 tot – 5,8 miljoen EUR in 2002, waarbij de nettoverliezen in 2002 slechts dankzij de verkoop van een aantal schepen konden worden beperkt;

| — | de zelffinancieringscapaciteit van de SNCM, die eind 200139,2 miljoen EUR bedroeg, is eind 2002 gedaald tot 35,7 miljoen EUR; |
| --- | --- |

—

de zelffinancieringscapaciteit van de SNCM, die eind 200139,2 miljoen EUR bedroeg, is eind 2002 gedaald tot 35,7 miljoen EUR;

| — | de netto financiële schulden, leasing niet inbegrepen, zijn tussen 2000 en 2002 gestegen van 135,8 miljoen EUR tot 144,8 miljoen EUR; |
| --- | --- |

—

de netto financiële schulden, leasing niet inbegrepen, zijn tussen 2000 en 2002 gestegen van 135,8 miljoen EUR tot 144,8 miljoen EUR;

| — | de financiële lasten (rente en soortgelijke lasten) zijn gestegen van 7,0 miljoen EUR in 2000 tot 9,503 miljoen EUR in 2002. |
| --- | --- |

—

de financiële lasten (rente en soortgelijke lasten) zijn gestegen van 7,0 miljoen EUR in 2000 tot 9,503 miljoen EUR in 2002.

| 338. | De Franse autoriteiten hebben de Commissie overigens bevestigd dat de banken weigerden de SNCM nog langer geld te lenen vanwege de grote schuldenlast, ook al had zij haar laatste schepen die vrij van hypotheek of andere soortgelijke dienstbaarheden waren, als onderpand aangeboden. |
| --- | --- |

338.

De Franse autoriteiten hebben de Commissie overigens bevestigd dat de banken weigerden de SNCM nog langer geld te lenen vanwege de grote schuldenlast, ook al had zij haar laatste schepen die vrij van hypotheek of andere soortgelijke dienstbaarheden waren, als onderpand aangeboden.

| 339. | Het contract voor de delegatie van de openbare dienst doet niets af aan deze analyse. Hoewel dit contract, samen met het welslagen van het herstructureringsplan, positieve bedrijfsresultaten mogelijk zou maken, neemt dit niet weg dat het nijpende tekort aan eigen middelen, de groeiende schuldenlast en de kosten van de operationele maatregelen van het herstructureringsplan na zekere tijd tot insolventie van de SNCM zouden leiden. |
| --- | --- |

339.

Het contract voor de delegatie van de openbare dienst doet niets af aan deze analyse. Hoewel dit contract, samen met het welslagen van het herstructureringsplan, positieve bedrijfsresultaten mogelijk zou maken, neemt dit niet weg dat het nijpende tekort aan eigen middelen, de groeiende schuldenlast en de kosten van de operationele maatregelen van het herstructureringsplan na zekere tijd tot insolventie van de SNCM zouden leiden.

| 340. | Aangezien de herstructureringsperiode over de jaren 2002-2006 loopt, dient te worden nagegaan of de SNCM gedurende deze periode, en met name op het ogenblik waarop is besloten tot nieuwe kapitaalinjecties van de overheid, aan deze voorwaarde voldoet. |
| --- | --- |

340.

Aangezien de herstructureringsperiode over de jaren 2002-2006 loopt, dient te worden nagegaan of de SNCM gedurende deze periode, en met name op het ogenblik waarop is besloten tot nieuwe kapitaalinjecties van de overheid, aan deze voorwaarde voldoet.

| 341. | In de beschikking van 2003 is vastgesteld dat de SNCM in de boekjaren 2001 en 2002 aan dit criterium voldoet (160). |
| --- | --- |

341.

In de beschikking van 2003 is vastgesteld dat de SNCM in de boekjaren 2001 en 2002 aan dit criterium voldoet (160).

| 342. | Nu dient te worden nagegaan of de SNCM voor de boekjaren 2003 tot en met 2005, d.w.z. het laatste volledige boekjaar vóór de tenuitvoerlegging van de nieuwe maatregelen van 2006 betreffende de privatisering van de SNCM, nog steeds voldoet aan dit criterium. |
| --- | --- |

342.

Nu dient te worden nagegaan of de SNCM voor de boekjaren 2003 tot en met 2005, d.w.z. het laatste volledige boekjaar vóór de tenuitvoerlegging van de nieuwe maatregelen van 2006 betreffende de privatisering van de SNCM, nog steeds voldoet aan dit criterium.

| 343. | Zoals reeds gezegd in de overwegingen 73 en verder is de situatie van de SNCM in 2004 en 2005 aanzienlijk verslechterd. Zo bedroeg het bedrijfsresultaat van de SNCM – 32,6 miljoen EUR in 2004 en – 25,8 miljoen EUR in 2005, terwijl het nettoresultaat in 2004 – 29,7 miljoen EUR bedroeg en – 28,8 miljoen EUR in 2005. In 2005 is het eigen vermogen (– 1,7 miljoen EUR) met 25,5 miljoen EUR gedaald ten opzichte van 2004. Dit betekent dat meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal van de onderneming is verdwenen en meer dan een kwart van dit kapitaal is verloren gegaan in de laatste twaalf maanden, waardoor is voldaan aan de voorwaarde van punt 10, onder a) van de richtsnoeren van 2004. |
| --- | --- |

343.

Zoals reeds gezegd in de overwegingen 73 en verder is de situatie van de SNCM in 2004 en 2005 aanzienlijk verslechterd. Zo bedroeg het bedrijfsresultaat van de SNCM – 32,6 miljoen EUR in 2004 en – 25,8 miljoen EUR in 2005, terwijl het nettoresultaat in 2004 – 29,7 miljoen EUR bedroeg en – 28,8 miljoen EUR in 2005. In 2005 is het eigen vermogen (– 1,7 miljoen EUR) met 25,5 miljoen EUR gedaald ten opzichte van 2004. Dit betekent dat meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal van de onderneming is verdwenen en meer dan een kwart van dit kapitaal is verloren gegaan in de laatste twaalf maanden, waardoor is voldaan aan de voorwaarde van punt 10, onder a) van de richtsnoeren van 2004.

| 344. | In het licht van het voorafgaande is de Commissie van mening dat de SNCM kan worden aangemerkt als onderneming in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren van 2004. |
| --- | --- |

344.

In het licht van het voorafgaande is de Commissie van mening dat de SNCM kan worden aangemerkt als onderneming in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren van 2004.

6.2.2.1.   Eigen bijdrage

| 345. | Overeenkomstig punt 43 van de richtsnoeren moeten „[h]et steunbedrag en de steunintensiteit [...] tot het voor de uitvoering van de herstructurering strikt noodzakelijke minimum aan herstructureringskosten worden beperkt, in samenhang met de voorhanden zijnde financiële middelen van de onderneming, van haar aandeelhouders of van het concern waarvan zij deel uitmaakt. Bij deze beoordeling wordt eerder toegekende reddingssteun mede in aanmerking genomen. Van de steun ontvangende ondernemingen wordt verwacht dat zij uit eigen middelen, zo nodig door de verkoop van activa die voor het voortbestaan van de onderneming niet onontbeerlijk zijn of door externe financiering tegen marktvoorwaarden, een belangrijke bijdrage aan het herstructureringsplan leveren. Deze bijdrage is een teken dat de markten er vertrouwen in hebben dat een herstel van de levensvatbaarheid haalbaar is. Zij moet reëel — dus actueel — zijn, onder uitsluiting van alle voor de toekomst verwachte winst en kasstromen, en zij moet zo hoog mogelijk zijn”. |
| --- | --- |

345.

Overeenkomstig punt 43 van de richtsnoeren moeten „[h]et steunbedrag en de steunintensiteit [...] tot het voor de uitvoering van de herstructurering strikt noodzakelijke minimum aan herstructureringskosten worden beperkt, in samenhang met de voorhanden zijnde financiële middelen van de onderneming, van haar aandeelhouders of van het concern waarvan zij deel uitmaakt. Bij deze beoordeling wordt eerder toegekende reddingssteun mede in aanmerking genomen. Van de steun ontvangende ondernemingen wordt verwacht dat zij uit eigen middelen, zo nodig door de verkoop van activa die voor het voortbestaan van de onderneming niet onontbeerlijk zijn of door externe financiering tegen marktvoorwaarden, een belangrijke bijdrage aan het herstructureringsplan leveren. Deze bijdrage is een teken dat de markten er vertrouwen in hebben dat een herstel van de levensvatbaarheid haalbaar is. Zij moet reëel — dus actueel — zijn, onder uitsluiting van alle voor de toekomst verwachte winst en kasstromen, en zij moet zo hoog mogelijk zijn”.

| 346. | In punt 44 van de richtsnoeren wordt het volgende gepreciseerd: „In de regel beschouwt de Commissie de volgende bijdragen (19) aan de herstructurering als passend: minstens 25 % in het geval van kleine ondernemingen, minstens 40 % in het geval van middelgrote en minstens 50 % in het geval van grote ondernemingen. In uitzonderlijke omstandigheden en in geval van een door de lidstaat aan te tonen bijzondere noodsituatie kan de Commissie een lagere bijdrage accepteren.”. |
| --- | --- |

346.

In punt 44 van de richtsnoeren wordt het volgende gepreciseerd: „In de regel beschouwt de Commissie de volgende bijdragen (19) aan de herstructurering als passend: minstens 25 % in het geval van kleine ondernemingen, minstens 40 % in het geval van middelgrote en minstens 50 % in het geval van grote ondernemingen. In uitzonderlijke omstandigheden en in geval van een door de lidstaat aan te tonen bijzondere noodsituatie kan de Commissie een lagere bijdrage accepteren.”.

| 347. | In punt 7 van de richtsnoeren wordt voorts gepreciseerd dat het „past [...] om nog duidelijker te herhalen dat [de aanzienlijke bijdrage van de begunstigde aan de herstructurering] reëel dient te zijn en geen steun mag omvatten. De bijdrage van de begunstigde onderneming dient een tweeledig doel. Enerzijds toont zij aan dat de markten (eigenaren, schuldeisers) er vertrouwen in hebben dat het haalbaar is om binnen een redelijke termijn de levensvatbaarheid te herstellen; anderzijds zorgt deze bijdrage ervoor dat herstructureringssteun beperkt blijft tot het minimum dat noodzakelijk is om de levensvatbaarheid te herstellen, terwijl de vervalsing van de mededinging beperkt blijft [...]”. |
| --- | --- |

347.

In punt 7 van de richtsnoeren wordt voorts gepreciseerd dat het „past [...] om nog duidelijker te herhalen dat [de aanzienlijke bijdrage van de begunstigde aan de herstructurering] reëel dient te zijn en geen steun mag omvatten. De bijdrage van de begunstigde onderneming dient een tweeledig doel. Enerzijds toont zij aan dat de markten (eigenaren, schuldeisers) er vertrouwen in hebben dat het haalbaar is om binnen een redelijke termijn de levensvatbaarheid te herstellen; anderzijds zorgt deze bijdrage ervoor dat herstructureringssteun beperkt blijft tot het minimum dat noodzakelijk is om de levensvatbaarheid te herstellen, terwijl de vervalsing van de mededinging beperkt blijft [...]”.

| 348. | In de jurisprudentie van de Europese Unie is er eveneens op gewezen dat de eigen bijdrage moet aantonen dat de markten geloven in de haalbaarheid van een herstel van de levensvatbaarheid (161). De Commissie wijst erop dat deze voorwaarde uiterst relevant is voor de SNCM, gezien haar situatie sinds 2002. De Commissie herinnert eraan dat de oorspronkelijke herstructureringsmaatregelen van 2002 niet de verwachte resultaten hebben opgeleverd. Sommige zijn niet in acht genomen of niet volledig uitgevoerd (zie overweging 351). Aangezien de SNCM niet in staat is geweest deze eerste herstructureringsmaatregelen volledig ten uitvoer te leggen, is haar economische en financiële situatie er vanaf 2004 verder op achteruitgegaan (zie overwegingen 73 tot en met 75). |
| --- | --- |

348.

In de jurisprudentie van de Europese Unie is er eveneens op gewezen dat de eigen bijdrage moet aantonen dat de markten geloven in de haalbaarheid van een herstel van de levensvatbaarheid (161). De Commissie wijst erop dat deze voorwaarde uiterst relevant is voor de SNCM, gezien haar situatie sinds 2002. De Commissie herinnert eraan dat de oorspronkelijke herstructureringsmaatregelen van 2002 niet de verwachte resultaten hebben opgeleverd. Sommige zijn niet in acht genomen of niet volledig uitgevoerd (zie overweging 351). Aangezien de SNCM niet in staat is geweest deze eerste herstructureringsmaatregelen volledig ten uitvoer te leggen, is haar economische en financiële situatie er vanaf 2004 verder op achteruitgegaan (zie overwegingen 73 tot en met 75).

| 349. | In 2002 bedroegen de herstructureringskosten 46 miljoen EUR. Met betrekking tot de maatregelen van 2006 kwam het bedrag van de herstructureringskosten volgens de Commissie overeen met het steunbedrag (162), d.w.z. 202,55 miljoen EUR, plus de kapitaalverhoging door de particuliere partners, namelijk 26,25 miljoen EUR, dus 274,8 miljoen EUR in totaal. De eigen bijdrage bestaat uit een bedrag van 42,385 miljoen EUR uit de nettoverkoop van activa en 26,25 miljoen EUR kapitaalverhoging door de particuliere partners, d.w.z. een totale eigen bijdrage van 68,635 miljoen EUR. Rekening houdend met de nieuwe maatregelen van 2006 geeft dit bijgevolg een eigen bijdrage van 25 %, terwijl in de richtsnoeren een bijdrage van ten minste 50 % wordt verlangd. De Commissie preciseert dat de Franse autoriteiten geen uitzonderlijke omstandigheden en bijzondere noodsituaties hebben ingeroepen opdat de Commissie een minder hoge reële eigen bijdrage zou aanvaarden. De Commissie is hoe dan ook van mening dat er in het onderhavige geval geen uitzonderlijke omstandigheden zijn die een lagere eigen bijdrage dan de in de richtsnoeren van 2004 verlangde eigen bijdrage rechtvaardigen. |
| --- | --- |

349.

In 2002 bedroegen de herstructureringskosten 46 miljoen EUR. Met betrekking tot de maatregelen van 2006 kwam het bedrag van de herstructureringskosten volgens de Commissie overeen met het steunbedrag (162), d.w.z. 202,55 miljoen EUR, plus de kapitaalverhoging door de particuliere partners, namelijk 26,25 miljoen EUR, dus 274,8 miljoen EUR in totaal. De eigen bijdrage bestaat uit een bedrag van 42,385 miljoen EUR uit de nettoverkoop van activa en 26,25 miljoen EUR kapitaalverhoging door de particuliere partners, d.w.z. een totale eigen bijdrage van 68,635 miljoen EUR. Rekening houdend met de nieuwe maatregelen van 2006 geeft dit bijgevolg een eigen bijdrage van 25 %, terwijl in de richtsnoeren een bijdrage van ten minste 50 % wordt verlangd. De Commissie preciseert dat de Franse autoriteiten geen uitzonderlijke omstandigheden en bijzondere noodsituaties hebben ingeroepen opdat de Commissie een minder hoge reële eigen bijdrage zou aanvaarden. De Commissie is hoe dan ook van mening dat er in het onderhavige geval geen uitzonderlijke omstandigheden zijn die een lagere eigen bijdrage dan de in de richtsnoeren van 2004 verlangde eigen bijdrage rechtvaardigen.

| 350. | De Commissie is dan ook van mening dat de eigen bijdrage van de SNCM aan de herstructurering nog steeds ontoereikend is in het licht van de bepalingen van de richtsnoeren. |
| --- | --- |

350.

De Commissie is dan ook van mening dat de eigen bijdrage van de SNCM aan de herstructurering nog steeds ontoereikend is in het licht van de bepalingen van de richtsnoeren.

6.2.2.2.   Herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn

| 351. | In haar besluit tot inleiding van de procedure had de Commissie twijfels geuit over het herstel van de levensvatbaarheid van de SNCM op lange termijn, met name gezien de volgende feiten:






  — | de SNCM was niet voornemens al haar verlieslatende activiteiten te schrappen; |
| --- | --- | --- |

351.

In haar besluit tot inleiding van de procedure had de Commissie twijfels geuit over het herstel van de levensvatbaarheid van de SNCM op lange termijn, met name gezien de volgende feiten:

—

de SNCM was niet voornemens al haar verlieslatende activiteiten te schrappen;

| — | het welslagen van het herstructureringsplan hing nauw samen met de toewijzing van de DOD tussen Marseille en Corsica voor de periode tussen 1 januari 2007 en 31 december 2012; |
| --- | --- |

—

het welslagen van het herstructureringsplan hing nauw samen met de toewijzing van de DOD tussen Marseille en Corsica voor de periode tussen 1 januari 2007 en 31 december 2012;

| — | de in het kader van het plan van 2002 voorziene inkrimping van het boordpersoneel is niet volledig uitgevoerd en de productiviteitsverhoging met 10 % is niet bereikt. |
| --- | --- |

—

de in het kader van het plan van 2002 voorziene inkrimping van het boordpersoneel is niet volledig uitgevoerd en de productiviteitsverhoging met 10 % is niet bereikt.

| — | de inkrimping van het personeel met 400 voltijdequivalenten en de productiviteitsmaatregelen in het kader van het plan van 2006 waren ontoereikend omdat ze afweken van het plan van 2002. |
| --- | --- |

—

de inkrimping van het personeel met 400 voltijdequivalenten en de productiviteitsmaatregelen in het kader van het plan van 2006 waren ontoereikend omdat ze afweken van het plan van 2002.

| 352. | De Franse autoriteiten brachten hiertegen in dat de verandering van aandeelhouders en de tenuitvoerlegging van de drie maatregelen van het privatiseringsplan de SNCM in staat zouden stellen haar activiteit op een gezonde basis te ontwikkelen en dat het verliesgevende karakter van bepaalde onderdelen van haar activiteit dus zeker niet onherstelbaar was. |
| --- | --- |

352.

De Franse autoriteiten brachten hiertegen in dat de verandering van aandeelhouders en de tenuitvoerlegging van de drie maatregelen van het privatiseringsplan de SNCM in staat zouden stellen haar activiteit op een gezonde basis te ontwikkelen en dat het verliesgevende karakter van bepaalde onderdelen van haar activiteit dus zeker niet onherstelbaar was.

| 353. | De Commissie stelt vast dat de maatregelen van het herstructureringsplan van 2002 niet volledig ten uitvoer konden worden gelegd, wat tot een aanzienlijke verslechtering van de resultaten van de onderneming in 2004 en 2005 heeft geleid. De toename van de omzet met 20 miljoen EUR en de verhoging van de compensatie voor de openbare dienst met 9 miljoen EUR in 2006 konden geen herstel van het bedrijfsresultaat brengen omdat de stijging van de brandstofprijs en de toename van de exploitatiekosten veel aanzienlijker waren dan verwacht. De deskundige van de Commissie heeft vastgesteld dat de uitvoering van het businessplan van de overnemers sterk is vertraagd door een aantal gebeurtenissen (163) en concludeert hieruit dat de gecumuleerde verliezen mogelijk veel aanzienlijker zullen zijn dan aanvankelijk gedacht voor 2007. |
| --- | --- |

353.

De Commissie stelt vast dat de maatregelen van het herstructureringsplan van 2002 niet volledig ten uitvoer konden worden gelegd, wat tot een aanzienlijke verslechtering van de resultaten van de onderneming in 2004 en 2005 heeft geleid. De toename van de omzet met 20 miljoen EUR en de verhoging van de compensatie voor de openbare dienst met 9 miljoen EUR in 2006 konden geen herstel van het bedrijfsresultaat brengen omdat de stijging van de brandstofprijs en de toename van de exploitatiekosten veel aanzienlijker waren dan verwacht. De deskundige van de Commissie heeft vastgesteld dat de uitvoering van het businessplan van de overnemers sterk is vertraagd door een aantal gebeurtenissen (163) en concludeert hieruit dat de gecumuleerde verliezen mogelijk veel aanzienlijker zullen zijn dan aanvankelijk gedacht voor 2007.

| 354. | De Commissie is bijgevolg van oordeel dat de antwoorden van de Franse autoriteiten niet al haar twijfels hebben weggenomen. Het lijkt namelijk discutabel om het herstel van de levensvatbaarheid afhankelijk te stellen van de toewijzing van de openbare dienst 2007-2013 en aan de invoering van de drie maatregelen van het privatiseringsplan, waarvan de rechtmatigheid en de verenigbaarheid met de interne markt niet waren bevestigd. De geloofwaardigheid van een plan voor het herstel van de levensvatbaarheid van een onderneming op lange termijn veronderstelt op zijn minst dat wordt uitgegaan van realistische hypothesen. In het onderhavige geval hangt het welslagen van het plan bijna uitsluitend af van de verwezenlijking van twee hypothetische gebeurtenissen waar de SNCM geen controle over heeft. Gezien de toenmalige financiële situatie van de SNCM betwijfelt de Commissie of de onderneming de noodzakelijke vernieuwing van sommige van haar veerboten had kunnen financieren. Deze vernieuwing wordt door de Franse autoriteiten echter voorgesteld als middel om het nagestreefde herstel van de levensvatbaarheid te verwezenlijken. |
| --- | --- |

354.

De Commissie is bijgevolg van oordeel dat de antwoorden van de Franse autoriteiten niet al haar twijfels hebben weggenomen. Het lijkt namelijk discutabel om het herstel van de levensvatbaarheid afhankelijk te stellen van de toewijzing van de openbare dienst 2007-2013 en aan de invoering van de drie maatregelen van het privatiseringsplan, waarvan de rechtmatigheid en de verenigbaarheid met de interne markt niet waren bevestigd. De geloofwaardigheid van een plan voor het herstel van de levensvatbaarheid van een onderneming op lange termijn veronderstelt op zijn minst dat wordt uitgegaan van realistische hypothesen. In het onderhavige geval hangt het welslagen van het plan bijna uitsluitend af van de verwezenlijking van twee hypothetische gebeurtenissen waar de SNCM geen controle over heeft. Gezien de toenmalige financiële situatie van de SNCM betwijfelt de Commissie of de onderneming de noodzakelijke vernieuwing van sommige van haar veerboten had kunnen financieren. Deze vernieuwing wordt door de Franse autoriteiten echter voorgesteld als middel om het nagestreefde herstel van de levensvatbaarheid te verwezenlijken.

| 355. | De Commissie is dus van oordeel dat niet is voldaan aan de in de richtsnoeren gestelde voorwaarde van het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn. |
| --- | --- |

355.

De Commissie is dus van oordeel dat niet is voldaan aan de in de richtsnoeren gestelde voorwaarde van het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn.

6.2.2.3.   Voorkomen van buitensporige verstoring van de mededinging (compenserende maatregelen)

| 356. | In het nietig verklaarde besluit van 2008 worden vier compenserende maatregelen genoemd:






  — | de sluiting van de dochteronderneming Corsica Marittima (82 000 passagiers in 2000), die de verbindingen tussen Italië en Corsica verzorgde, en dus de terugtrekking van de SNCM-groep uit de markt voor lijnverbindingen tussen Italië en Corsica; |
| --- | --- | --- |

356.

In het nietig verklaarde besluit van 2008 worden vier compenserende maatregelen genoemd:

—

de sluiting van de dochteronderneming Corsica Marittima (82 000 passagiers in 2000), die de verbindingen tussen Italië en Corsica verzorgde, en dus de terugtrekking van de SNCM-groep uit de markt voor lijnverbindingen tussen Italië en Corsica;

| — | de bijna volledige terugtrekking uit de markt voor verbindingen tussen Toulon en Corsica, een markt die in 2002 goed was voor niet minder dan 460 000 passagiers; |
| --- | --- |

—

de bijna volledige terugtrekking uit de markt voor verbindingen tussen Toulon en Corsica, een markt die in 2002 goed was voor niet minder dan 460 000 passagiers;

| — | de beperking van het totale aantal aangeboden plaatsen en van het jaarlijkse aantal heen- en terugreizen van de SNCM vanaf 2003, met name op de verbinding tussen Nice en Corsica; |
| --- | --- |

—

de beperking van het totale aantal aangeboden plaatsen en van het jaarlijkse aantal heen- en terugreizen van de SNCM vanaf 2003, met name op de verbinding tussen Nice en Corsica;

| — | de verkoop van vier schepen. |
| --- | --- |

—

de verkoop van vier schepen.

| 357. | De Commissie wenst eraan te herinneren dat deze maatregelen door de Franse autoriteiten waren voorgesteld voor een bedrag van 15,81 miljoen EUR, wat overeenkomt met het bedrag van de in 2002 toegekende herstructureringssteun. |
| --- | --- |

357.

De Commissie wenst eraan te herinneren dat deze maatregelen door de Franse autoriteiten waren voorgesteld voor een bedrag van 15,81 miljoen EUR, wat overeenkomt met het bedrag van de in 2002 toegekende herstructureringssteun.

| 358. | Na de nietigverklaring van het besluit van 2008, bij het arrest van 11 september 2012, bedraagt het totale steunbedrag nu meer dan 210 miljoen EUR. De Commissie concludeert dat haar twijfels om de onderstaande redenen niet konden worden weggenomen. |
| --- | --- |

358.

Na de nietigverklaring van het besluit van 2008, bij het arrest van 11 september 2012, bedraagt het totale steunbedrag nu meer dan 210 miljoen EUR. De Commissie concludeert dat haar twijfels om de onderstaande redenen niet konden worden weggenomen.

| 359. | Met betrekking tot de bij de herstructurering in 2002 geplande verkoop van vier schepen merkt de Commissie op dat deze verkopen ten dele zijn gecompenseerd door de levering van de Danielle Casanova in juni 2002, het vracht-passagiersschip Paglia Orba en het vracht-passagiersschip Pascal Paoli in 2003. |
| --- | --- |

359.

Met betrekking tot de bij de herstructurering in 2002 geplande verkoop van vier schepen merkt de Commissie op dat deze verkopen ten dele zijn gecompenseerd door de levering van de Danielle Casanova in juni 2002, het vracht-passagiersschip Paglia Orba en het vracht-passagiersschip Pascal Paoli in 2003.

| 360. | Met betrekking tot de Corsica Marittima is in punt 40 van de richtsnoeren met name gepreciseerd dat „[a]fschrijvingen en sluiting van verliesgevende activiteiten die in ieder geval nodig zijn om de levensvatbaarheid te herstellen, [...] bij de beoordeling van de compenserende maatregelen niet als inkrimping van capaciteit of aanwezigheid op de markt [worden] beschouwd. Bij deze beoordeling wordt eerder toegekende reddingssteun mede in aanmerking genomen.” Bijgevolg kan de sluiting van Corsica Marittima, die sinds haar oprichting in 1990 verliesgevend was, niet worden beschouwd als compenserende maatregel, maar betreft het veeleer een maatregel tot herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn. |
| --- | --- |

360.

Met betrekking tot de Corsica Marittima is in punt 40 van de richtsnoeren met name gepreciseerd dat „[a]fschrijvingen en sluiting van verliesgevende activiteiten die in ieder geval nodig zijn om de levensvatbaarheid te herstellen, [...] bij de beoordeling van de compenserende maatregelen niet als inkrimping van capaciteit of aanwezigheid op de markt [worden] beschouwd. Bij deze beoordeling wordt eerder toegekende reddingssteun mede in aanmerking genomen.” Bijgevolg kan de sluiting van Corsica Marittima, die sinds haar oprichting in 1990 verliesgevend was, niet worden beschouwd als compenserende maatregel, maar betreft het veeleer een maatregel tot herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn.

| 361. | Deze redenering geldt ook voor de verbinding tussen Corsica en Nice. De Commissie merkt op dat de SNCM een klein marktaandeel heeft, aangezien Corsica Ferries France 70 % van de marktaandelen in handen had (164). Volgens het Stephens-rapport is er veel vraag naar verbindingen vanuit Nice, met name in de zomerperiode. Ook buiten de zomerperiode is er op deze verbinding nog een zekere vraag. De verbinding noteerde in de periode 2004-2007 evenwel een negatief bedrijfsresultaat. Bijgevolg kan deze maatregel niet worden beschouwd als compenserende maatregel, maar betreft het veeleer een maatregel tot herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn. |
| --- | --- |

361.

Deze redenering geldt ook voor de verbinding tussen Corsica en Nice. De Commissie merkt op dat de SNCM een klein marktaandeel heeft, aangezien Corsica Ferries France 70 % van de marktaandelen in handen had (164). Volgens het Stephens-rapport is er veel vraag naar verbindingen vanuit Nice, met name in de zomerperiode. Ook buiten de zomerperiode is er op deze verbinding nog een zekere vraag. De verbinding noteerde in de periode 2004-2007 evenwel een negatief bedrijfsresultaat. Bijgevolg kan deze maatregel niet worden beschouwd als compenserende maatregel, maar betreft het veeleer een maatregel tot herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn.

| 362. | De Commissie merkt eveneens op dat het passagiersvervoer tussen Corsica en de haven van Toulon aanzienlijk is toegenomen, van minder dan 200 000 passagiers per jaar in 1999 tot bijna 1 miljoen in 2007 (165). De bijna volledige terugtrekking van de SNCM uit deze verbinding zou bijgevolg als compenserende maatregel kunnen worden aangemerkt. De Commissie merkt evenwel op dat de lijn Toulon — Corsica in termen van passagiers de minst belangrijke lijn van de SNCM is. |
| --- | --- |

362.

De Commissie merkt eveneens op dat het passagiersvervoer tussen Corsica en de haven van Toulon aanzienlijk is toegenomen, van minder dan 200 000 passagiers per jaar in 1999 tot bijna 1 miljoen in 2007 (165). De bijna volledige terugtrekking van de SNCM uit deze verbinding zou bijgevolg als compenserende maatregel kunnen worden aangemerkt. De Commissie merkt evenwel op dat de lijn Toulon — Corsica in termen van passagiers de minst belangrijke lijn van de SNCM is.

| 363. | Zelfs wanneer deze maatregel als compenserende maatregel zou worden aangemerkt, is de Commissie van oordeel dat hij absoluut ontoereikend zou zijn. Op grond van punt 40 van de richtsnoeren moeten „[d]e maatregelen [...] in verhouding staan tot de mededingingsverstorende effecten van de steun [...]”. Zoals reeds in de overwegingen 341 en 342 is opgemerkt, stelt de Commissie vast dat deze maatregelen door de Franse autoriteiten waren voorgesteld voor een bedrag van 15,81 miljoen EUR, wat overeenkomt met het bedrag van de in 2002 toegekende herstructureringssteun. Aangezien de steun nu in totaal ongeveer 218 miljoen EUR bedraagt, is de Commissie van oordeel dat de voorgestelde maatregelen ontoereikend zijn ten opzichte van de door de toekenning van deze steun veroorzaakte concurrentieverstoring. |
| --- | --- |

363.

Zelfs wanneer deze maatregel als compenserende maatregel zou worden aangemerkt, is de Commissie van oordeel dat hij absoluut ontoereikend zou zijn. Op grond van punt 40 van de richtsnoeren moeten „[d]e maatregelen [...] in verhouding staan tot de mededingingsverstorende effecten van de steun [...]”. Zoals reeds in de overwegingen 341 en 342 is opgemerkt, stelt de Commissie vast dat deze maatregelen door de Franse autoriteiten waren voorgesteld voor een bedrag van 15,81 miljoen EUR, wat overeenkomt met het bedrag van de in 2002 toegekende herstructureringssteun. Aangezien de steun nu in totaal ongeveer 218 miljoen EUR bedraagt, is de Commissie van oordeel dat de voorgestelde maatregelen ontoereikend zijn ten opzichte van de door de toekenning van deze steun veroorzaakte concurrentieverstoring.

| 364. | De Commissie stelt bijgevolg vast dat de twijfels betreffende de aard van deze maatregelen (compenserende maatregelen of maatregelen tot herstel van de levensvatbaarheid) niet konden worden weggenomen. De voorgestelde maatregelen zijn hoe dan ook nog steeds absoluut ontoereikend. |
| --- | --- |

364.

De Commissie stelt bijgevolg vast dat de twijfels betreffende de aard van deze maatregelen (compenserende maatregelen of maatregelen tot herstel van de levensvatbaarheid) niet konden worden weggenomen. De voorgestelde maatregelen zijn hoe dan ook nog steeds absoluut ontoereikend.

| 365. | De Franse autoriteiten hebben verwezen naar het risico van een monopolie van de CFF als de SNCM van de markt zou verdwijnen. De Commissie is van oordeel dat de Franse autoriteiten het bestaan en de omvang van dit risico niet voldoende hebben aangetoond. Het passagiers- en vrachtvervoer tussen het Franse vasteland en Corsica is namelijk een concurrerende markt die openstaat voor alle marktdeelnemers in het Middellandse Zeegebied. Deze markt wordt eveneens gekenmerkt door de afwezigheid van toegangsbelemmeringen. Hoe dan ook kan de concurrentiepositie van Corsica Ferries niet gerechtvaardigen dat de concurrentie door de omstreden maatregelen wordt vervalst. |
| --- | --- |

365.

De Franse autoriteiten hebben verwezen naar het risico van een monopolie van de CFF als de SNCM van de markt zou verdwijnen. De Commissie is van oordeel dat de Franse autoriteiten het bestaan en de omvang van dit risico niet voldoende hebben aangetoond. Het passagiers- en vrachtvervoer tussen het Franse vasteland en Corsica is namelijk een concurrerende markt die openstaat voor alle marktdeelnemers in het Middellandse Zeegebied. Deze markt wordt eveneens gekenmerkt door de afwezigheid van toegangsbelemmeringen. Hoe dan ook kan de concurrentiepositie van Corsica Ferries niet gerechtvaardigen dat de concurrentie door de omstreden maatregelen wordt vervalst.

| 366. | In het licht van het voorafgaande concludeert de Commissie dat de voorgestelde maatregelen niet voldoen aan de criteria van de punten 38 tot en met 42 van de richtsnoeren. |
| --- | --- |

366.

In het licht van het voorafgaande concludeert de Commissie dat de voorgestelde maatregelen niet voldoen aan de criteria van de punten 38 tot en met 42 van de richtsnoeren.

VII.   CONCLUSIE

7.1.   ONVERENIGBAARHEID EN TERUGVORDERING VAN DE DOOR DE FRANSE AUTORITEITEN IN 2002 AANGEMELDE KAPITAALINBRENG EN VAN DE DRIE NIEUWE DOOR DE FRANSE AUTORITEITEN IN 2006 TEN UITVOER GELEGDE MAATREGELEN

| 367. | De in 2002 door de Franse autoriteiten aangemelde kapitaalinbreng van 15,81 miljoen EUR en de drie nieuwe door de Franse autoriteiten in 2006 ten uitvoer gelegde maatregelen, namelijk de overdracht voor 100 % van de SNCM tegen de negatieve prijs van 158 miljoen EUR, de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR waarop de CGMF heeft ingeschreven, en het voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten gunste van de werknemers van de SNCM zijn steunmaatregelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Deze steunmaatregelen zijn onverenigbaar met de interne markt. |
| --- | --- |

367.

De in 2002 door de Franse autoriteiten aangemelde kapitaalinbreng van 15,81 miljoen EUR en de drie nieuwe door de Franse autoriteiten in 2006 ten uitvoer gelegde maatregelen, namelijk de overdracht voor 100 % van de SNCM tegen de negatieve prijs van 158 miljoen EUR, de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR waarop de CGMF heeft ingeschreven, en het voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten gunste van de werknemers van de SNCM zijn steunmaatregelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Deze steunmaatregelen zijn onverenigbaar met de interne markt.

| 368. | De Commissie wijst erop dat onrechtmatige steun die onverenigbaar is met de interne markt, overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999, van de begunstigde moet worden teruggevorderd. |
| --- | --- |

368.

De Commissie wijst erop dat onrechtmatige steun die onverenigbaar is met de interne markt, overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999, van de begunstigde moet worden teruggevorderd.

| 369. | Met het oog op deze terugvordering moeten de Franse autoriteiten het steunbedrag bovendien vermeerderen met de terugvorderingsrente die betaalbaar is vanaf de datum waarop de betrokken steun de onderneming ter beschikking is gesteld, tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling (166) ervan, overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004van de Commissie (167). |
| --- | --- |

369.

Met het oog op deze terugvordering moeten de Franse autoriteiten het steunbedrag bovendien vermeerderen met de terugvorderingsrente die betaalbaar is vanaf de datum waarop de betrokken steun de onderneming ter beschikking is gesteld, tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling (166) ervan, overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004van de Commissie (167).

7.2.   ONVERENIGBAARHEID EN TERUGVORDERING VAN DE REDDINGSSTEUN

| 370. | Wanneer de als herstructureringssteun aangemelde maatregelen niet voldoen aan de verenigbaarheidsvoorwaarden van de richtsnoeren, dienen hieruit de consequenties te worden getrokken met betrekking tot de reddingssteun die de Franse autoriteiten aan de SNCM hebben toegestaan en waarop het besluit van de Commissie van 17 juli 2002 betrekking had, en dient deze steun te worden teruggevorderd. |
| --- | --- |

370.

Wanneer de als herstructureringssteun aangemelde maatregelen niet voldoen aan de verenigbaarheidsvoorwaarden van de richtsnoeren, dienen hieruit de consequenties te worden getrokken met betrekking tot de reddingssteun die de Franse autoriteiten aan de SNCM hebben toegestaan en waarop het besluit van de Commissie van 17 juli 2002 betrekking had, en dient deze steun te worden teruggevorderd.

| 371. | Op 19 november 2002 hebben de Franse autoriteiten de Commissie een kopie doen toekomen van de overeenkomsten betreffende het kasvoorschot tussen de SNCM en de CGMF, alsmede de bewijzen van terugbetaling van het voorschot van de CGMF aan de SNCM door middel van twee overmakingen van respectievelijk 13 mei en 14 juni 2002. |
| --- | --- |

371.

Op 19 november 2002 hebben de Franse autoriteiten de Commissie een kopie doen toekomen van de overeenkomsten betreffende het kasvoorschot tussen de SNCM en de CGMF, alsmede de bewijzen van terugbetaling van het voorschot van de CGMF aan de SNCM door middel van twee overmakingen van respectievelijk 13 mei en 14 juni 2002.

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De kapitaalinbreng van 15,81 miljoen EUR en de drie nieuwe in 2006 door de Franse autoriteiten ten uitvoer gelegde maatregelen, namelijk de overdracht voor 75 % van de SNCM tegen de negatieve prijs van 158 miljoen EUR, de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR waarop de CGMF heeft ingeschreven, en het voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten gunste van de werknemers van de SNCM, die door Frankrijk in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU ten gunste van de SNCM ten uitvoer zijn gelegd, vormen onrechtmatige en met de interne markt onverenigbare steun.

Artikel 2

1.   Frankrijk moet de in artikel 1 genoemde steun van de begunstigde terugvorderen.

2.   De terug te vorderen bedragen omvatten rente vanaf de datum waarop zij de begunstigde ter beschikking zijn gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend in overeenstemming met hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 en Verordening (EG) nr. 271/2008 (168) tot wijziging van Verordening (EG) nr. 794/2004.

Artikel 3

1.   De in artikel 1 genoemde steun wordt onverwijld en daadwerkelijk teruggevorderd.

2.   Frankrijk zorgt ervoor dat het onderhavige besluit binnen vier maanden vanaf de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 4

1.   Binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit verstrekt Frankrijk de Commissie de volgende inlichtingen:

| a) | het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente); |
| --- | --- |

a)

het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente);

| b) | een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

b)

een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| c) | de documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen. |
| --- | --- |

c)

de documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen.

2.   Frankrijk houdt de Commissie op de hoogte van de voortgang van de nationale maatregelen die het heeft genomen om het onderhavige besluit ten uitvoer te leggen, totdat de in artikel 1 bedoelde steun volledig is terugbetaald. Het verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld informatie over de reeds genomen en voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Het verstrekt eveneens gedetailleerde informatie over de reeds door de begunstigde terugbetaalde steunbedragen en rente.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.

Gedaan te Brussel, 20 november 2013.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Met ingang van 1 december 2009 zijn de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag respectievelijk de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie („VWEU”) geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit besluit moeten verwijzingen naar de artikelen 107 en 108 VWEU waar nodig worden begrepen als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag. Bij het VWEU zijn ook enkele wijzigingen in de terminologie aangebracht, zoals de vervanging van „Gemeenschap” door „Europese Unie”, van „gemeenschappelijke markt” door „interne markt” en van „Gerecht van eerste aanleg” door „Gerecht”. In dit besluit wordt de terminologie van het VWEU gehanteerd.

1

(2)  PB C 303 van 13.12.2006, blz. 53.

2

(3)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/61846.

3

(4)  De CGMF is een financiële holding die voor 100 % in handen is van de Franse overheid en die voor deze laatste als tussenpersoon optreedt voor alle transacties op het gebied van zeevervoer en uitrusting en bevrachting van schepen in de Middellandse Zee.

4

(5)  PB C 148 van 25.6.2003, blz. 7.

5

(6)  PB C 308 van 11.12.2002, blz. 29.

6

(7)  Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1). Nadat de Franse autoriteiten op 11 september 2002 hadden verzocht om correctie van een aantal feitelijke onjuistheden in het besluit van 19 augustus 2002, heeft de Commissie op 27 november 2002 een besluit tot wijziging van het besluit van 19 augustus 2002 vastgesteld (bekendgemaakt in PB C 308 van 11.12.2002, blz. 29). De belanghebbenden zijn uitgenodigd om vanaf die datum hun opmerkingen over de voorgenomen steun kenbaar te maken.

7

(8)  Op 11 september 2002 hebben de Franse autoriteiten verzocht om een termijnverlenging voor de indiening van hun opmerkingen over het besluit van 19 augustus 2002, die door de diensten van de Commissie bij brief van 17 september 2002 is toegestaan.

8

(9)  Geregistreerd onder referentienummer SG(2002) A/10050.

9

(10)  Op 15 januari 2003 geregistreerd onder referentienummer DG TREN A/10962.

10

(11)  Geregistreerd onder referentienummer SG(2003) A/1691.

11

(12)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/21531.

12

(13)  Geregistreerd onder referentienummer SG(2003) A/1546.

13

(14)  PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2.

14

(15)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/21701.

15

(16)  Beschikking 2004/166/EG van de Commissie van 9 juli 2003 betreffende herstructureringssteun die Frankrijk voornemens is te verlenen aan de Société Nationale Maritime Corsica-Méditerranée (SNCM) (PB L 61 van 27.2.2004, blz. 13).

16

(17)  Besluit 2005/36/EG van 8 september 2004 tot wijziging van Beschikking 2004/166/EG betreffende herstructureringssteun die Frankrijk voornemens is te verlenen aan de Société Nationale Maritime Corse-Méditerranée (SNCM) (PB L 19 van 21.1.2005, blz. 70).

17

(18)  PB C 16 van 21.1.2006, blz. 20.

18

(19)  Zie arrest van 15 juni 2005, zaak T-349/03, Corsica Ferries France SAS/Commissie, Jurispr. 2005, blz. II-2197.

19

(20)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/27546.

20

(21)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/30842.

21

(22)  Bij brieven van 30 november 2005 (SG(2005) A/10782), 14 december 2005 (SG(2005) A/11122) en 30 december 2005 (TREN A/10016) zijn aanvullende gegevens verstrekt.

22

(23)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/16904.

23

(24)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/19105.

24

(25)  Zie arrest van 24 juli 2003, zaak C-280/00, Altmark Trans GmbH/Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH, Jurispr. 2003, blz. 7747.

25

(26)  Veolia Transport was een 100 %-dochteronderneming van Veolia Environnement. Zij exploiteerde onder de naam Connex reizigersvervoersdiensten voor rekening van overheidsinstanties (collectief stadsvervoer en collectief interstedelijk en streekvervoer), en beheerde spoor- en wegennetwerken, en in mindere mate ook zeevervoersdiensten.

26

(27)  PB C 103 van 29.4.2006, blz. 28.

27

(28)  Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (de „EG-concentratieverordening”) (PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1).

28

(29)  PB C 148 van 24.6.2006, blz. 42.

29

(30)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/25295.

30

(31)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/24111.

31

(32)  Zie voetnoot 2.

32

(33)  Geregistreerd onder referentienummer TREN A/37907.

33

(34)  De groep Stef-TFE op 28 december 2007 (A/20313) en Corsica Ferries op 27 december 2006 (A/20056).

34

(35)  Brieven van 4 januari 2007 aan de groep Stef-TFE (D 2007 300067) en aan de groep Corsica Ferries (D 2007 300068).

35

(36)  Op 11 januari, 16 januari en 9 februari 2007, geregistreerd onder respectievelijk de referentienummers TREN/A/21142, A/21669 en A/23798.

36

(37)  Op 13 februari 2007, geregistreerd onder de referentienummers TREN/A/24473 en TREN/A/23981.

37

(38)  Door de diensten van de Commissie geregistreerd onder referentienummer TREN/A/30979. De Franse autoriteiten hebben tweemaal verzocht om een termijnverlenging met een maand om hun opmerkingen in te dienen. Beide verzoeken zijn ingewilligd bij brieven van 15 maart 2007 en 19 april 2007, geregistreerd onder de referentienummers TREN/A//27002 en A/29928.

38

(39)  Zie arrest van 11 september 2012, zaak T-565/08, Corsica Ferries France SAS/Commissie, Jurispr. 2012, blz. 00000 (hierna „het arrest van 11 september 2012” genoemd).

39

(40)  Zie arrest van 9 juli 2008, zaak T-301/01, Alitalia/Commissie, Jurispr. 2008, blz. II-1753, met name de punten 137 en 146.

40

(41)  Zie ook arrest van 5 juni 2012, zaak C-124/10 P, EDF/Commissie, Jurispr. 2012, blz. 00000, punten 83 tot en met 85 en punten 104 en 105, met betrekking tot de in aanmerking te nemen gegevens om te bepalen of een staat heeft gehandeld als een voorzichtige particuliere investeerder in een markteconomie.

41

(42)  De SNCM heeft een directe minderheidsdeelneming van 45 % in de CMN en een indirecte minderheidsdeelneming via de Compagnie Générale de Tourisme et d’Hôtellerie (hierna „de CGTH” genoemd) van 24,1 %. De daadwerkelijke zeggenschap is sinds 1992 toevertrouwd aan de groep Stef-TFE via zijn aandeel van 49 % in de Compagnie Méridionale de Participations (hierna „de CMP” genoemd). De SNCM en de CMN waren partners in het kader van de DOD over de periode 2001-2006, en hebben gezamenlijk de nieuwe overeenkomst inzake delegatie van openbare dienst voor de periode 2007-2012/2013 binnengehaald.

42

(43)  De CGTH is een holdingmaatschappij die voor 100 % in handen is van de SNCM.

43

(44)  Aliso Voyage is het eigen distributiekanaal van de SNCM. Deze onderneming bestaat uit 17 agentschappen, verspreid over heel Frankrijk, en beheert de verkoop van vervoersbewijzen, waarvan 49,9 % uit SNCM-vervoersbewijzen bestaat.

44

(45)  Op het ogenblik van de goedkeuring van de beschikking van 2003 hadden de SNCM en de vervoersgroep Delmas elk een gelijk aandeel in de Franse scheepvaartmaatschappij Sud-Cargos, die gespecialiseerd is in vrachtvervoer op de verbindingen met Marokko. Deze deelneming is eind 2005 verkocht voor een bedrag van 3,3 miljoen EUR, zoals blijkt uit het investeringsplan 2005 dat op 28 maart 2006 door de Franse autoriteiten is overgelegd.

45

(46)  Deze onderneming, die de bevoorrading van de schepen van de SNCM verzorgt, is voor 100 % in handen van de SNCM.

46

(47)  Ferrytour is een vennootschap onder firma die voor 100 % in handen is van de SNCM en als reisorganisator werkzaam is. Zij biedt zeereizen aan naar Corsica, Sardinië en Tunesië, maar ook vluchten naar talrijke bestemmingen. Daarnaast verzorgt zij ook minicruises en zakenreizen.

47

(48)  De Comptoirs du Sud, een in 1996 opgerichte dochteronderneming die voor 100 % in handen is van de SNCM, beheert alle winkels aan boord van de schepen.

48

(49)  Zie voetnoot 16.

49

(50)  De Napoléon Bonaparte (capaciteit 2 150 passagiers en 708 auto’s, vermogen 43 MW, snelheid 23,8 knopen), grote luxe autoferry; de nieuwe Danielle Casanova, opgeleverd in mei 2002 (capaciteit 2 204 passagiers en 700 auto’s, vermogen 37,8 MW, snelheid 23,8 knopen), eveneens een grote luxe autoferry; de Ile de Beauté (capaciteit 1 554 passagiers en 520 auto’s, vermogen 37,8 MW, snelheid 21,5 knopen), in gebruik genomen in 1979 en verbouwd in 1989/1990; de Méditerranée (capaciteit 2 254 passagiers en 800 auto’s, vermogen 35,8 MW, snelheid 24 knopen) en de Corsica (capaciteit 2 150 passagiers en 600 auto’s, vermogen 27,56 MW, snelheid 23,5 knopen).

50

(51)  De Paglia Orba, (capaciteit 500 passagiers, 2 000 strekkende meter vracht en 120 auto’s, vermogen 19,7 MW, snelheid 19 knopen); de Monte d’Oro (capaciteit 508 passagiers, 1 615 m vracht en 130 auto’s, vermogen 14,8 MW, snelheid 19,5 knopen); de Monte Cinto (capaciteit 111 passagiers, 1 200 m vracht, vermogen 8,8 MW, snelheid 18 knopen); sinds mei 2003, de Pascal Paoli (capaciteit 594 passagiers, 2 300 m vracht en 130 auto’s, vermogen 37,8 MW, snelheid 23 knopen).

51

(52)  Het hogesnelheidsschip Liamone (capaciteit 1 116 passagiers en 250 auto’s, vermogen 65 MW, snelheid 42 knopen), dat ook overtochten van en naar Toulon verzorgt.

52

(53)  Alle schepen met uitzondering van de Danielle Casanova, de Pascal Paoli en de Liamone zijn geleased.

53

(54)  Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad van 7 december 1992 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer binnen de lidstaten (cabotage in het zeevervoer) (PB L 364 van 12.12.1992, blz. 7).

54

(55)  PB S 2001/10 — 007-005.

55

(56)  De concessieverlenende instantie voor de openbaredienstverplichtingen sinds 1991, op grond van de Franse wet nr. 91-428 van 13 mei 1991.

56

(57)  PB 2006/S 100-107350.

57

(58)  Steunmaatregel N 781/01, goedgekeurd bij besluit van de Commissie van 2 juli 2002 (PB C 186 van 6.8.2002, blz. 3).

58

(59)  Steunmaatregel N 13/07, goedgekeurd bij besluit van de Commissie van 24 april 2007, gepubliceerd op de internetsite van de Commissie: http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/transports_2007.htm

59

(60)  Vertrouwelijke informatie.

60

(61)  De bestuurder blijft bij de voertuigcombinatie tijdens de overtocht. In sommige gevallen brengt de bestuurder zijn voertuig bij het vertrek aan boord en haalt een andere bestuurder het bij aankomst van boord. Dit wordt geregistreerd als begeleid vervoer, in tegenstelling tot ro-ro-vervoer, waarbij de trailer zonder trekker aan boord is.

61

(62)  Zie voetnoot 5.

62

(63)  Dit bedrag kan als volgt worden uitgesplitst: 20,4 miljoen EUR voor het eigenlijke herstructureringsplan, 1,8 miljoen EUR voor de ontmanteling van de te koop aangeboden schepen, 14,8 miljoen EUR voor de afschrijving van de Liamone en 9 miljoen EUR voor de herstructurering van de activiteiten in de Maghreb.

63

(64)  Dit plan is op 17 december 2001 goedgekeurd door de raad van bestuur van de SNCM.

64

(65)  De personeelsinkrimping moest worden bereikt met natuurlijk verloop of vervroegde uittreding op basis van leeftijdscriteria, mobiliteitsverlof en de niet-verlenging van arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd. Niettemin worden de aan de personeelsinkrimping verbonden kosten voor de SNCM op 20,4 miljoen EUR geschat.

65

(66)  Zoals vervoer, verwachte groei van het bruto binnenlands product (1,5 %), rentevoet van de leningen (5,5 %), rendement van de financiële producten (4,5 %) en rentevoet van de kortlopende schulden (5 %).

66

(67)  Zie hieronder.

67

(68)  De SNCM heeft geen overnemer gevonden voor haar participatie in CCM.

68

(69)  Het interne proces van de SNCM betreffende de uitvoering van de herkapitalisaties en de privatiseringen is officieel van start gegaan op 12 april 2006 en afgerond op 31 mei 2006. Benadrukt zij dat de regeling voor werknemersaandeelhouderschap per 27 november 2007 nog niet ten uitvoer was gelegd.

69

(70)  Deze voorwaarde zal worden geanalyseerd in het kader van het onderzoek van de kapitaalverhoging, aangezien zij zelf een substantiële waarde heeft.

70

(71)  Zie arrest van 11 september 2012, zaak T 565/08, Corsica Ferries France SAS/Commissie, Jurispr. 2012, blz. 00000.

71

(72)  Besluit C(2013) 1926 final van 2 mei 2013

72

(73)  PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2.

73

(74)  Zie tabel 2.

74

(75)  De Franse autoriteiten hadden in 2002 het strategisch belang van de deelneming van de SNCM in Sud-Cargos ingeroepen. De veranderingen op het gebied van het goederenvervoer (ontwikkeling van het containervervoer ten koste van het ro-ro-vervoer), de overname van Delmas, de andere aandeelhouder van Sud-Cargos, door de CMA CGM en de economische moeilijkheden van Sud-Cargos verklaren waarom deze deelneming niet langer als strategisch werd beschouwd en in 2005 door de SNCM kon worden verkocht.

75

(76)  Zie arrest van 28 januari 2003, zaak C-334/99, Bondsrepubliek Duitsland/Commissie, Jurispr. 2003, blz. I-1139.

76

(77)  Beschikking van de Commissie van 7 december 2005 betreffende de staatssteun die door België ten uitvoer is gelegd ten gunste van ABX Logistics (nr. C 53/2003 (ex NN 62/2003)) (PB L 383 van 28.12.2006, blz. 21).

77

(78)  Beschikking van de Commissie van 8 juli 1999 betreffende de door Duitsland aan Gröditzer Stahlwerke GmbH en haar dochteronderneming Walzwerk Burg GmbH verleende overheidssteun (PB L 292 van 13.11.1999, blz. 27).

78

(79)  Dit rapport is in maart 2006 aan de Commissie overgelegd en is opgesteld door de CGMF in samenwerking met Ernst & Young, de wettelijke accountant van de SNCM (hierna „het CGMF-rapport” genoemd).

79

(80)  Het op 29 maart 2006 door Oddo Corporate Finance en het kantoor Paul Hastings opgestelde rapport (hierna „het Oddo-rapport” genoemd) is op 7 april 2006 aan de Commissie overgelegd. Dit rapport bestaat uit een door het Agence des Participations de l’État (hierna „het APE” genoemd) gevraagde kritische beoordeling van de CGMF-rapporten en een analyse van de op EU-niveau aanvaardbaar geachte liquidatiekosten.

80

(81)  Rekening houdend met materiële vaste activa (161,9 miljoen EUR) en financiële vaste activa (32,7 miljoen EUR), vorderingen op afnemers (0,8 miljoen EUR), overige vorderingen (9,4 miljoen EUR) en een liquiditeitstekort van -14,5 miljoen EUR. Frankrijk heeft aangegeven dat een realistischer schatting, waarbij rekening wordt gehouden met latere financiële elementen, deze waarde op 330 miljoen EUR zou brengen.

81

(82)  Zie arrest van 14 september 1994, Spanje/Commissie, gevoegde zaken C-278/92, C-279/92 en C-280/92, Jurispr. 1994, blz. I-4103.

82

(83)  Arrest nr. 98-15129 van het Hof van Cassatie van 6 februari 2001. In deze zaak is een overheidsinstelling, het BRGM (Bureau de Recherches Géologiques et Minières) veroordeeld tot betaling van de gehele schuldenlast van haar dochteronderneming, de Mines de Salsignes, omdat de feitelijke bestuurder, het BRGM, wel degelijk op de hoogte was van de achteruitgang van de activiteiten en de waarschuwingssignalen, en dus een fout heeft begaan door de activiteiten te laten doorgaan.

83

(84)  Zaak-Aspocomp Group Oyj; arrest van het Hof van Beroep van Rouen van 22 maart 2005.

84

(85)  Ter vergelijking: het rendementspercentage van een OAT (Obligation Assimilable du Trésor, een met schatkistpapier gelijkgestelde obligatie van de Franse staat) met een looptijd van 30 jaar, 10 jaar, 5 jaar en 2 jaar bedraagt per 31 oktober 2006 respectievelijk 3,95 %, 3,82 %, 3,75 % en 3,72 %.

85

(86)  Beschikking van de Commissie van 17 juli 2002, Société Française de Production, C(2002)2593 final (PB C 71 van 25.3.2003, blz. 3).

86

(87)  Volgens een onafhankelijk marktonderzoek dat Frankrijk in dit verband heeft overgelegd, heeft de CFF [momenteel? wanneer precies? wat is momenteel?] namelijk bijna 60 % van de markt voor passagiersvervoer in handen, terwijl het marktaandeel van de SNCM is teruggelopen van 82 % in 2000 tot 33 % in 2005 en op de markt voor vrachtvervoer, waar de SNCM dankzij haar deelneming in de CMN nog steeds de belangrijkste vervoerder is, een sterke groei werd genoteerd.

87

(88)  De CFF herinnert eraan dat het contract voor de delegatie van de openbare dienst de onderneming verzekert van een overheidssubsidie van gemiddeld ongeveer 64,3 miljoen EUR per jaar, d.w.z. in totaal 321,5 miljoen EUR over een periode van vijf jaar. Volgens de CFF garandeert artikel 5 van dit contract de SNCM een cashflow van 72,8 miljoen EUR. Voorts benadrukt Corsica Ferries dat van de in 2001 door de SNCM geleden verliezen ten bedrage van 40,6 miljoen EUR, 15 miljoen EUR voortkomt uit de afschrijving van het hogesnelheidsschip Liamone.

88

(89)  In het besluit tot inleiding van de procedure is aangegeven dat het herstructureringsplan onder andere voorzag in de opheffing van de verbinding Bastia-Livorno met daartoe bestemde uitrusting.

89

(90)  De door de CFF geuite kritiek had betrekking op de volgende punten: het plan voorziet niet in een daadwerkelijke personeelsinkrimping, de deelnemingen van de SNCM zijn niet ingezet bij de herstructureringsinspanningen en er is geen rekening gehouden met de meerwaarden van de schepen.

90

(91)  Het bedrag van 76 miljoen EUR komt volgens de CFF overeen met de 500 miljoen Franse frank (FRF) die het bedrijf zou verliezen op haar steun voor territoriale continuïteit voor de nieuwe periode 2002-2006.

91

(92)  In vergelijking met de verhoudingen die zij zelf bij een groep van tien scheepvaartondernemingen heeft vastgesteld. Deze verhoudingen variëren van 23,69 % (voor Moby Lines) tot 55,09 % (voor Grimaldi); voor de CMN was dit 49,7 %.

92

(93)  De CFF noemt de deelneming van 50 % in de scheepvaartonderneming Sud-Cargos, de deelneming van 13 % in Amadeus, een onderneming die is gespecialiseerd in reserveringssystemen voor het luchtvervoer, de deelneming in de CMN en het onroerendgoedbezit van de CGTH.

93

(94)  In dit verband herinnert de CFF eraan dat in het tweede halfjaar van 2005 een waarschuwingsprocedure bij de handelsrechtbank van Marseille aanhangig was gemaakt en dat in het najaar van 2005 een faillissement had kunnen worden overwogen in verband met in 2005 op 30 miljoen EUR geschatte verliezen.

94

(95)  Volgens de CFF had de reële waarde van de schepen zoals die door de SNCM is opgegeven toen zij haar bod in het kader van de DOD uitbracht, in aanmerking moeten zijn genomen bij de schatting van de activa van de SNCM in het Oddo-rapport en het CGMF-rapport.

95

(96)  Volgens de CFF houdt Frankrijk vol dat alle verbindingen met Nice essentieel zijn, dat de vloot op het huidige niveau moet worden gehandhaafd en dat de deelneming van de SNCM in de groep CMN van strategisch belang is.

96

(97)  Per 1 januari 2007, met de komst van de Superfast X.

97

(98)  De CFF stelt voor om de aangeboden capaciteit op elk van de concurrerende markten (Nice, Tunesië en Algerije) te beperken tot het niveau van 2005, geen nieuwe verbindingen te openen en op de verbinding Marseille-Corsica met vracht-passagiersschepen in te zetten om de kosten te drukken.

98

(99)  Zie arrest van 8 mei 2003, Italië en SIM 2 Multimedia/Commissie, gevoegde zaken C-328/99 en C-399/00, Jurispr. 2003, blz. I-4035.

99

(100)  Uit de in het rapport genoemde feiten blijkt dat de raad van bestuur van de SNCM zijn bevoegdheid tot voorafgaande toestemming [...] ().

100

(101)  Ter ondersteuning van een rapport van de Rekenkamer is in het rapport bijvoorbeeld aangegeven dat de staat heeft besloten [...] () dit kan bespreken.

(102)  Uit de in dit rapport genoemde feiten blijkt dat de staat [...] () industrieel plan.

(103)  Zo heeft de staat bestuurders van de SNCM [...] ().

(104)  In zijn brief van 9 januari 2003 citeert de regionale raad van Provence-Alpes-Côte d’Azur uit het marktonderzoek dat in het kader van de kennisgeving aan de Commissie was toegezonden en waarvan de raad kennelijk een kopie had, en wordt de aandacht gevestigd op de volgende uitspraak: Het aanbod [voor de verbinding tussen Corsica en het Franse vasteland] overtreft de vraag. De bezettingsgraad van de schepen varieert, gemiddeld, van 20 % in de winter tot 50 % in de zomer.

(105)  Zie bijvoorbeeld het arrest van 10 januari 2006, zaak C-222/04, Ministero dell’Economia e delle Finanze/Cassa di Risparmio di Firenze, Jurispr. 2006, blz. I-289, punt 129.

105

(106)  Dit bedrag omvat de in 2002 aangemelde kapitaalinbreng van 15,81 miljoen EUR plus het bedrag van de DOD, d.w.z. 53,48 miljoen EUR, en van de drie nieuwe door de Franse autoriteiten in 2006 ten uitvoer gelegde maatregelen, d.w.z. de overdracht voor 100 % van de SNCM tegen de negatieve prijs van 158 miljoen EUR, de kapitaalverhoging van 8,75 miljoen EUR waarop de CGMF heeft ingeschreven, en het voorschot in rekening-courant voor een bedrag van 38,5 miljoen EUR ten gunste van de werknemers van de SNCM.

106

(107)  Verordening (EEG) nr. 4055/86 van de Raad van 22 december 1986 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en derde landen (PB L 378 van 31.12.1986, blz. 1).

107

(108)  Zie het arrest Alitalia/Commissie, reeds aangehaald in voetnoot 40.

108

(109)  Zie het arrest Alitalia/Commissie, reeds aangehaald, punt 137.

109

(110)  Zie het arrest Alitalia/Commissie, reeds aangehaald, punten 144 en 159.

110

(111)  Zie het arrest Alitalia/Commissie, reeds aangehaald, punten 99 tot en met 101 en punt 142.

111

(112)  Zie het arrest Alitalia/Commissie, reeds aangehaald, punt 174.

112

(113)  Zie voetnoot 29.

113

(114)  Zie voetnoot 110.

114

(115)  Zie arrest van 28 januari 2003, zaak C-334/99, Duitsland/Commissie, Jurispr. 2003, blz. I-1139, punt 142).

115

(116)  Mededeling van de Commissie aan de lidstaten: toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag en van artikel 5 van Richtlijn 80/723/EEG op openbare bedrijven in de industriesector, PB C 307 van 13.11.1993, blz. 3, punt 11. Deze mededeling heeft betrekking op de industriesector, maar is van overeenkomstige toepassing op alle andere economische sectoren.

116

(117)  Zie met name het arrest van 6 maart 2003, zaak T-233/99, Westdeutsche Landesbank Girozentrale/Commissie, Jurispr. 2003, blz. II-435.

117

(118)  Zie arrest van het Gerecht van 21 januari 1999, gevoegde zaken T-2/96 en T-129/95, Neue Maxhütte Stahlwerke GmbH en Lech-Stahlwerke GmbH/Commissie, Jurispr. 1999, blz. II-17, punt 116.

118

(119)  Zie voetnoot 80.

119

(120)  Zie voetnoot 113.

120

(121)  Beschikking 98/204/EG van de Commissie van 30 juli 1997 houdende voorwaardelijke goedkeuring van de steun van Frankrijk aan het GAN-concern (PB L 78 van 16.3.1998, blz. 1).

121

(122)  Zie het arrest Corsica Ferries France SAS/Commissie, reeds aangehaald in voetnoot 39, punten 81 tot en met 83.

122

(123)  Zie punt 84 van bovengenoemde zaak.

123

(124)  Zie punt 85 van voornoemd arrest.

124

(125)  Zie arrest van 24 januari 2013, zaak C-73/11 P, Frucona Kosice/Commissie, Jurispr. 2013 bladzijde 00000.

125

(126)  Na een openbare aanbesteding heeft de Commissie een beroep gedaan op een onafhankelijke deskundige, Moore Stephens, Chartered Accountants, die op 25 januari 2008 zijn eindverslag heeft ingediend.

126

(127)  Het betreft de volgende zeven schepen: Corsica, Île de Beauté, Méditerranée, Napoléon Bonaparte, Paglia Orba, Monte d’Oro en Monte Cino.

127

(128)  126 Deze waardevermindering, die 52,2 miljoen EUR bedraagt (d.w.z. gemiddeld 25 tot 30 % van de brutohandelswaarde), wordt onder andere gerechtvaardigd door het specifieke karakter van de schepen van de SNCM, die zijn aangepast aan de door de onderneming verzorgde verbindingen, de staat van de schepen en de context van de verkoop van de gehele vloot (met name de zwakke positie van de verkoper). De waardering van BRS is met name gebaseerd op de hypothese van een verkoop, onder normale handelsvoorwaarden, van schepen die volledig in orde en goed onderhouden zijn en die goed functioneren,.

128

(129)  Op 4,6 miljoen EUR geschat.

129

(130)  De juridische onzekerheden worden toegeschreven aan het feit dat de curator naar alle waarschijnlijkheid verplicht is de schepen zeer snel te verkopen, en aan een verzadiging van de markt vanwege de beperkte absorptiecapaciteit.

130

(131)  Met betrekking tot de gebouwen (waaronder het hoofdkantoor van de SNCM) preciseren de Franse autoriteiten dat de aangehouden liquidatiewaarde is gebaseerd op de taxatie van een vastgoeddeskundige van november 2003, vermeerderd met 20 % in verband met de stijging van de prijzen.

131

(132)  De financiële vaste activa hebben hoofdzakelijk betrekking op de deelnemingen van de SNCM in Sudcargos, Aliso, CGTH, CMN en Ferrytour.

132

(133)  Deze post heeft voornamelijk betrekking op vorderingen op de staat, met name de compensatie voor de openbaredienstverplichtingen voor september 2005 en de terugbetaling van de werkgeverslasten door Assedic voor het boekjaar 2004.

133

(134)  129 Het betreft een bij artikel L.321-13 van het arbeidswetboek ingevoerde verplichting op grond waarvan de werkgever een vergoeding moet betalen bij ontslag van werknemers van ten minste 50 jaar.

134

(135)  Kosten van werkgelegenheidsmaatregelen ([0-10]* miljoen EUR), kosten van herplaatsingsovereenkomsten ([10-20]* miljoen EUR) en kosten van de eenheid „mobiliteit” voor outplacementbegeleiding ([0-10]* miljoen EUR).

135

(136)  Kosten van het ontslag van het personeel dat onder contract van de SNCM staat en gedetacheerd is bij gelieerde ondernemingen, en van het personeel van geliquideerde dochterondernemingen ([0-5]* miljoen EUR), alsmede kosten van geschillen in verband met de ontbinding van de arbeidsovereenkomsten en de vorderingen tot herkwalificatie van arbeidsovereenkomsten ([0-10]* miljoen EUR).

136

(137)  Per 30 september 2005 exploiteert de SNCM drie geleasede schepen: het hogesnelheidsschip Liamone (eigendom van de ESV Véronique Bail), de Danielle Casanova (GIE Joliette Bail) en de Pascal Paoli (GIE Castellane Bail).

137

(138)  Deze evaluatie is gebaseerd op de volgende hypothesen: de SNCM beëindigt haar leasecontracten per 30 september 2005, wat betekent dat de schepen teruggaan naar de respectieve eigenaren (ESV’s) en er geen huur wordt betaald; de koopopties kunnen niet worden uitgeoefend; de schepen worden per 30 september 2005 door de crediteurbanken van de ESV’s verkocht; de nettoverkoopopbrengst van de schepen wordt bij voorrang aangewend voor de aflossing van de bank- en fiscale schulden.

138

(139)  De schepen Napoléon Bonaparte en Paglia Orba zijn als zekerheid gesteld voor het bedrag van de leningen waarmee zij zijn gefinancierd.

139

(140)  Deze post houdt verband met de praktijk waarbij de SNCM een deel van de kosten van de aanvullende ziekteverzekering voor gepensioneerden voor haar rekening neemt.

140

(141)  Tot de afwikkeling van de liquidatie. Bij de tussentijdse verliezen wordt uitgegaan van de hypothese van een doorbetaling van lonen gedurende één maand. Daarnaast omvatten zij de kosten van de ontmanteling van de schepen in eigen bezit, die niet in mindering worden gebracht op de waarde van de activa. Deze kosten komen overeen met de kosten van de buitenbedrijfstelling van schepen in afwachting van de verkoop ervan.

141

(142)  De niet-preferente schulden zijn als volgt uitgesplitst: reserves voor risico’s en lasten (3,3 miljoen EUR), gerelateerde schulden/deelnemingen (0,1 miljoen EUR), leveranciers (28,6 miljoen EUR), algemene vertegenwoordiging (23 miljoen EUR), schulden groep en vennoten (7,8 miljoen EUR), overlopende posten van het passief (6,9 miljoen EUR).

142

(143)  Gelet op het feit dat de SNCM intensief en herhaaldelijk gebruik heeft gemaakt van arbeidscontracten voor bepaalde tijd.

143

(144)  Wet nr. 85-98 van 25 januari 1985 inzake gerechtelijke sanering en liquidatie van ondernemingen, gecodificeerd in de artikelen L620-1 e.v. van het Franse wetboek van koophandel; wet nr. 2005-845 van 26 juli 2005 inzake beschermingsmaatregelen, gerechtelijke sanering en liquidatie van ondernemingen, gecodificeerd in de artikelen 620-1 tot en met 670-8 van het Franse wetboek van koophandel.

144

(145)  Op grond van de Franse jurisprudentie moet een feitelijk bestuurder herhaaldelijk positieve handelingen op het vlak van bestuur en leiding hebben verricht.

145

(146)  Zie arrest van het Hof van Cassatie van 30 november 1993, nr. 91-20.554, Bull. civ. IV, nr. 440, blz. 319.

146

(147)  Zie blz. 46 tot en met 48 van het rapport Baker &Mc Kenzie.

147

(148)  Zie met name de twee arresten van het Hof van Beroep van Rouen van 22 maart 2005 — arrest nr. RG 04/02549 Aspocomp Group Oyj en arrest nr. RG 01/02667 — 04/02675.

148

(149)  Cass. com., 19 april 2005, Métaleurop.

149

(150)  Of zich naar aanleiding daarvan had verbonden tot schadeloosstelling ingeval van toekomstige ontslagen.

150

(151)  Zie ook Beschikking 98/204/EG, punt 3.3.

151

(152)  Zie bijvoorbeeld het arrest van 28 januari 2003, zaak C-334/99, Duitsland/Commissie (Gröditzer), Jurispr. I-1139, punten 133 tot en met 141, en arrest van 28 februari 2012, gevoegde zaken T-268/08 en T-281/08, Land Burgenland e.a./Commissie, Jurispr. 2012, punten 152 tot en met 159.

152

(153)  Zie overweging 208 van de beschikking.

153

(154)  PB C 142 van 11.6. 2005, blz. 2, overweging 63.

154

(155)  Punt 137 van het arrest van 11 september 2012.

155

(156)  Punt 150 van het arrest van 11 september 2012.

156

(157)  Punten 102 tot en met 104 van de richtsnoeren van 2004.

157

(158)  Zie voetnoot 5.

158

(159)  De wettelijke reserves zijn lasten die in de boekhouding zijn opgenomen ter uitvoering van de fiscale voorschriften.

159

(160)  Zie de overwegingen 209 tot en met 297.

160

(161)  152 Arrest van het Gerecht van 7 december 2010, zaak T-11/07, Frucona Košica/Commissie, nog niet gepubliceerd, punten 244 en 245.

161

(162)  153 De maatregelen van 2006 bestaan in een privatisering van de SNCM.

162

(163)  Zie het Stephens-rapport, Studie over de herstructurering van de scheepvaartonderneming SNCM, blz. 85, punt 3: tenuitvoerlegging van de DOD in juli 2007 i.p.v. januari; talrijke geschillen met de CFF.

163

(164)  Zie het Stephens-rapport, Studie over de herstructurering van de scheepvaartonderneming SNCM, blz. 96.

164

(165)  156 Zie advies nr. 12-A-05 van de Franse Mededingingsautoriteit (Autorité de la Concurrence) van 17 februari 2012, punten 124 en 125.

165

(166)  Zie artikel 14, lid 2, van Verordening (EG) nr. 659/99.

166

(167)  Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1).

167

(168)  Verordening (EG) nr. 271/2008 van de Commissie van 30 januari 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 82 van 25.3.2008, blz. 1).

168

---

BIJLAGE

GEGEVENS OVER ONTVANGEN, TERUG TE VORDEREN OF REEDS TERUGBETAALDE STEUNBEDRAGEN

| Identiteit van de begunstigde | Totaalbedrag van de uit hoofde van de regeling ontvangen steun (1) | Totaalbedrag van de terug te vorderen steun (1)

  (Hoofdsom) | Totaal reeds terugbetaald bedrag (1) |
| --- | --- | --- | --- |
| Hoofdsom | Rente |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |

Identiteit van de begunstigde

Totaalbedrag van de uit hoofde van de regeling ontvangen steun (1)

Totaalbedrag van de terug te vorderen steun (1)

(Hoofdsom)

Totaal reeds terugbetaald bedrag (1)

Hoofdsom

Rente

---

(1)  In miljoen nationale valuta.

---

| 12.12.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 357/51 |
| --- | --- | --- | --- |

12.12.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 357/51

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 11 februari 2014

betreffende steunmaatregel SA.35388 (13/C) (ex 13/NN en ex 12/N) — Polen — Ontwikkeling van de luchthaven Gdynia-Kosakowo

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 759)

(Slechts de tekst in de Poolse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/883/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig voornoemde artikelen in de gelegenheid te hebben gesteld hun opmerkingen kenbaar te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Bij brief van 7 september 2012 heeft Polen bij de Commissie, om redenen van rechtszekerheid, plannen aangemeld om de conversie tot burgerluchthaven van een militair vliegveld nabij Gdynia in het noorden van Polen te financieren. De maatregel is als steunmaatregel geregistreerd onder nummer SA.35388. |
| --- | --- |

(1)

Bij brief van 7 september 2012 heeft Polen bij de Commissie, om redenen van rechtszekerheid, plannen aangemeld om de conversie tot burgerluchthaven van een militair vliegveld nabij Gdynia in het noorden van Polen te financieren. De maatregel is als steunmaatregel geregistreerd onder nummer SA.35388.

| (2) | Bij brieven van 7 november 2012 en 6 februari 2013 heeft de Commissie om bijkomende inlichtingen over de aangemelde maatregel verzocht. Op 7 december 2012 en 15 maart 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt. Op 17 april 2013 heeft een bijeenkomst tussen de Commissie en Polen plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst heeft Polen bevestigd dat de aangemelde financiering al onherroepelijk was toegekend. |
| --- | --- |

(2)

Bij brieven van 7 november 2012 en 6 februari 2013 heeft de Commissie om bijkomende inlichtingen over de aangemelde maatregel verzocht. Op 7 december 2012 en 15 maart 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt. Op 17 april 2013 heeft een bijeenkomst tussen de Commissie en Polen plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst heeft Polen bevestigd dat de aangemelde financiering al onherroepelijk was toegekend.

| (3) | Bij brief van 15 mei 2013 heeft de Commissie aan Polen meegedeeld dat zij de zaak zou overplaatsen naar het register van niet-aangemelde steunmaatregelen (NN-zaak) omdat het merendeel van de aan de Commissie aangemelde financiering al onherroepelijk was toegekend. Bij brief van 16 mei 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt. |
| --- | --- |

(3)

Bij brief van 15 mei 2013 heeft de Commissie aan Polen meegedeeld dat zij de zaak zou overplaatsen naar het register van niet-aangemelde steunmaatregelen (NN-zaak) omdat het merendeel van de aan de Commissie aangemelde financiering al onherroepelijk was toegekend. Bij brief van 16 mei 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt.

| (4) | Bij brief van 10 juli 2013 heeft de Commissie Polen ingelicht over haar besluit om de in artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) (2) voorziene procedure in te leiden (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) met betrekking tot de aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. door de stad Gdynia (hierna „Gdynia” genoemd) en de gemeente Kosakowo (hierna „Kosakowo” genoemd) toegekende financiering. Polen heeft zijn opmerkingen in verband met het besluit tot inleiding van de procedure op 6 augustus 2013 toegezonden. |
| --- | --- |

(4)

Bij brief van 10 juli 2013 heeft de Commissie Polen ingelicht over haar besluit om de in artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) (2) voorziene procedure in te leiden (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) met betrekking tot de aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. door de stad Gdynia (hierna „Gdynia” genoemd) en de gemeente Kosakowo (hierna „Kosakowo” genoemd) toegekende financiering. Polen heeft zijn opmerkingen in verband met het besluit tot inleiding van de procedure op 6 augustus 2013 toegezonden.

| (5) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (3). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen over de betrokken maatregel binnen een maand na de bekendmakingsdatum in te dienen. |
| --- | --- |

(5)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (3). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen over de betrokken maatregel binnen een maand na de bekendmakingsdatum in te dienen.

| (6) | De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen. Polen is hiervan in kennis gesteld bij brief van 9 oktober 2013. |
| --- | --- |

(6)

De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen. Polen is hiervan in kennis gesteld bij brief van 9 oktober 2013.

| (7) | Bij brief van 30 oktober 2013 heeft de Commissie om aanvullende inlichtingen verzocht. Bij brieven van 4 november 2013 en 15 november 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt. Op 26 november 2013 heeft een bijeenkomst tussen de Commissie en Polen plaatsgevonden. Bij brieven van 3 december 2013 en 2 januari 2014 heeft Polen bijkomende inlichtingen verstrekt. |
| --- | --- |

(7)

Bij brief van 30 oktober 2013 heeft de Commissie om aanvullende inlichtingen verzocht. Bij brieven van 4 november 2013 en 15 november 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt. Op 26 november 2013 heeft een bijeenkomst tussen de Commissie en Polen plaatsgevonden. Bij brieven van 3 december 2013 en 2 januari 2014 heeft Polen bijkomende inlichtingen verstrekt.

2.   BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN EN REDENEN OM DE PROCEDURE IN TE LEIDEN

2.1.   ACHTERGROND VAN HET ONDERZOEK

| (8) | De zaak betreft de financiering van een nieuwe burgerluchthaven in Pommeren (woiwodschap Pommeren), op de grens van de stad Gdynia en de gemeente Kosakowo, op 25 km van de luchthaven van Gdansk (4). De nieuwe luchthaven is eigendom van en zal worden geëxploiteerd door Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. (hierna ook „de luchthavenbeheerder” of de „luchthaven van Gdynia” genoemd). De luchthavenbeheerder is 100 % eigendom van de gemeentebesturen van Gdynia en Kosakowo. |
| --- | --- |

(8)

De zaak betreft de financiering van een nieuwe burgerluchthaven in Pommeren (woiwodschap Pommeren), op de grens van de stad Gdynia en de gemeente Kosakowo, op 25 km van de luchthaven van Gdansk (4). De nieuwe luchthaven is eigendom van en zal worden geëxploiteerd door Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. (hierna ook „de luchthavenbeheerder” of de „luchthaven van Gdynia” genoemd). De luchthavenbeheerder is 100 % eigendom van de gemeentebesturen van Gdynia en Kosakowo.

| (9) | Het investeringsproject heeft tot doel een tweede luchthaven voor Pommeren te bouwen op basis van de infrastructuur van een militair vliegveld in Kosakowo (5). De nieuwe luchthaven zou hoofdzakelijk voor algemeen luchtverkeer (bijvoorbeeld privévliegtuigen, zweefvliegtuigen/lichte sportvliegtuigen), lagekostenmaatschappijen en chartervluchten worden gebruikt. Op het ogenblik van de aanmelding werd verwacht dat de luchthaven begin 2014 operationeel zou zijn. In een rapport van PricewaterhouseCoopers (hierna „PWC” genoemd) uit 2012 werden de volgende passagiersaantallen voorspeld voor de eerste jaren na haar ingebruikname: ongeveer [...] in 2014, [...] in 2017, [...] in 2020 en ongeveer [...] in 2028. |
| --- | --- |

(9)

Het investeringsproject heeft tot doel een tweede luchthaven voor Pommeren te bouwen op basis van de infrastructuur van een militair vliegveld in Kosakowo (5). De nieuwe luchthaven zou hoofdzakelijk voor algemeen luchtverkeer (bijvoorbeeld privévliegtuigen, zweefvliegtuigen/lichte sportvliegtuigen), lagekostenmaatschappijen en chartervluchten worden gebruikt. Op het ogenblik van de aanmelding werd verwacht dat de luchthaven begin 2014 operationeel zou zijn. In een rapport van PricewaterhouseCoopers (hierna „PWC” genoemd) uit 2012 werden de volgende passagiersaantallen voorspeld voor de eerste jaren na haar ingebruikname: ongeveer [...] in 2014, [...] in 2017, [...] in 2020 en ongeveer [...] in 2028.

| (10) | Het project dateert van april 2005, toen diverse regionale overheden, het ministerie van Landsverdediging en vertegenwoordigers van de luchthaven van Gdansk (6) een intentieverklaring hebben ondertekend om een nieuwe luchthaven voor Pommeren te bouwen op basis van de infrastructuur van het militaire vliegveld in Kosakowo. In juli 2007 richtten de plaatselijke overheden in Gdynia en Kosakowo een vennootschap op onder de naam Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. In december 2009 overtuigden Gdynia en Kosakowo het ministerie van Vervoer ervan om ermee in te stemmen dat Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. voortaan verantwoordelijk zou zijn voor de nieuwe luchthaven. Op deze basis heeft de Poolse regering, krachtens een overeenkomst van 9 september 2010, de 254 hectaren grote site van het militaire vliegveld voor een termijn van dertig jaar aan Kosakowo overgedragen. Kosakowo verpachtte het terrein daarna voor eenzelfde termijn aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. |
| --- | --- |

(10)

Het project dateert van april 2005, toen diverse regionale overheden, het ministerie van Landsverdediging en vertegenwoordigers van de luchthaven van Gdansk (6) een intentieverklaring hebben ondertekend om een nieuwe luchthaven voor Pommeren te bouwen op basis van de infrastructuur van het militaire vliegveld in Kosakowo. In juli 2007 richtten de plaatselijke overheden in Gdynia en Kosakowo een vennootschap op onder de naam Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. In december 2009 overtuigden Gdynia en Kosakowo het ministerie van Vervoer ervan om ermee in te stemmen dat Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. voortaan verantwoordelijk zou zijn voor de nieuwe luchthaven. Op deze basis heeft de Poolse regering, krachtens een overeenkomst van 9 september 2010, de 254 hectaren grote site van het militaire vliegveld voor een termijn van dertig jaar aan Kosakowo overgedragen. Kosakowo verpachtte het terrein daarna voor eenzelfde termijn aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o.

Het investeringsproject

| (11) | Omdat het bestaande vliegveld van Gdynia-Kosakowo (Gdynia-Oksywie) oorspronkelijk uitsluitend voor militaire doeleinden was gebruikt, zou de beheerder van de nieuwe luchthaven de bestaande infrastructuur (zoals een start- en landingsbaan van 2 500 m, taxibanen, een luchthavenplatform, navigatie-uitrusting enz.) moeten kunnen gebruiken. De totale investeringskost voor het conversieproject wordt begroot op 164,9 miljoen PLN (41,2 miljoen EUR (7)) in nominale termen en op 148,4 miljoen PLN (37,1 miljoen EUR) in reële termen. De tabel hieronder biedt een overzicht van de geleidelijke ontwikkeling van de luchthaven, die in vier fasen is verdeeld. Volgens Polen omvat de totale investeringskost eveneens de investeringen met betrekking tot het uitvoeren van taken die tot de opdracht van de overheid behoren (8), die in het totaal (voor de vier fasen) ongeveer [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) bedragen.

  Tabel 1


  Totale nominale investeringskost op de luchthaven Gdynia-Kosakowo van 2007 tot 2030









  Het investeringsproject |
| --- | --- |
| | Kosten in miljoen PLN | Kosten in miljoen EUR |
| Fase I: 2007-2011 | [...] | [...] |
| Voorbereidende werkzaamheden (bv. opruimen van de site, afbreken van oude gebouwen en vellen van bomen) en haalbaarheidsstudies, planning | | |
| Fase II: 2012-2013 | [...] | [...] |
| — | Terminal (moet klaar zijn in juni 2013 en wordt bij aanvang gebruikt voor AL) |

(11)

Omdat het bestaande vliegveld van Gdynia-Kosakowo (Gdynia-Oksywie) oorspronkelijk uitsluitend voor militaire doeleinden was gebruikt, zou de beheerder van de nieuwe luchthaven de bestaande infrastructuur (zoals een start- en landingsbaan van 2 500 m, taxibanen, een luchthavenplatform, navigatie-uitrusting enz.) moeten kunnen gebruiken. De totale investeringskost voor het conversieproject wordt begroot op 164,9 miljoen PLN (41,2 miljoen EUR (7)) in nominale termen en op 148,4 miljoen PLN (37,1 miljoen EUR) in reële termen. De tabel hieronder biedt een overzicht van de geleidelijke ontwikkeling van de luchthaven, die in vier fasen is verdeeld. Volgens Polen omvat de totale investeringskost eveneens de investeringen met betrekking tot het uitvoeren van taken die tot de opdracht van de overheid behoren (8), die in het totaal (voor de vier fasen) ongeveer [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) bedragen.

Tabel 1

Totale nominale investeringskost op de luchthaven Gdynia-Kosakowo van 2007 tot 2030

Het investeringsproject

Kosten in miljoen PLN

Kosten in miljoen EUR

Fase I: 2007-2011

[...]

[...]

Voorbereidende werkzaamheden (bv. opruimen van de site, afbreken van oude gebouwen en vellen van bomen) en haalbaarheidsstudies, planning

Fase II: 2012-2013

[...]

[...]

—

Terminal (moet klaar zijn in juni 2013 en wordt bij aanvang gebruikt voor AL)

| — | Gebouw voor de luchthavenadministratie en de brandweer |
| --- | --- |

—

Gebouw voor de luchthavenadministratie en de brandweer

| — | Renovatie van het luchthavenplatform |
| --- | --- |

—

Renovatie van het luchthavenplatform

| — | Energie-infrastructuur, navigatielichten en omheining |
| --- | --- |

—

Energie-infrastructuur, navigatielichten en omheining

| — | Uitrusting voor luchthavenonderhoud en -beveiliging |
| --- | --- |

—

Uitrusting voor luchthavenonderhoud en -beveiliging

| — | Aanpassing van de navigatie-uitrusting |
| --- | --- |

—

Aanpassing van de navigatie-uitrusting

| — | Toegangswegen, tankstation en parkeerterrein |
| --- | --- |

—

Toegangswegen, tankstation en parkeerterrein

Fase III: 2014-2019

[...]

[...]

| — | Nodige investeringen om grotere vliegtuigen te kunnen ontvangen (bv. Boeing 737 of Airbus A320), zoals een uitbreiding van de taxibaan, het luchthavenplatform en de luchthavenuitrusting |
| --- | --- |

—

Nodige investeringen om grotere vliegtuigen te kunnen ontvangen (bv. Boeing 737 of Airbus A320), zoals een uitbreiding van de taxibaan, het luchthavenplatform en de luchthavenuitrusting

| — | Andere investeringen in dienstverlening aan de passagiers (bv. uitbreiding van het parkeerterrein) |
| --- | --- |

—

Andere investeringen in dienstverlening aan de passagiers (bv. uitbreiding van het parkeerterrein)

Fase IV: 2020-2030

[...]

[...]

| — | Uitbreiding van de terminal |
| --- | --- |

—

Uitbreiding van de terminal

| — | Uitbreiding van het gebouw voor de luchthavenadministratie en de brandweer |
| --- | --- |

—

Uitbreiding van het gebouw voor de luchthavenadministratie en de brandweer

| — | Uitbreiding van de luchthavenplatformen, taxibanen en parkeerterreinen |
| --- | --- |

—

Uitbreiding van de luchthavenplatformen, taxibanen en parkeerterreinen

Totale investeringskosten

164,90

41,02

| Bron: | Inlichtingen verstrekt door Polen. |
| --- | --- |

Bron:

Inlichtingen verstrekt door Polen.

Financiering van het investeringsproject

| (12) | Het investeringsproject wordt gefinancierd via kapitaalinjecties door de openbare aandeelhouders (namelijk Gdynia en Kosakowo). De kapitaalinjecties moeten zowel de investeringskosten als de exploitatiekosten van de luchthaven gedurende haar eerste exploitatiefase (d.w.z. tot eind 2019) dekken. De openbare aandeelhouders verwachten van de luchthavenbeheerder dat hij in 2020 winst zal beginnen maken en zo zijn activiteiten met zijn eigen inkomsten zal kunnen financieren. |
| --- | --- |

(12)

Het investeringsproject wordt gefinancierd via kapitaalinjecties door de openbare aandeelhouders (namelijk Gdynia en Kosakowo). De kapitaalinjecties moeten zowel de investeringskosten als de exploitatiekosten van de luchthaven gedurende haar eerste exploitatiefase (d.w.z. tot eind 2019) dekken. De openbare aandeelhouders verwachten van de luchthavenbeheerder dat hij in 2020 winst zal beginnen maken en zo zijn activiteiten met zijn eigen inkomsten zal kunnen financieren.

| (13) | Voordat het project bij de Commissie was aangemeld (d.w.z. vóór 7 september 2012), waren de openbare aandeelhouders van de luchthaven van Gdynia overeengekomen om een totaal van ongeveer 207,48 miljoen PLN (9) (ongeveer 51,87 miljoen EUR) bij te dragen om het investeringsproject uit te voeren en de verliezen van de luchthaven in haar eerste exploitatiejaren te dekken. Gdynia zou van 2007 tot 2019 142,48 miljoen PLN in geld (ongeveer 35,62 miljoen EUR) bijdragen. Kosakowo betaalde een bijdrage in geld van 0,1 miljoen PLN (25 000 EUR) bij de oprichting van de vennootschap. Gedurende de jaren 2011-2040 zou Kosakowo ook een bijdrage anders dan in geld van 64,9 miljoen PLN (ongeveer 16,2 miljoen EUR) betalen door een deel van de jaarlijkse pacht die de luchthaven van Gdynia op grond van de pachtovereenkomst moest betalen, om te zetten in aandelen in de luchthaven (zie tabel 2 hieronder).

  Tabel 2


  Financiering van het investeringsproject via kapitaalverhogingen | miljoen PLN | miljoen EUR |
| --- | --- | --- | --- |
| Vóór 18 juni 2012 |
| Kapitaalinjecties door Gdynia | 60,73 | 15,18 |
| Kapitaalinjectie door Kosakowo | 0,10 | 0,03 |
| Omzetting van schuldvorderingen in kapitaal door Kosakowo | 3,98 | 1,00 |
| Totaal van de bijdragen voor 18 juni 2012 | 64,81 | 16,20 |
| Gepland na 18 juni 2012 |
| Kapitaalinjecties door Gdynia: | 81,75 | 20,44 |
| waarvan: | | |
| in 2013 | 29,90 | 7,48 |
| in 2015 | [...] | [...] |
| in 2016 | [...] | [...] |
| in 2017 | [...] | [...] |
| in 2018 | [...] | [...] |
| in 2019 | [...] | [...] |
| Omzetting van schuldvorderingen in kapitaal door Kosakowo | 60,92 | 15,23 |
| waarvan: | | |
| in 2013-2039 (27*[...] PLN) | [...] | [...] |
| in 2040 | [...] | [...] |
| Totaal van de geplande bijdragen na 18 juni 2012 | 142,67 | 35,67 |
| Totaal van het geplande kapitaal van Gdynia-Kosakowo Airport Ltd | 207,48 | 51,87 |
| Bron: | Gebaseerd op inlichtingen verstrekt door Polen. |

(13)

Voordat het project bij de Commissie was aangemeld (d.w.z. vóór 7 september 2012), waren de openbare aandeelhouders van de luchthaven van Gdynia overeengekomen om een totaal van ongeveer 207,48 miljoen PLN (9) (ongeveer 51,87 miljoen EUR) bij te dragen om het investeringsproject uit te voeren en de verliezen van de luchthaven in haar eerste exploitatiejaren te dekken. Gdynia zou van 2007 tot 2019 142,48 miljoen PLN in geld (ongeveer 35,62 miljoen EUR) bijdragen. Kosakowo betaalde een bijdrage in geld van 0,1 miljoen PLN (25 000 EUR) bij de oprichting van de vennootschap. Gedurende de jaren 2011-2040 zou Kosakowo ook een bijdrage anders dan in geld van 64,9 miljoen PLN (ongeveer 16,2 miljoen EUR) betalen door een deel van de jaarlijkse pacht die de luchthaven van Gdynia op grond van de pachtovereenkomst moest betalen, om te zetten in aandelen in de luchthaven (zie tabel 2 hieronder).

Tabel 2

Financiering van het investeringsproject via kapitaalverhogingen

miljoen PLN

miljoen EUR

Vóór 18 juni 2012

Kapitaalinjecties door Gdynia

60,73

15,18

Kapitaalinjectie door Kosakowo

0,10

0,03

Omzetting van schuldvorderingen in kapitaal door Kosakowo

3,98

1,00

Totaal van de bijdragen voor 18 juni 2012

64,81

16,20

Gepland na 18 juni 2012

Kapitaalinjecties door Gdynia:

81,75

20,44

waarvan:

in 2013

29,90

7,48

in 2015

[...]

[...]

in 2016

[...]

[...]

in 2017

[...]

[...]

in 2018

[...]

[...]

in 2019

[...]

[...]

Omzetting van schuldvorderingen in kapitaal door Kosakowo

60,92

15,23

waarvan:

in 2013-2039 (27*[...] PLN)

[...]

[...]

in 2040

[...]

[...]

Totaal van de geplande bijdragen na 18 juni 2012

142,67

35,67

Totaal van het geplande kapitaal van Gdynia-Kosakowo Airport Ltd

207,48

51,87

Bron:

Gebaseerd op inlichtingen verstrekt door Polen.

2.2.   REDENEN OM DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE EN INITIËLE BEOORDELING IN TE LEIDEN

| (14) | In het besluit tot inleiding van de procedure werden de volgende vragen gesteld:






  — | Ten eerste, is de overheidsfinanciering van het investeringsproject in overeenstemming met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, in het bijzonder met betrekking tot i) de tijdige toepassing van dit beginsel en de methodologie om dit beginsel toe te passen en ii) de vraag of de door de Poolse overheid uitgevoerde toetsing aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie met een positieve netto contante waarde (hierna „NCW” genoemd) (10) op realistische en betrouwbare veronderstellingen gebaseerd? |
| --- | --- | --- |

(14)

In het besluit tot inleiding van de procedure werden de volgende vragen gesteld:

—

Ten eerste, is de overheidsfinanciering van het investeringsproject in overeenstemming met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, in het bijzonder met betrekking tot i) de tijdige toepassing van dit beginsel en de methodologie om dit beginsel toe te passen en ii) de vraag of de door de Poolse overheid uitgevoerde toetsing aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie met een positieve netto contante waarde (hierna „NCW” genoemd) (10) op realistische en betrouwbare veronderstellingen gebaseerd?

| — | Ten tweede, kan de exploitatie- en investeringssteun aan de luchthaven van Gdynia als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd? |
| --- | --- |

—

Ten tweede, kan de exploitatie- en investeringssteun aan de luchthaven van Gdynia als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd?

Toepassing van het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie

| (15) | Wat betreft de eerste vraag heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken of de in 2012 verrichte studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, d.w.z. nadat de openbare aandeelhouders de onherroepelijke beslissing hadden genomen om de conversie van de luchthaven te financieren, kan worden gebruikt om te beoordelen of het hier al dan niet om staatssteun gaat. De Commissie had daarom twijfels over de geschiktheid van het nulscenario waarin de investering verondersteld wordt in 2012 te zijn gestopt. |
| --- | --- |

(15)

Wat betreft de eerste vraag heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken of de in 2012 verrichte studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, d.w.z. nadat de openbare aandeelhouders de onherroepelijke beslissing hadden genomen om de conversie van de luchthaven te financieren, kan worden gebruikt om te beoordelen of het hier al dan niet om staatssteun gaat. De Commissie had daarom twijfels over de geschiktheid van het nulscenario waarin de investering verondersteld wordt in 2012 te zijn gestopt.

| (16) | Aangezien de luchthaven van Gdynia een vergelijkbaar bedrijfsmodel (zich toespitsend op lagekostenvluchten, chartervluchten en algemene luchtvaart) zal nastreven als de bestaande luchthaven van Gdansk, die nog onbenutte capaciteit en verdere uitbreidingsplannen heeft en slechts 25 km verderop is gelegen, heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken over het feit of de inkomstenprognoses voor de luchthaven van Gdynia op realistische veronderstellingen zijn gebaseerd, in het bijzonder met betrekking tot de hoogte van de luchthavenheffingen en de verwachte passagiersaantallen. De Commissie heeft in het bijzonder vastgesteld dat in het businessplan voor de luchthaven van Gdynia een hogere passagiersheffing is gepland dan de heffing die, na aftrek van kortingen/teruggaven, op de luchthaven van Gdansk en op andere vergelijkbare regionale luchthavens in Polen wordt gehanteerd. |
| --- | --- |

(16)

Aangezien de luchthaven van Gdynia een vergelijkbaar bedrijfsmodel (zich toespitsend op lagekostenvluchten, chartervluchten en algemene luchtvaart) zal nastreven als de bestaande luchthaven van Gdansk, die nog onbenutte capaciteit en verdere uitbreidingsplannen heeft en slechts 25 km verderop is gelegen, heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken over het feit of de inkomstenprognoses voor de luchthaven van Gdynia op realistische veronderstellingen zijn gebaseerd, in het bijzonder met betrekking tot de hoogte van de luchthavenheffingen en de verwachte passagiersaantallen. De Commissie heeft in het bijzonder vastgesteld dat in het businessplan voor de luchthaven van Gdynia een hogere passagiersheffing is gepland dan de heffing die, na aftrek van kortingen/teruggaven, op de luchthaven van Gdansk en op andere vergelijkbare regionale luchthavens in Polen wordt gehanteerd.

| (17) | De Commissie heeft ook haar twijfels uitgesproken over het feit of in het businessplan rekening is gehouden met alle geplande stimulerende maatregelen (zoals marketingondersteuning, teruggaven of andere stimuli voor routeontwikkeling enz.) die rechtstreeks door de luchthaven van Gdynia, haar aandeelhouders of andere regionale overheden moeten worden genomen om luchtvaartmaatschappijen aan te sporen nieuwe lijnen vanaf de luchthaven aan te bieden. |
| --- | --- |

(17)

De Commissie heeft ook haar twijfels uitgesproken over het feit of in het businessplan rekening is gehouden met alle geplande stimulerende maatregelen (zoals marketingondersteuning, teruggaven of andere stimuli voor routeontwikkeling enz.) die rechtstreeks door de luchthaven van Gdynia, haar aandeelhouders of andere regionale overheden moeten worden genomen om luchtvaartmaatschappijen aan te sporen nieuwe lijnen vanaf de luchthaven aan te bieden.

| (18) | Aangezien het groeipercentage van een onderneming doorgaans niet hoger ligt dan dat van de economie waarin zij actief is (d.w.z. in termen van bbp-groei), heeft de Commissie twijfels over de geschiktheid van het omzetgroeipercentage van [...] dat is gebruikt om de eindwaarde te berekenen (11). Deze twijfel heeft een rechtstreekse invloed op de beoordeling van de rentabiliteit van het investeringsproject, aangezien de eigenvermogenswaarde van de nieuwe luchthaven alleen in het licht van de eindwaarde van het project positief wordt vanaf 2040 (de cumulatieve verdisconteerde kasstromen gedurende de prognoseperiode 2010-2040 zijn negatief). |
| --- | --- |

(18)

Aangezien het groeipercentage van een onderneming doorgaans niet hoger ligt dan dat van de economie waarin zij actief is (d.w.z. in termen van bbp-groei), heeft de Commissie twijfels over de geschiktheid van het omzetgroeipercentage van [...] dat is gebruikt om de eindwaarde te berekenen (11). Deze twijfel heeft een rechtstreekse invloed op de beoordeling van de rentabiliteit van het investeringsproject, aangezien de eigenvermogenswaarde van de nieuwe luchthaven alleen in het licht van de eindwaarde van het project positief wordt vanaf 2040 (de cumulatieve verdisconteerde kasstromen gedurende de prognoseperiode 2010-2040 zijn negatief).

| (19) | De Commissie was daarom van oordeel dat de overheidsfinanciering voor het investeringsproject tot selectieve economische voordelen voor de beheerder van de luchthaven van Gdynia leidt. De overheidsfinanciering was ook toegekend uit staatsmiddelen en is aan de staat toerekenbaar. Bovendien vervalst ze of dreigt ze de mededinging te vervalsen en het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig te beïnvloeden. Aangezien aan alle cumulatieve criteria voor het begrip staatssteun is voldaan, was de Commissie van oordeel dat de overheidsfinanciering staatssteun was in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(19)

De Commissie was daarom van oordeel dat de overheidsfinanciering voor het investeringsproject tot selectieve economische voordelen voor de beheerder van de luchthaven van Gdynia leidt. De overheidsfinanciering was ook toegekend uit staatsmiddelen en is aan de staat toerekenbaar. Bovendien vervalst ze of dreigt ze de mededinging te vervalsen en het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig te beïnvloeden. Aangezien aan alle cumulatieve criteria voor het begrip staatssteun is voldaan, was de Commissie van oordeel dat de overheidsfinanciering staatssteun was in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

Verenigbaarheid van de steun

| (20) | Voor wat betreft de tweede vraag heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken over de verenigbaarheid van de investerings- en exploitatiesteun voor de luchthaven van Gdynia met de interne markt. |
| --- | --- |

(20)

Voor wat betreft de tweede vraag heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken over de verenigbaarheid van de investerings- en exploitatiesteun voor de luchthaven van Gdynia met de interne markt.

| (21) | Voor wat betreft de investeringssteun twijfelde de Commissie of aan alle in de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 (12) uiteengezette verenigbaarheidscriteria voor investeringssteun aan luchthavens is voldaan. In het bijzonder twijfelde de Commissie of de investering in kwestie een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang nastreeft, of de infrastructuur noodzakelijk en evenredig is en op middellange termijn voldoende gebruiksmogelijkheden biedt. Bovendien twijfelde de Commissie of de effecten op de ontwikkeling van het handelsverkeer verenigbaar waren met het gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

(21)

Voor wat betreft de investeringssteun twijfelde de Commissie of aan alle in de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 (12) uiteengezette verenigbaarheidscriteria voor investeringssteun aan luchthavens is voldaan. In het bijzonder twijfelde de Commissie of de investering in kwestie een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang nastreeft, of de infrastructuur noodzakelijk en evenredig is en op middellange termijn voldoende gebruiksmogelijkheden biedt. Bovendien twijfelde de Commissie of de effecten op de ontwikkeling van het handelsverkeer verenigbaar waren met het gemeenschappelijk belang.

| (22) | Voor wat betreft de exploitatiesteun in de vorm van financiering van de exploitatieverliezen van Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. tijdens de eerste jaren van exploitatie heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken of dergelijke steun in aanmerking komt voor de in artikel 107, lid 3, onder a), VWEU uiteengezette afwijking. In het bijzonder heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken over de verenigbaarheid van de exploitatiesteun krachtens de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (hierna de „richtsnoeren regionale steun” genoemd) (13). |
| --- | --- |

(22)

Voor wat betreft de exploitatiesteun in de vorm van financiering van de exploitatieverliezen van Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. tijdens de eerste jaren van exploitatie heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken of dergelijke steun in aanmerking komt voor de in artikel 107, lid 3, onder a), VWEU uiteengezette afwijking. In het bijzonder heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken over de verenigbaarheid van de exploitatiesteun krachtens de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (hierna de „richtsnoeren regionale steun” genoemd) (13).

3.   OPMERKINGEN VAN POLEN

3.1.   TOEPASSING VAN HET BEGINSEL VAN DE PARTICULIERE INVESTEERDER IN EEN MARKTECONOMIE EN DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN STAATSSTEUN

| (23) | Polen blijft bij zijn standpunt dat de overheidsfinanciering van de investering op de luchthaven van Gdynia in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie en bijgevolg geen staatssteun is. In dit verband verwijst Polen naar de toetsingen aan dit beginsel die voor de investering in de jaren 2010-2012 zijn uitgevoerd. Polen verklaart dat uit alle studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie een positieve netto contante waarde blijkt en een intern rendement (14) (hierna „IRR” genoemd) dat hoger was dan de kapitaalkosten. |
| --- | --- |

(23)

Polen blijft bij zijn standpunt dat de overheidsfinanciering van de investering op de luchthaven van Gdynia in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie en bijgevolg geen staatssteun is. In dit verband verwijst Polen naar de toetsingen aan dit beginsel die voor de investering in de jaren 2010-2012 zijn uitgevoerd. Polen verklaart dat uit alle studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie een positieve netto contante waarde blijkt en een intern rendement (14) (hierna „IRR” genoemd) dat hoger was dan de kapitaalkosten.

3.1.1.   Het besluitvormingsproces en de methodologische soliditeit van de toetsing aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie

| (24) | Polen legt uit dat de start van de gesprekken en de werkzaamheden in verband met de conversie van het militaire vliegveld van Gdynia/Kosakowo tot een burgerluchthaven van 2005 dateren. In die tijd waren er andere partners bij betrokken (zoals de luchthaven van Gdansk). Polen legt ook uit dat in 2007 Gdynia en Kosakowo de vennootschap Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. hebben opgericht, die sindsdien verantwoordelijk is voor de investering. |
| --- | --- |

(24)

Polen legt uit dat de start van de gesprekken en de werkzaamheden in verband met de conversie van het militaire vliegveld van Gdynia/Kosakowo tot een burgerluchthaven van 2005 dateren. In die tijd waren er andere partners bij betrokken (zoals de luchthaven van Gdansk). Polen legt ook uit dat in 2007 Gdynia en Kosakowo de vennootschap Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. hebben opgericht, die sindsdien verantwoordelijk is voor de investering.

| (25) | Tijdens de procedure heeft Polen drie door PWC uitgevoerde studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie verstrekt. De eerste studie met betrekking tot dit beginsel (van 16 juli 2010, hierna „de studie van 2010” genoemd) is in juli 2010 uitgevoerd. PWC heeft daarna nog twee bijwerkingen van de die studie gemaakt: de eerste in mei 2011 (van 13 mei 2011, hierna „de bijwerking van 2011” of „de studie van 2011” genoemd) en de tweede in juli 2012 (van 13 juli 2012, hierna „de bijwerking van 2012” of „de studie van 2012” genoemd). De bijwerkingen bevatten nieuwe ramingen voor het passagiersverkeer, wijzigingen van de reikwijdte van het project, wijzigingen van de investeringscijfers en wijzigingen in de methodologie en basisinput voor de NCW-berekeningen (zoals de bèta en de disconteringsvoet). In november 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt die suggereren dat nieuwe bronnen van inkomsten (namelijk het verkopen van brandstof en het aanbieden van navigatiediensten) de NCW van het project zouden verbeteren. Op de datum waarop is beslist de procedure in te leiden, had Polen alleen de bijwerking van 2012 verstrekt. |
| --- | --- |

(25)

Tijdens de procedure heeft Polen drie door PWC uitgevoerde studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie verstrekt. De eerste studie met betrekking tot dit beginsel (van 16 juli 2010, hierna „de studie van 2010” genoemd) is in juli 2010 uitgevoerd. PWC heeft daarna nog twee bijwerkingen van de die studie gemaakt: de eerste in mei 2011 (van 13 mei 2011, hierna „de bijwerking van 2011” of „de studie van 2011” genoemd) en de tweede in juli 2012 (van 13 juli 2012, hierna „de bijwerking van 2012” of „de studie van 2012” genoemd). De bijwerkingen bevatten nieuwe ramingen voor het passagiersverkeer, wijzigingen van de reikwijdte van het project, wijzigingen van de investeringscijfers en wijzigingen in de methodologie en basisinput voor de NCW-berekeningen (zoals de bèta en de disconteringsvoet). In november 2013 heeft Polen aanvullende inlichtingen verstrekt die suggereren dat nieuwe bronnen van inkomsten (namelijk het verkopen van brandstof en het aanbieden van navigatiediensten) de NCW van het project zouden verbeteren. Op de datum waarop is beslist de procedure in te leiden, had Polen alleen de bijwerking van 2012 verstrekt.

| (26) | Polen zet ook het tijdsbestek van het plan van Gdynia en Kosakowo om in de luchthaven van Gdynia te investeren uiteen. In dit opzicht benadrukt Polen dat het investeringsproces in twee projectuitvoeringsfasen kan worden opgesplitst: |
| --- | --- |

(26)

Polen zet ook het tijdsbestek van het plan van Gdynia en Kosakowo om in de luchthaven van Gdynia te investeren uiteen. In dit opzicht benadrukt Polen dat het investeringsproces in twee projectuitvoeringsfasen kan worden opgesplitst:

i)   De eerste fase (2007-2009) betrof de voorbereidende werkzaamheden en de haalbaarheidsstudies voor de bouw van de nieuwe luchthaven (dit houdt verband met fase I, zoals beschreven in tabel 1)

| (27) | Polen legt uit dat in de eerste fase de door Gdynia en Kosakowo opgerichte vennootschap voorbereidende taken heeft uitgevoerd (bv. voorbereiding van een masterplan voor de investering, de nodige documenten om als luchthavenexploitant te worden erkend, een rapport over de milieueffecten van de investering, ontwerpdocumentatie enz.). |
| --- | --- |

(27)

Polen legt uit dat in de eerste fase de door Gdynia en Kosakowo opgerichte vennootschap voorbereidende taken heeft uitgevoerd (bv. voorbereiding van een masterplan voor de investering, de nodige documenten om als luchthavenexploitant te worden erkend, een rapport over de milieueffecten van de investering, ontwerpdocumentatie enz.).

| (28) | Polen blijft erbij dat er in de eerste fase geen beduidende kapitaalinvestering heeft plaatsgevonden en dat de aan de luchthavenbeheerder toegekende overheidsfinanciering aan de regels voor de-minimissteun
   (15) voldeed. Polen verklaart dat de kapitaalinjecties in de vennootschap vóór 26 juni 2009 in het totaal 1,691 miljoen PLN (ongeveer 423 000 EUR) bedroegen. |
| --- | --- |

(28)

Polen blijft erbij dat er in de eerste fase geen beduidende kapitaalinvestering heeft plaatsgevonden en dat de aan de luchthavenbeheerder toegekende overheidsfinanciering aan de regels voor de-minimissteun
   (15) voldeed. Polen verklaart dat de kapitaalinjecties in de vennootschap vóór 26 juni 2009 in het totaal 1,691 miljoen PLN (ongeveer 423 000 EUR) bedroegen.

ii)   De tweede fase (vanaf 2010) betrof de effectieve conversie van de luchthaven (dit houdt verband met de fasen II tot en met IV, zoals beschreven in tabel 1)

| (29) | Polen legt verder uit dat de eerste, voorbereidende fase in 2010 eindigde, toen zowel het masterplan (16) als de eerste studie van 2010 voor de luchthaven van Gdynia waren afgerond. Polen wijst erop dat de studie van 2010 aantoonde dat de investering door de twee plaatselijke overheden tegen marktvoorwaarden zou plaatsvinden (d.w.z. dat het geen staatssteun zou zijn), waardoor de aandeelhouders het aandelenkapitaal van de vennootschap tot 6,05 miljoen PLN (ongeveer 1,5 miljoen EUR) hebben verhoogd. |
| --- | --- |

(29)

Polen legt verder uit dat de eerste, voorbereidende fase in 2010 eindigde, toen zowel het masterplan (16) als de eerste studie van 2010 voor de luchthaven van Gdynia waren afgerond. Polen wijst erop dat de studie van 2010 aantoonde dat de investering door de twee plaatselijke overheden tegen marktvoorwaarden zou plaatsvinden (d.w.z. dat het geen staatssteun zou zijn), waardoor de aandeelhouders het aandelenkapitaal van de vennootschap tot 6,05 miljoen PLN (ongeveer 1,5 miljoen EUR) hebben verhoogd.

| (30) | In de studie van 2010 werd de NCW voor het investeringsproject berekend aan de hand van de FCFF-methode (free cash flow to the firm, vrije kasstroom naar het bedrijf) (17). Deze NCW-berekening is gebaseerd op de veronderstelling dat alle in het investeringsplan geplande kapitaalinjecties worden verricht om het investeringsproject uit te voeren (18). Deze waarderingsmethode wordt gebruikt om de kasstromen naar alle kapitaalhouders in het bedrijf (zowel aandeelhouders als obligatiehouders) in de prognoseperiode te berekenen. Van de kasstroomramingen worden dan de gewogen gemiddelde kapitaalkosten (19) afgetrokken om de verdisconteerde kasstroom van het bedrijf in de prognoseperiode te krijgen. De eindwaarde wordt dan berekend met behulp van de perpetuele groeimethode (die uitgaat van een stabiele groei gebaseerd op de FCFF van de meest recente prognoseperiode). De NCW is gebaseerd op de som van de verdisconteerde kasstromen voor de prognoseperiode en de eindwaarde. In dit geval bood de studie van 2010 kasstroomramingen voor de periode 2010-2040 op basis van gewogen gemiddelde kapitaalkosten van [...] % (20). Op basis van deze gegevens leverde de studie een verdisconteerde kasstroom van min [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) voor de periode 2010-2040 en een (verdisconteerde) eindwaarde van ongeveer [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) op (21). De NCW van het totale project wordt bijgevolg geraamd op [...] miljoen PLN (of [...] miljoen EUR). |
| --- | --- |

(30)

In de studie van 2010 werd de NCW voor het investeringsproject berekend aan de hand van de FCFF-methode (free cash flow to the firm, vrije kasstroom naar het bedrijf) (17). Deze NCW-berekening is gebaseerd op de veronderstelling dat alle in het investeringsplan geplande kapitaalinjecties worden verricht om het investeringsproject uit te voeren (18). Deze waarderingsmethode wordt gebruikt om de kasstromen naar alle kapitaalhouders in het bedrijf (zowel aandeelhouders als obligatiehouders) in de prognoseperiode te berekenen. Van de kasstroomramingen worden dan de gewogen gemiddelde kapitaalkosten (19) afgetrokken om de verdisconteerde kasstroom van het bedrijf in de prognoseperiode te krijgen. De eindwaarde wordt dan berekend met behulp van de perpetuele groeimethode (die uitgaat van een stabiele groei gebaseerd op de FCFF van de meest recente prognoseperiode). De NCW is gebaseerd op de som van de verdisconteerde kasstromen voor de prognoseperiode en de eindwaarde. In dit geval bood de studie van 2010 kasstroomramingen voor de periode 2010-2040 op basis van gewogen gemiddelde kapitaalkosten van [...] % (20). Op basis van deze gegevens leverde de studie een verdisconteerde kasstroom van min [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) voor de periode 2010-2040 en een (verdisconteerde) eindwaarde van ongeveer [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) op (21). De NCW van het totale project wordt bijgevolg geraamd op [...] miljoen PLN (of [...] miljoen EUR).

| (31) | Onderstaande figuur (zie figuur 1) toont de verwachte cumulatieve verdisconteerde kasstroom voor de prognoseperiode 2010-2040, zoals berekend in de studie van 2010.

  Figuur 1


  Cumulatieve (reële) verdisconteerde kasstroom (in PLN)

  [...] |
| --- | --- |

(31)

Onderstaande figuur (zie figuur 1) toont de verwachte cumulatieve verdisconteerde kasstroom voor de prognoseperiode 2010-2040, zoals berekend in de studie van 2010.

Figuur 1

Cumulatieve (reële) verdisconteerde kasstroom (in PLN)

[...]

| (32) | Polen legt uit dat het eigen vermogen van de vennootschap op 29 juli 2010 tot 6,052 miljoen PLN (ongeveer 1,5 miljoen EUR) is verhoogd. Polen voegt er ook aan toe dat de aandeelhouders, hoewel de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie aantoonde dat de investering geen staatssteun was, een aanmelding aan de Commissie zijn beginnen voorbereiden die louter om redenen van rechtszekerheid zou worden ingediend. |
| --- | --- |

(32)

Polen legt uit dat het eigen vermogen van de vennootschap op 29 juli 2010 tot 6,052 miljoen PLN (ongeveer 1,5 miljoen EUR) is verhoogd. Polen voegt er ook aan toe dat de aandeelhouders, hoewel de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie aantoonde dat de investering geen staatssteun was, een aanmelding aan de Commissie zijn beginnen voorbereiden die louter om redenen van rechtszekerheid zou worden ingediend.

| (33) | Polen legt verder uit dat in mei 2011 een nieuwe studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie is uitgevoerd. Polen verklaart dat deze studie een bijwerking van de studie van 2010 was, die is uitgevoerd in het licht van de vooruitgang in de voorbereidingen en de beschikbaarheid van nauwkeurigere gegevens over het investeringsplan, zijn tijdsverloop en financiering. Polen legt uit dat in de periode tussen de opmaak van de studie van 2010 en die van 2011:






  — | de aandeelhouders op 11 maart 2011 een overeenkomst hadden ondertekend waarin de financieringsvoorwaarden voor de investering tot opstart van een burgerluchthaven waren vastgelegd. In deze overeenkomst verbond Gdynia zich ertoe gedurende de periode 2011-2013 in het totaal 59 miljoen PLN te injecteren. Kosakowo op zijn beurt verbond zich ertoe in de periode 2011-2040 een bijdrage anders dan in geld te leveren in de vorm van een omzetting van schuldvorderingen in kapitaal (zoals beschreven in tabel 2); |
| --- | --- | --- |

(33)

Polen legt verder uit dat in mei 2011 een nieuwe studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie is uitgevoerd. Polen verklaart dat deze studie een bijwerking van de studie van 2010 was, die is uitgevoerd in het licht van de vooruitgang in de voorbereidingen en de beschikbaarheid van nauwkeurigere gegevens over het investeringsplan, zijn tijdsverloop en financiering. Polen legt uit dat in de periode tussen de opmaak van de studie van 2010 en die van 2011:

—

de aandeelhouders op 11 maart 2011 een overeenkomst hadden ondertekend waarin de financieringsvoorwaarden voor de investering tot opstart van een burgerluchthaven waren vastgelegd. In deze overeenkomst verbond Gdynia zich ertoe gedurende de periode 2011-2013 in het totaal 59 miljoen PLN te injecteren. Kosakowo op zijn beurt verbond zich ertoe in de periode 2011-2040 een bijdrage anders dan in geld te leveren in de vorm van een omzetting van schuldvorderingen in kapitaal (zoals beschreven in tabel 2);

| — | de vennootschap die voor de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia verantwoordelijk is, op dezelfde dag, 11 maart 2011, met Kosakowo een pachtovereenkomst afsloot voor het terrein (waarin de afmetingen van het gepachte terrein, de voorwaarden voor de betaling van de pachtgelden, belastingkwesties enz. waren vastgelegd); |
| --- | --- |

—

de vennootschap die voor de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia verantwoordelijk is, op dezelfde dag, 11 maart 2011, met Kosakowo een pachtovereenkomst afsloot voor het terrein (waarin de afmetingen van het gepachte terrein, de voorwaarden voor de betaling van de pachtgelden, belastingkwesties enz. waren vastgelegd);

| — | de in het investeringsplan opgenomen investeringskosten werden gespecificeerd en bijgewerkt. |
| --- | --- |

—

de in het investeringsplan opgenomen investeringskosten werden gespecificeerd en bijgewerkt.

| (34) | Polen legt uit dat de studie van 2011 ook een positieve NCW opleverde. Polen verklaart verder dat de openbare aandeelhouders van de luchthavenbeheerder op basis hiervan latere kapitaalinjecties hebben uitgevoerd. Polen wijst erop dat het eigen vermogen van de vennootschap in juli 2011 tot 33,801 miljoen PLN (8,45 miljoen EUR) en in april 2013 tot 64,810 miljoen PLN (16,20 miljoen EUR) is verhoogd. |
| --- | --- |

(34)

Polen legt uit dat de studie van 2011 ook een positieve NCW opleverde. Polen verklaart verder dat de openbare aandeelhouders van de luchthavenbeheerder op basis hiervan latere kapitaalinjecties hebben uitgevoerd. Polen wijst erop dat het eigen vermogen van de vennootschap in juli 2011 tot 33,801 miljoen PLN (8,45 miljoen EUR) en in april 2013 tot 64,810 miljoen PLN (16,20 miljoen EUR) is verhoogd.

| (35) | In de studie van 2011 werd de verdisconteerde kasstroom berekend op basis van de verdisconteerde kasstromen voor de prognoseperiode 2011-2040. De bijgewerkte verdisconteerde kasstroom bedroeg (– [...]) miljoen PLN (– [...] miljoen EUR), wat op grotere verliezen lijkt te wijzen, terwijl de eindwaarde tot [...] miljoen PLN (ongeveer [...] miljoen EUR) was verlaagd. De NCW werd daarom verlaagd tot [...] miljoen PLN (of minder dan [...] miljoen EUR). De gewogen gemiddelde kapitaalkosten werden verlaagd tot [...] % (22) en het stabiele groeipercentage voor de eindwaardeberekening werd verlaagd van [...] % tot [...] %. |
| --- | --- |

(35)

In de studie van 2011 werd de verdisconteerde kasstroom berekend op basis van de verdisconteerde kasstromen voor de prognoseperiode 2011-2040. De bijgewerkte verdisconteerde kasstroom bedroeg (– [...]) miljoen PLN (– [...] miljoen EUR), wat op grotere verliezen lijkt te wijzen, terwijl de eindwaarde tot [...] miljoen PLN (ongeveer [...] miljoen EUR) was verlaagd. De NCW werd daarom verlaagd tot [...] miljoen PLN (of minder dan [...] miljoen EUR). De gewogen gemiddelde kapitaalkosten werden verlaagd tot [...] % (22) en het stabiele groeipercentage voor de eindwaardeberekening werd verlaagd van [...] % tot [...] %.

| (36) | Polen verklaart dat een verandering van de macro-economische toestand (de financiële crisis en de economische vertraging) ervoor heeft gezorgd dat het project in 2012 opnieuw moest worden beoordeeld, wat tot een nieuwe studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie heeft geleid (namelijk de studie van 2012). Polen verklaart dat de veronderstellingen uit de eerdere studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie voor de studie van 2012 als volgt zijn gewijzigd:






  — | de verwachte passagiersverkeerscijfers voor de luchthaven van Gdynia zijn neerwaarts bijgesteld; |
| --- | --- | --- |

(36)

Polen verklaart dat een verandering van de macro-economische toestand (de financiële crisis en de economische vertraging) ervoor heeft gezorgd dat het project in 2012 opnieuw moest worden beoordeeld, wat tot een nieuwe studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie heeft geleid (namelijk de studie van 2012). Polen verklaart dat de veronderstellingen uit de eerdere studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie voor de studie van 2012 als volgt zijn gewijzigd:

—

de verwachte passagiersverkeerscijfers voor de luchthaven van Gdynia zijn neerwaarts bijgesteld;

| — | de omvang van de investering is verkleind, waardoor de investeringskosten met [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) zijn gedaald; |
| --- | --- |

—

de omvang van de investering is verkleind, waardoor de investeringskosten met [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) zijn gedaald;

| — | er is afgestapt van het idee om een hoofdterminal te bouwen (samen met de bijbehorende wegeninfrastructuur en parkeerterreinen). In plaats daarvan is beslist om tijdens de tweede investeringsfase de capaciteit van de terminal voor algemene luchtvaart met [...] % uit te breiden; |
| --- | --- |

—

er is afgestapt van het idee om een hoofdterminal te bouwen (samen met de bijbehorende wegeninfrastructuur en parkeerterreinen). In plaats daarvan is beslist om tijdens de tweede investeringsfase de capaciteit van de terminal voor algemene luchtvaart met [...] % uit te breiden;

| — | na de toestand op de markt te hebben bekeken, moesten de investeringskosten met betrekking tot beveiliging met [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) worden verhoogd; |
| --- | --- |

—

na de toestand op de markt te hebben bekeken, moesten de investeringskosten met betrekking tot beveiliging met [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) worden verhoogd;

| — | de lagere investering heeft tot een kortere terugbetaaltermijn voor de investering geleid (in nominale termen, met [...] jaar, van [...] jaar en [...] maanden tot [...] jaar en [...] maanden). |
| --- | --- |

—

de lagere investering heeft tot een kortere terugbetaaltermijn voor de investering geleid (in nominale termen, met [...] jaar, van [...] jaar en [...] maanden tot [...] jaar en [...] maanden).

| (37) | Polen verklaart eveneens dat de bij de eerdere studies gebruikte methodologie bij de studie van 2012 is gewijzigd:






  — | voor een betere afspiegeling van de financieringsstructuur en de schuldaflossingskosten is de FCFF-methode vervangen door de FCFE-methode (free cash flow to equity, vrije kasstromen voor de aandeelhouders) (23); |
| --- | --- | --- |

(37)

Polen verklaart eveneens dat de bij de eerdere studies gebruikte methodologie bij de studie van 2012 is gewijzigd:

—

voor een betere afspiegeling van de financieringsstructuur en de schuldaflossingskosten is de FCFF-methode vervangen door de FCFE-methode (free cash flow to equity, vrije kasstromen voor de aandeelhouders) (23);

| — | na wijzigingen op de financiële (effecten)markt werden de risicovrije rentevoet en de bètafactor bijgewerkt. Bovendien werden ondernemingen van buiten Europa niet meer in de vergelijkende analyses opgenomen. Dit leidde tot een nieuwe disconteringsvoet; |
| --- | --- |

—

na wijzigingen op de financiële (effecten)markt werden de risicovrije rentevoet en de bètafactor bijgewerkt. Bovendien werden ondernemingen van buiten Europa niet meer in de vergelijkende analyses opgenomen. Dit leidde tot een nieuwe disconteringsvoet;

| — | de disconteringsvoet voor de berekening van de NCW werd bepaald op basis van een analyse van vergelijkbare ondernemingen, zowel luchthavenbedrijven als ondernemingen die diensten verlenen op luchthavens (waarvan de financiële resultaten nauw verbonden zijn met de prestaties van luchthavenbedrijven) (24); |
| --- | --- |

—

de disconteringsvoet voor de berekening van de NCW werd bepaald op basis van een analyse van vergelijkbare ondernemingen, zowel luchthavenbedrijven als ondernemingen die diensten verlenen op luchthavens (waarvan de financiële resultaten nauw verbonden zijn met de prestaties van luchthavenbedrijven) (24);

| — | er werd verondersteld dat het project in hoofdzaak met middelen van de aandeelhouders zou worden gefinancierd en daarna pas met externe middelen (werkkapitaalleningen) en exploitatie-inkomsten. |
| --- | --- |

—

er werd verondersteld dat het project in hoofdzaak met middelen van de aandeelhouders zou worden gefinancierd en daarna pas met externe middelen (werkkapitaalleningen) en exploitatie-inkomsten.

| (38) | In de studie van 2012 is de verdisconteerde kasstroom berekend op basis van de verdisconteerde kasstroom voor de prognoseperiode 2012-2030 (d.w.z. tien jaar korter dan de prognoseperiode die voor de vorige studie was gebruikt). De bijgewerkte verdisconteerde kasstroom bedroeg (– [...] miljoen) PLN (ongeveer (– [...]) miljoen EUR), terwijl de eindwaarde een aanzienlijke verhoging onderging tot [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR). De gekapitaliseerde waarde van de reeds verrichte investeringen ([...] miljoen PLN) werd dan afgetrokken. Zoals bijgewerkt in 2012, bedroeg de NCW [...] miljoen PLN (of [...] miljoen EUR). Om de NCW te berekenen, werden kosten van eigen vermogen van [...] % (25) gebruikt en werd het stabiele groeipercentage voor de eindwaardeberekening verder verlaagd van [...] % tot [...] %. |
| --- | --- |

(38)

In de studie van 2012 is de verdisconteerde kasstroom berekend op basis van de verdisconteerde kasstroom voor de prognoseperiode 2012-2030 (d.w.z. tien jaar korter dan de prognoseperiode die voor de vorige studie was gebruikt). De bijgewerkte verdisconteerde kasstroom bedroeg (– [...] miljoen) PLN (ongeveer (– [...]) miljoen EUR), terwijl de eindwaarde een aanzienlijke verhoging onderging tot [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR). De gekapitaliseerde waarde van de reeds verrichte investeringen ([...] miljoen PLN) werd dan afgetrokken. Zoals bijgewerkt in 2012, bedroeg de NCW [...] miljoen PLN (of [...] miljoen EUR). Om de NCW te berekenen, werden kosten van eigen vermogen van [...] % (25) gebruikt en werd het stabiele groeipercentage voor de eindwaardeberekening verder verlaagd van [...] % tot [...] %.

| (39) | Polen wijst erop dat de resultaten van de studie van 2012 nog steeds positief waren en tot verdere kapitaalinjecties door de aandeelhouders hebben geleid. Polen verklaarde dat het kapitaal van de vennootschap tegen april 2013 tot 91,310 miljoen PLN (22,8 miljoen EUR) was verhoogd en in 2013 niet meer werd gewijzigd, zoals wordt samengevat in tabel 3.

  Tabel 3


  Verhogingen van het kapitaal van de beheerder van de luchthaven van Gdynia door Gdynia en Kosakowo












  Datum van beslissing over inschrijving in het nationale re chtbankre gis te r | Datum van besluit over kapitaalverhoging | Naam van de aandeelhoude | Onde rwe rp van he t besluit | Aandelen waarde | Aandelen kapitaal | Cumulatief aandeel in de totale kapitaalsverhogingen tot eind 2013 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| (miljoen PLN) | (miljoen PLN) |
| 28.8.2007 | 23.7.2007 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 0,030 | 0,030 | 0,03 % |
| 28.8.2007 | 23.7.2007 | Kosakowo | creatie van nieuwe aandelen | 0,020 | 0,050 | 0,05 % |
| 4.3.2008 | 6.12.2007 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 0,120 | 0,170 | 0,19 % |
| 4.3.2008 | 6.12.2007 | Kosakowo | creatie van nieuwe aandelen | 0,080 | 0,250 | 0,27 % |
| 11.9.2008 | 21.7.2008 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 0,500 | 0,750 | 0,82 % |
| 28.7.2009 | 26.6.2009 | Gdynia | 404 aandelen in het bezit van het gemeentebestuur van Gdynia zijn ingetrokken zonder vergoeding aan de aandeelhouder | –0,404 | 0,346 | 0,38 % |
| 28.7.2009 | 26.6.2009 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 1,345 | 1,691 | 1,85 % |
| 8.12.2010 | 29.7.2010 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 4,361 | 6,052 | 6,63 % |
| 8.7.2011 | 7.6.2011 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 25,970 | 32,022 | 35,07 % |
| 1.9.2011 | 26.7.2011 | Kosakowo | creatie van nieuwe aandelen | 1,779 | 33,801 | 37,02 % |
| 25.4.2012 | 5.4.2012 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 28,809 | 62,610 | 68,57 % |
| 25.4.2012 | 5.4.2012 | Kosakowo | creatie van nieuwe aandelen | 2,200 | 64,810 | 70,98 % |
| 27.5.2013 | 8.4.2013 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 4,269 | 69,079 | 75,65 % |
| 27.5.2013 | 8.4.2013 | Kosakowo | creatie van nieuwe aandelen | 2,200 | 71,279 | 78,06 % |
| 17.6.2013 | 25.4.2013 | Gdynia | creatie van nieuwe aandelen | 20,031 | 91,310 | 100,00 % |
| Bron: | Inlichtingen verstrekt door Polen. |

(39)

Polen wijst erop dat de resultaten van de studie van 2012 nog steeds positief waren en tot verdere kapitaalinjecties door de aandeelhouders hebben geleid. Polen verklaarde dat het kapitaal van de vennootschap tegen april 2013 tot 91,310 miljoen PLN (22,8 miljoen EUR) was verhoogd en in 2013 niet meer werd gewijzigd, zoals wordt samengevat in tabel 3.

Tabel 3

Verhogingen van het kapitaal van de beheerder van de luchthaven van Gdynia door Gdynia en Kosakowo

Datum van beslissing over inschrijving in het nationale re chtbankre gis te r

Datum van besluit over kapitaalverhoging

Naam van de aandeelhoude

Onde rwe rp van he t besluit

Aandelen waarde

Aandelen kapitaal

Cumulatief aandeel in de totale kapitaalsverhogingen tot eind 2013

(miljoen PLN)

(miljoen PLN)

28.8.2007

23.7.2007

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

0,030

0,030

0,03 %

28.8.2007

23.7.2007

Kosakowo

creatie van nieuwe aandelen

0,020

0,050

0,05 %

4.3.2008

6.12.2007

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

0,120

0,170

0,19 %

4.3.2008

6.12.2007

Kosakowo

creatie van nieuwe aandelen

0,080

0,250

0,27 %

11.9.2008

21.7.2008

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

0,500

0,750

0,82 %

28.7.2009

26.6.2009

Gdynia

404 aandelen in het bezit van het gemeentebestuur van Gdynia zijn ingetrokken zonder vergoeding aan de aandeelhouder

–0,404

0,346

0,38 %

28.7.2009

26.6.2009

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

1,345

1,691

1,85 %

8.12.2010

29.7.2010

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

4,361

6,052

6,63 %

8.7.2011

7.6.2011

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

25,970

32,022

35,07 %

1.9.2011

26.7.2011

Kosakowo

creatie van nieuwe aandelen

1,779

33,801

37,02 %

25.4.2012

5.4.2012

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

28,809

62,610

68,57 %

25.4.2012

5.4.2012

Kosakowo

creatie van nieuwe aandelen

2,200

64,810

70,98 %

27.5.2013

8.4.2013

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

4,269

69,079

75,65 %

27.5.2013

8.4.2013

Kosakowo

creatie van nieuwe aandelen

2,200

71,279

78,06 %

17.6.2013

25.4.2013

Gdynia

creatie van nieuwe aandelen

20,031

91,310

100,00 %

Bron:

Inlichtingen verstrekt door Polen.

| (40) | Samengevat stelt Polen dat, hoewel de plaatselijke overheden al in 2005 voorbereidende stappen hadden gezet om de luchthaven van Gdynia te ontwikkelen, het project zijn definitieve vorm pas heeft aangenomen nadat het masterplan was opgesteld en de eerste studie met betrekking tot het beginsel van de particulier investeerder in een markteconomie was uitgevoerd, d.w.z. in 2010. Polen legt uit dat de oorspronkelijke veronderstellingen voor het project in aanzienlijke mate zijn herzien ten gevolge van wijzigingen van externe omstandigheden. Polen betoogt dat de definitieve beslissing van de openbare aandeelhouders over de uitvoering van het project en zijn definitieve vorm in 2012 is genomen. Polen benadrukt ook dat de drie versies van de studie de levensvatbaarheid van het project bevestigden en aantoonden dat een particuliere investeerder in een markteconomie het project zou hebben uitgevoerd. |
| --- | --- |

(40)

Samengevat stelt Polen dat, hoewel de plaatselijke overheden al in 2005 voorbereidende stappen hadden gezet om de luchthaven van Gdynia te ontwikkelen, het project zijn definitieve vorm pas heeft aangenomen nadat het masterplan was opgesteld en de eerste studie met betrekking tot het beginsel van de particulier investeerder in een markteconomie was uitgevoerd, d.w.z. in 2010. Polen legt uit dat de oorspronkelijke veronderstellingen voor het project in aanzienlijke mate zijn herzien ten gevolge van wijzigingen van externe omstandigheden. Polen betoogt dat de definitieve beslissing van de openbare aandeelhouders over de uitvoering van het project en zijn definitieve vorm in 2012 is genomen. Polen benadrukt ook dat de drie versies van de studie de levensvatbaarheid van het project bevestigden en aantoonden dat een particuliere investeerder in een markteconomie het project zou hebben uitgevoerd.

| (41) | Wat het nulscenario betreft, betoogt Polen dat volgens de nationale wetgeving Kosakowo het terrein waarop de luchthaven van Gdynia zich bevindt, alleen mocht gebruiken om een nieuwe burgerluchthaven te ontwikkelen. In dit opzicht legt Polen uit dat de luchthavensite aan Kosakowo was verpacht voor een termijn van dertig jaar. Polen verklaart dat Kosakowo op grond van de pachtovereenkomst het terrein alleen mag verpachten aan een entiteit die verantwoordelijk is voor de ontwikkeling en/of exploitatie van een burgerluchthaven. Volgens Polen kon het terrein door de staat worden teruggenomen als Kosakowo het niet binnen zes maanden had verpacht om een burgerluchthaven te ontwikkelen, als het voor andere doeleinden was gebruikt of als de luchthaven niet met haar activiteiten was gestart binnen een termijn van drie jaar. Aangezien het scenario waarin het terrein van de luchthaven van Gdynia voor andere dan luchtvaartdoeleinden zou zijn gebruikt/verpacht, niet mogelijk was, kon het niet worden gebruikt om een nulscenario uit te werken. |
| --- | --- |

(41)

Wat het nulscenario betreft, betoogt Polen dat volgens de nationale wetgeving Kosakowo het terrein waarop de luchthaven van Gdynia zich bevindt, alleen mocht gebruiken om een nieuwe burgerluchthaven te ontwikkelen. In dit opzicht legt Polen uit dat de luchthavensite aan Kosakowo was verpacht voor een termijn van dertig jaar. Polen verklaart dat Kosakowo op grond van de pachtovereenkomst het terrein alleen mag verpachten aan een entiteit die verantwoordelijk is voor de ontwikkeling en/of exploitatie van een burgerluchthaven. Volgens Polen kon het terrein door de staat worden teruggenomen als Kosakowo het niet binnen zes maanden had verpacht om een burgerluchthaven te ontwikkelen, als het voor andere doeleinden was gebruikt of als de luchthaven niet met haar activiteiten was gestart binnen een termijn van drie jaar. Aangezien het scenario waarin het terrein van de luchthaven van Gdynia voor andere dan luchtvaartdoeleinden zou zijn gebruikt/verpacht, niet mogelijk was, kon het niet worden gebruikt om een nulscenario uit te werken.

3.1.2.   Betrouwbaarheid van de belangrijkste veronderstellingen voor de studie van 2012

Verkeersramingen en inkomstenverwachtingen

| (42) | Polen legt uit dat de geplande luchthavenheffingen gebaseerd waren op de openbaar beschikbare tarieven van andere luchthavens om de bestaande markt niet te verstoren en tegelijk een passende rentabiliteit voor het project te garanderen op basis van de geraamde passagiersaantallen. Volgens Polen verschillen de heffingen niet in belangrijke mate van de standaardheffingen die kleine luchthavens aanrekenen. In het bijzonder hanteren twee recent geopende regionale luchthavens in Modlin en Lublin standaardheffingen die vergelijkbaar zijn met deze die in de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie voor de luchthaven van Gdynia zijn geraamd. |
| --- | --- |

(42)

Polen legt uit dat de geplande luchthavenheffingen gebaseerd waren op de openbaar beschikbare tarieven van andere luchthavens om de bestaande markt niet te verstoren en tegelijk een passende rentabiliteit voor het project te garanderen op basis van de geraamde passagiersaantallen. Volgens Polen verschillen de heffingen niet in belangrijke mate van de standaardheffingen die kleine luchthavens aanrekenen. In het bijzonder hanteren twee recent geopende regionale luchthavens in Modlin en Lublin standaardheffingen die vergelijkbaar zijn met deze die in de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie voor de luchthaven van Gdynia zijn geraamd.

| (43) | In antwoord op de opmerking van de Commissie dat de geplande luchthavenheffingen voor de luchthaven van Gdynia (25 PLN (5,25 EUR) per vertrekkende passagier de eerste twee jaren en 40 PLN (10 EUR) erna) hoger zijn dan de gunsttarieven van de luchthaven van Gdansk (24 PLN (5 EUR) per vertrekkende passagier bij vliegtuigen van een lagekostenmaatschappij met een internationale bestemming waarop minstens twee keer per week wordt gevlogen en 12,5 PLN (3,1 EUR) bij een binnenlandse vlucht), stelt Polen dat de hoogte van de heffingen in het businessplan het gemiddelde voor de hele prognoseperiode (2014-2030) vertegenwoordigt en er rekening mee wordt gehouden dat de heffingen op de luchthaven van Gdansk op lange termijn beslist zullen stijgen naarmate de dienstverleningsniveaus op de luchthaven verbeteren. |
| --- | --- |

(43)

In antwoord op de opmerking van de Commissie dat de geplande luchthavenheffingen voor de luchthaven van Gdynia (25 PLN (5,25 EUR) per vertrekkende passagier de eerste twee jaren en 40 PLN (10 EUR) erna) hoger zijn dan de gunsttarieven van de luchthaven van Gdansk (24 PLN (5 EUR) per vertrekkende passagier bij vliegtuigen van een lagekostenmaatschappij met een internationale bestemming waarop minstens twee keer per week wordt gevlogen en 12,5 PLN (3,1 EUR) bij een binnenlandse vlucht), stelt Polen dat de hoogte van de heffingen in het businessplan het gemiddelde voor de hele prognoseperiode (2014-2030) vertegenwoordigt en er rekening mee wordt gehouden dat de heffingen op de luchthaven van Gdansk op lange termijn beslist zullen stijgen naarmate de dienstverleningsniveaus op de luchthaven verbeteren.

| (44) | Bovendien wijst Polen erop dat de winstmarge van het project, de herziene (iets hogere) luchtverkeersprognoses en het delen van bepaalde exploitatiekosten met het leger betekenen dat de luchthaven van Gdynia erin zou moeten slagen om de passagiersheffingen gedurende langere tijd laag te houden (de lagere heffingen zouden tot eind 2021 gehanteerd kunnen worden) en tegelijk de NCW voor de openbare aandeelhouders positief te houden. |
| --- | --- |

(44)

Bovendien wijst Polen erop dat de winstmarge van het project, de herziene (iets hogere) luchtverkeersprognoses en het delen van bepaalde exploitatiekosten met het leger betekenen dat de luchthaven van Gdynia erin zou moeten slagen om de passagiersheffingen gedurende langere tijd laag te houden (de lagere heffingen zouden tot eind 2021 gehanteerd kunnen worden) en tegelijk de NCW voor de openbare aandeelhouders positief te houden.

| (45) | Polen betoogt eveneens dat de (in maart 2013) bijgewerkte luchtverkeersprognose voor Pommeren uitgaat van hogere verkeerscijfers dan de studie van 2012. Volgens de laatste cijfers zou de luchthaven van Gdynia in 2030 1 149 978 passagiers verwerken in plaats van 1 083 746. Voor Pommeren in zijn geheel wordt verwacht dat de passagiersaantallen in 2030 van 7,8 naar 9 miljoen zullen stijgen. |
| --- | --- |

(45)

Polen betoogt eveneens dat de (in maart 2013) bijgewerkte luchtverkeersprognose voor Pommeren uitgaat van hogere verkeerscijfers dan de studie van 2012. Volgens de laatste cijfers zou de luchthaven van Gdynia in 2030 1 149 978 passagiers verwerken in plaats van 1 083 746. Voor Pommeren in zijn geheel wordt verwacht dat de passagiersaantallen in 2030 van 7,8 naar 9 miljoen zullen stijgen.

| (46) | Volgens Polen bevestigen deze cijfers dat het samen bestaan van de luchthavens van Gdansk en Gdynia leefbaar is en dat ze samen op de markt van Pommeren actief kunnen zijn. Het land vindt dat, zelfs als de luchthaven van Gdansk wordt uitgebreid tot de geplande capaciteit van 7 miljoen passagiers, er op de zich ontwikkelende luchtvaartmarkt van Pommeren nog ruimte is voor een andere kleine regionale luchthaven (met een capaciteit van 1 miljoen) die een aanvulling zou vormen op de dienstverlening door de luchthaven van Gdansk.

  Tabel 4


  Vergelijking van de verkeersramingen uit de studie van 2012 en de (in maart 2013) bijgewerkte verkeersramingen voor de luchthaven van Gdynia












  Jaar | Commercieel luchtverkeer | Commercieel luchtverkeer | Algemene luchtvaart |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| | Passagiers (000) | Vluchtuitvoering | Vluchtuitvoering |
| | Prognose uit de studie van 2012 | Bijgewerkte prognose | Prognose uit de studie van 2012 | Bijgewerkte prognose | Prognose uit de studie van 2012 | Bijgewerkte prognose |
| | Totaal | Totaal | Totaal | Totaal | Totaal | Totaal |
| 2009 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2010 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2011 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2012 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2013 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2014 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2015 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2016 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2017 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2018 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2019 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2020 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2021 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2022 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2023 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2024 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2025 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2026 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2027 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2028 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2029 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2030 | 1 083 746 | 1 149 978 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Bron: | Gebaseerd op inlichtingen verstrekt door Polen. |

(46)

Volgens Polen bevestigen deze cijfers dat het samen bestaan van de luchthavens van Gdansk en Gdynia leefbaar is en dat ze samen op de markt van Pommeren actief kunnen zijn. Het land vindt dat, zelfs als de luchthaven van Gdansk wordt uitgebreid tot de geplande capaciteit van 7 miljoen passagiers, er op de zich ontwikkelende luchtvaartmarkt van Pommeren nog ruimte is voor een andere kleine regionale luchthaven (met een capaciteit van 1 miljoen) die een aanvulling zou vormen op de dienstverlening door de luchthaven van Gdansk.

Tabel 4

Vergelijking van de verkeersramingen uit de studie van 2012 en de (in maart 2013) bijgewerkte verkeersramingen voor de luchthaven van Gdynia

Jaar

Commercieel luchtverkeer

Commercieel luchtverkeer

Algemene luchtvaart

Passagiers (000)

Vluchtuitvoering

Vluchtuitvoering

Prognose uit de studie van 2012

Bijgewerkte prognose

Prognose uit de studie van 2012

Bijgewerkte prognose

Prognose uit de studie van 2012

Bijgewerkte prognose

Totaal

Totaal

Totaal

Totaal

Totaal

Totaal

2009

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2010

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2011

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2012

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2013

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2014

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2015

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2016

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2017

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2018

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2019

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2020

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2021

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2022

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2023

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2024

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2025

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2026

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2027

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2028

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2029

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

2030

1 083 746

1 149 978

[...]

[...]

[...]

[...]

Bron:

Gebaseerd op inlichtingen verstrekt door Polen.

Exploitatiekosten (stimulansen voor de luchtvaartmaatschappijen, kosten verbonden aan de militaire operaties op de luchthaven)

| (47) | Polen legt uit dat de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie rekening houdt met de maatregelen op het gebied van marketing en promotie van de luchthaven bij het begroten van:






  i) | de exploitatiekosten, waarbij dergelijke kosten worden begroot op basis van de jaarrekeningen die van alle belangrijke luchthavens in Polen beschikbaar zijn; |
| --- | --- | --- |

(47)

Polen legt uit dat de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie rekening houdt met de maatregelen op het gebied van marketing en promotie van de luchthaven bij het begroten van:

i)

de exploitatiekosten, waarbij dergelijke kosten worden begroot op basis van de jaarrekeningen die van alle belangrijke luchthavens in Polen beschikbaar zijn;

| ii) | andere kosten per type, die voor de luchthaven van Gdynia ruim zijn geraamd, rekening houdend ook met de overeenkomstige kosten bij andere luchthavens. |
| --- | --- |

ii)

andere kosten per type, die voor de luchthaven van Gdynia ruim zijn geraamd, rekening houdend ook met de overeenkomstige kosten bij andere luchthavens.

| (48) | Polen verklaart eveneens dat de studie ervan uitging dat alle exploitatiekosten door de investeerder zouden worden gedragen, zonder er rekening mee te houden dat de militaire gebruiker van de luchthaven een deel van de exploitatiekosten zou betalen. Polen betoogt dat de verdeling van de exploitatiekosten voor de gedeelde infrastructuur verondersteld was gelijk te zijn aan [...] voor het aantal burger- en militaire vluchten. Polen legt ook uit dat de kosten voor renovatie en reparaties [...] zullen bedragen. Polen benadrukt dat het vastleggen van regels over het gedeelde gebruik van de luchthaven (nog niet formeel overeengekomen met de militaire gebruiker van de luchthaven) zal leiden tot een daling van minstens [...] van de kosten voor diensten van derden en de personeelskosten. Volgens Polen zou, indien met deze factor rekening was gehouden in de studies, de rentabiliteitsraming van het project hoger zijn. |
| --- | --- |

(48)

Polen verklaart eveneens dat de studie ervan uitging dat alle exploitatiekosten door de investeerder zouden worden gedragen, zonder er rekening mee te houden dat de militaire gebruiker van de luchthaven een deel van de exploitatiekosten zou betalen. Polen betoogt dat de verdeling van de exploitatiekosten voor de gedeelde infrastructuur verondersteld was gelijk te zijn aan [...] voor het aantal burger- en militaire vluchten. Polen legt ook uit dat de kosten voor renovatie en reparaties [...] zullen bedragen. Polen benadrukt dat het vastleggen van regels over het gedeelde gebruik van de luchthaven (nog niet formeel overeengekomen met de militaire gebruiker van de luchthaven) zal leiden tot een daling van minstens [...] van de kosten voor diensten van derden en de personeelskosten. Volgens Polen zou, indien met deze factor rekening was gehouden in de studies, de rentabiliteitsraming van het project hoger zijn.

Groeipercentage op lange termijn

| (49) | Polen legt uit dat het groeipercentage van [...] % dat in de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie is gehanteerd, naar de eindwaarde in nominale termen verwijst. |
| --- | --- |

(49)

Polen legt uit dat het groeipercentage van [...] % dat in de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie is gehanteerd, naar de eindwaarde in nominale termen verwijst.

| (50) | Polen verklaart eveneens dat het groeipercentage van [...] % gelijk is aan het inflatiestreefdoel dat de Raad voor het monetaire beleid (een besluitvormingsorgaan van de Nationale Bank van Polen) voor Polen heeft vastgelegd. Polen stelt vast dat volgens de meest recente prognose van het Internationaal Monetair Fonds van juli 2013 het bbp van Polen met 2,2 % zal groeien in 2014, met 3 % in 2015, met 3,3 % in 2017 en met 3,8 % in 2018. |
| --- | --- |

(50)

Polen verklaart eveneens dat het groeipercentage van [...] % gelijk is aan het inflatiestreefdoel dat de Raad voor het monetaire beleid (een besluitvormingsorgaan van de Nationale Bank van Polen) voor Polen heeft vastgelegd. Polen stelt vast dat volgens de meest recente prognose van het Internationaal Monetair Fonds van juli 2013 het bbp van Polen met 2,2 % zal groeien in 2014, met 3 % in 2015, met 3,3 % in 2017 en met 3,8 % in 2018.

Bijwerking van november 2013

| (51) | In november 2013 meldde Polen dat de luchthavenbeheerder de administratieve beslissingen van de douane en de energietoezichthouder had ontvangen waardoor hij rechtstreeks brandstof aan vliegtuigen kon verkopen. De verkoop van brandstof door de luchthavenbeheerder zou een bijkomende bron van inkomsten zijn en zou de financiële resultaten van het businessplan verbeteren. |
| --- | --- |

(51)

In november 2013 meldde Polen dat de luchthavenbeheerder de administratieve beslissingen van de douane en de energietoezichthouder had ontvangen waardoor hij rechtstreeks brandstof aan vliegtuigen kon verkopen. De verkoop van brandstof door de luchthavenbeheerder zou een bijkomende bron van inkomsten zijn en zou de financiële resultaten van het businessplan verbeteren.

| (52) | Volgens Polen gingen alle studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie er tot dan toe van uit dat de brandstoffenverkoop door een externe exploitant zou gebeuren. De verkoop van brandstof door de luchthavenbeheerder zou de winstmarge van de vennootschap op deze activiteit verhogen van [...] PLN ([...] EUR) per liter (indien de brandstof door een externe exploitant wordt verkocht) tot [...] PLN ([...] EUR) (indien de brandstof rechtstreeks door de luchthavenbeheerder wordt verkocht). |
| --- | --- |

(52)

Volgens Polen gingen alle studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie er tot dan toe van uit dat de brandstoffenverkoop door een externe exploitant zou gebeuren. De verkoop van brandstof door de luchthavenbeheerder zou de winstmarge van de vennootschap op deze activiteit verhogen van [...] PLN ([...] EUR) per liter (indien de brandstof door een externe exploitant wordt verkocht) tot [...] PLN ([...] EUR) (indien de brandstof rechtstreeks door de luchthavenbeheerder wordt verkocht).

| (53) | Volgens Polen zouden deze extra inkomsten het resultaat van de bijwerking van 2012 verbeteren. Polen wijst erop dat de NCW voor het project bijgevolg naar verwachting zal stijgen van [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) tot [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR). Polen legt verder uit dat het intern rendement zou stijgen van [...] % tot [...] %. |
| --- | --- |

(53)

Volgens Polen zouden deze extra inkomsten het resultaat van de bijwerking van 2012 verbeteren. Polen wijst erop dat de NCW voor het project bijgevolg naar verwachting zal stijgen van [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR) tot [...] miljoen PLN ([...] miljoen EUR). Polen legt verder uit dat het intern rendement zou stijgen van [...] % tot [...] %.

| (54) | Polen betoogt dat de extra inkomsten het ook mogelijk zouden kunnen maken om de luchthavenheffingen voor de luchtvaartmaatschappijen lange tijd laag te houden. |
| --- | --- |

(54)

Polen betoogt dat de extra inkomsten het ook mogelijk zouden kunnen maken om de luchthavenheffingen voor de luchtvaartmaatschappijen lange tijd laag te houden.

| (55) | Polen bevestigde dat in de studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie om redenen van voorzichtigheid geen rekening was gehouden met de verkoop van brandstof door de luchthavenbeheerder zelf. Op het ogenblik dat deze studies zijn uitgevoerd, beschikte de luchthavenexploitant immers niet over de vereiste vergunningen of over enige garantie dat hij deze vergunningen zou kunnen krijgen. |
| --- | --- |

(55)

Polen bevestigde dat in de studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie om redenen van voorzichtigheid geen rekening was gehouden met de verkoop van brandstof door de luchthavenbeheerder zelf. Op het ogenblik dat deze studies zijn uitgevoerd, beschikte de luchthavenexploitant immers niet over de vereiste vergunningen of over enige garantie dat hij deze vergunningen zou kunnen krijgen.

| (56) | Daarnaast verklaarde Polen dat de vennootschap van plan is om aan luchtvaartmaatschappijen navigatiediensten aan te bieden (in plaats van het Poolse Agentschap voor luchtvaartnavigatiediensten). Polen wijst erop dat de terminalvergoeding die de luchtvaartmaatschappijen betalen (momenteel aan het Agentschap) hierdoor zou kunnen dalen, wat de luchthaven van Gdynia aantrekkelijker zou maken voor luchtvaartmaatschappijen. De luchthavenbeheerder zou de luchtvaartmaatschappijen dus interessantere luchthavenheffingen kunnen bieden dan luchthavens uit de buurt. |
| --- | --- |

(56)

Daarnaast verklaarde Polen dat de vennootschap van plan is om aan luchtvaartmaatschappijen navigatiediensten aan te bieden (in plaats van het Poolse Agentschap voor luchtvaartnavigatiediensten). Polen wijst erop dat de terminalvergoeding die de luchtvaartmaatschappijen betalen (momenteel aan het Agentschap) hierdoor zou kunnen dalen, wat de luchthaven van Gdynia aantrekkelijker zou maken voor luchtvaartmaatschappijen. De luchthavenbeheerder zou de luchtvaartmaatschappijen dus interessantere luchthavenheffingen kunnen bieden dan luchthavens uit de buurt.

3.2.   BEOORDELING VAN DE VERENIGBAARHEID

3.2.1.   Investeringssteun

| (57) | Volgens Polen is aan alle criteria van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 voor investeringssteun aan luchthavens voldaan. |
| --- | --- |

(57)

Volgens Polen is aan alle criteria van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 voor investeringssteun aan luchthavens voldaan.

Bereiken van een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang

| (58) | Polen betoogt dat de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia, als een onderdeel van het vervoerssysteem van Pommeren, het gebruik van de beschikbare infrastructuur optimaliseert en een positief effect zal hebben op de regionale ontwikkeling, in het bijzonder door een stijging van het aantal banen op luchthavens, de inkomsten uit de luchtvaarttoevoerketen en de ontwikkeling van het toerisme. |
| --- | --- |

(58)

Polen betoogt dat de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia, als een onderdeel van het vervoerssysteem van Pommeren, het gebruik van de beschikbare infrastructuur optimaliseert en een positief effect zal hebben op de regionale ontwikkeling, in het bijzonder door een stijging van het aantal banen op luchthavens, de inkomsten uit de luchtvaarttoevoerketen en de ontwikkeling van het toerisme.

| (59) | Polen verwijst naar de „Strategie voor regionale transportontwikkeling in Pommeren 2007-2020”, die is gebaseerd op de luchtverkeersprognoses voor de regio en de noodzaak erkent om een hub van luchthavens te bouwen die nauw samenwerken om aan de behoeften van de bevolking uit het driestedengebied te voldoen (26). |
| --- | --- |

(59)

Polen verwijst naar de „Strategie voor regionale transportontwikkeling in Pommeren 2007-2020”, die is gebaseerd op de luchtverkeersprognoses voor de regio en de noodzaak erkent om een hub van luchthavens te bouwen die nauw samenwerken om aan de behoeften van de bevolking uit het driestedengebied te voldoen (26).

| (60) | Volgens Polen zijn de belangrijkste argumenten ten gunste van de bouw van een hub van luchthavens in het driestedengebied het toenemende luchtverkeer in Polen, het gebrek aan ruimte om de capaciteit van de luchthaven van Gdansk uit te breiden en de uitdijing van de agglomeratie over een afstand van bijna 60 km (of meer dan 100 km als de steden Tczew en Wejherowo worden meegerekend). Polen betoogt dat, hoewel de luchthaven van Gdansk momenteel ongeveer 5 miljoen passagiers kan verwerken, volgens sommige luchtverkeersprognoses het potentiële passagiersverkeer op die luchthaven in 2035 meer dan 6 miljoen passagiers kan bedragen. Enerzijds stelde Polen in zijn opmerkingen dat milieubeperkingen en nieuwe woningbouwprojecten in de buurt van de luchthaven van Gdansk haar vooruitzichten voor verdere uitbreiding beperken. Maar anderzijds beriep Polen zich in zijn opmerkingen van 6 december 2012 op het masterplan van de luchthaven van Gdansk om te stellen dat er geen beperkingen zijn voor de uitbreiding van de luchthaven van Gdansk. |
| --- | --- |

(60)

Volgens Polen zijn de belangrijkste argumenten ten gunste van de bouw van een hub van luchthavens in het driestedengebied het toenemende luchtverkeer in Polen, het gebrek aan ruimte om de capaciteit van de luchthaven van Gdansk uit te breiden en de uitdijing van de agglomeratie over een afstand van bijna 60 km (of meer dan 100 km als de steden Tczew en Wejherowo worden meegerekend). Polen betoogt dat, hoewel de luchthaven van Gdansk momenteel ongeveer 5 miljoen passagiers kan verwerken, volgens sommige luchtverkeersprognoses het potentiële passagiersverkeer op die luchthaven in 2035 meer dan 6 miljoen passagiers kan bedragen. Enerzijds stelde Polen in zijn opmerkingen dat milieubeperkingen en nieuwe woningbouwprojecten in de buurt van de luchthaven van Gdansk haar vooruitzichten voor verdere uitbreiding beperken. Maar anderzijds beriep Polen zich in zijn opmerkingen van 6 december 2012 op het masterplan van de luchthaven van Gdansk om te stellen dat er geen beperkingen zijn voor de uitbreiding van de luchthaven van Gdansk.

| (61) | Polen verklaarde dat de luchtvaartveiligheid ook de bouw van een hub van luchthavens in het driestedengebied rechtvaardigt, met de luchthaven van Gdynia in de rol van back-upluchthaven en noodluchthaven (landen op de luchthaven van Gdynia is mogelijk in ongeveer 80 % van de gevallen waarin de wolkenbasis en de zichtbaarheid landen op de luchthaven van Gdansk onmogelijk maken). |
| --- | --- |

(61)

Polen verklaarde dat de luchtvaartveiligheid ook de bouw van een hub van luchthavens in het driestedengebied rechtvaardigt, met de luchthaven van Gdynia in de rol van back-upluchthaven en noodluchthaven (landen op de luchthaven van Gdynia is mogelijk in ongeveer 80 % van de gevallen waarin de wolkenbasis en de zichtbaarheid landen op de luchthaven van Gdansk onmogelijk maken).

| (62) | Ten slotte betoogt Polen dat de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia beantwoordt aan de doelstellingen van de nationale en regionale strategiedocumenten betreffende de ontwikkeling van de luchtvaartinfrastructuur in Polen. Polen legt uit dat de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia naar verwachting een positief effect zal hebben op de ontwikkeling van Pommeren en op het gebruik van de bestaande militaire infrastructuur en dat ze complementair is met de luchthaven van Gdansk. |
| --- | --- |

(62)

Ten slotte betoogt Polen dat de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia beantwoordt aan de doelstellingen van de nationale en regionale strategiedocumenten betreffende de ontwikkeling van de luchtvaartinfrastructuur in Polen. Polen legt uit dat de ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia naar verwachting een positief effect zal hebben op de ontwikkeling van Pommeren en op het gebruik van de bestaande militaire infrastructuur en dat ze complementair is met de luchthaven van Gdansk.

Noodzaak en proportionaliteit van de infrastructuur

| (63) | Polen betoogt dat de infrastructuur nodig is en in verhouding staat tot het beoogde doel gezien de kleinschaligheid van de activiteiten van de luchthaven (1,55 % van de Poolse luchtvaartmarkt in 2030), de prognoses qua passagiersaantallen die de uitbreidingscapaciteit van de luchthaven van Gdansk overstijgen, de aantrekkelijkheid van de regio als toeristische bestemming en het geraamde hoge ontwikkelingstempo voor Pommeren. |
| --- | --- |

(63)

Polen betoogt dat de infrastructuur nodig is en in verhouding staat tot het beoogde doel gezien de kleinschaligheid van de activiteiten van de luchthaven (1,55 % van de Poolse luchtvaartmarkt in 2030), de prognoses qua passagiersaantallen die de uitbreidingscapaciteit van de luchthaven van Gdansk overstijgen, de aantrekkelijkheid van de regio als toeristische bestemming en het geraamde hoge ontwikkelingstempo voor Pommeren.

| (64) | Polen benadrukt de strategische rol van het militaire vliegveld van Gdynia in de regio en stelt vast dat het gebruik van de bestaande infrastructuur de investeringskosten minimaliseert en de positieve effecten op de regionale ontwikkeling maximaliseert. |
| --- | --- |

(64)

Polen benadrukt de strategische rol van het militaire vliegveld van Gdynia in de regio en stelt vast dat het gebruik van de bestaande infrastructuur de investeringskosten minimaliseert en de positieve effecten op de regionale ontwikkeling maximaliseert.

| (65) | Polen wijst er eveneens op dat de kosten zijn geminimaliseerd en dat de doeltreffendheid van de investering is vergroot door de toepassing van technische oplossingen, zoals de bouw van een algemene luchtvaartterminal voor zowel algemene luchtvaart als passagiersvervoer, waarbij het merendeel van de luchthavendiensten (grenscontrole, douanekantoren, politie, brandweer, beheer) in één enkel gebouw is ondergebracht, en de aanpassing van andere bestaande gebouwen met het oog op een optimaal gebruik ervan. Bovendien zullen de exploitatiekosten van de infrastructuur met het leger worden gedeeld. |
| --- | --- |

(65)

Polen wijst er eveneens op dat de kosten zijn geminimaliseerd en dat de doeltreffendheid van de investering is vergroot door de toepassing van technische oplossingen, zoals de bouw van een algemene luchtvaartterminal voor zowel algemene luchtvaart als passagiersvervoer, waarbij het merendeel van de luchthavendiensten (grenscontrole, douanekantoren, politie, brandweer, beheer) in één enkel gebouw is ondergebracht, en de aanpassing van andere bestaande gebouwen met het oog op een optimaal gebruik ervan. Bovendien zullen de exploitatiekosten van de infrastructuur met het leger worden gedeeld.

Voldoende gebruiksmogelijkheden op middellange termijn

| (66) | Polen wijst erop dat er voldoende gebruiksmogelijkheden op middellange termijn voor de luchthaven van Gdynia zijn, dankzij de bbp-groei in Pommeren, die naar verwachting hoger zal liggen dan het gemiddelde voor Polen en de EU, de aantrekkelijkheid van de regio als toeristische bestemming, haar status als centrum voor buitenlandse investeringen en de voorspelde groei op het gebied van luchtverkeer. |
| --- | --- |

(66)

Polen wijst erop dat er voldoende gebruiksmogelijkheden op middellange termijn voor de luchthaven van Gdynia zijn, dankzij de bbp-groei in Pommeren, die naar verwachting hoger zal liggen dan het gemiddelde voor Polen en de EU, de aantrekkelijkheid van de regio als toeristische bestemming, haar status als centrum voor buitenlandse investeringen en de voorspelde groei op het gebied van luchtverkeer.

| (67) | Polen benadrukt dat de geplande samenwerking met de luchthaven van Gdansk en de complementariteit van de door de twee luchthavens aangeboden diensten (de luchthaven van Gdynia zal zich vooral op algemeen luchtverkeer toespitsen) de vooruitzichten op middellange en lange termijn voor de luchthaven van Gdynia versterken. |
| --- | --- |

(67)

Polen benadrukt dat de geplande samenwerking met de luchthaven van Gdansk en de complementariteit van de door de twee luchthavens aangeboden diensten (de luchthaven van Gdynia zal zich vooral op algemeen luchtverkeer toespitsen) de vooruitzichten op middellange en lange termijn voor de luchthaven van Gdynia versterken.

| (68) | Polen legt verder ook uit dat de luchthaven van plan is om op het luchthaventerrein gespecialiseerde luchtvaartgebonden activiteiten te ontwikkelen, zoals de productie van eenvoudige serviceonderdelen, de reparatie van vliegtuigonderdelen of de productie van andere onderdelen/producten die op „just-in-time”-basis zullen worden geleverd. |
| --- | --- |

(68)

Polen legt verder ook uit dat de luchthaven van plan is om op het luchthaventerrein gespecialiseerde luchtvaartgebonden activiteiten te ontwikkelen, zoals de productie van eenvoudige serviceonderdelen, de reparatie van vliegtuigonderdelen of de productie van andere onderdelen/producten die op „just-in-time”-basis zullen worden geleverd.

| (69) | Polen wijst op de intentieverklaring die door een commerciële bank is ondertekend en waarin die bank haar bereidheid uitdrukt om gesprekken te beginnen over de financiering van de investering in de luchthaven van Gdynia, als een verder bewijs van de aantrekkelijkheid van het project. |
| --- | --- |

(69)

Polen wijst op de intentieverklaring die door een commerciële bank is ondertekend en waarin die bank haar bereidheid uitdrukt om gesprekken te beginnen over de financiering van de investering in de luchthaven van Gdynia, als een verder bewijs van de aantrekkelijkheid van het project.

Effect op de ontwikkeling van het handelsverkeer in strijd met het gemeenschappelijk belang

| (70) | Aangezien de luchthaven van Gdynia een luchthaven met een klein marktaandeel zal zijn (minder dan 1 miljoen passagiers per jaar), is Polen niet van mening dat het effect van het project op het handelsverkeer in strijd is met het gemeenschappelijk belang. In het licht van de geraamde toename van het luchtverkeer verwacht Polen dat de luchthavens van Gdansk en Gdynia een coöperatieve luchtvaarthub voor het driestedengebied van Pommeren zullen vormen en complementaire diensten zullen aanbieden. |
| --- | --- |

(70)

Aangezien de luchthaven van Gdynia een luchthaven met een klein marktaandeel zal zijn (minder dan 1 miljoen passagiers per jaar), is Polen niet van mening dat het effect van het project op het handelsverkeer in strijd is met het gemeenschappelijk belang. In het licht van de geraamde toename van het luchtverkeer verwacht Polen dat de luchthavens van Gdansk en Gdynia een coöperatieve luchtvaarthub voor het driestedengebied van Pommeren zullen vormen en complementaire diensten zullen aanbieden.

| (71) | Polen benadrukt dat de luchthaven van Gdynia geen concurrent voor de luchthaven van Gdansk zal zijn, aangezien ze zich zal toespitsen op het verlenen van diensten aan de algemene luchtvaartsector (onderhoud, reparatie- en revisiediensten, een luchtvaartschool) en op samenwerking met de zeehaven van Gdynia. |
| --- | --- |

(71)

Polen benadrukt dat de luchthaven van Gdynia geen concurrent voor de luchthaven van Gdansk zal zijn, aangezien ze zich zal toespitsen op het verlenen van diensten aan de algemene luchtvaartsector (onderhoud, reparatie- en revisiediensten, een luchtvaartschool) en op samenwerking met de zeehaven van Gdynia.

| (72) | Polen betoogt verder dat het charter- en lagekostenverkeer op de luchthaven van Gdynia niet ten nadele van de luchthaven van Gdansk zal zijn, maar het resultaat zal zijn van een algemene toename van de rijkdom en de mobiliteit. Polen wijst erop dat het tempo waarin de luchthaven van Gdansk groeit en de aard van de luchtvaartactiviteiten betekent dat het aantal door haar verwerkte vluchten vroeg of laat zal moeten worden beperkt. Polen zegt dat deze conclusies zijn voorgesteld in het milieueffectenbeoordelingsrapport over het project „Uitbreiding van de luchthaven Lech Wałęsa van Gdansk”. |
| --- | --- |

(72)

Polen betoogt verder dat het charter- en lagekostenverkeer op de luchthaven van Gdynia niet ten nadele van de luchthaven van Gdansk zal zijn, maar het resultaat zal zijn van een algemene toename van de rijkdom en de mobiliteit. Polen wijst erop dat het tempo waarin de luchthaven van Gdansk groeit en de aard van de luchtvaartactiviteiten betekent dat het aantal door haar verwerkte vluchten vroeg of laat zal moeten worden beperkt. Polen zegt dat deze conclusies zijn voorgesteld in het milieueffectenbeoordelingsrapport over het project „Uitbreiding van de luchthaven Lech Wałęsa van Gdansk”.

| (73) | Polen legt uit dat de investering in de luchthaven van Gdynia de financiële en maatschappelijke kosten van elke beperking van de activiteiten op de luchthaven van Gdansk kan beperken. Polen wijst erop dat de verplaatsing van een deel van het luchtverkeer van de luchthaven van Gdansk naar de luchthaven van Gdynia voor een betere benutting van de capaciteit op beide luchthavens zal zorgen. |
| --- | --- |

(73)

Polen legt uit dat de investering in de luchthaven van Gdynia de financiële en maatschappelijke kosten van elke beperking van de activiteiten op de luchthaven van Gdansk kan beperken. Polen wijst erop dat de verplaatsing van een deel van het luchtverkeer van de luchthaven van Gdansk naar de luchthaven van Gdynia voor een betere benutting van de capaciteit op beide luchthavens zal zorgen.

Noodzaak van de steun en stimulerend effect

| (74) | Polen betoogt dat de vennootschap het project niet zou hebben uitgevoerd zonder overheidsfinanciering. Polen stelt vast dat de steun tot een minimum beperkt is gehouden en dat de kosten van het project werden verlaagd en geoptimaliseerd door gebruik te maken van de militaire infrastructuur. |
| --- | --- |

(74)

Polen betoogt dat de vennootschap het project niet zou hebben uitgevoerd zonder overheidsfinanciering. Polen stelt vast dat de steun tot een minimum beperkt is gehouden en dat de kosten van het project werden verlaagd en geoptimaliseerd door gebruik te maken van de militaire infrastructuur.

| (75) | In de ogen van Polen zijn de kapitaalinjecties in de luchthaven van Gdynia nodig en tot een minimum beperkt, zoals wordt bevestigd door:






  i) | het interne rendement van het project van [...] %, dat slechts iets hoger is dan de disconteringsvoet (kosten van eigen vermogen), die [...] % bedraagt (gebaseerd op de studie van 2012); |
| --- | --- | --- |

(75)

In de ogen van Polen zijn de kapitaalinjecties in de luchthaven van Gdynia nodig en tot een minimum beperkt, zoals wordt bevestigd door:

i)

het interne rendement van het project van [...] %, dat slechts iets hoger is dan de disconteringsvoet (kosten van eigen vermogen), die [...] % bedraagt (gebaseerd op de studie van 2012);

| ii) | de behoefte, zoals voorspeld in de financiële ramingen, om werkkapitaal te lenen om de activiteiten van de luchthaven te financieren, omdat de vennootschap anders misschien liquiditeit zou kwijtraken; |
| --- | --- |

ii)

de behoefte, zoals voorspeld in de financiële ramingen, om werkkapitaal te lenen om de activiteiten van de luchthaven te financieren, omdat de vennootschap anders misschien liquiditeit zou kwijtraken;

| iii) | het feit dat de totale financiering uit eigen vermogen lager is dan de totale investeringsuitgaven (financiering uit het eigen vermogen is goed voor minder dan [...] van de totale kaskosten in de prognoseperiode, inclusief de totale investeringsuitgaven). |
| --- | --- |

iii)

het feit dat de totale financiering uit eigen vermogen lager is dan de totale investeringsuitgaven (financiering uit het eigen vermogen is goed voor minder dan [...] van de totale kaskosten in de prognoseperiode, inclusief de totale investeringsuitgaven).

| (76) | Polen legt daarna de proportionaliteit van de steunmaatregel uit en vergelijkt daarbij zijn overheidsfinanciering (ongeveer 148 miljoen PLN in reële termen) met die van een greenfieldinvestering (luchthaven van Lublin-Świdnik, waarvoor de nettobouwkosten ongeveer 420 miljoen PLN bedroegen) en een investering gebaseerd op een militair vliegveld (luchthaven van Warsaw-Modlin, waarvan de bouw tot nu toe bijna 454 miljoen PLN heeft gekost). |
| --- | --- |

(76)

Polen legt daarna de proportionaliteit van de steunmaatregel uit en vergelijkt daarbij zijn overheidsfinanciering (ongeveer 148 miljoen PLN in reële termen) met die van een greenfieldinvestering (luchthaven van Lublin-Świdnik, waarvoor de nettobouwkosten ongeveer 420 miljoen PLN bedroegen) en een investering gebaseerd op een militair vliegveld (luchthaven van Warsaw-Modlin, waarvan de bouw tot nu toe bijna 454 miljoen PLN heeft gekost).

3.2.2.   Exploitatiesteun

| (77) | Polen betoogt dat het project voldoet aan de verenigbaarheidscriteria uit de richtsnoeren regionale steun voor exploitatiesteun in een regio die onder artikel 107, lid 3, onder a), VWEU valt. Polen is van mening dat de exploitatiesteun voor het project:






  i) | bedoeld is om een vooraf bepaalde reeks uitgaven te financieren; |
| --- | --- | --- |

(77)

Polen betoogt dat het project voldoet aan de verenigbaarheidscriteria uit de richtsnoeren regionale steun voor exploitatiesteun in een regio die onder artikel 107, lid 3, onder a), VWEU valt. Polen is van mening dat de exploitatiesteun voor het project:

i)

bedoeld is om een vooraf bepaalde reeks uitgaven te financieren;

| ii) | tot een noodzakelijk minimum is beperkt en op tijdelijke basis wordt toegekend (de steun voor de exploitatiekosten wordt toegekend in de mate en voor de termijn die noodzakelijk zijn om de luchthaven operationeel te maken, d.w.z. tot eind 2018); |
| --- | --- |

ii)

tot een noodzakelijk minimum is beperkt en op tijdelijke basis wordt toegekend (de steun voor de exploitatiekosten wordt toegekend in de mate en voor de termijn die noodzakelijk zijn om de luchthaven operationeel te maken, d.w.z. tot eind 2018);

| iii) | geleidelijk wordt afgebouwd en daalt van [...] % van de kapitaalkosten in 2013 tot [...] % in 2018; |
| --- | --- |

iii)

geleidelijk wordt afgebouwd en daalt van [...] % van de kapitaalkosten in 2013 tot [...] % in 2018;

| iv) | bedoeld is om de doelstellingen van het project van regionale ontwikkeling en het verhelpen van bestaande handicaps te verwezenlijken. Gezien de omvang van de steun ten opzichte van zijn gunstige effecten op de ontwikkeling van Pommeren betoogt Polen dat de steun in verhouding tot het gestelde doel moet worden geacht. |
| --- | --- |

iv)

bedoeld is om de doelstellingen van het project van regionale ontwikkeling en het verhelpen van bestaande handicaps te verwezenlijken. Gezien de omvang van de steun ten opzichte van zijn gunstige effecten op de ontwikkeling van Pommeren betoogt Polen dat de steun in verhouding tot het gestelde doel moet worden geacht.

| (78) | Polen benadrukt ook dat de steun bestemd is voor een kleine luchthaven met een maximale capaciteit van 1 miljoen passagiers per jaar, wat betekent dat het risico dat deze steun de mededinging vervalst of het gemeenschappelijk belang schaadt, minimaal is, vooral gezien de geplande samenwerking tussen de luchthavens van Gdynia en Gdansk en de complementariteit van hun samenwerking. |
| --- | --- |

(78)

Polen benadrukt ook dat de steun bestemd is voor een kleine luchthaven met een maximale capaciteit van 1 miljoen passagiers per jaar, wat betekent dat het risico dat deze steun de mededinging vervalst of het gemeenschappelijk belang schaadt, minimaal is, vooral gezien de geplande samenwerking tussen de luchthavens van Gdynia en Gdansk en de complementariteit van hun samenwerking.

| (79) | Polen wijst er ook op dat de samenwerking waarover momenteel wordt onderhandeld met de militaire gebruiker van de luchthaven, en zijn deelname in de exploitatiekosten van de luchthaven de verliezen en exploitatiekosten van de vennootschap zullen doen dalen. |
| --- | --- |

(79)

Polen wijst er ook op dat de samenwerking waarover momenteel wordt onderhandeld met de militaire gebruiker van de luchthaven, en zijn deelname in de exploitatiekosten van de luchthaven de verliezen en exploitatiekosten van de vennootschap zullen doen dalen.

4.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (80) | De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen na de bekendmaking van haar besluit om de procedure uit artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden met betrekking tot de financiering die door Gdynia en Kosakowo aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. is toegekend. |
| --- | --- |

(80)

De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen na de bekendmaking van haar besluit om de procedure uit artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden met betrekking tot de financiering die door Gdynia en Kosakowo aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. is toegekend.

5.   BEOORDELING

5.1.   DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN STAATSSTEUN

| (81) | Krachtens artikel 107, lid 1, VWEU zijn „steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”. |
| --- | --- |

(81)

Krachtens artikel 107, lid 1, VWEU zijn „steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”.

| (82) | De criteria van artikel 107, lid 1, VWEU zijn cumulatief. Daarom moet, om te bepalen of de betrokken maatregelen steunmaatregelen zijn in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, aan alle onderstaande voorwaarden zijn voldaan. De financiële steun dient met name:






  i) | door de staat of met staatsmiddelen te worden bekostigd; |
| --- | --- | --- |

(82)

De criteria van artikel 107, lid 1, VWEU zijn cumulatief. Daarom moet, om te bepalen of de betrokken maatregelen steunmaatregelen zijn in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, aan alle onderstaande voorwaarden zijn voldaan. De financiële steun dient met name:

i)

door de staat of met staatsmiddelen te worden bekostigd;

| ii) | bepaalde ondernemingen of de productie van bepaalde goederen te begunstigen; |
| --- | --- |

ii)

bepaalde ondernemingen of de productie van bepaalde goederen te begunstigen;

| iii) | de mededinging te vervalsen of dreigen te vervalsen, en |
| --- | --- |

iii)

de mededinging te vervalsen of dreigen te vervalsen, en

| iv) | het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig te beïnvloeden. |
| --- | --- |

iv)

het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig te beïnvloeden.

5.1.1.   Economische activiteit en het begrip „onderneming”

| (83) | Volgens vaste rechtspraak moet de Commissie eerst vaststellen of Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een onderneming is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Een onderneming is elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd (27). Onder economische activiteit wordt verstaan elke activiteit bestaande in het aanbieden van goederen of diensten op een bepaalde markt (28). |
| --- | --- |

(83)

Volgens vaste rechtspraak moet de Commissie eerst vaststellen of Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een onderneming is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Een onderneming is elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd (27). Onder economische activiteit wordt verstaan elke activiteit bestaande in het aanbieden van goederen of diensten op een bepaalde markt (28).

| (84) | In zijn arrest in de zaak van de luchthaven Leipzig-Halle heeft het Hof van Justitie bevestigd dat de exploitatie van een luchthaven voor commerciële doeleinden en de bouw van luchtvaartinfrastructuur een economische activiteit is (29). Zodra een luchthavenexploitant economische activiteiten uitoefent door tegen betaling luchthavendiensten aan te bieden, is hij, ongeacht zijn rechtsvorm of de manier waarop hij wordt gefinancierd, een onderneming in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Bijgevolg kunnen de regels van het verdrag met betrekking tot staatssteun van toepassing zijn op voordelen aan die luchthavenexploitant die door de staat worden toegekend of met staatsmiddelen worden bekostigd (30). |
| --- | --- |

(84)

In zijn arrest in de zaak van de luchthaven Leipzig-Halle heeft het Hof van Justitie bevestigd dat de exploitatie van een luchthaven voor commerciële doeleinden en de bouw van luchtvaartinfrastructuur een economische activiteit is (29). Zodra een luchthavenexploitant economische activiteiten uitoefent door tegen betaling luchthavendiensten aan te bieden, is hij, ongeacht zijn rechtsvorm of de manier waarop hij wordt gefinancierd, een onderneming in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Bijgevolg kunnen de regels van het verdrag met betrekking tot staatssteun van toepassing zijn op voordelen aan die luchthavenexploitant die door de staat worden toegekend of met staatsmiddelen worden bekostigd (30).

| (85) | In dit kader stelt de Commissie vast dat het de bedoeling is dat de infrastructuur waarop dit besluit betrekking heeft, op commerciële basis wordt geëxploiteerd door de luchthavenbeheerder Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. Aangezien de luchthavenbeheerder het gebruik van deze infrastructuur aan de gebruikers ervan zal aanrekenen, moet deze commercieel exploiteerbaar worden geacht. Bijgevolg is de eenheid die deze infrastructuur exploiteert, ten behoeve van artikel 107, lid 1, VWEU een onderneming. |
| --- | --- |

(85)

In dit kader stelt de Commissie vast dat het de bedoeling is dat de infrastructuur waarop dit besluit betrekking heeft, op commerciële basis wordt geëxploiteerd door de luchthavenbeheerder Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. Aangezien de luchthavenbeheerder het gebruik van deze infrastructuur aan de gebruikers ervan zal aanrekenen, moet deze commercieel exploiteerbaar worden geacht. Bijgevolg is de eenheid die deze infrastructuur exploiteert, ten behoeve van artikel 107, lid 1, VWEU een onderneming.

| (86) | Toch zijn niet alle activiteiten van een luchthavenbeheerder noodzakelijkerwijs van economische aard (31). |
| --- | --- |

(86)

Toch zijn niet alle activiteiten van een luchthavenbeheerder noodzakelijkerwijs van economische aard (31).

| (87) | Zoals het Hof van Justitie (32) doet opmerken, zijn de activiteiten die normaal gesproken onder de verantwoordelijkheid van de staat vallen bij de uitoefening van zijn overheidsmacht, niet van economische aard en vallen zij niet onder het toepassingsgebied van de staatssteunregels. Dergelijke activiteiten omvatten bijvoorbeeld beveiliging, luchtverkeersleiding, politie, douane enz. De financiering moet strikt beperkt blijven tot de vergoeding van de kosten waartoe ze aanleiding geven, en mag niet worden gebruikt om andere economische activiteiten te financieren (33). |
| --- | --- |

(87)

Zoals het Hof van Justitie (32) doet opmerken, zijn de activiteiten die normaal gesproken onder de verantwoordelijkheid van de staat vallen bij de uitoefening van zijn overheidsmacht, niet van economische aard en vallen zij niet onder het toepassingsgebied van de staatssteunregels. Dergelijke activiteiten omvatten bijvoorbeeld beveiliging, luchtverkeersleiding, politie, douane enz. De financiering moet strikt beperkt blijven tot de vergoeding van de kosten waartoe ze aanleiding geven, en mag niet worden gebruikt om andere economische activiteiten te financieren (33).

| (88) | Daarom is de financiering van activiteiten die tot de opdracht van de overheid behoren, of van infrastructuur die rechtstreeks met deze activiteiten in verband staat, doorgaans geen staatssteun (34). In een luchthaven worden activiteiten zoals luchtverkeersleiding, politie, douane, brandbestrijding en activiteiten die noodzakelijk zijn om de burgerluchtvaart te beschermen tegen wederrechtelijke daden, en de investeringen in de nodige infrastructuur en uitrusting om deze activiteiten te verrichten, doorgaans beschouwd als zijnde van niet-economische aard (35). |
| --- | --- |

(88)

Daarom is de financiering van activiteiten die tot de opdracht van de overheid behoren, of van infrastructuur die rechtstreeks met deze activiteiten in verband staat, doorgaans geen staatssteun (34). In een luchthaven worden activiteiten zoals luchtverkeersleiding, politie, douane, brandbestrijding en activiteiten die noodzakelijk zijn om de burgerluchtvaart te beschermen tegen wederrechtelijke daden, en de investeringen in de nodige infrastructuur en uitrusting om deze activiteiten te verrichten, doorgaans beschouwd als zijnde van niet-economische aard (35).

| (89) | Overheidsfinanciering van niet-economische activiteiten die in nauw verband staan met het verrichten van een economische activiteit, mogen echter niet leiden tot onrechtmatige discriminatie tussen luchtvaartmaatschappijen en luchthavenbeheerders. Volgens de vaste rechtspraak is er immers sprake van een voordeel wanneer overheden kosten van ondernemingen overnemen die inherent zijn aan hun economische activiteiten (36). Als het daarom in een bepaald rechtssysteem normaal is dat luchtvaartmaatschappijen of luchthavenbeheerders de kosten van bepaalde diensten dragen, terwijl sommige luchtvaartmaatschappijen of luchthavenbeheerders die namens dezelfde overheid dezelfde diensten verlenen, deze kosten niet hoeven te dragen, kunnen deze laatste een voordeel genieten, ook al worden de diensten op zich als niet-economisch van aard beschouwd. Daarom is het nodig om het juridisch kader te bekijken waaronder de luchthavenbeheerder valt, om te beoordelen of krachtens dat juridisch kader luchthavenbeheerders of luchtvaartmaatschappijen de kosten van sommige activiteiten moeten dragen die op zich misschien niet-economisch van aard zijn, maar inherent aan de uitoefening van hun economische activiteiten. |
| --- | --- |

(89)

Overheidsfinanciering van niet-economische activiteiten die in nauw verband staan met het verrichten van een economische activiteit, mogen echter niet leiden tot onrechtmatige discriminatie tussen luchtvaartmaatschappijen en luchthavenbeheerders. Volgens de vaste rechtspraak is er immers sprake van een voordeel wanneer overheden kosten van ondernemingen overnemen die inherent zijn aan hun economische activiteiten (36). Als het daarom in een bepaald rechtssysteem normaal is dat luchtvaartmaatschappijen of luchthavenbeheerders de kosten van bepaalde diensten dragen, terwijl sommige luchtvaartmaatschappijen of luchthavenbeheerders die namens dezelfde overheid dezelfde diensten verlenen, deze kosten niet hoeven te dragen, kunnen deze laatste een voordeel genieten, ook al worden de diensten op zich als niet-economisch van aard beschouwd. Daarom is het nodig om het juridisch kader te bekijken waaronder de luchthavenbeheerder valt, om te beoordelen of krachtens dat juridisch kader luchthavenbeheerders of luchtvaartmaatschappijen de kosten van sommige activiteiten moeten dragen die op zich misschien niet-economisch van aard zijn, maar inherent aan de uitoefening van hun economische activiteiten.

| (90) | Ook al kunnen de in overweging 88 uiteengezette activiteiten als niet-economisch van aard worden beschouwd, toch merkt de Commissie op dat luchthavenbeheerders volgens het Poolse recht (37) verplicht zijn zelf de faciliteiten en uitrusting te financieren die nodig zijn om deze activiteiten te verrichten. |
| --- | --- |

(90)

Ook al kunnen de in overweging 88 uiteengezette activiteiten als niet-economisch van aard worden beschouwd, toch merkt de Commissie op dat luchthavenbeheerders volgens het Poolse recht (37) verplicht zijn zelf de faciliteiten en uitrusting te financieren die nodig zijn om deze activiteiten te verrichten.

| (91) | Daarom is de Commissie van mening dat de overheidsfinanciering aan de beheerder van de luchthaven van Gdynia voor voornoemde faciliteiten en uitrusting hem vrijstelt van kosten die inherent zijn aan zijn economische activiteit (zie 5.1.3). De Commissie besluit bijgevolg dat met het kapitaal dat aan deze faciliteiten en uitrusting is toegewezen, rekening moet worden gehouden wanneer de rentabiliteit van de investering in kwestie wordt berekend. Hiermee past de Commissie de benadering toe die Polen terecht hanteert in de studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. |
| --- | --- |

(91)

Daarom is de Commissie van mening dat de overheidsfinanciering aan de beheerder van de luchthaven van Gdynia voor voornoemde faciliteiten en uitrusting hem vrijstelt van kosten die inherent zijn aan zijn economische activiteit (zie 5.1.3). De Commissie besluit bijgevolg dat met het kapitaal dat aan deze faciliteiten en uitrusting is toegewezen, rekening moet worden gehouden wanneer de rentabiliteit van de investering in kwestie wordt berekend. Hiermee past de Commissie de benadering toe die Polen terecht hanteert in de studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie.

5.1.2.   Staatsmiddelen en toerekenbaarheid aan de staat

| (92) | Het begrip staatssteun is van toepassing op ieder voordeel dat uit staatsmiddelen wordt bekostigd en wordt toegekend door de staat of door instanties die hun activiteiten verrichten op grond van een overheidsmandaat (38). Ten behoeve van artikel 107 VWEU zijn middelen van plaatselijke overheden staatsmiddelen (39). In deze zaak komen de kapitaalinjecties in Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. van de begrotingen van twee plaatselijke overheden, namelijk Gdynia en Kosakowo. De Commissie is bijgevolg van mening dat de middelen van de twee betrokken gemeenten staatsmiddelen zijn. |
| --- | --- |

(92)

Het begrip staatssteun is van toepassing op ieder voordeel dat uit staatsmiddelen wordt bekostigd en wordt toegekend door de staat of door instanties die hun activiteiten verrichten op grond van een overheidsmandaat (38). Ten behoeve van artikel 107 VWEU zijn middelen van plaatselijke overheden staatsmiddelen (39). In deze zaak komen de kapitaalinjecties in Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. van de begrotingen van twee plaatselijke overheden, namelijk Gdynia en Kosakowo. De Commissie is bijgevolg van mening dat de middelen van de twee betrokken gemeenten staatsmiddelen zijn.

| (93) | Om deze reden is de Commissie van oordeel dat de investeringen met staatsmiddelen zijn bekostigd en toerekenbaar zijn aan de staat. |
| --- | --- |

(93)

Om deze reden is de Commissie van oordeel dat de investeringen met staatsmiddelen zijn bekostigd en toerekenbaar zijn aan de staat.

5.1.3.   Economisch voordeel

| (94) | De Commissie merkt op dat Polen enerzijds betoogt dat de kapitaalinjecties in overeenstemming zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie en anderzijds ook vindt dat de steun verenigbaar is, aangezien de luchthavenbeheerder zonder de overheidsfinanciering niet zou hebben geïnvesteerd. |
| --- | --- |

(94)

De Commissie merkt op dat Polen enerzijds betoogt dat de kapitaalinjecties in overeenstemming zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie en anderzijds ook vindt dat de steun verenigbaar is, aangezien de luchthavenbeheerder zonder de overheidsfinanciering niet zou hebben geïnvesteerd.

| (95) | Om te bepalen of de maatregel waar deze zaak om draait, voor Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een voordeel oplevert dat de onderneming in normale marktomstandigheden niet zou hebben gekregen, moet de Commissie het gedrag van de openbare aandeelhouders van de luchthavenbeheerder vergelijken met dat van een particuliere investeerder in een markteconomie die zich laat leiden door rentabiliteitsvooruitzichten op langere termijn (40). |
| --- | --- |

(95)

Om te bepalen of de maatregel waar deze zaak om draait, voor Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een voordeel oplevert dat de onderneming in normale marktomstandigheden niet zou hebben gekregen, moet de Commissie het gedrag van de openbare aandeelhouders van de luchthavenbeheerder vergelijken met dat van een particuliere investeerder in een markteconomie die zich laat leiden door rentabiliteitsvooruitzichten op langere termijn (40).

| (96) | Alle eventuele positieve effecten voor de economie van de regio waarin de luchthaven gelegen is, moeten bij de beoordeling buiten beschouwing worden gelaten, aangezien het Hof heeft uiteengezet dat de relevante vraag die bij de toepassing van de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie moet worden gesteld, is „of een particuliere aandeelhouder in gelijkaardige omstandigheden, op grond van de te verwachten rentabiliteit en afgezien van elke overweging van sociale aard of van regionaal of sectorieel beleid, een dergelijke kapitaalinbreng zou hebben gedaan” (41). |
| --- | --- |

(96)

Alle eventuele positieve effecten voor de economie van de regio waarin de luchthaven gelegen is, moeten bij de beoordeling buiten beschouwing worden gelaten, aangezien het Hof heeft uiteengezet dat de relevante vraag die bij de toepassing van de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie moet worden gesteld, is „of een particuliere aandeelhouder in gelijkaardige omstandigheden, op grond van de te verwachten rentabiliteit en afgezien van elke overweging van sociale aard of van regionaal of sectorieel beleid, een dergelijke kapitaalinbreng zou hebben gedaan” (41).

| (97) | Polen betoogt dat de maatregelen in kwestie voor de beheerder van de luchthaven van Gdynia geen economisch voordeel opleveren omdat ze in overeenstemming zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. Zoals beschreven in 3.1, heeft Polen ter staving hiervan drie door PWC uitgevoerde studies verstrekt (42). In november 2013 heeft Polen verder meegedeeld dat nieuwe bronnen van inkomsten de NCW van het project zouden verbeteren (namelijk de verkoop van brandstof, navigatiediensten). Op de datum van het besluit tot inleiding van de procedure had Polen alleen de bijwerking van 2012 ingediend. |
| --- | --- |

(97)

Polen betoogt dat de maatregelen in kwestie voor de beheerder van de luchthaven van Gdynia geen economisch voordeel opleveren omdat ze in overeenstemming zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. Zoals beschreven in 3.1, heeft Polen ter staving hiervan drie door PWC uitgevoerde studies verstrekt (42). In november 2013 heeft Polen verder meegedeeld dat nieuwe bronnen van inkomsten de NCW van het project zouden verbeteren (namelijk de verkoop van brandstof, navigatiediensten). Op de datum van het besluit tot inleiding van de procedure had Polen alleen de bijwerking van 2012 ingediend.

| (98) | Ondanks het feit dat de aandeelhoudersovereenkomst uit 2011 Gdynia en Kosakowo ertoe verbond tot 2040 in geld en anders dan in geld bij te dragen aan de financiering van het investeringsproject, betoogt Polen dat alleen de bijwerking van 2012 en de latere informatie over de extra inkomstenstromen relevant zijn voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de interne markt van de kapitaalinjecties. |
| --- | --- |

(98)

Ondanks het feit dat de aandeelhoudersovereenkomst uit 2011 Gdynia en Kosakowo ertoe verbond tot 2040 in geld en anders dan in geld bij te dragen aan de financiering van het investeringsproject, betoogt Polen dat alleen de bijwerking van 2012 en de latere informatie over de extra inkomstenstromen relevant zijn voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de interne markt van de kapitaalinjecties.

| (99) | Het Hof heeft in zijn arrest in de zaak Stardust Marine verklaard dat „[...] met betrekking tot de vraag of de staat zich als een voorzichtige particuliere investeerder in een markteconomie heeft gedragen, voor de beoordeling van de economische rationaliteit van het gedrag van de staat moet worden uitgegaan van de periode waarin de financiële steunmaatregelen zijn genomen, en dus niet van een latere situatie” (43). |
| --- | --- |

(99)

Het Hof heeft in zijn arrest in de zaak Stardust Marine verklaard dat „[...] met betrekking tot de vraag of de staat zich als een voorzichtige particuliere investeerder in een markteconomie heeft gedragen, voor de beoordeling van de economische rationaliteit van het gedrag van de staat moet worden uitgegaan van de periode waarin de financiële steunmaatregelen zijn genomen, en dus niet van een latere situatie” (43).

| (100) | Bovendien heeft het Hof in de zaak EDF geoordeeld dat „[...] ramingen die na toekenning van dit voordeel zijn gemaakt, de vaststelling achteraf dat de door de betrokken lidstaat gedane investering daadwerkelijk winstgevend is geweest, of naderhand aangevoerde rechtvaardigingen voor de keuze van de gevolgde handelswijze daarentegen kunnen niet volstaan als bewijs dat deze lidstaat vóór of tegelijk met de toekenning van het voordeel een dergelijke beslissing in zijn hoedanigheid van aandeelhouder heeft genomen” (44). |
| --- | --- |

(100)

Bovendien heeft het Hof in de zaak EDF geoordeeld dat „[...] ramingen die na toekenning van dit voordeel zijn gemaakt, de vaststelling achteraf dat de door de betrokken lidstaat gedane investering daadwerkelijk winstgevend is geweest, of naderhand aangevoerde rechtvaardigingen voor de keuze van de gevolgde handelswijze daarentegen kunnen niet volstaan als bewijs dat deze lidstaat vóór of tegelijk met de toekenning van het voordeel een dergelijke beslissing in zijn hoedanigheid van aandeelhouder heeft genomen” (44).

| (101) | Om het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie te kunnen toepassen, moet de Commissie zich verplaatsen naar de periode waarin de individuele beslissingen over de conversie van het voormalige militaire vliegveld tot een burgerluchthaven zijn genomen. De Commissie moet haar beoordeling ook baseren op de informatie en veronderstellingen die de openbare aandeelhouders ter beschikking hadden op het tijdstip dat de beslissing over de financiële regelingen voor het investeringsproject is genomen. |
| --- | --- |

(101)

Om het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie te kunnen toepassen, moet de Commissie zich verplaatsen naar de periode waarin de individuele beslissingen over de conversie van het voormalige militaire vliegveld tot een burgerluchthaven zijn genomen. De Commissie moet haar beoordeling ook baseren op de informatie en veronderstellingen die de openbare aandeelhouders ter beschikking hadden op het tijdstip dat de beslissing over de financiële regelingen voor het investeringsproject is genomen.

| (102) | De Commissie beschouwt de studie van 2010 als de eerste relevante analyse om te bepalen of de gemeenten Gdynia en Kosakowo als een particuliere investeerder hebben gehandeld. De beoordeling of de staatsinterventie in overeenstemming is met de marktvoorwaarden moet immers gebeuren op basis van een analyse vooraf, waarbij de informatie en gegevens worden bekeken die beschikbaar waren op het tijdstip waarop over de investering is beslist. |
| --- | --- |

(102)

De Commissie beschouwt de studie van 2010 als de eerste relevante analyse om te bepalen of de gemeenten Gdynia en Kosakowo als een particuliere investeerder hebben gehandeld. De beoordeling of de staatsinterventie in overeenstemming is met de marktvoorwaarden moet immers gebeuren op basis van een analyse vooraf, waarbij de informatie en gegevens worden bekeken die beschikbaar waren op het tijdstip waarop over de investering is beslist.

| (103) | De Commissie merkt op dat tot in 2010 studies en voorbereidende werkzaamheden voor het betrokken investeringsproject zijn verricht. Deze omvatten het masterplan voor het investeringsproject, het milieurapport, de ontwerpdocumenten voor de algemene luchtvaartterminal, de ontwerpdocumenten voor het administratief gebouw en het brandweergebouw, gespecialiseerde luchtvaartdocumenten en andere studies. Tegen eind 2010 bedroeg de kostprijs voor deze studies [...] miljoen PLN ([...] EUR) (45). Hieruit blijkt dat de investeerders de beslissing om de luchthaven van Gdynia te ontwikkelen vóór 2010 hebben genomen. Gdynia en Kosakowo hebben een aantal voorbereidende stappen ondernomen om het project uit te voeren (zie overweging 10) en specifieke studies werden met dat doel besteld. |
| --- | --- |

(103)

De Commissie merkt op dat tot in 2010 studies en voorbereidende werkzaamheden voor het betrokken investeringsproject zijn verricht. Deze omvatten het masterplan voor het investeringsproject, het milieurapport, de ontwerpdocumenten voor de algemene luchtvaartterminal, de ontwerpdocumenten voor het administratief gebouw en het brandweergebouw, gespecialiseerde luchtvaartdocumenten en andere studies. Tegen eind 2010 bedroeg de kostprijs voor deze studies [...] miljoen PLN ([...] EUR) (45). Hieruit blijkt dat de investeerders de beslissing om de luchthaven van Gdynia te ontwikkelen vóór 2010 hebben genomen. Gdynia en Kosakowo hebben een aantal voorbereidende stappen ondernomen om het project uit te voeren (zie overweging 10) en specifieke studies werden met dat doel besteld.

| (104) | Bovendien rondden de openbare aandeelhouders van de luchthavenbeheerder, volgens Polen, in 2010 de voorbereidingen voor het investeringsproject in kwestie af. In hetzelfde jaar verhoogden de openbare aandeelhouders het aandelenkapitaal van de vennootschap tot 6,05 miljoen PLN (ongeveer 1,5 miljoen EUR) met het oog op de uitvoering van het investeringsproject. De hoofdinvesteringen in vaste activa (zoals de bouw van de algemene luchtvaartterminal) moesten volgens plan in 2011 van start gaan, maar startten in werkelijkheid in 2012. De Commissie is van oordeel dat elke particuliere investeerder de verwachte rentabiliteit van het project op dat ogenblik zou hebben beoordeeld. Als het investeringsplan geen aanvaardbaar rendement vertoonde of als het op twijfelachtige veronderstellingen was gebaseerd, zou een particuliere investeerder niet met de uitvoering van het plan zijn gestart en er geen geld meer aan hebben besteed, bovenop het geld dat reeds was uitgegeven om de voorbereidende werkzaamheden uit de vorige overweging te bekostigen. |
| --- | --- |

(104)

Bovendien rondden de openbare aandeelhouders van de luchthavenbeheerder, volgens Polen, in 2010 de voorbereidingen voor het investeringsproject in kwestie af. In hetzelfde jaar verhoogden de openbare aandeelhouders het aandelenkapitaal van de vennootschap tot 6,05 miljoen PLN (ongeveer 1,5 miljoen EUR) met het oog op de uitvoering van het investeringsproject. De hoofdinvesteringen in vaste activa (zoals de bouw van de algemene luchtvaartterminal) moesten volgens plan in 2011 van start gaan, maar startten in werkelijkheid in 2012. De Commissie is van oordeel dat elke particuliere investeerder de verwachte rentabiliteit van het project op dat ogenblik zou hebben beoordeeld. Als het investeringsplan geen aanvaardbaar rendement vertoonde of als het op twijfelachtige veronderstellingen was gebaseerd, zou een particuliere investeerder niet met de uitvoering van het plan zijn gestart en er geen geld meer aan hebben besteed, bovenop het geld dat reeds was uitgegeven om de voorbereidende werkzaamheden uit de vorige overweging te bekostigen.

a)   Kapitaalinjecties

| (105) | Met betrekking tot de kapitaalinjecties stelt de Commissie vast dat op 29 juli 2010 tot de eerste belangrijke kapitaalinjectie van 4,4 miljoen PLN is beslist (waardoor het bestaande kapitaal van 1,7 miljoen PLN bijna verviervoudigde), onmiddellijk nadat de studie van 2010 op 16 juli 2010 was afgerond. Bovendien is de overeenkomst over de verdere kapitaalinjecties (tot 2040) om het conversieproject te financieren (zie overweging 33) in maart 2011 ondertekend (zelfs voor de tweede studie van 13 mei 2011 klaar was). Daarnaast zijn in die periode ook de exploitatieovereenkomst met de militaire gebruiker van de luchthaven (7 maart 2011) en de pachtovereenkomst voor het terrein van de vennootschap (11 maart 2011 (zie overweging 33)) afgesloten. |
| --- | --- |

(105)

Met betrekking tot de kapitaalinjecties stelt de Commissie vast dat op 29 juli 2010 tot de eerste belangrijke kapitaalinjectie van 4,4 miljoen PLN is beslist (waardoor het bestaande kapitaal van 1,7 miljoen PLN bijna verviervoudigde), onmiddellijk nadat de studie van 2010 op 16 juli 2010 was afgerond. Bovendien is de overeenkomst over de verdere kapitaalinjecties (tot 2040) om het conversieproject te financieren (zie overweging 33) in maart 2011 ondertekend (zelfs voor de tweede studie van 13 mei 2011 klaar was). Daarnaast zijn in die periode ook de exploitatieovereenkomst met de militaire gebruiker van de luchthaven (7 maart 2011) en de pachtovereenkomst voor het terrein van de vennootschap (11 maart 2011 (zie overweging 33)) afgesloten.

| (106) | De Commissie benadrukt ook dat Polen heeft bevestigd dat de kapitaalinjectie waartoe op 29 juli 2010 is beslist, gebaseerd was op de economische beoordeling van het project in de studie van 2010. Het is bijgevolg duidelijk dat de openbare aandeelhouders in dit stadium beslisten om met het investeringsproject van start te gaan, dat over een periode van dertig jaar moest worden gerealiseerd. Hoewel een particuliere investeerder zijn investeringsplan tijdens de uitvoering ervan in het licht van wijzigende omstandigheden kan aanpassen, is het duidelijk dat een particuliere investeerder de verdiensten van het investeringsproject in kwestie in 2010 reeds zou hebben beoordeeld voordat hij er grote sommen geld zou hebben ingepompt. |
| --- | --- |

(106)

De Commissie benadrukt ook dat Polen heeft bevestigd dat de kapitaalinjectie waartoe op 29 juli 2010 is beslist, gebaseerd was op de economische beoordeling van het project in de studie van 2010. Het is bijgevolg duidelijk dat de openbare aandeelhouders in dit stadium beslisten om met het investeringsproject van start te gaan, dat over een periode van dertig jaar moest worden gerealiseerd. Hoewel een particuliere investeerder zijn investeringsplan tijdens de uitvoering ervan in het licht van wijzigende omstandigheden kan aanpassen, is het duidelijk dat een particuliere investeerder de verdiensten van het investeringsproject in kwestie in 2010 reeds zou hebben beoordeeld voordat hij er grote sommen geld zou hebben ingepompt.

| (107) | Tegen de tijd dat de eerste bijwerking van de studie in 2011 klaar was, hadden de openbare aandeelhouders al 6,05 miljoen PLN in de vennootschap geïnjecteerd (zie tabel 3). De vennootschap had het terrein voor de luchthaven al van Kosakowo gepacht (de pachtovereenkomst tussen Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. en Kosakowo is op 11 maart 2011 ondertekend) en had eveneens een exploitatieovereenkomst ondertekend met de militaire gebruiker van de luchthaven (7 maart 2011). Bovendien hadden de aandeelhouders op 11 maart 2011 een overeenkomst ondertekend met betrekking tot de kapitaalinbrengen in de vennootschap tot 2040 (46). En tegen de tijd dat de tweede bijwerking van de studie in juli 2012 klaar was, hadden de openbare aandeelhouders in het totaal 64,810 miljoen PLN (of ongeveer 70 % van al het geïnjecteerde kapitaal) geïnjecteerd. De Commissie benadrukt dat de studies van 2011 en 2012 onbetwistbaar aanpassingen bevatten ten opzichte van het oorspronkelijke investeringsplan op basis waarvan de oorspronkelijke beslissing om met het conversieproject van start te gaan, is genomen. Hoewel de grotere kapitaalinjecties pas na de eerste studie van 2010 zijn verricht, kunnen deze injecties dus niet afzonderlijk worden bekeken. |
| --- | --- |

(107)

Tegen de tijd dat de eerste bijwerking van de studie in 2011 klaar was, hadden de openbare aandeelhouders al 6,05 miljoen PLN in de vennootschap geïnjecteerd (zie tabel 3). De vennootschap had het terrein voor de luchthaven al van Kosakowo gepacht (de pachtovereenkomst tussen Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. en Kosakowo is op 11 maart 2011 ondertekend) en had eveneens een exploitatieovereenkomst ondertekend met de militaire gebruiker van de luchthaven (7 maart 2011). Bovendien hadden de aandeelhouders op 11 maart 2011 een overeenkomst ondertekend met betrekking tot de kapitaalinbrengen in de vennootschap tot 2040 (46). En tegen de tijd dat de tweede bijwerking van de studie in juli 2012 klaar was, hadden de openbare aandeelhouders in het totaal 64,810 miljoen PLN (of ongeveer 70 % van al het geïnjecteerde kapitaal) geïnjecteerd. De Commissie benadrukt dat de studies van 2011 en 2012 onbetwistbaar aanpassingen bevatten ten opzichte van het oorspronkelijke investeringsplan op basis waarvan de oorspronkelijke beslissing om met het conversieproject van start te gaan, is genomen. Hoewel de grotere kapitaalinjecties pas na de eerste studie van 2010 zijn verricht, kunnen deze injecties dus niet afzonderlijk worden bekeken.

b)   Investeringen

| (108) | In de studie van 2012 zijn de investeringen in vaste activa in vier fasen ingedeeld. De eerste fase van het investeringsproject betrof de ontwerpwerkzaamheden, maar ook de werkzaamheden om de site vrij te maken (vellen van bomen, verwijderen van struiken, afbreken van enkele hangars en nivelleerwerken). Deze kosten zijn in 2011 gemaakt en bedroegen in het totaal [...] miljoen PLN ([...] EUR). De tweede fase van het project, die de bouw van de algemene luchtvaartterminal, het administratief gebouw en het brandweergebouw omvatte, was in 2012 al gestart. De tweede fase van het project is de belangrijkste fase in termen van investeringen; ze is immers goed voor [...] % van de nominale investeringen (hierna „capex” genoemd) in de periode 2012-2013. Volgens de door Polen verstrekte inlichtingen bedroegen de investeringen in 2012 [...] miljoen PLN (waarvan meer dan de helft was uitgegeven voordat met de bijwerking van 2012 van start was gegaan). De figuur hieronder (figuur 2) toont de (nominale) capex per investeringsfase, zoals voorgesteld in de studie van 2012.

  Figuur 2


  Capex per fase (studie van 2012)

  [...] |
| --- | --- |

(108)

In de studie van 2012 zijn de investeringen in vaste activa in vier fasen ingedeeld. De eerste fase van het investeringsproject betrof de ontwerpwerkzaamheden, maar ook de werkzaamheden om de site vrij te maken (vellen van bomen, verwijderen van struiken, afbreken van enkele hangars en nivelleerwerken). Deze kosten zijn in 2011 gemaakt en bedroegen in het totaal [...] miljoen PLN ([...] EUR). De tweede fase van het project, die de bouw van de algemene luchtvaartterminal, het administratief gebouw en het brandweergebouw omvatte, was in 2012 al gestart. De tweede fase van het project is de belangrijkste fase in termen van investeringen; ze is immers goed voor [...] % van de nominale investeringen (hierna „capex” genoemd) in de periode 2012-2013. Volgens de door Polen verstrekte inlichtingen bedroegen de investeringen in 2012 [...] miljoen PLN (waarvan meer dan de helft was uitgegeven voordat met de bijwerking van 2012 van start was gegaan). De figuur hieronder (figuur 2) toont de (nominale) capex per investeringsfase, zoals voorgesteld in de studie van 2012.

Figuur 2

Capex per fase (studie van 2012)

[...]

| (109) | Gezien overwegingen 103 en 108 is de Commissie van mening dat noch de studie van 2011 noch de studie van 2012 was uitgevoerd op het tijdstip en op basis van de informatie waarover de openbare aandeelhouders beschikten toen de hoofdbeslissing is genomen om het conversieproject te financieren. Bovendien kan de Commissie niet retroactief rekening houden met de geplande extra inkomstenbronnen uit de in november 2013 verstrekte inlichtingen om beslissingen te rechtvaardigen die de openbare aandeelhouders in 2010 en 2011 hebben genomen. |
| --- | --- |

(109)

Gezien overwegingen 103 en 108 is de Commissie van mening dat noch de studie van 2011 noch de studie van 2012 was uitgevoerd op het tijdstip en op basis van de informatie waarover de openbare aandeelhouders beschikten toen de hoofdbeslissing is genomen om het conversieproject te financieren. Bovendien kan de Commissie niet retroactief rekening houden met de geplande extra inkomstenbronnen uit de in november 2013 verstrekte inlichtingen om beslissingen te rechtvaardigen die de openbare aandeelhouders in 2010 en 2011 hebben genomen.

| (110) | De Commissie is bijgevolg van mening dat zij, om te beoordelen of Gdynia en Kosakowo als een voorzichtige particuliere investeerder in een markteconomie hebben gehandeld, haar beoordeling in hoofdzaak moet baseren op de studie van 2010 zonder rekening te houden met latere ontwikkelingen en informatie waarover de openbare aandeelhouders niet beschikten op het tijdstip dat zij hun beslissing hebben genomen om het betrokken investeringsproject uit te voeren. |
| --- | --- |

(110)

De Commissie is bijgevolg van mening dat zij, om te beoordelen of Gdynia en Kosakowo als een voorzichtige particuliere investeerder in een markteconomie hebben gehandeld, haar beoordeling in hoofdzaak moet baseren op de studie van 2010 zonder rekening te houden met latere ontwikkelingen en informatie waarover de openbare aandeelhouders niet beschikten op het tijdstip dat zij hun beslissing hebben genomen om het betrokken investeringsproject uit te voeren.

| (111) | Anderzijds werden in de studie van 2011 en in die van 2012 enkel de wijzigingen beoordeeld ten opzichte van de oorspronkelijke beslissing om met het investeringsproject van start te gaan, die in 2010 was genomen op basis van de studie van 2010. De studie van 2012 erkent inderdaad dat een aantal investeringen (zoals de algemene luchtvaartterminal, het administratief gebouw, het elektriciteitssysteem) zich al in een „gevorderd stadium van uitvoering” bevonden. De twee latere studies tonen aan dat de aandeelhouders door marktontwikkelingen werden gedreven en de omvang van het project dienovereenkomstig hebben bijgesteld (opwaarts of neerwaarts afhankelijk van het soort investering). In vergelijking met de globale beslissing om de militaire basis om te bouwen tot een burgerluchthaven, waren deze wijzigingen echter onbeduidend. De figuur hieronder (figuur 3) toont de investeringen zoals voorgesteld in de studies van 2010, 2011 en 2012 (uitgedrukt in reële termen van 2010). Hoewel de timing en de omvang van de investeringen zowel in 2011 als in 2012 werden bijgewerkt, zijn deze wijzigingen, zoals men kan zien, niet aanzienlijk in vergelijking met de totale omvang van het project. In 2010 werd de reële capex geraamd op ongeveer [...] miljoen PLN en nam dit bedrag toe [...] tot ongeveer [...] miljoen PLN in 2011 en 2012 (d.w.z. [...] % over een investeringstermijn van bijna twintig jaar). |
| --- | --- |

(111)

Anderzijds werden in de studie van 2011 en in die van 2012 enkel de wijzigingen beoordeeld ten opzichte van de oorspronkelijke beslissing om met het investeringsproject van start te gaan, die in 2010 was genomen op basis van de studie van 2010. De studie van 2012 erkent inderdaad dat een aantal investeringen (zoals de algemene luchtvaartterminal, het administratief gebouw, het elektriciteitssysteem) zich al in een „gevorderd stadium van uitvoering” bevonden. De twee latere studies tonen aan dat de aandeelhouders door marktontwikkelingen werden gedreven en de omvang van het project dienovereenkomstig hebben bijgesteld (opwaarts of neerwaarts afhankelijk van het soort investering). In vergelijking met de globale beslissing om de militaire basis om te bouwen tot een burgerluchthaven, waren deze wijzigingen echter onbeduidend. De figuur hieronder (figuur 3) toont de investeringen zoals voorgesteld in de studies van 2010, 2011 en 2012 (uitgedrukt in reële termen van 2010). Hoewel de timing en de omvang van de investeringen zowel in 2011 als in 2012 werden bijgewerkt, zijn deze wijzigingen, zoals men kan zien, niet aanzienlijk in vergelijking met de totale omvang van het project. In 2010 werd de reële capex geraamd op ongeveer [...] miljoen PLN en nam dit bedrag toe [...] tot ongeveer [...] miljoen PLN in 2011 en 2012 (d.w.z. [...] % over een investeringstermijn van bijna twintig jaar).

| (112) | In hoofdzaak moet de Commissie in deze zaak een reeks investeringsbeslissingen beoordelen die in een korte tijdspanne, die niet wordt gekenmerkt door enige onvoorziene gebeurtenissen, is genomen door dezelfde openbare aandeelhouders met betrekking tot de uitvoering van wat in wezen hetzelfde investeringsproject is. Daarom kunnen de bijwerkingen van 2011 en 2012 van een investeringsbeslissing die niet aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie voldeed wanneer ze werd genomen, geen redelijke investeringsbeslissing maken. De bijwerkingen konden in het beste geval aantonen dat de Poolse overheid als een particuliere investeerder had gehandeld alleen als ze zouden aantonen dat het project, door extra middelen te investeren, een rendement kon opleveren dat het geïnvesteerde en nog te investeren kapitaal passend zou vergoeden (of dat dat kapitaal passend zou vergoeden zelfs wanneer men rekening hield met het risico van verplichte terugbetaling van in het verleden onrechtmatig ontvangen steun).

  Figuur 3


  Capex (in „000 PLN) zoals geraamd in de studies van 2010, 2011 en 2012 (in reële termen van 2010)

  [...] |
| --- | --- |

(112)

In hoofdzaak moet de Commissie in deze zaak een reeks investeringsbeslissingen beoordelen die in een korte tijdspanne, die niet wordt gekenmerkt door enige onvoorziene gebeurtenissen, is genomen door dezelfde openbare aandeelhouders met betrekking tot de uitvoering van wat in wezen hetzelfde investeringsproject is. Daarom kunnen de bijwerkingen van 2011 en 2012 van een investeringsbeslissing die niet aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie voldeed wanneer ze werd genomen, geen redelijke investeringsbeslissing maken. De bijwerkingen konden in het beste geval aantonen dat de Poolse overheid als een particuliere investeerder had gehandeld alleen als ze zouden aantonen dat het project, door extra middelen te investeren, een rendement kon opleveren dat het geïnvesteerde en nog te investeren kapitaal passend zou vergoeden (of dat dat kapitaal passend zou vergoeden zelfs wanneer men rekening hield met het risico van verplichte terugbetaling van in het verleden onrechtmatig ontvangen steun).

Figuur 3

Capex (in „000 PLN) zoals geraamd in de studies van 2010, 2011 en 2012 (in reële termen van 2010)

[...]

De toepassing van het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie op basis van de studie van 2010

| (113) | De door Polen verstrekte studie van 2010 is gebaseerd op een businessplan met ramingen van toekomstige kasstromen voor de investeerders voor de periode 2010-2040. Toen deze studie werd uitgevoerd, verwachtte Polen dat de luchthaven vanaf 2011 algemeen luchtvaartverkeer, vanaf 2013 chartervluchten en vanaf 2015 lagekostenvluchten zou verwerken. Dit zou leiden tot een gestage toename van het aantal verwerkte passagiers van [...] passagiers in 2013 tot bijna [...] miljoen in 2024 en 1,753 miljoen in 2040 (zoals blijkt uit tabel 5 hieronder).

  Tabel 5


  In de studie van 2010 gebruikte verkeersramingen voor de luchthaven van Gdynia (in duizendtallen)
















  Verwachte evolutie van de passagiersaantallen (studie van 2010) |
| --- | --- |
| Jaar | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2020 | 2024 | 2028 | 2032 | 2036 | 2040 |
| Aantal passagiers | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | 1 752 835 |

(113)

De door Polen verstrekte studie van 2010 is gebaseerd op een businessplan met ramingen van toekomstige kasstromen voor de investeerders voor de periode 2010-2040. Toen deze studie werd uitgevoerd, verwachtte Polen dat de luchthaven vanaf 2011 algemeen luchtvaartverkeer, vanaf 2013 chartervluchten en vanaf 2015 lagekostenvluchten zou verwerken. Dit zou leiden tot een gestage toename van het aantal verwerkte passagiers van [...] passagiers in 2013 tot bijna [...] miljoen in 2024 en 1,753 miljoen in 2040 (zoals blijkt uit tabel 5 hieronder).

Tabel 5

In de studie van 2010 gebruikte verkeersramingen voor de luchthaven van Gdynia (in duizendtallen)

Verwachte evolutie van de passagiersaantallen (studie van 2010)

Jaar

2013

2014

2015

2016

2020

2024

2028

2032

2036

2040

Aantal passagiers

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

1 752 835

| (114) | Volgens de studie van 2010 zou de vennootschap op EBITDA-niveau winstgevend zijn vanaf 2018. De jaarlijkse verdisconteerde kasstroom zou vanaf 2020 positief worden, zoals blijkt uit de figuur hieronder (figuur 4). Cumulatief gezien (dus na elk jaar de kasstromen van de jaren ervoor te hebben samengevoegd), wordt echter verwacht dat de totale verdisconteerde kasstroom voor de hele periode 2010-2040 negatief zal zijn (zoals blijkt uit figuur 1). Met andere woorden, de positieve kasstromen die vanaf 2018 worden verwacht, zijn niet groot genoeg om de heel negatieve kasstromen van de eerste investeringsperiode te compenseren.

  Figuur 4


  Verdisconteerde kasstroom in „000 PLN (studie van 2010)

  [...]







  Bron: | Gebaseerd op de studie van 2010. |
| --- | --- | --- |

(114)

Volgens de studie van 2010 zou de vennootschap op EBITDA-niveau winstgevend zijn vanaf 2018. De jaarlijkse verdisconteerde kasstroom zou vanaf 2020 positief worden, zoals blijkt uit de figuur hieronder (figuur 4). Cumulatief gezien (dus na elk jaar de kasstromen van de jaren ervoor te hebben samengevoegd), wordt echter verwacht dat de totale verdisconteerde kasstroom voor de hele periode 2010-2040 negatief zal zijn (zoals blijkt uit figuur 1). Met andere woorden, de positieve kasstromen die vanaf 2018 worden verwacht, zijn niet groot genoeg om de heel negatieve kasstromen van de eerste investeringsperiode te compenseren.

Figuur 4

Verdisconteerde kasstroom in „000 PLN (studie van 2010)

[...]

Bron:

| (115) | Er werd verwacht dat de luchthavenbeheerder na 2040 bestendig zou blijven groeien met een stabiel groeipercentage van de vrije kasstroom van [...] %. Op basis van deze veronderstelling heeft Polen de eindwaarde van de luchthavenexploitant in 2040 berekend. De verdisconteerde eindwaarde bedraagt [...] miljoen PLN. |
| --- | --- |

(115)

Er werd verwacht dat de luchthavenbeheerder na 2040 bestendig zou blijven groeien met een stabiel groeipercentage van de vrije kasstroom van [...] %. Op basis van deze veronderstelling heeft Polen de eindwaarde van de luchthavenexploitant in 2040 berekend. De verdisconteerde eindwaarde bedraagt [...] miljoen PLN.

| (116) | De studie van 2010 geeft een positieve eigenvermogenswaarde (47) van [...] miljoen PLN (ongeveer [...] miljoen EUR). Bovendien is het intern rendement van de investering van [...] % hoger dan de verwachte kapitaalkosten van de luchthavenbeheerder ([...] %). |
| --- | --- |

(116)

De studie van 2010 geeft een positieve eigenvermogenswaarde (47) van [...] miljoen PLN (ongeveer [...] miljoen EUR). Bovendien is het intern rendement van de investering van [...] % hoger dan de verwachte kapitaalkosten van de luchthavenbeheerder ([...] %).

| (117) | De Commissie stelt vast dat de belangrijkste factoren voor waardecreatie van de toekomstige kasstromen van de luchthavenbeheerder van de luchthaven van Gdynia de verwachte inkomsten zijn, die zullen afhangen van de passagiersaantallen en van de hoogte van de door de luchtvaartmaatschappijen betaalde luchthavenheffingen. De inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten (passagiersheffingen, landingsrechten en parkeergelden) zijn in de studie van 2010 goed voor [80-90] % van alle inkomsten in 2040 en voor een gemiddelde van [80-90] % van alle inkomsten gedurende de hele beoordeelde periode, d.w.z. van 2010 tot 2040. De Commissie stelt vast dat dit feit in tegenspraak is met de beweringen van Polen dat de activiteiten van de luchthaven van Gdynia deze van de luchthaven van Gdansk zouden aanvullen, aangezien Gdynia zich op algemene luchtvaart zou toespitsen. In feite vormen, zoals de hierboven voorgestelde gegevens aantonen, lagekosten- en chartervluchten de belangrijkste bron van inkomsten in het merendeel van de jaren waarop de prognose betrekking heeft. Zoals hieronder verder zal worden uiteengezet, haalt de luchthaven van Gdansk ook het merendeel van haar inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten (zie overweging 121). |
| --- | --- |

(117)

De Commissie stelt vast dat de belangrijkste factoren voor waardecreatie van de toekomstige kasstromen van de luchthavenbeheerder van de luchthaven van Gdynia de verwachte inkomsten zijn, die zullen afhangen van de passagiersaantallen en van de hoogte van de door de luchtvaartmaatschappijen betaalde luchthavenheffingen. De inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten (passagiersheffingen, landingsrechten en parkeergelden) zijn in de studie van 2010 goed voor [80-90] % van alle inkomsten in 2040 en voor een gemiddelde van [80-90] % van alle inkomsten gedurende de hele beoordeelde periode, d.w.z. van 2010 tot 2040. De Commissie stelt vast dat dit feit in tegenspraak is met de beweringen van Polen dat de activiteiten van de luchthaven van Gdynia deze van de luchthaven van Gdansk zouden aanvullen, aangezien Gdynia zich op algemene luchtvaart zou toespitsen. In feite vormen, zoals de hierboven voorgestelde gegevens aantonen, lagekosten- en chartervluchten de belangrijkste bron van inkomsten in het merendeel van de jaren waarop de prognose betrekking heeft. Zoals hieronder verder zal worden uiteengezet, haalt de luchthaven van Gdansk ook het merendeel van haar inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten (zie overweging 121).

| (118) | In het kader van de vraag vanwege passagiers en luchtvaartmaatschappijen merkt de Commissie op dat de luchthaven van Gdynia hetzelfde verzorgingsgebied zou hebben als de luchthaven van Gdansk, die slechts op een afstand van ongeveer 25 km van de luchthaven van Gdynia is gelegen. De luchthaven van Gdansk is in 2012 uitgebreid om tot 5 miljoen passagiers te kunnen verwerken en een verdere uitbreiding om tot 7 miljoen passagiers te kunnen verwerken, staat in 2015 gepland. De timing voor deze uitbreiding was reeds officieel bekend in 2010, d.w.z. toen de studie van 2010 werd opgemaakt (48). Bovendien is de overheidsfinanciering voor de uitbreiding van de luchthaven van Gdansk tot een capaciteit van 5 miljoen passagiers ook aangemeld bij de Commissie op 24 september 2008 als steunmaatregel N472/2008 en door de Commissie op 5 februari 2009 goedgekeurd (49). |
| --- | --- |

(118)

In het kader van de vraag vanwege passagiers en luchtvaartmaatschappijen merkt de Commissie op dat de luchthaven van Gdynia hetzelfde verzorgingsgebied zou hebben als de luchthaven van Gdansk, die slechts op een afstand van ongeveer 25 km van de luchthaven van Gdynia is gelegen. De luchthaven van Gdansk is in 2012 uitgebreid om tot 5 miljoen passagiers te kunnen verwerken en een verdere uitbreiding om tot 7 miljoen passagiers te kunnen verwerken, staat in 2015 gepland. De timing voor deze uitbreiding was reeds officieel bekend in 2010, d.w.z. toen de studie van 2010 werd opgemaakt (48). Bovendien is de overheidsfinanciering voor de uitbreiding van de luchthaven van Gdansk tot een capaciteit van 5 miljoen passagiers ook aangemeld bij de Commissie op 24 september 2008 als steunmaatregel N472/2008 en door de Commissie op 5 februari 2009 goedgekeurd (49).

| (119) | Polen heeft aan de Commissie meegedeeld dat het voor de luchthaven van Gdansk in 2010 opgemaakte masterplan (50) in de uitbreiding van de start- en landingsbaan, de luchthavenplatformen en overige luchthaveninfrastructuur voorziet, waardoor de luchthaven van Gdansk in de toekomst meer dan 10 miljoen passagiers per jaar zou kunnen verwerken. |
| --- | --- |

(119)

Polen heeft aan de Commissie meegedeeld dat het voor de luchthaven van Gdansk in 2010 opgemaakte masterplan (50) in de uitbreiding van de start- en landingsbaan, de luchthavenplatformen en overige luchthaveninfrastructuur voorziet, waardoor de luchthaven van Gdansk in de toekomst meer dan 10 miljoen passagiers per jaar zou kunnen verwerken.

| (120) | De Commissie merkt eveneens op dat de luchthaven van Gdansk in 2010 2,2 miljoen passagiers verwerkte (d.w.z. dat ze 45 % van haar capaciteit gebruikte, inclusief de capaciteit in aanbouw). Volgens de prognoses voor de luchthaven van Gdansk zal in 2020 slechts 50 tot 60 % van de beschikbare capaciteit worden gebruikt (51). Deze prognoses houden geen rekening met de start van de exploitatie van de luchthaven van Gdynia (d.w.z. dat er wordt verondersteld dat aan de volledige vraag uit het verzorgingsgebied door de luchthaven van Gdansk zal worden voldaan). De Commissie stelt vast dat de luchthaven van Gdansk gedurende lange tijd aan de vraag in de regio zal kunnen voldoen, namelijk minstens tot 2030, zelfs indien wordt uitgegaan van een dynamische toename van het passagiersverkeer. |
| --- | --- |

(120)

De Commissie merkt eveneens op dat de luchthaven van Gdansk in 2010 2,2 miljoen passagiers verwerkte (d.w.z. dat ze 45 % van haar capaciteit gebruikte, inclusief de capaciteit in aanbouw). Volgens de prognoses voor de luchthaven van Gdansk zal in 2020 slechts 50 tot 60 % van de beschikbare capaciteit worden gebruikt (51). Deze prognoses houden geen rekening met de start van de exploitatie van de luchthaven van Gdynia (d.w.z. dat er wordt verondersteld dat aan de volledige vraag uit het verzorgingsgebied door de luchthaven van Gdansk zal worden voldaan). De Commissie stelt vast dat de luchthaven van Gdansk gedurende lange tijd aan de vraag in de regio zal kunnen voldoen, namelijk minstens tot 2030, zelfs indien wordt uitgegaan van een dynamische toename van het passagiersverkeer.

| (121) | Zoals hierboven aangegeven, verwacht de studie van 2010 voor de luchthaven van Gdynia dat het merendeel van de inkomsten ([80-90] % gemiddeld voor de hele periode 2012-2040) door lagekosten- en chartermaatschappijen zal worden gegenereerd. In deze context stelt de Commissie vast dat ook de luchthaven van Gdansk hoofdzakelijk lagekosten- en chartervluchten verwerkt. In 2010 waren de lagekosten- en chartervluchten goed voor 72 % van alle passagiers die de luchthaven van Gdansk heeft verwerkt (52). |
| --- | --- |

(121)

Zoals hierboven aangegeven, verwacht de studie van 2010 voor de luchthaven van Gdynia dat het merendeel van de inkomsten ([80-90] % gemiddeld voor de hele periode 2012-2040) door lagekosten- en chartermaatschappijen zal worden gegenereerd. In deze context stelt de Commissie vast dat ook de luchthaven van Gdansk hoofdzakelijk lagekosten- en chartervluchten verwerkt. In 2010 waren de lagekosten- en chartervluchten goed voor 72 % van alle passagiers die de luchthaven van Gdansk heeft verwerkt (52).

| (122) | Gezien de nabijheid van een andere gevestigde en nog niet verzadigde luchthaven die hetzelfde bedrijfsmodel hanteert en over heel wat reservecapaciteit op lange termijn beschikt, is de Commissie van mening dat het vermogen van de beheerder van de luchthaven van Gdynia om verkeer en passagiers aan te trekken, in grote mate zal afhangen van de hoogte van de luchthavenheffingen die hij aan de luchtvaartmaatschappijen zal aanrekenen, vooral in vergelijking met zijn dichtste concurrenten. |
| --- | --- |

(122)

Gezien de nabijheid van een andere gevestigde en nog niet verzadigde luchthaven die hetzelfde bedrijfsmodel hanteert en over heel wat reservecapaciteit op lange termijn beschikt, is de Commissie van mening dat het vermogen van de beheerder van de luchthaven van Gdynia om verkeer en passagiers aan te trekken, in grote mate zal afhangen van de hoogte van de luchthavenheffingen die hij aan de luchtvaartmaatschappijen zal aanrekenen, vooral in vergelijking met zijn dichtste concurrenten.

| (123) | In deze context stelt de Commissie vast dat de studie van 2010 uitgaat van een passagiersheffing voor charter- en lagekostenvluchten van 25 PLN/PAX (6,25 EUR) tot 2014 en van 40 PLN/PAX (10 EUR) vanaf 2015 (tot 2040). De landingsrechten voor dezelfde categorie van vluchten was voor de hele periode vastgesteld op 25 PLN/ton (6,25 EUR) (uitgaand van een maximaal startgewicht (maximum take-off weight, MTOW) van 70 ton), terwijl de parkeergelden op 4 PLN (1,0 EUR) per 24u/ton werden geraamd (bij een gemiddeld MTOW van 70 ton). Volgens de studie van 2010 waren de prijzen vastgesteld op niveaus die vergelijkbaar waren met deze van andere regionale luchthavens op het ogenblik dat de studie van 2010 is verricht. De prijzen op de luchthaven van Gdynia zijn ook bepaald uitgaande van de veronderstelling dat er geen concurrentie van de luchthaven van Gdansk zou zijn. |
| --- | --- |

(123)

In deze context stelt de Commissie vast dat de studie van 2010 uitgaat van een passagiersheffing voor charter- en lagekostenvluchten van 25 PLN/PAX (6,25 EUR) tot 2014 en van 40 PLN/PAX (10 EUR) vanaf 2015 (tot 2040). De landingsrechten voor dezelfde categorie van vluchten was voor de hele periode vastgesteld op 25 PLN/ton (6,25 EUR) (uitgaand van een maximaal startgewicht (maximum take-off weight, MTOW) van 70 ton), terwijl de parkeergelden op 4 PLN (1,0 EUR) per 24u/ton werden geraamd (bij een gemiddeld MTOW van 70 ton). Volgens de studie van 2010 waren de prijzen vastgesteld op niveaus die vergelijkbaar waren met deze van andere regionale luchthavens op het ogenblik dat de studie van 2010 is verricht. De prijzen op de luchthaven van Gdynia zijn ook bepaald uitgaande van de veronderstelling dat er geen concurrentie van de luchthaven van Gdansk zou zijn.

| (124) | De Commissie stelt ook vast dat volgens het tarievenplan van de luchthaven van Gdansk de standaardheffing voor passagiers sinds 31 december 2008 48 PLN/PAX (12,0 EUR) bedraagt, de standaardlandingsrechten voor vliegtuigen van meer dan 2 ton (dus inclusief alle charter- en lagekostenvliegtuigen) 25 PLN/ton (6,25 EUR) en de parkeergelden 4,5 PLN/24u/ton (1,25 EUR). |
| --- | --- |

(124)

De Commissie stelt ook vast dat volgens het tarievenplan van de luchthaven van Gdansk de standaardheffing voor passagiers sinds 31 december 2008 48 PLN/PAX (12,0 EUR) bedraagt, de standaardlandingsrechten voor vliegtuigen van meer dan 2 ton (dus inclusief alle charter- en lagekostenvliegtuigen) 25 PLN/ton (6,25 EUR) en de parkeergelden 4,5 PLN/24u/ton (1,25 EUR).

| (125) | De Commissie constateert echter ook dat het tarievenplan van de luchthaven van Gdansk diverse kortingen en teruggaven bevat, onder andere voor lagekostenvluchten. De luchthaven van Gdansk hanteert een gunstheffing voor passagiers van 24 PLN/PAX (6 EUR) voor alle nieuwe bestemmingen (vanaf 1 januari 2004) en voor alle frequentieverhogingen met vliegtuigen met een MTOW van 50 tot 100 ton (bv. Airbus A320 en Boeing 737 en andere vliegtuigtypes die door lagekostenmaatschappijen worden gebruikt). Op de landingsrechten voor voornoemde bestemmingen geldt eveneens een korting van 50 % (d.w.z. tot 12,5 PLN/ton). De parkeergelden worden volledig kwijtgescholden als minstens zes keer per week op de bestemming wordt gevlogen. Daarnaast wordt de standaardpassagiersheffing eerst met 23 PLN verlaagd voor alle vertrekkende passagiers op geregelde binnenlandse vluchten. Daarna wordt een passende korting toegepast. Rekening houdend met de kortingen en teruggaven die de luchthaven van Gdansk hanteert, is de Commissie van oordeel dat de gemiddelde luchthavenheffingen die voor de luchthaven van Gdynia zijn overwogen, beduidend hoger zijn dan op de gevestigde luchthaven in de buurt. |
| --- | --- |

(125)

De Commissie constateert echter ook dat het tarievenplan van de luchthaven van Gdansk diverse kortingen en teruggaven bevat, onder andere voor lagekostenvluchten. De luchthaven van Gdansk hanteert een gunstheffing voor passagiers van 24 PLN/PAX (6 EUR) voor alle nieuwe bestemmingen (vanaf 1 januari 2004) en voor alle frequentieverhogingen met vliegtuigen met een MTOW van 50 tot 100 ton (bv. Airbus A320 en Boeing 737 en andere vliegtuigtypes die door lagekostenmaatschappijen worden gebruikt). Op de landingsrechten voor voornoemde bestemmingen geldt eveneens een korting van 50 % (d.w.z. tot 12,5 PLN/ton). De parkeergelden worden volledig kwijtgescholden als minstens zes keer per week op de bestemming wordt gevlogen. Daarnaast wordt de standaardpassagiersheffing eerst met 23 PLN verlaagd voor alle vertrekkende passagiers op geregelde binnenlandse vluchten. Daarna wordt een passende korting toegepast. Rekening houdend met de kortingen en teruggaven die de luchthaven van Gdansk hanteert, is de Commissie van oordeel dat de gemiddelde luchthavenheffingen die voor de luchthaven van Gdynia zijn overwogen, beduidend hoger zijn dan op de gevestigde luchthaven in de buurt.

| (126) | Door de desbetreffende luchthavenheffingen toe te passen, zal de luchthaven van Gdynia als nieuwe speler geen beduidend verkeersvolume kunnen aantrekken, wanneer er in hetzelfde verzorgingsgebied een gevestigde luchthaven is met reservecapaciteit die lagere nettoheffingen hanteert voor nieuwe bestemmingen en frequentieverhogingen van bestaande bestemmingen. De Commissie stelt ook vast dat volgens het luchthavenheffingenplan van de luchthaven van Gdansk de kortingen tot 31 december 2028 van kracht blijven. Aangezien de studie van 2010 (gebaseerd op het toenmalige businessplan van de luchthavenexploitant) de luchthavenheffingen als de belangrijkste bron van inkomsten voor de luchthavenbeheerder ziet, vindt de Commissie dat deze oplossing bewijst dat de studie van 2010 niet betrouwbaar en geloofwaardig genoeg is om aan te tonen dat een particuliere investeerder met het investeringsproject in kwestie zou zijn doorgegaan. |
| --- | --- |

(126)

Door de desbetreffende luchthavenheffingen toe te passen, zal de luchthaven van Gdynia als nieuwe speler geen beduidend verkeersvolume kunnen aantrekken, wanneer er in hetzelfde verzorgingsgebied een gevestigde luchthaven is met reservecapaciteit die lagere nettoheffingen hanteert voor nieuwe bestemmingen en frequentieverhogingen van bestaande bestemmingen. De Commissie stelt ook vast dat volgens het luchthavenheffingenplan van de luchthaven van Gdansk de kortingen tot 31 december 2028 van kracht blijven. Aangezien de studie van 2010 (gebaseerd op het toenmalige businessplan van de luchthavenexploitant) de luchthavenheffingen als de belangrijkste bron van inkomsten voor de luchthavenbeheerder ziet, vindt de Commissie dat deze oplossing bewijst dat de studie van 2010 niet betrouwbaar en geloofwaardig genoeg is om aan te tonen dat een particuliere investeerder met het investeringsproject in kwestie zou zijn doorgegaan.

| (127) | Gezien het feit dat zowel de luchthaven van Gdynia als die van Gdansk zich hoofdzakelijk op lagekosten- en chartermaatschappijen zouden toespitsen, dat de luchthaven van Gdansk niet haar volledige capaciteit benut, dat de huidige heffingen lager zijn dan deze waarvan het businessplan van de luchthaven van Gdynia uitgaat en dat de afstand tussen beide luchthavens gering is, is de Commissie eveneens van oordeel dat het verkeerd is ervan uit te gaan dat er geen prijsconcurrentie tussen de twee luchthavens zal zijn. |
| --- | --- |

(127)

Gezien het feit dat zowel de luchthaven van Gdynia als die van Gdansk zich hoofdzakelijk op lagekosten- en chartermaatschappijen zouden toespitsen, dat de luchthaven van Gdansk niet haar volledige capaciteit benut, dat de huidige heffingen lager zijn dan deze waarvan het businessplan van de luchthaven van Gdynia uitgaat en dat de afstand tussen beide luchthavens gering is, is de Commissie eveneens van oordeel dat het verkeerd is ervan uit te gaan dat er geen prijsconcurrentie tussen de twee luchthavens zal zijn.

| (128) | De Commissie stelt ook vast dat ten tijde van de opmaak van de studie van 2010 de nettoheffingen (standaardheffingen na aftrek van de geldende kortingen) op de luchthaven van Bydgoszcz (op 196 km en 2 uur en 19 minuten per auto van de luchthaven van Gdynia) en op de luchthaven van Szczecin (op 296 km en 4 uur en 24 minuten per auto van de luchthaven van Gdynia), de tweede en derde dichtste regionale luchthavens van Polen, beduidend lager waren (53). |
| --- | --- |

(128)

De Commissie stelt ook vast dat ten tijde van de opmaak van de studie van 2010 de nettoheffingen (standaardheffingen na aftrek van de geldende kortingen) op de luchthaven van Bydgoszcz (op 196 km en 2 uur en 19 minuten per auto van de luchthaven van Gdynia) en op de luchthaven van Szczecin (op 296 km en 4 uur en 24 minuten per auto van de luchthaven van Gdynia), de tweede en derde dichtste regionale luchthavens van Polen, beduidend lager waren (53).

| (129) | Gezien het bovenstaande vindt de Commissie, rekening houdend met de nabijheid van een andere, nog niet verzadigde luchthaven met hetzelfde bedrijfsmodel, dat de luchthavenheffingen uit de studie van 2010, die hoger zijn dan deze in Gdansk en in andere regionale luchthavens in de buurt, onrealistisch zijn. Gezien de concurrentiesituatie van de luchthaven van Gdynia is de Commissie bovendien ook van mening dat de verkeersprognoses in de studie van 2010 op onrealistische veronderstellingen zijn gebaseerd. |
| --- | --- |

(129)

Gezien het bovenstaande vindt de Commissie, rekening houdend met de nabijheid van een andere, nog niet verzadigde luchthaven met hetzelfde bedrijfsmodel, dat de luchthavenheffingen uit de studie van 2010, die hoger zijn dan deze in Gdansk en in andere regionale luchthavens in de buurt, onrealistisch zijn. Gezien de concurrentiesituatie van de luchthaven van Gdynia is de Commissie bovendien ook van mening dat de verkeersprognoses in de studie van 2010 op onrealistische veronderstellingen zijn gebaseerd.

| (130) | Er moet ook worden opgemerkt dat de studie van 2010 geen gevoeligheidsanalyse noch enige beoordeling van de aannemelijke uitkomstmogelijkheden (zoals het meest ongunstige scenario, het meest gunstige scenario en het basisscenario) bevatte. De Commissie concludeert daarom dat het scenario dat in de studie van 2010 wordt voorgesteld, op te optimistische veronderstellingen met betrekking tot de evolutie van de passagiersaantallen en de hoogte van de heffingen lijkt te berusten. |
| --- | --- |

(130)

Er moet ook worden opgemerkt dat de studie van 2010 geen gevoeligheidsanalyse noch enige beoordeling van de aannemelijke uitkomstmogelijkheden (zoals het meest ongunstige scenario, het meest gunstige scenario en het basisscenario) bevatte. De Commissie concludeert daarom dat het scenario dat in de studie van 2010 wordt voorgesteld, op te optimistische veronderstellingen met betrekking tot de evolutie van de passagiersaantallen en de hoogte van de heffingen lijkt te berusten.

| (131) | De Commissie stelt vast dat wanneer de jaarlijkse inkomsten uit passagiersheffingen verbonden aan lagekosten- en chartervluchten met slechts [...] % (gedurende de prognoseperiode 2010-2040) worden verlaagd, de eigenvermogenswaarde voor de openbare aandeelhouders negatief wordt. Een dergelijke inkomstendaling kan zich voordoen als de heffingen en/of het verkeer lager uitvallen dan verondersteld. In dit opzicht is het waard te vermelden dat de luchthavenheffingen in het businessplan dat voor de studie van 2010 is gebruikt, al [...] % hoger zijn dan op de luchthaven van Gdansk (54). In deze context is het hoogst onwaarschijnlijk dat de luchthaven van Gdynia verkeer zal kunnen aantrekken zonder een aanzienlijke korting toe te staan op de heffing van 40 PLN (10 EUR) uit het businessplan. De grote gevoeligheid van de NCW voor een ogenschijnlijk minieme vermindering van de luchthavenheffingen (het resultaat van realistische veronderstellingen) doet veel twijfels rijzen over de geloofwaardigheid van het oorspronkelijke businessplan. |
| --- | --- |

(131)

De Commissie stelt vast dat wanneer de jaarlijkse inkomsten uit passagiersheffingen verbonden aan lagekosten- en chartervluchten met slechts [...] % (gedurende de prognoseperiode 2010-2040) worden verlaagd, de eigenvermogenswaarde voor de openbare aandeelhouders negatief wordt. Een dergelijke inkomstendaling kan zich voordoen als de heffingen en/of het verkeer lager uitvallen dan verondersteld. In dit opzicht is het waard te vermelden dat de luchthavenheffingen in het businessplan dat voor de studie van 2010 is gebruikt, al [...] % hoger zijn dan op de luchthaven van Gdansk (54). In deze context is het hoogst onwaarschijnlijk dat de luchthaven van Gdynia verkeer zal kunnen aantrekken zonder een aanzienlijke korting toe te staan op de heffing van 40 PLN (10 EUR) uit het businessplan. De grote gevoeligheid van de NCW voor een ogenschijnlijk minieme vermindering van de luchthavenheffingen (het resultaat van realistische veronderstellingen) doet veel twijfels rijzen over de geloofwaardigheid van het oorspronkelijke businessplan.

| (132) | Hoewel de studie van 2010 gebaseerd was op toentertijd beschikbare verkeersramingen en achteraf beschikbare informatie niet mag worden gebruikt om de studie rechtstreeks te beoordelen, stelt de Commissie toch de mate vast waarin deze ramingen al te optimistisch waren. Uit een vergelijking van de verkeersramingen uit 2010 en 2012 blijken immers grote verschillen. Niet alleen liep de start van het project vertraging op, maar bovendien werden voor de periode met een „positieve EBITDA” de verkeersramingen voor elk jaar met [...] verlaagd tot [...] %. Een correctie van die omvang na slechts twee jaar zonder enige beduidende wijziging van de omstandigheden vormt een nuttige controle van de zin van de oorspronkelijke veronderstellingen. Ze toont ook aan dat de gevoeligheidstests door de Commissie (die minimaal zijn in vergelijking) bijzonder veelzeggend zijn met betrekking tot de onrealistische aard van de veronderstellingen ter onderbouwing van de conclusie dat het project de moeite waard was.

  Tabel 6


  Vergelijking van de passagiersprognoses gebruikt in de studie van 2010 en in de bijwerking van 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Totale PAX in de studie van 2010 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Totale PAX in de studie van 2012 | — | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Verschil | | –53 | –69 | –55 | –38 | –36 | –29 | –27 | –25 |
| | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
| Totale PAX in de studie van 2010 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | 1 343 234 |
| Totale PAX in de studie van 2012 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | 1 083 746 |
| Verschil | –23 | –21 | –19 | –17 | –17 | –18 | –18 | –19 | –19 |

(132)

Hoewel de studie van 2010 gebaseerd was op toentertijd beschikbare verkeersramingen en achteraf beschikbare informatie niet mag worden gebruikt om de studie rechtstreeks te beoordelen, stelt de Commissie toch de mate vast waarin deze ramingen al te optimistisch waren. Uit een vergelijking van de verkeersramingen uit 2010 en 2012 blijken immers grote verschillen. Niet alleen liep de start van het project vertraging op, maar bovendien werden voor de periode met een „positieve EBITDA” de verkeersramingen voor elk jaar met [...] verlaagd tot [...] %. Een correctie van die omvang na slechts twee jaar zonder enige beduidende wijziging van de omstandigheden vormt een nuttige controle van de zin van de oorspronkelijke veronderstellingen. Ze toont ook aan dat de gevoeligheidstests door de Commissie (die minimaal zijn in vergelijking) bijzonder veelzeggend zijn met betrekking tot de onrealistische aard van de veronderstellingen ter onderbouwing van de conclusie dat het project de moeite waard was.

Tabel 6

Vergelijking van de passagiersprognoses gebruikt in de studie van 2010 en in de bijwerking van 2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Totale PAX in de studie van 2010

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Totale PAX in de studie van 2012

—

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Verschil

–53

–69

–55

–38

–36

–29

–27

–25

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Totale PAX in de studie van 2010

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

1 343 234

Totale PAX in de studie van 2012

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

1 083 746

Verschil

–23

–21

–19

–17

–17

–18

–18

–19

–19

| (133) | Verdere gevoeligheidstests suggereren dat het project onrendabel zou worden als de totale inkomsten amper [...] % per jaar lager zouden zijn gedurende de volledige prognoseperiode of als de inkomsten [...] % lager zouden zijn en de exploitatiekosten [...] % hoger. De rentabiliteit van de investering is bijgevolg uiterst gevoelig voor minieme wijzigingen van de basisveronderstellingen. De Commissie vindt dergelijke wijzigingen miniem in vergelijking met de wijzigingen die in de latere studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie zijn aangebracht. |
| --- | --- |

(133)

Verdere gevoeligheidstests suggereren dat het project onrendabel zou worden als de totale inkomsten amper [...] % per jaar lager zouden zijn gedurende de volledige prognoseperiode of als de inkomsten [...] % lager zouden zijn en de exploitatiekosten [...] % hoger. De rentabiliteit van de investering is bijgevolg uiterst gevoelig voor minieme wijzigingen van de basisveronderstellingen. De Commissie vindt dergelijke wijzigingen miniem in vergelijking met de wijzigingen die in de latere studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie zijn aangebracht.

| (134) | De door de Commissie uitgevoerde gevoeligheidstests lijken des te redelijker, aangezien de Poolse overheid minder dan een jaar na de studie van 2010 een bijgewerkte analyse ontving waaruit bleek dat de NCW van het project beduidend lager zou zijn en slechts [...] miljoen PLN (ongeveer [...] EUR) zou bedragen. Derhalve werd de NCW van het project in mei 2011 verlaagd met [...] % ten opzichte van het oorspronkelijke project. |
| --- | --- |

(134)

De door de Commissie uitgevoerde gevoeligheidstests lijken des te redelijker, aangezien de Poolse overheid minder dan een jaar na de studie van 2010 een bijgewerkte analyse ontving waaruit bleek dat de NCW van het project beduidend lager zou zijn en slechts [...] miljoen PLN (ongeveer [...] EUR) zou bedragen. Derhalve werd de NCW van het project in mei 2011 verlaagd met [...] % ten opzichte van het oorspronkelijke project.

| (135) | De Commissie merkt bovendien op dat de positieve resultaten van de studie van 2010 ook in belangrijke mate afhangen van de eindwaarde van de investering aan het einde van de periode waarop het businessplan betrekking heeft (d.w.z. in 2040). De verdisconteerde kasstroom van de vennootschap voor de periode 2010-2040 is immers negatief en bedraagt (– [...] miljoen) PLN. De verdisconteerde eindwaarde op 30 juni 2010 bedraagt [...] miljoen PLN. |
| --- | --- |

(135)

De Commissie merkt bovendien op dat de positieve resultaten van de studie van 2010 ook in belangrijke mate afhangen van de eindwaarde van de investering aan het einde van de periode waarop het businessplan betrekking heeft (d.w.z. in 2040). De verdisconteerde kasstroom van de vennootschap voor de periode 2010-2040 is immers negatief en bedraagt (– [...] miljoen) PLN. De verdisconteerde eindwaarde op 30 juni 2010 bedraagt [...] miljoen PLN.

| (136) | De eindwaarde was gebaseerd op veronderstellingen dat het jaarlijkse groeipercentage voor de kasstroom van de investering na 2040 [...] % zou bedragen. Volgens de normale praktijk mag het groeipercentage van een onderneming niet hoger zijn dan dat van de economie waarin zij actief is (d.w.z. in termen van bbp-groei). De eindwaarde wordt immers berekend wanneer het bedrijf naar verwachting tot volle ontwikkeling is gekomen en wanneer de periode van sterke groei van het bedrijf dus voorbij is. Aangezien de economie naar verwachting sterk groeiende ondernemingen en ondernemingen met een stabiele groei telt, ligt het groeipercentage van mature bedrijven dus naar verwachting lager dan het gemiddelde groeipercentage van de economie in haar geheel. Polen heeft in zijn opmerkingen niet vermeld op welke basis het land het groeipercentage op lange termijn van [...] % heeft gekozen, maar het heeft wel uitgelegd dat het groeipercentage op lange termijn een nominaal groeipercentage is. Op basis van informatie van het IMF heeft de Commissie geconstateerd dat de prognoses voor reële bbp-groei in Polen die begin 2010 beschikbaar waren, aangaven dat het nominale groeipercentage van de Poolse economie zou gaan van 5,6 % in 2011 tot 6,6 % in 2015. Met een inflatie van 2,5 % kan worden verwacht dat het reële bbp 4 % zal groeien. De keuze van een nominaal groeipercentage van [...] % voor de luchthaven van Gdynia zou dus op het eerste gezicht in overeenstemming kunnen worden geacht met de toentertijd beschikbare informatie en met de vaste praktijk om een groeipercentage te kiezen dat lager ligt dan de groei van de economie. Door echter een groeipercentage op lange termijn boven de inflatie te kiezen (die in april 2010 op 2,5 % werd geraamd), wordt in het businessplan verondersteld dat de luchthaven na 2040 jaar na jaar zou blijven groeien.

  Tabel 7


  Gegevens en prognoses betreffende het bbp en de inflatie beschikbaar bij het IMF in april 2010 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| % bbp-groei (constante prijzen) | 1,70 | 2,70 | 3,20 | 3,90 | 4,00 | 4,00 | 4,00 |
| % bbp-groei (huidige prijzen) | 5,50 | 4,40 | 5,60 | 6,20 | 6,60 | 6,50 | 6,60 |
| % inflatie | 4,20 | 3,50 | 2,30 | 2,40 | 2,50 | 2,50 | 2,50 |
| Bron: | Internationaal Monetair Fonds, gegevensbank World Economic Outlook, april 2010 (gedownload van http://www.imf.org/external/data.htm) |

(136)

De eindwaarde was gebaseerd op veronderstellingen dat het jaarlijkse groeipercentage voor de kasstroom van de investering na 2040 [...] % zou bedragen. Volgens de normale praktijk mag het groeipercentage van een onderneming niet hoger zijn dan dat van de economie waarin zij actief is (d.w.z. in termen van bbp-groei). De eindwaarde wordt immers berekend wanneer het bedrijf naar verwachting tot volle ontwikkeling is gekomen en wanneer de periode van sterke groei van het bedrijf dus voorbij is. Aangezien de economie naar verwachting sterk groeiende ondernemingen en ondernemingen met een stabiele groei telt, ligt het groeipercentage van mature bedrijven dus naar verwachting lager dan het gemiddelde groeipercentage van de economie in haar geheel. Polen heeft in zijn opmerkingen niet vermeld op welke basis het land het groeipercentage op lange termijn van [...] % heeft gekozen, maar het heeft wel uitgelegd dat het groeipercentage op lange termijn een nominaal groeipercentage is. Op basis van informatie van het IMF heeft de Commissie geconstateerd dat de prognoses voor reële bbp-groei in Polen die begin 2010 beschikbaar waren, aangaven dat het nominale groeipercentage van de Poolse economie zou gaan van 5,6 % in 2011 tot 6,6 % in 2015. Met een inflatie van 2,5 % kan worden verwacht dat het reële bbp 4 % zal groeien. De keuze van een nominaal groeipercentage van [...] % voor de luchthaven van Gdynia zou dus op het eerste gezicht in overeenstemming kunnen worden geacht met de toentertijd beschikbare informatie en met de vaste praktijk om een groeipercentage te kiezen dat lager ligt dan de groei van de economie. Door echter een groeipercentage op lange termijn boven de inflatie te kiezen (die in april 2010 op 2,5 % werd geraamd), wordt in het businessplan verondersteld dat de luchthaven na 2040 jaar na jaar zou blijven groeien.

Tabel 7

Gegevens en prognoses betreffende het bbp en de inflatie beschikbaar bij het IMF in april 2010

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

% bbp-groei (constante prijzen)

1,70

2,70

3,20

3,90

4,00

4,00

4,00

% bbp-groei (huidige prijzen)

5,50

4,40

5,60

6,20

6,60

6,50

6,60

% inflatie

4,20

3,50

2,30

2,40

2,50

2,50

2,50

Bron:

Internationaal Monetair Fonds, gegevensbank World Economic Outlook, april 2010 (gedownload van http://www.imf.org/external/data.htm)

| (137) | Bovendien constateert de Commissie dat in dit geval, gezien de bijzonder lange prognoseperiode en de grote tijdspanne tot de datum waarvoor de eindwaarde is berekend, de taak om het meest geschikte groeipercentage te bepalen, des te complexer en de onzekerheid des te groter is. Bbp-groeiprognoses hebben immers maar zelden een horizon van meer dan vijf jaar, terwijl het model in dit geval een redelijk groeipercentage voor de luchthaven moest voorspellen na een exploitatietermijn van dertig jaar. Dit geeft aan dat een voorzichtige investeerder een reeks gevoeligheidstests zou hebben ondernomen. |
| --- | --- |

(137)

Bovendien constateert de Commissie dat in dit geval, gezien de bijzonder lange prognoseperiode en de grote tijdspanne tot de datum waarvoor de eindwaarde is berekend, de taak om het meest geschikte groeipercentage te bepalen, des te complexer en de onzekerheid des te groter is. Bbp-groeiprognoses hebben immers maar zelden een horizon van meer dan vijf jaar, terwijl het model in dit geval een redelijk groeipercentage voor de luchthaven moest voorspellen na een exploitatietermijn van dertig jaar. Dit geeft aan dat een voorzichtige investeerder een reeks gevoeligheidstests zou hebben ondernomen.

| (138) | In dit opzicht is het waard te vermelden dat in latere bijwerkingen van het oorspronkelijke businessplan het stabiele groeipercentage is verlaagd van [...] % tot [...] %. Polen heeft echter geen duidelijke uitleg voor de verlaging gegeven. De eindwaarde is een functie van het veronderstelde bestendige stabiele groeipercentage, maar ook van de geraamde rendementen tijdens de periode van stabiele groei. De Commissie heeft enkele gevoeligheidstests uitgevoerd die bevestigen dat de conclusie van de studie van 2010 uiterst gevoelig is voor kleine en realistische wijzigingen van de basisveronderstellingen. Ten eerste, het stabiele groeipercentage waarbij het businessplan van 2010 een negatieve NCW oplevert, bedraagt ongeveer [...] %. Wanneer er echter van uit wordt gegaan dat de inkomsten slechts [...] % lager liggen dan geraamd, bedraagt het stabiele groeipercentage waarbij het project onrendabel wordt, [...] %. |
| --- | --- |

(138)

In dit opzicht is het waard te vermelden dat in latere bijwerkingen van het oorspronkelijke businessplan het stabiele groeipercentage is verlaagd van [...] % tot [...] %. Polen heeft echter geen duidelijke uitleg voor de verlaging gegeven. De eindwaarde is een functie van het veronderstelde bestendige stabiele groeipercentage, maar ook van de geraamde rendementen tijdens de periode van stabiele groei. De Commissie heeft enkele gevoeligheidstests uitgevoerd die bevestigen dat de conclusie van de studie van 2010 uiterst gevoelig is voor kleine en realistische wijzigingen van de basisveronderstellingen. Ten eerste, het stabiele groeipercentage waarbij het businessplan van 2010 een negatieve NCW oplevert, bedraagt ongeveer [...] %. Wanneer er echter van uit wordt gegaan dat de inkomsten slechts [...] % lager liggen dan geraamd, bedraagt het stabiele groeipercentage waarbij het project onrendabel wordt, [...] %.

| (139) | Het stabiele groeipercentagemodel dat hier is gebruikt om de eindwaarde te berekenen, vereist ook dat er veronderstellingen worden geformuleerd over de datum waarop het bedrijf zal beginnen groeien in een stabiel tempo dat het voor altijd kan aanhouden. In de studie van 2010 is deze datum vastgesteld in 2040, wat een prognoseperiode van dertig jaar (2010-2040) oplevert. In de bijwerking van 2012 is de prognoseperiode teruggebracht tot 18 jaar (2012-2030) en is de eindwaarde dus berekend voor 2030. Als dezelfde tijdshorizon wordt toegepast op de studie van 2010, wordt de NCW negatief. |
| --- | --- |

(139)

Het stabiele groeipercentagemodel dat hier is gebruikt om de eindwaarde te berekenen, vereist ook dat er veronderstellingen worden geformuleerd over de datum waarop het bedrijf zal beginnen groeien in een stabiel tempo dat het voor altijd kan aanhouden. In de studie van 2010 is deze datum vastgesteld in 2040, wat een prognoseperiode van dertig jaar (2010-2040) oplevert. In de bijwerking van 2012 is de prognoseperiode teruggebracht tot 18 jaar (2012-2030) en is de eindwaarde dus berekend voor 2030. Als dezelfde tijdshorizon wordt toegepast op de studie van 2010, wordt de NCW negatief.

| (140) | De Commissie stelt eveneens vast dat de studie van 2012 specifiek vermeldt dat een voorzichtige investeerder rekening zou hebben gehouden met het feit dat het project een bijzonder lange tijdshorizon heeft voordat het winstgevend wordt (zie 4.10.1.2 van de studie van 2012, waarin tot de volgende conclusie wordt gekomen: „Het positieve resultaat van de netto contante waarde bewijst dat de investering in de luchthaven Gdynia-Kosakowo interessant kan zijn voor potentiële investeerders. Voordat enige beslissing wordt genomen, moeten de investeerders echter ook rekening houden met de lange investeringshorizon die typisch is voor infrastructuurinvesteringsprojecten.”). |
| --- | --- |

(140)

De Commissie stelt eveneens vast dat de studie van 2012 specifiek vermeldt dat een voorzichtige investeerder rekening zou hebben gehouden met het feit dat het project een bijzonder lange tijdshorizon heeft voordat het winstgevend wordt (zie 4.10.1.2 van de studie van 2012, waarin tot de volgende conclusie wordt gekomen: „Het positieve resultaat van de netto contante waarde bewijst dat de investering in de luchthaven Gdynia-Kosakowo interessant kan zijn voor potentiële investeerders. Voordat enige beslissing wordt genomen, moeten de investeerders echter ook rekening houden met de lange investeringshorizon die typisch is voor infrastructuurinvesteringsprojecten.”).

| (141) | De Commissie stelt vast dat in 2010, toen de eerste studie is uitgevoerd, in het businessplan en de NCW-berekeningen rekening werd gehouden met alle investeringen, inclusief uitgaven met betrekking tot taken die tot de opdracht van de overheid behoren (brandweer, beveiliging, douane enz.). De Commissie stelt vast dat deze benadering juist lijkt, aangezien deze uitgaven onlosmakelijk met de bouw en de exploitatie van een luchthaven zijn verbonden (en daarom bovenop de kosten van het project komen). |
| --- | --- |

(141)

De Commissie stelt vast dat in 2010, toen de eerste studie is uitgevoerd, in het businessplan en de NCW-berekeningen rekening werd gehouden met alle investeringen, inclusief uitgaven met betrekking tot taken die tot de opdracht van de overheid behoren (brandweer, beveiliging, douane enz.). De Commissie stelt vast dat deze benadering juist lijkt, aangezien deze uitgaven onlosmakelijk met de bouw en de exploitatie van een luchthaven zijn verbonden (en daarom bovenop de kosten van het project komen).

| (142) | De Commissie heeft de rentabiliteit van het project echter ook beoordeeld op basis van de studie van 2010 zonder de investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren. |
| --- | --- |

(142)

De Commissie heeft de rentabiliteit van het project echter ook beoordeeld op basis van de studie van 2010 zonder de investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren.

| (143) | De door Polen verstrekte inlichtingen maken het niet mogelijk om exact vast te stellen welke elementen van de investeringen en exploitatiekosten aan de overheidsopdracht kunnen worden toegewezen. De Commissie stelt vast dat in de bijwerking van 2012 Polen de investeringen die tot de opdracht van de overheid behoren, heeft afgesplitst; dit was echter niet het geval in de studie van 2010. De Commissie heeft niettemin de NCW herberekend, na weglating van enkele identificeerbare investeringselementen die duidelijk met de overheidsopdracht te maken hebben. In het bijzonder heeft de Commissie de NCW herberekend na weglating van de volgende investeringen: „brandweerwagens en -uitrusting”, „luchthavenomheining en -toezicht” en „uitrusting voor luchthavenbeveiligingspersoneel” ten bedrage van [...] miljoen PLN (nominaal totaal). |
| --- | --- |

(143)

De door Polen verstrekte inlichtingen maken het niet mogelijk om exact vast te stellen welke elementen van de investeringen en exploitatiekosten aan de overheidsopdracht kunnen worden toegewezen. De Commissie stelt vast dat in de bijwerking van 2012 Polen de investeringen die tot de opdracht van de overheid behoren, heeft afgesplitst; dit was echter niet het geval in de studie van 2010. De Commissie heeft niettemin de NCW herberekend, na weglating van enkele identificeerbare investeringselementen die duidelijk met de overheidsopdracht te maken hebben. In het bijzonder heeft de Commissie de NCW herberekend na weglating van de volgende investeringen: „brandweerwagens en -uitrusting”, „luchthavenomheining en -toezicht” en „uitrusting voor luchthavenbeveiligingspersoneel” ten bedrage van [...] miljoen PLN (nominaal totaal).

| (144) | In de studie van 2010 is het gevolg van het weglaten van investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren, dat de verdisconteerde kasstroom tot ongeveer (– [...]) miljoen PLN stijgt (of met andere woorden dat het verwachte verdisconteerde verlies gedurende de periode 2010-2040 met [...] miljoen PLN daalt van (– [...]) miljoen PLN tot (– [...]) miljoen PLN). Aangezien de eindwaarde niet wordt gewijzigd (en gelijk is aan [...] miljoen PLN), stijgt de NCW van het project van [...] miljoen PLN tot [...] miljoen PLN (d.w.z. een toename van [...] miljoen EUR tot ongeveer [...] miljoen EUR). |
| --- | --- |

(144)

In de studie van 2010 is het gevolg van het weglaten van investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren, dat de verdisconteerde kasstroom tot ongeveer (– [...]) miljoen PLN stijgt (of met andere woorden dat het verwachte verdisconteerde verlies gedurende de periode 2010-2040 met [...] miljoen PLN daalt van (– [...]) miljoen PLN tot (– [...]) miljoen PLN). Aangezien de eindwaarde niet wordt gewijzigd (en gelijk is aan [...] miljoen PLN), stijgt de NCW van het project van [...] miljoen PLN tot [...] miljoen PLN (d.w.z. een toename van [...] miljoen EUR tot ongeveer [...] miljoen EUR).

| (145) | Er werden verdere gevoeligheidstests uitgevoerd en deze geven aan dat de NCW negatief wordt bij de volgende wijzigingen: een daling van de totale inkomsten met [...] %, een daling van de inkomsten uit luchthavenheffingen met [...] % of een daling van de totale inkomsten met [...] % in combinatie met kosten die [...] % hoger zijn (allemaal op jaarbasis). Gezien de hoogst onrealistische veronderstellingen met betrekking tot de luchthavenheffingen (die [...] % hoger zijn dan op de luchthaven van Gdansk (55)) en de te optimistische verkeersramingen (herziene ramingen van [...] % tot [...] % lager dan oorspronkelijk voorzien), suggereren deze gevoeligheidstests dat iets meer realistische veronderstellingen tot het besluit leiden dat het project niet winstgevend zou zijn. |
| --- | --- |

(145)

Er werden verdere gevoeligheidstests uitgevoerd en deze geven aan dat de NCW negatief wordt bij de volgende wijzigingen: een daling van de totale inkomsten met [...] %, een daling van de inkomsten uit luchthavenheffingen met [...] % of een daling van de totale inkomsten met [...] % in combinatie met kosten die [...] % hoger zijn (allemaal op jaarbasis). Gezien de hoogst onrealistische veronderstellingen met betrekking tot de luchthavenheffingen (die [...] % hoger zijn dan op de luchthaven van Gdansk (55)) en de te optimistische verkeersramingen (herziene ramingen van [...] % tot [...] % lager dan oorspronkelijk voorzien), suggereren deze gevoeligheidstests dat iets meer realistische veronderstellingen tot het besluit leiden dat het project niet winstgevend zou zijn.

| (146) | Wanneer de identificeerbare investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren, uit de studie van 2010 worden weggelaten, suggereren de gevoeligheidstests dat de NCW negatief zou worden, als de verwachte inkomsten uit luchthavenheffingen voor lagekostenmaatschappijen (zonder enige korting van de luchthavenheffingen voor charters) met [...] % per jaar zouden dalen, terwijl de inkomsten uit chartermaatschappijen, alle andere inkomsten, exploitatiekosten en investeringen ongewijzigd blijven ten opzichte van de prognoses uit het businessplan (rekening houdend met het feit dat vanaf 2017 inkomsten uit lagekostenvluchten worden gegenereerd en dat ze daarna geleidelijk toenemen). |
| --- | --- |

(146)

Wanneer de identificeerbare investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren, uit de studie van 2010 worden weggelaten, suggereren de gevoeligheidstests dat de NCW negatief zou worden, als de verwachte inkomsten uit luchthavenheffingen voor lagekostenmaatschappijen (zonder enige korting van de luchthavenheffingen voor charters) met [...] % per jaar zouden dalen, terwijl de inkomsten uit chartermaatschappijen, alle andere inkomsten, exploitatiekosten en investeringen ongewijzigd blijven ten opzichte van de prognoses uit het businessplan (rekening houdend met het feit dat vanaf 2017 inkomsten uit lagekostenvluchten worden gegenereerd en dat ze daarna geleidelijk toenemen).

| (147) | Het is bovendien goed eraan te herinneren dat het project alleen winstgevend is dankzij de eindwaarde (d.w.z. de waarde van de luchthaven vanaf 2040 uitgaande van [...] % bestendige jaarlijkse kasstroomgroei). Tot 2040 genereert het project een negatieve kasstroom. |
| --- | --- |

(147)

Het is bovendien goed eraan te herinneren dat het project alleen winstgevend is dankzij de eindwaarde (d.w.z. de waarde van de luchthaven vanaf 2040 uitgaande van [...] % bestendige jaarlijkse kasstroomgroei). Tot 2040 genereert het project een negatieve kasstroom.

| (148) | Zelfs als de rentabiliteit van het project wordt beoordeeld op basis van de studie van 2010 zonder de investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren, kan dus niet duidelijk worden besloten dat een particuliere investeerder de investering in kwestie zou hebben gedaan. |
| --- | --- |

(148)

Zelfs als de rentabiliteit van het project wordt beoordeeld op basis van de studie van 2010 zonder de investeringen voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren, kan dus niet duidelijk worden besloten dat een particuliere investeerder de investering in kwestie zou hebben gedaan.

Samenvatting en conclusies

| (149) | De conversie van de luchthaven van Gdynia houdt een aanzienlijke investering en een lange periode van negatieve kasstromen in. Uit het businessplan blijkt immers dat de cumulatieve verdisconteerde kasstroom voor de prognoseperiode 2010-2040 negatief is (– [...] miljoen of – [...] miljoen EUR). Volgens het businessplan haalt het project alleen positieve cijfers dankzij de verdisconteerde eindwaarde van [...] miljoen PLN, zoals berekend voor 2040 en alle jaren erna, uitgaande van de veronderstelling dat de luchthaven jaarlijks en voor altijd daarna blijft groeien met een nominaal percentage van [...] %). Ondanks de grote onzekerheden die inherent zijn aan een dergelijk langetermijnproject, bevat het businessplan geen gevoeligheidstests en verschilt het daardoor van de analyse die een voorzichtige investeerder voor een dergelijk project zou hebben uitgevoerd. |
| --- | --- |

(149)

De conversie van de luchthaven van Gdynia houdt een aanzienlijke investering en een lange periode van negatieve kasstromen in. Uit het businessplan blijkt immers dat de cumulatieve verdisconteerde kasstroom voor de prognoseperiode 2010-2040 negatief is (– [...] miljoen of – [...] miljoen EUR). Volgens het businessplan haalt het project alleen positieve cijfers dankzij de verdisconteerde eindwaarde van [...] miljoen PLN, zoals berekend voor 2040 en alle jaren erna, uitgaande van de veronderstelling dat de luchthaven jaarlijks en voor altijd daarna blijft groeien met een nominaal percentage van [...] %). Ondanks de grote onzekerheden die inherent zijn aan een dergelijk langetermijnproject, bevat het businessplan geen gevoeligheidstests en verschilt het daardoor van de analyse die een voorzichtige investeerder voor een dergelijk project zou hebben uitgevoerd.

| (150) | Bovendien werd in de analyse van de Commissie geconcludeerd dat het businessplan was gebaseerd op een reeks veronderstellingen die optimistisch en onrealistisch zijn gezien de nabijheid van de luchthaven van Gdansk, die hetzelfde bedrijfsmodel hanteert, capaciteit op overschot heeft en uitbreidingsplannen koestert. Diverse gevoeligheidstests geven aan dat de NCW van het project negatief wordt bij kleine en realistische wijzigingen van de onderliggende veronderstellingen. |
| --- | --- |

(150)

Bovendien werd in de analyse van de Commissie geconcludeerd dat het businessplan was gebaseerd op een reeks veronderstellingen die optimistisch en onrealistisch zijn gezien de nabijheid van de luchthaven van Gdansk, die hetzelfde bedrijfsmodel hanteert, capaciteit op overschot heeft en uitbreidingsplannen koestert. Diverse gevoeligheidstests geven aan dat de NCW van het project negatief wordt bij kleine en realistische wijzigingen van de onderliggende veronderstellingen.

| (151) | Gezien het bovenstaande is de Commissie van mening dat een particuliere investeerder op basis van de studie van 2010 zou hebben beslist om niet met het investeringsproject van start te gaan. De beslissing van de gemeenten Gdynia en Kosakowo levert voor de luchthavenbeheerder bijgevolg een economisch voordeel op dat hij onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad. |
| --- | --- |

(151)

Gezien het bovenstaande is de Commissie van mening dat een particuliere investeerder op basis van de studie van 2010 zou hebben beslist om niet met het investeringsproject van start te gaan. De beslissing van de gemeenten Gdynia en Kosakowo levert voor de luchthavenbeheerder bijgevolg een economisch voordeel op dat hij onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad.

De toepassing van het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie op basis van de studie van 2011 en de bijwerking van 2012

| (152) | Voor wat betreft de studies die in 2011 en 2012 zijn uitgevoerd (en de middelen die volgens Polen in de luchthavenbeheerder zijn geïnjecteerd na deze studies), is de Commissie van mening dat deze kapitaalinjecties reeds waren toegezegd in de op 11 maart 2011 ondertekende aandeelhoudersovereenkomst (zie overweging 33), d.w.z. voordat de studies van 2011 en 2012 waren uitgevoerd. Dus op het ogenblik van uitvoering van de studies van 2011 en 2012 waren de investeringsbeslissingen van de aandeelhouders al genomen, hoewel ze pas later zijn uitgevoerd. De Commissie is daarnaast ook van oordeel dat de kapitaalinjecties die na de studies van 2011 en 2012 zijn verricht, niet als autonome, apart genomen investeringsbeslissingen kunnen worden beschouwd, aangezien ze betrekking hebben op hetzelfde investeringsproject, waarvan de aandeelhouders ten laatste in 2010 met de uitvoering zijn gestart; ze vormen louter aanpassingen of wijzigingen van het oorspronkelijke project. |
| --- | --- |

(152)

Voor wat betreft de studies die in 2011 en 2012 zijn uitgevoerd (en de middelen die volgens Polen in de luchthavenbeheerder zijn geïnjecteerd na deze studies), is de Commissie van mening dat deze kapitaalinjecties reeds waren toegezegd in de op 11 maart 2011 ondertekende aandeelhoudersovereenkomst (zie overweging 33), d.w.z. voordat de studies van 2011 en 2012 waren uitgevoerd. Dus op het ogenblik van uitvoering van de studies van 2011 en 2012 waren de investeringsbeslissingen van de aandeelhouders al genomen, hoewel ze pas later zijn uitgevoerd. De Commissie is daarnaast ook van oordeel dat de kapitaalinjecties die na de studies van 2011 en 2012 zijn verricht, niet als autonome, apart genomen investeringsbeslissingen kunnen worden beschouwd, aangezien ze betrekking hebben op hetzelfde investeringsproject, waarvan de aandeelhouders ten laatste in 2010 met de uitvoering zijn gestart; ze vormen louter aanpassingen of wijzigingen van het oorspronkelijke project.

| (153) | Zoals reeds gezegd, is de Commissie daarom van oordeel dat de studies alleen konden aantonen dat Polen als een particuliere investeerder had gehandeld als ze hadden aangetoond dat het project door het investeren van extra middelen een passend rendement op het reeds geïnvesteerde en nog te investeren kapitaal zou kunnen bieden (of dat het een passend rendement op dit kapitaal zou bieden zelfs wanneer rekening wordt gehouden met de kans dat in het verleden onrechtmatig ontvangen steun moet worden terugbetaald). |
| --- | --- |

(153)

Zoals reeds gezegd, is de Commissie daarom van oordeel dat de studies alleen konden aantonen dat Polen als een particuliere investeerder had gehandeld als ze hadden aangetoond dat het project door het investeren van extra middelen een passend rendement op het reeds geïnvesteerde en nog te investeren kapitaal zou kunnen bieden (of dat het een passend rendement op dit kapitaal zou bieden zelfs wanneer rekening wordt gehouden met de kans dat in het verleden onrechtmatig ontvangen steun moet worden terugbetaald).

| (154) | Niet alleen wordt het bovenstaande allerminst aangetoond, de studies blijken ook onbetrouwbaar te zijn om redenen die hieronder worden uiteengezet. |
| --- | --- |

(154)

Niet alleen wordt het bovenstaande allerminst aangetoond, de studies blijken ook onbetrouwbaar te zijn om redenen die hieronder worden uiteengezet.

De toepassing van het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie op basis van de bijwerking van 2011

| (155) | De eerste bijwerking van de studie is in mei 2011 uitgevoerd. Hoewel de na deze studie verrichte kapitaalinjecties al vóór mei 2011 waren beloofd (zie overweging 33), heeft de Commissie ook beoordeeld of de kapitaalinjecties, op basis van de informatie uit deze economische studie, als een afspiegeling van het gedrag van een particuliere investeerder in een markteconomie kunnen worden beschouwd. In de studie van 2011 zijn de inkomsten uit het project ongewijzigd gehouden, maar zijn de investeringen verhoogd (zie figuur 3 met de cumulatieve investeringsuitgaven uitgedrukt in reële termen van 2010). Deze studie houdt ook rekening met de eerdere kapitaalinjecties en investeringen. De gewogen gemiddelde kapitaalkosten zijn iets verlaagd (van [...] % tot [...] %) en het groeipercentage op lange termijn is verlaagd van [...] % tot [...] %. Deze bijwerkingen leidden tot een beduidend lagere NCW van [...] miljoen PLN (ongeveer [...] EUR). Dit was te wijten aan grotere verliezen (de verdisconteerde kasstroom voor de periode 2011-2030 zou – [...] miljoen PLN bedragen) en de eindwaarde zou lichtjes dalen tot [...] miljoen PLN. |
| --- | --- |

(155)

De eerste bijwerking van de studie is in mei 2011 uitgevoerd. Hoewel de na deze studie verrichte kapitaalinjecties al vóór mei 2011 waren beloofd (zie overweging 33), heeft de Commissie ook beoordeeld of de kapitaalinjecties, op basis van de informatie uit deze economische studie, als een afspiegeling van het gedrag van een particuliere investeerder in een markteconomie kunnen worden beschouwd. In de studie van 2011 zijn de inkomsten uit het project ongewijzigd gehouden, maar zijn de investeringen verhoogd (zie figuur 3 met de cumulatieve investeringsuitgaven uitgedrukt in reële termen van 2010). Deze studie houdt ook rekening met de eerdere kapitaalinjecties en investeringen. De gewogen gemiddelde kapitaalkosten zijn iets verlaagd (van [...] % tot [...] %) en het groeipercentage op lange termijn is verlaagd van [...] % tot [...] %. Deze bijwerkingen leidden tot een beduidend lagere NCW van [...] miljoen PLN (ongeveer [...] EUR). Dit was te wijten aan grotere verliezen (de verdisconteerde kasstroom voor de periode 2011-2030 zou – [...] miljoen PLN bedragen) en de eindwaarde zou lichtjes dalen tot [...] miljoen PLN.

| (156) | De Commissie concludeert daarom dat de beslissing van de gemeenten Gdynia en Kosakowo om de conversie van het militaire vliegveld van Gdynia-Kosakowo (Gdynia-Oksywie) tot een burgerluchthaven te financieren, ook op basis van de bijwerking van 2011 niet in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie en dat deze bijgevolg een economisch voordeel oplevert dat de luchthavenbeheerder onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad. |
| --- | --- |

(156)

De Commissie concludeert daarom dat de beslissing van de gemeenten Gdynia en Kosakowo om de conversie van het militaire vliegveld van Gdynia-Kosakowo (Gdynia-Oksywie) tot een burgerluchthaven te financieren, ook op basis van de bijwerking van 2011 niet in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie en dat deze bijgevolg een economisch voordeel oplevert dat de luchthavenbeheerder onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad.

De toepassing van het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie op basis van de bijwerking van 2012

| (157) | Polen is van mening dat de Commissie de naleving van het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie zou moeten beoordelen op basis van de studie van 2012. Als antwoord op dit argument heeft de Commissie, hoewel de na deze studie verrichte kapitaalinjecties al vóór mei 2011 waren beloofd (zie overweging 33), ook bekeken of de kapitaalinjecties, op basis van de informatie uit deze economische studie, als een afspiegeling van het gedrag van een particuliere investeerder in een markteconomie kunnen worden beschouwd. |
| --- | --- |

(157)

Polen is van mening dat de Commissie de naleving van het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie zou moeten beoordelen op basis van de studie van 2012. Als antwoord op dit argument heeft de Commissie, hoewel de na deze studie verrichte kapitaalinjecties al vóór mei 2011 waren beloofd (zie overweging 33), ook bekeken of de kapitaalinjecties, op basis van de informatie uit deze economische studie, als een afspiegeling van het gedrag van een particuliere investeerder in een markteconomie kunnen worden beschouwd.

| (158) | De Commissie stelt vast dat de bijwerking van 2012 rekening houdt met de eerdere kapitaalinjecties en investeringen. Uit de bijwerking van 2012 blijkt dat de financiering aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een positieve eigenvermogenswaarde van [...] miljoen PLN (ongeveer [...] miljoen EUR) oplevert voor haar aandeelhouders. Bovendien is het interne rendement van het investeringsproject van [...] % hoger dan de voorspelde kapitaalkosten van de luchthavenbeheerder ([...] %). |
| --- | --- |

(158)

De Commissie stelt vast dat de bijwerking van 2012 rekening houdt met de eerdere kapitaalinjecties en investeringen. Uit de bijwerking van 2012 blijkt dat de financiering aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een positieve eigenvermogenswaarde van [...] miljoen PLN (ongeveer [...] miljoen EUR) oplevert voor haar aandeelhouders. Bovendien is het interne rendement van het investeringsproject van [...] % hoger dan de voorspelde kapitaalkosten van de luchthavenbeheerder ([...] %).

| (159) | De studie van 2012 vergelijkt de eigenvermogenswaarde van de vennootschap met verdere investeringen ingeval de nieuwe luchthaven operationeel wordt (het „basisscenario”), met de eigenvermogenswaarde van de vennootschap zonder verdere investeringen ingeval het investeringsproject in juni 2012 wordt stopgezet (het „nulscenario”) (56). |
| --- | --- |

(159)

De studie van 2012 vergelijkt de eigenvermogenswaarde van de vennootschap met verdere investeringen ingeval de nieuwe luchthaven operationeel wordt (het „basisscenario”), met de eigenvermogenswaarde van de vennootschap zonder verdere investeringen ingeval het investeringsproject in juni 2012 wordt stopgezet (het „nulscenario”) (56).

| (160) | In deze context heeft de Commissie reeds geconcludeerd dat de kapitaalinjecties na 2010 niet los kunnen worden gezien van de oorspronkelijke investeringsbeslissing uit 2010. Het juiste nulscenario in 2010 zou erin hebben bestaan niet met de uitvoering van het project van start te gaan. Volgens Polen liet de pachtovereenkomst Kosakowo alleen toe het terrein voor een burgerluchthaven te gebruiken. De Commissie stelt vast dat een particuliere investeerder een dergelijke overeenkomst gewoon niet zou hebben afgesloten, als de plannen om een nieuwe burgerluchthaven in de streek te ontwikkelen geen realistische rentabiliteitsvooruitzichten hadden geboden. Het in de bijwerking van 2012 gedefinieerde nulscenario is bijgevolg vertekend door een eerdere beslissing, die op zich geen afspiegeling was van het gedrag van een particuliere investeerder. Met andere woorden, het juiste nulscenario in 2010 en 2012 zou er een zijn geweest waarin het project om de burgerluchthaven in kwestie te bouwen niet werd uitgevoerd, aangezien alle kapitaalinjecties en de door Polen verrichte studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie betrekking hebben op de uitvoering van hetzelfde investeringsproject. |
| --- | --- |

(160)

In deze context heeft de Commissie reeds geconcludeerd dat de kapitaalinjecties na 2010 niet los kunnen worden gezien van de oorspronkelijke investeringsbeslissing uit 2010. Het juiste nulscenario in 2010 zou erin hebben bestaan niet met de uitvoering van het project van start te gaan. Volgens Polen liet de pachtovereenkomst Kosakowo alleen toe het terrein voor een burgerluchthaven te gebruiken. De Commissie stelt vast dat een particuliere investeerder een dergelijke overeenkomst gewoon niet zou hebben afgesloten, als de plannen om een nieuwe burgerluchthaven in de streek te ontwikkelen geen realistische rentabiliteitsvooruitzichten hadden geboden. Het in de bijwerking van 2012 gedefinieerde nulscenario is bijgevolg vertekend door een eerdere beslissing, die op zich geen afspiegeling was van het gedrag van een particuliere investeerder. Met andere woorden, het juiste nulscenario in 2010 en 2012 zou er een zijn geweest waarin het project om de burgerluchthaven in kwestie te bouwen niet werd uitgevoerd, aangezien alle kapitaalinjecties en de door Polen verrichte studies met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie betrekking hebben op de uitvoering van hetzelfde investeringsproject.

| (161) | De Commissie merkt in elk geval op dat het basisscenario in de door Polen verstrekte bijwerking van 2012 gebaseerd is op een businessplan dat uitgaat van toekomstige kasstromen voor de investeerders gedurende de periode 2012-2030 (d.w.z. een periode van grote groei) (57). De geraamde toekomstige kasstromen zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de luchthaven in 2013 haar activiteiten zou opstarten. Toen de bijwerking van 2012 is uitgevoerd, verwachtte Polen dat de luchthaven ongeveer [...] passagiers zou verwerken in 2014 en haar activiteiten geleidelijk zou uitbreiden tot [...] passagiers in 2020 en ongeveer [...] in 2028 (zie de verwachte evolutie van de passagiersaantallen in tabel 8 hieronder).

  Tabel 8


  Ramingen van het passagiersverkeer voor de luchthaven van Gdynia (in „000)
















  Verwachte groei van de passagiersaantallen |
| --- | --- |
| Jaar | 2013 | 2014 | 2015 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2023 | 2026 | 2030 |
| Totaal | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | 1 083,7 |

(161)

De Commissie merkt in elk geval op dat het basisscenario in de door Polen verstrekte bijwerking van 2012 gebaseerd is op een businessplan dat uitgaat van toekomstige kasstromen voor de investeerders gedurende de periode 2012-2030 (d.w.z. een periode van grote groei) (57). De geraamde toekomstige kasstromen zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de luchthaven in 2013 haar activiteiten zou opstarten. Toen de bijwerking van 2012 is uitgevoerd, verwachtte Polen dat de luchthaven ongeveer [...] passagiers zou verwerken in 2014 en haar activiteiten geleidelijk zou uitbreiden tot [...] passagiers in 2020 en ongeveer [...] in 2028 (zie de verwachte evolutie van de passagiersaantallen in tabel 8 hieronder).

Tabel 8

Ramingen van het passagiersverkeer voor de luchthaven van Gdynia (in „000)

Verwachte groei van de passagiersaantallen

Jaar

2013

2014

2015

2017

2018

2019

2020

2023

2026

2030

Totaal

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

1 083,7

| (162) | Volgens de bijwerking van 2012 wordt verwacht dat de luchthavenbeheerder na 2030 met een stabiel groeipercentage van [...] bestendig zal blijven groeien. Op basis van deze veronderstelling heeft Polen de eindwaarde van de luchthavenexploitant in 2030 berekend. |
| --- | --- |

(162)

Volgens de bijwerking van 2012 wordt verwacht dat de luchthavenbeheerder na 2030 met een stabiel groeipercentage van [...] bestendig zal blijven groeien. Op basis van deze veronderstelling heeft Polen de eindwaarde van de luchthavenexploitant in 2030 berekend.

| (163) | De Commissie stelt vast dat, net zoals in de studie van 2010, de belangrijkste factoren voor waardecreatie van de toekomstige kasstromen van de luchthavenbeheerder van de luchthaven van Gdynia de verwachte luchtvaartinkomsten zijn, die zullen afhangen van de passagiersaantallen en van de hoogte van de door de luchtvaartmaatschappijen betaalde luchthavenheffingen. |
| --- | --- |

(163)

De Commissie stelt vast dat, net zoals in de studie van 2010, de belangrijkste factoren voor waardecreatie van de toekomstige kasstromen van de luchthavenbeheerder van de luchthaven van Gdynia de verwachte luchtvaartinkomsten zijn, die zullen afhangen van de passagiersaantallen en van de hoogte van de door de luchtvaartmaatschappijen betaalde luchthavenheffingen.

| (164) | Met betrekking tot de verwachte evolutie van de passagiersaantallen betoogt Polen dat de vraag naar luchtvervoersdiensten voor passagiers in de loop der tijd en met de verwachte groei van het Poolse bbp en de ontwikkeling van de regio zal toenemen. Polen is daarom van mening dat de verkeersramingen conservatief zijn en dat het reële verkeer de verwachtingen kan overtreffen. Volgens Polen voorziet de bijwerking van de verkeersprognose van maart 2013 voor de regio meer verkeer dan de bijwerking van 2012. |
| --- | --- |

(164)

Met betrekking tot de verwachte evolutie van de passagiersaantallen betoogt Polen dat de vraag naar luchtvervoersdiensten voor passagiers in de loop der tijd en met de verwachte groei van het Poolse bbp en de ontwikkeling van de regio zal toenemen. Polen is daarom van mening dat de verkeersramingen conservatief zijn en dat het reële verkeer de verwachtingen kan overtreffen. Volgens Polen voorziet de bijwerking van de verkeersprognose van maart 2013 voor de regio meer verkeer dan de bijwerking van 2012.

| (165) | Polen betoogt dat in het businessplan wordt verwacht dat de luchthaven van Gdynia minder dan [...] % van het passagiersverkeer van de regio zal verwerken. Bovendien laat de ontwikkeling van de markt van de luchtdiensten van Pommeren volgens Polen ruimte voor een bijkomende kleine luchthaven die de dienstverlening op de luchthaven van Gdansk aanvult. |
| --- | --- |

(165)

Polen betoogt dat in het businessplan wordt verwacht dat de luchthaven van Gdynia minder dan [...] % van het passagiersverkeer van de regio zal verwerken. Bovendien laat de ontwikkeling van de markt van de luchtdiensten van Pommeren volgens Polen ruimte voor een bijkomende kleine luchthaven die de dienstverlening op de luchthaven van Gdansk aanvult.

| (166) | Met betrekking tot de vraag naar passagiersvervoer is de Commissie van mening dat de in overwegingen 118-129 uiteengezette argumenten betreffende de concurrentiestrijd voor luchtvaartmaatschappijen en passagiers tussen de luchthavens van Gdynia en Gdansk ook gelden voor de beoordeling van de bijwerking van 2012. |
| --- | --- |

(166)

Met betrekking tot de vraag naar passagiersvervoer is de Commissie van mening dat de in overwegingen 118-129 uiteengezette argumenten betreffende de concurrentiestrijd voor luchtvaartmaatschappijen en passagiers tussen de luchthavens van Gdynia en Gdansk ook gelden voor de beoordeling van de bijwerking van 2012.

| (167) | De Commissie merkt in het bijzonder op dat de hoogte van de luchthavenheffingen in de bijwerking van 2012 dezelfde is als in de studie van 2010. Volgens Polen verschillen de in de bijwerking van 2012 gehanteerde heffingen niet in aanzienlijke mate van de standaardtarieven die andere kleine luchthavens in Polen hanteren. Polen legt uit dat de hoogte van de heffingen in het businessplan een gemiddelde is voor de hele looptijd van het businessplan (d.w.z. 2014-2040) en gaat ervan uit dat de voor lange termijn vastgelegde heffingen op de luchthaven van Gdansk zullen moeten stijgen naarmate het dienstverleningsniveau op die luchthaven verbetert. |
| --- | --- |

(167)

De Commissie merkt in het bijzonder op dat de hoogte van de luchthavenheffingen in de bijwerking van 2012 dezelfde is als in de studie van 2010. Volgens Polen verschillen de in de bijwerking van 2012 gehanteerde heffingen niet in aanzienlijke mate van de standaardtarieven die andere kleine luchthavens in Polen hanteren. Polen legt uit dat de hoogte van de heffingen in het businessplan een gemiddelde is voor de hele looptijd van het businessplan (d.w.z. 2014-2040) en gaat ervan uit dat de voor lange termijn vastgelegde heffingen op de luchthaven van Gdansk zullen moeten stijgen naarmate het dienstverleningsniveau op die luchthaven verbetert.

| (168) | Aangezien de luchthavens van Gdansk, Bydgoszcz en Szczecin in 2012 dezelfde tarieven hanteerden als in 2010 (inclusief dezelfde kortingen), is de beoordeling door de Commissie van de hoogte van de heffingen in de studie van 2012 voor de luchthaven van Gdynia dezelfde als voor de studie van 2010 (zie overwegingen 122 tot en met 129). |
| --- | --- |

(168)

Aangezien de luchthavens van Gdansk, Bydgoszcz en Szczecin in 2012 dezelfde tarieven hanteerden als in 2010 (inclusief dezelfde kortingen), is de beoordeling door de Commissie van de hoogte van de heffingen in de studie van 2012 voor de luchthaven van Gdynia dezelfde als voor de studie van 2010 (zie overwegingen 122 tot en met 129).

| (169) | De Commissie is van oordeel dat een particuliere investeerder in een markteconomie met een winstoogmerk geen enkele investeringsbeslissing over het project in kwestie zou hebben gebaseerd op een niveau van heffingen dat beduidend hoger is dan de nettoheffingen die op andere Poolse regionale luchthavens worden gehanteerd (58), in het bijzonder op de luchthaven van Gdansk. |
| --- | --- |

(169)

De Commissie is van oordeel dat een particuliere investeerder in een markteconomie met een winstoogmerk geen enkele investeringsbeslissing over het project in kwestie zou hebben gebaseerd op een niveau van heffingen dat beduidend hoger is dan de nettoheffingen die op andere Poolse regionale luchthavens worden gehanteerd (58), in het bijzonder op de luchthaven van Gdansk.

| (170) | De Commissie constateert ook dat de door Polen uitgevoerde stresstest aantoont dat de eigenvermogenswaarde negatief wordt als de passagiersheffing tot [...] PLN wordt verlaagd. In deze context stelt de Commissie vast dat een verlaagde luchthavenheffing die vergelijkbaar is met de luchthavenheffingen op andere regionale luchthavens in Polen (bv. Gdansk, Bydgoszcz, Szczecin, Lublin) tot een negatieve eigenvermogenswaarde zou leiden. |
| --- | --- |

(170)

De Commissie constateert ook dat de door Polen uitgevoerde stresstest aantoont dat de eigenvermogenswaarde negatief wordt als de passagiersheffing tot [...] PLN wordt verlaagd. In deze context stelt de Commissie vast dat een verlaagde luchthavenheffing die vergelijkbaar is met de luchthavenheffingen op andere regionale luchthavens in Polen (bv. Gdansk, Bydgoszcz, Szczecin, Lublin) tot een negatieve eigenvermogenswaarde zou leiden.

| (171) | De Commissie is bovendien van oordeel dat een particuliere investeerder in een markteconomie niet zou beslissen om hogere heffingen te hanteren op grond van de veronderstelling dat de heffingen op de luchthaven van Gdansk op lange termijn zullen stijgen. In dit opzicht merkt de Commissie op dat het tarievenplan op de luchthaven van Gdansk voorziet dat er tot 2028 kortingen zullen worden toegekend (d.w.z. gedurende een periode die slechts twee jaar korter is dan deze in het businessplan voor de bijwerking van 2012). Ook al zouden de luchthavenheffingen op de luchthaven van Gdansk na 2028 stijgen, is de Commissie op basis hiervan van mening dat de voorspelde gemiddelde luchthavenheffingen gedurende de looptijd van het businessplan (namelijk tot 2030) hoger blijven dan het gemiddelde niveau op de concurrerende luchthaven. |
| --- | --- |

(171)

De Commissie is bovendien van oordeel dat een particuliere investeerder in een markteconomie niet zou beslissen om hogere heffingen te hanteren op grond van de veronderstelling dat de heffingen op de luchthaven van Gdansk op lange termijn zullen stijgen. In dit opzicht merkt de Commissie op dat het tarievenplan op de luchthaven van Gdansk voorziet dat er tot 2028 kortingen zullen worden toegekend (d.w.z. gedurende een periode die slechts twee jaar korter is dan deze in het businessplan voor de bijwerking van 2012). Ook al zouden de luchthavenheffingen op de luchthaven van Gdansk na 2028 stijgen, is de Commissie op basis hiervan van mening dat de voorspelde gemiddelde luchthavenheffingen gedurende de looptijd van het businessplan (namelijk tot 2030) hoger blijven dan het gemiddelde niveau op de concurrerende luchthaven.

| (172) | Polen heeft bevestigd dat de bijwerking van 2012 rekening houdt met exploitatiekosten verbonden aan de militaire activiteiten op de luchthaven. Er wordt verwacht dat de staat deze kosten zal vergoeden. Polen heeft eveneens bevestigd dat er nog geen formele overeenkomst is bereikt over het delen van de kosten (exploitatie- en investeringskosten) tussen de luchthaven van Gdynia en de militaire gebruiker. |
| --- | --- |

(172)

Polen heeft bevestigd dat de bijwerking van 2012 rekening houdt met exploitatiekosten verbonden aan de militaire activiteiten op de luchthaven. Er wordt verwacht dat de staat deze kosten zal vergoeden. Polen heeft eveneens bevestigd dat er nog geen formele overeenkomst is bereikt over het delen van de kosten (exploitatie- en investeringskosten) tussen de luchthaven van Gdynia en de militaire gebruiker.

| (173) | De Commissie is van oordeel dat een particuliere investeerder in een markteconomie zijn beoordeling louter op resultaten zou baseren die op het tijdstip van de investeringsbeslissing te voorzien zijn. De Commissie is daarom van mening dat geen rekening mag worden gehouden met de mogelijke kostendaling door het delen van kosten met de militaire gebruiker van de luchthaven (en de impact op de totale kosten en inkomsten van de luchthaven) wanneer wordt beoordeeld of de investering in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. In de studie van 2012 wordt immers geen bedrag gekleefd op de kostendalingen die dit voor de luchthavenbeheerder kan opleveren. |
| --- | --- |

(173)

De Commissie is van oordeel dat een particuliere investeerder in een markteconomie zijn beoordeling louter op resultaten zou baseren die op het tijdstip van de investeringsbeslissing te voorzien zijn. De Commissie is daarom van mening dat geen rekening mag worden gehouden met de mogelijke kostendaling door het delen van kosten met de militaire gebruiker van de luchthaven (en de impact op de totale kosten en inkomsten van de luchthaven) wanneer wordt beoordeeld of de investering in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. In de studie van 2012 wordt immers geen bedrag gekleefd op de kostendalingen die dit voor de luchthavenbeheerder kan opleveren.

| (174) | Zoals het geval is voor de studie van 2010, is de totale verdisconteerde kasstroom voor het project gedurende de periode 2012-2030 negatief, zoals blijkt uit figuur 5. De luchthaven zal in 2020 positieve kasstromen beginnen genereren, maar de lange investeringstermijn betekent dat de cumulatieve kasstroom, in verdisconteerde termen, gedurende de prognoseperiode negatief zou blijven.

  Figuur 5


  Cumulatieve (reële) verdisconteerde kasstroom (in PLN) in de bijwerking van 2012

  [...] |
| --- | --- |

(174)

Zoals het geval is voor de studie van 2010, is de totale verdisconteerde kasstroom voor het project gedurende de periode 2012-2030 negatief, zoals blijkt uit figuur 5. De luchthaven zal in 2020 positieve kasstromen beginnen genereren, maar de lange investeringstermijn betekent dat de cumulatieve kasstroom, in verdisconteerde termen, gedurende de prognoseperiode negatief zou blijven.

Figuur 5

Cumulatieve (reële) verdisconteerde kasstroom (in PLN) in de bijwerking van 2012

[...]

| (175) | Bijgevolg concludeert de Commissie dat de beslissing van de gemeenten Gdynia en Kosakowo om de conversie van het militaire vliegveld van Gdynia tot een burgerluchthaven te financieren, ook op basis van de bijwerking van 2012 niet in overeenstemming is met het beginsel en bijgevolg een economisch voordeel oplevert dat de luchthavenbeheerder onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad. |
| --- | --- |

(175)

Bijgevolg concludeert de Commissie dat de beslissing van de gemeenten Gdynia en Kosakowo om de conversie van het militaire vliegveld van Gdynia tot een burgerluchthaven te financieren, ook op basis van de bijwerking van 2012 niet in overeenstemming is met het beginsel en bijgevolg een economisch voordeel oplevert dat de luchthavenbeheerder onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad.

Bijwerking van november 2013

| (176) | De Commissie is ook van mening dat, wanneer wordt nagegaan of de investering strookt met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, geen rekening mag worden gehouden met de wijzigingen van het investeringsplan om extra inkomsten te genereren uit de verkoop van brandstof door de luchthaven (zonder externe exploitant) en het aanbieden van navigatiediensten. Polen heeft bevestigd dat deze mogelijke extra inkomstenbronnen niet in de studie van 2010, de studie van 2011 of de bijwerking van 2012 voor de luchthaven van Gdynia waren opgenomen, aangezien noch de openbare aandeelhouders noch de vennootschap ten tijde van de uitvoering van de studies zeker konden zijn dat ze de nodige vergunningen en concessies voor deze diensten zouden krijgen. Aangezien het niet mogelijk was om ten tijde van de uitvoering van deze studies de nodige vergunningen en concessies te krijgen, kan de Commissie er retroactief geen rekening mee houden. |
| --- | --- |

(176)

De Commissie is ook van mening dat, wanneer wordt nagegaan of de investering strookt met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie, geen rekening mag worden gehouden met de wijzigingen van het investeringsplan om extra inkomsten te genereren uit de verkoop van brandstof door de luchthaven (zonder externe exploitant) en het aanbieden van navigatiediensten. Polen heeft bevestigd dat deze mogelijke extra inkomstenbronnen niet in de studie van 2010, de studie van 2011 of de bijwerking van 2012 voor de luchthaven van Gdynia waren opgenomen, aangezien noch de openbare aandeelhouders noch de vennootschap ten tijde van de uitvoering van de studies zeker konden zijn dat ze de nodige vergunningen en concessies voor deze diensten zouden krijgen. Aangezien het niet mogelijk was om ten tijde van de uitvoering van deze studies de nodige vergunningen en concessies te krijgen, kan de Commissie er retroactief geen rekening mee houden.

Conclusie

| (177) | De Commissie is van oordeel dat de overheidsfinanciering door de gemeenten Gdynia en Kosakowo niet in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. De Commissie is daarom van oordeel dat de maatregel in kwestie voor Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een economisch voordeel oplevert dat zij onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad. |
| --- | --- |

(177)

De Commissie is van oordeel dat de overheidsfinanciering door de gemeenten Gdynia en Kosakowo niet in overeenstemming is met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. De Commissie is daarom van oordeel dat de maatregel in kwestie voor Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. een economisch voordeel oplevert dat zij onder normale marktomstandigheden niet zou hebben gehad.

5.1.4.   Selectiviteit

| (178) | Artikel 107, lid 1, VWEU schrijft voor dat wil een maatregel als staatssteun worden aangemerkt, deze „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” moet begunstigen. De Commissie stelt vast dat in deze zaak de kapitaalinjecties enkel Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. betreffen. In de zin van artikel 107, lid 1, VWEU zijn ze dus selectief. |
| --- | --- |

(178)

Artikel 107, lid 1, VWEU schrijft voor dat wil een maatregel als staatssteun worden aangemerkt, deze „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” moet begunstigen. De Commissie stelt vast dat in deze zaak de kapitaalinjecties enkel Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. betreffen. In de zin van artikel 107, lid 1, VWEU zijn ze dus selectief.

5.1.5.   Vervalsing van de mededinging en beïnvloeding van het handelsverkeer

| (179) | Wanneer door een lidstaat verstrekte steun de positie van een onderneming versterkt in vergelijking met andere ondernemingen die concurreren op de interne markt, moet ervan worden uitgegaan dat de steun deze laatsten ongunstig beïnvloedt (59). Het economische voordeel dat de maatregel in kwestie biedt, versterkt de economische positie van de luchthavenexploitant, aangezien hij zijn activiteiten zal kunnen opstarten zonder de bijbehorende investerings- en exploitatiekosten te moeten dragen. |
| --- | --- |

(179)

Wanneer door een lidstaat verstrekte steun de positie van een onderneming versterkt in vergelijking met andere ondernemingen die concurreren op de interne markt, moet ervan worden uitgegaan dat de steun deze laatsten ongunstig beïnvloedt (59). Het economische voordeel dat de maatregel in kwestie biedt, versterkt de economische positie van de luchthavenexploitant, aangezien hij zijn activiteiten zal kunnen opstarten zonder de bijbehorende investerings- en exploitatiekosten te moeten dragen.

| (180) | Zoals beoordeeld in 5.1.1, is de exploitatie van een luchthaven een economische activiteit. Er is sprake van mededinging, enerzijds tussen luchthavens om luchtvaartmaatschappijen en het bijbehorende luchtverkeer (passagiers en vracht) aan te trekken, en anderzijds tussen luchthavenbeheerders, die onderling kunnen concurreren om met het beheer van een bepaalde luchthaven te worden belast. Daarnaast benadrukt de Commissie, vooral met betrekking tot lagekostenmaatschappijen, dat tussen luchthavens in verschillende verzorgingsgebieden en in verschillende lidstaten ook concurrentie kan bestaan om die luchtvaartmaatschappijen aan te trekken. De Commissie stelt vast dat de luchthaven van Gdynia tot 2020 ongeveer [...] 000 passagiers en in 2030 tot 1 miljoen passagiers zal verwerken. |
| --- | --- |

(180)

Zoals beoordeeld in 5.1.1, is de exploitatie van een luchthaven een economische activiteit. Er is sprake van mededinging, enerzijds tussen luchthavens om luchtvaartmaatschappijen en het bijbehorende luchtverkeer (passagiers en vracht) aan te trekken, en anderzijds tussen luchthavenbeheerders, die onderling kunnen concurreren om met het beheer van een bepaalde luchthaven te worden belast. Daarnaast benadrukt de Commissie, vooral met betrekking tot lagekostenmaatschappijen, dat tussen luchthavens in verschillende verzorgingsgebieden en in verschillende lidstaten ook concurrentie kan bestaan om die luchtvaartmaatschappijen aan te trekken. De Commissie stelt vast dat de luchthaven van Gdynia tot 2020 ongeveer [...] 000 passagiers en in 2030 tot 1 miljoen passagiers zal verwerken.

| (181) | Zoals vermeld in punt 40 van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005, is het niet mogelijk om kleine luchthavens vrij te stellen van de toepassing van artikel 107, lid 1, VWEU. Gezien het voorspelde verkeer op de luchthaven van Gdynia en haar nabijheid ten opzichte van de luchthaven van Gdansk (een afstand van slechts circa 25 km) is de Commissie van mening dat de mededinging en het handelsverkeer tussen lidstaten kunnen worden beïnvloed. |
| --- | --- |

(181)

Zoals vermeld in punt 40 van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005, is het niet mogelijk om kleine luchthavens vrij te stellen van de toepassing van artikel 107, lid 1, VWEU. Gezien het voorspelde verkeer op de luchthaven van Gdynia en haar nabijheid ten opzichte van de luchthaven van Gdansk (een afstand van slechts circa 25 km) is de Commissie van mening dat de mededinging en het handelsverkeer tussen lidstaten kunnen worden beïnvloed.

| (182) | Op grond van de in overwegingen 179 tot en met 181 geformuleerde argumenten versterkt het aan de beheerder van de luchthaven van Gdynia toegekende economische voordeel zijn positie ten opzichte van zijn concurrenten op de interne markt van aanbieders van luchthavendiensten. Bijgevolg vervalst de onderzochte overheidsfinanciering de mededinging of dreigt ze die te vervalsen en beïnvloedt ze het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig. |
| --- | --- |

(182)

Op grond van de in overwegingen 179 tot en met 181 geformuleerde argumenten versterkt het aan de beheerder van de luchthaven van Gdynia toegekende economische voordeel zijn positie ten opzichte van zijn concurrenten op de interne markt van aanbieders van luchthavendiensten. Bijgevolg vervalst de onderzochte overheidsfinanciering de mededinging of dreigt ze die te vervalsen en beïnvloedt ze het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig.

5.1.6.   Conclusie

| (183) | Op grond van de in overwegingen 83 tot en met 182 geformuleerde argumenten is de Commissie van oordeel dat de kapitaalinjecties in Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. staatssteun zijn in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Aangezien de financiering al aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. ter beschikking was gesteld, is de Commissie ook van oordeel dat Polen verzuimd heeft om het verbod uit artikel 108, lid 3, VWEU na te leven (60). |
| --- | --- |

(183)

Op grond van de in overwegingen 83 tot en met 182 geformuleerde argumenten is de Commissie van oordeel dat de kapitaalinjecties in Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. staatssteun zijn in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Aangezien de financiering al aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. ter beschikking was gesteld, is de Commissie ook van oordeel dat Polen verzuimd heeft om het verbod uit artikel 108, lid 3, VWEU na te leven (60).

5.2.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

| (184) | De Commissie heeft onderzocht of de steun in kwestie verenigbaar kan worden geacht met de interne markt. Zoals hierboven beschreven, bestaat de steun uit de financiering van de investeringskosten verbonden aan de opstart van de luchthaven van Gdynia en van de exploitatieverliezen tijdens de eerste jaren van exploitatie van de luchthaven (d.w.z. tot en met 2019, volgens zowel de studie van 2010 als de studie van 2012). |
| --- | --- |

(184)

De Commissie heeft onderzocht of de steun in kwestie verenigbaar kan worden geacht met de interne markt. Zoals hierboven beschreven, bestaat de steun uit de financiering van de investeringskosten verbonden aan de opstart van de luchthaven van Gdynia en van de exploitatieverliezen tijdens de eerste jaren van exploitatie van de luchthaven (d.w.z. tot en met 2019, volgens zowel de studie van 2010 als de studie van 2012).

| (185) | Artikel 107, lid 3, VWEU voorziet in een aantal uitzonderingen op de algemene regel uit artikel 107, lid 1, VWEU die stelt dat staatssteun onverenigbaar is met de interne markt. De betrokken steun kan alleen worden beoordeeld op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU, waarin is bepaald dat „steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad” als verenigbaar met de interne markt kunnen worden beschouwd. In dit opzicht bieden de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 een kader om te beoordelen of steun aan luchthavenexploitanten conform artikel 107, lid 3, onder c), VWEU als verenigbaar kan worden aangemerkt. In die richtsnoeren wordt een reeks criteria vermeld waarmee de Commissie rekening moet houden. |
| --- | --- |

(185)

Artikel 107, lid 3, VWEU voorziet in een aantal uitzonderingen op de algemene regel uit artikel 107, lid 1, VWEU die stelt dat staatssteun onverenigbaar is met de interne markt. De betrokken steun kan alleen worden beoordeeld op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU, waarin is bepaald dat „steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad” als verenigbaar met de interne markt kunnen worden beschouwd. In dit opzicht bieden de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 een kader om te beoordelen of steun aan luchthavenexploitanten conform artikel 107, lid 3, onder c), VWEU als verenigbaar kan worden aangemerkt. In die richtsnoeren wordt een reeks criteria vermeld waarmee de Commissie rekening moet houden.

5.2.1.   Investeringssteun

| (186) | Staatssteun voor de financiering van luchthaveninfrastructuur is verenigbaar met artikel 107, lid 3, onder c), VWEU als deze aan de voorwaarden van lid 61 van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 voldoet:






  i) | de bouw en de exploitatie van de infrastructuur beantwoorden aan een duidelijk omschreven doel van algemeen belang (regionale ontwikkeling, toegankelijkheid enz.); |
| --- | --- | --- |

(186)

Staatssteun voor de financiering van luchthaveninfrastructuur is verenigbaar met artikel 107, lid 3, onder c), VWEU als deze aan de voorwaarden van lid 61 van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 voldoet:

i)

de bouw en de exploitatie van de infrastructuur beantwoorden aan een duidelijk omschreven doel van algemeen belang (regionale ontwikkeling, toegankelijkheid enz.);

| ii) | de infrastructuur is nodig en staat in verhouding tot het gestelde doel; |
| --- | --- |

ii)

de infrastructuur is nodig en staat in verhouding tot het gestelde doel;

| iii) | de infrastructuur biedt op middellange termijn voldoende gebruiksmogelijkheden, het gebruik van de bestaande infrastructuur in aanmerking genomen; |
| --- | --- |

iii)

de infrastructuur biedt op middellange termijn voldoende gebruiksmogelijkheden, het gebruik van de bestaande infrastructuur in aanmerking genomen;

| iv) | de infrastructuur is voor alle potentiële gebruikers gelijk en zonder discriminatie toegankelijk, en |
| --- | --- |

iv)

de infrastructuur is voor alle potentiële gebruikers gelijk en zonder discriminatie toegankelijk, en

| v) | het handelsverkeer wordt niet zozeer beïnvloed dat dit in strijd is met het belang van de Unie. |
| --- | --- |

v)

het handelsverkeer wordt niet zozeer beïnvloed dat dit in strijd is met het belang van de Unie.

| (187) | Daarnaast moet staatssteun aan luchthavens, zoals alle andere staatssteunmaatregelen, om verenigbaar te zijn met de interne markt een stimulerend effect hebben, nodig zijn en in verhouding staan tot het gestelde doel. |
| --- | --- |

(187)

Daarnaast moet staatssteun aan luchthavens, zoals alle andere staatssteunmaatregelen, om verenigbaar te zijn met de interne markt een stimulerend effect hebben, nodig zijn en in verhouding staan tot het gestelde doel.

| (188) | Polen is van mening dat de overheidsfinanciering van het conversieproject op het vliegveld van Gdynia aan alle criteria voor staatssteun van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 voldoet. |
| --- | --- |

(188)

Polen is van mening dat de overheidsfinanciering van het conversieproject op het vliegveld van Gdynia aan alle criteria voor staatssteun van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 voldoet.

i)   De bouw en de exploitatie van de infrastructuur beantwoorden aan een duidelijk omschreven doel van algemeen belang (regionale ontwikkeling, toegankelijkheid enz.)

| (189) | De Commissie stelt vast dat Pommeren al efficiënt wordt bediend door de luchthaven van Gdansk, die op slechts circa 25 km van de geplande nieuwe luchthaven is gelegen. |
| --- | --- |

(189)

De Commissie stelt vast dat Pommeren al efficiënt wordt bediend door de luchthaven van Gdansk, die op slechts circa 25 km van de geplande nieuwe luchthaven is gelegen.

| (190) | De luchthaven van Gdansk ligt vlak naast de driestedenringweg, die een onderdeel vormt van de autoweg S6 die Gdynia, Sopot en Gdansk aandoet en de meeste inwoners van Pommeren vlotte toegang tot de luchthaven biedt. Zelfs voor de inwoners van Gdynia zou de bouw van een nieuwe luchthaven op zich geen substantiële verbetering van de connectiviteit met zich brengen, aangezien zowel de luchthaven van Gdynia als die van Gdansk vanuit het centrum van Gdynia in ongeveer 20-25 minuten per auto kan worden bereikt. |
| --- | --- |

(190)

De luchthaven van Gdansk ligt vlak naast de driestedenringweg, die een onderdeel vormt van de autoweg S6 die Gdynia, Sopot en Gdansk aandoet en de meeste inwoners van Pommeren vlotte toegang tot de luchthaven biedt. Zelfs voor de inwoners van Gdynia zou de bouw van een nieuwe luchthaven op zich geen substantiële verbetering van de connectiviteit met zich brengen, aangezien zowel de luchthaven van Gdynia als die van Gdansk vanuit het centrum van Gdynia in ongeveer 20-25 minuten per auto kan worden bereikt.

| (191) | De Commissie merkt ook op dat dankzij de driestedenspoorlijn die momenteel met medefinanciering uit de structuurfondsen van de Europese Unie wordt aangelegd, de inwoners van zowel Gdansk als Gdynia in ongeveer 25 minuten rechtstreeks vanuit het centrum van hun stad naar de luchthaven van Gdansk zullen kunnen reizen. De driestedenspoorlijn zal ook mensen uit andere delen van Pommeren een directe of indirecte spoorverbinding met de luchthaven van Gdansk bieden. |
| --- | --- |

(191)

De Commissie merkt ook op dat dankzij de driestedenspoorlijn die momenteel met medefinanciering uit de structuurfondsen van de Europese Unie wordt aangelegd, de inwoners van zowel Gdansk als Gdynia in ongeveer 25 minuten rechtstreeks vanuit het centrum van hun stad naar de luchthaven van Gdansk zullen kunnen reizen. De driestedenspoorlijn zal ook mensen uit andere delen van Pommeren een directe of indirecte spoorverbinding met de luchthaven van Gdansk bieden.

| (192) | De Commissie merkt ook op dat de luchthaven van Gdansk momenteel 5 miljoen passagiers per jaar kan verwerken, terwijl het reële passagiersverkeer van 2010 tot 2013 het volgende was: 2010 — 2,2 miljoen, 2011 — 2,5 miljoen, 2012 — 2,9 miljoen, 2013 — 2,8 miljoen. De Commissie stelt ook vast dat de luchthaven van Gdansk momenteel wordt uitgebreid om 7 miljoen passagiers per jaar te kunnen verwerken. Deze investering moet in 2015 voltooid zijn. |
| --- | --- |

(192)

De Commissie merkt ook op dat de luchthaven van Gdansk momenteel 5 miljoen passagiers per jaar kan verwerken, terwijl het reële passagiersverkeer van 2010 tot 2013 het volgende was: 2010 — 2,2 miljoen, 2011 — 2,5 miljoen, 2012 — 2,9 miljoen, 2013 — 2,8 miljoen. De Commissie stelt ook vast dat de luchthaven van Gdansk momenteel wordt uitgebreid om 7 miljoen passagiers per jaar te kunnen verwerken. Deze investering moet in 2015 voltooid zijn.

| (193) | Daarnaast zal, volgens de door Polen verstrekte verkeersprognose voor Pommeren die is gebruikt om de bijwerking van 2012 op te stellen, de totale vraag in de regio gelijk zijn aan [...] passagiers per jaar [...].

  Tabel 9


  Verkeersramingen voor Pommeren (in miljoenen)















  2013 | 2015 | 2017 | 2019 | 2020 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2030 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2,8 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] | | 7,7 |

(193)

Daarnaast zal, volgens de door Polen verstrekte verkeersprognose voor Pommeren die is gebruikt om de bijwerking van 2012 op te stellen, de totale vraag in de regio gelijk zijn aan [...] passagiers per jaar [...].

Tabel 9

Verkeersramingen voor Pommeren (in miljoenen)

2013

2015

2017

2019

2020

2023

2026

2027

2028

2030

2,8

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

7,7

| (194) | De Commissie merkt eveneens op dat, volgens de door Polen verstrekte inlichtingen, het masterplan voor de luchthaven van Gdansk voorziet in een verdere uitbreiding van de luchthaven zodat deze meer dan 10 miljoen passagiers per jaar zou kunnen verwerken. Afhankelijk van de evolutie van het verkeer kan in de toekomst bijgevolg worden beslist om de capaciteit van de luchthaven van Gdansk tot meer dan 7 miljoen uit te breiden. |
| --- | --- |

(194)

De Commissie merkt eveneens op dat, volgens de door Polen verstrekte inlichtingen, het masterplan voor de luchthaven van Gdansk voorziet in een verdere uitbreiding van de luchthaven zodat deze meer dan 10 miljoen passagiers per jaar zou kunnen verwerken. Afhankelijk van de evolutie van het verkeer kan in de toekomst bijgevolg worden beslist om de capaciteit van de luchthaven van Gdansk tot meer dan 7 miljoen uit te breiden.

| (195) | Volgens Polen blijkt uit de bijgewerkte prognose (opgesteld in maart 2013) dat de vraag in het verzorgingsgebied naar verwachting groter zal zijn dan de verkeersramingen uit 2012. Volgens de gewijzigde ramingen zal de vraag in het verzorgingsgebied in 2030 gelijk zijn aan ongeveer 9 miljoen passagiers. Zelfs uit deze prognose blijkt echter dat de luchthaven van Gdansk alleen in staat zou zijn om, zonder verdere investeringen, minstens tot in 2025 aan de vraag uit de regio te voldoen (op basis van de aangepaste verkeersprognoses beschreven in overweging 45). |
| --- | --- |

(195)

Volgens Polen blijkt uit de bijgewerkte prognose (opgesteld in maart 2013) dat de vraag in het verzorgingsgebied naar verwachting groter zal zijn dan de verkeersramingen uit 2012. Volgens de gewijzigde ramingen zal de vraag in het verzorgingsgebied in 2030 gelijk zijn aan ongeveer 9 miljoen passagiers. Zelfs uit deze prognose blijkt echter dat de luchthaven van Gdansk alleen in staat zou zijn om, zonder verdere investeringen, minstens tot in 2025 aan de vraag uit de regio te voldoen (op basis van de aangepaste verkeersprognoses beschreven in overweging 45).

| (196) | Volgens de door Polen verstrekte inlichtingen is de huidige capaciteit van de start- en landingsbanen op de luchthaven van Gdansk voldoende voor 40-44 bewegingen per uur, terwijl er momenteel gemiddeld 4,7 bewegingen per uur plaatsvinden. |
| --- | --- |

(196)

Volgens de door Polen verstrekte inlichtingen is de huidige capaciteit van de start- en landingsbanen op de luchthaven van Gdansk voldoende voor 40-44 bewegingen per uur, terwijl er momenteel gemiddeld 4,7 bewegingen per uur plaatsvinden.

| (197) | Op basis van door Polen verstrekte inlichtingen (zie overwegingen 192 tot en met 196 hierboven) merkt de Commissie op dat de komende jaren slechts 50-60 % van de capaciteit van de luchthaven van Gdansk zal worden gebruikt. Bijgevolg zal de luchthaven van Gdansk, ook al nemen de passagiersaantallen snel toe, lange tijd in staat zijn om aan de vraag van luchtvaartmaatschappijen en passagiers te voldoen. |
| --- | --- |

(197)

Op basis van door Polen verstrekte inlichtingen (zie overwegingen 192 tot en met 196 hierboven) merkt de Commissie op dat de komende jaren slechts 50-60 % van de capaciteit van de luchthaven van Gdansk zal worden gebruikt. Bijgevolg zal de luchthaven van Gdansk, ook al nemen de passagiersaantallen snel toe, lange tijd in staat zijn om aan de vraag van luchtvaartmaatschappijen en passagiers te voldoen.

| (198) | De Commissie merkt verder op dat de luchthaven van Gdansk meer dan veertig binnenlandse en buitenlandse bestemmingen aanbiedt (zowel rechtstreekse vluchten als vluchten naar hubs zoals Frankfurt, München, Warschau en Kopenhagen). |
| --- | --- |

(198)

De Commissie merkt verder op dat de luchthaven van Gdansk meer dan veertig binnenlandse en buitenlandse bestemmingen aanbiedt (zowel rechtstreekse vluchten als vluchten naar hubs zoals Frankfurt, München, Warschau en Kopenhagen).

| (199) | Zoals vermeld in overweging 60, betoogt Polen enerzijds dat de ruimte om de capaciteit op de luchthaven van Gdansk uit te bereiden, om stedenbouw- en milieuredenen beperkt is. Anderzijds betoogt Polen ook dat er geen beperkingen zijn voor capaciteitsuitbreidingen op de luchthaven van Gdansk. Aangezien de argumenten betreffende de beperkingen van de capaciteitsuitbreidingen elkaar tegenspreken en zelfs niet worden gestaafd, is de Commissie van oordeel dat zij haar beoordeling er niet op kan stoelen. |
| --- | --- |

(199)

Zoals vermeld in overweging 60, betoogt Polen enerzijds dat de ruimte om de capaciteit op de luchthaven van Gdansk uit te bereiden, om stedenbouw- en milieuredenen beperkt is. Anderzijds betoogt Polen ook dat er geen beperkingen zijn voor capaciteitsuitbreidingen op de luchthaven van Gdansk. Aangezien de argumenten betreffende de beperkingen van de capaciteitsuitbreidingen elkaar tegenspreken en zelfs niet worden gestaafd, is de Commissie van oordeel dat zij haar beoordeling er niet op kan stoelen.

| (200) | Gezien de momenteel onbenutte capaciteit op de luchthaven van Gdansk, die voor lange tijd niet ten volle zal worden benut, en het plan om de capaciteit van die luchthaven verder uit te breiden indien dit op langere termijn nodig blijkt, gelooft de Commissie niet dat de bouw van een andere luchthaven in Pommeren aan de ontwikkeling van de regio zou bijdragen. De Commissie merkt bovendien op dat Pommeren nu al over goede verbindingen beschikt dankzij de luchthaven van Gdansk en dat een nieuwe luchthaven de verbindingen met deze regio niet zal verbeteren. |
| --- | --- |

(200)

Gezien de momenteel onbenutte capaciteit op de luchthaven van Gdansk, die voor lange tijd niet ten volle zal worden benut, en het plan om de capaciteit van die luchthaven verder uit te breiden indien dit op langere termijn nodig blijkt, gelooft de Commissie niet dat de bouw van een andere luchthaven in Pommeren aan de ontwikkeling van de regio zou bijdragen. De Commissie merkt bovendien op dat Pommeren nu al over goede verbindingen beschikt dankzij de luchthaven van Gdansk en dat een nieuwe luchthaven de verbindingen met deze regio niet zal verbeteren.

| (201) | De Commissie stelt ook vast dat het bedrijfsmodel voor de luchthaven van Gdynia suggereert dat deze met de luchthaven van Gdansk in concurrentie zou treden op de markt van de lagekostenmaatschappijen, chartermaatschappijen en algemene luchtvaart. De bouw van een nieuwe luchthaven om als back-up en noodluchthaven te dienen, kan de omvang van de investeringen op de luchthaven van Gdynia evenmin rechtvaardigen. |
| --- | --- |

(201)

De Commissie stelt ook vast dat het bedrijfsmodel voor de luchthaven van Gdynia suggereert dat deze met de luchthaven van Gdansk in concurrentie zou treden op de markt van de lagekostenmaatschappijen, chartermaatschappijen en algemene luchtvaart. De bouw van een nieuwe luchthaven om als back-up en noodluchthaven te dienen, kan de omvang van de investeringen op de luchthaven van Gdynia evenmin rechtvaardigen.

| (202) | In het licht van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat investeren in de luchthaven van Gdynia louter zal leiden tot een verdubbeling van de infrastructuur in de regio, wat niet beantwoordt aan een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

(202)

In het licht van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat investeren in de luchthaven van Gdynia louter zal leiden tot een verdubbeling van de infrastructuur in de regio, wat niet beantwoordt aan een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang.

ii)   De infrastructuur is nodig en staat in verhouding tot het gestelde doel

| (203) | Zoals reeds gesteld in overwegingen 189 tot en met 202 is de Commissie van mening dat het verzorgingsgebied van de luchthaven van Gdynia momenteel efficiënt wordt bediend door de luchthaven van Gdansk en dat dit ook in de toekomst het geval zal blijven. Daarnaast zouden beide luchthavens een vergelijkbaar bedrijfsmodel nastreven en zich hoofdzakelijk op lagekosten- en chartervluchten toespitsen. |
| --- | --- |

(203)

Zoals reeds gesteld in overwegingen 189 tot en met 202 is de Commissie van mening dat het verzorgingsgebied van de luchthaven van Gdynia momenteel efficiënt wordt bediend door de luchthaven van Gdansk en dat dit ook in de toekomst het geval zal blijven. Daarnaast zouden beide luchthavens een vergelijkbaar bedrijfsmodel nastreven en zich hoofdzakelijk op lagekosten- en chartervluchten toespitsen.

| (204) | Gezien het gebrek aan een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang is de Commissie van oordeel dat de infrastructuur niet nodig of in verhouding tot een doel van gemeenschappelijk belang kan worden geacht (zie ook overweging 202). |
| --- | --- |

(204)

Gezien het gebrek aan een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang is de Commissie van oordeel dat de infrastructuur niet nodig of in verhouding tot een doel van gemeenschappelijk belang kan worden geacht (zie ook overweging 202).

iii)   De infrastructuur biedt op middellange termijn voldoende gebruiksmogelijkheden, het gebruik van de bestaande infrastructuur in aanmerking genomen

| (205) | Zoals reeds gesteld onder i), ligt de luchthaven van Gdynia op slechts circa 25 km van de bestaande luchthaven van Gdansk en hebben de twee luchthavens hetzelfde verzorgingsgebied en een vergelijkbaar bedrijfsmodel. |
| --- | --- |

(205)

Zoals reeds gesteld onder i), ligt de luchthaven van Gdynia op slechts circa 25 km van de bestaande luchthaven van Gdansk en hebben de twee luchthavens hetzelfde verzorgingsgebied en een vergelijkbaar bedrijfsmodel.

| (206) | Op de luchthaven van Gdansk wordt momenteel minder dan 60 % van de beschikbare capaciteit benut. Gezien de huidige investeringen volstaat de luchthaven van Gdansk om minstens tot in 2025-2028 aan de vraag in de regio te voldoen, afhankelijk van de gebruikte prognoses, en is verdere uitbreiding van de luchthaven haalbaar. |
| --- | --- |

(206)

Op de luchthaven van Gdansk wordt momenteel minder dan 60 % van de beschikbare capaciteit benut. Gezien de huidige investeringen volstaat de luchthaven van Gdansk om minstens tot in 2025-2028 aan de vraag in de regio te voldoen, afhankelijk van de gebruikte prognoses, en is verdere uitbreiding van de luchthaven haalbaar.

| (207) | De Commissie constateert eveneens dat het businessplan voor de luchthaven van Gdynia aangeeft dat de luchthaven ongeveer [80-90] % van haar inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten zou halen. Dit betekent dat ze zich zou toespitsen op de markten die de kernactiviteiten van de luchthaven van Gdansk vormen. |
| --- | --- |

(207)

De Commissie constateert eveneens dat het businessplan voor de luchthaven van Gdynia aangeeft dat de luchthaven ongeveer [80-90] % van haar inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten zou halen. Dit betekent dat ze zich zou toespitsen op de markten die de kernactiviteiten van de luchthaven van Gdansk vormen.

| (208) | In deze context stelt de Commissie ook vast dat Polen geen bewijs levert van een eventuele samenwerking tussen beide luchthavens. |
| --- | --- |

(208)

In deze context stelt de Commissie ook vast dat Polen geen bewijs levert van een eventuele samenwerking tussen beide luchthavens.

| (209) | De plannen om inkomsten uit andere luchtvaart- en niet-luchtvaartactiviteiten (productie en diensten) te genereren, zouden op zichzelf evenmin voldoende zijn om de hoge exploitatiekosten te dekken die verbonden zijn aan de uitbating van de luchthaven van Gdynia. |
| --- | --- |

(209)

De plannen om inkomsten uit andere luchtvaart- en niet-luchtvaartactiviteiten (productie en diensten) te genereren, zouden op zichzelf evenmin voldoende zijn om de hoge exploitatiekosten te dekken die verbonden zijn aan de uitbating van de luchthaven van Gdynia.

| (210) | De Commissie is daarom van oordeel dat de luchthaven van Gdynia onvoldoende gebruiksmogelijkheden op middellange termijn biedt. |
| --- | --- |

(210)

De Commissie is daarom van oordeel dat de luchthaven van Gdynia onvoldoende gebruiksmogelijkheden op middellange termijn biedt.

iv)   De infrastructuur is voor alle potentiële gebruikers gelijk en zonder discriminatie toegankelijk

| (211) | Polen heeft bevestigd dat alle potentiële gebruikers gelijk en zonder discriminatie toegang zouden hebben tot de luchthaveninfrastructuur zonder enige commercieel ongerechtvaardigde discriminatie. |
| --- | --- |

(211)

Polen heeft bevestigd dat alle potentiële gebruikers gelijk en zonder discriminatie toegang zouden hebben tot de luchthaveninfrastructuur zonder enige commercieel ongerechtvaardigde discriminatie.

v)   Het handelsverkeer wordt niet zozeer beïnvloed dat dit in strijd is met het gemeenschappelijk belang

| (212) | De Commissie stelt vast dat Polen geen enkel bewijs heeft geleverd dat de luchthaven van Gdynia en Gdansk als luchtvaarthub zouden samenwerken. Als men de logica volgt, is het zo dat de twee luchthavens met elkaar in concurrentie moeten treden om dezelfde passagiers aan te trekken. |
| --- | --- |

(212)

De Commissie stelt vast dat Polen geen enkel bewijs heeft geleverd dat de luchthaven van Gdynia en Gdansk als luchtvaarthub zouden samenwerken. Als men de logica volgt, is het zo dat de twee luchthavens met elkaar in concurrentie moeten treden om dezelfde passagiers aan te trekken.

| (213) | De Commissie constateert ook dat het businessplan van de luchthaven van Gdynia (waarin ongeveer [80-90] % van de inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten afkomstig is) en de omvang van de investering (bv. een terminal met een capaciteit van 0,5 miljoen passagiers per jaar die in de toekomst zal worden uitgebreid) de bewering niet staven dat de luchthaven van Gdynia zich zou toespitsen op algemeen luchtvaartverkeer en alleen of hoofdzakelijk diensten aan de sector van de algemene luchtvaart zou aanbieden. |
| --- | --- |

(213)

De Commissie constateert ook dat het businessplan van de luchthaven van Gdynia (waarin ongeveer [80-90] % van de inkomsten uit lagekosten- en chartervluchten afkomstig is) en de omvang van de investering (bv. een terminal met een capaciteit van 0,5 miljoen passagiers per jaar die in de toekomst zal worden uitgebreid) de bewering niet staven dat de luchthaven van Gdynia zich zou toespitsen op algemeen luchtvaartverkeer en alleen of hoofdzakelijk diensten aan de sector van de algemene luchtvaart zou aanbieden.

| (214) | Gezien het bovenstaande en het feit dat beide luchthavens zich op lagekosten- en chartervluchten zouden toespitsen, is de Commissie van oordeel dat de steun bestemd is voor een luchthaven die rechtstreeks zou concurreren met een andere luchthaven in hetzelfde verzorgingsgebied, zonder dat er enige vraag is naar luchthavendiensten waaraan de bestaande luchthaven niet kan voldoen. |
| --- | --- |

(214)

Gezien het bovenstaande en het feit dat beide luchthavens zich op lagekosten- en chartervluchten zouden toespitsen, is de Commissie van oordeel dat de steun bestemd is voor een luchthaven die rechtstreeks zou concurreren met een andere luchthaven in hetzelfde verzorgingsgebied, zonder dat er enige vraag is naar luchthavendiensten waaraan de bestaande luchthaven niet kan voldoen.

| (215) | De Commissie is daarom van mening dat de betrokken steun het handelsverkeer zou beïnvloeden in een mate die strijdig is met het gemeenschappelijk belang. Deze conclusie wordt ondersteund door het gebrek aan enig doel van gemeenschappelijk belang dat men met de steun wil bereiken. |
| --- | --- |

(215)

De Commissie is daarom van mening dat de betrokken steun het handelsverkeer zou beïnvloeden in een mate die strijdig is met het gemeenschappelijk belang. Deze conclusie wordt ondersteund door het gebrek aan enig doel van gemeenschappelijk belang dat men met de steun wil bereiken.

vi)   Noodzaak van de steun en stimulerend effect

| (216) | Op grond van de door Polen verstrekte gegevens is de Commissie van mening dat de investeringskosten lager kunnen zijn dan voor de bouw van andere vergelijkbare regionale luchthavens in Polen. Dit is hoofdzakelijk te danken aan het gebruik van bestaande infrastructuur op het militaire vliegveld. Daarnaast betoogt Polen dat de luchthavenbeheerder de investering zonder de steun niet zou doen. |
| --- | --- |

(216)

Op grond van de door Polen verstrekte gegevens is de Commissie van mening dat de investeringskosten lager kunnen zijn dan voor de bouw van andere vergelijkbare regionale luchthavens in Polen. Dit is hoofdzakelijk te danken aan het gebruik van bestaande infrastructuur op het militaire vliegveld. Daarnaast betoogt Polen dat de luchthavenbeheerder de investering zonder de steun niet zou doen.

| (217) | De Commissie stelt verder vast dat de lange tijd die dit soort investering nodig heeft om het break-evenpunt te bereiken, betekent dat overheidsfinanciering nodig kan zijn om het gedrag van de begunstigde zo te wijzigen dat hij met de investering doorgaat. Aangezien de verwachte rentabiliteit van het investeringsproject niet kan worden vastgesteld (zie overweging 177) en een particuliere investeerder in de markteconomie niet zou doorgaan met een dergelijk project, is het bovendien inderdaad waarschijnlijk dat de steun het gedrag van de luchthavenbeheerder wijzigt. |
| --- | --- |

(217)

De Commissie stelt verder vast dat de lange tijd die dit soort investering nodig heeft om het break-evenpunt te bereiken, betekent dat overheidsfinanciering nodig kan zijn om het gedrag van de begunstigde zo te wijzigen dat hij met de investering doorgaat. Aangezien de verwachte rentabiliteit van het investeringsproject niet kan worden vastgesteld (zie overweging 177) en een particuliere investeerder in de markteconomie niet zou doorgaan met een dergelijk project, is het bovendien inderdaad waarschijnlijk dat de steun het gedrag van de luchthavenbeheerder wijzigt.

| (218) | Bij gebrek aan een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang concludeert de Commissie dat de steun niet als nodig en in verhouding tot dat doel kan worden geacht. |
| --- | --- |

(218)

Bij gebrek aan een duidelijk omschreven doel van gemeenschappelijk belang concludeert de Commissie dat de steun niet als nodig en in verhouding tot dat doel kan worden geacht.

| (219) | De Commissie is bijgevolg van mening dat de investeringssteun door Gdynia en Kosakowo ten gunste van Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. niet voldoet aan de vereisten van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 en niet als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(219)

De Commissie is bijgevolg van mening dat de investeringssteun door Gdynia en Kosakowo ten gunste van Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. niet voldoet aan de vereisten van de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 en niet als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd.

5.2.2.   Exploitatiesteun

| (220) | De Commissie stelt zich op het standpunt dat de financiering van de exploitatieverliezen van Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. exploitatiesteun is die de huidige uitgaven van de luchthavenexploitant doet dalen. Volgens de rechtspraak van het Hof is dergelijke exploitatiesteun in beginsel onverenigbaar met de interne markt. Volgens de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 kan exploitatiesteun aan luchthavens alleen in uitzonderlijke omstandigheden en onder strikte voorwaarden in achtergestelde gebieden verenigbaar worden verklaard. |
| --- | --- |

(220)

De Commissie stelt zich op het standpunt dat de financiering van de exploitatieverliezen van Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. exploitatiesteun is die de huidige uitgaven van de luchthavenexploitant doet dalen. Volgens de rechtspraak van het Hof is dergelijke exploitatiesteun in beginsel onverenigbaar met de interne markt. Volgens de richtsnoeren in de luchtvaartsector van 2005 kan exploitatiesteun aan luchthavens alleen in uitzonderlijke omstandigheden en onder strikte voorwaarden in achtergestelde gebieden verenigbaar worden verklaard.

| (221) | De Commissie stelt vast dat de luchthaven van Gdynia zich in een achtergesteld gebied bevindt waarop de afwijking uit artikel 107, lid 3, onder a), VWEU van toepassing is, wat betekent dat de Commissie moet beoordelen of de exploitatiesteun in kwestie conform de richtsnoeren regionale steun verenigbaar kan worden geacht. |
| --- | --- |

(221)

De Commissie stelt vast dat de luchthaven van Gdynia zich in een achtergesteld gebied bevindt waarop de afwijking uit artikel 107, lid 3, onder a), VWEU van toepassing is, wat betekent dat de Commissie moet beoordelen of de exploitatiesteun in kwestie conform de richtsnoeren regionale steun verenigbaar kan worden geacht.

| (222) | Volgens punt 76 van de richtsnoeren regionale steun kan exploitatiesteun worden toegestaan in gebieden die uit hoofde van de afwijking van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU in aanmerking komen mits: i) deze steun door de bijdrage aan de regionale ontwikkeling en de aard ervan is gerechtvaardigd, en ii) de hoogte ervan tot de te verhelpen handicaps in verhouding staat. |
| --- | --- |

(222)

Volgens punt 76 van de richtsnoeren regionale steun kan exploitatiesteun worden toegestaan in gebieden die uit hoofde van de afwijking van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU in aanmerking komen mits: i) deze steun door de bijdrage aan de regionale ontwikkeling en de aard ervan is gerechtvaardigd, en ii) de hoogte ervan tot de te verhelpen handicaps in verhouding staat.

| (223) | Polen is van mening dat de exploitatiesteun met punt 76 van de richtsnoeren regionale steun verenigbaar is (zie overwegingen 77 tot en met 79). |
| --- | --- |

(223)

Polen is van mening dat de exploitatiesteun met punt 76 van de richtsnoeren regionale steun verenigbaar is (zie overwegingen 77 tot en met 79).

| (224) | Aangezien Pommeren al door de luchthaven van Gdansk wordt bediend en de nieuwe luchthaven de verbindingen met deze regio niet zal verbeteren, kan de Commissie niet besluiten dat de steun aan de regionale ontwikkeling zou bijdragen. |
| --- | --- |

(224)

Aangezien Pommeren al door de luchthaven van Gdansk wordt bediend en de nieuwe luchthaven de verbindingen met deze regio niet zal verbeteren, kan de Commissie niet besluiten dat de steun aan de regionale ontwikkeling zou bijdragen.

| (225) | De Commissie is bijgevolg van oordeel dat de exploitatiesteun niet als in verhouding tot de te verhelpen handicaps kan worden beschouwd, omdat Pommeren op het gebied van verbindingen geen handicaps blijkt te hebben. |
| --- | --- |

(225)

De Commissie is bijgevolg van oordeel dat de exploitatiesteun niet als in verhouding tot de te verhelpen handicaps kan worden beschouwd, omdat Pommeren op het gebied van verbindingen geen handicaps blijkt te hebben.

| (226) | Daarnaast is de Commissie van oordeel dat de beoordeelde exploitatiesteun is toegewezen om een vooraf bepaald geheel van uitgaven te financieren. Gezien de beoordeling van de Commissie van het businessplan voor de luchthaven van Gdynia en haar beoordeling van de hoogte van de verwachte inkomsten en kosten in 5.1.3, kan echter niet worden besloten dat de steun tot een noodzakelijk minimum zou worden beperkt en evenmin dat deze van tijdelijke aard zou zijn en geleidelijk zou afnemen. Gezien de onzekerheden betreffende de verwachte rentabiliteit van de luchthavenexploitant (zie het antwoord op de vraag of er sprake is van staatssteun) kan in het bijzonder de tijdelijke aard en de degressiviteit van de steun niet worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

(226)

Daarnaast is de Commissie van oordeel dat de beoordeelde exploitatiesteun is toegewezen om een vooraf bepaald geheel van uitgaven te financieren. Gezien de beoordeling van de Commissie van het businessplan voor de luchthaven van Gdynia en haar beoordeling van de hoogte van de verwachte inkomsten en kosten in 5.1.3, kan echter niet worden besloten dat de steun tot een noodzakelijk minimum zou worden beperkt en evenmin dat deze van tijdelijke aard zou zijn en geleidelijk zou afnemen. Gezien de onzekerheden betreffende de verwachte rentabiliteit van de luchthavenexploitant (zie het antwoord op de vraag of er sprake is van staatssteun) kan in het bijzonder de tijdelijke aard en de degressiviteit van de steun niet worden gewaarborgd.

| (227) | De Commissie is in ieder geval van oordeel dat het toekennen van exploitatiesteun om de exploitatie te verzekeren van een investeringsproject dat onverenigbare investeringssteun geniet, inherent onverenigbaar is met de interne markt. |
| --- | --- |

(227)

De Commissie is in ieder geval van oordeel dat het toekennen van exploitatiesteun om de exploitatie te verzekeren van een investeringsproject dat onverenigbare investeringssteun geniet, inherent onverenigbaar is met de interne markt.

| (228) | Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de door Gdynia en Kosakowo aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. toegekende exploitatiesteun niet aan de criteria van de richtsnoeren regionale steun voldoet. |
| --- | --- |

(228)

Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de door Gdynia en Kosakowo aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. toegekende exploitatiesteun niet aan de criteria van de richtsnoeren regionale steun voldoet.

5.2.3.   Conclusie betreffende verenigbaarheid

| (229) | Bijgevolg concludeert de Commissie dat de aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. toegekende staatssteun onverenigbaar is met de interne markt. |
| --- | --- |

(229)

Bijgevolg concludeert de Commissie dat de aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. toegekende staatssteun onverenigbaar is met de interne markt.

| (230) | De Commissie heeft geen andere bepalingen betreffende verenigbaarheid met de interne markt gevonden die als basis kunnen dienen om de betrokken steun verenigbaar te achten met het Verdrag. Polen heeft evenmin enige bepaling betreffende verenigbaarheid met de interne markt ingeroepen noch wezenlijke argumenten aangevoerd waardoor de Commissie deze steun als verenigbaar zou kunnen beschouwen. |
| --- | --- |

(230)

De Commissie heeft geen andere bepalingen betreffende verenigbaarheid met de interne markt gevonden die als basis kunnen dienen om de betrokken steun verenigbaar te achten met het Verdrag. Polen heeft evenmin enige bepaling betreffende verenigbaarheid met de interne markt ingeroepen noch wezenlijke argumenten aangevoerd waardoor de Commissie deze steun als verenigbaar zou kunnen beschouwen.

| (231) | De investerings- en exploitatiesteun die Polen aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. heeft toegekend of van plan is toe te kennen, is onverenigbaar met de interne markt. Polen heeft de steun onrechtmatig toegekend in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. |
| --- | --- |

(231)

De investerings- en exploitatiesteun die Polen aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. heeft toegekend of van plan is toe te kennen, is onverenigbaar met de interne markt. Polen heeft de steun onrechtmatig toegekend in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

6.   TERUGVORDERING

| (232) | Overeenkomstig het VWEU en de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie is de Commissie bevoegd om te besluiten dat de betrokken lidstaat de steun moet stopzetten of wijzigen (61) wanneer de Commissie deze als onverenigbaar met de interne markt beschouwt. Het Hof heeft ook consistent geoordeeld dat de verplichting van een lidstaat om de steun stop te zetten die door de Commissie als onverenigbaar met de interne markt wordt beschouwd, is bedoeld om de eerder bestaande situatie te herstellen (62). In dit kader heeft het Hof verklaard dat deze doelstelling wordt bereikt wanneer de ontvanger de middels onrechtmatige steun toegekende bedragen heeft terugbetaald, zodat het voordeel dat de ontvanger heeft behaald ten opzichte van de concurrenten op de markt teniet wordt gedaan en de situatie zoals deze was voor de betaling van de steun is hersteld (63). |
| --- | --- |

(232)

Overeenkomstig het VWEU en de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie is de Commissie bevoegd om te besluiten dat de betrokken lidstaat de steun moet stopzetten of wijzigen (61) wanneer de Commissie deze als onverenigbaar met de interne markt beschouwt. Het Hof heeft ook consistent geoordeeld dat de verplichting van een lidstaat om de steun stop te zetten die door de Commissie als onverenigbaar met de interne markt wordt beschouwd, is bedoeld om de eerder bestaande situatie te herstellen (62). In dit kader heeft het Hof verklaard dat deze doelstelling wordt bereikt wanneer de ontvanger de middels onrechtmatige steun toegekende bedragen heeft terugbetaald, zodat het voordeel dat de ontvanger heeft behaald ten opzichte van de concurrenten op de markt teniet wordt gedaan en de situatie zoals deze was voor de betaling van de steun is hersteld (63).

| (233) | In lijn met die rechtspraak is in artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad (64) bepaald dat „indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun, de Commissie beschikt dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen”. |
| --- | --- |

(233)

In lijn met die rechtspraak is in artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad (64) bepaald dat „indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun, de Commissie beschikt dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen”.

| (234) | Daarom moet voornoemde staatssteun aan de Poolse overheid worden terugbetaald, in de mate waarin deze is uitgekeerd, |
| --- | --- |

(234)

Daarom moet voornoemde staatssteun aan de Poolse overheid worden terugbetaald, in de mate waarin deze is uitgekeerd,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1.   De staatssteun die Polen tussen 28 augustus 2007 en 17 juni 2013 onrechtmatig en in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie ten gunste van Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o.o. heeft uitgekeerd in de vorm van kapitaalinjecties ten bedrage van 91 714 000 PLN is onverenigbaar met de interne markt.

2.   De staatssteun die Polen van plan is na 17 juni 2013 toe te kennen aan Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo sp. z o. o. voor de conversie van het militaire vliegveld van Gdynia-Kosakowo tot een burgerluchthaven is onverenigbaar met de interne markt. De steunmaatregel mag bijgevolg niet ten uitvoer worden gelegd.

Artikel 2

1.   Polen vordert de in artikel 1, lid 1, bedoelde steun van de begunstigde terug.

2.   Op de terug te vorderen bedragen moet rente worden betaald vanaf de in de tweede alinea opgesomde data tot hun effectieve terugbetaling.

De data waarop de terug te vorderen bedragen ter beschikking van de begunstigde zijn gesteld, zijn de volgende:

| a) | 28 augustus 2007 voor het bedrag van 50 000 PLN; |
| --- | --- |

a)

28 augustus 2007 voor het bedrag van 50 000 PLN;

| b) | 4 maart 2008 voor het bedrag van 200 000 PLN; |
| --- | --- |

b)

4 maart 2008 voor het bedrag van 200 000 PLN;

| c) | 11 september 2008 voor het bedrag van 500 000 PLN; |
| --- | --- |

c)

11 september 2008 voor het bedrag van 500 000 PLN;

| d) | 28 juli 2009 voor het bedrag van 1 345 000 PLN; |
| --- | --- |

d)

28 juli 2009 voor het bedrag van 1 345 000 PLN;

| e) | 8 december 2010 voor het bedrag van 4 361 000 PLN; |
| --- | --- |

e)

8 december 2010 voor het bedrag van 4 361 000 PLN;

| f) | 8 juli 2011 voor het bedrag van 25 970 000 PLN; |
| --- | --- |

f)

8 juli 2011 voor het bedrag van 25 970 000 PLN;

| g) | 1 september 2011 voor het bedrag van 1 779 000 PLN; |
| --- | --- |

g)

1 september 2011 voor het bedrag van 1 779 000 PLN;

| h) | 25 april 2012 voor het bedrag van 31 009 000 PLN; |
| --- | --- |

h)

25 april 2012 voor het bedrag van 31 009 000 PLN;

| i) | 27 mei 2013 voor het bedrag van 6 469 000 PLN; |
| --- | --- |

i)

27 mei 2013 voor het bedrag van 6 469 000 PLN;

| j) | 17 juni 2013 voor het bedrag van 20 031 000 PLN. |
| --- | --- |

j)

17 juni 2013 voor het bedrag van 20 031 000 PLN.

3.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 (65).

4.   Polen schorst alle uitstaande betalingen van de in artikel 1, lid 2, bedoelde steun vanaf de datum waarop dit besluit is vastgesteld.

Artikel 3

1.   De terugvordering van de in artikel 1, lid 1, bedoelde steun geschiedt onverwijld en daadwerkelijk.

2.   Polen zorgt ervoor dat onderhavig besluit binnen vier maanden vanaf de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 4

1.   Binnen twee maanden na kennisgeving van dit besluit deelt Polen de volgende gegevens aan de Commissie mee:

| a) | het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente); |
| --- | --- |

a)

het totale van de begunstigde terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente);

| b) | een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

b)

een nadere beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| c) | documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen. |
| --- | --- |

c)

documenten waaruit blijkt dat de begunstigde werd gelast de steun terug te betalen.

2.   Polen houdt de Commissie op de hoogte van de ontwikkelingen met betrekking tot de nationale maatregelen die het heeft genomen om dit besluit ten uitvoer te leggen, en wel tot de in artikel 1, lid 1, bedoelde steun volledig is teruggevorderd. Het verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld alle inlichtingen over de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Voorts dient Polen gedetailleerde gegevens te verstrekken over de steunbedragen en de rente die reeds door de begunstigde zijn terugbetaald.

Artikel 5

Dit besluit is gericht tot de Republiek Polen.

Gedaan te Brussel, 11 februari 2014.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 243 van 23.8.2013, blz. 25.

1

(2)  Vanaf 1 december 2009 zijn de artikelen 87 en 88 van het EG-verdrag respectievelijk de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit besluit moeten verwijzingen naar de artikelen 107 en 108 VWEU waar nodig worden begrepen als verwijzingen naar, respectievelijk, de artikelen 87 en 88 van het EG-verdrag. Bij het VWEU zijn ook enkele wijzigingen in de terminologie aangebracht, zoals de vervanging van „Gemeenschap” door „Unie” en van „gemeenschappelijke markt” door „interne markt”. In dit besluit zal de terminologie van het VWEU worden gebruikt.

2

(3)  Zie voetnoot 1.

3

(4)  Afhankelijk van de gekozen route bedraagt de afstand per auto tussen de luchthavens van Gdynia en Gdansk 26 tot 29 km; bron: Google maps, Bing maps. De luchthaven van Gdansk is eigendom van en wordt geëxploiteerd door Gdansk Lech Wałęsa Airport Ltd, een door openbare lichamen opgerichte vennootschap. Het aandelenkapitaal van de vennootschap is als volgt verdeeld: de stad Gdansk (32 %), woiwodschap Pommeren (32 %), de staatsonderneming „Poolse luchthavens” (31 %), de stad Sopot (3 %) en de stad Gdynia (2 %). De Lech Wałęsa luchthaven van Gdansk (hierna „de luchthaven van Gdansk” genoemd) is de derde grootste luchthaven in Polen. In 2012 verwerkte ze 2,9 miljoen passagiers (2,7 miljoen via lijnvluchten en 0,2 miljoen via chartervluchten).

4

De volgende acht luchtvaartmaatschappijen bieden lijnvluchten aan vanaf de luchthaven van Gdansk (januari 2014): Wizzair (22 bestemmingen), Ryanair (7 bestemmingen), Eurolot (4 bestemmingen), LOT (2 bestemmingen), Lufthansa (2 bestemmingen), SAS (2 bestemmingen), Air Berlin (1 bestemming), Norwegian (1 bestemming). Sinds de opening van een nieuwe terminal in mei 2012 kan de luchthaven van Gdansk jaarlijks 5 miljoen passagiers verwerken. Volgens door Polen verstrekte inlichtingen zal de uitbreiding van de terminal (gepland in 2013-2015) de capaciteit van de luchthaven tot 7 miljoen passagiers verhogen. De investering op de luchthaven van Gdansk is ook met staatssteun gefinancierd (zie besluit van de Commissie uit 2008 in zaak N 153/08 — 1,7 miljoen EUR (PB C 46 van 25.2.2009, blz. 7); besluit van de Commissie uit 2009 in zaak N 472/08, waarna Polen ongeveer 33 miljoen EUR toewees aan de luchthaven van Gdansk (PB C 79 van 2.4.2009, blz. 2).

(5)  Het bestaande militaire vliegveld van Gdynia-Oksywie ligt op de grens van de stad Gdynia en de gemeente Kosakowo.

5

(6)  De overeenkomst is ondertekend door de overheden van Pommeren, de steden Gdansk, Gdynia en Sopot, de gemeente Kosakowo en vertegenwoordigers van de Poolse regering (de woiwod van Pommeren, het ministerie van Landsverdediging en het ministerie van Vervoer) en de luchthaven van Gdansk.

6

(7)  De ten behoeve van dit besluit gebruikte wisselkoers bedraagt 1 EUR = 4 PLN, wat overeenkomt met de gemiddelde wekelijkse wisselkoers voor 2010. Bron: Eurostat.

7

Bron:

(8)  Volgens Polen omvat de investering voor taken die tot de opdracht van de overheid behoren gebouwen en uitrusting voor brandweerlui, douaniers, luchthavenbeveiligingspersoneel, politiemensen en grenswachten, een omheining rond de luchthaven met videobewaking enz.

8

(9)  In nominale termen.

9

(10)  De netto contante waarde geeft aan of de opbrengst van een bepaald project de (alternatieve) kapitaalkosten overschrijdt. Een project wordt een economisch haalbare investering geacht als het een positieve NCW oplevert. Investeringen waarvan de opbrengst lager is dan de (alternatieve) kapitaalkosten zijn niet economisch haalbaar. De (alternatieve) kapitaalkosten worden weergegeven in de disconteringsvoet.

10

(11)  De eindwaarde is de contante waarde van alle latere kasstromen die bij een bestendig stabiel groeipercentage worden gegenereerd (d.w.z. de eigenvermogenswaarde van de luchthavenbeheerder in het laatste jaar van het ingediende businessplan).

11

(12)  Mededeling van de Commissie — Inzake communautaire richtsnoeren voor financiering van luchthavens en aanloopsteun van de overheid voor luchtvaartmaatschappijen met een regionale luchthaven als thuishaven (PB C 312 van 9.12.2005, blz. 1).

12

(13)  Richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13).

13

(14)  Het IRR meet het rendement dat/de opbrengst die de investeerder bereikt op het geïnvesteerde kapitaal.

14

(15)  De toentertijd geldende regels waren vastgelegd in Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op de-minimissteun (PB L 379 van 28.12.2006, blz. 5).

15

(16)  In het masterplan voor het investeringsproject werden de verschillende maatregelen vastgesteld die voor de conversie van de luchthaven nodig waren.

16

(17)  De FCFF wordt gebruikt om het jaarlijkse resultaat vóór rente en belastingen van het bedrijf te berekenen, na toevoeging van waardeverminderingen en afschrijvingen (aangezien dit niet-contante uitgaven zijn) en na aftrek van investeringsbehoeften, wijzigingen in het werkkapitaal en belastingen (zie tabel 5 van de studie van 2010).

17

(18)  De FCFF-berekeningen zijn gebaseerd op de verwachte kasstromen (in en uit de vennootschap) voor de prognoseperiode 2010-2040. Deze kasstromen zijn gebaseerd op het businessplan en zijn onderliggende veronderstellingen over verkeer, heffingen, exploitatiekosten en investeringen. De FCFF-berekeningen houden dus rekening met alle investeringen die voor de conversie van de luchthaven zijn gepland.

18

(19)  De gewogen gemiddelde kapitaalkosten zijn de bedragen die een onderneming naar verwachting aan al haar effectenhouders moet betalen om haar activa te financieren.

19

(20)  De gewogen gemiddelde kapitaalkosten zijn gebaseerd op een risicovrije rentevoet van [...] %, een kredietrisicopremie van [...] %, een vennootschapsbelastingtarief van 19 %, een bèta van [...], een marktrisicopremie van [...] % en een kapitaalstructuur van [...] % schulden en [...] % eigen vermogen (zie afdeling 4.4 op bladzijde 21 van de studie van 2010). De Commissie stelt vast dat de door Polen verstrekte berekeningen erop lijken te wijzen dat gewogen gemiddelde kapitaalkosten met een neerwaartse termijnstructuur voor de studie zijn gebruikt.

20

(21)  De eindwaarde was gebaseerd op de veronderstelling van een stabiele groei van [...] %.

21

(22)  De risicovrije rentevoet werd verhoogd tot [...] % en de bèta werd verhoogd tot [...]. De kapitaalstructuur werd gewijzigd door het aandeel van de schulden ([...] %) te verhogen en dat van het eigen vermogen ([...] %) te verlagen.

22

(23)  FCFE = FCFF + uitstaande kredieten en leningen — terugbetaalde kredieten en leningen — rente op kredieten en leningen. In vergelijking met de FCFF wordt de FCFE gedisconteerd met een rendement op het eigen vermogen dat altijd hoger is dan de gewogen gemiddelde kapitaalkosten. Op die manier toont de NCW welk deel van het rendement op de investering voor de aandeelhouders (investeerders) beschikbaar is. De op basis van de FCFE-methode berekende NCW is bijgevolg geen afspiegeling van het totale rendement op de investering, d.w.z. het rendement voor de aandeelhouders en het rendement voor de schuldeisers.

23

(24)  Om de verschillen in de typische financieringsstructuur van luchthavenbedrijven en ondernemingen die luchthavendiensten verlenen, weer te geven, is het rendement op eigen vermogen aangepast voordat de gemiddelden zijn berekend.

24

(25)  De risicovrije rentevoet werd verlaagd tot [...] % en de bèta werd verlaagd tot [...].

25

(26)  Het driestedengebied is een stedelijk gebied bestaande uit drie grote steden in Pommeren (Gdansk, Gdynia en Sopot). Er zijn momenteel drie luchthavens in het driestedengebied: de luchthaven Lech Wałęsa in Gdansk, het militaire vliegveld in Pruszcz Gdanski en het militaire vliegveld op de grens van Gdynia en Kosakowo (Gdynia-Oksywie).

26

(27)  Arrest van 18 juni 1998 in zaak C-35/96, Commissie/Italiaanse Republiek, Jurispr. 1998, blz. I-3851; arrest van 23 april 1991 in zaak C-41/90, Höfner en Elser/Macrotron, Jurispr. 1991, blz. I-1979; arrest van 16 november 1995 in zaak C-244/94, Fédération française des sociétés d’assurance, Société Paternelle-Vie, Union des assurances de Paris-Vie en Caisse d’assurance et de prévoyance mutuelle des agriculteurs/Ministère de l’Agriculture et de la Pêche, Jurispr. 1995, blz. I-4013; arrest van 11 december 1997 in zaak C-55/96, Job Centre, Jurispr. 1997, blz. I-7119.

27

(28)  Arrest van 16 juni 1987 in zaak 118/85, Commissie/Italiaanse Republiek, Jurispr. 1987, blz. 2 599; arrest van 18 juni 1998 in zaak C-35/96, Commissie/Italiaanse Republiek, Jurispr. 1998, blz. I-3851.

28

(29)  Arrest van 24 maart 2011 in gevoegde zaken T-455/08, Mitteldeutsche Flughafen AG en Flughafen Leipzig-Halle GmbH/Commissie en T-443/08, Freistaat Sachsen en Land Sachsen-Anhalt/Commissie, Jurispr. 2011, blz. II-01311, bevestigd door het Hof; arrest van 19 december 2012 in zaak C-288/11 P, Mitteldeutsche Flughafen AG en Flughafen Leipzig-Halle GmbH/Commissie, Jurispr. 2012, nog niet in de jurisprudentie gepubliceerd; zie ook arrest van 12 december 2000 in zaak T-128/89, Aéroports de Paris/Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-3929, bevestigd door het Hof; arrest van 24 oktober 2002 in zaak C-82/01 P, Aéroports de Paris/Commissie, Jurispr. 2002, blz. I-9297; en arrest van 17 december 2008 in zaak T-196/04, Ryanair/Commissie, Jurispr. 2008, blz. II-3643.

29

(30)  Arrest van 17 februari 1993 in gevoegde zaken C-159/91 en C-160/91, Poucet/AGV en Cumulrac en Pistre/Cancava, Jurispr. 1993, blz. I-637.

30

(31)  Arrest van 19 januari 1994 in zaak C-364/92, SAT Fluggesellschaft mbH/Eurocontrol, Jurispr. 1994, blz. I-43.

31

(32)  Besluit van de Commissie N309/2002 van 19 maart 2003 betreffende veiligheid van de luchtvaart — schadeloosstelling als gevolg van de aanslagen van 11 september 2001.

32

(33)  Arrest van 18 maart 1997 in zaak C-343/95, Cali & Figli/Servizi ecologici porto di Genova, Jurispr. 1997, blz. I-1547; besluit van de Commissie van 19 maart 2003 betreffende steunmaatregel N309/02; besluit van de Commissie van 16 oktober 2002 betreffende steunmaatregel N438/02, subsidies voor de havenbedrijven voor de uitvoering van overheidstaken in de Belgische havensector.

33

(34)  Zie voetnoot 32.

34

(35)  Zie, in het bijzonder, arrest van 19 januari 1994 in zaak C-364/92, SAT Fluggesellschaft mbH/Eurocontrol, Jurispr. 1994, blz. I-43, punt 30 en arrest van 26 maart 2009 in zaak C-113/07 P, Selex Sistemi Integrati/Commissie, Jurispr. 2009, blz. I-2207, punt 71.

35

(36)  Zie onder andere arrest van 3 maart 2005 in zaak C-172/03, Wolfgang Heiser/Finanzamt Innsbruck, Jurispr. 2005, blz. I-1627, punt 36, en voornoemde rechtspraak.

36

(37)  Wet inzake luchtvaartrecht (Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. — Prawo lotnicze (Pools staatsblad 2002, nr. 130, item 1112, zoals gewijzigd)), zie onder andere de artikelen 74 en 84.

37

(38)  Arrest van 16 mei 2002 in zaak C-482/99, Franse Republiek/Commissie, Jurispr. 2002, blz. I-4397.

38

(39)  Arrest van 12 mei 2011 in gevoegde zaken T-267/08, Région Nord-Pas-de-Calais/Commissie en T-279/08, Communauté d’agglomération du Douaisis/Commissie, Jurispr. 2011, blz II-1999, punt 108.

39

(40)  Arrest van 21 maart 1991 in zaak C-305/89, Italiaanse Republiek/Commissie („Alfa Romeo”), Jurispr. 1991, blz. I-1603; arrest van 12 december 2000 in zaak T-296/97, Alitalia/Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-3871.

40

(41)  Arrest van 10 juli 1986 in zaak 40/85, Koninkrijk België/Commissie, Jurispr. 1986, blz. 2321.

41

(42)  Hoewel de Commissie aan de Poolse overheid had gevraagd om de onderliggende, voor de berekeningen gebruikte Excel-spreadsheets met de formules te verstrekken, heeft de Poolse overheid de Excel-spreadsheets zonder de formules verstrekt.

42

(43)  Zie voetnoot 38.

43

(44)  Arrest van 5 juni 2012 in zaak C-124/10 P, Europese Commissie/Électricité de France (EDF), Jurispr. 2012, nog niet in de jurisprudentie gepubliceerd, punt 85.

44

(45)  Zie 4.7.5 van de studie van 2012. Volgens opmerkingen van Polen bedroegen de kapitaalinjecties in de luchthaven van Gdynia op 26 juni 2009 in het totaal 1,691 miljoen PLN (ongeveer 423 000 EUR). Slechts [...] miljoen PLN (ongeveer [...] EUR) is gebruikt om de verschillende studies ter voorbereiding van het project te bekostigen.

45

(46)  Volgens de overeenkomst van 11 maart 2011 moet Gdynia in de periode 2011-2013 in het totaal 59,048 miljoen PLN (14,8 miljoen EUR) in geld bijdragen en moet Kosakowo in de periode 2011-2040 een bijdrage anders dan in geld leveren (omzetting van de jaarlijkse pachtvergoedingen in aandelen).

46

(47)  Deze eigenvermogenswaarde omvat de netto contante waarde van de kasstromen in de periode 2012-2040 en de verdisconteerde eindwaarde van de luchthavenexploitant berekend voor 2040.

47

(48)  Zie, bijvoorbeeld, besluit van de Commissie nr. C(2009) 4445 van 3 juni 2009 tot het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van trans-Europese netwerken.

48

(49)  Zie voetnoot 4.

49

(50)  Het masterplan is in februari 2010 besteld en in november 2010 geleverd.

50

(51)  Passagiersverkeer (in „000 passagiers per jaar) op de luchthaven van Gdansk.

51

| Huidige passagiersaantallen: |
| --- |
| Jaar | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| Passagiers | 466 | 672 | 1 256 | 1 715 | 1 954 | 1 911 | 2 232 | 2 463 | 2 906 |
| Verwachte evolutie van de passagiersaantallen: |
| Jaar | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | |
| Passagiers | 3 153 | 3 311 | 3 477 | 3 616 | 3 760 | 3 911 | 4 067 | 4 230 | |

Huidige passagiersaantallen:

Jaar

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Passagiers

466

672

1 256

1 715

1 954

1 911

2 232

2 463

2 906

Verwachte evolutie van de passagiersaantallen:

Jaar

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Passagiers

3 153

3 311

3 477

3 616

3 760

3 911

4 067

4 230

(52)  Lagekostenvluchten 64,5 %, chartervluchten 7,5 %. Zowel in 2009 als in 2011 was dit 70 %.

52

(53)  Luchthaven van Bydgoszcz: de standaardheffing per vertrekkende passagier bedraagt 30 PLN (7,5 EUR); de standaardlandingsrechten bedragen 45 PLN/ton (11,25 EUR) voor de eerste 2 ton MTOW, 40 PLN/ton (10 EUR) tussen 2 en 15 ton MTOW, 35 PLN/ton (8,75 EUR) tussen 15 en 40 ton MTOW, 30 PLN/ton (7,5 EUR) tussen 40 en 60 ton MTOW, 25 PLN/ton (6,25 EUR) tussen 60 en 80 ton MTOW en 20 PLN/ton (5 EUR) voor elke ton boven 80 ton MTOW; de standaardparkeergelden bedragen 8 PLN/ton/24 uur (2 EUR; gratis de eerste vier uren). Kortingen: de passagiersheffingen kunnen worden verlaagd met 5 % (als een luchtvaartmaatschappij maandelijks 100-300 passagiers vervoert vanuit de luchthaven van Bydgoszcz) tot 50 % (als een luchtvaartmaatschappij maandelijks meer dan 8 000 passagiers vervoert vanuit de luchthaven van Bydgoszcz); landingsrechten — 50 % korting de eerste twaalf maanden van een bestemming, 50 % bij landen tussen 14.00 en 20.00 uur; landingsrechten en parkeergelden: 10 % voor een luchtvaartmaatschappij met 4-10 vluchten per maand, 15 % voor 11-30 vluchten per maand, 20 % voor meer dan 31 vluchten per maand. Luchthaven van Szczecin: de standaardheffing per vertrekkende passagier bedraagt 35 PLN (8,75 EUR); de standaardlandingsrechten bedragen 70 PLN/ton (17,5 EUR); de standaardparkeergelden bedragen 8 PLN/ton/24 uur (gratis de eerste twee uren). Kortingen: van 20 % (als een luchtvaartmaatschappij vertrekkende passagiers meer dan 800 zitjes per week aanbiedt) tot 90 % (indien meer dan 1 300 zitjes worden aangeboden).

53

(54)  Berekening van passagiersheffingen voor lagekostenmaatschappijen.

54

(55)  Zie voetnoot 54.

55

(56)  Aangezien de studie met betrekking tot het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie in juni 2012 is uitgevoerd, is de analyse op deze datum gebaseerd.

56

(57)  Een wijdverspreide methode om investeringsbeslissingen te evalueren, bestaat erin de eigenvermogenswaarde van de onderneming te bekijken. De eigenvermogenswaarde is de waarde van een onderneming die beschikbaar is voor haar eigenaars of aandeelhouders. Ze wordt berekend door alle toekomstige voor de investeerders beschikbare kasstromen samen te tellen, gedisconteerd tegen een passend rendement. De disconteringsvoet die doorgaans wordt gebruikt, zijn de kosten van eigen vermogen, die een afspiegeling zijn van het risico van de kasstromen.

57

(58)  Naast de heffingen op de luchthavens van Gdansk, Bydgoszcz en Szczecin heeft de Commissie ook de luchthavenheffingen op de luchthaven van Lublin geanalyseerd, een regionale luchthaven die in december 2012 is opengegaan. De standaardheffing per vertrekkende passagier op de luchthaven van Lublin bedraagt 34 PLN (8,5 EUR); de standaardlandingsrechten bedragen 36 PLN/ton; de standaardparkeergelden bedragen 15 PLN/ton/24 uur (gratis de eerste vier uren). Als een luchtvaartmaatschappij op de luchthaven van Lublin een operationele basis opent, bedraagt de heffing per vertrekkende passagier tussen 4,21 PLN (1,05 EUR) en 5,76 PLN (1,44 EUR) gedurende de eerste vijf seizoenen (2,5 jaar); een korting van 99 % wordt toegekend op de parkeergelden en de landingsrechten. Na vijf seizoenen worden kortingen toegekend op nieuwe bestemmingen. De kortingen op passagiersheffingen, landingsrechten en parkeergelden gaan van 95 % in het eerste jaar van een verbinding tot 25-65 % in het vijfde jaar (afhankelijk van het aantal passagiers). Na het vijfde jaar wordt een korting van 60 % gegeven als een luchtvaartmaatschappij meer dan 250 000 vertrekkende passagiers verwerkt op de luchthaven van Lublin.

58

(59)  Arrest van 30 april 1998 in zaak T-214/95, Vlaams Gewest/Commissie, Jurispr. 1998, blz. II-717.

59

(60)  Arrest van 14 januari 2004 in zaak T 109/01, Fleuren Compost/Commissie, Jurispr. 2004, blz. II-127.

60

(61)  Arrest van 12 juli 1973 in zaak C-70/72, Commissie/Bondsrepubliek Duitsland, Jurispr. 1973, punt 13.

61

(62)  Arrest van 14 september 1994 in gevoegde zaken C-278/92, C-279/92 en C-280/92, Koninkrijk Spanje/Commissie, Jurispr. 1994, blz. I-4103, punt 75.

62

(63)  Arrest van 17 juni 1999 in zaak C-75/97, Koninkrijk België/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-3671, punten 64-65.

63

(64)  Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1).

64

(65)  Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-verdrag (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1).

65

---

BIJLAGE

Informatie over de ontvangen, de terug te vorderen en de reeds terugbetaalde steunbedragen

| Naam van de begunstigde | Totaalbedrag van de ontvangen steun (1) | Totaalbedrag van de terug te vorderen steun (1)

  (hoofdsom) | Totaal van de reeds terugbetaalde bedragen (1) |
| --- | --- | --- | --- |
| Hoofdsom | Terugvorderingsrente |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |

Naam van de begunstigde

Totaalbedrag van de ontvangen steun (1)

Totaalbedrag van de terug te vorderen steun (1)

(hoofdsom)

Totaal van de reeds terugbetaalde bedragen (1)

Hoofdsom

Terugvorderingsrente

---

(1)  miljoen in nationale valuta.

---

| 12.12.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 357/89 |
| --- | --- | --- | --- |

12.12.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 357/89

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 11 maart 2014

betreffende de door Denemarken ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA.34445 (12/C) ten behoeve van de overdracht van vastgoedgerelateerde activa van FIH naar FSC

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 1280)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2014/884/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de lidstaten en andere belanghebbenden overeenkomstig de voornoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Op 30 juni 2009 injecteerde de Deense staat 1,9 miljard DKK aan hybride tier 1-kapitaal in FIH Erhvervsbank A/S en haar dochterondernemingen (hierna „FIH” genoemd) uit hoofde van de Deense wet op kapitaalinjecties van de overheid (2). |
| --- | --- |

(1)

Op 30 juni 2009 injecteerde de Deense staat 1,9 miljard DKK aan hybride tier 1-kapitaal in FIH Erhvervsbank A/S en haar dochterondernemingen (hierna „FIH” genoemd) uit hoofde van de Deense wet op kapitaalinjecties van de overheid (2).

| (2) | Op 6 maart 2012 meldde Denemarken een pakket maatregelen ten gunste van FIH aan. Bij besluit van 29 juni 2012 (hierna „het reddings- en inleidingsbesluit” genoemd) (3) keurde de Commissie die maatregelen (4) tijdelijk goed en verklaarde zij ze verenigbaar met de interne markt. |
| --- | --- |

(2)

Op 6 maart 2012 meldde Denemarken een pakket maatregelen ten gunste van FIH aan. Bij besluit van 29 juni 2012 (hierna „het reddings- en inleidingsbesluit” genoemd) (3) keurde de Commissie die maatregelen (4) tijdelijk goed en verklaarde zij ze verenigbaar met de interne markt.

| (3) | Tegelijkertijd heeft de Commissie de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „het Verdrag” genoemd) ingeleid omdat twijfels waren gerezen over de vraag of de maatregelen geschikt waren, of de steun tot het noodzakelijke minimum was beperkt en of de eigen bijdrage van de bank toereikend was, met name gezien de mogelijk te lage vergoeding voor de maatregelen voor activaondersteuning die ten gunste van FIH waren genomen. |
| --- | --- |

(3)

Tegelijkertijd heeft de Commissie de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „het Verdrag” genoemd) ingeleid omdat twijfels waren gerezen over de vraag of de maatregelen geschikt waren, of de steun tot het noodzakelijke minimum was beperkt en of de eigen bijdrage van de bank toereikend was, met name gezien de mogelijk te lage vergoeding voor de maatregelen voor activaondersteuning die ten gunste van FIH waren genomen.

| (4) | Op 2 juli 2012 betaalde FIH het bedrag van 1,9 miljard DKK terug dat zij in 2009 uit hoofde van de Deense wet op kapitaalinjecties van de overheid had ontvangen (5). |
| --- | --- |

(4)

Op 2 juli 2012 betaalde FIH het bedrag van 1,9 miljard DKK terug dat zij in 2009 uit hoofde van de Deense wet op kapitaalinjecties van de overheid had ontvangen (5).

| (5) | In overeenstemming met het reddings- en inleidingsbesluit diende Denemarken op 4 januari 2013 een herstructureringsplan (6) in dat vervolgens werd gewijzigd. Op 24 juni 2013 heeft Denemarken de definitieve versie van dat plan (hierna „het herstructureringsplan” genoemd) overgelegd. |
| --- | --- |

(5)

In overeenstemming met het reddings- en inleidingsbesluit diende Denemarken op 4 januari 2013 een herstructureringsplan (6) in dat vervolgens werd gewijzigd. Op 24 juni 2013 heeft Denemarken de definitieve versie van dat plan (hierna „het herstructureringsplan” genoemd) overgelegd.

| (6) | Op 3 februari 2014 legde Denemarken een lijst van voorwaarden voor met daarin de herstructureringsvoorwaarden voor FIH waartoe Denemarken zich heeft verbonden (hierna „de verbintenissen” genoemd). |
| --- | --- |

(6)

Op 3 februari 2014 legde Denemarken een lijst van voorwaarden voor met daarin de herstructureringsvoorwaarden voor FIH waartoe Denemarken zich heeft verbonden (hierna „de verbintenissen” genoemd).

| (7) | Tussen 30 juni 2012 en 3 februari 2014 hebben de Deense autoriteiten aanvullende informatie verstrekt. |
| --- | --- |

(7)

Tussen 30 juni 2012 en 3 februari 2014 hebben de Deense autoriteiten aanvullende informatie verstrekt.

| (8) | Gezien de urgentie stemt Denemarken er bij wijze van uitzondering mee in dat het onderhavige besluit in de Engelse taal wordt aangenomen (7). |
| --- | --- |

(8)

Gezien de urgentie stemt Denemarken er bij wijze van uitzondering mee in dat het onderhavige besluit in de Engelse taal wordt aangenomen (7).

2.   BESCHRIJVING

2.1.   DE BEGUNSTIGDE

| (9) | FIH is een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid die bij het Deense bankenrecht wordt geregeld en onder het toezicht van de Deense financiële toezichthoudende autoriteit staat (hierna „de FTA” genoemd). FIH werd in 1958 opgericht en heeft haar hoofdkantoor in Kopenhagen, Denemarken. Zij is volledig in eigendom van FIH Holding A/S (hierna „FIH Holding” genoemd). |
| --- | --- |

(9)

FIH is een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid die bij het Deense bankenrecht wordt geregeld en onder het toezicht van de Deense financiële toezichthoudende autoriteit staat (hierna „de FTA” genoemd). FIH werd in 1958 opgericht en heeft haar hoofdkantoor in Kopenhagen, Denemarken. Zij is volledig in eigendom van FIH Holding A/S (hierna „FIH Holding” genoemd).

| (10) | De FIH-groep bestaat uit FIH Holding en FIH Erhvervsbank, alsook uit de volledige dochterondernemingen van laatstgenoemde, namelijk FIH Partners A/S (een onderneming die het bedrijfssegment ondernemingsfinanciering bestrijkt), FIH Kapital Bank A/S (hierna „FIH Kapital Bank” genoemd) (8), FIH Realkredit A/S, een instelling voor hypothecair krediet, en FIH Leasing og Finans A/S. De activiteiten van FIH strekken zich uit tot drie segmenten: bancaire dienstverlening (9), markten (10) en ondernemingsfinanciering (11). |
| --- | --- |

(10)

De FIH-groep bestaat uit FIH Holding en FIH Erhvervsbank, alsook uit de volledige dochterondernemingen van laatstgenoemde, namelijk FIH Partners A/S (een onderneming die het bedrijfssegment ondernemingsfinanciering bestrijkt), FIH Kapital Bank A/S (hierna „FIH Kapital Bank” genoemd) (8), FIH Realkredit A/S, een instelling voor hypothecair krediet, en FIH Leasing og Finans A/S. De activiteiten van FIH strekken zich uit tot drie segmenten: bancaire dienstverlening (9), markten (10) en ondernemingsfinanciering (11).

| (11) | Op 31 december 2012 was FIH Holding in eigendom van het Deense aanvullende pensioenfonds voor werknemers, dat 48,8 % van de aandelen van FIH Holding in handen had, alsook van PF I A/S (12), dat 48,8 % van de aandelen bezat, en van de raad van bestuur en het leidinggevend personeel, die over 2,3 % van de aandelen beschikten. FIH Holding zelf had 0,1 % van de aandelen in handen. |
| --- | --- |

(11)

Op 31 december 2012 was FIH Holding in eigendom van het Deense aanvullende pensioenfonds voor werknemers, dat 48,8 % van de aandelen van FIH Holding in handen had, alsook van PF I A/S (12), dat 48,8 % van de aandelen bezat, en van de raad van bestuur en het leidinggevend personeel, die over 2,3 % van de aandelen beschikten. FIH Holding zelf had 0,1 % van de aandelen in handen.

| (12) | Eind 2011 beliep het balanstotaal van de FIH-groep 84,16 miljard DKK (11,28 miljard EUR) en bedroeg de totale kapitaalratio (13) van de groep 17,8 %. Per 31 december 2012 was deze kapitaalratio opgelopen tot 21,2 %. Op 31 december 2012 had FIH een balanstotaal van 60,76 miljard DKK (8,1 miljard EUR) (14) en bedroegen haar risicogewogen activa (hierna „RWA” genoemd) 29,84 miljard DKK (3,98 miljard EUR). |
| --- | --- |

(12)

Eind 2011 beliep het balanstotaal van de FIH-groep 84,16 miljard DKK (11,28 miljard EUR) en bedroeg de totale kapitaalratio (13) van de groep 17,8 %. Per 31 december 2012 was deze kapitaalratio opgelopen tot 21,2 %. Op 31 december 2012 had FIH een balanstotaal van 60,76 miljard DKK (8,1 miljard EUR) (14) en bedroegen haar risicogewogen activa (hierna „RWA” genoemd) 29,84 miljard DKK (3,98 miljard EUR).

| (13) | FIH is een nichebank die zich heeft gespecialiseerd in middellangetermijnfinanciering, alsook in adviesdiensten inzake risicobeheer en ondernemingsfinanciering voor Deense ondernemingen met een balanstotaal van meer dan 10 miljoen DKK (1,34 miljoen EUR). Oorspronkelijk strekten de bankactiviteiten van FIH zich uit tot drie segmenten: vastgoedfinanciering, acquisitiefinanciering en corporate banking. |
| --- | --- |

(13)

FIH is een nichebank die zich heeft gespecialiseerd in middellangetermijnfinanciering, alsook in adviesdiensten inzake risicobeheer en ondernemingsfinanciering voor Deense ondernemingen met een balanstotaal van meer dan 10 miljoen DKK (1,34 miljoen EUR). Oorspronkelijk strekten de bankactiviteiten van FIH zich uit tot drie segmenten: vastgoedfinanciering, acquisitiefinanciering en corporate banking.

| (14) | Ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit was FIH qua bedrijfskapitaal (15) de op vijf na grootste bank in Denemarken, die op groepsniveau diensten verrichtte voor meer dan 2 000 bankklanten. Het marktaandeel van FIH op het gebied van bank- en hypotheekkredieten werd destijds op 1,7 % geschat. Wat kredietverlening aan kmo’s en grote ondernemingen betreft, had FIH een marktaandeel van 2,5 %. In juni 2012 had FIH een aandeel van 2,1 % in de totale markt voor kredietverlening aan ondernemingen (zowel banken als hypotheekbanken). |
| --- | --- |

(14)

Ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit was FIH qua bedrijfskapitaal (15) de op vijf na grootste bank in Denemarken, die op groepsniveau diensten verrichtte voor meer dan 2 000 bankklanten. Het marktaandeel van FIH op het gebied van bank- en hypotheekkredieten werd destijds op 1,7 % geschat. Wat kredietverlening aan kmo’s en grote ondernemingen betreft, had FIH een marktaandeel van 2,5 %. In juni 2012 had FIH een aandeel van 2,1 % in de totale markt voor kredietverlening aan ondernemingen (zowel banken als hypotheekbanken).

| (15) | De FIH-groep heeft in de afgelopen jaren zwakke resultaten behaald. Op 25 juni 2009 deed de groep een beroep op de Deense herkapitalisatieregeling (16) en op 30 juni 2009 ontving zij een door de overheid gefinancierde kapitaalinjectie (hybride tier 1-kapitaal) van 1,9 miljard DKK in de vorm van een schuldbewijs. De couponrente op dit schuldbewijs bedroeg 11,46 % per jaar. Over het gehele jaar 2009 boekte de FIH-groep een verlies vóór belastingen van 148 miljoen DKK (19,9 miljoen EUR). |
| --- | --- |

(15)

De FIH-groep heeft in de afgelopen jaren zwakke resultaten behaald. Op 25 juni 2009 deed de groep een beroep op de Deense herkapitalisatieregeling (16) en op 30 juni 2009 ontving zij een door de overheid gefinancierde kapitaalinjectie (hybride tier 1-kapitaal) van 1,9 miljard DKK in de vorm van een schuldbewijs. De couponrente op dit schuldbewijs bedroeg 11,46 % per jaar. Over het gehele jaar 2009 boekte de FIH-groep een verlies vóór belastingen van 148 miljoen DKK (19,9 miljoen EUR).

| (16) | Hoewel de FIH-groep in 2010 een winst vóór belastingen van 316 miljoen DKK (42,5 miljoen EUR) behaalde, was deze winst voornamelijk het gevolg van eenmalige positieve herwaarderingen, waaronder niet-gerealiseerde winsten uit een indirecte deelneming. In 2011 boekte de FIH-groep een verlies vóór belastingen van 1,27 miljard DKK (170 miljoen EUR) als gevolg van voorzieningen voor kredieten en negatieve herwaarderingen. Op 31 december 2012 bedroeg de winst van de groep vóór belastingen 47 miljoen DKK (6,4 miljoen EUR). Voor eind 2013 werd de winst vóór belastingen geraamd op 95 miljoen DKK (12,8 miljoen EUR). In het derde kwartaal van 2013 bedroeg de nettowinst uit voortgezette activiteiten vóór belastingen 23,2 miljoen DKK (3,09 miljoen EUR). Voor de totale activiteiten boekte FIH in 2012 na belastingen een verlies van 20,1 miljoen DKK (2,71 miljoen EUR). |
| --- | --- |

(16)

Hoewel de FIH-groep in 2010 een winst vóór belastingen van 316 miljoen DKK (42,5 miljoen EUR) behaalde, was deze winst voornamelijk het gevolg van eenmalige positieve herwaarderingen, waaronder niet-gerealiseerde winsten uit een indirecte deelneming. In 2011 boekte de FIH-groep een verlies vóór belastingen van 1,27 miljard DKK (170 miljoen EUR) als gevolg van voorzieningen voor kredieten en negatieve herwaarderingen. Op 31 december 2012 bedroeg de winst van de groep vóór belastingen 47 miljoen DKK (6,4 miljoen EUR). Voor eind 2013 werd de winst vóór belastingen geraamd op 95 miljoen DKK (12,8 miljoen EUR). In het derde kwartaal van 2013 bedroeg de nettowinst uit voortgezette activiteiten vóór belastingen 23,2 miljoen DKK (3,09 miljoen EUR). Voor de totale activiteiten boekte FIH in 2012 na belastingen een verlies van 20,1 miljoen DKK (2,71 miljoen EUR).

| (17) | In 2009 en 2010 verlaagde Moody’s de rating van FIH van A2 naar Baa3. In 2010 besloten de eigenaren van FIH (de IJslandse financiële toezichthoudende autoriteit en de Centrale Bank van IJsland) (17) hun aandelen in FIH aan de huidige eigenaren te verkopen. De verwachting was dat de nieuwe eigendomsverhoudingen voor een duidelijke verbetering van de kredietrating van FIH zouden leiden, aangezien het feit dat de bank voordien in handen was van Kaupthing Bank hf voor Moody’s een van de grootste bezwaren was ten aanzien van FIH. Door omstandigheden die specifiek met FIH te maken hadden, zoals de herfinanciering van door de overheid gegarandeerde obligaties, de kredietkwaliteit en de risicoposities ten opzichte van de vastgoedsector, verlaagde Moody’s de rating van FIH in 2011 verder naar B1 met een negatieve outlook. |
| --- | --- |

(17)

In 2009 en 2010 verlaagde Moody’s de rating van FIH van A2 naar Baa3. In 2010 besloten de eigenaren van FIH (de IJslandse financiële toezichthoudende autoriteit en de Centrale Bank van IJsland) (17) hun aandelen in FIH aan de huidige eigenaren te verkopen. De verwachting was dat de nieuwe eigendomsverhoudingen voor een duidelijke verbetering van de kredietrating van FIH zouden leiden, aangezien het feit dat de bank voordien in handen was van Kaupthing Bank hf voor Moody’s een van de grootste bezwaren was ten aanzien van FIH. Door omstandigheden die specifiek met FIH te maken hadden, zoals de herfinanciering van door de overheid gegarandeerde obligaties, de kredietkwaliteit en de risicoposities ten opzichte van de vastgoedsector, verlaagde Moody’s de rating van FIH in 2011 verder naar B1 met een negatieve outlook.

| (18) | De ratingverlaging in 2011 was in overeenstemming met de toenmalige marktprijzen voor FIH-obligaties die niet door een overheidsgarantie gedekt waren: over FIH-obligaties met een looptijd van 2 tot 4 jaar werd een rentemarge van 600 tot 700 basispunten boven de aan de EURIBOR gekoppelde swaprente voor leningen met een overeenkomstige looptijd betaald. |
| --- | --- |

(18)

De ratingverlaging in 2011 was in overeenstemming met de toenmalige marktprijzen voor FIH-obligaties die niet door een overheidsgarantie gedekt waren: over FIH-obligaties met een looptijd van 2 tot 4 jaar werd een rentemarge van 600 tot 700 basispunten boven de aan de EURIBOR gekoppelde swaprente voor leningen met een overeenkomstige looptijd betaald.

2.2.   DE GEBEURTENISSEN NAAR AANLEIDING WAARVAN DE MAATREGELEN ZIJN GENOMEN

| (19) | In 2011 en 2012 voorzag FIH moeilijkheden met betrekking tot obligaties die in 2012 en 2013 zouden komen te vervallen. De daaruit resulterende financieringsproblemen waren voornamelijk het gevolg van de verlaging van de kredietrating van FIH en de veranderde marktomstandigheden (18). In juli 2009 had FIH reeds liquiditeitssteun ontvangen in de vorm van een overheidsgarantie ter waarde van in totaal 50 miljard DKK (6,31 miljard EUR), die door de bank volledig was gebruikt. Tevens had FIH van de overheid in het kader van de Deense garantieregeling een kapitaalinjectie (hybride tier 1-kapitaal) ter hoogte van 1,9 miljard DKK (255 miljoen EUR) ontvangen. Per 31 december 2011 had FIH door de overheid gegarandeerde obligaties uitgegeven ter waarde van 41,7 miljard DKK (5,56 miljard EUR), wat neerkomt op 49,94 % van het balanstotaal van de bank. |
| --- | --- |

(19)

In 2011 en 2012 voorzag FIH moeilijkheden met betrekking tot obligaties die in 2012 en 2013 zouden komen te vervallen. De daaruit resulterende financieringsproblemen waren voornamelijk het gevolg van de verlaging van de kredietrating van FIH en de veranderde marktomstandigheden (18). In juli 2009 had FIH reeds liquiditeitssteun ontvangen in de vorm van een overheidsgarantie ter waarde van in totaal 50 miljard DKK (6,31 miljard EUR), die door de bank volledig was gebruikt. Tevens had FIH van de overheid in het kader van de Deense garantieregeling een kapitaalinjectie (hybride tier 1-kapitaal) ter hoogte van 1,9 miljard DKK (255 miljoen EUR) ontvangen. Per 31 december 2011 had FIH door de overheid gegarandeerde obligaties uitgegeven ter waarde van 41,7 miljard DKK (5,56 miljard EUR), wat neerkomt op 49,94 % van het balanstotaal van de bank.

| (20) | Aangezien die door de overheid gegarandeerde obligaties in 2012 en 2013 kwamen te vervallen, dreigde FIH met een financieringsprobleem te worden geconfronteerd. In de tweede helft van 2011 oordeelde de FTA dat er een verhoudingsgewijs hoog risico bestond dat FIH in de daaropvolgende 12 tot 18 maanden niet aan de liquiditeitsvereisten zou kunnen voldoen als gevolg van het feit dat de bank op de open markt naar verwachting geen financiering zou kunnen verkrijgen. |
| --- | --- |

(20)

Aangezien die door de overheid gegarandeerde obligaties in 2012 en 2013 kwamen te vervallen, dreigde FIH met een financieringsprobleem te worden geconfronteerd. In de tweede helft van 2011 oordeelde de FTA dat er een verhoudingsgewijs hoog risico bestond dat FIH in de daaropvolgende 12 tot 18 maanden niet aan de liquiditeitsvereisten zou kunnen voldoen als gevolg van het feit dat de bank op de open markt naar verwachting geen financiering zou kunnen verkrijgen.

| (21) | Om die zich aftekenende liquiditeitsproblemen aan te pakken, diende FIH haar balanstotaal aanzienlijk te verminderen. |
| --- | --- |

(21)

Om die zich aftekenende liquiditeitsproblemen aan te pakken, diende FIH haar balanstotaal aanzienlijk te verminderen.

2.3.   DE STEUNMAATREGELEN

| (22) | Om de dreigende liquiditeitsproblemen van FIH op te lossen, stelde de Deense staat een complexe maatregel voor activaondersteuning voor die voorzag in de overdracht van problematische vastgoedactiva van FIH aan een nieuwe dochteronderneming van FIH Holding (Newco). Tegelijkertijd zegde Denemarken toe Newco van de nodige financiering en herkapitalisatie te voorzien. |
| --- | --- |

(22)

Om de dreigende liquiditeitsproblemen van FIH op te lossen, stelde de Deense staat een complexe maatregel voor activaondersteuning voor die voorzag in de overdracht van problematische vastgoedactiva van FIH aan een nieuwe dochteronderneming van FIH Holding (Newco). Tegelijkertijd zegde Denemarken toe Newco van de nodige financiering en herkapitalisatie te voorzien.

| (23) | De „maatregelen” (19) bestonden uit een in twee fasen onderverdeelde aandelenkoopovereenkomst (20) en een aantal nevenovereenkomsten, die voorzagen in de overdracht van activa van de FIH-groep ter waarde van ongeveer 17,1 miljard DKK (2,3 miljard EUR oftewel 28 % van de totale activa van FIH ten tijde van de overdracht) aan Newco. Newco (21) werd vervolgens overgenomen door de Deense Financial Stability Company (hierna „FSC” genoemd) (22) en zou daarna op gecontroleerde wijze worden geliquideerd in het kader van de goedgekeurde Deense afwikkelingsregeling (23), in overeenstemming met de daarin vastgestelde beginselen (24). Het afwikkelingsproces zal naar verwachting tegen 31 december 2016 zijn afgerond, maar kan mogelijk tot en met 31 december 2019 lopen. FSC is erin geslaagd vrijwel het gehele bedrag van 2 miljard DKK voor de acquisitie van Newco te financieren uit de vervroegde aflossing van de lening van 1,9 miljard DKK aan hybride tier-1 kapitaal die de overheid in 2009 aan FIH (25) had verstrekt. De FSA hechtte op 2 juli 2012 op basis van een liquiditeitsanalyse die ook betrekking had op de maatregel inzake de overdracht van activa, haar goedkeuring aan de terugbetaling van de kapitaalinjectie van de overheid door FIH (26). |
| --- | --- |

(23)

De „maatregelen” (19) bestonden uit een in twee fasen onderverdeelde aandelenkoopovereenkomst (20) en een aantal nevenovereenkomsten, die voorzagen in de overdracht van activa van de FIH-groep ter waarde van ongeveer 17,1 miljard DKK (2,3 miljard EUR oftewel 28 % van de totale activa van FIH ten tijde van de overdracht) aan Newco. Newco (21) werd vervolgens overgenomen door de Deense Financial Stability Company (hierna „FSC” genoemd) (22) en zou daarna op gecontroleerde wijze worden geliquideerd in het kader van de goedgekeurde Deense afwikkelingsregeling (23), in overeenstemming met de daarin vastgestelde beginselen (24). Het afwikkelingsproces zal naar verwachting tegen 31 december 2016 zijn afgerond, maar kan mogelijk tot en met 31 december 2019 lopen. FSC is erin geslaagd vrijwel het gehele bedrag van 2 miljard DKK voor de acquisitie van Newco te financieren uit de vervroegde aflossing van de lening van 1,9 miljard DKK aan hybride tier-1 kapitaal die de overheid in 2009 aan FIH (25) had verstrekt. De FSA hechtte op 2 juli 2012 op basis van een liquiditeitsanalyse die ook betrekking had op de maatregel inzake de overdracht van activa, haar goedkeuring aan de terugbetaling van de kapitaalinjectie van de overheid door FIH (26).

| (24) | In fase 1 werden de activa en passiva van FIH Erhvervsbank en FIH Kapital Bank gesplitst en ingebracht in Newco, de nieuwe dochteronderneming van FIH Holding. Bij de aan Newco overgedragen activa ging het om vastgoedkredieten en effecten ter waarde van 15,2 miljard DKK (2,1 miljard EUR) en derivaten ter waarde van 1,6 miljard DKK (215 miljoen EUR). De oorspronkelijke passiva van Newco bestonden uit twee leningen (lening 1 en lening 2) en een eigenvermogensaandeel van 2 miljard DKK. |
| --- | --- |

(24)

In fase 1 werden de activa en passiva van FIH Erhvervsbank en FIH Kapital Bank gesplitst en ingebracht in Newco, de nieuwe dochteronderneming van FIH Holding. Bij de aan Newco overgedragen activa ging het om vastgoedkredieten en effecten ter waarde van 15,2 miljard DKK (2,1 miljard EUR) en derivaten ter waarde van 1,6 miljard DKK (215 miljoen EUR). De oorspronkelijke passiva van Newco bestonden uit twee leningen (lening 1 en lening 2) en een eigenvermogensaandeel van 2 miljard DKK.

| (25) | Lening 1 was een verliesabsorberende lening van FIH aan Newco van 1,65 miljard DKK (221 miljoen EUR). Deze lening zal door Newco slechts aan FIH worden terugbetaald als het afwikkelingsproces van de aan Newco overgedragen activa opbrengsten oplevert die de door FSC betaalde koopprijs van 2 miljard DKK (268 miljoen EUR) overstijgen. Als vergoeding voor lening 1 moet Newco de rente op vijfjaarse Deense staatsobligaties vermeerderd met 1,15 % betalen (27). |
| --- | --- |

(25)

Lening 1 was een verliesabsorberende lening van FIH aan Newco van 1,65 miljard DKK (221 miljoen EUR). Deze lening zal door Newco slechts aan FIH worden terugbetaald als het afwikkelingsproces van de aan Newco overgedragen activa opbrengsten oplevert die de door FSC betaalde koopprijs van 2 miljard DKK (268 miljoen EUR) overstijgen. Als vergoeding voor lening 1 moet Newco de rente op vijfjaarse Deense staatsobligaties vermeerderd met 1,15 % betalen (27).

| (26) | Lening 2 was een lening van FIH Erhvervsbank aan Newco ter hoogte van ongeveer 13,45 miljard DKK (1,8 miljard EUR). Hiervoor is Newco aan FIH de driemaandse DKK CIBOR-rente vermeerderd met 1,12 % verschuldigd. De looptijd van lening 2 komt overeen met de looptijd van de leningen die eerder door FIH met overheidsgaranties waren verstrekt. Lening 2 en die corresponderende leningen liepen medio 2013 bijgevolg volledig af en er werd contractueel vastgelegd dat FIH, zodra Newco de leningen aan haar had terugbetaald, de uitstaande door de overheid gegarandeerde leningen zou aflossen. Aangezien de hoofdsom van lening 2 door Newco aan FIH was terugbetaald, heeft FSC Newco de nodige financiering verstrekt om de activa van Newco te herfinancieren. |
| --- | --- |

(26)

Lening 2 was een lening van FIH Erhvervsbank aan Newco ter hoogte van ongeveer 13,45 miljard DKK (1,8 miljard EUR). Hiervoor is Newco aan FIH de driemaandse DKK CIBOR-rente vermeerderd met 1,12 % verschuldigd. De looptijd van lening 2 komt overeen met de looptijd van de leningen die eerder door FIH met overheidsgaranties waren verstrekt. Lening 2 en die corresponderende leningen liepen medio 2013 bijgevolg volledig af en er werd contractueel vastgelegd dat FIH, zodra Newco de leningen aan haar had terugbetaald, de uitstaande door de overheid gegarandeerde leningen zou aflossen. Aangezien de hoofdsom van lening 2 door Newco aan FIH was terugbetaald, heeft FSC Newco de nodige financiering verstrekt om de activa van Newco te herfinancieren.

| (27) | In fase 2, die onmiddellijk na de afronding van fase 1 werd uitgevoerd, verwierf FSC alle aandelen van FIH Holding in Newco. De oorspronkelijk door FSC aan FIH Holding betaalde prijs (28) voor Newco was gelijk aan de nettowaarde van het eigen vermogen per 1 januari 2012, die 2 miljard DKK bedroeg. |
| --- | --- |

(27)

In fase 2, die onmiddellijk na de afronding van fase 1 werd uitgevoerd, verwierf FSC alle aandelen van FIH Holding in Newco. De oorspronkelijk door FSC aan FIH Holding betaalde prijs (28) voor Newco was gelijk aan de nettowaarde van het eigen vermogen per 1 januari 2012, die 2 miljard DKK bedroeg.

| (28) | FIH kon vervolgens de contante opbrengst als directe liquide middelen gebruiken om een deel van de door de overheid gegarandeerde obligaties af te lossen. Tegelijkertijd werden door de overdracht van activa vastgoedkredieten vervangen door leningen aan een door de overheid gesubsidieerde entiteit, waardoor de RWA van FIH met ongeveer 10 miljard DKK konden worden verminderd (29). |
| --- | --- |

(28)

FIH kon vervolgens de contante opbrengst als directe liquide middelen gebruiken om een deel van de door de overheid gegarandeerde obligaties af te lossen. Tegelijkertijd werden door de overdracht van activa vastgoedkredieten vervangen door leningen aan een door de overheid gesubsidieerde entiteit, waardoor de RWA van FIH met ongeveer 10 miljard DKK konden worden verminderd (29).

| (29) | Naast de aandelenkoopovereenkomst omvatten de maatregelen verschillende nevenovereenkomsten tussen FIH Holding en FSC.






  a) | Op 1 juli 2012 (30) verstrekte FIH Holding een onbeperkte verliesgarantie aan FSC, waarbij werd gegarandeerd dat FSC bij de liquidatie van Newco alle aan Newco verstrekte financierings- en kapitaalmiddelen terug zou krijgen. De vergoeding voor die garantie is onderdeel van de variabele koopprijs van de aandelenkoopovereenkomst. |
| --- | --- | --- |

(29)

Naast de aandelenkoopovereenkomst omvatten de maatregelen verschillende nevenovereenkomsten tussen FIH Holding en FSC.

a)

Op 1 juli 2012 (30) verstrekte FIH Holding een onbeperkte verliesgarantie aan FSC, waarbij werd gegarandeerd dat FSC bij de liquidatie van Newco alle aan Newco verstrekte financierings- en kapitaalmiddelen terug zou krijgen. De vergoeding voor die garantie is onderdeel van de variabele koopprijs van de aandelenkoopovereenkomst.

| b) | Op 1 juli 2012 verbond FSC zich ertoe om na afloop van de looptijd van lening 2 (medio 2013) financiering te verstrekken aan Newco. FSC ontvangt hiervoor van Newco een rente gelijk aan de EU-basisrentevoet vermeerderd met 100 basispunten. Ter nakoming van deze verbintenis heeft FSC aan Newco een kredietfaciliteit ter hoogte van 13 miljard DKK (1,64 miljard EUR) ter beschikking gesteld waarvoor zij geen opslag zal ontvangen. |
| --- | --- |

b)

Op 1 juli 2012 verbond FSC zich ertoe om na afloop van de looptijd van lening 2 (medio 2013) financiering te verstrekken aan Newco. FSC ontvangt hiervoor van Newco een rente gelijk aan de EU-basisrentevoet vermeerderd met 100 basispunten. Ter nakoming van deze verbintenis heeft FSC aan Newco een kredietfaciliteit ter hoogte van 13 miljard DKK (1,64 miljard EUR) ter beschikking gesteld waarvoor zij geen opslag zal ontvangen.

| c) | FSC heeft zich ertoe verbonden Newco van financiering te voorzien en te herkapitaliseren indien dit vóór de afsluiting van het afwikkelingsproces noodzakelijk is. |
| --- | --- |

c)

FSC heeft zich ertoe verbonden Newco van financiering te voorzien en te herkapitaliseren indien dit vóór de afsluiting van het afwikkelingsproces noodzakelijk is.

| (30) | Bij de liquidatie van Newco heeft FSC een contractueel recht op terugbetaling van haar oorspronkelijke investering van 2 miljard DKK na aftrek van de aan de transactie gerelateerde kosten voor FIH en FSC. Indien het afwikkelingsproces opbrengsten oplevert die lager zijn dan de koopprijs van 2 miljard DKK, dekt FIH het verschil door respectievelijk lening 1, de verliesabsorberende lening, en de garantie. Indien de opbrengsten van het afwikkelingsproces hoger zijn dan 1,5 miljard DKK, ontvangt FSC bovenop het minimumbedrag van 2 miljard DKK 25 % van het overschot. Eventuele extra overschotten zullen aan FIH Holding worden betaald. In de praktijk zal FSC 2 miljard DKK ontvangen indien de uiteindelijke opbrengst lager is dan 1,5 miljard DKK, terwijl zij 2,1 miljard DKK zal ontvangen als de uiteindelijke opbrengst bijvoorbeeld 1,9 miljard DKK bedraagt. |
| --- | --- |

(30)

Bij de liquidatie van Newco heeft FSC een contractueel recht op terugbetaling van haar oorspronkelijke investering van 2 miljard DKK na aftrek van de aan de transactie gerelateerde kosten voor FIH en FSC. Indien het afwikkelingsproces opbrengsten oplevert die lager zijn dan de koopprijs van 2 miljard DKK, dekt FIH het verschil door respectievelijk lening 1, de verliesabsorberende lening, en de garantie. Indien de opbrengsten van het afwikkelingsproces hoger zijn dan 1,5 miljard DKK, ontvangt FSC bovenop het minimumbedrag van 2 miljard DKK 25 % van het overschot. Eventuele extra overschotten zullen aan FIH Holding worden betaald. In de praktijk zal FSC 2 miljard DKK ontvangen indien de uiteindelijke opbrengst lager is dan 1,5 miljard DKK, terwijl zij 2,1 miljard DKK zal ontvangen als de uiteindelijke opbrengst bijvoorbeeld 1,9 miljard DKK bedraagt.

2.4.   DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

| (31) | In haar reddings- en inleidingsbesluit uitte de Commissie twijfels of de maatregelen wel evenredig waren, of zij tot het noodzakelijke minimum beperkt waren, of er sprake was van een passende eigen bijdrage van de FIH-groep en of mededingingsverstoringen in voldoende mate werden beperkt. |
| --- | --- |

(31)

In haar reddings- en inleidingsbesluit uitte de Commissie twijfels of de maatregelen wel evenredig waren, of zij tot het noodzakelijke minimum beperkt waren, of er sprake was van een passende eigen bijdrage van de FIH-groep en of mededingingsverstoringen in voldoende mate werden beperkt.

| (32) | Deze twijfels vloeiden voort uit het feit dat de maatregelen onnodig gecompliceerd leken om de toekomstige liquiditeitsproblemen van FIH te kunnen oplossen. Met name was niet duidelijk in hoeverre de diverse nevenovereenkomsten en de onderlinge verwevenheid van de vergoedingsformule noodzakelijk, passend en doelgericht waren voor de toepassing van de bankenmededeling van 2008 (31). |
| --- | --- |

(32)

Deze twijfels vloeiden voort uit het feit dat de maatregelen onnodig gecompliceerd leken om de toekomstige liquiditeitsproblemen van FIH te kunnen oplossen. Met name was niet duidelijk in hoeverre de diverse nevenovereenkomsten en de onderlinge verwevenheid van de vergoedingsformule noodzakelijk, passend en doelgericht waren voor de toepassing van de bankenmededeling van 2008 (31).

| (33) | Voorts was FIH ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit voornemens zich door prijsleiderschap agressief op de onlinemarkt voor retaildeposito’s te positioneren. De toetreding tot de onlinemarkt voor retaildeposito’s was een kernonderdeel van de strategie waarmee FIH haar financieringsproblemen beoogde aan te pakken. |
| --- | --- |

(33)

Voorts was FIH ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit voornemens zich door prijsleiderschap agressief op de onlinemarkt voor retaildeposito’s te positioneren. De toetreding tot de onlinemarkt voor retaildeposito’s was een kernonderdeel van de strategie waarmee FIH haar financieringsproblemen beoogde aan te pakken.

| (34) | Bovendien leek het onwaarschijnlijk dat de voorgestelde vergoeding die aan FSC zou worden betaald voor de overgedragen activa en passiva, in overeenstemming was met het vergoedingsniveau als bedoeld in punt 21 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa (32), waarin is bepaald dat de banken de verliezen die samenhangen met aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zo veel mogelijk zelf moeten dragen. Volgens dit punt moet de staat voor maatregelen voor activaondersteuning een passende vergoeding ontvangen om een gelijkwaardige verantwoordelijkheid van de aandeelhouders en een gelijke verdeling van de lasten te garanderen, ongeacht het model dat precies wordt gekozen. |
| --- | --- |

(34)

Bovendien leek het onwaarschijnlijk dat de voorgestelde vergoeding die aan FSC zou worden betaald voor de overgedragen activa en passiva, in overeenstemming was met het vergoedingsniveau als bedoeld in punt 21 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa (32), waarin is bepaald dat de banken de verliezen die samenhangen met aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zo veel mogelijk zelf moeten dragen. Volgens dit punt moet de staat voor maatregelen voor activaondersteuning een passende vergoeding ontvangen om een gelijkwaardige verantwoordelijkheid van de aandeelhouders en een gelijke verdeling van de lasten te garanderen, ongeacht het model dat precies wordt gekozen.

3.   HERSTRUCTURERING

3.1.   HET HERSTRUCTURERINGSPLAN

| (35) | Op 24 juni 2013 legde Denemarken de bijgewerkte definitieve versie van het herstructureringsplan voor de FIH-groep voor de periode 2012 tot en met 2016 voor. Het plan omvat een best-case- en een worst-case-scenario (33) om aan te tonen dat FIH in staat is haar levensvatbaarheid voor de lange termijn te herstellen, dat in een afdoende verdeling van de lasten was voorzien en dat passende maatregelen worden genomen om mededingingsverstoringen te voorkomen. |
| --- | --- |

(35)

Op 24 juni 2013 legde Denemarken de bijgewerkte definitieve versie van het herstructureringsplan voor de FIH-groep voor de periode 2012 tot en met 2016 voor. Het plan omvat een best-case- en een worst-case-scenario (33) om aan te tonen dat FIH in staat is haar levensvatbaarheid voor de lange termijn te herstellen, dat in een afdoende verdeling van de lasten was voorzien en dat passende maatregelen worden genomen om mededingingsverstoringen te voorkomen.

| (36) | Het herstructureringsplan stoelt op aannames met betrekking tot de ontwikkeling van de groei van het bruto binnenlands product (bbp) volgens de prognoses van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de evolutie van de rentetarieven voor kortlopende leningen en leningen op middellange termijn op basis van de inschatting door het Deense ministerie van Bedrijfsleven en Groei van de ontwikkeling van de rentetarieven voor kortlopende leningen tot en met 2014. Het plan gaat uit van een gematigd herstel van de groei van het bbp in 2013 en daarna. |
| --- | --- |

(36)

Het herstructureringsplan stoelt op aannames met betrekking tot de ontwikkeling van de groei van het bruto binnenlands product (bbp) volgens de prognoses van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de evolutie van de rentetarieven voor kortlopende leningen en leningen op middellange termijn op basis van de inschatting door het Deense ministerie van Bedrijfsleven en Groei van de ontwikkeling van de rentetarieven voor kortlopende leningen tot en met 2014. Het plan gaat uit van een gematigd herstel van de groei van het bbp in 2013 en daarna.

| (37) | In het gunstigste geval (34) zal FIH haar resultaten in de periode tot en met 2016 naar verwachting continu kunnen verbeteren. De winst vóór belastingen op het genormaliseerde eigen vermogen (35) op groepsniveau wordt geraamd op 10,3 % op 31 december 2013 en op 11,2 % (36) op 31 december 2016. |
| --- | --- |

(37)

In het gunstigste geval (34) zal FIH haar resultaten in de periode tot en met 2016 naar verwachting continu kunnen verbeteren. De winst vóór belastingen op het genormaliseerde eigen vermogen (35) op groepsniveau wordt geraamd op 10,3 % op 31 december 2013 en op 11,2 % (36) op 31 december 2016.

| (38) | Het worst-case-scenario (37) is gebaseerd op minder gunstige marktveronderstellingen, zoals verslechterde marktomstandigheden voor de financiering van banken, zowel qua hoeveelheid als qua prijs, een lagere vraag naar leningen en adviesdiensten, ongunstige ontwikkelingen van wisselkoersen, rentevoeten enz., en hogere afschrijvingen dan vroeger gedurende de gehele conjunctuurcyclus. Volgens ramingen van FIH zouden deze ontwikkelingen samengenomen resulteren in een winst vóór belastingen op het genormaliseerde eigen vermogen op groepsniveau van 0,9 % op 31 december 2013 en van 2,0 % op 31 december 2016. |
| --- | --- |

(38)

Het worst-case-scenario (37) is gebaseerd op minder gunstige marktveronderstellingen, zoals verslechterde marktomstandigheden voor de financiering van banken, zowel qua hoeveelheid als qua prijs, een lagere vraag naar leningen en adviesdiensten, ongunstige ontwikkelingen van wisselkoersen, rentevoeten enz., en hogere afschrijvingen dan vroeger gedurende de gehele conjunctuurcyclus. Volgens ramingen van FIH zouden deze ontwikkelingen samengenomen resulteren in een winst vóór belastingen op het genormaliseerde eigen vermogen op groepsniveau van 0,9 % op 31 december 2013 en van 2,0 % op 31 december 2016.

| (39) | In beide gevallen is het rendement op eigen vermogen relatief laag, wat voornamelijk te wijten is aan het verbod op dividenden en het verbod op couponbetalingen die onderdeel zijn van de verbintenissen van Denemarken in het kader van het staatssteunonderzoek. Op grond van die verbintenissen zou de FIH-groep zijn winsten tot het einde van de herstructureringsperiode en de afronding van de maatregelen inhouden. |
| --- | --- |

(39)

In beide gevallen is het rendement op eigen vermogen relatief laag, wat voornamelijk te wijten is aan het verbod op dividenden en het verbod op couponbetalingen die onderdeel zijn van de verbintenissen van Denemarken in het kader van het staatssteunonderzoek. Op grond van die verbintenissen zou de FIH-groep zijn winsten tot het einde van de herstructureringsperiode en de afronding van de maatregelen inhouden.

| (40) | Oorspronkelijk strekten de bankactiviteiten van FIH zich uit tot drie segmenten: vastgoedfinanciering, acquisitiefinanciering en ondernemingsfinanciering. Het bedrijfsonderdeel vastgoedfinanciering werd in het kader van de herstructurering van FIH beëindigd, aangezien de leningen op dit gebied in 2012 door FSC werden overgenomen. Daarnaast worden de binnen het bedrijfsonderdeel acquisitiefinanciering verstrekte leningen geleidelijk afgebouwd. Ondernemingsfinanciering wordt dus als enige bedrijfsonderdeel voortgezet. Eind maart 2013 was het aantal voltijdse medewerkers verminderd tot 214. |
| --- | --- |

(40)

Oorspronkelijk strekten de bankactiviteiten van FIH zich uit tot drie segmenten: vastgoedfinanciering, acquisitiefinanciering en ondernemingsfinanciering. Het bedrijfsonderdeel vastgoedfinanciering werd in het kader van de herstructurering van FIH beëindigd, aangezien de leningen op dit gebied in 2012 door FSC werden overgenomen. Daarnaast worden de binnen het bedrijfsonderdeel acquisitiefinanciering verstrekte leningen geleidelijk afgebouwd. Ondernemingsfinanciering wordt dus als enige bedrijfsonderdeel voortgezet. Eind maart 2013 was het aantal voltijdse medewerkers verminderd tot 214.

| (41) | Volgens het herstructureringsplan moest het balanstotaal tegen 31 december 2013 zijn teruggebracht tot 27,68 miljard DKK (3,74 miljard EUR). Voor 31 december 2016 verwacht FIH een totale kapitaalratio van 19,6 %. |
| --- | --- |

(41)

Volgens het herstructureringsplan moest het balanstotaal tegen 31 december 2013 zijn teruggebracht tot 27,68 miljard DKK (3,74 miljard EUR). Voor 31 december 2016 verwacht FIH een totale kapitaalratio van 19,6 %.

| (42) | De wettelijke liquiditeitsratio (38) beliep op 31 december 2012 214 % en zal naar verwachting 239,7 % bedragen op 31 december 2013. |
| --- | --- |

(42)

De wettelijke liquiditeitsratio (38) beliep op 31 december 2012 214 % en zal naar verwachting 239,7 % bedragen op 31 december 2013.

| (43) | Gedurende de herstructureringsperiode zal de totale kapitaalratio naar verwachting 19,6 % en de wettelijke liquiditeitsratio 175 % bedragen, waarmee ruimschoots wordt voldaan aan de wettelijke voorschriften. |
| --- | --- |

(43)

Gedurende de herstructureringsperiode zal de totale kapitaalratio naar verwachting 19,6 % en de wettelijke liquiditeitsratio 175 % bedragen, waarmee ruimschoots wordt voldaan aan de wettelijke voorschriften.

| (44) | De winst vóór belastingen op het zogenoemde genormaliseerde eigen vermogen (39) wordt volgens het gunstigste scenario (40) van het herstructureringsplan geraamd op 9 % op 31 december 2013 en op 10,1 % op 31 december 2016. In het worst-case-scenario is dit respectievelijk 0,9 % en 4,7 % (41). |
| --- | --- |

(44)

De winst vóór belastingen op het zogenoemde genormaliseerde eigen vermogen (39) wordt volgens het gunstigste scenario (40) van het herstructureringsplan geraamd op 9 % op 31 december 2013 en op 10,1 % op 31 december 2016. In het worst-case-scenario is dit respectievelijk 0,9 % en 4,7 % (41).

| (45) | De situatie van de bank is duidelijk verbeterd sinds medio 2011, toen de FSA voorzag dat FIH geconfronteerd zou worden met grote liquiditeitsbehoeften waaraan de bank niet zou kunnen voldoen. FIH loste de nog uitstaande door de overheid gegarandeerde obligaties af, zodat de herfinancieringsproblemen op 13 juni 2013 waren opgelost. Bovendien betaalde FIH het door de overheid verstrekte hybride tier 1-kapitaal op 2 juli 2013 terug. |
| --- | --- |

(45)

De situatie van de bank is duidelijk verbeterd sinds medio 2011, toen de FSA voorzag dat FIH geconfronteerd zou worden met grote liquiditeitsbehoeften waaraan de bank niet zou kunnen voldoen. FIH loste de nog uitstaande door de overheid gegarandeerde obligaties af, zodat de herfinancieringsproblemen op 13 juni 2013 waren opgelost. Bovendien betaalde FIH het door de overheid verstrekte hybride tier 1-kapitaal op 2 juli 2013 terug.

| (46) | Thans heeft FIH geen moeite om aan de wettelijke solvabiliteits- of liquiditeitsvereisten te voldoen. |
| --- | --- |

(46)

Thans heeft FIH geen moeite om aan de wettelijke solvabiliteits- of liquiditeitsvereisten te voldoen.

3.2.   DOOR DENEMARKEN GENOMEN MAATREGELEN OM DE BEZWAREN VAN DE COMMISSIE WEG TE NEMEN

| (47) | Om de door de Commissie in haar reddings- en inleidingsbesluit geformuleerde bezwaren weg te nemen, hebben Denemarken en de FIH-groep een reeks maatregelen getroffen. |
| --- | --- |

(47)

Om de door de Commissie in haar reddings- en inleidingsbesluit geformuleerde bezwaren weg te nemen, hebben Denemarken en de FIH-groep een reeks maatregelen getroffen.

| (48) | FIH heeft een eenmalig bedrag van 310,25 miljoen DKK (39,12 miljoen EUR) aan FSC betaald met als valutadatum 4 december 2013 (42). |
| --- | --- |

(48)

FIH heeft een eenmalig bedrag van 310,25 miljoen DKK (39,12 miljoen EUR) aan FSC betaald met als valutadatum 4 december 2013 (42).

| (49) | FIH heeft aan Newco een bedrag van 61,7 miljoen DKK betaald met als valutadatum 18 december 2013. (49) FIH heeft een bedrag van 61,7 miljoen DKK, met als valutadatum 18 december 2013, betaald aan Newco. Hierbij ging het om een gedeeltelijke terugbetaling van vergoedingen die in het kader van een beheersovereenkomst voor 2012 waren ontvangen. Met terugwerkende kracht verminderde FIH de aan Newco in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties voor 2013 tot 0,05 % over de uitstaande loonportefeuille. |
| --- | --- |

(49)

FIH heeft aan Newco een bedrag van 61,7 miljoen DKK betaald met als valutadatum 18 december 2013. (49) FIH heeft een bedrag van 61,7 miljoen DKK, met als valutadatum 18 december 2013, betaald aan Newco. Hierbij ging het om een gedeeltelijke terugbetaling van vergoedingen die in het kader van een beheersovereenkomst voor 2012 waren ontvangen. Met terugwerkende kracht verminderde FIH de aan Newco in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties voor 2013 tot 0,05 % over de uitstaande loonportefeuille.

| (50) | FIH bracht haar totale activa terug van 109,3 miljard DKK (14,67 miljard EUR) op 31 december 2010 tot 60,80 miljard DKK (8,16 miljard EUR) op 31 december 2012, wat neerkomt op een vermindering met 44 %. |
| --- | --- |

(50)

FIH bracht haar totale activa terug van 109,3 miljard DKK (14,67 miljard EUR) op 31 december 2010 tot 60,80 miljard DKK (8,16 miljard EUR) op 31 december 2012, wat neerkomt op een vermindering met 44 %.

| (51) | Voorts bracht FIH haar kredietportefeuille terug van 58,0 miljard DKK (7,79 miljard EUR) op 31 december 2010 tot 16,2 miljard DKK (2,17 miljard EUR) op 31 december 2012, dat wil zeggen met in totaal 41,8 miljard DKK oftewel 72 %. |
| --- | --- |

(51)

Voorts bracht FIH haar kredietportefeuille terug van 58,0 miljard DKK (7,79 miljard EUR) op 31 december 2010 tot 16,2 miljard DKK (2,17 miljard EUR) op 31 december 2012, dat wil zeggen met in totaal 41,8 miljard DKK oftewel 72 %.

| (52) | Daarnaast zorgde FIH voor een aanzienlijke vermindering van de risico’s in het segment markten (43). |
| --- | --- |

(52)

Daarnaast zorgde FIH voor een aanzienlijke vermindering van de risico’s in het segment markten (43).

| (53) | FIH reduceerde het aantal voltijdse medewerkers van 356 op 31 december 2010 tot 214 op 31 maart 2013, wat overeenkomt met een vermindering van 41 %. |
| --- | --- |

(53)

FIH reduceerde het aantal voltijdse medewerkers van 356 op 31 december 2010 tot 214 op 31 maart 2013, wat overeenkomt met een vermindering van 41 %.

| (54) | Tevens heeft FIH haar geografische aanwezigheid ingeperkt door de sluiting van vier regionale vestigingen. |
| --- | --- |

(54)

Tevens heeft FIH haar geografische aanwezigheid ingeperkt door de sluiting van vier regionale vestigingen.

3.3.   DOOR DENEMARKEN VOORGESTELDE VERBINTENISSEN

| (55) | Gezien de door de Commissie in haar reddings- en inleidingsbesluit geformuleerde bezwaren en ter waarborging van de verenigbaarheid met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, met name wat betreft de passende vergoeding van de maatregelen voor de overdracht van activa, is Denemarken aanvullende verbintenissen aangegaan die in de overwegingen 55 tot en met 62 worden beschreven. |
| --- | --- |

(55)

Gezien de door de Commissie in haar reddings- en inleidingsbesluit geformuleerde bezwaren en ter waarborging van de verenigbaarheid met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, met name wat betreft de passende vergoeding van de maatregelen voor de overdracht van activa, is Denemarken aanvullende verbintenissen aangegaan die in de overwegingen 55 tot en met 62 worden beschreven.

| (56) | FIH zal vanaf 30 september 2014 aan FSC jaarlijks een bedrag van 12,1 miljoen DKK (1,61 miljoen EUR) betalen tot de definitieve vereffening van de transactie, waarbij voor de laatste periode een ACT/ACT (44) pro rata temporis-betaling wordt gedaan op de vereffeningsdatum (uiterlijk 31 december 2019). |
| --- | --- |

(56)

FIH zal vanaf 30 september 2014 aan FSC jaarlijks een bedrag van 12,1 miljoen DKK (1,61 miljoen EUR) betalen tot de definitieve vereffening van de transactie, waarbij voor de laatste periode een ACT/ACT (44) pro rata temporis-betaling wordt gedaan op de vereffeningsdatum (uiterlijk 31 december 2019).

| (57) | FIH zal de aan FSC in rekening gebrachte beheersvergoedingen verlagen of haar een forfaitaire som betalen, waarbij de contante waarde van de vermindering of de betaling gelijk is aan 143,2 miljoen DKK (19,09 miljoen EUR). |
| --- | --- |

(57)

FIH zal de aan FSC in rekening gebrachte beheersvergoedingen verlagen of haar een forfaitaire som betalen, waarbij de contante waarde van de vermindering of de betaling gelijk is aan 143,2 miljoen DKK (19,09 miljoen EUR).

| (58) | Om dit te bereiken, heeft FIH aan Newco een bedrag van 61,7 miljoen DKK betaald als gedeeltelijke terugbetaling van de vergoedingen die FIH van Newco had ontvangen in het kader van de beheersovereenkomst voor 2012. Ook heeft FIH de aan Newco in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties voor 2013 verminderd tot 0,05 % van de uitstaande kredietportefeuille. |
| --- | --- |

(58)

Om dit te bereiken, heeft FIH aan Newco een bedrag van 61,7 miljoen DKK betaald als gedeeltelijke terugbetaling van de vergoedingen die FIH van Newco had ontvangen in het kader van de beheersovereenkomst voor 2012. Ook heeft FIH de aan Newco in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties voor 2013 verminderd tot 0,05 % van de uitstaande kredietportefeuille.

| (59) | Bovendien zal FIH de aan Newco in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties vanaf 1 januari 2014 verminderen tot 0,05 % per jaar van de uitstaande kredietportefeuille. |
| --- | --- |

(59)

Bovendien zal FIH de aan Newco in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties vanaf 1 januari 2014 verminderen tot 0,05 % per jaar van de uitstaande kredietportefeuille.

| (60) | FIH zal aan FSC een aanvullende jaarlijkse vergoeding van 47,2 miljoen DKK (6,29 miljoen EUR) betalen indien de FSA haar regelgevende houding ten aanzien van de kapitaalvereisten op het niveau van de holding zodanig wijzigt dat de kredietverleningscapaciteit van FIH niet langer door de kapitaalpositie van FIH Holding wordt beperkt. |
| --- | --- |

(60)

FIH zal aan FSC een aanvullende jaarlijkse vergoeding van 47,2 miljoen DKK (6,29 miljoen EUR) betalen indien de FSA haar regelgevende houding ten aanzien van de kapitaalvereisten op het niveau van de holding zodanig wijzigt dat de kredietverleningscapaciteit van FIH niet langer door de kapitaalpositie van FIH Holding wordt beperkt.

| (61) | De verbintenissen voorzien voorts in een terugtrekking van FIH uit bepaalde bedrijfssegmenten (vastgoedfinanciering, private equity, vermogensbeheer voor particulieren, in een reeks gedragsbeperkingen, waaronder een verbod op prijsleiderschap voor deposito’s, een verbod op agressieve handelspraktijken en een verbod op acquisities, alsook in de liquidatie van FIH Realkredit A/S, de hypotheekbank van de FIH-groep. FIH Realkredit A/S werd in 2013 geliquideerd. |
| --- | --- |

(61)

De verbintenissen voorzien voorts in een terugtrekking van FIH uit bepaalde bedrijfssegmenten (vastgoedfinanciering, private equity, vermogensbeheer voor particulieren, in een reeks gedragsbeperkingen, waaronder een verbod op prijsleiderschap voor deposito’s, een verbod op agressieve handelspraktijken en een verbod op acquisities, alsook in de liquidatie van FIH Realkredit A/S, de hypotheekbank van de FIH-groep. FIH Realkredit A/S werd in 2013 geliquideerd.

| (62) | Een volledige lijst van verbintenissen (45) is opgenomen in de bijlage. |
| --- | --- |

(62)

Een volledige lijst van verbintenissen (45) is opgenomen in de bijlage.

4.   STANDPUNT VAN DE DEENSE AUTORITEITEN

| (63) | Bij de aanmelding van de maatregelen bij de Commissie stelde Denemarken zich aanvankelijk op het standpunt (46) dat de overdracht van eigen vermogen aan Newco staatssteun aan Newco inhield, maar dat deze steun verenigbaar was met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag. |
| --- | --- |

(63)

Bij de aanmelding van de maatregelen bij de Commissie stelde Denemarken zich aanvankelijk op het standpunt (46) dat de overdracht van eigen vermogen aan Newco staatssteun aan Newco inhield, maar dat deze steun verenigbaar was met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag.

| (64) | In diezelfde kennisgeving stelde Denemarken dat de FIH-groep geen staatssteun had ontvangen, aangezien Newco tegen de marktprijs zou worden overgenomen door FSC. Zonder deze bewering kwantitatief te staven door hetzij relevante marktgegevens te verstrekken, hetzij de logica achter de transactiekosten toe te lichten, wees Denemarken erop dat:






  a) | er procedures waren ingesteld om de marktprijs voor de overdracht te bepalen; |
| --- | --- | --- |

(64)

In diezelfde kennisgeving stelde Denemarken dat de FIH-groep geen staatssteun had ontvangen, aangezien Newco tegen de marktprijs zou worden overgenomen door FSC. Zonder deze bewering kwantitatief te staven door hetzij relevante marktgegevens te verstrekken, hetzij de logica achter de transactiekosten toe te lichten, wees Denemarken erop dat:

a)

er procedures waren ingesteld om de marktprijs voor de overdracht te bepalen;

| b) | de FIH-groep voor de aanvankelijke financiering en de nodige garanties zorgde; |
| --- | --- |

b)

de FIH-groep voor de aanvankelijke financiering en de nodige garanties zorgde;

| c) | de FIH-groep alle transactie- en liquidatiekosten voor haar rekening neemt, en |
| --- | --- |

c)

de FIH-groep alle transactie- en liquidatiekosten voor haar rekening neemt, en

| d) | de FIH-groep in verband met de overdracht aanvullende verbintenissen is aangegaan, met name de verbintenis om een ondernemingsplan voor te leggen. |
| --- | --- |

d)

de FIH-groep in verband met de overdracht aanvullende verbintenissen is aangegaan, met name de verbintenis om een ondernemingsplan voor te leggen.

| (65) | Tegen die achtergrond concludeerde Denemarken dat FIH geen voordeel werd verschaft. Voor het geval de Commissie in dezen een andere opvatting was toegedaan, stelde Denemarken dat aan FIH verleende steun als verenigbaar met de interne markt kon worden beschouwd, aangezien de regeling een herstructurering van FIH inhield die in overeenstemming is met de herstructureringsmededeling (47). |
| --- | --- |

(65)

Tegen die achtergrond concludeerde Denemarken dat FIH geen voordeel werd verschaft. Voor het geval de Commissie in dezen een andere opvatting was toegedaan, stelde Denemarken dat aan FIH verleende steun als verenigbaar met de interne markt kon worden beschouwd, aangezien de regeling een herstructurering van FIH inhield die in overeenstemming is met de herstructureringsmededeling (47).

| (66) | Na zijn eerste kennisgeving diende Denemarken op 20 maart 2012 een presentatie (48) in waarin het erop wees dat FIH niet zelf om de maatregelen had verzocht en dat FIH ten tijde van de vaststelling van die maatregelen alternatieve mogelijkheden voor de afbouw van haar schuldposities had, wat de stelling dat de transactie op marktvoorwaarden was gesloten, onderbouwt. Tevens voerde Denemarken aan dat een initiële afschrijving op de boekwaarde van de activa ter waarde van 1,4 miljard DKK en een daaropvolgende risicoaanpassing van 1,3 miljard DKK overeenkomen met een marktprijs. Bovendien zouden eventuele rentabiliteitsverliezen worden gecorrigeerd door de variabele formule van de aandelenkoopovereenkomst, die voorzag in een doeltreffend ex post aanpassingsmechanisme om het prijspeil aan de marktomstandigheden aan te passen. Denemarken ging niet nader in op het bedrag van de voorgestelde waardevermindering en de risicoaanpassing, noch op de redenen waarom deze in een marktconforme prijs zouden resulteren. |
| --- | --- |

(66)

Na zijn eerste kennisgeving diende Denemarken op 20 maart 2012 een presentatie (48) in waarin het erop wees dat FIH niet zelf om de maatregelen had verzocht en dat FIH ten tijde van de vaststelling van die maatregelen alternatieve mogelijkheden voor de afbouw van haar schuldposities had, wat de stelling dat de transactie op marktvoorwaarden was gesloten, onderbouwt. Tevens voerde Denemarken aan dat een initiële afschrijving op de boekwaarde van de activa ter waarde van 1,4 miljard DKK en een daaropvolgende risicoaanpassing van 1,3 miljard DKK overeenkomen met een marktprijs. Bovendien zouden eventuele rentabiliteitsverliezen worden gecorrigeerd door de variabele formule van de aandelenkoopovereenkomst, die voorzag in een doeltreffend ex post aanpassingsmechanisme om het prijspeil aan de marktomstandigheden aan te passen. Denemarken ging niet nader in op het bedrag van de voorgestelde waardevermindering en de risicoaanpassing, noch op de redenen waarom deze in een marktconforme prijs zouden resulteren.

| (67) | In de daaropvolgende correspondentie met de Commissie (49) verklaarde Denemarken dat FSC aan een risico van maximaal 1,05 miljard DKK was blootgesteld, dat wil zeggen het verschil tussen de verliesabsorberende lening van 1,65 miljard DKK enerzijds en de som van de waardevermindering op de boekwaarde en de initiële risicoaanpassing door FSC (in totaal 2,7 miljard DKK) anderzijds. Denemarken stelde voorts dat de staat profiteert van een aanzienlijke vermindering van het aan de FIH-leningen met overheidsgarantie gerelateerde risico en van de terugbetaling door FIH van de eerdere kapitaalinjectie van 1,9 miljard DKK. |
| --- | --- |

(67)

In de daaropvolgende correspondentie met de Commissie (49) verklaarde Denemarken dat FSC aan een risico van maximaal 1,05 miljard DKK was blootgesteld, dat wil zeggen het verschil tussen de verliesabsorberende lening van 1,65 miljard DKK enerzijds en de som van de waardevermindering op de boekwaarde en de initiële risicoaanpassing door FSC (in totaal 2,7 miljard DKK) anderzijds. Denemarken stelde voorts dat de staat profiteert van een aanzienlijke vermindering van het aan de FIH-leningen met overheidsgarantie gerelateerde risico en van de terugbetaling door FIH van de eerdere kapitaalinjectie van 1,9 miljard DKK.

| (68) | In een op 23 april 2012 ingediend memorandum (50) informeerde Denemarken de Commissie dat het de Commissie op dat tijdstip geen aanvullende argumenten zou verstrekken met betrekking tot de toepassing van het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie. Tegelijkertijd gaf het een aantal toelichtingen bij de waarderingsmethoden die door de juridisch adviseur van FSC waren gebruikt. |
| --- | --- |

(68)

In een op 23 april 2012 ingediend memorandum (50) informeerde Denemarken de Commissie dat het de Commissie op dat tijdstip geen aanvullende argumenten zou verstrekken met betrekking tot de toepassing van het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie. Tegelijkertijd gaf het een aantal toelichtingen bij de waarderingsmethoden die door de juridisch adviseur van FSC waren gebruikt.

| (69) | Vervolgens verklaarde Denemarken op 16 mei 2012 dat FIH Holding en FSC de transactievoorwaarden waren overeengekomen op basis van normale commerciële overwegingen ten aanzien van de verdeling van risico’s en winsten, en dat de transactie op marktvoorwaarden was gesloten. Deze verklaring was gecertificeerd door KPMG (51), de accountant van FSC. |
| --- | --- |

(69)

Vervolgens verklaarde Denemarken op 16 mei 2012 dat FIH Holding en FSC de transactievoorwaarden waren overeengekomen op basis van normale commerciële overwegingen ten aanzien van de verdeling van risico’s en winsten, en dat de transactie op marktvoorwaarden was gesloten. Deze verklaring was gecertificeerd door KPMG (51), de accountant van FSC.

| (70) | Op 7 juni 2012 diende Denemarken een rapport van KPMG in waarin de maatregelen worden beoordeeld rekening houdend met alle essentiële elementen. KPMG zag daarbij geen reden om te concluderen dat de voorwaarden van de overeenkomst niet zouden overeenkomen met de risico’s voor FSC en wees in dit verband op de hoge zekerheden, het mogelijke gebruik van gedekte obligaties, de verliesabsorberende lening en een earn-out-aandeel van 25 % voor FSC. |
| --- | --- |

(70)

Op 7 juni 2012 diende Denemarken een rapport van KPMG in waarin de maatregelen worden beoordeeld rekening houdend met alle essentiële elementen. KPMG zag daarbij geen reden om te concluderen dat de voorwaarden van de overeenkomst niet zouden overeenkomen met de risico’s voor FSC en wees in dit verband op de hoge zekerheden, het mogelijke gebruik van gedekte obligaties, de verliesabsorberende lening en een earn-out-aandeel van 25 % voor FSC.

| (71) | De Deense autoriteiten hebben op 11 september 2012 in hun antwoord op de inleiding van de procedure het standpunt van de Commissie dat de maatregelen staatssteun vormden, niet direct betwist, maar verwezen naar hun argumentatie van 29 maart 2012 (52) dat een overdracht boven de marktwaarde zou worden gecompenseerd door de verliesabsorberende lening en de door FIH Holding verleende prijsaanpassingsgarantie. Om dit standpunt te onderbouwen wezen zij bovendien op margeverhogingen bij verlengingen en een hoger aflossingspercentage dan verwacht, zonder echter uitdrukkelijk te herhalen dat het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie (hierna „MEOP” genoemd) (53) diende te worden toegepast. |
| --- | --- |

(71)

De Deense autoriteiten hebben op 11 september 2012 in hun antwoord op de inleiding van de procedure het standpunt van de Commissie dat de maatregelen staatssteun vormden, niet direct betwist, maar verwezen naar hun argumentatie van 29 maart 2012 (52) dat een overdracht boven de marktwaarde zou worden gecompenseerd door de verliesabsorberende lening en de door FIH Holding verleende prijsaanpassingsgarantie. Om dit standpunt te onderbouwen wezen zij bovendien op margeverhogingen bij verlengingen en een hoger aflossingspercentage dan verwacht, zonder echter uitdrukkelijk te herhalen dat het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie (hierna „MEOP” genoemd) (53) diende te worden toegepast.

| (72) | In plaats daarvan voerde Denemarken aan dat de maatregelen verenigbaar zijn met de interne markt en beargumenteerde het dat de maatregelen passend zijn, dat de steun tot het noodzakelijke minimum is beperkt en dat de verstoring van de mededinging begrensd is (54). |
| --- | --- |

(72)

In plaats daarvan voerde Denemarken aan dat de maatregelen verenigbaar zijn met de interne markt en beargumenteerde het dat de maatregelen passend zijn, dat de steun tot het noodzakelijke minimum is beperkt en dat de verstoring van de mededinging begrensd is (54).

| (73) | De Deense autoriteiten herhaalden eveneens hun in de mededeling van 23 april 2012 uiteengezette standpunt dat de maatregelen het resultaat waren van onderhandelingen tussen FIH en FSC (55) en stelden dat een zekere complexiteit van de maatregelen (56) te wijten was aan bepaalde richtsnoeren van de bankenmededeling (57), waarbij zij betwistten dat deze complexiteit de maatregelen ongeschikt maakt. |
| --- | --- |

(73)

De Deense autoriteiten herhaalden eveneens hun in de mededeling van 23 april 2012 uiteengezette standpunt dat de maatregelen het resultaat waren van onderhandelingen tussen FIH en FSC (55) en stelden dat een zekere complexiteit van de maatregelen (56) te wijten was aan bepaalde richtsnoeren van de bankenmededeling (57), waarbij zij betwistten dat deze complexiteit de maatregelen ongeschikt maakt.

| (74) | Toen de Commissie Denemarken in kennis stelde van de deskundigenanalyse van de marktwaarde en de reële economische waarde van de maatregelen, betwistte Denemarken de resultaten van die analyse en diende het tussen 7 februari en 11 september 2013 een aantal vragen en verduidelijkingen in. |
| --- | --- |

(74)

Toen de Commissie Denemarken in kennis stelde van de deskundigenanalyse van de marktwaarde en de reële economische waarde van de maatregelen, betwistte Denemarken de resultaten van die analyse en diende het tussen 7 februari en 11 september 2013 een aantal vragen en verduidelijkingen in.

| (75) | Denemarken merkte op dat de steun zich tot het noodzakelijke minimum beperkte (58), ervan uitgaande dat de overdrachtswaarde niet hoger zou zijn dan de reële economische waarde, maar voegde hieraan toe dat dit alleen door een definitieve beoordeling door de Commissie kon worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(75)

Denemarken merkte op dat de steun zich tot het noodzakelijke minimum beperkte (58), ervan uitgaande dat de overdrachtswaarde niet hoger zou zijn dan de reële economische waarde, maar voegde hieraan toe dat dit alleen door een definitieve beoordeling door de Commissie kon worden vastgesteld.

| (76) | Los van de beoordelingsaspecten merkte Denemarken op dat de overdracht positieve gevolgen had voor de wettelijke positie van FIH, in overeenstemming met de doelstelling van het herstructureringsplan om de levensvatbaarheid van de bank op lange termijn te herstellen. |
| --- | --- |

(76)

Los van de beoordelingsaspecten merkte Denemarken op dat de overdracht positieve gevolgen had voor de wettelijke positie van FIH, in overeenstemming met de doelstelling van het herstructureringsplan om de levensvatbaarheid van de bank op lange termijn te herstellen.

| (77) | Denemarken voerde tevens aan dat de strategie van FIH voor de verwerving van deposito’s los staat van de steunmaatregel van de overheid, en er niet op is gericht het prijsleiderschap te verkrijgen, maar een essentieel onderdeel van haar financieringsstrategie vormt. Niettemin heeft Denemarken, om tegemoet te komen aan de bezwaren van de Commissie, toegezegd dat FIH zich aan het verbod op prijsleiderschap zal houden. |
| --- | --- |

(77)

Denemarken voerde tevens aan dat de strategie van FIH voor de verwerving van deposito’s los staat van de steunmaatregel van de overheid, en er niet op is gericht het prijsleiderschap te verkrijgen, maar een essentieel onderdeel van haar financieringsstrategie vormt. Niettemin heeft Denemarken, om tegemoet te komen aan de bezwaren van de Commissie, toegezegd dat FIH zich aan het verbod op prijsleiderschap zal houden.

5.   BEOORDELING

5.1.   AANWEZIGHEID VAN STAATSSTEUN

| (78) | Overeenkomstig artikel 107, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(78)

Overeenkomstig artikel 107, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (79) | De Commissie meent dat de in deel 2.3 beschreven maatregelen ten gunste van FIH als één pakket moeten worden beschouwd. De maatregelen zijn onderdeel van één transactie, aangezien de elementen ervan onderling samenhangen (chronologisch en structureel) en er allemaal op zijn gericht het financieringsprobleem van FIH op te lossen. |
| --- | --- |

(79)

De Commissie meent dat de in deel 2.3 beschreven maatregelen ten gunste van FIH als één pakket moeten worden beschouwd. De maatregelen zijn onderdeel van één transactie, aangezien de elementen ervan onderling samenhangen (chronologisch en structureel) en er allemaal op zijn gericht het financieringsprobleem van FIH op te lossen.

5.1.1.   Staatsmiddelen

| (80) | De in deel 2.3 beschreven maatregelen worden met staatsmiddelen bekostigd, aangezien zij rechtstreeks worden gefinancierd door FSC, een onderneming in handen van de staat (via het Deense ministerie van Economische Zaken) die moet voorzien in verschillende soorten maatregelen ten gunste van Deense banken in de context van de financiële crisis. (59) Ten eerste stelt FSC een contant bedrag van 2 miljard DKK ter beschikking voor de overeenkomst over de aankoop van aandelen van Newco. Ten tweede heeft FSC toegezegd de activa van Newco te zullen financieren, terwijl FIH haar door de overheid gegarandeerde leningen terugbetaalt. Met die toezegging kan een bedrag van meer dan 13 miljard DKK gemoeid zijn. Ten derde ziet FSC af van rente-inkomsten om een garantie van FIH Holding te financieren. |
| --- | --- |

(80)

De in deel 2.3 beschreven maatregelen worden met staatsmiddelen bekostigd, aangezien zij rechtstreeks worden gefinancierd door FSC, een onderneming in handen van de staat (via het Deense ministerie van Economische Zaken) die moet voorzien in verschillende soorten maatregelen ten gunste van Deense banken in de context van de financiële crisis. (59) Ten eerste stelt FSC een contant bedrag van 2 miljard DKK ter beschikking voor de overeenkomst over de aankoop van aandelen van Newco. Ten tweede heeft FSC toegezegd de activa van Newco te zullen financieren, terwijl FIH haar door de overheid gegarandeerde leningen terugbetaalt. Met die toezegging kan een bedrag van meer dan 13 miljard DKK gemoeid zijn. Ten derde ziet FSC af van rente-inkomsten om een garantie van FIH Holding te financieren.

5.1.2.   Aanwezigheid van een voordeel

| (81) | De in deel 2.3 beschreven maatregelen verschaffen de begunstigde een voordeel aangezien zij in activaondersteuning ten gunste van FIH resulteren en zo de kapitaalratio’s van de groep verbeteren, waardoor de bank haar financieringsproblemen beter kan aanpakken. |
| --- | --- |

(81)

De in deel 2.3 beschreven maatregelen verschaffen de begunstigde een voordeel aangezien zij in activaondersteuning ten gunste van FIH resulteren en zo de kapitaalratio’s van de groep verbeteren, waardoor de bank haar financieringsproblemen beter kan aanpakken.

| (82) | De Deense autoriteiten hebben aangevoerd dat de maatregelen stroken met het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie en bijgevolg geen staatssteun aan de FIH-groep vormen. |
| --- | --- |

(82)

De Deense autoriteiten hebben aangevoerd dat de maatregelen stroken met het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie en bijgevolg geen staatssteun aan de FIH-groep vormen.

| (83) | De Commissie zal daarom nagaan of de ten gunste van de FIH-groep genomen maatregelen aan de MEOP-toets voldoen. Bij die toets wordt onderzocht of een marktdeelnemer op het tijdstip waarop het besluit werd genomen om overheidsmiddelen ter beschikking te stellen, op dezelfde voorwaarden als een publieke investeerder deel had genomen aan een bepaalde transactie. Er is geen sprake van staatssteun wanneer overheidsmiddelen worden toegewezen onder omstandigheden en op voorwaarden die met marktvoorwaarden overeenkomen. |
| --- | --- |

(83)

De Commissie zal daarom nagaan of de ten gunste van de FIH-groep genomen maatregelen aan de MEOP-toets voldoen. Bij die toets wordt onderzocht of een marktdeelnemer op het tijdstip waarop het besluit werd genomen om overheidsmiddelen ter beschikking te stellen, op dezelfde voorwaarden als een publieke investeerder deel had genomen aan een bepaalde transactie. Er is geen sprake van staatssteun wanneer overheidsmiddelen worden toegewezen onder omstandigheden en op voorwaarden die met marktvoorwaarden overeenkomen.

| (84) | In dit verband is de Commissie in het specifieke geval van de FIH-groep van oordeel dat het van belang is te onderzoeken of, i) er oorspronkelijk een particuliere investeerder was die bereid was de maatregelen op dezelfde voorwaarden te financieren als de lidstaat, en zo ja, ii) welk rendement hij verlangde op zijn investeringen in vergelijking met het rendement voor de staat, en zo nee iii) wat het verwachte rendement (60) en de verdeling van de potentiële opbrengsten van de maatregelen voor de staat zouden zijn in vergelijking met die welke een marktinvesteerder zou verwachten indien hij deze maatregelen onder de normale omstandigheden van een markteconomie zou uitvoeren. Indien de staat deze of nog betere voorwaarden aanvaardt, kunnen de maatregelen worden geacht op marktvoorwaarden te zijn uitgevoerd. Met name moet worden nagegaan of de transactie als geheel een positieve kasstroom genereert, aangezien geen enkele particuliere marktdeelnemer die naar maximale winst streeft, een verliesgevende transactie zou afsluiten. |
| --- | --- |

(84)

In dit verband is de Commissie in het specifieke geval van de FIH-groep van oordeel dat het van belang is te onderzoeken of, i) er oorspronkelijk een particuliere investeerder was die bereid was de maatregelen op dezelfde voorwaarden te financieren als de lidstaat, en zo ja, ii) welk rendement hij verlangde op zijn investeringen in vergelijking met het rendement voor de staat, en zo nee iii) wat het verwachte rendement (60) en de verdeling van de potentiële opbrengsten van de maatregelen voor de staat zouden zijn in vergelijking met die welke een marktinvesteerder zou verwachten indien hij deze maatregelen onder de normale omstandigheden van een markteconomie zou uitvoeren. Indien de staat deze of nog betere voorwaarden aanvaardt, kunnen de maatregelen worden geacht op marktvoorwaarden te zijn uitgevoerd. Met name moet worden nagegaan of de transactie als geheel een positieve kasstroom genereert, aangezien geen enkele particuliere marktdeelnemer die naar maximale winst streeft, een verliesgevende transactie zou afsluiten.

| (85) | Het duidelijkste bewijs voor het feit dat een transactie in overeenstemming is met het MEOP is dat de voorwaarden van de transactie niet alleen aanvaardbaar zouden zijn voor een hypothetische marktdeelnemer, maar dat een marktdeelnemer daadwerkelijk op dezelfde voorwaarden als de staat deelneemt in dezelfde investering. De aanwezigheid van andere investeerders is een criterium aan de hand waarvan de Commissie kan beoordelen of aan het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie is voldaan. |
| --- | --- |

(85)

Het duidelijkste bewijs voor het feit dat een transactie in overeenstemming is met het MEOP is dat de voorwaarden van de transactie niet alleen aanvaardbaar zouden zijn voor een hypothetische marktdeelnemer, maar dat een marktdeelnemer daadwerkelijk op dezelfde voorwaarden als de staat deelneemt in dezelfde investering. De aanwezigheid van andere investeerders is een criterium aan de hand waarvan de Commissie kan beoordelen of aan het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie is voldaan.

| (86) | Op het tijdstip waarop Denemarken de maatregelen goedkeurde, was geen enkele marktdeelnemer bereid soortgelijke investeringen in FIH te doen als de door de overheid gecontroleerde entiteiten. Met name hadden noch het consortium van eigenaren noch derde partijen te kennen gegeven in FIH te willen investeren. De Commissie heeft geen redenen om te concluderen dat een marktdeelnemer in een markteconomie onder die omstandigheden bereid zou zijn geweest om aan de maatregelen deel te nemen. Het feit dat er geen particuliere gegadigden waren, is een teken van de financiële moeilijkheden en de zwakke positie waarin de bank verkeerde. |
| --- | --- |

(86)

Op het tijdstip waarop Denemarken de maatregelen goedkeurde, was geen enkele marktdeelnemer bereid soortgelijke investeringen in FIH te doen als de door de overheid gecontroleerde entiteiten. Met name hadden noch het consortium van eigenaren noch derde partijen te kennen gegeven in FIH te willen investeren. De Commissie heeft geen redenen om te concluderen dat een marktdeelnemer in een markteconomie onder die omstandigheden bereid zou zijn geweest om aan de maatregelen deel te nemen. Het feit dat er geen particuliere gegadigden waren, is een teken van de financiële moeilijkheden en de zwakke positie waarin de bank verkeerde.

| (87) | Bij ontstentenis van een marktdeelnemer die op dezelfde voorwaarden investeert als de staat, kan een maatregel toch als vrij van steun worden beschouwd indien een particuliere marktdeelnemer in soortgelijke omstandigheden dezelfde financiering had verstrekt tegen een rendement dat minstens zo hoog is als het door de staat ontvangen rendement. De beoordeling dient in beginsel te worden gebaseerd op een ondernemingsplan, rekening houdend met de beschikbare informatie en de voorspelbare ontwikkelingen op het tijdstip waarop de overheidsmiddelen werden toegewezen. De beoordeling mag niet op een analyse stoelen die betrekking heeft op een latere situatie. |
| --- | --- |

(87)

Bij ontstentenis van een marktdeelnemer die op dezelfde voorwaarden investeert als de staat, kan een maatregel toch als vrij van steun worden beschouwd indien een particuliere marktdeelnemer in soortgelijke omstandigheden dezelfde financiering had verstrekt tegen een rendement dat minstens zo hoog is als het door de staat ontvangen rendement. De beoordeling dient in beginsel te worden gebaseerd op een ondernemingsplan, rekening houdend met de beschikbare informatie en de voorspelbare ontwikkelingen op het tijdstip waarop de overheidsmiddelen werden toegewezen. De beoordeling mag niet op een analyse stoelen die betrekking heeft op een latere situatie.

| (88) | Het is bijzonder moeilijk om de MEOP-toets toe te passen in situaties waarin een onderneming reeds begunstigde van staatssteun is. In dit geval had FIH op 30 juni 2009 reeds een herkapitalisatie ontvangen, die op 2 juli 2012 werd terugbetaald. Over de hybride instrumenten die voor deze herkapitalisatie werden gebruikt, was een vergoeding van [...] (61) % verschuldigd. FIH nam ook deel aan de Deense garantieregeling. Hoewel deze omstandigheden de toepassing van het MEOP-beginsel niet per se in de weg staan, zijn zij aanwijzingen voor de moeilijkheden waarin FIH verkeerde en doen zij afbreuk aan de bereidheid van particuliere investeerders om te investeren in de maatregelen. De eerder verstrekte steun zorgde reeds voor een verstoring van de economische omstandigheden, waardoor de indruk wordt gewekt dat continu staatssteun wordt verleend. In haar beoordeling heeft de Commissie rekening gehouden met de vervanging van deze voordelen door nieuwe voordelen. |
| --- | --- |

(88)

Het is bijzonder moeilijk om de MEOP-toets toe te passen in situaties waarin een onderneming reeds begunstigde van staatssteun is. In dit geval had FIH op 30 juni 2009 reeds een herkapitalisatie ontvangen, die op 2 juli 2012 werd terugbetaald. Over de hybride instrumenten die voor deze herkapitalisatie werden gebruikt, was een vergoeding van [...] (61) % verschuldigd. FIH nam ook deel aan de Deense garantieregeling. Hoewel deze omstandigheden de toepassing van het MEOP-beginsel niet per se in de weg staan, zijn zij aanwijzingen voor de moeilijkheden waarin FIH verkeerde en doen zij afbreuk aan de bereidheid van particuliere investeerders om te investeren in de maatregelen. De eerder verstrekte steun zorgde reeds voor een verstoring van de economische omstandigheden, waardoor de indruk wordt gewekt dat continu staatssteun wordt verleend. In haar beoordeling heeft de Commissie rekening gehouden met de vervanging van deze voordelen door nieuwe voordelen.

| (89) | De FSA stelde zich op het standpunt dat FIH zich in een precaire situatie bevond, aangezien er een aanzienlijk risico bestond dat FIH na afloop van de looptijd van haar door de overheid gegarandeerde obligaties niet aan de wettelijke vereisten inzake liquiditeit had kunnen voldoen. Een dergelijke situatie had tot een intrekking van de bankvergunning van FIH kunnen leiden (62). De beoordeling van de Commissie, volgens welke een marktdeelnemer waarschijnlijk niet in FIH had geïnvesteerd, wordt dus door het standpunt van de FSA geschraagd. Weliswaar was het rapport van de FSA niet openbaar, maar een marktdeelnemer had toegang tot het looptijdenprofiel van de door de overheid gegarandeerde FIH-obligaties en had dus tot dezelfde conclusie kunnen komen. |
| --- | --- |

(89)

De FSA stelde zich op het standpunt dat FIH zich in een precaire situatie bevond, aangezien er een aanzienlijk risico bestond dat FIH na afloop van de looptijd van haar door de overheid gegarandeerde obligaties niet aan de wettelijke vereisten inzake liquiditeit had kunnen voldoen. Een dergelijke situatie had tot een intrekking van de bankvergunning van FIH kunnen leiden (62). De beoordeling van de Commissie, volgens welke een marktdeelnemer waarschijnlijk niet in FIH had geïnvesteerd, wordt dus door het standpunt van de FSA geschraagd. Weliswaar was het rapport van de FSA niet openbaar, maar een marktdeelnemer had toegang tot het looptijdenprofiel van de door de overheid gegarandeerde FIH-obligaties en had dus tot dezelfde conclusie kunnen komen.

| (90) | Om te beoordelen of het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie van toepassing is, moet de Commissie bij ontstentenis van een daadwerkelijke particuliere investeerder nagaan of het algemene rendement van de ten gunste van FIH genomen maatregelen gelijk is aan of hoger is dan het rendement dat een hypothetische particuliere investeerder zou verlangen als hij een dergelijke investering zou doen. Het verwachte rendement van de maatregelen hangt af van de toekomstige inkomsten uit kasstromen waarop een passend discontopercentage is toegepast om de netto contante waarde ervan te bepalen. |
| --- | --- |

(90)

Om te beoordelen of het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie van toepassing is, moet de Commissie bij ontstentenis van een daadwerkelijke particuliere investeerder nagaan of het algemene rendement van de ten gunste van FIH genomen maatregelen gelijk is aan of hoger is dan het rendement dat een hypothetische particuliere investeerder zou verlangen als hij een dergelijke investering zou doen. Het verwachte rendement van de maatregelen hangt af van de toekomstige inkomsten uit kasstromen waarop een passend discontopercentage is toegepast om de netto contante waarde ervan te bepalen.

| (91) | Op basis van adviezen van deskundigen heeft de Commissie een raming gemaakt van de marktwaarde van de activa van Newco en een model gemaakt van het verwachte rendement voor FSC voor de gehele verdeling van de liquidatiewaarden van het eigen vermogen van Newco. Hierbij heeft zij rekening gehouden met alle elementen van de aandelenkoopovereenkomst, zoals de netto liquidatiewaarde, inkomsten en kosten van FSC en de FIH-groep en de aanpassing van de koopprijs, waarvan de verliesabsorberende lening deel uitmaakte. Een dergelijk verdelingsmodel is nodig om de netto contante waarde te kunnen berekenen van de opbrengsten van een participatie van 25 % in een waardestijging van het eigen vermogen en van de negatieve effecten van een combinatie van grote verliezen op activa van Newco en wanbetaling door FIH Holding voor het geval zich een dergelijk scenario zou voordoen (63). |
| --- | --- |

(91)

Op basis van adviezen van deskundigen heeft de Commissie een raming gemaakt van de marktwaarde van de activa van Newco en een model gemaakt van het verwachte rendement voor FSC voor de gehele verdeling van de liquidatiewaarden van het eigen vermogen van Newco. Hierbij heeft zij rekening gehouden met alle elementen van de aandelenkoopovereenkomst, zoals de netto liquidatiewaarde, inkomsten en kosten van FSC en de FIH-groep en de aanpassing van de koopprijs, waarvan de verliesabsorberende lening deel uitmaakte. Een dergelijk verdelingsmodel is nodig om de netto contante waarde te kunnen berekenen van de opbrengsten van een participatie van 25 % in een waardestijging van het eigen vermogen en van de negatieve effecten van een combinatie van grote verliezen op activa van Newco en wanbetaling door FIH Holding voor het geval zich een dergelijk scenario zou voordoen (63).

Grafiek 1

Netto contante waarde van de maatregelen voor FSC

Image

| (92) | In grafiek 1 is voor verschillende liquidatiewaarden van de activa van Newco (van 5,1 miljard tot 28,3 miljard DKK) de netto contante waarde van de aandelenkoopovereenkomst weergegeven. De waarschijnlijkheid waarmee de verschillende scenario’s zich kunnen voordoen, is aangegeven door de stippellijn die naar de schaal aan de rechterzijde verwijst (0,1 tot 7,5 %). In de meest waarschijnlijke scenario’s is het rendement licht negatief. |
| --- | --- |

(92)

In grafiek 1 is voor verschillende liquidatiewaarden van de activa van Newco (van 5,1 miljard tot 28,3 miljard DKK) de netto contante waarde van de aandelenkoopovereenkomst weergegeven. De waarschijnlijkheid waarmee de verschillende scenario’s zich kunnen voordoen, is aangegeven door de stippellijn die naar de schaal aan de rechterzijde verwijst (0,1 tot 7,5 %). In de meest waarschijnlijke scenario’s is het rendement licht negatief.

| (93) | Uit de grafiek kan worden afgelezen dat de kansgewogen gemiddelde netto contante waarde van de aandelenkoopovereenkomst eveneens negatief is. Volgens de berekening van een deskundige bedraagt dat gemiddelde 726 miljoen DKK. De aandelenkoopovereenkomst levert dus verlies op in plaats van winst. Een marktdeelnemer in een markteconomie zou voor een dergelijke investering van 2 miljard DKK een vergoeding van ten minste 10 % (64) per jaar op zijn deelneming in het aandelenkapitaal hebben verlangd, wat gedurende het zevenjarige bestaan van Newco ongeveer 1,33 DKK zou hebben opgeleverd. De Commissie concludeert derhalve dat geen enkele marktdeelnemer bereid zou zijn geweest te investeren op dezelfde voorwaarden als die van de aandelenkoopovereenkomst. Dientengevolge zijn de maatregelen niet in overeenstemming met het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie (65). |
| --- | --- |

(93)

Uit de grafiek kan worden afgelezen dat de kansgewogen gemiddelde netto contante waarde van de aandelenkoopovereenkomst eveneens negatief is. Volgens de berekening van een deskundige bedraagt dat gemiddelde 726 miljoen DKK. De aandelenkoopovereenkomst levert dus verlies op in plaats van winst. Een marktdeelnemer in een markteconomie zou voor een dergelijke investering van 2 miljard DKK een vergoeding van ten minste 10 % (64) per jaar op zijn deelneming in het aandelenkapitaal hebben verlangd, wat gedurende het zevenjarige bestaan van Newco ongeveer 1,33 DKK zou hebben opgeleverd. De Commissie concludeert derhalve dat geen enkele marktdeelnemer bereid zou zijn geweest te investeren op dezelfde voorwaarden als die van de aandelenkoopovereenkomst. Dientengevolge zijn de maatregelen niet in overeenstemming met het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie (65).

| (94) | Er zij op gewezen dat de Commissie bij de in de overwegingen 91 tot en met 93 beschreven berekening rekening heeft gehouden met schriftelijke opmerkingen van Denemarken van 7 februari en 11 maart 2013 en daaropvolgende correspondentie (66) waarin Denemarken niet bekendgemaakte informatie heeft meegedeeld, zoals specifieke interpretaties van de onderdelen van de variabele koopprijs, de referentiedatum van de ingediende kredietblootstellingsgegevens met de betrekking tot de van FIH aan Newco over te dragen leningen, de ontwikkeling van de kredietkwaliteit van de portefeuille tussen december 2011 en september 2012, en een meer gedetailleerde analyse van de „niet-gecommitteerde kredietfaciliteiten” in de portefeuille. |
| --- | --- |

(94)

Er zij op gewezen dat de Commissie bij de in de overwegingen 91 tot en met 93 beschreven berekening rekening heeft gehouden met schriftelijke opmerkingen van Denemarken van 7 februari en 11 maart 2013 en daaropvolgende correspondentie (66) waarin Denemarken niet bekendgemaakte informatie heeft meegedeeld, zoals specifieke interpretaties van de onderdelen van de variabele koopprijs, de referentiedatum van de ingediende kredietblootstellingsgegevens met de betrekking tot de van FIH aan Newco over te dragen leningen, de ontwikkeling van de kredietkwaliteit van de portefeuille tussen december 2011 en september 2012, en een meer gedetailleerde analyse van de „niet-gecommitteerde kredietfaciliteiten” in de portefeuille.

| (95) | Bovendien houden de kwantificeringen in het betoog van Denemarken (67) bij een nadere beschouwing geen stand. Ten eerste worden de ex anteafschrijvingen en de risicovoorzieningen niet geschraagd door een onafhankelijk waarderingsrapport (68). Aangezien niet kan worden uitgesloten dat de FIH-groep niet aan ex post-garanties kan voldoen, is er bovendien geen reden om aan te nemen dat de verliezen van Newco het bedrag van 2,7 miljard EUR niet kunnen overstijgen. In dat geval zou FSC (en dus de Deense overheid) contractueel verplicht zijn Newco vóór haar definitieve liquidatie te herkapitaliseren. De Commissie concludeert derhalve dat de bewering dat eventuele investeringsverliezen tot 1,05 miljard DKK beperkt zouden blijven, niet houdbaar is. |
| --- | --- |

(95)

Bovendien houden de kwantificeringen in het betoog van Denemarken (67) bij een nadere beschouwing geen stand. Ten eerste worden de ex anteafschrijvingen en de risicovoorzieningen niet geschraagd door een onafhankelijk waarderingsrapport (68). Aangezien niet kan worden uitgesloten dat de FIH-groep niet aan ex post-garanties kan voldoen, is er bovendien geen reden om aan te nemen dat de verliezen van Newco het bedrag van 2,7 miljard EUR niet kunnen overstijgen. In dat geval zou FSC (en dus de Deense overheid) contractueel verplicht zijn Newco vóór haar definitieve liquidatie te herkapitaliseren. De Commissie concludeert derhalve dat de bewering dat eventuele investeringsverliezen tot 1,05 miljard DKK beperkt zouden blijven, niet houdbaar is.

| (96) | Het feit dat FSC en FIH hebben onderhandeld over de voorwaarden van de maatregelen wil nog niet zeggen dat de maatregelen op marktvoorwaarden zijn uitgevoerd. Indien Denemarken voornemens zou zijn om een hoog aanvullend steunbedrag toe te wijzen aan een bank die met grote liquiditeitsproblemen wordt geconfronteerd, zou dit feit op zich niet uitsluiten dat tussen de autoriteiten en die bank onderhandelingen worden gevoerd over specifieke aspecten van de transactie. Vanwege hun bilaterale karakter werden de gevoerde onderhandelingen niet gekenmerkt door elementen als een open, niet-discriminerende inschrijvingsprocedure of een vergelijking met soortgelijke markttransacties. Daarom kan uit het feit dat er onderhandelingen zijn gevoerd niet automatisch worden opgemaakt dat de maatregelen met marktomstandigheden stroken. |
| --- | --- |

(96)

Het feit dat FSC en FIH hebben onderhandeld over de voorwaarden van de maatregelen wil nog niet zeggen dat de maatregelen op marktvoorwaarden zijn uitgevoerd. Indien Denemarken voornemens zou zijn om een hoog aanvullend steunbedrag toe te wijzen aan een bank die met grote liquiditeitsproblemen wordt geconfronteerd, zou dit feit op zich niet uitsluiten dat tussen de autoriteiten en die bank onderhandelingen worden gevoerd over specifieke aspecten van de transactie. Vanwege hun bilaterale karakter werden de gevoerde onderhandelingen niet gekenmerkt door elementen als een open, niet-discriminerende inschrijvingsprocedure of een vergelijking met soortgelijke markttransacties. Daarom kan uit het feit dat er onderhandelingen zijn gevoerd niet automatisch worden opgemaakt dat de maatregelen met marktomstandigheden stroken.

| (97) | Wat het rapport van KPMG van 7 juni 2012 betreft, is de Commissie het ermee eens dat de voorwaarden van de maatregelen vanwege de complexiteit ervan als één geheel moeten worden geanalyseerd, omdat er geen individuele bepalingen zijn voor de vergoeding van de verschillende elementen. In de analyse van het KPMG-rapport werd echter geen rekening gehouden met de mogelijkheid van meer extreme neerwaartse scenario’s volgens welke FIH Holding wellicht niet aan haar verplichtingen zou kunnen voldoen. Bovendien ging de analyse niet in op de vergoeding voor het geïnvesteerde kapitaal ten belope van 2,0 miljard DKK. Zoals aangegeven in overweging 95 kan er geen sprake zijn van marktconform gedrag, aangezien geen jaarlijkse vergoeding op het kapitaal wordt betaald en slechts is voorzien in een participatie van 25 % in een eventuele waardestijging van het eigen vermogen over een investeringsperiode van zeven jaar, zowel als op zichzelf staand element dan als parameter in het algehele vergoedingsmodel (69). |
| --- | --- |

(97)

Wat het rapport van KPMG van 7 juni 2012 betreft, is de Commissie het ermee eens dat de voorwaarden van de maatregelen vanwege de complexiteit ervan als één geheel moeten worden geanalyseerd, omdat er geen individuele bepalingen zijn voor de vergoeding van de verschillende elementen. In de analyse van het KPMG-rapport werd echter geen rekening gehouden met de mogelijkheid van meer extreme neerwaartse scenario’s volgens welke FIH Holding wellicht niet aan haar verplichtingen zou kunnen voldoen. Bovendien ging de analyse niet in op de vergoeding voor het geïnvesteerde kapitaal ten belope van 2,0 miljard DKK. Zoals aangegeven in overweging 95 kan er geen sprake zijn van marktconform gedrag, aangezien geen jaarlijkse vergoeding op het kapitaal wordt betaald en slechts is voorzien in een participatie van 25 % in een eventuele waardestijging van het eigen vermogen over een investeringsperiode van zeven jaar, zowel als op zichzelf staand element dan als parameter in het algehele vergoedingsmodel (69).

| (98) | In dit verband wijst de Commissie erop dat FIH bij een eerdere hybride tier 1-herkapitalisatie (70) een coupon van [...] % per jaar diende te betalen. Bovendien gaf de beursnotering van de preferente FIH-obligaties begin maart 2012 een impliciet rendement van 10 % aan. Daarom is de redenering van de Commissie dat de vergoeding op kapitaal ten minste 10 % dient te bedragen, gerechtvaardigd. Een marktdeelnemer zou waarschijnlijk een hoger rendement verlangen, gezien de bijzondere risico’s die zijn verbonden aan de concentratie en de inferieure kwaliteit (71) van de vastgoedportefeuille van Newco naast de meer achtergestelde rang van een aandeleninvestering. Een vergoeding van 6,5 %, zoals voorgesteld door Denemarken (72), is daarom duidelijk ontoereikend. Tevens zij erop gewezen dat de transactie een negatief verwacht rendement oplevert. |
| --- | --- |

(98)

In dit verband wijst de Commissie erop dat FIH bij een eerdere hybride tier 1-herkapitalisatie (70) een coupon van [...] % per jaar diende te betalen. Bovendien gaf de beursnotering van de preferente FIH-obligaties begin maart 2012 een impliciet rendement van 10 % aan. Daarom is de redenering van de Commissie dat de vergoeding op kapitaal ten minste 10 % dient te bedragen, gerechtvaardigd. Een marktdeelnemer zou waarschijnlijk een hoger rendement verlangen, gezien de bijzondere risico’s die zijn verbonden aan de concentratie en de inferieure kwaliteit (71) van de vastgoedportefeuille van Newco naast de meer achtergestelde rang van een aandeleninvestering. Een vergoeding van 6,5 %, zoals voorgesteld door Denemarken (72), is daarom duidelijk ontoereikend. Tevens zij erop gewezen dat de transactie een negatief verwacht rendement oplevert.

| (99) | De Commissie concludeert dat de maatregelen ten gunste van FIH niet in overeenstemming zijn met het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie. |
| --- | --- |

(99)

De Commissie concludeert dat de maatregelen ten gunste van FIH niet in overeenstemming zijn met het beginsel van de marktdeelnemer in een markteconomie.

5.1.3.   Selectiviteit

| (100) | De maatregelen hebben alleen betrekking op de FIH-groep en Newco. De maatregel is derhalve selectief. |
| --- | --- |

(100)

De maatregelen hebben alleen betrekking op de FIH-groep en Newco. De maatregel is derhalve selectief.

5.1.4.   Verstoring van de mededinging en gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten

| (101) | De maatregelen hebben ertoe bijgedragen dat FIH haar kapitaal- en liquiditeitspositie heeft kunnen verbeteren ten opzichte van haar concurrenten die niet in het genot van soortgelijke maatregelen komen, en haar marktpositie dus kon versterken. De maatregel kan derhalve tot een verstoring van de mededinging leiden. |
| --- | --- |

(101)

De maatregelen hebben ertoe bijgedragen dat FIH haar kapitaal- en liquiditeitspositie heeft kunnen verbeteren ten opzichte van haar concurrenten die niet in het genot van soortgelijke maatregelen komen, en haar marktpositie dus kon versterken. De maatregel kan derhalve tot een verstoring van de mededinging leiden.

| (102) | Gezien de integratie van de bankenmarkt op Europees niveau ondervinden concurrenten zowel in Denemarken (waar banken uit andere lidstaten actief zijn) als in andere lidstaten gevolgen van het voordeel dat FIH is verschaft. De maatregelen moeten dus worden geacht het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig te beïnvloeden. |
| --- | --- |

(102)

Gezien de integratie van de bankenmarkt op Europees niveau ondervinden concurrenten zowel in Denemarken (waar banken uit andere lidstaten actief zijn) als in andere lidstaten gevolgen van het voordeel dat FIH is verschaft. De maatregelen moeten dus worden geacht het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig te beïnvloeden.

5.2.   STEUNBEDRAG

| (103) | Het totale steunbedrag van de maatregelen (73) beloopt ongeveer 2,25 miljard DKK (circa 300 miljoen EUR). Bij de berekening van het steunbedrag heeft de Commissie rekening gehouden met de volgende elementen:






  a) | een voordeel in verband met de formule van de aandelenkoopovereenkomst (0,73 miljard DKK) (74); |
| --- | --- | --- |

(103)

Het totale steunbedrag van de maatregelen (73) beloopt ongeveer 2,25 miljard DKK (circa 300 miljoen EUR). Bij de berekening van het steunbedrag heeft de Commissie rekening gehouden met de volgende elementen:

a)

een voordeel in verband met de formule van de aandelenkoopovereenkomst (0,73 miljard DKK) (74);

| b) | gederfde vergoedingen voor de aandeleninvestering (1,33 miljard DKK) (75); |
| --- | --- |

b)

gederfde vergoedingen voor de aandeleninvestering (1,33 miljard DKK) (75);

| c) | door Newco teveel betaalde rente over lening 1 (de verliesabsorberende lening) en de initiële financiering (0,33 miljard DKK), en |
| --- | --- |

c)

door Newco teveel betaalde rente over lening 1 (de verliesabsorberende lening) en de initiële financiering (0,33 miljard DKK), en

| d) | teveel betaalde administratiekosten (0,14 miljard DKK). |
| --- | --- |

d)

teveel betaalde administratiekosten (0,14 miljard DKK).

| (104) | Als verzachtende factor moesten volgens de Commissie de vroegtijdig ingetrokken overheidsgaranties ten belope van 0,28 miljard DKK worden afgetrokken van het totale steunbedrag. |
| --- | --- |

(104)

Als verzachtende factor moesten volgens de Commissie de vroegtijdig ingetrokken overheidsgaranties ten belope van 0,28 miljard DKK worden afgetrokken van het totale steunbedrag.

| (105) | Zoals vermeld in punt 5.1 heeft de Commissie voor een allesomvattende benadering gekozen bij de waardering van alle rentebetalingen en andere kasstromen, vergoedingen en afgegeven garanties, waarbij rekening is gehouden met:






  a) | het bezwaar van Denemarken dat de Commissie te weinig aandacht zou besteden aan de economische werkelijkheid van alle aspecten van de maatregelen, zoals de verliesabsorberende lening en |
| --- | --- | --- |

(105)

Zoals vermeld in punt 5.1 heeft de Commissie voor een allesomvattende benadering gekozen bij de waardering van alle rentebetalingen en andere kasstromen, vergoedingen en afgegeven garanties, waarbij rekening is gehouden met:

a)

het bezwaar van Denemarken dat de Commissie te weinig aandacht zou besteden aan de economische werkelijkheid van alle aspecten van de maatregelen, zoals de verliesabsorberende lening en

| b) | het feit dat niet alle elementen van de transactie kunnen worden gekoppeld aan een specifiek item in de vergoedingsformule. |
| --- | --- |

b)

het feit dat niet alle elementen van de transactie kunnen worden gekoppeld aan een specifiek item in de vergoedingsformule.

| (106) | In overeenstemming met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa heeft de Commissie waarderingsadviezen ingewonnen bij externe deskundigen (76). |
| --- | --- |

(106)

In overeenstemming met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa heeft de Commissie waarderingsadviezen ingewonnen bij externe deskundigen (76).

5.3.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUNMAATREGEL

5.3.1.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheid van de steun met de interne markt

| (107) | In artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag is bepaald dat staatssteun als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd als de steun ertoe dient „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”. Gezien de omstandigheden van de onderhavige zaak en de omstandigheden op de financiële markten ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit is de Commissie van oordeel dat de maatregelen in het licht van deze bepaling kunnen worden onderzocht. |
| --- | --- |

(107)

In artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag is bepaald dat staatssteun als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd als de steun ertoe dient „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”. Gezien de omstandigheden van de onderhavige zaak en de omstandigheden op de financiële markten ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit is de Commissie van oordeel dat de maatregelen in het licht van deze bepaling kunnen worden onderzocht.

| (108) | De Commissie erkent dat de financiële crisis voor uitzonderlijke omstandigheden heeft gezorgd waarin het faillissement van een bank het vertrouwen in het financiële stelsel als geheel op zowel nationaal als internationaal niveau kan ondermijnen. Dit kan zelfs gelden voor een kleine bank die, zoals FIH, niet in acute moeilijkheden verkeert, maar onder verscherpt toezicht van de financiële regelgever staat. Op twee- tot vierjaarse obligaties van die bank werden ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit rentemarges van 600 tot 700 basispunten boven de EURIBOR-index betaald. Een dergelijk prijsniveau is een duidelijk teken dat er financiële moeilijkheden dreigen. Teneinde een ondermijning van de financiële stabiliteit te voorkomen, kan het in dergelijke gevallen noodzakelijk zijn vroegtijdig in te grijpen om te voorkomen dat de betrokken instelling instabiel wordt. Dit geldt met name voor een kleine economie als die van Denemarken, waar tegenpartijen wellicht geen onderscheid tussen afzonderlijke banken maken, waardoor het gebrek aan vertrouwen als gevolg van het falen van die ene bank zich kan uitbreiden tot de gehele sector. De rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling voor alle onder dit besluit vallende maatregelen is derhalve artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag. |
| --- | --- |

(108)

De Commissie erkent dat de financiële crisis voor uitzonderlijke omstandigheden heeft gezorgd waarin het faillissement van een bank het vertrouwen in het financiële stelsel als geheel op zowel nationaal als internationaal niveau kan ondermijnen. Dit kan zelfs gelden voor een kleine bank die, zoals FIH, niet in acute moeilijkheden verkeert, maar onder verscherpt toezicht van de financiële regelgever staat. Op twee- tot vierjaarse obligaties van die bank werden ten tijde van het reddings- en inleidingsbesluit rentemarges van 600 tot 700 basispunten boven de EURIBOR-index betaald. Een dergelijk prijsniveau is een duidelijk teken dat er financiële moeilijkheden dreigen. Teneinde een ondermijning van de financiële stabiliteit te voorkomen, kan het in dergelijke gevallen noodzakelijk zijn vroegtijdig in te grijpen om te voorkomen dat de betrokken instelling instabiel wordt. Dit geldt met name voor een kleine economie als die van Denemarken, waar tegenpartijen wellicht geen onderscheid tussen afzonderlijke banken maken, waardoor het gebrek aan vertrouwen als gevolg van het falen van die ene bank zich kan uitbreiden tot de gehele sector. De rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling voor alle onder dit besluit vallende maatregelen is derhalve artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag.

| (109) | Wat de overdracht van activa aan FSC betreft, zal de Commissie de maatregelen toetsen aan de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. |
| --- | --- |

(109)

Wat de overdracht van activa aan FSC betreft, zal de Commissie de maatregelen toetsen aan de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa.

| (110) | Vervolgens zal de Commissie beoordelen of de herstructureringsmaatregelen verenigbaar zijn met de herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(110)

Vervolgens zal de Commissie beoordelen of de herstructureringsmaatregelen verenigbaar zijn met de herstructureringsmededeling.

5.3.2.   Verenigbaarheid van de maatregelen met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa

| (111) | In de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa zijn de beginselen neergelegd voor de waardering en de overdracht van aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa en de verenigbaarheid van steunmaatregelen met het Verdrag. Er moet worden beoordeeld of de steun tot het noodzakelijke minimum is beperkt en of de eigen bijdrage van de bank en haar aandeelhouders toereikend is. |
| --- | --- |

(111)

In de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa zijn de beginselen neergelegd voor de waardering en de overdracht van aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa en de verenigbaarheid van steunmaatregelen met het Verdrag. Er moet worden beoordeeld of de steun tot het noodzakelijke minimum is beperkt en of de eigen bijdrage van de bank en haar aandeelhouders toereikend is.

| (112) | Volgens punt 21 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa moeten banken de verliezen die voortvloeien uit aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zo veel mogelijk zelf dragen. Volgens punt 21 is een passende vergoeding van de staat voor de maatregel voor activaondersteuning vereist, ongeacht de vorm ervan, om een gelijkwaardige verantwoordelijkheid van de aandeelhouders en een gelijke verdeling van de lasten te garanderen, welk model ook wordt gekozen. |
| --- | --- |

(112)

Volgens punt 21 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa moeten banken de verliezen die voortvloeien uit aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zo veel mogelijk zelf dragen. Volgens punt 21 is een passende vergoeding van de staat voor de maatregel voor activaondersteuning vereist, ongeacht de vorm ervan, om een gelijkwaardige verantwoordelijkheid van de aandeelhouders en een gelijke verdeling van de lasten te garanderen, welk model ook wordt gekozen.

| (113) | Oorspronkelijk voorzagen de maatregelen in een vergoeding ter hoogte van de financieringskosten voor de Deense overheid, vermeerderd met 100 basispunten voor het beschikbaar stellen van de liquide middelen. Er was niet in een vergoeding voor de aandeleninvestering voorzien, afgezien van een deel (25 %) van de waardestijging ingeval de afwikkeling via het prijsaanpassingsmechanisme een netto overschot oplevert. In een negatief scenario, waarin de activaportefeuille van Newco aan een aanzienlijke waardevermindering onderhevig zou zijn, zou FSC compensatie ontvangen van FIH Holding, die, onder die omstandigheden, waarschijnlijk niet in staat zou zijn aan haar verplichtingen te voldoen. Zoals reeds in de overwegingen 66 tot en met 73 van het reddings- en inleidingsbesluit werd vermeld, leek het daarom onwaarschijnlijk dat de vergoeding en de eigen bijdrage toereikend zouden zijn om de steun verenigbaar te maken met de interne markt overeenkomstig de richtsnoeren van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. |
| --- | --- |

(113)

Oorspronkelijk voorzagen de maatregelen in een vergoeding ter hoogte van de financieringskosten voor de Deense overheid, vermeerderd met 100 basispunten voor het beschikbaar stellen van de liquide middelen. Er was niet in een vergoeding voor de aandeleninvestering voorzien, afgezien van een deel (25 %) van de waardestijging ingeval de afwikkeling via het prijsaanpassingsmechanisme een netto overschot oplevert. In een negatief scenario, waarin de activaportefeuille van Newco aan een aanzienlijke waardevermindering onderhevig zou zijn, zou FSC compensatie ontvangen van FIH Holding, die, onder die omstandigheden, waarschijnlijk niet in staat zou zijn aan haar verplichtingen te voldoen. Zoals reeds in de overwegingen 66 tot en met 73 van het reddings- en inleidingsbesluit werd vermeld, leek het daarom onwaarschijnlijk dat de vergoeding en de eigen bijdrage toereikend zouden zijn om de steun verenigbaar te maken met de interne markt overeenkomstig de richtsnoeren van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa.

| (114) | In overeenstemming met punt 39 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa heeft de Commissie de marktwaarde van de maatregelen daarom zorgvuldig onderzocht. Met ondersteuning van een externe deskundige heeft zij een probabilistische verdeling gemaakt van de geraamde resultaten van de activaportefeuille van Newco en het effect op de waarschijnlijke uiteindelijke liquidatiewaarden van de activa berekend op basis van de aandelenkoopovereenkomst. |
| --- | --- |

(114)

In overeenstemming met punt 39 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa heeft de Commissie de marktwaarde van de maatregelen daarom zorgvuldig onderzocht. Met ondersteuning van een externe deskundige heeft zij een probabilistische verdeling gemaakt van de geraamde resultaten van de activaportefeuille van Newco en het effect op de waarschijnlijke uiteindelijke liquidatiewaarden van de activa berekend op basis van de aandelenkoopovereenkomst.

| (115) | In haar beoordeling heeft de Commissie vastgesteld dat aan FIH voordelen zijn verschaft in de vorm van niet betaalde vergoedingen op de aandeleninvestering en potentiële verliezen voortvloeiend uit de kredietkwaliteit van de portefeuille van FIH Holding, te hoge rentebetalingen voor de verliesabsorberende lening, te hoge rentemarges op de door FIH aan Newco verstrekte financiering en te hoge vergoedingen voor administratie en dekkingstransacties met derivaten. De Commissie heeft tevens geconstateerd dat er sprake was van een aantal verzachtende factoren, zoals de vroegtijdige intrekking van overheidsgaranties. In totaal omvatten de maatregelen een staatssteunelement van ongeveer 2,25 miljard DKK. |
| --- | --- |

(115)

In haar beoordeling heeft de Commissie vastgesteld dat aan FIH voordelen zijn verschaft in de vorm van niet betaalde vergoedingen op de aandeleninvestering en potentiële verliezen voortvloeiend uit de kredietkwaliteit van de portefeuille van FIH Holding, te hoge rentebetalingen voor de verliesabsorberende lening, te hoge rentemarges op de door FIH aan Newco verstrekte financiering en te hoge vergoedingen voor administratie en dekkingstransacties met derivaten. De Commissie heeft tevens geconstateerd dat er sprake was van een aantal verzachtende factoren, zoals de vroegtijdige intrekking van overheidsgaranties. In totaal omvatten de maatregelen een staatssteunelement van ongeveer 2,25 miljard DKK.

| (116) | Rekening houdend met de punten 40 en 41 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa werd het verschil tussen de overdrachtswaarde en de reële economische waarde op dezelfde wijze bepaald als bij de beoordeling van de marktwaarde, evenwel met twee wijzigingen. Ten eerste werd de verdeling van de resultaten gebaseerd op reële economische waarden van de activaportefeuille in plaats van op de marktwaarden. Ten tweede werd de vereiste vergoeding voor het aandelenkapitaal bepaald op basis van de door de maatregelen bereikte effectieve netto kapitaalondersteuning. Op basis van een verklaring van de FSA kwam de Commissie in haar beoordeling tot de conclusie dat het bruto kapitaalondersteunend effect van de maatregelen 375 miljoen DKK (77) bedroeg en de equivalente overdrachtswaarde daarmee 254 miljoen DKK boven de reële economische waarde (78) lag. Over dit bedrag, dat moet worden teruggevorderd, moeten ook vergoedingen worden uitgekeerd. Daarnaast moet een bedrag van 143,2 miljoen DKK aan teveel betaalde vergoedingen worden teruggevorderd. |
| --- | --- |

(116)

Rekening houdend met de punten 40 en 41 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa werd het verschil tussen de overdrachtswaarde en de reële economische waarde op dezelfde wijze bepaald als bij de beoordeling van de marktwaarde, evenwel met twee wijzigingen. Ten eerste werd de verdeling van de resultaten gebaseerd op reële economische waarden van de activaportefeuille in plaats van op de marktwaarden. Ten tweede werd de vereiste vergoeding voor het aandelenkapitaal bepaald op basis van de door de maatregelen bereikte effectieve netto kapitaalondersteuning. Op basis van een verklaring van de FSA kwam de Commissie in haar beoordeling tot de conclusie dat het bruto kapitaalondersteunend effect van de maatregelen 375 miljoen DKK (77) bedroeg en de equivalente overdrachtswaarde daarmee 254 miljoen DKK boven de reële economische waarde (78) lag. Over dit bedrag, dat moet worden teruggevorderd, moeten ook vergoedingen worden uitgekeerd. Daarnaast moet een bedrag van 143,2 miljoen DKK aan teveel betaalde vergoedingen worden teruggevorderd.

| (117) | Door de vooruitbetaling van een bedrag van 254 miljoen DKK (met als valutadatum 1 maart 2012) is het netto kapitaalondersteunend effect verlaagd van 375 miljoen naar 121 miljoen DKK. Door een eenmalige premie van 310,25 miljoen DKK (79) met als valutadatum 30 september 2013, plus een jaarlijkse betaling van 12,1 miljoen DKK (die overeenkomt met een jaarlijkse vergoeding van 10 % over de kapitaalondersteuning) en de terugvordering van de teveel betaalde administratiekosten (80) zouden de maatregelen dan ook in overeenstemming worden gebracht met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. |
| --- | --- |

(117)

Door de vooruitbetaling van een bedrag van 254 miljoen DKK (met als valutadatum 1 maart 2012) is het netto kapitaalondersteunend effect verlaagd van 375 miljoen naar 121 miljoen DKK. Door een eenmalige premie van 310,25 miljoen DKK (79) met als valutadatum 30 september 2013, plus een jaarlijkse betaling van 12,1 miljoen DKK (die overeenkomt met een jaarlijkse vergoeding van 10 % over de kapitaalondersteuning) en de terugvordering van de teveel betaalde administratiekosten (80) zouden de maatregelen dan ook in overeenstemming worden gebracht met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa.

| (118) | Denemarken heeft de Commissie verzekerd dat FIH deze bedragen (81) heeft betaald en daarnaast heeft voldaan aan alle afspraken die in de afsluitende documenten betreffende de maatregelen zijn vastgesteld. |
| --- | --- |

(118)

Denemarken heeft de Commissie verzekerd dat FIH deze bedragen (81) heeft betaald en daarnaast heeft voldaan aan alle afspraken die in de afsluitende documenten betreffende de maatregelen zijn vastgesteld.

| (119) | Denemarken verbindt zich ertoe dat FIH geen dividenden zal uitkeren voordat de rekeningen van Newco op basis van de aandelenkoopovereenkomst definitief zijn vereffend, teneinde het kredietrisico voor FSC met betrekking tot FIH Holding op te vangen. |
| --- | --- |

(119)

Denemarken verbindt zich ertoe dat FIH geen dividenden zal uitkeren voordat de rekeningen van Newco op basis van de aandelenkoopovereenkomst definitief zijn vereffend, teneinde het kredietrisico voor FSC met betrekking tot FIH Holding op te vangen.

| (120) | De Commissie concludeert dat de maatregelen in hun geheel evenredig kunnen worden geacht, beperkt zijn tot het noodzakelijke minimum en in een toereikende eigen bijdrage van FIH voorzien. Door de betaling van 310,25 miljoen DKK plus rente (82) aan FSC en de aanvullende verbintenissen betreffende vergoedingen en kosten (83) voorzien de maatregelen tevens in een passende vergoeding in overeenstemming met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. |
| --- | --- |

(120)

De Commissie concludeert dat de maatregelen in hun geheel evenredig kunnen worden geacht, beperkt zijn tot het noodzakelijke minimum en in een toereikende eigen bijdrage van FIH voorzien. Door de betaling van 310,25 miljoen DKK plus rente (82) aan FSC en de aanvullende verbintenissen betreffende vergoedingen en kosten (83) voorzien de maatregelen tevens in een passende vergoeding in overeenstemming met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa.

5.3.3.   Verenigbaarheid van de steun met de herstructureringsmededeling en de verlengingsmededeling van 2011
   (84)

| (121) | Volgens de herstructureringsmededeling is de herstructurering van een financiële instelling in de context van de huidige financiële crisis alleen verenigbaar met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), als zij i) tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank of de gecontroleerde liquidatie ervan leidt; ii) waarborgt dat de steun tot het noodzakelijke minimum wordt beperkt en in een toereikende eigen bijdrage van de begunstigde (lastendeling) voorziet, en iii) passende maatregelen omvat om de mededingingsvervalsing te beperken. |
| --- | --- |

(121)

Volgens de herstructureringsmededeling is de herstructurering van een financiële instelling in de context van de huidige financiële crisis alleen verenigbaar met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), als zij i) tot het herstel van de levensvatbaarheid van de bank of de gecontroleerde liquidatie ervan leidt; ii) waarborgt dat de steun tot het noodzakelijke minimum wordt beperkt en in een toereikende eigen bijdrage van de begunstigde (lastendeling) voorziet, en iii) passende maatregelen omvat om de mededingingsvervalsing te beperken.

i)   Levensvatbaarheid

| (122) | Volgens de herstructureringsmededeling moet een lidstaat een uitvoerig herstructureringsplan voorleggen waaruit blijkt hoe de levensvatbaarheid van de begunstigde op lange termijn zonder staatssteun binnen een redelijk tijdsbestek en binnen ten hoogste vijf jaar wordt hersteld. Levensvatbaarheid op lange termijn wordt bereikt wanneer een bank in staat is op eigen kracht op de markt te concurreren om kapitaal, met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Hiertoe moet een bank al haar kosten kunnen dekken en een passend rendement op vermogen bieden, rekening houdend met het risicoprofiel van de bank. Het herstel van de levensvatbaarheid van de bank dient vooral het resultaat te zijn van interne maatregelen en gebaseerd te zijn op een geloofwaardig herstructureringsplan. |
| --- | --- |

(122)

Volgens de herstructureringsmededeling moet een lidstaat een uitvoerig herstructureringsplan voorleggen waaruit blijkt hoe de levensvatbaarheid van de begunstigde op lange termijn zonder staatssteun binnen een redelijk tijdsbestek en binnen ten hoogste vijf jaar wordt hersteld. Levensvatbaarheid op lange termijn wordt bereikt wanneer een bank in staat is op eigen kracht op de markt te concurreren om kapitaal, met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Hiertoe moet een bank al haar kosten kunnen dekken en een passend rendement op vermogen bieden, rekening houdend met het risicoprofiel van de bank. Het herstel van de levensvatbaarheid van de bank dient vooral het resultaat te zijn van interne maatregelen en gebaseerd te zijn op een geloofwaardig herstructureringsplan.

| (123) | Het door Denemarken ingediende herstructureringsplan voor FIH, dat tot en met 31 december 2016 loopt, voorziet in een herstel van de levensvatbaarheid van de bank aan het eind van die herstructureringsperiode. De bank zal naar verwachting winstgevend blijven en haar jaarlijkse resultaten met name in de periode 2013-2016 verbeteren, met een passend rendement op nieuwe transacties. In een worst-case-scenario zou de bank nog steeds winst opleveren, waarbij de nettowinst van 51 miljoen DKK (6,8 miljoen EUR) in 2013 zou toenemen tot 122 miljoen DKK (16,27 miljoen EUR) in 2016. |
| --- | --- |

(123)

Het door Denemarken ingediende herstructureringsplan voor FIH, dat tot en met 31 december 2016 loopt, voorziet in een herstel van de levensvatbaarheid van de bank aan het eind van die herstructureringsperiode. De bank zal naar verwachting winstgevend blijven en haar jaarlijkse resultaten met name in de periode 2013-2016 verbeteren, met een passend rendement op nieuwe transacties. In een worst-case-scenario zou de bank nog steeds winst opleveren, waarbij de nettowinst van 51 miljoen DKK (6,8 miljoen EUR) in 2013 zou toenemen tot 122 miljoen DKK (16,27 miljoen EUR) in 2016.

| (124) | Volgens het herstructureringsplan zal de totale kapitaalratio van FIH op 31 december 2016 19,6 % bedragen en zal de liquiditeitsratio op dat tijdstip op 160 % komen te liggen. Met al deze ratio’s worden de wettelijke minimumvereisten ruimschoots overtroffen. De groep lijkt dus goed gekapitaliseerd te zijn en te beschikken over een ruime liquiditeitspositie. |
| --- | --- |

(124)

Volgens het herstructureringsplan zal de totale kapitaalratio van FIH op 31 december 2016 19,6 % bedragen en zal de liquiditeitsratio op dat tijdstip op 160 % komen te liggen. Met al deze ratio’s worden de wettelijke minimumvereisten ruimschoots overtroffen. De groep lijkt dus goed gekapitaliseerd te zijn en te beschikken over een ruime liquiditeitspositie.

| (125) | Dankzij de maatregelen, met name de overdracht van leningen, was FIH niet alleen in staat de door de overheid gegarandeerde obligaties in 2013 tijdig af te lossen, maar ook het van de overheid ontvangen hybride kapitaal op 2 juli 2013 terug te betalen. |
| --- | --- |

(125)

Dankzij de maatregelen, met name de overdracht van leningen, was FIH niet alleen in staat de door de overheid gegarandeerde obligaties in 2013 tijdig af te lossen, maar ook het van de overheid ontvangen hybride kapitaal op 2 juli 2013 terug te betalen.

| (126) | De maatregelen hebben gezorgd voor een verbetering van het liquiditeitsprofiel van FIH, die per 31 december 2012 de wettelijke liquiditeitsratio van 214 % haalde en naar verwachting per 31 december 2013 (85) een ratio van 239,7 % zou bereiken, waarmee de wettelijke liquiditeitsverplichtingen ruimschoots werden overtroffen. |
| --- | --- |

(126)

De maatregelen hebben gezorgd voor een verbetering van het liquiditeitsprofiel van FIH, die per 31 december 2012 de wettelijke liquiditeitsratio van 214 % haalde en naar verwachting per 31 december 2013 (85) een ratio van 239,7 % zou bereiken, waarmee de wettelijke liquiditeitsverplichtingen ruimschoots werden overtroffen.

| (127) | Met name werd het financieringstekort, dat aanvankelijk een bedreiging vormde voor FIH, verholpen door de afsplitsing van activa met behulp van de door FSC aan Newco ter beschikking gestelde financieringsfaciliteit ter hoogte van 13 miljard DKK. Daarnaast heeft FSC zich ertoe verbonden Newco tijdens de duur van de maatregelen zo nodig te herkapitaliseren (86). Als gevolg daarvan konden directe herkapitalisatieproblemen voor FIH worden voorkomen. |
| --- | --- |

(127)

Met name werd het financieringstekort, dat aanvankelijk een bedreiging vormde voor FIH, verholpen door de afsplitsing van activa met behulp van de door FSC aan Newco ter beschikking gestelde financieringsfaciliteit ter hoogte van 13 miljard DKK. Daarnaast heeft FSC zich ertoe verbonden Newco tijdens de duur van de maatregelen zo nodig te herkapitaliseren (86). Als gevolg daarvan konden directe herkapitalisatieproblemen voor FIH worden voorkomen.

| (128) | Nu de winstgevendheid en de liquiditeit zijn gewaarborgd en FIH over een toereikende kapitaalbasis beschikt, lijkt de bank haar levensvatbaarheid op lange termijn op eigen kracht te kunnen herwinnen. |
| --- | --- |

(128)

Nu de winstgevendheid en de liquiditeit zijn gewaarborgd en FIH over een toereikende kapitaalbasis beschikt, lijkt de bank haar levensvatbaarheid op lange termijn op eigen kracht te kunnen herwinnen.

| (129) | Hoewel het rendement vóór belastingen op het genormaliseerde eigen vermogen in het worst-case-scenario op slechts 0,9 % per 31 december 2013 en 2,0 % (87) per 31 december 2016 wordt geraamd, wordt in het best-case-scenario uitgegaan van een rendement op het genormaliseerde eigen vermogen van 10,3 % voor 2013 en 11,2 % voor 2016. |
| --- | --- |

(129)

Hoewel het rendement vóór belastingen op het genormaliseerde eigen vermogen in het worst-case-scenario op slechts 0,9 % per 31 december 2013 en 2,0 % (87) per 31 december 2016 wordt geraamd, wordt in het best-case-scenario uitgegaan van een rendement op het genormaliseerde eigen vermogen van 10,3 % voor 2013 en 11,2 % voor 2016.

| (130) | De Commissie maakt normaliter geen gebruik van het concept „genormaliseerd eigen vermogen”, omdat dit vaak leidt tot een hoger rendement op eigen vermogen dan wanneer de berekeningen worden gebaseerd op het feitelijke eigen vermogen. In dit geval heeft Denemarken echter toegezegd dat FIH Holding en FIH een groot deel van de gecumuleerde winsten zullen inhouden, om sterkere garanties te bieden voor een passende betaling aan FSC. Om ervoor te zorgen dat de hoogte van de vergoeding in overeenstemming is met de staatssteunregels, zullen FIH (via de verliesabsorberende lening) en FIH Holding (via de aan FSC verstrekte garantie) met name de kosten voor hun rekening nemen indien Newco duidelijk lagere opbrengsten realiseert dan door FIH gepland. Door de cumulatie van ingehouden winsten groeit het eigen vermogen evenwel aan tot een relatief hoog niveau (8,4 miljard DKK in het gunstigste, 7,3 miljard DKK in het ongunstigste geval), waardoor het rendement op eigen vermogen daalt. FIH kan dit proces niet tegenhouden zonder verliezen te maken (wat wenselijk noch gepland is). Het verdient dan ook de voorkeur gebruik te maken van het concept „genormaliseerd eigen vermogen”, zodat de Commissie de winstgevendheid van de bank naar behoren kan beoordelen zonder rekening te houden met de gevolgen van de cumulatie van de ingehouden winsten. |
| --- | --- |

(130)

De Commissie maakt normaliter geen gebruik van het concept „genormaliseerd eigen vermogen”, omdat dit vaak leidt tot een hoger rendement op eigen vermogen dan wanneer de berekeningen worden gebaseerd op het feitelijke eigen vermogen. In dit geval heeft Denemarken echter toegezegd dat FIH Holding en FIH een groot deel van de gecumuleerde winsten zullen inhouden, om sterkere garanties te bieden voor een passende betaling aan FSC. Om ervoor te zorgen dat de hoogte van de vergoeding in overeenstemming is met de staatssteunregels, zullen FIH (via de verliesabsorberende lening) en FIH Holding (via de aan FSC verstrekte garantie) met name de kosten voor hun rekening nemen indien Newco duidelijk lagere opbrengsten realiseert dan door FIH gepland. Door de cumulatie van ingehouden winsten groeit het eigen vermogen evenwel aan tot een relatief hoog niveau (8,4 miljard DKK in het gunstigste, 7,3 miljard DKK in het ongunstigste geval), waardoor het rendement op eigen vermogen daalt. FIH kan dit proces niet tegenhouden zonder verliezen te maken (wat wenselijk noch gepland is). Het verdient dan ook de voorkeur gebruik te maken van het concept „genormaliseerd eigen vermogen”, zodat de Commissie de winstgevendheid van de bank naar behoren kan beoordelen zonder rekening te houden met de gevolgen van de cumulatie van de ingehouden winsten.

| (131) | Voorts doet FIH afstand van het relatief risicovolle bedrijfsonderdeel acquisitiefinanciering, waardoor het risico van haar bedrijfsactiviteiten wordt verminderd en haar bedrijfsmodel op een meer solide basis komt te staan. Met een totale kapitaalratio van 20,8 % (88) aan het einde van de herstructureringsperiode lijkt FIH, gelet op haar bedrijfsmodel, te zijn overgekapitaliseerd (89) en daarom minder blootgesteld aan marktrisico’s die haar voorbestaan bedreigen dan vroeger het geval was. |
| --- | --- |

(131)

Voorts doet FIH afstand van het relatief risicovolle bedrijfsonderdeel acquisitiefinanciering, waardoor het risico van haar bedrijfsactiviteiten wordt verminderd en haar bedrijfsmodel op een meer solide basis komt te staan. Met een totale kapitaalratio van 20,8 % (88) aan het einde van de herstructureringsperiode lijkt FIH, gelet op haar bedrijfsmodel, te zijn overgekapitaliseerd (89) en daarom minder blootgesteld aan marktrisico’s die haar voorbestaan bedreigen dan vroeger het geval was.

| (132) | De Commissie is derhalve van oordeel dat het herstructureringsplan geschikt is om de levensvatbaarheid van FIH op lange termijn te herstellen. |
| --- | --- |

(132)

De Commissie is derhalve van oordeel dat het herstructureringsplan geschikt is om de levensvatbaarheid van FIH op lange termijn te herstellen.

ii)   Lastendeling

| (133) | FIH heeft zich ertoe verbonden tijdens de herstructureringsfase geen dividenden uit te keren en een eerdere herkapitalisatie door de overheid van 1,9 miljard DKK terug te betalen. Verder zal FIH geen couponbetalingen aan investeerders doen op hybride of andere instrumenten, inclusief achtergestelde schuldinstrumenten, waarvoor financiële instellingen, ongeacht de wettelijke indeling van deze instrumenten, coupons kunnen betalen of aflossen, als er geen wettelijke verplichting tot betaling is. |
| --- | --- |

(133)

FIH heeft zich ertoe verbonden tijdens de herstructureringsfase geen dividenden uit te keren en een eerdere herkapitalisatie door de overheid van 1,9 miljard DKK terug te betalen. Verder zal FIH geen couponbetalingen aan investeerders doen op hybride of andere instrumenten, inclusief achtergestelde schuldinstrumenten, waarvoor financiële instellingen, ongeacht de wettelijke indeling van deze instrumenten, coupons kunnen betalen of aflossen, als er geen wettelijke verplichting tot betaling is.

| (134) | Zoals toegelicht in punt 5.4.1 wordt de vergoeding voor de maatregelen voor activaondersteuning vastgesteld op een passend niveau. |
| --- | --- |

(134)

Zoals toegelicht in punt 5.4.1 wordt de vergoeding voor de maatregelen voor activaondersteuning vastgesteld op een passend niveau.

| (135) | De Commissie is derhalve van oordeel dat het herstructureringsplan in een toereikende lastendeling voorziet. |
| --- | --- |

(135)

De Commissie is derhalve van oordeel dat het herstructureringsplan in een toereikende lastendeling voorziet.

iii)   Mededingingsvervalsing

| (136) | Volgens het herstructureringsplan zal FIH zich uit bepaalde bedrijfsactiviteiten (vastgoedfinanciering, private equity, vermogensbeheer voor particulieren) terugtrekken. Met name werden activa op het gebied van vastgoedfinanciering ter waarde van 15,4 miljard DKK (25 % van het balanstotaal van 2012) bij Newco ondergebracht. |
| --- | --- |

(136)

Volgens het herstructureringsplan zal FIH zich uit bepaalde bedrijfsactiviteiten (vastgoedfinanciering, private equity, vermogensbeheer voor particulieren) terugtrekken. Met name werden activa op het gebied van vastgoedfinanciering ter waarde van 15,4 miljard DKK (25 % van het balanstotaal van 2012) bij Newco ondergebracht.

| (137) | De gewijzigde lijst van voorwaarden voorziet tevens in een verbod op prijsleiderschap voor deposito’s indien het marktaandeel van FIH groter is dan 5 %. Door deze verbintenis is FIH in staat haar financieringspositie verder te verbeteren door op de markt deposito’s aan te trekken, terwijl tegelijkertijd een drempel wordt vastgelegd om buitensporige praktijken te voorkomen. Daarnaast geldt een verbod op agressieve handelspraktijken om concurrenten tegen agressief marktgedrag te beschermen. Er zij op gewezen dat geen enkele marktdeelnemer opmerkingen over het prijsbeleid van FIH ten aanzien van deposito’s heeft gemaakt sinds de Commissie het onderzoek met betrekking tot deze kwestie heeft geopend. |
| --- | --- |

(137)

De gewijzigde lijst van voorwaarden voorziet tevens in een verbod op prijsleiderschap voor deposito’s indien het marktaandeel van FIH groter is dan 5 %. Door deze verbintenis is FIH in staat haar financieringspositie verder te verbeteren door op de markt deposito’s aan te trekken, terwijl tegelijkertijd een drempel wordt vastgelegd om buitensporige praktijken te voorkomen. Daarnaast geldt een verbod op agressieve handelspraktijken om concurrenten tegen agressief marktgedrag te beschermen. Er zij op gewezen dat geen enkele marktdeelnemer opmerkingen over het prijsbeleid van FIH ten aanzien van deposito’s heeft gemaakt sinds de Commissie het onderzoek met betrekking tot deze kwestie heeft geopend.

| (138) | Voorts zal FIH haar beleggingen in private-equityfondsen en andere aandelenbeleggingen afstoten en mag de ondernemingsstructuur van FIH na 31 december 2014 geen hypotheekinstelling meer omvatten. Deze bedrijfssegmenten worden dus eveneens aan de concurrentie overgelaten, zodat de aanwezigheid van FIH op de markt wordt ingekrompen. |
| --- | --- |

(138)

Voorts zal FIH haar beleggingen in private-equityfondsen en andere aandelenbeleggingen afstoten en mag de ondernemingsstructuur van FIH na 31 december 2014 geen hypotheekinstelling meer omvatten. Deze bedrijfssegmenten worden dus eveneens aan de concurrentie overgelaten, zodat de aanwezigheid van FIH op de markt wordt ingekrompen.

| (139) | Verder zal FIH Realkredit (90) worden geliquideerd en worden alle bedrijfsactiviteiten in het bedrijfssegment acquisitiefinanciering gestaakt. Volgens de eindejaarscijfers van 2012 hield FIH Realkredit nog activa ter waarde van ongeveer 300 miljoen DKK (40,3 miljoen EUR) aan en was haar belang voor de FIH-groep als geheel dan ook beperkt. |
| --- | --- |

(139)

Verder zal FIH Realkredit (90) worden geliquideerd en worden alle bedrijfsactiviteiten in het bedrijfssegment acquisitiefinanciering gestaakt. Volgens de eindejaarscijfers van 2012 hield FIH Realkredit nog activa ter waarde van ongeveer 300 miljoen DKK (40,3 miljoen EUR) aan en was haar belang voor de FIH-groep als geheel dan ook beperkt.

| (140) | Daarnaast heeft FIH haar totale activa reeds verminderd van 109,3 miljard DKK (14,67 miljard EUR) op 31 december 2010 tot 60,80 miljard DKK (8,16 miljard EUR) op 31 december 2012, wat neerkomt op een vermindering met 44 %. |
| --- | --- |

(140)

Daarnaast heeft FIH haar totale activa reeds verminderd van 109,3 miljard DKK (14,67 miljard EUR) op 31 december 2010 tot 60,80 miljard DKK (8,16 miljard EUR) op 31 december 2012, wat neerkomt op een vermindering met 44 %.

| (141) | Samengenomen zorgen deze verbintenissen tot een aanzienlijke vermindering van de mededingingsvervalsing, aangezien zakelijke kansen die voor FIH potentieel winstgevend zouden kunnen zijn, aan haar concurrenten worden overgelaten. |
| --- | --- |

(141)

Samengenomen zorgen deze verbintenissen tot een aanzienlijke vermindering van de mededingingsvervalsing, aangezien zakelijke kansen die voor FIH potentieel winstgevend zouden kunnen zijn, aan haar concurrenten worden overgelaten.

5.4.   CONCLUSIE EN AFSLUITING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

| (142) | De Commissie heeft in haar reddings- en inleidingsbesluit twijfels geuit of de maatregelen in kwestie doelgericht zijn, zoals voorgeschreven in de bankenmededeling van 2008 (91). Op dat tijdstip was met name onduidelijk of investeerders ervan overtuigd zouden zijn dat FIH volledig verlost was van haar slechtste activa en of zij bereid zouden zijn onder aanvaardbare omstandigheden financiële middelen beschikbaar te stellen. Het herstructureringsplan van FIH toont aan dat de bank zelfs in een stressscenario over een toereikende kapitaalbuffer beschikt en ook bij een ongunstige macro-economische ontwikkeling hoogstwaarschijnlijk levensvatbaar zal blijven. |
| --- | --- |

(142)

De Commissie heeft in haar reddings- en inleidingsbesluit twijfels geuit of de maatregelen in kwestie doelgericht zijn, zoals voorgeschreven in de bankenmededeling van 2008 (91). Op dat tijdstip was met name onduidelijk of investeerders ervan overtuigd zouden zijn dat FIH volledig verlost was van haar slechtste activa en of zij bereid zouden zijn onder aanvaardbare omstandigheden financiële middelen beschikbaar te stellen. Het herstructureringsplan van FIH toont aan dat de bank zelfs in een stressscenario over een toereikende kapitaalbuffer beschikt en ook bij een ongunstige macro-economische ontwikkeling hoogstwaarschijnlijk levensvatbaar zal blijven.

| (143) | In het reddings- en inleidingsbesluit heeft de Commissie eveneens twijfels geuit of de maatregelen tot het noodzakelijke minimum beperkt waren en in een toereikende eigen bijdrage voorzagen (92), met name gezien de complexiteit van de maatregelen. |
| --- | --- |

(143)

In het reddings- en inleidingsbesluit heeft de Commissie eveneens twijfels geuit of de maatregelen tot het noodzakelijke minimum beperkt waren en in een toereikende eigen bijdrage voorzagen (92), met name gezien de complexiteit van de maatregelen.

| (144) | Na een uitvoerige analyse van alle elementen en het onderlinge verband daartussen is de Commissie van mening dat de door FIH voor de maatregelen te betalen vergoeding een toereikende eigen bijdrage vormt en in overeenstemming is met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. De Commissie is verheugd over de „eenmalige’ betaling (van 310,25 miljoen DKK) aan FSC en de verbintenissen die FIH in dat verband is aangegaan. De Commissie merkt voorts op dat het liquiditeitsprofiel van de bank door de maatregelen is verbeterd. De bank blijft volgens het herstructureringsplan in alle scenario’s liquide en levensvatbaar. |
| --- | --- |

(144)

Na een uitvoerige analyse van alle elementen en het onderlinge verband daartussen is de Commissie van mening dat de door FIH voor de maatregelen te betalen vergoeding een toereikende eigen bijdrage vormt en in overeenstemming is met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. De Commissie is verheugd over de „eenmalige’ betaling (van 310,25 miljoen DKK) aan FSC en de verbintenissen die FIH in dat verband is aangegaan. De Commissie merkt voorts op dat het liquiditeitsprofiel van de bank door de maatregelen is verbeterd. De bank blijft volgens het herstructureringsplan in alle scenario’s liquide en levensvatbaar.

| (145) | In het reddings- en inleidingsbesluit heeft de Commissie voorts twijfels geuit of was voldaan aan het vereiste om de mededingingsvervalsing tot een minimum te beperken. Voor FIH geldt thans een verbod op couponbetalingen, op het uitkeren van dividenden, op prijsleiderschap (ook voor deposito’s) en op agressieve handelspraktijken, terwijl zij tevens verplicht is bepaalde bedrijfsonderdelen af te stoten. |
| --- | --- |

(145)

In het reddings- en inleidingsbesluit heeft de Commissie voorts twijfels geuit of was voldaan aan het vereiste om de mededingingsvervalsing tot een minimum te beperken. Voor FIH geldt thans een verbod op couponbetalingen, op het uitkeren van dividenden, op prijsleiderschap (ook voor deposito’s) en op agressieve handelspraktijken, terwijl zij tevens verplicht is bepaalde bedrijfsonderdelen af te stoten.

| (146) | Al met al stelt de Commissie vast dat het door Denemarken voorgelegde herstructureringsplan passende maatregelen met betrekking tot levensvatbaarheid, lastendeling en mededingingsvervalsing omvat en dat het bijgevolg in overeenstemming is met de vereisten van de herstructureringsmededeling en de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. |
| --- | --- |

(146)

Al met al stelt de Commissie vast dat het door Denemarken voorgelegde herstructureringsplan passende maatregelen met betrekking tot levensvatbaarheid, lastendeling en mededingingsvervalsing omvat en dat het bijgevolg in overeenstemming is met de vereisten van de herstructureringsmededeling en de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa.

| (147) | Op basis van de hierboven gemaakte analyse is de Commissie van oordeel dat de maatregelen doelgericht zijn, tot het noodzakelijke minimum zijn beperkt en ervoor zorgen dat de mededingingsvervalsing begrensd blijft. Derhalve zijn de aanvankelijk in het reddings- en inleidingsbesluit door de Commissie geuite twijfels met betrekking tot de verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de interne markt weggenomen. |
| --- | --- |

(147)

Op basis van de hierboven gemaakte analyse is de Commissie van oordeel dat de maatregelen doelgericht zijn, tot het noodzakelijke minimum zijn beperkt en ervoor zorgen dat de mededingingsvervalsing begrensd blijft. Derhalve zijn de aanvankelijk in het reddings- en inleidingsbesluit door de Commissie geuite twijfels met betrekking tot de verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de interne markt weggenomen.

Conclusie

| (148) | Op basis van de aanmelding en gezien de door Denemarken aangeboden verbintenissen concludeert de Commissie dat de steunmaatregelen verenigbaar zijn met de interne markt. Naar het oordeel van de Commissie zijn de maatregelen geschikt, is de bank voldoende levensvatbaar, is de eigen bijdrage toereikend en zijn de maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing afdoende. Bijgevolg dienen de maatregelen te worden goedgekeurd op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag en dient de ingeleide procedure te worden beëindigd, |
| --- | --- |

(148)

Op basis van de aanmelding en gezien de door Denemarken aangeboden verbintenissen concludeert de Commissie dat de steunmaatregelen verenigbaar zijn met de interne markt. Naar het oordeel van de Commissie zijn de maatregelen geschikt, is de bank voldoende levensvatbaar, is de eigen bijdrage toereikend en zijn de maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing afdoende. Bijgevolg dienen de maatregelen te worden goedgekeurd op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag en dient de ingeleide procedure te worden beëindigd,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De overdracht van activa van de FIH-groep naar de Deense Financial Stability Company vormt samen met de nevenovereenkomsten staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

In het licht van het herstructureringsplan en de in de bijlage vermelde verbintenissen is deze staatssteun verenigbaar met de interne markt.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot het Koninkrijk Denemarken

Gedaan te Brussel, 11 maart 2014.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 359 van 21.11.2012, blz. 1.

1

(2)  Onder de „wet op kapitaalinjecties van de overheid” („lov om statsligt kapitalindskud”) worden wet nr. 67 van 3 februari 2009 en de uit hoofde daarvan vastgestelde uitvoeringsverordeningen verstaan. De wet werd goedgekeurd bij besluit van de Commissie van 3 februari 2009 (PB C 50 van 3.3.2009, blz. 4).

2

(3)  Besluit van de Commissie van 29 juni 2012 in zaak SA 34445 (12/C) (ex 12/N) (PB C 359 van 21.11.2012, blz. 1).

3

(4)  Deze steunmaatregelen worden uitvoerig beschreven in de overwegingen 10 tot en met 23 van het reddings- en inleidingsbesluit.

4

(5)  Zie overweging 1.

5

(6)  Het plan werd daarna meermaals gewijzigd.

6

(7)  Afstandsverklaring van 10 december 2013.

7

(8)  FIH Kapital Bank is na een fusie op 23 augustus 2013 opgegaan in FIH Erhvervsbank A/S.

8

(9)  Oorspronkelijk bestond het segment bancaire dienstverlening uit: 1) corporate banking, d.w.z. kredietactiviteiten, met name ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen; 2) acquisitiefinanciering, d.w.z. het verstrekken van gestructureerde financiering voor fusies en acquisities op de Scandinavische markt, en 3) vastgoedfinanciering, d.w.z. het verstrekken van kapitaal en het verlenen van adviesdiensten aan vastgoedinvesteerders. Zoals toegelicht in overweging 40 maakt vastgoedfinanciering niet langer deel uit van de bedrijfsactiviteiten van FIH.

9

(10)  Het segment markten behelst het verlenen van financiële adviesdiensten aan grote en middelgrote ondernemingen, bijvoorbeeld op het gebied van risicobeheer, passivabeheer en kapitaalstructuur. Het segment markten is tevens verantwoordelijk voor handelsactiviteiten en klantgerichte diensten op de rente-, valuta- en effectenmarkten.

10

(11)  Het segment ondernemingsfinanciering omvat financiële adviesdiensten inzake fusies en acquisities, privatiseringen, kapitaalinjecties enz.

11

(12)  PF I A/S is de holdingmaatschappij voor de aandelen van FIH Holding in PFA Pension’s, Folksam Ömsesidig Livsförsäkring/Folksam Ömsesidig Sakförsäkring’s en C.P. Dyvig & Co A/S.

12

(13)  In het herstructureringsplan wordt de term „solvabiliteitsratio” gebruikt. Onder „solvabiliteitsratio” wordt in de financiële verslaglegging echter de verhouding tussen de winst van een onderneming na belastingen en de afschrijvingen op het totaal van haar passiva verstaan. Deze term drukt dus het vermogen van de onderneming uit om haar schulden af te lossen. De solvabiliteitsratio kwantificeert de omvang van de inkomsten van een onderneming na belastingen, zonder rekening te houden met de uitgaven voor niet-contante afschrijvingen, in verhouding tot het totaal van haar schuldverplichtingen. Tevens kan aan de hand van de solvabiliteitsratio worden ingeschat hoe waarschijnlijk het is dat een onderneming schulden blijft ophopen. Wanneer deze term in het herstructureringsplan wordt gebruikt, wordt in dit besluit derhalve verwezen naar de „totale kapitaalratio”, dat wil zeggen de verhouding tussen het totale vermogen van de bank en haar risicogewogen activa.

13

(14)  Wisselkoers van 31 december 2012: 1 EUR = 7,4610 DKK (ECB).

14

(15)  Onder bedrijfskapitaal wordt verstaan de som van deposito’s, uitgegeven obligaties, achtergestelde schulden en eigen vermogen.

15

(16)  Zie voetnoot 2.

16

(17)  In 2010 werd de FIH Group te koop aangeboden door haar vorige eigenaar, de IJslandse Kaupthing Bank hf, die in 2008 in afwikkeling werd geplaatst.

17

(18)  Zie overweging 17.

18

(19)  Zie voetnoot 4. De maatregelen worden in de overwegingen 22 tot en met 30 van dit besluit nader beschreven.

19

(20)  Afsluitend memorandum tussen FIH en FSC van 2 juli 2012.

20

(21)  Na de overname door FSC werd Newco omgedoopt tot „FS Property Finance A/S”, maar de onderneming blijft op hetzelfde adres gevestigd als het hoofdkantoor van FIH.

21

(22)  FSC is een overheidsvehikel dat verantwoordelijk is voor de tenuitvoerlegging van de verschillende maatregelen waarbij overheidsmiddelen in de context van de financiële crisis worden gebruikt ten behoeve van financiële instellingen.

22

(23)  Zie Besluit N 407/10 van 30 september 2010 (PB C 312 van 17.11.2010, blz. 7); Besluit SA. 31938 (N 537/10) van 7 december 2010 (PB C 117 van 15.4.2011, blz. 1); Besluit SA.33001 (11/N) — deel A van 28 juni 2011 (PB C 237 van 13.8.2011, blz. 1); Besluit SA.33001 (11/N) — deel B van 1 augustus 2011 (PB C 271 van 14.9.2011, blz. 1); Besluit SA.33757 (11/N) van 9 december 2011 (PB C 22 van 27.1.2012, blz. 2); Besluit SA.34227(12/N) van 17 februari 2012 (PB C 128 van 3.5.2012, blz. 1) en Besluit SA.33639 (11/N) — Reddingssteun voor Max Bank van 6 oktober 2011 (PB C 343 van 23.11.2011, blz. 10).

23

(24)  De regeling heeft ten doel activa van noodlijdende banken te behouden door middel van een gecontroleerde afwikkeling uitgaande van de continuïteit van de onderneming in plaats van tegen deze banken faillissementsprocedures in te leiden. Volgens de oorspronkelijke regeling worden de aandeelhouders en houders van achtergestelde obligaties van de noodlijdende bank volledig buiten spel gezet. De activa en de resterende passiva worden overgedragen aan FSC, de afwikkelingsonderneming van de overheid. Verkoopbare activa worden aan beleggers verkocht, terwijl de resterende activa worden afgebouwd. De opbrengsten van de verkoop en de afbouw van activa worden gebruikt om crediteuren (houders van preferente obligaties en depositohouders) schadeloos te stellen.

24

(25)  Zie de overwegingen 1 en 4.

25

(26)  Bevestigd bij een brief van de FSA van 18 april 2013, per e-mail ingediend bij de Commissie op 29 april 2013.

26

(27)  Newco is contractueel verplicht om, al naargelang de door FIH gekozen looptijd, de rente op twee-, drie- of vijfjaarse effectieve Deense staatsobligaties, vermeerderd met 1,15 %, te betalen. In de praktijk wordt de vijfjaarsrente toegepast.

27

(28)  De koopprijs bestaat uit een vast bedrag van 2 miljard DKK en een variabel bedrag dat afhankelijk is van de uiteindelijke verkoopwaarde van Newco, zoals beschreven in overweging 30.

28

(29)  Bevestigd bij brief van de Deense toezichthoudende instantie FSA van 18 april 2009 (zie tevens voetnoot 26).

29

(30)  Op 1 maart 2012 werd een principeakkoord ondertekend waarin vele details van de aandelenkoopovereenkomst en de nevenovereenkomsten daarbij waren omlijnd. De definitieve afsluitingsdocumenten werden op 1 juli 2012 ondertekend.

30

(31)  Mededeling van de Commissie „De toepassing van de staatssteunregels op maatregelen in het kader van de huidige wereldwijde financiële crisis genomen met betrekking tot financiële instellingen” (PB C 270 van 25.10.2008, blz. 8).

31

(32)  Mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa in de communautaire banksector (PB C 72 van 26.3.2009, blz. 1).

32

(33)  Inclusief verschillende subscenario’s.

33

(34)  Subscenario met lagere waardeverminderingen.

34

(35)  Berekend op basis van het bedrag aan eigen vermogen dat overeenkomst met een kernkapitaalratio van 16 % gezien de risicoposities van de bank, ervan uitgaande dat er geen gevolgen zijn voor de winsten en de verliezen.

35

(36)  Er zij op gewezen dat bij een veronderstelde toename van de nettokosten met 310,25 miljoen DKK in 2013 als gevolg van een betaling in overeenstemming met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, vermeerderd met interesten, en een terugbetaling van 61,7 miljoen DKK aan administratiekosten (zie overweging 117 e.v.), het nettowinstcijfer voor de bank voor 2013 in beide scenario’s waarschijnlijk negatief zal uitvallen. FIH heeft dit effect in december 2013 grotendeels gecompenseerd door een aanpassing van het liquiditeitsbeheer. Het effect voor 2016 is te verwaarlozen, aangezien de cijfers worden aangegeven als „genormaliseerd” rendement op eigen vermogen.

36

(37)  Subscenario met hoge waarderverminderingen.

37

(38)  De liquiditeitsratio wordt gedefinieerd als de bestaande liquiditeitspositie uitgedrukt als percentage van de wettelijk voorgeschreven liquiditeit. Een ratio van 100 % is vereist om aan de wettelijke voorschriften te voldoen; een ratio van 214 % is dus meer dan twee keer zo hoog als het wettelijke vereiste.

38

(39)  Zie voetnoot 35.

39

(40)  Het gunstigste scenario gaat uit van lagere gemiddelde financieringskosten en hogere inkomsten uit de bedrijfsactiviteiten in de segmenten markten en ondernemingsfinanciering.

40

(41)  Het worst-case-scenario gaat uit van een duidelijke negatieve trend op macro-economisch niveau waarbij zowel sprake is van een lagere vraag naar kredieten en historisch hoge waardeverminderingen (hoewel wordt verwacht dat deze in de loop van de herstructureringsperiode zullen dalen).

41

(42)  Met ingang van 4 december 2013 heeft FIH aan FSC een bedrag van 310,25 miljoen DKK overgemaakt (het bedrag was op 30 september 2013 gestort). 42 Daarnaast heeft FIH een bedrag van 6 575 342 DKK overgemaakt.

42

42

(43)  Bijvoorbeeld door een vermindering van de risicowaarde (Value at Risk) van 50 miljoen DKK (6,71 miljoen EUR) op 31 december 2011 tot 35 miljoen DKK (4,7 miljoen EUR) op 22 april 2013.

43

(44)  Hierbij wordt verwezen naar de conventie voor de berekening van het aantal dagen waarover rente wordt betaald, waarbij het daadwerkelijke aantal dagen in de laatste periode (van de laatste betalingsdatum tot de volgende) wordt gedeeld door het daadwerkelijke aantal dagen tussen 30 september en diezelfde datum in het daaropvolgende jaar.

44

(45)  Opgenomen in de zogenoemde lijst van voorwaarden („term sheet”).

45

(46)  SANI-kennisgeving 6783 van 2 maart 2012, mededeling van FIH aan de Commissie — definitieve versie, afdeling 3.

46

(47)  Mededeling van de Commissie betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (PB C 195 van 19.8.2009, blz. 9).

47

(48)  „The Transfer of Assets from FIH to the FSC”, door Denemarken ingediend bij de Commissie op 20 maart 2012.

48

(49)  E-mail: van Denemarken aan de Commissie van 29 maart 2012.

49

(50)  „Answers to Questionnaire of 4 april 2012 regarding FSC’s purchase of shares from FIH Holding”, door Denemarken ingediend bij de Commissie op 23 april 2012.

50

(51)  „Statement — FIH Erhvervsbank”, zonder datum, bij de Commissie ingediend op 16 mei 2012.

51

(52)  Zie voetnoot 49 en overweging 67.

52

(53)  De term „beginsel van een investeerder in een markteconomie” („market economy investor principle” — MEIP) is voor de toepassing van dit besluit equivalent aan de term „beginsel van een marktdeelnemer in een markteconomie” („market economy operator principle” — MEOP). Er is voor de term MEOP gekozen om rekening te houden met de situatie van investeerders en andere actoren op de markt, zoals kredietverstrekkers, crediteuren enz.

53

(54)  Opmerkingen van 11 september 2012, delen 2, 3 en 4.

54

(55)  Opmerkingen van 11 september 2012, blz. 5.

55

(56)  Opmerkingen van 11 september 2012, deel 2 en blz. 5.

56

(57)  Zie voetnoot 31.

57

(58)  Opmerkingen van 11 september 2012, blz. 6-7.

58

(59)  De activiteiten van FSC worden geregeld door de wet inzake financiële stabiliteit en de wet op financiële activiteiten en de uitvoeringsbesluiten daarvan. Daarnaast gelden voor FSC bijzondere bepalingen betreffende overheidsbedrijven. Andere maatregelen die eerder ten uitvoer zijn gelegd door FSC, moesten volgens Besluit NN51/08 van de Commissie van 10 oktober 2008 worden toegerekend aan de Deense staat („Garantieregeling voor banken in Denemarken”) (PB C 273 van 28.10.2008, blz. 2).

59

(60)  Het verwachte rendement van de maatregelen wordt berekend op basis van de contante waarde van toekomstige kasstromen. Zie de overwegingen 91 en 92.

60

(61)  Vertrouwelijke informatie.

61

(62)  Mededeling van de FSA aan de Commissie over FIH Erhvervsbank A/S van 16 mei 2012.

62

(63)  Dit fenomeen staat op de financiële markten bekend als „wrong-way risk”. Op basis van adviezen van deskundigen gaat de Commissie uit van een gemiddelde impliciete cumulatieve verliesverwachting van 16 %. Deze was echter lineair verdeeld over de negatieve rendementen, zodat van een verliesverwachting van 91 % werd uitgegaan voor het uitzonderlijke geval dat de activaportefeuille in waarde zou verminderen tot slechts 5,1 miljard DKK, en van een verliesverwachting van nul voor het geval de activa een positief rendement opleveren.

63

(64)  Ten bewijze hiervan wijst de Commissie erop dat de marktvergoedingen voor herkapitalisatie in een crisissituatie al snel meer dan 15 % kunnen bedragen (J.P. Morgan, European Credit Research, 27 oktober 2008, en gegevens van Merrill Lynch over in euro luidende tier 1-obligaties voor financiële instellingen met een rating „investeringswaardig”). FIH kon in 2009 alleen van de Deense overheid een herkapitalisatie verkrijgen en moest hierop een coupon van 11,45 % betalen. Uiteindelijk werden de preferente ongedekte FIH-obligaties zoals ISIN XS0259416757 met een coupon van 4,91 % en een looptijd tot 2021 begin maart 2012, ten tijde van de ondertekening van de aandelenkoopovereenkomst, op de beurs genoteerd tegen 67 % van de nominale waarde, waaruit een rendement van 10,50 % kan worden opgemaakt. Daarom kan logischerwijs worden aangenomen dat beleggingen in aandelen, die een meer achtergestelde rang hebben, een duidelijk hoger rendement voor de investeerder zouden vereisen.

64

(65)  Bij de vaststelling dat er geen sprake is van marktconform gedrag is niet eens rekening te worden gehouden met andere elementen van de overeenkomst, zoals de vergoeding die Newco voor de oorspronkelijk aan haar verstrekte financiering en de verliesabsorberende lening betaalt, alsook de door FIH betaalde administratiekosten voor activabeheer en dekkingstransacties, die in deel 5.2 worden meegerekend in het totale steunbedrag.

65

(66)  Samengevat in twee mededelingen van Denemarken van 24 juni 2013 en verdere toelichtingen van 29 augustus en 11 september 2013.

66

(67)  Zie de overwegingen 66 en 67.

67

(68)  In de 1 bladzijde tellende samenvatting „Brev vedr FIH nedskrivning” wordt gewag gemaakt van een waarderingsteam dat werk verricht in opdracht van FSC — en dus niet onafhankelijk is — en dat concludeert dat volgens de internationale financiële verslagleggingsregels een afschrijving van 3,2 miljard DKK nodig zou zijn. Daarnaast wordt de risicoaanpassing van 1,3 miljard DKK gerechtvaardigd door een op de zekerheden toegepaste haircut, die zelf niet wordt toegelicht. Het feit dat het waarderingsteam niet onafhankelijk is, wordt bevestigd door de schriftelijke opmerkingen van Denemarken van 11 maart 2013, waarin de door FSC uitgevoerde waardering nader wordt beschreven.

68

(69)  Bij een gewone investering in aandelenkapitaal zou er sprake zijn van een participatie van 100 % in het rendement op de aandelen. De Commissie is van mening dat de vergoeding bij een verlaging van dat rendement tot 25 % te laag is om te garanderen dat FIH Holding waardeverminderingen van het eigen vermogen kan goedmaken, gezien de zwakke kredietpositie van FIH en FIH Holding. Bovendien wil de Commissie de bijdrage van de participatie in de waardestijging van het eigen vermogen zorgvuldig waarderen, aangezien het merendeel van de onderliggende activa van Newco uit vastgoedkredieten bestaat, waarvan het rendement zich beperkt tot de rente en de hoofdsom, zodat liquidatiewaarden voor de activa van Newco van meer dan 25 miljard DKK, zoals weergegeven in het model in overweging 98, niet alleen onwaarschijnlijk zijn, maar zelfs uitgesloten kunnen zijn. Daarom zou bij een aanpassing van die participatie naar boven (bijvoorbeeld tot 50 %) het bedrag aan staatssteun dat aan het gebruikte model ten grondslag ligt, worden onderschat.

69

(70)  Zie voetnoot 5.

70

(71)  In de opmerkingen van Denemarken van 2 april 2013 wordt benadrukt dat per juni 2012 bij rond 25 % van de activa sprake is van wanbetaling en dat nog eens 25 % een „lage” rating hebben. In het deskundigenrapport („Advisory Services Related to Case FIH” van 20 december 2012) wordt gepreciseerd dat slechts 6,3 % van de portefeuille een met de kredietrating van FIH vergelijkbare rating van 7 of meer heeft, wat overeenkomt met de rating „investeringswaardig”. Aangezien meer dan 90 % van de portefeuille een rating „niet-investeringswaardig” heeft en bij 25 % sprake is van wanbetaling, is de Commissie ervan overtuigd dat een aandeleninvestering in een dergelijke portefeuille riskant is en een hoge vergoeding vereist.

71

(72)  Zoals voorgesteld in de schriftelijke opmerkingen van Denemarken van 11 maart 2013 en herhaald in bijlage 1 bij de samenvattende mededeling van 24 juni 2013.

72

(73)  Zoals vermeld in de aandelenkoopovereenkomst van 1 maart 2012 en de latere overeenkomsten van 2 juli 2012.

73

(74)  Zie overweging 97.

74

(75)  Zie voetnoot 73.

75

(76)  „Final Report — Advisory Services Related to Case FIH — Phase II — Case SA.34445 Denmark” van 19 september 2013.

76

(77)  De Commissie erkent dat hoewel FIH Erhvervsbank A/S volgens de FSA kapitaalondersteuning ter waarde van 847 miljoen DKK (het equivalent van 10,5 miljard DKK aan RWA) heeft ontvangen, het totale effect hiervan voor de risicogewogen kredietverleningscapaciteit van de groep aanzienlijk wordt verminderd door de door FIH Holding afgegeven onbeperkte verliesgarantie. Om de bezwaren van de Commissie weg te nemen, zegde Denemarken daarnaast toe de door FIH aan FSC betaalde vergoedingen te verhogen voor het geval de FSA haar standpunt wat betreft de kapitaalvereisten op het niveau van de holding zodanig wijzigt dat de kredietverleningscapaciteit van FIH niet langer door de kapitaalpositie van FIH Holding wordt beperkt.

77

(78)  De analyse van de Commissie werd bekrachtigd door een deskundigenrapport waarin rekening werd gehouden met alle elementen die door Denemarken waren aangedragen in zijn correspondentie met de Commissie, waaronder de samenvattende mededeling van 24 juni 2013 en de toelichtingen van 29 augustus 2013.

78

(79)  Het bedrag van 310,25 miljoen DKK is als volgt berekend: 254 miljoen DKK + 1,5 × 37,5 miljoen DKK. De door de maatregel geboden kapitaalondersteuning beloopt 375 miljoen DKK, waarover volgens de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa een vergoeding van 10 % per jaar moeten worden betaald. Voorts wordt de overdrachtswaarde van de portefeuille op 254 miljoen DKK boven de getaxeerde reële economische waarde geschat. Dit bedrag moet volgens punt 41 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa worden teruggevorderd. Door de terugvordering van 254 miljoen DKK zou het netto kapitaalondersteunende effect echter worden teruggebracht tot 121 miljoen DKK. Om voor een passende vergoeding te zorgen, moet FIH het kapitaalondersteunend effect van 375 miljoen DKK vergoeden tegen een rente van 10 % per jaar totdat het „overdrachtsverschil’ tussen de overdrachtswaarde en de reële economische waarde is vereffend. Aangezien deze vereffening pas 1,5 jaar na de uitvoering van de maatregelen plaatsvindt, is het te betalen bedrag 254 miljoen DKK + 1,5 × 37,5 miljoen DKK en moet daarna een jaarlijks bedrag van 12,1 miljoen DKK, namelijk 10 % over de resterende kapitaalondersteuning, worden betaald.

79

(80)  De teveel betaalde administratiekosten bedragen naar schatting 143,2 miljoen DKK voor de duur van de maatregelen. Denemarken compenseert dit door 61,7 miljoen DKK als tot dusver ontvangen overschot aan Newco terug te betalen en door de toekomstige administratiekosten te verminderen tot 0,05 % van de uitstaande hoofdsom, wat in lijn is met de gebruikelijke marktpraktijken.

80

(81)  Zie overweging 48.

81

(82)  De teruggevorderde bedragen zijn pas terugbetaald met valutadatum 4 december 2013, zodat een bijkomende betaling van de over de periode van 1 oktober 2013 tot en met 4 december 2013 aangegroeide rente verschuldigd was. Denemarken heeft bevestigd dat FIH bovenop het bedrag van 310,25 miljoen DKK nog eens 6,575 miljoen DKK heeft betaald om dit bedrag te dekken.

82

(83)  Zie voetnoot 78.

83

(84)  Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 januari 2012 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (PB C 356 van 6.12.2011, blz. 7).

84

(85)  Zie de overwegingen 37 e.v.

85

(86)  Dit zou het geval kunnen zijn als de waarde van de activa verder zou dalen. In dat geval zou Newco een negatief eigen vermogen kunnen hebben en overeenkomstig het algemene handelsrecht het faillissement moeten aanvragen. Een dergelijk gevolg wordt uitgesloten door de herkapitalisatieclausule, op grond waarvan Newco zo nodig een nieuwe kapitaalinjectie van FSC ontvangt, die door FIH Holding pas bij de uiteindelijke vereffening van de transactie (tussen 31 december 2016 en 31 december 2019) moet worden terugbetaald.

86

(87)  Zie overweging 38.

87

(88)  Na de eenmalige betaling van 310,25 miljoen DKK bedraagt deze ratio 19,6 %.

88

(89)  De overkapitalisatie is uitsluitend te wijten aan het feit dat FIH de winsten gedurende de herstructureringsperiode moet inhouden en in deze hele periode dus geen dividenden mag betalen, teneinde een hoge kapitaalbuffer aan te houden. Dit als voorzorgsmaatregel om een correcte en volledige vergoeding voor de maatregelen voor activaondersteuning te waarborgen, aangezien FIH en FIH Holding uiteindelijke terugbetaling aan de overheid hebben gegarandeerd.

89

(90)  Zie overweging 10.

90

(91)  Zie deel 2.1 van het reddings- en inleidingsbesluit.

91

(92)  Zie deel 2.2 van het reddings- en inleidingsbesluit.

92

---

BIJLAGE

LIJST VAN VOORWAARDEN (ZAAK SA.34445) DENEMARKEN — HERSTRUCTURERINGSPLAN VOOR FIH

1.   Achtergrond

Het Koninkrijk Denemarken verbindt zich ertoe erop toe te zien dat het op 24 juni 2013 ingediende herstructureringsplan voor FIH correct en volledig ten uitvoer wordt gelegd. In dit document (hierna de „lijst van voorwaarden” genoemd) worden de voorwaarden (hierna de „verbintenissen” genoemd) voor de herstructurering van FIH Erhvervsbank A/S met inbegrip van haar dochterondernemingen (hierna „FIH” genoemd) vastgesteld die het Koninkrijk Denemarken heeft toegezegd in acht te zullen nemen.

2.   Definities

Voor zover niet anders is bepaald, omvat het enkelvoud het meervoud (en omgekeerd) en hebben de termen met een hoofdletter de volgende betekenis:

| Term | Betekenis |
| --- | --- |
| Verbintenissen | toezeggingen in verband met de herstructurering van FIH zoals vermeld in deze lijst van voorwaarden |
| Besluit | het besluit van de Europese Commissie betreffende de herstructurering van FIH in het kader waarvan deze verbintenissen worden aangegaan en waaraan deze lijst van voorwaarden is gehecht |
| Herstructureringsperiode | de in punt 3.2 gespecificeerde periode |
| Herstructureringsplan | het op 24 juni 2013 door FIH via de autoriteiten van het Koninkrijk Denemarken bij de Europese Commissie ingediende plan, zoals gewijzigd en aangevuld middels schriftelijke opmerkingen |
| FIH of FIH-groep | FIH Erhvervsbank A/S met inbegrip van haar dochterondernemingen |
| FIH Holding | FIH Holding A/S |
| FIH Holding-groep | FIH Holding A/S met inbegrip van direct en indirecte dochterondernemingen |
| FS Property Finance A/S | de volledige dochteronderneming van de Financial Stability Company (FSC) die in het besluit ook wordt aangeduid als „Newco” |
| Acquisitiefinanciering | een apart en gespecialiseerd bedrijfsonderdeel met medewerkers die zich uitsluitend bezighouden met financieringsoplossingen in verband met fusies en overnames, dat zich specifiek richt tot bestaande en potentiële klanten |

Term

Betekenis

Verbintenissen

toezeggingen in verband met de herstructurering van FIH zoals vermeld in deze lijst van voorwaarden

Besluit

het besluit van de Europese Commissie betreffende de herstructurering van FIH in het kader waarvan deze verbintenissen worden aangegaan en waaraan deze lijst van voorwaarden is gehecht

Herstructureringsperiode

de in punt 3.2 gespecificeerde periode

Herstructureringsplan

het op 24 juni 2013 door FIH via de autoriteiten van het Koninkrijk Denemarken bij de Europese Commissie ingediende plan, zoals gewijzigd en aangevuld middels schriftelijke opmerkingen

FIH of FIH-groep

FIH Erhvervsbank A/S met inbegrip van haar dochterondernemingen

FIH Holding

FIH Holding A/S

FIH Holding-groep

FIH Holding A/S met inbegrip van direct en indirecte dochterondernemingen

FS Property Finance A/S

de volledige dochteronderneming van de Financial Stability Company (FSC) die in het besluit ook wordt aangeduid als „Newco”

Acquisitiefinanciering

een apart en gespecialiseerd bedrijfsonderdeel met medewerkers die zich uitsluitend bezighouden met financieringsoplossingen in verband met fusies en overnames, dat zich specifiek richt tot bestaande en potentiële klanten

3.   Algemeen

| 3.1. | Het Koninkrijk Denemarken verbindt zich ertoe te garanderen dat de verbintenissen gedurende de uitvoering van het herstructureringsplan volledig worden nagekomen. |
| --- | --- |

3.1.

Het Koninkrijk Denemarken verbindt zich ertoe te garanderen dat de verbintenissen gedurende de uitvoering van het herstructureringsplan volledig worden nagekomen.

| 3.2. | De herstructureringsperiode loopt af op 31 december 2016. Tenzij anders is bepaald, zijn de verbintenissen van toepassing gedurende de herstructureringsperiode. |
| --- | --- |

3.2.

De herstructureringsperiode loopt af op 31 december 2016. Tenzij anders is bepaald, zijn de verbintenissen van toepassing gedurende de herstructureringsperiode.

4.   Structurele maatregelen

4.1.   Acquisitiefinanciering

FIH zal alle bedrijfsactiviteiten in het bedrijfssegment acquisitiefinanciering beëindigen op uiterlijk 30 juni 2014. De bestaande portefeuille wordt uiterlijk vanaf 30 juni 2014 afgebouwd.

4.2.   Sluiting van het bedrijfsonderdeel vastgoedfinanciering

FIH heeft zich uit het bedrijfssegment vastgoedbeleggingen (1) teruggetrokken en dit bedrijfsonderdeel op 31 december 2013 gesloten. FIH zal niet opnieuw actief worden in dit bedrijfssegment, wat met name inhoudt dat geen nieuwe kredieten (kapitaal) zullen worden verstrekt om beleggingen in vastgoed in Denemarken, Zweden, Duitsland of andere landen te financieren (2).

4.3.   Afstoting van het bedrijfsonderdeel private equity

FIH zal haar beleggingen in private equity-fondsen en andere aandelenbeleggingen voor zover wettelijk toegestaan zo spoedig mogelijk en hoe dan ook uiterlijk op 31 december 2016 afstoten. Indien een afstoting vóór die datum niet mogelijk is, zullen de beleggingen worden afgebouwd, wat met name betekent dat geen financiering of verlenging van beleggingen meer mag plaatsvinden. (3) Verder zullen vanaf de datum van het besluit geen nieuwe private equity- of andere beleggingen worden gedaan (behalve in de in voetnoot 3 genoemde uitzonderingsgevallen).

4.4.   Hypotheekbank

De ondernemingsstructuur van FIH zal na 31 december 2014 geen hypotheekinstelling meer omvatten en FIH zal na die datum niet langer functioneren als hypotheekbank.

5.   Gedragsmaatregelen en corporate governance

5.1.   Verbod op acquisities: FIH mag geen deelnemingen in ondernemingen verwerven. Dit geldt zowel voor ondernemingen met de rechtsvorm van een vennootschap als voor alle activa die een onderneming vormen.

Activiteiten die niet onder het verbod op acquisities vallen: dit verbod geldt niet voor acquisities die in uitzonderlijke omstandigheden ter handhaving van de financiële stabiliteit of voor een doeltreffende concurrentie noodzakelijk zijn, mits zij vooraf zijn goedgekeurd door de Commissie. Het verbod geldt evenmin voor acquisities die plaatsvinden in het kader van de normale bancaire activiteiten bij het beheer van bestaande vorderingen op noodlijdende bedrijven, noch voor afstotingen en herstructureringen binnen de FIH Holding-groep.

Uitzonderingen waarvoor geen voorafgaande goedkeuring door de Commissie vereist is: FIH mag deelnemingen in ondernemingen verwerven op voorwaarde dat de door FIH voor een deelneming betaalde koopprijs minder dan 0,01 % van het balanstotaal van FIH op de datum van het besluit van de Commissie bedraagt, en dat de door FIH betaalde cumulatieve koopprijs voor al die deelnemingen gedurende de gehele herstructureringsperiode minder dan 0,025 % van het balanstotaal van FIH op de datum van het besluit van de Commissie beloopt.

5.2.   Verbod op agressieve handelspraktijken: tijdens de gehele duur van het herstructureringsplan onthoudt FIH zich van agressieve handelspraktijken.

5.3.   Deposito’s: FIH rekent voor depositoproducten (met name maar niet uitsluitend voor retaildeposito’s bij FIH Direct Bank) geen voordeliger tarieven aan dan de twee concurrenten met de gunstigste tarieven op die markt.

Deze beperking is niet van toepassing indien het aandeel van FIH in de totale markt voor deposito’s minder dan 5 % bedraagt (4).

5.4.   Reclame: FIH mag de verleende steun of daaruit voortvloeiende opbrengsten niet voor reclamedoeleinden gebruiken en de totale jaarlijkse reclame-uitgaven mogen niet meer dan 1 miljoen EUR bedragen.

5.5.   Verbod op couponbetalingen: tijdens de herstructureringsperiode mag FIH geen betalingen op kapitaalinstrumenten verrichten, tenzij dergelijke betalingen op een juridische verplichting berusten, en mag FIH deze instrumenten niet aflossen of terugkopen zonder voorafgaande goedkeuring door de Commissie. Op door de staat aangehouden kapitaalinstrumenten mogen wel coupons worden uitgekeerd, tenzij dergelijke betalingen aanleiding zouden geven tot couponbetalingen aan andere beleggers die anders niet verplicht zouden zijn. De toezegging om tijdens de herstructureringsperiode geen coupons uit te keren, geldt niet voor nieuw uitgegeven instrumenten (d.w.z. instrumenten die na de definitieve goedkeuring van het herstructureringsplan door de Commissie worden uitgegeven), mits door uitkeringen van coupons op dergelijke nieuw uitgegeven instrumenten geen wettelijke verplichting ontstaat om coupons uit te keren op effecten van FIH die ten tijde van de vaststelling van het herstructureringsbesluit van de Commissie bestonden.

5.6.   Verbod op dividenduitkeringen: alle aan FIH Holding uitgekeerde dividenden worden tot de vereffening van de aandelenkoopovereenkomst of, indien dit later is, tot het einde van de herstructureringsperiode, aangehouden. FIH doet dus tot de definitieve vereffening van de overeenkomst over de koopprijs geen uitkeringen aan haar aandeelhouders in de vorm van dividenden of in welke vorm ook. Om de winsten in de FIH Holding-groep te houden, keert FIH geen dividenden uit aan andere entiteiten dan FIH Holding.

5.7.   Eigendomsbeperkingen voor FIH Holding: FIH Holding mag haar aandelen in FIH niet verpanden. Transacties met verbonden partijen worden overeenkomstig het arm’s length-beginsel uitgevoerd. Er mogen geen beslissingen worden genomen die afbreuk doen aan de kredietwaardigheid of de liquiditeit van FIH Holding of aan haar vermogen om indien nodig een negatieve variabele koopprijs te betalen.

FIH Holding mag alleen bedrijfsactiviteiten ontplooien als holdingmaatschappij ten behoeve van FIH en aandeelhoudersleningen worden niet terugbetaald.

5.8.   Terugkoop van hybride of andere kapitaalinstrumenten: Met betrekking tot de terugkoop van hybride of andere kapitaalinstrumenten die door FIH op 2 maart 2012 werden aangehouden, neemt FIH de in MEMO/09/441 van 8 oktober 2008 vastgestelde voorschriften inzake tier 1- en tier 2-kapitaaltransacties in acht (5). In elk geval raadpleegt FIH de Commissie alvorens op de markt aankondigingen te doen inzake tier 1- en tier 2-kapitaaltransacties.

6.   Kapitaalondersteuning

FIH vergoedt de maatregel in overeenstemming met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa. Naast een eenmalige betaling van 310,25 miljoen DKK + 37,5 miljoen DKK × N/365, waarbij N het aantal dagen tussen 30 september 2013 en de datum van de laatste betaling is, die volgens de Deense autoriteiten reeds is voldaan met als valutadatum 4 december 2013, moet FIH:

| — | jaarlijks van 2014 tot en met 2020 of, indien dit eerder is, het jaar volgend op de definitieve vereffening van de overeenkomst over de koopprijs, een vergoeding van 12,1 miljoen DKK betalen met als valutadatum 30 september (of, indien 30 september in het betreffende jaar geen werkdag is, de daaropvolgende werkdag). De laatste vergoeding moet op de datum van vereffening van de overeenkomst over de koopprijs worden betaald, pro rata temporis (volgens de dagtellingsconventie werkelijk aantal dagen/werkelijk aantal dagen) voor de periode tussen de betaling van de voorlaatste vergoeding (op 30 september) en de vereffening van de overeenkomst over de koopprijs, alsook voor de eerste periode, van 4 december 2013 tot en met 30 september 2014; |
| --- | --- |

—

jaarlijks van 2014 tot en met 2020 of, indien dit eerder is, het jaar volgend op de definitieve vereffening van de overeenkomst over de koopprijs, een vergoeding van 12,1 miljoen DKK betalen met als valutadatum 30 september (of, indien 30 september in het betreffende jaar geen werkdag is, de daaropvolgende werkdag). De laatste vergoeding moet op de datum van vereffening van de overeenkomst over de koopprijs worden betaald, pro rata temporis (volgens de dagtellingsconventie werkelijk aantal dagen/werkelijk aantal dagen) voor de periode tussen de betaling van de voorlaatste vergoeding (op 30 september) en de vereffening van de overeenkomst over de koopprijs, alsook voor de eerste periode, van 4 december 2013 tot en met 30 september 2014;

| — | de aan FS Property Finance A/S in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2013 verminderen tot 0,05 % per jaar over de uitstaande kredietportefeuille; |
| --- | --- |

—

de aan FS Property Finance A/S in rekening gebrachte beheerskosten voor administratie en dekkingstransacties met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2013 verminderen tot 0,05 % per jaar over de uitstaande kredietportefeuille;

| — | aan FSC een jaarlijkse vergoeding betalen van 47,2 miljoen DKK indien de FSA haar standpunt ten aanzien van de kapitaalvereisten op het niveau van de holding zodanig wijzigt dat de kredietverleningscapaciteit van FIH niet langer door de kapitaalpositie van FIH Holding wordt beperkt. Hierbij gelden dezelfde valutadata en beperkingen als onder het eerste streepje (6). |
| --- | --- |

—

aan FSC een jaarlijkse vergoeding betalen van 47,2 miljoen DKK indien de FSA haar standpunt ten aanzien van de kapitaalvereisten op het niveau van de holding zodanig wijzigt dat de kredietverleningscapaciteit van FIH niet langer door de kapitaalpositie van FIH Holding wordt beperkt. Hierbij gelden dezelfde valutadata en beperkingen als onder het eerste streepje (6).

7.   Verslaglegging

| 7.1. | Het Koninkrijk Denemarken zorgt ervoor dat het herstructureringsplan volledig en correct wordt uitgevoerd en dat doorlopend wordt gecontroleerd of alle in deze lijst van voorwaarden vermelde verbintenissen volledig en correct worden nagekomen. |
| --- | --- |

7.1.

Het Koninkrijk Denemarken zorgt ervoor dat het herstructureringsplan volledig en correct wordt uitgevoerd en dat doorlopend wordt gecontroleerd of alle in deze lijst van voorwaarden vermelde verbintenissen volledig en correct worden nagekomen.

| 7.2. | Het Koninkrijk Denemarken brengt tot het einde van de herstructureringsperiode halfjaarlijks verslag uit aan de Commissie over de voortgang van het herstructureringsplan en de hierboven vermelde verbintenissen. |
| --- | --- |

7.2.

Het Koninkrijk Denemarken brengt tot het einde van de herstructureringsperiode halfjaarlijks verslag uit aan de Commissie over de voortgang van het herstructureringsplan en de hierboven vermelde verbintenissen.

| 7.3. | Binnen drie maanden na de definitieve vereffening van de transactie dient het Koninkrijk Denemarken een door een externe gecertificeerde accountant opgesteld verslag in over de juistheid van de vereffening van de transactie. |
| --- | --- |

7.3.

Binnen drie maanden na de definitieve vereffening van de transactie dient het Koninkrijk Denemarken een door een externe gecertificeerde accountant opgesteld verslag in over de juistheid van de vereffening van de transactie.

---

(1)  Hieronder worden verstaan leningen voor de financiering van winkels, kantoorruimte, flats, warenhuizen, showrooms, fabrieken of soortgelijke panden aan een onderneming die haar voornaamste bedrijfsactiviteiten niet in die panden uitoefent, of aan een onderneming die in de ontwikkeling van vastgoed is gespecialiseerd.

(2)  Dit geldt niet indien, a) FIH Holding, FIH of een andere bestaande of toekomstige entiteit binnen de FIH Holding-groep FSPF A/S (of de kredietportefeuille van FSPF A/S of een deel daarvan) terugkoopt, b) FIH contractueel of wettelijk verplicht is een dergelijke lening te verstrekken of de lening wordt verstrekt in het kader van een herstructurering, herfinanciering, herkapitalisatie of een probleemoplossende maatregel ten behoeve van debiteuren bij FIH of FSPF, of c) het adviesdiensten betreft die geen verband houden met leningen.

(3)  Dit geldt niet voor de normale uitoefening van het bankbedrijf (bijvoorbeeld indien FIH een deelneming verwerft door een herstructurering of een soortgelijke maatregel van debiteuren) of als FIH wettelijk verplicht is tot een dergelijke belegging.

(4)  Het marktaandeel van FIH is ontleend aan de MFI-statistieken van de Deense Centrale Bank (www.statistikbanken.dk/DNMIN). Dit cijfer is berekend aan de hand van het aantal deposito’s van Deense ingezetenen bij FIH gedeeld door het totale aantal deposito’s van Deense ingezetenen in de Deense MFI-sector.

(5)  http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-09-441_en.htm

(6)  Er zij op gewezen dat i) FIH reeds een eenmalig bedrag van 310,25 miljoen DKK + 37,5 miljoen DKK × N/365 heeft betaald, waarbij N het aantal dagen tussen 30 september 2013 en de dag van de laatste betaling is, die volgens de Deense autoriteiten reeds is voldaan met als valutadatum 4 december 2013, en ii) een bedrag van 61,7 miljoen DKK aan FS Property Finance A/S heeft betaald als gedeeltelijke terugbetaling van vergoedingen die FIH in het kader van de administratieovereenkomst voor 2012 had ontvangen; ook dit bedrag is volgens de Deense autoriteiten reeds voldaan, met als valutadatum 18 december 2013.

---

| 12.12.2014 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 357/112 |
| --- | --- | --- | --- |

12.12.2014

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 357/112

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 29 april 2014

betreffende de steunmaatregelen SA.34825 (2012/C), SA.34825 (2014/NN), SA.36006 (2013/NN), SA.34488 (2012/C) (ex-2012/NN) en SA.31155 (2013/C) (2013/NN) (ex-2010/N) die door Griekenland zijn uitgevoerd ten behoeve van de Eurobank Groep met betrekking tot de herkapitalisatie en herstructurering van Eurobank Ergasias SA; de herstructureringssteun aan Proton Bank door middel van de oprichting en kapitalisatie van Nea Proton en de aanvullende herkapitalisatie van New Proton Bank door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit en de afwikkeling van de Hellenic Postbank middels het oprichten van een overbruggingsbank

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 2933)

(Slechts de versie in de Engelse taal is authentiek)

(2014/885/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name de eerste alinea van artikel 108, lid 2,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de lidstaten en andere belanghebbenden te hebben opgeroepen om hun opmerkingen te maken overeenkomstig deze bepalingen (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

1.1.   PROCEDURES MET BETREKKING TOT DE EUROBANK GROEP (2) (DE „BANK”) (3)

| (1) | Bij besluit van 19 november 2008 heeft de Commissie een regeling goedgekeurd met de naam „Steunmaatregelen voor de kredietinstellingen in Griekenland” (de „steunregeling voor Griekse banken”), die is opgesteld om de stabiliteit van het Griekse financiële stelsel te waarborgen. De steunregeling voor Griekse banken zorgt voor steun die wordt verleend op grond van de drie maatregelen die ten grondslag liggen aan de regeling: een herkapitalisatiemaatregel, een garantiemaatregel en een maatregel voor staatsobligatieleningen (4). In mei 2009 werd de EFG Eurobank Ergasias SA (5) door Griekenland geherkapitaliseerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel. |
| --- | --- |

(1)

Bij besluit van 19 november 2008 heeft de Commissie een regeling goedgekeurd met de naam „Steunmaatregelen voor de kredietinstellingen in Griekenland” (de „steunregeling voor Griekse banken”), die is opgesteld om de stabiliteit van het Griekse financiële stelsel te waarborgen. De steunregeling voor Griekse banken zorgt voor steun die wordt verleend op grond van de drie maatregelen die ten grondslag liggen aan de regeling: een herkapitalisatiemaatregel, een garantiemaatregel en een maatregel voor staatsobligatieleningen (4). In mei 2009 werd de EFG Eurobank Ergasias SA (5) door Griekenland geherkapitaliseerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel.

| (2) | In overweging 14 van het besluit van 19 november 2008 werd vastgelegd dat er een herstructureringsplan betreffende de begunstigden van de herkapitalisatiemaatregel aan de Commissie zou worden meegedeeld. |
| --- | --- |

(2)

In overweging 14 van het besluit van 19 november 2008 werd vastgelegd dat er een herstructureringsplan betreffende de begunstigden van de herkapitalisatiemaatregel aan de Commissie zou worden meegedeeld.

| (3) | Op 2 augustus 2010 hebben de Griekse autoriteiten een herstructureringsplan betreffende de Eurobank Groep bij de Commissie ingediend. De Commissie heeft dat plan en daaropvolgende actualiseringen, alsmede aanvullende informatie die door de Griekse autoriteiten is ingediend, geregistreerd onder nummer SA.30342 (PN 26/2010) en vervolgens onder nummer SA.32789 (2011/PN). |
| --- | --- |

(3)

Op 2 augustus 2010 hebben de Griekse autoriteiten een herstructureringsplan betreffende de Eurobank Groep bij de Commissie ingediend. De Commissie heeft dat plan en daaropvolgende actualiseringen, alsmede aanvullende informatie die door de Griekse autoriteiten is ingediend, geregistreerd onder nummer SA.30342 (PN 26/2010) en vervolgens onder nummer SA.32789 (2011/PN).

| (4) | De Bank heeft herhaaldelijk gebruikgemaakt van staatsgaranties op schuldinstrumenten en overheidsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (6). Zij heeft ook gebruikgemaakt van noodliquiditeitssteun met staatsgarantie („door de staat gegarandeerde ELA”). |
| --- | --- |

(4)

De Bank heeft herhaaldelijk gebruikgemaakt van staatsgaranties op schuldinstrumenten en overheidsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (6). Zij heeft ook gebruikgemaakt van noodliquiditeitssteun met staatsgarantie („door de staat gegarandeerde ELA”).

| (5) | Op 20 april 2012 heeft het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (hierna „HFSF” genoemd) een toezeggingsbrief aan de Nationale Bank van Griekenland gezonden waarin het toezegt te zullen deelnemen aan de geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank. Op 28 mei 2012 heeft het HFSF de Bank een overbruggingsherkapitalisatie van 3 970 miljoen EUR verleend („eerste overbruggingsherkapitalisatie”). |
| --- | --- |

(5)

Op 20 april 2012 heeft het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (hierna „HFSF” genoemd) een toezeggingsbrief aan de Nationale Bank van Griekenland gezonden waarin het toezegt te zullen deelnemen aan de geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank. Op 28 mei 2012 heeft het HFSF de Bank een overbruggingsherkapitalisatie van 3 970 miljoen EUR verleend („eerste overbruggingsherkapitalisatie”).

| (6) | In mei 2012 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van de toezeggingsbrief die het HFSF aan de Bank had verzonden. Aangezien de maatregel al was uitgevoerd heeft de Commissie deze als een niet-aangemelde steun ingeschreven (nummer SA.34825 (2012/NN). |
| --- | --- |

(6)

In mei 2012 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van de toezeggingsbrief die het HFSF aan de Bank had verzonden. Aangezien de maatregel al was uitgevoerd heeft de Commissie deze als een niet-aangemelde steun ingeschreven (nummer SA.34825 (2012/NN).

| (7) | Op 27 juli 2012 heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure ingeleid met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie („het besluit tot inleiding Eurobank”) (7). |
| --- | --- |

(7)

Op 27 juli 2012 heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure ingeleid met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie („het besluit tot inleiding Eurobank”) (7).

| (8) | In december 2012 heeft het HFSF de Bank een tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR verleend („tweede overbruggingsherkapitalisatie”). Op 21 december 2012 heeft het HFSF de Bank ook een toezeggingsbrief verstrekt betreffende haar deelname aan een verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank en aan uit te geven converteerbare kapitaalinstrumenten, voor een totaalbedrag van maximaal 528 miljoen EUR (8). De Griekse autoriteiten hebben deze maatregelen op 27 december 2012 bij de Commissie aangemeld. |
| --- | --- |

(8)

In december 2012 heeft het HFSF de Bank een tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR verleend („tweede overbruggingsherkapitalisatie”). Op 21 december 2012 heeft het HFSF de Bank ook een toezeggingsbrief verstrekt betreffende haar deelname aan een verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank en aan uit te geven converteerbare kapitaalinstrumenten, voor een totaalbedrag van maximaal 528 miljoen EUR (8). De Griekse autoriteiten hebben deze maatregelen op 27 december 2012 bij de Commissie aangemeld.

| (9) | In mei 2013 heeft het HFSF deelgenomen aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank, die in december 2012 was overeengekomen. De eerste en tweede overbruggingsherkapitalisatie werden omgezet in eigen vermogen en er werd een verdere 528 miljoen EUR aan kapitaal in de Bank geïnjecteerd (de „herkapitalisatie van voorjaar 2013”). |
| --- | --- |

(9)

In mei 2013 heeft het HFSF deelgenomen aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank, die in december 2012 was overeengekomen. De eerste en tweede overbruggingsherkapitalisatie werden omgezet in eigen vermogen en er werd een verdere 528 miljoen EUR aan kapitaal in de Bank geïnjecteerd (de „herkapitalisatie van voorjaar 2013”).

| (10) | Op 19 december 2013 hebben de Griekse autoriteiten aan de Commissie informatie verstrekt over de voorwaarden van de herkapitalisatie van voorjaar 2013. |
| --- | --- |

(10)

Op 19 december 2013 hebben de Griekse autoriteiten aan de Commissie informatie verstrekt over de voorwaarden van de herkapitalisatie van voorjaar 2013.

| (11) | Op 31 maart 2014 heeft het HFSF aan de Bank een toezeggingsbrief verzonden betreffende haar deelname aan een voorgenomen verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank. |
| --- | --- |

(11)

Op 31 maart 2014 heeft het HFSF aan de Bank een toezeggingsbrief verzonden betreffende haar deelname aan een voorgenomen verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank.

| (12) | Op 16 april 2014 hebben de Griekse autoriteiten een definitief herstructureringsplan voor de Bank („het herstructureringsplan”) bij de Commissie ingediend. Zij stelden de Commissie ook in kennis van de toezegging van het HFSF tot het volledig inschrijven op de komende herkapitalisatie van de Bank. Op dezelfde datum werd informatie verstrekt over de door de staat gegarandeerde ELA. Zij gaven aan verder te willen gaan met het verstrekken van deze liquiditeitssteun aan de Bank, alsook van staatsgaranties op schuldinstrumenten en overheidsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (9). |
| --- | --- |

(12)

Op 16 april 2014 hebben de Griekse autoriteiten een definitief herstructureringsplan voor de Bank („het herstructureringsplan”) bij de Commissie ingediend. Zij stelden de Commissie ook in kennis van de toezegging van het HFSF tot het volledig inschrijven op de komende herkapitalisatie van de Bank. Op dezelfde datum werd informatie verstrekt over de door de staat gegarandeerde ELA. Zij gaven aan verder te willen gaan met het verstrekken van deze liquiditeitssteun aan de Bank, alsook van staatsgaranties op schuldinstrumenten en overheidsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (9).

| (13) | De Commissie had talrijke vergaderingen, teleconferenties en elektronische briefwisselingen met vertegenwoordigers van de Griekse autoriteiten en de Bank. |
| --- | --- |

(13)

De Commissie had talrijke vergaderingen, teleconferenties en elektronische briefwisselingen met vertegenwoordigers van de Griekse autoriteiten en de Bank.

| (14) | Griekenland accepteert dat dit besluit bij wijze van uitzondering alleen in de Engelse taal wordt vastgesteld. |
| --- | --- |

(14)

Griekenland accepteert dat dit besluit bij wijze van uitzondering alleen in de Engelse taal wordt vastgesteld.

1.2.   PROCEDURE MET BETREKKING TOT DE OVERGENOMEN BEDRIJVEN

1.2.1.   Procedure met betrekking tot Nea Proton Bank

| (15) | Op 26 juli 2012 heeft de Commissie een besluit betreffende steunmaatregel SA. 34488 (2012/C) aangenomen, Steun ten behoeve van Nea Proton Bank door de oprichting en kapitalisatie van Nea Proton Bank (10) („Besluit tot inleiding Nea Proton”). Met dit besluit heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure ingeleid ten aanzien van: i) de financiering op grond van de afwikkelingsregeling van het Griekse garantiefonds voor deposito’s en beleggingen („HDIGF”) en het HFSF van het financieringsverschil van 1 121,6 miljoen EUR als gevolg van de overdracht van de activa en passiva van Proton Bank aan Nea Proton Bank; ii) een injectie van beginaandelenkapitaal van 250 miljoen EUR door het HFSF in Nea Proton Bank; en iii) een injectie van aanvullend aandelenkapitaal van 300 miljoen EUR door het HFSF in Nea Proton Bank, die vooruit werd betaald op het moment dat het besluit tot inleiding Nea Proton werd aangenomen. De Commissie verzocht Griekenland om opmerkingen in te dienen en alle informatie te verstrekken die zou kunnen helpen bij het beoordelen van de steunmaatregelen. In deel 1 van het besluit tot inleiding Nea Proton werd in detail de procedure ten aanzien van Proton Bank beschreven, waaronder de afwikkeling van Proton Bank, de oprichting van Nea Proton Bank, de financiering van het financieringstekort en het beginaandelenkapitaal dat door het HFSF in Nea Proton Bank werd geïnjecteerd. |
| --- | --- |

(15)

Op 26 juli 2012 heeft de Commissie een besluit betreffende steunmaatregel SA. 34488 (2012/C) aangenomen, Steun ten behoeve van Nea Proton Bank door de oprichting en kapitalisatie van Nea Proton Bank (10) („Besluit tot inleiding Nea Proton”). Met dit besluit heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure ingeleid ten aanzien van: i) de financiering op grond van de afwikkelingsregeling van het Griekse garantiefonds voor deposito’s en beleggingen („HDIGF”) en het HFSF van het financieringsverschil van 1 121,6 miljoen EUR als gevolg van de overdracht van de activa en passiva van Proton Bank aan Nea Proton Bank; ii) een injectie van beginaandelenkapitaal van 250 miljoen EUR door het HFSF in Nea Proton Bank; en iii) een injectie van aanvullend aandelenkapitaal van 300 miljoen EUR door het HFSF in Nea Proton Bank, die vooruit werd betaald op het moment dat het besluit tot inleiding Nea Proton werd aangenomen. De Commissie verzocht Griekenland om opmerkingen in te dienen en alle informatie te verstrekken die zou kunnen helpen bij het beoordelen van de steunmaatregelen. In deel 1 van het besluit tot inleiding Nea Proton werd in detail de procedure ten aanzien van Proton Bank beschreven, waaronder de afwikkeling van Proton Bank, de oprichting van Nea Proton Bank, de financiering van het financieringstekort en het beginaandelenkapitaal dat door het HFSF in Nea Proton Bank werd geïnjecteerd.

| (16) | Op 1 augustus 2012 schreef het HFSF in op aanvullend aandelenkapitaal in Nea Proton Bank, een verhoging ten bedrage van 230 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(16)

Op 1 augustus 2012 schreef het HFSF in op aanvullend aandelenkapitaal in Nea Proton Bank, een verhoging ten bedrage van 230 miljoen EUR.

| (17) | Op 5 september 2012 diende Griekenland schriftelijke opmerkingen over het Besluit tot inleiding NEA Proton in die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld. |
| --- | --- |

(17)

Op 5 september 2012 diende Griekenland schriftelijke opmerkingen over het Besluit tot inleiding NEA Proton in die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld.

| (18) | Op maandag 31 december 2012 schreef het HFSF in op nog meer aandelenkapitaal bij Nea Proton Bank voor een bedrag van 35 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(18)

Op maandag 31 december 2012 schreef het HFSF in op nog meer aandelenkapitaal bij Nea Proton Bank voor een bedrag van 35 miljoen EUR.

| (19) | In mei 2013 zette het HFSF het verkoopproces van Nea Proton Bank in gang. |
| --- | --- |

(19)

In mei 2013 zette het HFSF het verkoopproces van Nea Proton Bank in gang.

| (20) | Op 12 juli 2013 meldden de Griekse autoriteiten het voornemen tot verwerving van de Nea Proton Bank bij de Commissie. De Commissie antwoordde op 15 juli 2013. |
| --- | --- |

(20)

Op 12 juli 2013 meldden de Griekse autoriteiten het voornemen tot verwerving van de Nea Proton Bank bij de Commissie. De Commissie antwoordde op 15 juli 2013.

| (21) | Op 15 juli 2013 ondertekende de Bank een bindende overeenkomst met het HFSF om 100 % van de aandelen en stemrechten van de Nea Proton Bank over te nemen voor een aankoopprijs van 1 EUR en deed het HFSF de toezegging om de Nea Proton Bank voorafgaand aan de verkoop te herkapitaliseren met 395 miljoen EUR in contanten. |
| --- | --- |

(21)

Op 15 juli 2013 ondertekende de Bank een bindende overeenkomst met het HFSF om 100 % van de aandelen en stemrechten van de Nea Proton Bank over te nemen voor een aankoopprijs van 1 EUR en deed het HFSF de toezegging om de Nea Proton Bank voorafgaand aan de verkoop te herkapitaliseren met 395 miljoen EUR in contanten.

| (22) | Op 29 juli 2013 stelden de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis van deze kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank. |
| --- | --- |

(22)

Op 29 juli 2013 stelden de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis van deze kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank.

1.2.2.   Procedure met betrekking tot New TT Bank

| (23) | Op 6 mei 2013 nam de Commissie een besluit met betrekking tot steunmaatregel SA. 31155 (2013/C), „Staatssteun aan TT Hellenic Postbank SA middels oprichting en kapitalisatie van de brugbank New TT Hellenic Postbank SA” (het „besluit tot inleiding New TT”) (11). In dit besluit leidde de Commissie een formele onderzoeksprocedure in met betrekking tot: i) een kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR door het HFSF in New TT Hellenic Postbank SA („New TT Bank”); ii) een financiering van 4,1 miljard EUR (12) van het financieringstekort (13) dat is ontstaan door de overdracht van activiteiten van Hellenic Postbank SA („TT Bank”) aan New TT Bank; iii) een kapitaalinjectie door Griekenland van 224,96 miljoen EUR op grond van de steunregeling voor Griekse banken in TT Bank in de vorm van preferente aandelen; en iv) een steunverlening van 0,68 miljard EUR door het HDIGF ten gunste van de activa van T Bank SA („T Bank”) die waren overgedragen aan TT Bank. De Commissie verzocht Griekenland om opmerkingen in te dienen en alle informatie te verstrekken die zou kunnen helpen bij het beoordelen van de herstructureringssteun. In deel 1 van het besluit tot inleiding New TT worden de procedures met betrekking tot de afwikkeling van T Bank door verkoop aan TT Bank en de afwikkeling van TT Bank door de oprichting van New TT Bank gedetailleerd beschreven. |
| --- | --- |

(23)

Op 6 mei 2013 nam de Commissie een besluit met betrekking tot steunmaatregel SA. 31155 (2013/C), „Staatssteun aan TT Hellenic Postbank SA middels oprichting en kapitalisatie van de brugbank New TT Hellenic Postbank SA” (het „besluit tot inleiding New TT”) (11). In dit besluit leidde de Commissie een formele onderzoeksprocedure in met betrekking tot: i) een kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR door het HFSF in New TT Hellenic Postbank SA („New TT Bank”); ii) een financiering van 4,1 miljard EUR (12) van het financieringstekort (13) dat is ontstaan door de overdracht van activiteiten van Hellenic Postbank SA („TT Bank”) aan New TT Bank; iii) een kapitaalinjectie door Griekenland van 224,96 miljoen EUR op grond van de steunregeling voor Griekse banken in TT Bank in de vorm van preferente aandelen; en iv) een steunverlening van 0,68 miljard EUR door het HDIGF ten gunste van de activa van T Bank SA („T Bank”) die waren overgedragen aan TT Bank. De Commissie verzocht Griekenland om opmerkingen in te dienen en alle informatie te verstrekken die zou kunnen helpen bij het beoordelen van de herstructureringssteun. In deel 1 van het besluit tot inleiding New TT worden de procedures met betrekking tot de afwikkeling van T Bank door verkoop aan TT Bank en de afwikkeling van TT Bank door de oprichting van New TT Bank gedetailleerd beschreven.

| (24) | In juni 2013 zette het HFSF het verkoopproces van New TT Bank in gang. |
| --- | --- |

(24)

In juni 2013 zette het HFSF het verkoopproces van New TT Bank in gang.

| (25) | Op 15 juli 2013 deelden de Griekse autoriteiten aan de Commissie het voornemen van het HFSF tot verkoop van New TT Bank aan de Bank en de redenen voor deze beslissing mee. |
| --- | --- |

(25)

Op 15 juli 2013 deelden de Griekse autoriteiten aan de Commissie het voornemen van het HFSF tot verkoop van New TT Bank aan de Bank en de redenen voor deze beslissing mee.

| (26) | Op 15 juli 2013 ondertekende de Bank een bindende overeenkomst met het HFSF om 100 % van de aandelen en stemrechten van New TT Bank over te nemen. |
| --- | --- |

(26)

Op 15 juli 2013 ondertekende de Bank een bindende overeenkomst met het HFSF om 100 % van de aandelen en stemrechten van New TT Bank over te nemen.

| (27) | Op 19 juli 2013 diende Griekenland opmerkingen in over het besluit tot inleiding New TT. |
| --- | --- |

(27)

Op 19 juli 2013 diende Griekenland opmerkingen in over het besluit tot inleiding New TT.

2.   BESCHRIJVING

2.1.   DE BANK EN HAAR PROBLEMEN

2.1.1.   Algemene context van het Griekse bankwezen

| (28) | Het reële bruto binnenlands product („bbp”) in Griekenland is tussen 2008 en 2012 met 20 % gedaald, zoals aangegeven in tabel 1. Daardoor hadden de Griekse banken te kampen met een snel stijgend wanbetalingspercentage bij leningen aan Griekse huishoudens en bedrijven (14). Deze ontwikkelingen hadden een negatieve invloed op de resultaten van de activa van Griekse banken en deden kapitaalbehoeften ontstaan.

  Tabel 1


  Reële bbp-groei in Griekenland, 2008-2013












  Griekenland | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reële bbp-groei, % | –0,2 | –3,1 | –4,9 | –7,1 | –6,4 | – 4 (schatting) |
| Bron: | Eurostat, online beschikbaar op http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115 |

(28)

Het reële bruto binnenlands product („bbp”) in Griekenland is tussen 2008 en 2012 met 20 % gedaald, zoals aangegeven in tabel 1. Daardoor hadden de Griekse banken te kampen met een snel stijgend wanbetalingspercentage bij leningen aan Griekse huishoudens en bedrijven (14). Deze ontwikkelingen hadden een negatieve invloed op de resultaten van de activa van Griekse banken en deden kapitaalbehoeften ontstaan.

Tabel 1

Reële bbp-groei in Griekenland, 2008-2013

Griekenland

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Reële bbp-groei, %

–0,2

–3,1

–4,9

–7,1

–6,4

– 4 (schatting)

Bron:

Eurostat, online beschikbaar op http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115

| (29) | Bovendien heeft Griekenland in februari 2012 een obligatieruil met de particuliere sector uitgevoerd, onder de naam Inbreng van de particuliere sector („het PSI-programma”). Griekse banken waren betrokken bij het PSI-programma, waarbij de Griekse regering bestaande particuliere obligatiehouders nieuwe effecten aanbood (met inbegrip van nieuwe Griekse staatsobligaties („GGB’s”), aan het bbp gekoppelde effecten en PSI-promesses uitgegeven door het Europees Financieel Stabiliteitsfonds („EFSF”)) in ruil voor bestaande GGB’s, met een nominale korting van 53,5 % en langere looptijden (15). De Griekse autoriteiten kondigden de resultaten van die obligatieruil op 9 maart 2012 aan (16). De ruil resulteerde in zware verliezen voor de obligatiehouders (door de Bank van Griekenland geschat op gemiddeld 78 % van het nominale bedrag van de oude GGB’s voor de Griekse banken) en kapitaalbehoeften die met terugwerkende kracht op de jaarrekening van 2011 van de Griekse banken werden geboekt.

  Tabel 2


  Totale PSI-verliezen van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR)














  Banken | Nominaal bedrag van GGB’s | Nominale waarde van staatsgerelateerde leningen | Totale nominale waarde | PSI-verlies van GGB’s | PSI-verlies van staatsgerelateerde leningen | Totaal bruto PSI- verlies | Totaal bruto PSI-verlies/tier 1-kernkapitaal (17) (%) | Totaal bruto PSI-verlies/Totaal activa (%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| NBG | 13 748 | 1 001 | 14 749 | 10 985 | 751 | 11 735 | 161,0 | 11,0 |
| Eurobank | 7 001 | 335 | 7 336 | 5 517 | 264 | 5 781 | 164,5 | 7,5 |
| Alpha | 3 898 | 2 145 | 6 043 | 3 087 | 1 699 | 4 786 | 105,7 | 8,1 |
| Piraeus | 7 063 | 280 | 7 343 | 5 686 | 225 | 5 911 | 226,0 | 12,0 |
| Postbank (TT Bank) | 4 197 | 175 | 4 372 | 3 306 | 138 | 3 444 | 618,3 | 24,8 |
| Nea Proton Bank | 934 | 0 | 934 | 216 | 0 | 216 | 378,8 | 12,6 |
| Bron: | Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 14. |

(29)

Bovendien heeft Griekenland in februari 2012 een obligatieruil met de particuliere sector uitgevoerd, onder de naam Inbreng van de particuliere sector („het PSI-programma”). Griekse banken waren betrokken bij het PSI-programma, waarbij de Griekse regering bestaande particuliere obligatiehouders nieuwe effecten aanbood (met inbegrip van nieuwe Griekse staatsobligaties („GGB’s”), aan het bbp gekoppelde effecten en PSI-promesses uitgegeven door het Europees Financieel Stabiliteitsfonds („EFSF”)) in ruil voor bestaande GGB’s, met een nominale korting van 53,5 % en langere looptijden (15). De Griekse autoriteiten kondigden de resultaten van die obligatieruil op 9 maart 2012 aan (16). De ruil resulteerde in zware verliezen voor de obligatiehouders (door de Bank van Griekenland geschat op gemiddeld 78 % van het nominale bedrag van de oude GGB’s voor de Griekse banken) en kapitaalbehoeften die met terugwerkende kracht op de jaarrekening van 2011 van de Griekse banken werden geboekt.

Tabel 2

Totale PSI-verliezen van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR)

Banken

Nominaal bedrag van GGB’s

Nominale waarde van staatsgerelateerde leningen

Totale nominale waarde

PSI-verlies van GGB’s

PSI-verlies van staatsgerelateerde leningen

Totaal bruto PSI- verlies

Totaal bruto PSI-verlies/tier 1-kernkapitaal (17) (%)

Totaal bruto PSI-verlies/Totaal activa (%)

NBG

13 748

1 001

14 749

10 985

751

11 735

161,0

11,0

Eurobank

7 001

335

7 336

5 517

264

5 781

164,5

7,5

Alpha

3 898

2 145

6 043

3 087

1 699

4 786

105,7

8,1

Piraeus

7 063

280

7 343

5 686

225

5 911

226,0

12,0

Postbank (TT Bank)

4 197

175

4 372

3 306

138

3 444

618,3

24,8

Nea Proton Bank

934

0

934

216

0

216

378,8

12,6

Bron:

Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 14.

| (30) | Aangezien de Griekse banken geconfronteerd werden met aanzienlijke kapitaaltekorten als gevolg van het PSI-programma en de aanhoudende recessie, stelde het Memorandum betreffende het economische en financiële beleid („MEFP”) van het tweede aanpassingsprogramma voor Griekenland van de Griekse regering, de Europese Unie, het Internationaal Monetair Fonds („IMF”) en de Europese Centrale Bank („ECB”) van 11 maart 2012 fondsen beschikbaar voor de herkapitalisatie van die banken. De Griekse autoriteiten schatten de totale bancaire herkapitalisatiebehoeften en afwikkelingskosten ten laste van dit programma op 50 miljard EUR (18). Dat bedrag werd berekend op basis van een stresstest, uitgevoerd door de Bank van Griekenland, voor de periode van december 2011 tot december 2014 („de stresstest van 2012”), die gebruik maakte van de prognose voor kredietverliezen uitgevoerd door Blackrock (19). De middelen voor de herkapitalisatie van de Griekse banken zijn beschikbaar via het HFSF. Tabel 3 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften voor de belangrijkste Griekse banken, zoals deze uit de stresstest van 2012 naar voren zijn gekomen.

  Tabel 3


  Stresstest 2012: Kapitaalbehoeften van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR)














  Banken | Referentie tier 1-kernkapitaal (december 2011) | Totaal bruto PSI-verlies
  (dec 2011) | Voorzieningen met betrekking tot PSI
  (juni 2011) | Bruto cumulatief verlies
  Prognoses voor kredietrisico | Reserves kredietverliezen
  (dec 2011) | Interne kapitaal opbouw | Doelstelling tier 1-kernkapitaal (december 2014) | Kapitaalbehoeften |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| NBG | 7 287 | –11 735 | 1 646 | –8 366 | 5 390 | 4 681 | 8 657 | 9 756 |
| Eurobank | 3 515 | –5 781 | 830 | –8 226 | 3 514 | 2 904 | 2 595 | 5 839 |
| Alpha | 4 526 | –4 786 | 673 | –8 493 | 3 115 | 2 428 | 2 033 | 4 571 |
| Piraeus | 2 615 | –5 911 | 1 005 | –6 281 | 2 565 | 1 080 | 2 408 | 7 335 |
| Postbank (TT Bank) | 557 | –3 444 | 566 | –1 482 | 1 284 | – 315 | 903 | 3 737 |
| Nea Proton Bank | 57 | – 216 | 48 | – 482 | 368 | 34 | 115 | 305 |
| Bron: | Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 8. |

(30)

Aangezien de Griekse banken geconfronteerd werden met aanzienlijke kapitaaltekorten als gevolg van het PSI-programma en de aanhoudende recessie, stelde het Memorandum betreffende het economische en financiële beleid („MEFP”) van het tweede aanpassingsprogramma voor Griekenland van de Griekse regering, de Europese Unie, het Internationaal Monetair Fonds („IMF”) en de Europese Centrale Bank („ECB”) van 11 maart 2012 fondsen beschikbaar voor de herkapitalisatie van die banken. De Griekse autoriteiten schatten de totale bancaire herkapitalisatiebehoeften en afwikkelingskosten ten laste van dit programma op 50 miljard EUR (18). Dat bedrag werd berekend op basis van een stresstest, uitgevoerd door de Bank van Griekenland, voor de periode van december 2011 tot december 2014 („de stresstest van 2012”), die gebruik maakte van de prognose voor kredietverliezen uitgevoerd door Blackrock (19). De middelen voor de herkapitalisatie van de Griekse banken zijn beschikbaar via het HFSF. Tabel 3 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften voor de belangrijkste Griekse banken, zoals deze uit de stresstest van 2012 naar voren zijn gekomen.

Tabel 3

Stresstest 2012: Kapitaalbehoeften van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR)

Banken

Referentie tier 1-kernkapitaal (december 2011)

Totaal bruto PSI-verlies

(dec 2011)

Voorzieningen met betrekking tot PSI

(juni 2011)

Bruto cumulatief verlies

Prognoses voor kredietrisico

Reserves kredietverliezen

(dec 2011)

Interne kapitaal opbouw

Doelstelling tier 1-kernkapitaal (december 2014)

Kapitaalbehoeften

NBG

7 287

–11 735

1 646

–8 366

5 390

4 681

8 657

9 756

Eurobank

3 515

–5 781

830

–8 226

3 514

2 904

2 595

5 839

Alpha

4 526

–4 786

673

–8 493

3 115

2 428

2 033

4 571

Piraeus

2 615

–5 911

1 005

–6 281

2 565

1 080

2 408

7 335

Postbank (TT Bank)

557

–3 444

566

–1 482

1 284

– 315

903

3 737

Nea Proton Bank

57

– 216

48

– 482

368

34

115

305

Bron:

Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 8.

| (31) | Volgens het MEFP van maart 2012 wordt aan „banken die levensvatbare plannen voor kapitaalopbouw indienen de mogelijkheid geboden om overheidssteun aan te vragen en te ontvangen op een zodanige wijze dat de particuliere sector wordt gestimuleerd tot kapitaalinjectie, zodat de lasten voor de belastingbetaler worden beperkt” (20). De Bank van Griekenland constateerde dat alleen de vier grootste banken (Eurobank, NBG, Piraeus Bank en Alpha Bank) levensvatbaar zijn (21). Zij ontvingen in mei 2012 een eerste herkapitalisatie van het HFSF. |
| --- | --- |

(31)

Volgens het MEFP van maart 2012 wordt aan „banken die levensvatbare plannen voor kapitaalopbouw indienen de mogelijkheid geboden om overheidssteun aan te vragen en te ontvangen op een zodanige wijze dat de particuliere sector wordt gestimuleerd tot kapitaalinjectie, zodat de lasten voor de belastingbetaler worden beperkt” (20). De Bank van Griekenland constateerde dat alleen de vier grootste banken (Eurobank, NBG, Piraeus Bank en Alpha Bank) levensvatbaar zijn (21). Zij ontvingen in mei 2012 een eerste herkapitalisatie van het HFSF.

| (32) | De binnenlandse deposito’s bij de banken in Griekenland daalden met in totaal 37 % tussen eind 2009 en juni 2012, als gevolg van de recessie en de politieke onzekerheid. Deze banken moesten een hogere rente betalen om hun deposito’s te behouden. De kosten van de deposito’s stegen, waardoor de netto rentemarge van de banken werd verlaagd. Aangezien Griekse banken werden uitgesloten van de markten voor wholesalefinanciering, werden zij volledig afhankelijk van Eurosysteem (22) -financiering, waarvan een groeiend deel de vorm had van noodliquiditeitssteun („ELA”), verleend door de Bank van Griekenland. De bedragen die deze banken in de tweede helft van 2012 ontvingen waren bijzonder hoog. |
| --- | --- |

(32)

De binnenlandse deposito’s bij de banken in Griekenland daalden met in totaal 37 % tussen eind 2009 en juni 2012, als gevolg van de recessie en de politieke onzekerheid. Deze banken moesten een hogere rente betalen om hun deposito’s te behouden. De kosten van de deposito’s stegen, waardoor de netto rentemarge van de banken werd verlaagd. Aangezien Griekse banken werden uitgesloten van de markten voor wholesalefinanciering, werden zij volledig afhankelijk van Eurosysteem (22) -financiering, waarvan een groeiend deel de vorm had van noodliquiditeitssteun („ELA”), verleend door de Bank van Griekenland. De bedragen die deze banken in de tweede helft van 2012 ontvingen waren bijzonder hoog.

| (33) | Na de verkiezingen in juni 2012 begon de hoeveelheid deposito’s weer toe te nemen. De totale Eurosysteem-financiering voor Griekse banken is sinds 31 december 2012 afgenomen. |
| --- | --- |

(33)

Na de verkiezingen in juni 2012 begon de hoeveelheid deposito’s weer toe te nemen. De totale Eurosysteem-financiering voor Griekse banken is sinds 31 december 2012 afgenomen.

| (34) | Op 3 december 2012 startte Griekenland een terugkoopprogramma voor de nieuwe GGB’s die in het kader van het PSI-programma werden ontvangen, tegen prijzen variërend van 30,2 % tot 40,1 % van hun nominale waarde (23). De Griekse banken namen deel aan dat terugkoopprogramma, hetgeen leidde tot verdere verliezen op hun balansen, aangezien het boekhoudkundige verlies (dat wil zeggen het verschil tussen de marktwaarde en de nominale waarde) dat tijdens het PSI-programma werd geboekt definitief en onomkeerbaar werd (24). |
| --- | --- |

(34)

Op 3 december 2012 startte Griekenland een terugkoopprogramma voor de nieuwe GGB’s die in het kader van het PSI-programma werden ontvangen, tegen prijzen variërend van 30,2 % tot 40,1 % van hun nominale waarde (23). De Griekse banken namen deel aan dat terugkoopprogramma, hetgeen leidde tot verdere verliezen op hun balansen, aangezien het boekhoudkundige verlies (dat wil zeggen het verschil tussen de marktwaarde en de nominale waarde) dat tijdens het PSI-programma werd geboekt definitief en onomkeerbaar werd (24).

| (35) | In december 2012 ontvingen de vier grootste Griekse banken een tweede herkapitalisatie van het HFSF. |
| --- | --- |

(35)

In december 2012 ontvingen de vier grootste Griekse banken een tweede herkapitalisatie van het HFSF.

| (36) | In het najaar van 2013 startte de Bank van Griekenland een nieuwe stresstest, ter beoordeling van de robuustheid van de kapitaalpositie van de Griekse banken op grond van een basisscenario en een ongunstig scenario. |
| --- | --- |

(36)

In het najaar van 2013 startte de Bank van Griekenland een nieuwe stresstest, ter beoordeling van de robuustheid van de kapitaalpositie van de Griekse banken op grond van een basisscenario en een ongunstig scenario.

| (37) | In juli 2013 gaf de Bank van Griekenland aan een adviseur opdracht tot het uitvoeren van een diagnostische studie betreffende de kredietportefeuilles van alle Griekse banken. Deze adviseur stelde prognoses voor kredietverliezen („CLP’s”) op voor alle binnenlandse kredietportefeuilles van de Griekse banken, alsook voor leningen met Grieks risico bij buitenlandse bijkantoren en dochterondernemingen, uitgaande van een termijn van drieënhalf jaar en de levensduur van de lening. De analyse leverde CLP’s op bij twee macro-economische scenario’s: een basisscenario en een ongunstig scenario. De Bank van Griekenland maakte een schatting van de CLP’s voor buitenlandse kredietportefeuilles, met enige inhoudelijke inbreng van de adviseur. |
| --- | --- |

(37)

In juli 2013 gaf de Bank van Griekenland aan een adviseur opdracht tot het uitvoeren van een diagnostische studie betreffende de kredietportefeuilles van alle Griekse banken. Deze adviseur stelde prognoses voor kredietverliezen („CLP’s”) op voor alle binnenlandse kredietportefeuilles van de Griekse banken, alsook voor leningen met Grieks risico bij buitenlandse bijkantoren en dochterondernemingen, uitgaande van een termijn van drieënhalf jaar en de levensduur van de lening. De analyse leverde CLP’s op bij twee macro-economische scenario’s: een basisscenario en een ongunstig scenario. De Bank van Griekenland maakte een schatting van de CLP’s voor buitenlandse kredietportefeuilles, met enige inhoudelijke inbreng van de adviseur.

| (38) | Op basis van de beoordeling van de CLP’s door de adviseur voerde de Bank van Griekenland met technische ondersteuning van een tweede adviseur een beoordeling van de kapitaalbehoeften uit. |
| --- | --- |

(38)

Op basis van de beoordeling van de CLP’s door de adviseur voerde de Bank van Griekenland met technische ondersteuning van een tweede adviseur een beoordeling van de kapitaalbehoeften uit.

| (39) | De belangrijkste onderdelen van de beoordeling van de kapitaalbehoeften op grond van de stresstest van 2013 waren: i) de CLP’s (25) over kredietportefeuilles van banken op een geconsolideerde basis voor Grieks risico en buitenlands risico, na aftrek van de bestaande kredietreserves en ii) de geschatte operationele rentabiliteit van de banken voor de periode van juni 2013 tot december 2016, op basis van een conservatieve aanpassing van de herstructureringsplannen die in het vierde kwartaal van 2013 aan de Bank van Griekenland waren voorgelegd. Tabel 4 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften voor de belangrijkste Griekse banken, op een geconsolideerde basis voor het basisscenario van die stresstest van 2013.

  Tabel 4


  Stresstest 2013: Kapitaalbehoeften van de Griekse banken op geconsolideerde basis bij het basisscenario (in miljoen EUR)













  Banken | Referentie tier 1-kernkapitaal (juni 2013) (1) | Reserves kredietverliezen
  (juni 2013) (2) | CLP’s voor Grieks risico (3) | CLP’s voor buitenlands risico (26) (4) | Interne kapitaalopbouw (5) | Stresstest tier 1-kernkapitaalratio (december 2016) (6) | Kapitaalbehoeften
  (7) = (6) – (1) – (2) – (3) – (4) – (5) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| NBG (27) | 4 821 | 8 134 | –8 745 | –3 100 | 1 451 | 4 743 | 2 183 |
| Eurobank (28) | 2 228 | 7 000 | –9 519 | –1 628 | 2 106 | 3 133 | 2 945 |
| Alpha | 7 380 | 10 416 | 14 720 | –2 936 | 4 047 | 4 450 | 262 |
| Piraeus | 8 294 | 12 362 | –16 132 | –2 342 | 2 658 | 5 265 | 425 |
| Attica | 225 | 403 | – 888 | 0 | 106 | 243 | 397 |
| Panellinia | 61 | 66 | – 237 | 0 | –26 | 31 | 169 |
| Bron: | Bank van Griekenland, 2013 Stress Test of the Greek Banking Sector, maart 2014, blz. 42. |

(39)

De belangrijkste onderdelen van de beoordeling van de kapitaalbehoeften op grond van de stresstest van 2013 waren: i) de CLP’s (25) over kredietportefeuilles van banken op een geconsolideerde basis voor Grieks risico en buitenlands risico, na aftrek van de bestaande kredietreserves en ii) de geschatte operationele rentabiliteit van de banken voor de periode van juni 2013 tot december 2016, op basis van een conservatieve aanpassing van de herstructureringsplannen die in het vierde kwartaal van 2013 aan de Bank van Griekenland waren voorgelegd. Tabel 4 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften voor de belangrijkste Griekse banken, op een geconsolideerde basis voor het basisscenario van die stresstest van 2013.

Tabel 4

Stresstest 2013: Kapitaalbehoeften van de Griekse banken op geconsolideerde basis bij het basisscenario (in miljoen EUR)

Banken

Referentie tier 1-kernkapitaal (juni 2013) (1)

Reserves kredietverliezen

(juni 2013) (2)

CLP’s voor Grieks risico (3)

CLP’s voor buitenlands risico (26) (4)

Interne kapitaalopbouw (5)

Stresstest tier 1-kernkapitaalratio (december 2016) (6)

Kapitaalbehoeften

(7) = (6) – (1) – (2) – (3) – (4) – (5)

NBG (27)

4 821

8 134

–8 745

–3 100

1 451

4 743

2 183

Eurobank (28)

2 228

7 000

–9 519

–1 628

2 106

3 133

2 945

Alpha

7 380

10 416

14 720

–2 936

4 047

4 450

262

Piraeus

8 294

12 362

–16 132

–2 342

2 658

5 265

425

Attica

225

403

– 888

0

106

243

397

Panellinia

61

66

– 237

0

–26

31

169

Bron:

Bank van Griekenland, 2013 Stress Test of the Greek Banking Sector, maart 2014, blz. 42.

| (40) | Op 6 maart 2013 kondigde de Bank van Griekenland de resultaten aan van de stresstest van 2013 en verzocht de banken om medio april 2014 hun plannen voor het aantrekken van kapitaal ter dekking van de kapitaalbehoeften op grond van het basisscenario in te dienen. |
| --- | --- |

(40)

Op 6 maart 2013 kondigde de Bank van Griekenland de resultaten aan van de stresstest van 2013 en verzocht de banken om medio april 2014 hun plannen voor het aantrekken van kapitaal ter dekking van de kapitaalbehoeften op grond van het basisscenario in te dienen.

2.1.2.   De economische activiteiten van de Bank

| (41) | De Bank biedt universele bankdiensten aan, voornamelijk in Griekenland en in Oost- en Zuidoost-Europa (Cyprus, Roemenië, Bulgarije, Servië en Oekraïne). Zij biedt huishoudens en bedrijven een volledig assortiment bancaire en financiële producten en diensten aan. Zij is actief in de detailhandels-, zakelijke en private bankactiviteiten, vermogensbeheer, verzekeringen, kasbeheer, kapitaalmarkten en andere diensten. De Bank is als rechtspersoon opgericht in Griekenland en haar aandelen noteren op de effectenbeurs van Athene. Op 31 december 2012 werkten in totaal 17 427 mensen bij de Bank, waarvan ongeveer de helft in Oost- en Zuidoost-Europa en de andere helft in Griekenland (29). |
| --- | --- |

(41)

De Bank biedt universele bankdiensten aan, voornamelijk in Griekenland en in Oost- en Zuidoost-Europa (Cyprus, Roemenië, Bulgarije, Servië en Oekraïne). Zij biedt huishoudens en bedrijven een volledig assortiment bancaire en financiële producten en diensten aan. Zij is actief in de detailhandels-, zakelijke en private bankactiviteiten, vermogensbeheer, verzekeringen, kasbeheer, kapitaalmarkten en andere diensten. De Bank is als rechtspersoon opgericht in Griekenland en haar aandelen noteren op de effectenbeurs van Athene. Op 31 december 2012 werkten in totaal 17 427 mensen bij de Bank, waarvan ongeveer de helft in Oost- en Zuidoost-Europa en de andere helft in Griekenland (29).

| (42) | De Bank nam aan het PSI-programma deel met de uitruil van GGB’s en staatsgerelateerde leningen met een nominale waarde van 7 336 miljoen EUR. De totale PSI-gerelateerde kosten bedroegen ongeveer 5 781 miljoen EUR vóór belastingen en werden volledig geboekt op de jaarrekening van 2011 (30). De Bank verkocht tijdens het terugkoopprogramma van december 2012 de nieuwe GGB’s die zij had ontvangen in het kader van het PSI met een groot disagio ten opzichte van de nominale waarde. Deze verkoop maakte haar verliezen op de nieuwe GGB’s definitief. |
| --- | --- |

(42)

De Bank nam aan het PSI-programma deel met de uitruil van GGB’s en staatsgerelateerde leningen met een nominale waarde van 7 336 miljoen EUR. De totale PSI-gerelateerde kosten bedroegen ongeveer 5 781 miljoen EUR vóór belastingen en werden volledig geboekt op de jaarrekening van 2011 (30). De Bank verkocht tijdens het terugkoopprogramma van december 2012 de nieuwe GGB’s die zij had ontvangen in het kader van het PSI met een groot disagio ten opzichte van de nominale waarde. Deze verkoop maakte haar verliezen op de nieuwe GGB’s definitief.

| (43) | De kerngetallen van de Bank per december 2010, december 2011, december 2012 en december 2013 (geconsolideerde gegevens) worden in tabel 5 weergegeven.

  Tabel 5


  Kerngetallen Eurobank 2010, 2011, 2012 en 2013










  Winst-en-verliesrekening
  (in miljoen EUR) | 2010 | 2011 | 2012 | 2013
  (inclusief New TT Bank en Nea Proton Bank vanaf de datum van overname) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Netto rentebaten | 2 103 | 2 965 | 1 461 | 1 294 |
| Totale bedrijfsopbrengsten | 2 730 | 2 226 | 1 755 | 1 587 |
| Totale bedrijfslasten | –1 280 | –1 123 | –1 052 | –1 071 |
| Opbrengsten voor voorzieningen | 1 450 | 1 103 | 703 | 516 |
| Verliezen kredietrisico | –1 273 | –1 328 | –1 655 | –1 920 |
| PSI-verliezen | | –6 012 | – 363 | |
| Overige verliezen | | – 737 | – 373 | – 522 |
| Nettowinst/-verlies | 84 | –5 496 | –1 440 | –1 157 |
| Geselecteerde volumegegevens (in miljoen EUR) | 31 december 2010 | 31 december 2011 | 31 december 2012 | 31 december 2013 (inclusief New TT Bank en Nea Proton Bank) |
| Totaal leningen en voorschotten aan cliënten | 53 412 | 48 094 | 43 171 | 45 610 |
| Totaal deposito’s | 41 173 | 32 459 | 30 752 | 41 535 |
| Totaal activa | 87 188 | 76 822 | 67 653 | 77 586 |
| Totaal eigen vermogen (31) | 6 094 | 875 | – 685 | 4 523 |
| Bronnen: | 2013: Financiële resultaten 2013 — geconsolideerde jaarrekening, blz. 3 en 4: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/EN%20Consol%20AR%202013.pdf; 2012 en 2011: Financiële resultaten 2012 — geconsolideerde jaarrekening, blz. 3 en 4: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Annual%20Report%202012.pdf; 2010: EFG Eurobank-persbericht, resultaten volledig jaar 2011, blz. 5 en 6: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Annual%20Report%20AQ2011.pdf |

(43)

De kerngetallen van de Bank per december 2010, december 2011, december 2012 en december 2013 (geconsolideerde gegevens) worden in tabel 5 weergegeven.

Tabel 5

Kerngetallen Eurobank 2010, 2011, 2012 en 2013

Winst-en-verliesrekening

(in miljoen EUR)

2010

2011

2012

2013

(inclusief New TT Bank en Nea Proton Bank vanaf de datum van overname)

Netto rentebaten

2 103

2 965

1 461

1 294

Totale bedrijfsopbrengsten

2 730

2 226

1 755

1 587

Totale bedrijfslasten

–1 280

–1 123

–1 052

–1 071

Opbrengsten voor voorzieningen

1 450

1 103

703

516

Verliezen kredietrisico

–1 273

–1 328

–1 655

–1 920

PSI-verliezen

–6 012

– 363

Overige verliezen

– 737

– 373

– 522

Nettowinst/-verlies

84

–5 496

–1 440

–1 157

Geselecteerde volumegegevens (in miljoen EUR)

31 december 2010

31 december 2011

31 december 2012

31 december 2013 (inclusief New TT Bank en Nea Proton Bank)

Totaal leningen en voorschotten aan cliënten

53 412

48 094

43 171

45 610

Totaal deposito’s

41 173

32 459

30 752

41 535

Totaal activa

87 188

76 822

67 653

77 586

Totaal eigen vermogen (31)

6 094

875

– 685

4 523

Bronnen:

2013: Financiële resultaten 2013 — geconsolideerde jaarrekening, blz. 3 en 4: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/EN%20Consol%20AR%202013.pdf; 2012 en 2011: Financiële resultaten 2012 — geconsolideerde jaarrekening, blz. 3 en 4: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Annual%20Report%202012.pdf; 2010: EFG Eurobank-persbericht, resultaten volledig jaar 2011, blz. 5 en 6: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Annual%20Report%20AQ2011.pdf

| (44) | Uit tabel 5 blijkt dat, naast de enorme verliezen die in 2011 als gevolg van het PSI-programma (5 781 miljoen EUR (32)) zijn geboekt, de Bank te kampen had met afnemende inkomsten (onder andere vanwege de hogere kosten van deposito’s) en met hoge en stijgende bijzondere waardeverminderingsverliezen op haar kredietportefeuilles in Griekenland en in het buitenland. De liquiditeitspositie van de Bank werd zwaar getroffen door de uitstroom van deposito’s en de krediet/deposito-ratio bereikte op 31 december 2011 het niveau van 148 %, terwijl op die datum 42 % van haar balans werd gefinancierd door het Eurosysteem. |
| --- | --- |

(44)

Uit tabel 5 blijkt dat, naast de enorme verliezen die in 2011 als gevolg van het PSI-programma (5 781 miljoen EUR (32)) zijn geboekt, de Bank te kampen had met afnemende inkomsten (onder andere vanwege de hogere kosten van deposito’s) en met hoge en stijgende bijzondere waardeverminderingsverliezen op haar kredietportefeuilles in Griekenland en in het buitenland. De liquiditeitspositie van de Bank werd zwaar getroffen door de uitstroom van deposito’s en de krediet/deposito-ratio bereikte op 31 december 2011 het niveau van 148 %, terwijl op die datum 42 % van haar balans werd gefinancierd door het Eurosysteem.

| (45) | Op grond van de stresstest van 2013, waarvan de resultaten op 6 maart 2014 werden bekendgemaakt, werden de kapitaalbehoeften van de Bank door de Bank van Griekenland geraamd op 2 945 miljoen EUR voor het basisscenario. In dat bedrag waren de risicobeperkende maatregelen al meegenomen, dat wil zeggen dat er reeds vanuit werd gegaan dat de Bank risicobeperkende maatregelen in de vorm van desinvesteringen zou uitvoeren, waarvan werd aangenomen dat zij zouden bijdragen aan een verminderde kapitaalbehoefte. |
| --- | --- |

(45)

Op grond van de stresstest van 2013, waarvan de resultaten op 6 maart 2014 werden bekendgemaakt, werden de kapitaalbehoeften van de Bank door de Bank van Griekenland geraamd op 2 945 miljoen EUR voor het basisscenario. In dat bedrag waren de risicobeperkende maatregelen al meegenomen, dat wil zeggen dat er reeds vanuit werd gegaan dat de Bank risicobeperkende maatregelen in de vorm van desinvesteringen zou uitvoeren, waarvan werd aangenomen dat zij zouden bijdragen aan een verminderde kapitaalbehoefte.

| (46) | Ter dekking van de vastgestelde behoefte van 2 945 miljoen EUR aan kapitaal heeft de Bank versterkte risicobeperkende maatregelen voorgesteld, die echter in totaliteit slechts iets meer opleveren dan door de Bank van Griekenland bij de berekening van de kapitaalbehoeften werd aangenomen. Deze risicobeperkende maatregelen omvatten de verkoop van aanvullende activa (verkoop van [...] (33), verkoop van [...] % van de verzekeringsdochter en vermindering van de deelname aan vastgoedactiviteiten tot 20 % door [...] (34). |
| --- | --- |

(46)

Ter dekking van de vastgestelde behoefte van 2 945 miljoen EUR aan kapitaal heeft de Bank versterkte risicobeperkende maatregelen voorgesteld, die echter in totaliteit slechts iets meer opleveren dan door de Bank van Griekenland bij de berekening van de kapitaalbehoeften werd aangenomen. Deze risicobeperkende maatregelen omvatten de verkoop van aanvullende activa (verkoop van [...] (33), verkoop van [...] % van de verzekeringsdochter en vermindering van de deelname aan vastgoedactiviteiten tot 20 % door [...] (34).

| (47) | Aangezien die versterkte risicobeperkende maatregelen slechts een zeer klein deel van de vastgestelde kapitaalbehoeften kunnen dekken, is er op de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders op 12 april 2014 besloten om door te gaan met een kapitaalverhoging van 2 864 miljoen EUR. Deze krijgt de vorm van een voorkeurvrij eigenvermogensaanbod (dat wil zeggen, een kapitaalverhoging met annulering van voorkeurrechten) voor internationale beleggers en een openbare emissie in Griekenland. Als de vraag van particuliere beleggers onvoldoende is ter dekking van de gehele kapitaalverhoging, zal het HFSF het gat dichten door in te schrijven op de resterende nieuwe aandelen, behoudens voorafgaande omzetting van de bestaande achtergestelde kapitaalinstrumenten van de Bank in aandelen. |
| --- | --- |

(47)

Aangezien die versterkte risicobeperkende maatregelen slechts een zeer klein deel van de vastgestelde kapitaalbehoeften kunnen dekken, is er op de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders op 12 april 2014 besloten om door te gaan met een kapitaalverhoging van 2 864 miljoen EUR. Deze krijgt de vorm van een voorkeurvrij eigenvermogensaanbod (dat wil zeggen, een kapitaalverhoging met annulering van voorkeurrechten) voor internationale beleggers en een openbare emissie in Griekenland. Als de vraag van particuliere beleggers onvoldoende is ter dekking van de gehele kapitaalverhoging, zal het HFSF het gat dichten door in te schrijven op de resterende nieuwe aandelen, behoudens voorafgaande omzetting van de bestaande achtergestelde kapitaalinstrumenten van de Bank in aandelen.

2.2.   OVERNAMES DOOR DE BANK VAN GRIEKSE BANCAIRE ACTIVITEITEN

| (48) | Op 15 juli 2013 ondertekende de Bank twee bindende overeenkomsten met het HFSF om 100 % van de aandelen en stemrechten van Nea Proton Bank en New TT Bank over te nemen. |
| --- | --- |

(48)

Op 15 juli 2013 ondertekende de Bank twee bindende overeenkomsten met het HFSF om 100 % van de aandelen en stemrechten van Nea Proton Bank en New TT Bank over te nemen.

2.2.1.   Overname van Nea Proton Bank

Afwikkeling van Proton Bank en Nea Proton Bank

| (49) | Op 9 oktober 2011 ging de Bank van Griekenland over tot de afwikkeling van de Proton Bank. De vergunning van de Proton Bank werd door de Bank van Griekenland ingetrokken en de bank werd in liquidatie gebracht (35). |
| --- | --- |

(49)

Op 9 oktober 2011 ging de Bank van Griekenland over tot de afwikkeling van de Proton Bank. De vergunning van de Proton Bank werd door de Bank van Griekenland ingetrokken en de bank werd in liquidatie gebracht (35).

| (50) | Op voorstel van de Bank van Griekenland en op grond van het besluit van de minister van Financiën (36) werd Nea Proton Bank als een tussentijdse kredietinstelling opgericht en werden alle deposito’s (particulieren, banken en overheid), de vestigingen en bepaalde activa (krediet- en effectenportefeuille) van Proton Bank aan haar overgedragen. De eigenvermogensvorderingen, achtergestelde schuld en hoge-risicokredieten bleven bij Proton Bank. HFSF bracht initieel aandelenkapitaal van 250 miljoen EUR in (37) bij Nea Proton Bank en was haar enige aandeelhouder. De openingsbalans van Nea Proton Bank bedroeg circa 3 miljard EUR. |
| --- | --- |

(50)

Op voorstel van de Bank van Griekenland en op grond van het besluit van de minister van Financiën (36) werd Nea Proton Bank als een tussentijdse kredietinstelling opgericht en werden alle deposito’s (particulieren, banken en overheid), de vestigingen en bepaalde activa (krediet- en effectenportefeuille) van Proton Bank aan haar overgedragen. De eigenvermogensvorderingen, achtergestelde schuld en hoge-risicokredieten bleven bij Proton Bank. HFSF bracht initieel aandelenkapitaal van 250 miljoen EUR in (37) bij Nea Proton Bank en was haar enige aandeelhouder. De openingsbalans van Nea Proton Bank bedroeg circa 3 miljard EUR.

| (51) | Eind 2011 bedroegen de risicogewogen activa van Nea Proton Bank („RWA” (38)) 1,2 miljard EUR. |
| --- | --- |

(51)

Eind 2011 bedroegen de risicogewogen activa van Nea Proton Bank („RWA” (38)) 1,2 miljard EUR.

Overname van Nea Proton Bank door de Bank

| (52) | De Griekse wet betreffende het afwikkelen van banken vereist dat het HFSF afstand doet van zijn aandelen in een tussentijdse kredietinstelling, binnen twee jaar vanaf de datum van het ministerieel besluit tot oprichting van die tussentijdse kredietinstelling (39). In overeenstemming met deze verplichting en overeenkomstig het MEFP ging HFSF over tot de verkoop van haar aandelen in Nea Proton Bank. De financiële adviseur van het HFSF nam contact op met een breed scala aan potentiële beleggers (met inbegrip van Griekse banken, buitenlandse banken en financiële sponsors), maar slechts twee partijen, de Bank en een Amerikaans hedgefonds, brachten een definitief bod uit. Alleen het bod dat door de Bank werd uitgebracht werd als in overeenstemming met de „procesbrief” van het HFSF en dus als geldig beschouwd. |
| --- | --- |

(52)

De Griekse wet betreffende het afwikkelen van banken vereist dat het HFSF afstand doet van zijn aandelen in een tussentijdse kredietinstelling, binnen twee jaar vanaf de datum van het ministerieel besluit tot oprichting van die tussentijdse kredietinstelling (39). In overeenstemming met deze verplichting en overeenkomstig het MEFP ging HFSF over tot de verkoop van haar aandelen in Nea Proton Bank. De financiële adviseur van het HFSF nam contact op met een breed scala aan potentiële beleggers (met inbegrip van Griekse banken, buitenlandse banken en financiële sponsors), maar slechts twee partijen, de Bank en een Amerikaans hedgefonds, brachten een definitief bod uit. Alleen het bod dat door de Bank werd uitgebracht werd als in overeenstemming met de „procesbrief” van het HFSF en dus als geldig beschouwd.

| (53) | Op 31 mei 2013 bedroegen de RWA van Nea Proton Bank 811 miljoen EUR en haar kapitaalvereiste op basis van de regelgeving-203 miljoen EUR. Op dezelfde datum had Nea Proton Bank een totale herkapitalisatie van 276 miljoen EUR nodig om een tier 1-kernkapitaalratio van 9 % te bereiken. De Bank betaalde contant het bedrag van 1 EUR in ruil voor 100 % van de aandelen en stemrechten van Nea Proton Bank. De Bank verzocht het HFSF om Nea Proton Bank met 395 miljoen EUR te herkapitaliseren, waardoor, afgezien van de 276 miljoen EUR die nodig was om de solvabiliteitsratio van de Nea Proton Bank terug te brengen tot 9 %, een aanvullend bedrag van 119 miljoen EUR voor voorzieningen beschikbaar kwam om aanvullende kredietverliezen en verwachte verliezen vóór belastingen tot 2016 te compenseren. Op grond van de verkoopvoorwaarden zegde het HFSF toe om ter dekking van de kapitaalbehoeften van Nea Proton Bank, voorafgaand aan de voltooiing van de transactie, 395 miljoen EUR in contanten bij te dragen. |
| --- | --- |

(53)

Op 31 mei 2013 bedroegen de RWA van Nea Proton Bank 811 miljoen EUR en haar kapitaalvereiste op basis van de regelgeving-203 miljoen EUR. Op dezelfde datum had Nea Proton Bank een totale herkapitalisatie van 276 miljoen EUR nodig om een tier 1-kernkapitaalratio van 9 % te bereiken. De Bank betaalde contant het bedrag van 1 EUR in ruil voor 100 % van de aandelen en stemrechten van Nea Proton Bank. De Bank verzocht het HFSF om Nea Proton Bank met 395 miljoen EUR te herkapitaliseren, waardoor, afgezien van de 276 miljoen EUR die nodig was om de solvabiliteitsratio van de Nea Proton Bank terug te brengen tot 9 %, een aanvullend bedrag van 119 miljoen EUR voor voorzieningen beschikbaar kwam om aanvullende kredietverliezen en verwachte verliezen vóór belastingen tot 2016 te compenseren. Op grond van de verkoopvoorwaarden zegde het HFSF toe om ter dekking van de kapitaalbehoeften van Nea Proton Bank, voorafgaand aan de voltooiing van de transactie, 395 miljoen EUR in contanten bij te dragen.

2.2.2.   Overname van New TT Bank

Afwikkeling van TT Bank en New TT Bank

| (54) | Op 18 januari 2013 gingen de Griekse autoriteiten over tot de afwikkeling van TT Bank. De vergunning van TT Bank werd door de Bank van Griekenland ingetrokken en de bank werd in liquidatie gebracht (40). |
| --- | --- |

(54)

Op 18 januari 2013 gingen de Griekse autoriteiten over tot de afwikkeling van TT Bank. De vergunning van TT Bank werd door de Bank van Griekenland ingetrokken en de bank werd in liquidatie gebracht (40).

| (55) | Op voorstel van de Bank van Griekenland en na de beslissing van de minister van Financiën (41) werd New TT Bank opgericht als een tussentijdse kredietinstelling en er werd 10,8 miljard EUR aan activa (in de vorm van contant geld, schatkistpapier, inbare leningen, particuliere deposito’s, centrale financiering en GGB’s (42)) overgedragen aan New TT Bank. Er bleef een totaalbedrag van 1,2 miljard EUR aan netto activa in TT Bank: „in de vorm van” eigenvermogensvorderingen, oninbare leningen, belastingvorderingen en -verplichtingen van TT, en diverse heffingen en accijnzen. HFSF bracht initieel aandelenkapitaal van 500 miljoen EUR in bij New TT Bank en was de enige aandeelhouder. De openingsbalans van New TT Bank bedroeg na de kapitaalinjectie circa 15,1 miljard EUR. |
| --- | --- |

(55)

Op voorstel van de Bank van Griekenland en na de beslissing van de minister van Financiën (41) werd New TT Bank opgericht als een tussentijdse kredietinstelling en er werd 10,8 miljard EUR aan activa (in de vorm van contant geld, schatkistpapier, inbare leningen, particuliere deposito’s, centrale financiering en GGB’s (42)) overgedragen aan New TT Bank. Er bleef een totaalbedrag van 1,2 miljard EUR aan netto activa in TT Bank: „in de vorm van” eigenvermogensvorderingen, oninbare leningen, belastingvorderingen en -verplichtingen van TT, en diverse heffingen en accijnzen. HFSF bracht initieel aandelenkapitaal van 500 miljoen EUR in bij New TT Bank en was de enige aandeelhouder. De openingsbalans van New TT Bank bedroeg na de kapitaalinjectie circa 15,1 miljard EUR.

Overname van New TT Bank door de Bank

| (56) | Als onderdeel van de MEFP-toezeggingen ging het HFSF over tot de verkoop van zijn aandelen in New TT Bank. Op die manier voldeed het ook aan zijn verplichting om binnen twee jaar na oprichting van deze laatste afstand te doen van zijn aandelen in die tussentijdse kredietinstelling. Zijn financieel adviseur nam contact op met een groot aantal potentiële beleggers, met inbegrip van Griekse banken, buitenlandse banken en financiële sponsors. Alleen de vier grootste Griekse banken brachten een definitief bod uit, waarbij de voorkeur uitging naar het bod van de Bank. |
| --- | --- |

(56)

Als onderdeel van de MEFP-toezeggingen ging het HFSF over tot de verkoop van zijn aandelen in New TT Bank. Op die manier voldeed het ook aan zijn verplichting om binnen twee jaar na oprichting van deze laatste afstand te doen van zijn aandelen in die tussentijdse kredietinstelling. Zijn financieel adviseur nam contact op met een groot aantal potentiële beleggers, met inbegrip van Griekse banken, buitenlandse banken en financiële sponsors. Alleen de vier grootste Griekse banken brachten een definitief bod uit, waarbij de voorkeur uitging naar het bod van de Bank.

| (57) | De Bank ging akkoord met het betalen van in totaal 681 miljoen EUR in de vorm van nieuw uitgegeven gewone aandelen voor de aankoop van New TT Bank. Volgens de inschrijvingsovereenkomst was de aanvankelijk door de Bank betaalde vergoeding behoudens verdere bijstellingen op basis van een waardering van de nettowaarde van de activa (43). |
| --- | --- |

(57)

De Bank ging akkoord met het betalen van in totaal 681 miljoen EUR in de vorm van nieuw uitgegeven gewone aandelen voor de aankoop van New TT Bank. Volgens de inschrijvingsovereenkomst was de aanvankelijk door de Bank betaalde vergoeding behoudens verdere bijstellingen op basis van een waardering van de nettowaarde van de activa (43).

| (58) | Bijgevolg heeft de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders van de Bank van 26 augustus 2013 de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank met 425 625 000 EUR goedgekeurd, door de uitgifte van 1 418 750 000 nieuwe gewone aandelen (44) met een nominale waarde van 0,3 EUR per stuk en een biedprijs van 0,48 EUR per stuk. Op de kapitaalverhoging werd door het HFSF volledig ingeschreven middels bijdrage in natura. Deze bijdrage in natura bestond uit alle aandelen van New TT Bank die in het bezit waren van het HFSF, met een totale waarde van 681 miljoen EUR. Na deze transactie steeg de deelneming van HFSF in de Bank van 93,5 % tot 95,2 %. |
| --- | --- |

(58)

Bijgevolg heeft de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders van de Bank van 26 augustus 2013 de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank met 425 625 000 EUR goedgekeurd, door de uitgifte van 1 418 750 000 nieuwe gewone aandelen (44) met een nominale waarde van 0,3 EUR per stuk en een biedprijs van 0,48 EUR per stuk. Op de kapitaalverhoging werd door het HFSF volledig ingeschreven middels bijdrage in natura. Deze bijdrage in natura bestond uit alle aandelen van New TT Bank die in het bezit waren van het HFSF, met een totale waarde van 681 miljoen EUR. Na deze transactie steeg de deelneming van HFSF in de Bank van 93,5 % tot 95,2 %.

2.3.   STEUNMAATREGELEN

| (59) | De Bank heeft gebruikgemaakt van de kapitaalsteunmaatregelen A, B1, B2, B3, B4 en C en liquiditeitssteunmaatregelen L1 en L2. Proton Bank en Nea Proton Bank hebben gebruikgemaakt van de volgende maatregelen: Pr1, Pr2 Pr3, NP1, NP2 en NP3. T Bank, TT bank en New TT bank hebben gebruikgemaakt van de maatregelen T, TT, NTT1 en NTT2. |
| --- | --- |

(59)

De Bank heeft gebruikgemaakt van de kapitaalsteunmaatregelen A, B1, B2, B3, B4 en C en liquiditeitssteunmaatregelen L1 en L2. Proton Bank en Nea Proton Bank hebben gebruikgemaakt van de volgende maatregelen: Pr1, Pr2 Pr3, NP1, NP2 en NP3. T Bank, TT bank en New TT bank hebben gebruikgemaakt van de maatregelen T, TT, NTT1 en NTT2.

2.3.1.   Steunmaatregel t.b.v. de Bank op grond van de steunregeling voor Griekse banken

| (60) | De Bank heeft verschillende vormen van steun gekregen krachtens de steunregeling voor Griekse banken, de maatregel tot herkapitalisatie, de garantiemaatregel en maatregel voor staatsobligatieleningen. |
| --- | --- |

(60)

De Bank heeft verschillende vormen van steun gekregen krachtens de steunregeling voor Griekse banken, de maatregel tot herkapitalisatie, de garantiemaatregel en maatregel voor staatsobligatieleningen.

2.3.1.1.   Staatsliquiditeitssteun verleend op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen (maatregel L1)

| (61) | De Bank heeft gebruikgemaakt en blijft gebruikmaken van steun op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen. Die steun zal in dit besluit worden omschreven als „maatregel L1”. Vanaf 30 november 2013 (45) bedroegen de aan de Bank verleende garanties ongeveer 13,9 miljard EUR. Op die datum waren er geen uitstaande staatsobligatieleningen aan de Bank. Per 15 april 2011 had de Bank staatsobligatieleningen ten bedrage van 1 737 miljoen EUR ontvangen en gebruikgemaakt van 13,6 miljard EUR aan staatsgaranties, verleend op grond van de steunregeling voor Griekse banken. |
| --- | --- |

(61)

De Bank heeft gebruikgemaakt en blijft gebruikmaken van steun op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen. Die steun zal in dit besluit worden omschreven als „maatregel L1”. Vanaf 30 november 2013 (45) bedroegen de aan de Bank verleende garanties ongeveer 13,9 miljard EUR. Op die datum waren er geen uitstaande staatsobligatieleningen aan de Bank. Per 15 april 2011 had de Bank staatsobligatieleningen ten bedrage van 1 737 miljoen EUR ontvangen en gebruikgemaakt van 13,6 miljard EUR aan staatsgaranties, verleend op grond van de steunregeling voor Griekse banken.

| (62) | In het herstructureringsplan voor de Bank dat door de Griekse autoriteiten op 16 maart 2014 bij de Commissie werd ingediend, hebben de Griekse autoriteiten hun voornemen kenbaar gemaakt om tijdens de herstructureringsperiode op grond van de regeling garanties en staatsobligatieleningen te blijven verstrekken. |
| --- | --- |

(62)

In het herstructureringsplan voor de Bank dat door de Griekse autoriteiten op 16 maart 2014 bij de Commissie werd ingediend, hebben de Griekse autoriteiten hun voornemen kenbaar gemaakt om tijdens de herstructureringsperiode op grond van de regeling garanties en staatsobligatieleningen te blijven verstrekken.

2.3.1.2.   Herkapitalisatie door de staat verleend op grond van de herkapitalisatiemaatregel van de steunregeling voor Griekse banken (maatregel A)

| (63) | In mei 2009 ontving de Bank een kapitaalinjectie van 950 miljoen EUR (46) (maatregel A) op grond van de herkapitalisatiemaatregel van de steunregeling voor Griekse banken. Die kapitaalinjectie stond gelijk aan ongeveer 2 % van de RWA die de Bank op dat moment had. |
| --- | --- |

(63)

In mei 2009 ontving de Bank een kapitaalinjectie van 950 miljoen EUR (46) (maatregel A) op grond van de herkapitalisatiemaatregel van de steunregeling voor Griekse banken. Die kapitaalinjectie stond gelijk aan ongeveer 2 % van de RWA die de Bank op dat moment had.

| (64) | De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen, waarop door Griekenland werd ingeschreven, met een coupon van 10 % en een looptijd van vijf jaar. In 2010 werd de duur van de preferente aandelen verlengd en hun vergoeding verhoogd. Vanaf dat moment zal, indien de preferente aandelen niet binnen vijf jaar na hun uitgifte worden afgelost en er geen beslissing is genomen door de algemene vergadering van aandeelhouders met betrekking tot de aflossing van deze aandelen, de Griekse minister van Financiën de coupon verhogen met 2 % per jaar op cumulatieve basis (dat wil zeggen, een coupon van 12 % voor het zesde jaar, 14 % voor het zevende jaar enz...). |
| --- | --- |

(64)

De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen, waarop door Griekenland werd ingeschreven, met een coupon van 10 % en een looptijd van vijf jaar. In 2010 werd de duur van de preferente aandelen verlengd en hun vergoeding verhoogd. Vanaf dat moment zal, indien de preferente aandelen niet binnen vijf jaar na hun uitgifte worden afgelost en er geen beslissing is genomen door de algemene vergadering van aandeelhouders met betrekking tot de aflossing van deze aandelen, de Griekse minister van Financiën de coupon verhogen met 2 % per jaar op cumulatieve basis (dat wil zeggen, een coupon van 12 % voor het zesde jaar, 14 % voor het zevende jaar enz...).

2.3.2.   Door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2)

| (65) | ELA is een uitzonderlijke maatregel waarmee een solvabele financiële instelling die met tijdelijke liquiditeitsproblemen te kampen heeft, Eurosysteemfinanciering kan ontvangen zonder dat deze transactie deel uitmaakt van het gemeenschappelijke monetaire beleid. De rente die door een dergelijke financiële instelling voor ELA wordt betaald is [...] basispunten hoger dan de reguliere herfinancieringsrente van een centrale bank. |
| --- | --- |

(65)

ELA is een uitzonderlijke maatregel waarmee een solvabele financiële instelling die met tijdelijke liquiditeitsproblemen te kampen heeft, Eurosysteemfinanciering kan ontvangen zonder dat deze transactie deel uitmaakt van het gemeenschappelijke monetaire beleid. De rente die door een dergelijke financiële instelling voor ELA wordt betaald is [...] basispunten hoger dan de reguliere herfinancieringsrente van een centrale bank.

| (66) | De Bank van Griekenland is verantwoordelijk voor het ELA-programma, wat betekent dat alle kosten en de risico’s die voortvloeien uit de ELA-voorziening door de Bank van Griekenland gedragen worden (47). Griekenland heeft de Bank van Griekenland een staatsgarantie verleend die geldt voor de totale hoeveelheid ELA die door de Bank van Griekenland wordt toegekend. Door de aanname van artikel 50, lid 7, van Wet 3943/2011, waarmee artikel 65, lid 1, van Wet 2362/1995 werd gewijzigd, werd het de minister van Financiën toegestaan om namens de staat garanties toe te kennen aan de Bank van Griekenland, ter waarborging van de vorderingen van de Bank van Griekenland op kredietinstellingen. De banken die gebruikmaken van ELA moeten aan de staat een garantievergoeding betalen ten bedrage van [...] basispunten. |
| --- | --- |

(66)

De Bank van Griekenland is verantwoordelijk voor het ELA-programma, wat betekent dat alle kosten en de risico’s die voortvloeien uit de ELA-voorziening door de Bank van Griekenland gedragen worden (47). Griekenland heeft de Bank van Griekenland een staatsgarantie verleend die geldt voor de totale hoeveelheid ELA die door de Bank van Griekenland wordt toegekend. Door de aanname van artikel 50, lid 7, van Wet 3943/2011, waarmee artikel 65, lid 1, van Wet 2362/1995 werd gewijzigd, werd het de minister van Financiën toegestaan om namens de staat garanties toe te kennen aan de Bank van Griekenland, ter waarborging van de vorderingen van de Bank van Griekenland op kredietinstellingen. De banken die gebruikmaken van ELA moeten aan de staat een garantievergoeding betalen ten bedrage van [...] basispunten.

| (67) | Vanaf 31 december 2011 had de Bank gebruikgemaakt van 14,95 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA (48), terwijl de Bank per 31 december 2012 gebruik had gemaakt van 12 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA. |
| --- | --- |

(67)

Vanaf 31 december 2011 had de Bank gebruikgemaakt van 14,95 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA (48), terwijl de Bank per 31 december 2012 gebruik had gemaakt van 12 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA.

2.3.3.   Steunmaatregel t.b.v. de Bank via het HFSF

| (68) | De Bank heeft vanaf 2012 gebruikgemaakt van verschillende kapitaalsteunmaatregelen van het HFSF. Tabel 6 geeft een overzicht van de steunmaatregelen.

  Tabel 6


  Kapitaalsteunmaatregel t.b.v. de Bank via het HFSF | 1e overbruggingsherkapitalisatie — mei 2012 (in miljoen EUR) | 2e overbruggingsherkapitalisatie — dec 2012 (in miljoen EUR) | Toezeggingsbrief — dec 2012
  (in miljoen EUR) | Herkapitalisatie voorjaar 2013 — mei 2013 (in miljoen EUR) | Toezegging herkapitalisatie — april 2014 (in miljoen EUR) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Maatregel | B1 | B2 | B3 | B4 | C |
| Bedrag
  (in miljoen EUR) | 3 970 | 1 341 | 528 | 5 839 | 2 864 |

(68)

De Bank heeft vanaf 2012 gebruikgemaakt van verschillende kapitaalsteunmaatregelen van het HFSF. Tabel 6 geeft een overzicht van de steunmaatregelen.

Tabel 6

Kapitaalsteunmaatregel t.b.v. de Bank via het HFSF

1e overbruggingsherkapitalisatie — mei 2012 (in miljoen EUR)

2e overbruggingsherkapitalisatie — dec 2012 (in miljoen EUR)

Toezeggingsbrief — dec 2012

(in miljoen EUR)

Herkapitalisatie voorjaar 2013 — mei 2013 (in miljoen EUR)

Toezegging herkapitalisatie — april 2014 (in miljoen EUR)

Maatregel

B1

B2

B3

B4

C

Bedrag

(in miljoen EUR)

3 970

1 341

528

5 839

2 864

2.3.3.1.   De eerste overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B1)

| (69) | De overwegingen 15 tot en met 32 van het besluit tot inleiding Eurobank geven een gedetailleerde beschrijving van de eerste overbruggingsherkapitalisatie van mei 2012 (maatregel B1). De achtergrond en de belangrijkste kenmerken van die maatregel worden in dit deel uiteengezet. |
| --- | --- |

(69)

De overwegingen 15 tot en met 32 van het besluit tot inleiding Eurobank geven een gedetailleerde beschrijving van de eerste overbruggingsherkapitalisatie van mei 2012 (maatregel B1). De achtergrond en de belangrijkste kenmerken van die maatregel worden in dit deel uiteengezet.

| (70) | Op 20 april 2012 heeft het HFSF aan de Bank een brief verzonden met toezegging van deelname aan een geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank voor een bedrag tot 4,2 miljard EUR. |
| --- | --- |

(70)

Op 20 april 2012 heeft het HFSF aan de Bank een brief verzonden met toezegging van deelname aan een geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank voor een bedrag tot 4,2 miljard EUR.

| (71) | In het kader van maatregel B1 heeft het HFSF op 28 mei 2012 3,97 miljard EUR aan EFSF-obligaties aan de Bank overgedragen, overeenkomstig de bepalingen betreffende overbruggingsherkapitalisaties die zijn vastgelegd in de Wet 3864/2010 tot oprichting van het HFSF („HFSF-wet”). De EFSF-obligaties die aan de Bank zijn overgedragen, waren floating notes met looptijden van zes en tien jaar en hadden als uitgiftedatum 19 april 2012. De Commissie heeft in overweging 48 van het besluit tot inleiding Eurobank reeds vastgesteld „De overbruggingsherkapitalisatie die op 28 mei 2012 werd voltooid, vormt de nakoming van een verplichting uit de toezeggingsbrief en daarmee een voortzetting van dezelfde steun”. Zowel de bedragen van de toezeggingsbrief als die van de eerste overbruggingsherkapitalisatie werden berekend door de Bank van Griekenland om ervoor te zorgen dat de Bank een totale kapitaalratio van 8 % zou bereiken per 31 december 2011, de datum waarop de overbruggingsherkapitalisatie met terugwerkende kracht door de Bank werd geboekt. Zoals blijkt uit tabel 3 dekt maatregel B1 slechts een beperkt gedeelte van de totale kapitaalbehoeften die bij de stresstest van 2012 werden vastgesteld. De Bank werd geacht het kapitaal door middel van een toekomstige kapitaalverhoging op te halen; de overbruggingsherkapitalisatie was alleen bedoeld om ervoor te zorgen dat de Bank voor ECB-financiering in aanmerking zou blijven komen totdat die kapitaalverhoging had plaatsgevonden. |
| --- | --- |

(71)

In het kader van maatregel B1 heeft het HFSF op 28 mei 2012 3,97 miljard EUR aan EFSF-obligaties aan de Bank overgedragen, overeenkomstig de bepalingen betreffende overbruggingsherkapitalisaties die zijn vastgelegd in de Wet 3864/2010 tot oprichting van het HFSF („HFSF-wet”). De EFSF-obligaties die aan de Bank zijn overgedragen, waren floating notes met looptijden van zes en tien jaar en hadden als uitgiftedatum 19 april 2012. De Commissie heeft in overweging 48 van het besluit tot inleiding Eurobank reeds vastgesteld „De overbruggingsherkapitalisatie die op 28 mei 2012 werd voltooid, vormt de nakoming van een verplichting uit de toezeggingsbrief en daarmee een voortzetting van dezelfde steun”. Zowel de bedragen van de toezeggingsbrief als die van de eerste overbruggingsherkapitalisatie werden berekend door de Bank van Griekenland om ervoor te zorgen dat de Bank een totale kapitaalratio van 8 % zou bereiken per 31 december 2011, de datum waarop de overbruggingsherkapitalisatie met terugwerkende kracht door de Bank werd geboekt. Zoals blijkt uit tabel 3 dekt maatregel B1 slechts een beperkt gedeelte van de totale kapitaalbehoeften die bij de stresstest van 2012 werden vastgesteld. De Bank werd geacht het kapitaal door middel van een toekomstige kapitaalverhoging op te halen; de overbruggingsherkapitalisatie was alleen bedoeld om ervoor te zorgen dat de Bank voor ECB-financiering in aanmerking zou blijven komen totdat die kapitaalverhoging had plaatsgevonden.

| (72) | Voor de periode tussen de datum van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en de datum van de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in gewone aandelen en andere converteerbare financiële instrumenten is in de voorinschrijvingsovereenkomst tussen de Bank en het HFSF bepaald dat de Bank aan het HFSF een jaarlijkse vergoeding van 1 % van de nominale waarde van de EFSF-notes zou betalen en dat alle couponbetalingen en lopende rente op de EFSF-notes voor die periode zouden gelden als een aanvullende kapitaalinjectie door het HFSF (49). |
| --- | --- |

(72)

Voor de periode tussen de datum van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en de datum van de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in gewone aandelen en andere converteerbare financiële instrumenten is in de voorinschrijvingsovereenkomst tussen de Bank en het HFSF bepaald dat de Bank aan het HFSF een jaarlijkse vergoeding van 1 % van de nominale waarde van de EFSF-notes zou betalen en dat alle couponbetalingen en lopende rente op de EFSF-notes voor die periode zouden gelden als een aanvullende kapitaalinjectie door het HFSF (49).

2.3.3.2.   De tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B2)

| (73) | De Bank boekte in de herfst van 2012 nog meer verliezen. Het kapitaal daalde daarom opnieuw onder de minimumkapitaalvereisten om in aanmerking te blijven komen voor herfinanciering door de ECB. |
| --- | --- |

(73)

De Bank boekte in de herfst van 2012 nog meer verliezen. Het kapitaal daalde daarom opnieuw onder de minimumkapitaalvereisten om in aanmerking te blijven komen voor herfinanciering door de ECB.

| (74) | Een tweede overbruggingsherkapitalisatie werd daardoor noodzakelijk. Op 21 december 2012 voerde het HFSF een tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR uit (maatregel B2), die weer werd betaald door de overdracht van EFSF-obligaties aan de Bank. |
| --- | --- |

(74)

Een tweede overbruggingsherkapitalisatie werd daardoor noodzakelijk. Op 21 december 2012 voerde het HFSF een tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR uit (maatregel B2), die weer werd betaald door de overdracht van EFSF-obligaties aan de Bank.

2.3.3.3.   De toezeggingsbrief van 21 december 2012 (maatregel B3)

| (75) | Naast de tweede overbruggingsherkapitalisatie zond het HFSF op 21 december 2012 aan de Bank ook een toezeggingsbrief betreffende zijn deelname aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank en aan de uit te geven converteerbare instrumenten, voor een totaalbedrag van maximaal 528 miljoen EUR (maatregel B3). |
| --- | --- |

(75)

Naast de tweede overbruggingsherkapitalisatie zond het HFSF op 21 december 2012 aan de Bank ook een toezeggingsbrief betreffende zijn deelname aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank en aan de uit te geven converteerbare instrumenten, voor een totaalbedrag van maximaal 528 miljoen EUR (maatregel B3).

| (76) | Het totaal van de twee overbruggingsherkapitalisaties (maatregelen B1 en B2) en het aanvullende bedrag dat in december 2012 werd toegezegd (maatregel B3) betekende dat het HFSF de totale kapitaalbehoeften die op grond van de stresstest van 2012 werd vastgesteld (5 839 miljoen EUR (50)) had toegezegd. |
| --- | --- |

(76)

Het totaal van de twee overbruggingsherkapitalisaties (maatregelen B1 en B2) en het aanvullende bedrag dat in december 2012 werd toegezegd (maatregel B3) betekende dat het HFSF de totale kapitaalbehoeften die op grond van de stresstest van 2012 werd vastgesteld (5 839 miljoen EUR (50)) had toegezegd.

2.3.3.4.   De herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B4)

| (77) | Op 30 april 2013 stemde de algemene vergadering van aandeelhouders in met een verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank met een bedrag van 5 839 miljoen EUR („de herkapitalisatie van voorjaar 2013”). De Bank heeft daarom 3 789 317 357 nieuwe aandelen uitgegeven met een nominale waarde van 0,30 EUR tegen een prijs van 1,54 EUR per aandeel. |
| --- | --- |

(77)

Op 30 april 2013 stemde de algemene vergadering van aandeelhouders in met een verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank met een bedrag van 5 839 miljoen EUR („de herkapitalisatie van voorjaar 2013”). De Bank heeft daarom 3 789 317 357 nieuwe aandelen uitgegeven met een nominale waarde van 0,30 EUR tegen een prijs van 1,54 EUR per aandeel.

| (78) | Op dezelfde datum besloot de algemene vergadering van aandeelhouders ook dat het volledige bedrag aan kapitaal door het HFSF zou worden verstrekt en in natura zou worden uitbetaald in de vorm van EFSF-obligaties. |
| --- | --- |

(78)

Op dezelfde datum besloot de algemene vergadering van aandeelhouders ook dat het volledige bedrag aan kapitaal door het HFSF zou worden verstrekt en in natura zou worden uitbetaald in de vorm van EFSF-obligaties.

| (79) | Derhalve bracht het HFSF in mei 2013 een totaal van 5 839 miljoen EUR bij de Bank in, in de vorm van gewone aandelen (maatregel B4). Dit bedrag is gelijk aan de som van de maatregelen B1, B2 en B3. |
| --- | --- |

(79)

Derhalve bracht het HFSF in mei 2013 een totaal van 5 839 miljoen EUR bij de Bank in, in de vorm van gewone aandelen (maatregel B4). Dit bedrag is gelijk aan de som van de maatregelen B1, B2 en B3.

| (80) | Door middel van de herkapitalisatie van voorjaar 2013 werden de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregelen B1 en B2) omgezet in een permanente herkapitalisatie, en werd de toezegging tot het verlenen van aanvullende kapitaalsteun (maatregel B3) uitgevoerd. |
| --- | --- |

(80)

Door middel van de herkapitalisatie van voorjaar 2013 werden de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregelen B1 en B2) omgezet in een permanente herkapitalisatie, en werd de toezegging tot het verlenen van aanvullende kapitaalsteun (maatregel B3) uitgevoerd.

| (81) | De prijs van de nieuwe aandelen werd vastgesteld op 50 % van de naar volume gewogen gemiddelde aandelenkoers over de 50 handelsdagen voorafgaand aan de vaststelling van de biedprijs. Als gevolg van een omgekeerde aandelensplitsing waartoe door de algemene vergadering van aandeelhouders op 30 april 2012 werd besloten (51), werd de prijs van de nieuwe aandelen vastgesteld op 1,54 EUR per aandeel. |
| --- | --- |

(81)

De prijs van de nieuwe aandelen werd vastgesteld op 50 % van de naar volume gewogen gemiddelde aandelenkoers over de 50 handelsdagen voorafgaand aan de vaststelling van de biedprijs. Als gevolg van een omgekeerde aandelensplitsing waartoe door de algemene vergadering van aandeelhouders op 30 april 2012 werd besloten (51), werd de prijs van de nieuwe aandelen vastgesteld op 1,54 EUR per aandeel.

| (82) | Onmiddellijk na de herkapitalisatie van voorjaar 2013 werd het HFSF de grootste aandeelhouder van de Bank, met een belang van 98,56 %. Nadat de Bank echter nog een passivabeheerronde had afgerond, daalde het belang in juni 2013 tot 93,55 % (zie punt 2.4.5). In augustus 2013 gaf de Bank nieuwe aandelen uit aan het HFSF voor de aankoop van New TT Bank, waardoor het HFSF-belang steeg tot 95,23 % (52). |
| --- | --- |

(82)

Onmiddellijk na de herkapitalisatie van voorjaar 2013 werd het HFSF de grootste aandeelhouder van de Bank, met een belang van 98,56 %. Nadat de Bank echter nog een passivabeheerronde had afgerond, daalde het belang in juni 2013 tot 93,55 % (zie punt 2.4.5). In augustus 2013 gaf de Bank nieuwe aandelen uit aan het HFSF voor de aankoop van New TT Bank, waardoor het HFSF-belang steeg tot 95,23 % (52).

2.3.3.5.   De toezegging tot herkapitalisatie van 2014 (maatregel C)

| (83) | Op 6 maart 2014 meldde de Bank van Griekenland de resultaten van een stresstest die werd uitgevoerd in de tweede helft van 2013. De Bank van Griekenland gaf aan dat de kapitaalbehoeften van de Bank voor de periode 2014-2016 in het basisscenario 2 945 miljoen EUR zouden bedragen. |
| --- | --- |

(83)

Op 6 maart 2014 meldde de Bank van Griekenland de resultaten van een stresstest die werd uitgevoerd in de tweede helft van 2013. De Bank van Griekenland gaf aan dat de kapitaalbehoeften van de Bank voor de periode 2014-2016 in het basisscenario 2 945 miljoen EUR zouden bedragen.

| (84) | Op 31 maart 2014 stuurde het HFSF een brief aan de Bank waarin het aangaf dat het de bedoeling en de mogelijkheid had om voor een achtervangmechanisme te zorgen voor elke verhoging van het aandelenkapitaal die op grond van HFSF-wet 3864/2010, als gewijzigd op 30 maart 2014, werd uitgevoerd om te voldoen aan de kapitaalbehoeften die tijdens de stresstest waren vastgesteld. De HFSF-wet bepaalt dat als er aan het einde van de inschrijvingsperiode onvoldoende vraag van particuliere beleggers is tegen de prijs die door de Algemene Raad van het HFSF is vastgesteld op basis van twee onafhankelijke waarderingen, het HFSF zal inschrijven op alle resterende aandelen, behoudens de voorafgaande omzetting van het bestaande achtergestelde kapitaalinstrument van de Bank in aandelen, zoals bepaald in artikel 6 bis. |
| --- | --- |

(84)

Op 31 maart 2014 stuurde het HFSF een brief aan de Bank waarin het aangaf dat het de bedoeling en de mogelijkheid had om voor een achtervangmechanisme te zorgen voor elke verhoging van het aandelenkapitaal die op grond van HFSF-wet 3864/2010, als gewijzigd op 30 maart 2014, werd uitgevoerd om te voldoen aan de kapitaalbehoeften die tijdens de stresstest waren vastgesteld. De HFSF-wet bepaalt dat als er aan het einde van de inschrijvingsperiode onvoldoende vraag van particuliere beleggers is tegen de prijs die door de Algemene Raad van het HFSF is vastgesteld op basis van twee onafhankelijke waarderingen, het HFSF zal inschrijven op alle resterende aandelen, behoudens de voorafgaande omzetting van het bestaande achtergestelde kapitaalinstrument van de Bank in aandelen, zoals bepaald in artikel 6 bis.

| (85) | Op 12 april 2014 stemde de buitengewone vergadering van aandeelhouders in met een verhoging van het aandelenkapitaal ten bedrage van 2 864 miljoen EUR op grond van de HFSF-wet en stelde dat de biedprijs niet lager kon zijn dan de nominale prijs van 0,30 EUR per aandeel en de door het HFSF te bepalen minimumprijs. (53). |
| --- | --- |

(85)

Op 12 april 2014 stemde de buitengewone vergadering van aandeelhouders in met een verhoging van het aandelenkapitaal ten bedrage van 2 864 miljoen EUR op grond van de HFSF-wet en stelde dat de biedprijs niet lager kon zijn dan de nominale prijs van 0,30 EUR per aandeel en de door het HFSF te bepalen minimumprijs. (53).

| (86) | In overeenstemming met de HFSF-wet heeft het HFSF twee onafhankelijke adviseurs benoemd om de waarde van de Bank te bepalen. Op 10 april 2014 rondden de twee adviseurs hun werkzaamheden af door elk een bandbreedte voor de waarde van de Bank aan te geven. De twee bandbreedtes overlappen elkaar aanzienlijk. Op basis van deze waarderingen stelde de Algemene Raad van het HFSF op 14 april 2014 de minimumprijs vast waartegen de nieuwe aandelen van de Bank aan beleggers konden worden aangeboden, alsook de prijs waartegen het zo nodig de emissie zou ondersteunen (54). Op 15 april 2014 keurde het het aanbod van een consortium van beleggers goed om in te schrijven op 1,3 miljard EUR aan nieuwe aandelen tegen een prijs van 0,30 EUR per aandeel („hefboominvesteerder” (55)
   (56)). |
| --- | --- |

(86)

In overeenstemming met de HFSF-wet heeft het HFSF twee onafhankelijke adviseurs benoemd om de waarde van de Bank te bepalen. Op 10 april 2014 rondden de twee adviseurs hun werkzaamheden af door elk een bandbreedte voor de waarde van de Bank aan te geven. De twee bandbreedtes overlappen elkaar aanzienlijk. Op basis van deze waarderingen stelde de Algemene Raad van het HFSF op 14 april 2014 de minimumprijs vast waartegen de nieuwe aandelen van de Bank aan beleggers konden worden aangeboden, alsook de prijs waartegen het zo nodig de emissie zou ondersteunen (54). Op 15 april 2014 keurde het het aanbod van een consortium van beleggers goed om in te schrijven op 1,3 miljard EUR aan nieuwe aandelen tegen een prijs van 0,30 EUR per aandeel („hefboominvesteerder” (55)
   (56)).

| (87) | Op 24 april 2014 kondigde Eurobank de start van de „bookbuilding” aan, tegen een prijs variërend van 0,30 EUR tot 0,33 EUR (57). Als er voldoende vraag is om de gehele 2 864 miljoen EUR te dekken tegen een prijs die hoger is dan 0,30 EUR, moet de hefboominvesteerder zijn prijs aan de hogere prijs aanpassen of zijn orders annuleren, in welk geval hij een vergoeding ontvangt. Als er voldoende vraag is van particuliere beleggers (met inbegrip van de vraag van de hefboominvesteerder) om de gehele 2 864 miljoen EUR te dekken tegen een prijs van 0,30 EUR, krijgt de hefboominvesteerder voorrang bij de toewijzing. Als er onvoldoende vraag is (met inbegrip van de vraag van de hefboominvesteerder) bij een prijs van 0,30 EUR, zal de achtergestelde schuld worden omgezet in nieuwe aandelen. Zoals bepaald in de HFSF-wet zal op alle aandelen waarop niet is ingeschreven na de conversie van de achtergestelde schuld door het HFSF tegen dezelfde prijs worden ingeschreven, te weten 0,30 EUR per aandeel. |
| --- | --- |

(87)

Op 24 april 2014 kondigde Eurobank de start van de „bookbuilding” aan, tegen een prijs variërend van 0,30 EUR tot 0,33 EUR (57). Als er voldoende vraag is om de gehele 2 864 miljoen EUR te dekken tegen een prijs die hoger is dan 0,30 EUR, moet de hefboominvesteerder zijn prijs aan de hogere prijs aanpassen of zijn orders annuleren, in welk geval hij een vergoeding ontvangt. Als er voldoende vraag is van particuliere beleggers (met inbegrip van de vraag van de hefboominvesteerder) om de gehele 2 864 miljoen EUR te dekken tegen een prijs van 0,30 EUR, krijgt de hefboominvesteerder voorrang bij de toewijzing. Als er onvoldoende vraag is (met inbegrip van de vraag van de hefboominvesteerder) bij een prijs van 0,30 EUR, zal de achtergestelde schuld worden omgezet in nieuwe aandelen. Zoals bepaald in de HFSF-wet zal op alle aandelen waarop niet is ingeschreven na de conversie van de achtergestelde schuld door het HFSF tegen dezelfde prijs worden ingeschreven, te weten 0,30 EUR per aandeel.

2.3.4.   Steunmaatregelen voor de overgenomen bedrijven

2.3.4.1.   Steunmaatregelen voor Proton Bank en Nea Proton Bank

| (88) | Sinds 2008 hebben Proton Bank en Nea Proton Bank van verschillende steunmaatregelen gebruikgemaakt. Tabel 7 geeft een overzicht van deze steunmaatregelen.

  Tabel 7


  Overzicht van de kapitaalsteun aan Proton Bank en Nea Proton Bank











  Begunstigde van de steun | Maatregel | Aard van de steun | Entiteit die de steun heeft verleend | Datum van uitbetaling | Bedrag (in miljoen EUR) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Activiteiten van Proton Bank | Pr1 | Kapitaal op grond van de herkapitalisatiemaatregel: Preferente aandelen van de Griekse staat | Staat | Mei 2009 | 80 |
| Pr2 | Uitlenen van Grieks schatkistpapier op grond van de maatregel betreffende Griekse obligatieleningmaatregel | Staat | April 2009 | 78 |
| Pr3 | Staatsgarantie voor uitgegeven obligaties op grond van de Griekse garantiemaatregel | Staat | Juli 2010 | 149,4 |
| Activiteiten van Nea Proton Bank | NP1
  Financieringstekort door overgang van PB naar NPB | Financiering van financieringstekort door overgang van PB naar NPB (deel 1) | HDIGF | 9.10.2011 | 862 |
| Na de berekening van het financieringstekort, financiering van het saldo van het financieringstekort door de overgang van PB naar NPB (deel 2) | HFSF | 14.5.2012 | 259,6 |
| Totaalbedrag NP1 | | | 1 121,6 |
| NP2
  Injecties aandelenkapitaal NPB in 2011 en 2012 | Aanvankelijk aandelenkapitaal | HFSF | 9.10.2011 | 220 |
| Aanvankelijk aandelenkapitaal | HFSF | 3.2.2012 | 30 |
| Totaal beginkapitaal | | | 250 |
| Aanvullend aandelenkapitaal | HFSF | 1.8.2012 | 230 |
| Aanvullend aandelenkapitaal | HFSF | 31.12.2012 | 35 |
| Totaal aanvullend kapitaal | | | 265 |
| Totaalbedrag NP2 | | | 515 |
| NP3
  Herkapitalisatie voorafgaand aan verkoop aan Eurobank | Aandelenkapitaal | HFSF | 28.8.2013 | 395 |

(88)

Sinds 2008 hebben Proton Bank en Nea Proton Bank van verschillende steunmaatregelen gebruikgemaakt. Tabel 7 geeft een overzicht van deze steunmaatregelen.

Tabel 7

Overzicht van de kapitaalsteun aan Proton Bank en Nea Proton Bank

Begunstigde van de steun

Maatregel

Aard van de steun

Entiteit die de steun heeft verleend

Datum van uitbetaling

Bedrag (in miljoen EUR)

Activiteiten van Proton Bank

Pr1

Kapitaal op grond van de herkapitalisatiemaatregel: Preferente aandelen van de Griekse staat

Staat

Mei 2009

80

Pr2

Uitlenen van Grieks schatkistpapier op grond van de maatregel betreffende Griekse obligatieleningmaatregel

Staat

April 2009

78

Pr3

Staatsgarantie voor uitgegeven obligaties op grond van de Griekse garantiemaatregel

Staat

Juli 2010

149,4

Activiteiten van Nea Proton Bank

NP1

Financieringstekort door overgang van PB naar NPB

Financiering van financieringstekort door overgang van PB naar NPB (deel 1)

HDIGF

9.10.2011

862

Na de berekening van het financieringstekort, financiering van het saldo van het financieringstekort door de overgang van PB naar NPB (deel 2)

HFSF

14.5.2012

259,6

Totaalbedrag NP1

1 121,6

NP2

Injecties aandelenkapitaal NPB in 2011 en 2012

Aanvankelijk aandelenkapitaal

HFSF

9.10.2011

220

Aanvankelijk aandelenkapitaal

HFSF

3.2.2012

30

Totaal beginkapitaal

250

Aanvullend aandelenkapitaal

HFSF

1.8.2012

230

Aanvullend aandelenkapitaal

HFSF

31.12.2012

35

Totaal aanvullend kapitaal

265

Totaalbedrag NP2

515

NP3

Herkapitalisatie voorafgaand aan verkoop aan Eurobank

Aandelenkapitaal

HFSF

28.8.2013

395

2.3.4.1.1   Steunmaatregelen voor Proton Bank

i)   Door Proton Bank ontvangen herkapitalisatie van de staat (maatregel Pr1)

| (89) | In mei 2009 heeft Griekenland 80 miljoen EUR bij Proton Bank geïnjecteerd, wat gelijkstond aan ongeveer 4,6 % van haar RWA op dat moment. Deze kapitaalinjectie werd uitgevoerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken. De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen. |
| --- | --- |

(89)

In mei 2009 heeft Griekenland 80 miljoen EUR bij Proton Bank geïnjecteerd, wat gelijkstond aan ongeveer 4,6 % van haar RWA op dat moment. Deze kapitaalinjectie werd uitgevoerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken. De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen.

ii)   Door Proton Bank ontvangen liquiditeitssteun van de staat (maatregelen Pr2 en Pr3)

| (90) | Proton Bank heeft ook gebruikgemaakt van steunmaatregelen op grond van de maatregelen voor garanties en staatsobligatieleningen, die deel uitmaken van de steunregeling voor Griekse banken. In april 2009 ontving Proton Bank Griekse staatsobligaties ten bedrage van 78 miljoen EUR (maatregel Pr2) en in juli 2010 ontving zij een staatsgarantie voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 149,4 miljoen EUR (maatregel Pr3). De obligaties met staatsgarantie werden op de dag van afwikkeling overgedragen aan Nea Proton Bank, maar zij werden ingetrokken op 5 januari 2012. De Griekse staatsobligaties vervielen in december 2011 en werden niet verlengd. |
| --- | --- |

(90)

Proton Bank heeft ook gebruikgemaakt van steunmaatregelen op grond van de maatregelen voor garanties en staatsobligatieleningen, die deel uitmaken van de steunregeling voor Griekse banken. In april 2009 ontving Proton Bank Griekse staatsobligaties ten bedrage van 78 miljoen EUR (maatregel Pr2) en in juli 2010 ontving zij een staatsgarantie voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 149,4 miljoen EUR (maatregel Pr3). De obligaties met staatsgarantie werden op de dag van afwikkeling overgedragen aan Nea Proton Bank, maar zij werden ingetrokken op 5 januari 2012. De Griekse staatsobligaties vervielen in december 2011 en werden niet verlengd.

2.3.4.1.2   Steunmaatregelen voor Nea Proton Bank

i)   Dekking van het financieringstekort van Nea Proton Bank van 1 121,6 miljoen EUR (maatregel NP1)

| (91) | In het kader van de afwikkeling van Proton Bank hebben de Griekse autoriteiten een financieringstekort bij Nea Proton Bank vastgesteld. Overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 9 oktober 2011 werd op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF in december 2011 862 miljoen EUR aan Nea Proton Bank betaald. Nadat de Bank van Griekenland het financieringstekort op 19 januari 2012 definitief had vastgesteld op 1 121,6 miljoen EUR, werd overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 9 april 2012 (58) door het HFSF (59) op 14 mei 2012 het resterende bedrag van 259,6 miljoen EUR betaald. Het financieringstekort werd hiermee op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF gedicht. |
| --- | --- |

(91)

In het kader van de afwikkeling van Proton Bank hebben de Griekse autoriteiten een financieringstekort bij Nea Proton Bank vastgesteld. Overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 9 oktober 2011 werd op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF in december 2011 862 miljoen EUR aan Nea Proton Bank betaald. Nadat de Bank van Griekenland het financieringstekort op 19 januari 2012 definitief had vastgesteld op 1 121,6 miljoen EUR, werd overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 9 april 2012 (58) door het HFSF (59) op 14 mei 2012 het resterende bedrag van 259,6 miljoen EUR betaald. Het financieringstekort werd hiermee op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF gedicht.

ii)   Kapitaalinjectie door het HFSF in Nea Proton Bank in 2011 en 2012 (maatregel NP2)

| (92) | Het HFSF verstrekte staatssteun aan Nea Proton Bank in de vorm van een beginaandelenkapitaal (gewone aandelen) van 250 miljoen EUR, uitbetaald in twee tranches op 9 oktober 2011 en op 3 februari 2012. |
| --- | --- |

(92)

Het HFSF verstrekte staatssteun aan Nea Proton Bank in de vorm van een beginaandelenkapitaal (gewone aandelen) van 250 miljoen EUR, uitbetaald in twee tranches op 9 oktober 2011 en op 3 februari 2012.

| (93) | Volgens het geactualiseerde herstructureringsplan van Nea Proton Bank dat op 16 juli 2012 werd ingediend, te weten de meest recente versie van het plan dat aan de Commissie werd meegedeeld op het moment van het Besluit tot inleiding Nea Proton, had Nea Proton Bank aanvullend kapitaal van 300 miljoen EUR nodig. Dat aanvullende kapitaal was gedeeltelijk vereist omdat Nea Proton Bank verliezen had geleden als gevolg van het PSI-programma (de bijzondere waardeverminderingsverliezen voor 2011 met betrekking tot de GGB’s bedroegen 146,5 miljoen EUR en er werden extra waardeverminderingen van 22 miljoen EUR opgenomen in de resultaten van het eerste kwartaal van 2012). Nea Proton Bank had ook aanvullend kapitaal nodig omdat de voorzieningskosten van 2011 tot 2016 hoger uitvielen dan verwacht op het moment dat Nea Proton Bank werd opgericht. |
| --- | --- |

(93)

Volgens het geactualiseerde herstructureringsplan van Nea Proton Bank dat op 16 juli 2012 werd ingediend, te weten de meest recente versie van het plan dat aan de Commissie werd meegedeeld op het moment van het Besluit tot inleiding Nea Proton, had Nea Proton Bank aanvullend kapitaal van 300 miljoen EUR nodig. Dat aanvullende kapitaal was gedeeltelijk vereist omdat Nea Proton Bank verliezen had geleden als gevolg van het PSI-programma (de bijzondere waardeverminderingsverliezen voor 2011 met betrekking tot de GGB’s bedroegen 146,5 miljoen EUR en er werden extra waardeverminderingen van 22 miljoen EUR opgenomen in de resultaten van het eerste kwartaal van 2012). Nea Proton Bank had ook aanvullend kapitaal nodig omdat de voorzieningskosten van 2011 tot 2016 hoger uitvielen dan verwacht op het moment dat Nea Proton Bank werd opgericht.

| (94) | Volgens het geactualiseerde herstructureringsplan van Nea Proton Bank dat op 16 juli 2012 werd ingediend, moest in de verwachte kapitaalbehoeften worden voorzien door een geschatte kapitaalinjectie van 285 miljoen EUR in 2012 en een geschatte kapitaalinjectie van 15 miljoen EUR in 2014. Uiteindelijk heeft het HFSF op 1 augustus 2012 230 miljoen EUR en op 31 december 2012 35 miljoen EUR bij Nea Proton Bank geïnjecteerd. |
| --- | --- |

(94)

Volgens het geactualiseerde herstructureringsplan van Nea Proton Bank dat op 16 juli 2012 werd ingediend, moest in de verwachte kapitaalbehoeften worden voorzien door een geschatte kapitaalinjectie van 285 miljoen EUR in 2012 en een geschatte kapitaalinjectie van 15 miljoen EUR in 2014. Uiteindelijk heeft het HFSF op 1 augustus 2012 230 miljoen EUR en op 31 december 2012 35 miljoen EUR bij Nea Proton Bank geïnjecteerd.

iii)   Kapitaalinjectie van het HFSF bij Nea Proton Bank vóór de verkoop aan Eurobank (maatregel NP3)

| (95) | Op grond van de verkoopovereenkomst van 15 juli 2013 had het HFSF al toegezegd een bedrag van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank in te brengen (60). Het HFSF betaalde op 28 augustus 2013 het bedrag van 395 miljoen EUR uit. |
| --- | --- |

(95)

Op grond van de verkoopovereenkomst van 15 juli 2013 had het HFSF al toegezegd een bedrag van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank in te brengen (60). Het HFSF betaalde op 28 augustus 2013 het bedrag van 395 miljoen EUR uit.

2.3.4.2.   Steunmaatregelen voor New TT Bank

| (96) | T Bank, TT Bank en New TT Bank hebben sinds 2008 van verschillende steunmaatregelen gebruikgemaakt. Tabel 8 geeft een overzicht van deze steunmaatregelen.

  Tabel 8


  Overzicht van de steunmaatregelen voor T Bank en TT Bank











  Begunstigde van de steun | Maatregel | Beschrijving | Entiteit die de steun heeft verleend | Datum | Bedrag van de staatssteun (in miljoen EUR) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Activiteiten van T Bank overgedragen aan TT Bank (61) | T | Financiering van het financieringstekort door overgang van T Bank naar TT Bank (deel 1) | HDIGF | December 2011 | 450 |
| Na de berekening van het financieringstekort, financiering van het saldo van het financieringstekort door overgang van T Bank naar TT Bank (deel 2) | HFSF | 14.2.2013 | 227 |
| Totaalbedrag T | | | 677 |
| TT Bank | TT
  Kapitaalinjectie | Kapitaal op grond van de herkapitalisatiemaatregel: Preferente aandelen van de Griekse staat | Staat | Mei 2009 | 224,96 |
| New TT Bank (brugbank) | NTT1
  Financieringstekort door overgang van TT naar NTT | Financiering van het financieringstekort door overgang van TT Bank naar New TT Bank (deel 1) | HFSF | 29.1.2013 | 2 730,8 |
| Na de berekening van het financieringstekort, financiering van het saldo van het financieringstekort door overgang van TT Bank naar New TT Bank (deel 2) | HFSF | 14.6.2013 | 1 001,7 |
| Totaalbedrag van NTT1 | | | 3 732,6 |
| NTT2
  Aanvankelijke injectie aandelenkapitaal | Beginaandelenkapitaal New TT Bank | HFSF | 29.1.2013 | 500 |

(96)

T Bank, TT Bank en New TT Bank hebben sinds 2008 van verschillende steunmaatregelen gebruikgemaakt. Tabel 8 geeft een overzicht van deze steunmaatregelen.

Tabel 8

Overzicht van de steunmaatregelen voor T Bank en TT Bank

Begunstigde van de steun

Maatregel

Beschrijving

Entiteit die de steun heeft verleend

Datum

Bedrag van de staatssteun (in miljoen EUR)

Activiteiten van T Bank overgedragen aan TT Bank (61)

T

Financiering van het financieringstekort door overgang van T Bank naar TT Bank (deel 1)

HDIGF

December 2011

450

Na de berekening van het financieringstekort, financiering van het saldo van het financieringstekort door overgang van T Bank naar TT Bank (deel 2)

HFSF

14.2.2013

227

Totaalbedrag T

677

TT Bank

TT

Kapitaalinjectie

Kapitaal op grond van de herkapitalisatiemaatregel: Preferente aandelen van de Griekse staat

Staat

Mei 2009

224,96

New TT Bank (brugbank)

NTT1

Financieringstekort door overgang van TT naar NTT

Financiering van het financieringstekort door overgang van TT Bank naar New TT Bank (deel 1)

HFSF

29.1.2013

2 730,8

Na de berekening van het financieringstekort, financiering van het saldo van het financieringstekort door overgang van TT Bank naar New TT Bank (deel 2)

HFSF

14.6.2013

1 001,7

Totaalbedrag van NTT1

3 732,6

NTT2

Aanvankelijke injectie aandelenkapitaal

Beginaandelenkapitaal New TT Bank

HFSF

29.1.2013

500

2.3.4.2.1.   Steunmaatregel voor T-Bank

Steunverlening op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF ten gunste van T Bank van 677 miljoen EUR (maatregel T)

| (97) | Met de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF is het financieringstekort ten gevolge van de overdracht van activiteiten van T Bank aan TT Bank gefinancierd, bestaande in het verschil tussen de reële waarde van de activa die van T Bank aan TT Bank zijn overgedragen en de reële waarde van de overgedragen passiva. Overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 17 december 2011 is op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF het bedrag van 450 miljoen EUR betaald (62), d.w.z. ongeveer twee derde van het geschatte financieringstekort. Nadat de Bank van Griekenland het financieringstekort had vastgesteld op 677 miljoen EUR, betaalde het HFSF (63) op 14 februari 2013 in overeenstemming met een besluit van de Bank van Griekenland van 9 april 2012 (64) het saldo van 227 miljoen EUR (65) aan New TT Bank. |
| --- | --- |

(97)

Met de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF is het financieringstekort ten gevolge van de overdracht van activiteiten van T Bank aan TT Bank gefinancierd, bestaande in het verschil tussen de reële waarde van de activa die van T Bank aan TT Bank zijn overgedragen en de reële waarde van de overgedragen passiva. Overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 17 december 2011 is op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF het bedrag van 450 miljoen EUR betaald (62), d.w.z. ongeveer twee derde van het geschatte financieringstekort. Nadat de Bank van Griekenland het financieringstekort had vastgesteld op 677 miljoen EUR, betaalde het HFSF (63) op 14 februari 2013 in overeenstemming met een besluit van de Bank van Griekenland van 9 april 2012 (64) het saldo van 227 miljoen EUR (65) aan New TT Bank.

2.3.4.2.2.   Steunmaatregel voor TT Bank

Door TT Bank ontvangen herkapitalisatie van de staat (maatregel TT)

| (98) | In mei 2009 ontving TT Bank een kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR, gelijk aan ongeveer 2,9 % van haar RWA op dat moment. TT Bank ontving de kapitaalinjectie van Griekenland op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken. De kapitaalinjectie bestond uit preferente aandelen. |
| --- | --- |

(98)

In mei 2009 ontving TT Bank een kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR, gelijk aan ongeveer 2,9 % van haar RWA op dat moment. TT Bank ontving de kapitaalinjectie van Griekenland op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken. De kapitaalinjectie bestond uit preferente aandelen.

2.3.4.2.3.   Steunmaatregelen voor New TT Bank

i)   Dekking van het financieringstekort van New TT Bank van 3 732,6 miljoen EUR (maatregel NTT1)

| (99) | Het HFSF financierde het financieringstekort bij New TT Bank, het verschil tussen de waarde van de activa die van TT Bank aan New TT Bank waren overgedragen en de nominale waarde van de overgedragen passiva. Overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 18 januari 2013 werd door het HFSF op 29 januari 2013 het bedrag van 2 730,8 miljoen EUR betaald (66), ongeveer twee derde van het geschatte financieringstekort. Nadat de Bank van Griekenland de berekening van het financieringstekort had afgerond en vastgesteld op 3 732,6 miljoen EUR (67), betaalde het HFSF op 14 juni 2013 in overeenstemming met een besluit van de Bank van Griekenland van 21 mei 2013 het resterende bedrag van 1 001,7 miljoen EUR aan New TT Bank. |
| --- | --- |

(99)

Het HFSF financierde het financieringstekort bij New TT Bank, het verschil tussen de waarde van de activa die van TT Bank aan New TT Bank waren overgedragen en de nominale waarde van de overgedragen passiva. Overeenkomstig een besluit van de Bank van Griekenland van 18 januari 2013 werd door het HFSF op 29 januari 2013 het bedrag van 2 730,8 miljoen EUR betaald (66), ongeveer twee derde van het geschatte financieringstekort. Nadat de Bank van Griekenland de berekening van het financieringstekort had afgerond en vastgesteld op 3 732,6 miljoen EUR (67), betaalde het HFSF op 14 juni 2013 in overeenstemming met een besluit van de Bank van Griekenland van 21 mei 2013 het resterende bedrag van 1 001,7 miljoen EUR aan New TT Bank.

ii)   Kapitaalinjecties van het HFSF in New TT Bank (maatregel NTT2)

| (100) | Het HFSF was de enige aandeelhouder van New TT Bank en verleende de bank staatssteun in de vorm van beginaandelenkapitaal (gewone aandelen) ten bedrage van 500 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(100)

Het HFSF was de enige aandeelhouder van New TT Bank en verleende de bank staatssteun in de vorm van beginaandelenkapitaal (gewone aandelen) ten bedrage van 500 miljoen EUR.

2.4.   HET HERSTRUCTURERINGSPLAN EN HET NIEUWE ONDERNEMINGSMODEL

| (101) | Griekenland diende op 16 april 2014 het herstructureringsplan van de Bank in, waarin wordt uitgelegd hoe de Bank, als een gecombineerde entiteit ontstaan door de overname van Nea Proton Bank en New TT Bank, van plan is om op lange termijn weer levensvatbaar te worden. |
| --- | --- |

(101)

Griekenland diende op 16 april 2014 het herstructureringsplan van de Bank in, waarin wordt uitgelegd hoe de Bank, als een gecombineerde entiteit ontstaan door de overname van Nea Proton Bank en New TT Bank, van plan is om op lange termijn weer levensvatbaar te worden.

2.4.1.   Binnenlandse activiteiten

| (102) | Middels het herstructureringsplan zal de Bank zich richten op haar kernactiviteiten op bancair gebied in Griekenland. Terwijl haar internationale activiteiten in 2010 (68) goed waren voor ongeveer 26 % van de leningen, was dat aandeel eind 2012 al gedaald tot 20 % en zal het tegen eind 2018 (69) verder zijn gedaald tot [...] %. |
| --- | --- |

(102)

Middels het herstructureringsplan zal de Bank zich richten op haar kernactiviteiten op bancair gebied in Griekenland. Terwijl haar internationale activiteiten in 2010 (68) goed waren voor ongeveer 26 % van de leningen, was dat aandeel eind 2012 al gedaald tot 20 % en zal het tegen eind 2018 (69) verder zijn gedaald tot [...] %.

| (103) | De belangrijkste prioriteit van de Bank is om haar Griekse bankactiviteiten tegen het einde van de herstructureringsperiode (31 december 2018) weer winstgevend en levensvatbaar te maken. Daarom bevat het herstructureringsplan een aantal maatregelen ter verbetering van de operationele efficiëntie en de netto rentemarge van de Bank, alsmede maatregelen ter verbetering van de kapitaalpositie en de balansstructuur. |
| --- | --- |

(103)

De belangrijkste prioriteit van de Bank is om haar Griekse bankactiviteiten tegen het einde van de herstructureringsperiode (31 december 2018) weer winstgevend en levensvatbaar te maken. Daarom bevat het herstructureringsplan een aantal maatregelen ter verbetering van de operationele efficiëntie en de netto rentemarge van de Bank, alsmede maatregelen ter verbetering van de kapitaalpositie en de balansstructuur.

| (104) | Wat betreft de operationele efficiëntie was de Bank al begonnen met een omvangrijk rationaliseringsprogramma, ruim vóór de overnames van New TT Bank en Nea Proton Bank. Sinds 2010 heeft de Bank haar fysieke voetafdruk in Griekenland verminderd. Op autonome basis (exclusief de overname van New TT Bank en Nea Proton Bank), heeft zij het aantal bijkantoren teruggebracht van 564 in juni 2008 tot [...] in 2014; ook heeft zij het Griekse personeelsbestand verlaagd (van 10 142 in 2008 tot 9 037 in 2012) (70). |
| --- | --- |

(104)

Wat betreft de operationele efficiëntie was de Bank al begonnen met een omvangrijk rationaliseringsprogramma, ruim vóór de overnames van New TT Bank en Nea Proton Bank. Sinds 2010 heeft de Bank haar fysieke voetafdruk in Griekenland verminderd. Op autonome basis (exclusief de overname van New TT Bank en Nea Proton Bank), heeft zij het aantal bijkantoren teruggebracht van 564 in juni 2008 tot [...] in 2014; ook heeft zij het Griekse personeelsbestand verlaagd (van 10 142 in 2008 tot 9 037 in 2012) (70).

| (105) | De Bank wil tot het einde van het herstructureringsplan verder zowel het aantal bijkantoren verlagen van 645 pro-forma op 31 december 2012 t [...] op 31 december 2018, en het aantal werknemers van 12 430 tot [...] op een pro-forma-basis, waarbij derhalve rekening wordt gehouden met Nea Proton Bank en New TT Bank (71). |
| --- | --- |

(105)

De Bank wil tot het einde van het herstructureringsplan verder zowel het aantal bijkantoren verlagen van 645 pro-forma op 31 december 2012 t [...] op 31 december 2018, en het aantal werknemers van 12 430 tot [...] op een pro-forma-basis, waarbij derhalve rekening wordt gehouden met Nea Proton Bank en New TT Bank (71).

| (106) | De grotere efficiëntie wat betreft bijkantoren en personeel zal helpen om de totale kosten van de gecombineerde Griekse bankactiviteiten met[...] % terug te brengen, van 913 miljoen EUR op jaarbasis in 2013 (72) tot [...] miljoen EUR in 2018 (73). Daardoor zal de verwachte kosten-inkomstenratio van de Griekse bankactiviteiten van de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode onder [...] % komen, vergeleken met 60 % in 2012. |
| --- | --- |

(106)

De grotere efficiëntie wat betreft bijkantoren en personeel zal helpen om de totale kosten van de gecombineerde Griekse bankactiviteiten met[...] % terug te brengen, van 913 miljoen EUR op jaarbasis in 2013 (72) tot [...] miljoen EUR in 2018 (73). Daardoor zal de verwachte kosten-inkomstenratio van de Griekse bankactiviteiten van de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode onder [...] % komen, vergeleken met 60 % in 2012.

| (107) | Het herstructureringsplan beschrijft ook hoe de Bank de financieringskosten zal verbeteren, wat belangrijk is om weer levensvatbaar te worden. De Bank verwacht dat zij lagere rente over haar deposito’s kan betalen vanwege de meer stabiele omstandigheden en met name vanwege de verwachte stabilisatie en het verwachte herstel van de Griekse economie, die naar verwachting vanaf 2014 opnieuw zal groeien. Spreads op deposito’s (gemiddelde van termijndeposito’s, zichtdeposito’s en spaarquote) zullen in Griekenland naar verwachting dalen van 223 basispunten in 2012 tot [...] basispunten in 2018 (74). Deze daling in de spreads zou vooral worden bereikt door het betalen van een veel lagere rente op termijndeposito’s. Ook zal de afhankelijkheid van de Bank van de noodliquiditeitssteun en de bredere Eurosysteemfinanciering dalen van 42,9 % van haar totale activa op groepsniveau in 2012 tot [...] % in 2018 (75). |
| --- | --- |

(107)

Het herstructureringsplan beschrijft ook hoe de Bank de financieringskosten zal verbeteren, wat belangrijk is om weer levensvatbaar te worden. De Bank verwacht dat zij lagere rente over haar deposito’s kan betalen vanwege de meer stabiele omstandigheden en met name vanwege de verwachte stabilisatie en het verwachte herstel van de Griekse economie, die naar verwachting vanaf 2014 opnieuw zal groeien. Spreads op deposito’s (gemiddelde van termijndeposito’s, zichtdeposito’s en spaarquote) zullen in Griekenland naar verwachting dalen van 223 basispunten in 2012 tot [...] basispunten in 2018 (74). Deze daling in de spreads zou vooral worden bereikt door het betalen van een veel lagere rente op termijndeposito’s. Ook zal de afhankelijkheid van de Bank van de noodliquiditeitssteun en de bredere Eurosysteemfinanciering dalen van 42,9 % van haar totale activa op groepsniveau in 2012 tot [...] % in 2018 (75).

| (108) | In het herstructureringsplan wordt ervan uitgegaan dat de Bank ook haar balans zal versterken. De netto lening-depositoverhouding in Griekenland zal dalen tot [...] % in 2018 (van 160 % in 2012 en 115 % in 2013) (76), terwijl de solvabiliteit zal verbeteren met een tier 1-kapitaalratio van [...] % op groepsniveau in 2018 (77) (in plaats van een negatief eigen vermogen vóór de eerste overbruggingsherkapitalisatie). |
| --- | --- |

(108)

In het herstructureringsplan wordt ervan uitgegaan dat de Bank ook haar balans zal versterken. De netto lening-depositoverhouding in Griekenland zal dalen tot [...] % in 2018 (van 160 % in 2012 en 115 % in 2013) (76), terwijl de solvabiliteit zal verbeteren met een tier 1-kapitaalratio van [...] % op groepsniveau in 2018 (77) (in plaats van een negatief eigen vermogen vóór de eerste overbruggingsherkapitalisatie).

| (109) | Een andere strategische prioriteit van de Bank is het beheer van de oninbare leningen. Naast verbeterde kredietprocessen met betrekking tot de productie van leningen en de herstructurering van oninbare leningen richt het herstructureringsplan zich op de aanpak van probleemblootstellingen door de oprichting van een nieuwe remediërende eenheid. Deze eenheid zal zich bezighouden met de herstructurering van probleemblootstellingen. Zij zal gebruikmaken van de expertise van 30 tot 50 remediërende relatiebeheerders (78). Het percentage oninbare leningen zal in 2015 op groepsniveau [...] % bedragen ([...] % voor de Griekse binnenlandse markt (79)) en zal vervolgens beginnen te dalen, met een verwacht percentage van [...] % aan het einde van de herstructureringsperiode (80) (30 % in Griekenland voor de afschrijving van schulden). De bijzondere waardeverminderingen op leningen van de Bank in Griekenland zullen dalen van 1 652 miljoen EUR in 2013 tot [...] miljoen EUR in 2018 (81), vanwege het herstel van de Griekse economie. |
| --- | --- |

(109)

Een andere strategische prioriteit van de Bank is het beheer van de oninbare leningen. Naast verbeterde kredietprocessen met betrekking tot de productie van leningen en de herstructurering van oninbare leningen richt het herstructureringsplan zich op de aanpak van probleemblootstellingen door de oprichting van een nieuwe remediërende eenheid. Deze eenheid zal zich bezighouden met de herstructurering van probleemblootstellingen. Zij zal gebruikmaken van de expertise van 30 tot 50 remediërende relatiebeheerders (78). Het percentage oninbare leningen zal in 2015 op groepsniveau [...] % bedragen ([...] % voor de Griekse binnenlandse markt (79)) en zal vervolgens beginnen te dalen, met een verwacht percentage van [...] % aan het einde van de herstructureringsperiode (80) (30 % in Griekenland voor de afschrijving van schulden). De bijzondere waardeverminderingen op leningen van de Bank in Griekenland zullen dalen van 1 652 miljoen EUR in 2013 tot [...] miljoen EUR in 2018 (81), vanwege het herstel van de Griekse economie.

| (110) | Door de verbetering van de operationele efficiëntie, de vermindering van de netto rentemarge en de dalende risicokosten zal de Bank in Griekenland vanaf 2015 winstgevend kunnen zijn. De Bank verwacht dat de verliezen op geconsolideerd niveau [...] miljoen EUR in 2014 en [...] miljoen EUR in 2015 zullen bedragen, terwijl haar winst in 2016, 2017 en 2018 respectievelijk [...] miljoen EUR, [...] miljoen EUR en [...] miljoen EUR zal bedragen (82). Het geconsolideerde rendement op eigen vermogen zal in 2018 [...] % bedragen (83). Dat niveau van winstgevendheid zal voornamelijk door de Griekse markt worden bepaald (met een rendement op eigen vermogen van [...] % aan het einde van de herstructureringsperiode) terwijl [...] en [...] lagere niveaus van rentabiliteit te zien zullen geven (respectievelijk [...] % en [...] %). |
| --- | --- |

(110)

Door de verbetering van de operationele efficiëntie, de vermindering van de netto rentemarge en de dalende risicokosten zal de Bank in Griekenland vanaf 2015 winstgevend kunnen zijn. De Bank verwacht dat de verliezen op geconsolideerd niveau [...] miljoen EUR in 2014 en [...] miljoen EUR in 2015 zullen bedragen, terwijl haar winst in 2016, 2017 en 2018 respectievelijk [...] miljoen EUR, [...] miljoen EUR en [...] miljoen EUR zal bedragen (82). Het geconsolideerde rendement op eigen vermogen zal in 2018 [...] % bedragen (83). Dat niveau van winstgevendheid zal voornamelijk door de Griekse markt worden bepaald (met een rendement op eigen vermogen van [...] % aan het einde van de herstructureringsperiode) terwijl [...] en [...] lagere niveaus van rentabiliteit te zien zullen geven (respectievelijk [...] % en [...] %).

2.4.2.   Internationale bankactiviteiten

| (111) | De Bank is al begonnen met het afbouwen en herstructureren van haar internationale netwerk. Zij heeft al dochterondernemingen in Turkije (Eurobank Tefken) en Polen (EFG Polen) verkocht. Het commerciële deficit, dat wil zeggen het verschil tussen het uitstaande bedrag aan deposito’s en het uitstaande bedrag aan kredieten voor een bepaalde dochteronderneming, van het resterende internationale netwerk is gedaald van 1,7 miljard EUR in 2010 tot 0,8 miljard EUR, terwijl de operationele kosten tussen 2010 en 2012 met 9 % zijn teruggebracht (84). |
| --- | --- |

(111)

De Bank is al begonnen met het afbouwen en herstructureren van haar internationale netwerk. Zij heeft al dochterondernemingen in Turkije (Eurobank Tefken) en Polen (EFG Polen) verkocht. Het commerciële deficit, dat wil zeggen het verschil tussen het uitstaande bedrag aan deposito’s en het uitstaande bedrag aan kredieten voor een bepaalde dochteronderneming, van het resterende internationale netwerk is gedaald van 1,7 miljard EUR in 2010 tot 0,8 miljard EUR, terwijl de operationele kosten tussen 2010 en 2012 met 9 % zijn teruggebracht (84).

| (112) | De Bank zal haar internationale netwerk blijven herstructureren en afbouwen. De Bank heeft met name toegezegd de grootte van haar portefeuille van internationale activa uiterlijk op 30 juni 2017 te zullen hebben verlaagd tot 8,77 miljard EUR. De Bank heeft ook toegezegd die portefeuille verder te zullen inkrimpen tot 3,5 miljard EUR, mocht het HFSF meer dan 1 miljard EUR aan de komende verhoging van het aandelenkapitaal moeten bijdragen. |
| --- | --- |

(112)

De Bank zal haar internationale netwerk blijven herstructureren en afbouwen. De Bank heeft met name toegezegd de grootte van haar portefeuille van internationale activa uiterlijk op 30 juni 2017 te zullen hebben verlaagd tot 8,77 miljard EUR. De Bank heeft ook toegezegd die portefeuille verder te zullen inkrimpen tot 3,5 miljard EUR, mocht het HFSF meer dan 1 miljard EUR aan de komende verhoging van het aandelenkapitaal moeten bijdragen.

| (113) | Eén optie die door de Bank in het herstructureringsplan wordt onderzocht om aan dat doel te voldoen, is het verkopen van haar activiteiten in [...] (85). |
| --- | --- |

(113)

Eén optie die door de Bank in het herstructureringsplan wordt onderzocht om aan dat doel te voldoen, is het verkopen van haar activiteiten in [...] (85).

| (114) | Deze desinvesteringen vertegenwoordigen [...] % van de buitenlandse activa van de Bank per 31 december 2012. De buitenlandse activa zouden daarom per 31 december 2018 [...] miljard EUR bedragen, met een internationaal netwerk dat is gericht op [...] en [...]. |
| --- | --- |

(114)

Deze desinvesteringen vertegenwoordigen [...] % van de buitenlandse activa van de Bank per 31 december 2012. De buitenlandse activa zouden daarom per 31 december 2018 [...] miljard EUR bedragen, met een internationaal netwerk dat is gericht op [...] en [...].

| (115) | Het herstructureringsplan wijst op de noodzaak om de afhankelijkheid van de buitenlandse dochterondernemingen van hun Griekse moederbedrijf te verminderen voor wat betreft hun financieringsbehoeften en om de kapitaalpositie van de Bank te blijven waarborgen. |
| --- | --- |

(115)

Het herstructureringsplan wijst op de noodzaak om de afhankelijkheid van de buitenlandse dochterondernemingen van hun Griekse moederbedrijf te verminderen voor wat betreft hun financieringsbehoeften en om de kapitaalpositie van de Bank te blijven waarborgen.

| (116) | Daarom heeft de Bank het voornemen om een aanzienlijk kostenbesparingsplan in het internationale netwerk uit te voeren, [...]. In [...] bijvoorbeeld, zullen [...] bijkantoren worden gesloten, terwijl het personeelsbestand vanaf 31 december 2012 tot de verkoop van de dochteronderneming in [...] zal dalen met [...] werknemers (86). |
| --- | --- |

(116)

Daarom heeft de Bank het voornemen om een aanzienlijk kostenbesparingsplan in het internationale netwerk uit te voeren, [...]. In [...] bijvoorbeeld, zullen [...] bijkantoren worden gesloten, terwijl het personeelsbestand vanaf 31 december 2012 tot de verkoop van de dochteronderneming in [...] zal dalen met [...] werknemers (86).

| (117) | De Bank zal de totale financiering voor buitenlandse dochterondernemingen verlagen van 2 miljard EUR in 2012 tot [...] in 2018 (87), terwijl het rendement op eigen vermogen in [...] en [...] respectievelijk [...] % en [...] % zal bereiken. |
| --- | --- |

(117)

De Bank zal de totale financiering voor buitenlandse dochterondernemingen verlagen van 2 miljard EUR in 2012 tot [...] in 2018 (87), terwijl het rendement op eigen vermogen in [...] en [...] respectievelijk [...] % en [...] % zal bereiken.

2.4.3.   Niet-bancaire activiteiten: verkoop van verzekeringsbedrijf en vastgoedactiviteiten

| (118) | De Bank heeft haar eigendom in haar vastgoeddochter Eurobank Properties tot minder dan 35 % verlaagd door middel van een verhoging van het aandelenkapitaal, met een positief effect op de tier 1-kernkapitaalratio van de Bank (88). De Bank zal die dochteronderneming per 31 december 2018 volledig afstoten. |
| --- | --- |

(118)

De Bank heeft haar eigendom in haar vastgoeddochter Eurobank Properties tot minder dan 35 % verlaagd door middel van een verhoging van het aandelenkapitaal, met een positief effect op de tier 1-kernkapitaalratio van de Bank (88). De Bank zal die dochteronderneming per 31 december 2018 volledig afstoten.

| (119) | De Bank is ook van plan om tegen [...] haar verzekeringsdochters te verkopen. |
| --- | --- |

(119)

De Bank is ook van plan om tegen [...] haar verzekeringsdochters te verkopen.

2.4.4.   Aantrekken van privaat kapitaal en bijdrage van bestaande aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld

| (120) | De Bank is erin geslaagd op de markt kapitaal aan te trekken en heeft daardoor de staatssteun die de Bank nodig had verminderd. |
| --- | --- |

(120)

De Bank is erin geslaagd op de markt kapitaal aan te trekken en heeft daardoor de staatssteun die de Bank nodig had verminderd.

| (121) | De aandeelhouders werden door de herkapitalisatie van voorjaar 2013 sterk verwaterd, aangezien het HFSF 98,56 % van de aandelen van de Bank heeft ontvangen, waardoor er voor de bestaande aandeelhouders slechts een belang van 1,44 % is overgebleven. Daarom heeft het HFSF vanaf juni 2013 volledige zeggenschap over de Bank. Sinds 2008 is geen dividend in contanten uitbetaald. |
| --- | --- |

(121)

De aandeelhouders werden door de herkapitalisatie van voorjaar 2013 sterk verwaterd, aangezien het HFSF 98,56 % van de aandelen van de Bank heeft ontvangen, waardoor er voor de bestaande aandeelhouders slechts een belang van 1,44 % is overgebleven. Daarom heeft het HFSF vanaf juni 2013 volledige zeggenschap over de Bank. Sinds 2008 is geen dividend in contanten uitbetaald.

| (122) | In februari 2012 bood de Bank aan om hybride instrumenten van particuliere beleggers terug te kopen tegen een prijs tussen 40 % en 50 % van hun nominale waarde. Die terugkoopprijs werd vastgesteld op basis van de marktwaarde van de instrumenten en bevatte een premie van niet meer dan tien procentpunten, die werd toegevoegd om beleggers aan te moedigen aan de terugkoop deel te nemen. Het aanbod werd aanvaard tegen bijna 50 % van de totale nominale waarde van de instrumenten. Na verrekening van de transactiekosten boekte de Bank een winst van 248 miljoen EUR (89). |
| --- | --- |

(122)

In februari 2012 bood de Bank aan om hybride instrumenten van particuliere beleggers terug te kopen tegen een prijs tussen 40 % en 50 % van hun nominale waarde. Die terugkoopprijs werd vastgesteld op basis van de marktwaarde van de instrumenten en bevatte een premie van niet meer dan tien procentpunten, die werd toegevoegd om beleggers aan te moedigen aan de terugkoop deel te nemen. Het aanbod werd aanvaard tegen bijna 50 % van de totale nominale waarde van de instrumenten. Na verrekening van de transactiekosten boekte de Bank een winst van 248 miljoen EUR (89).

| (123) | In mei 2013 kondigde de Bank een andere passivabeheerronde aan. De Bank bood crediteuren de mogelijkheid om hun lower tier 1- en lower tier 2-effecten, met een uitstaand bedrag van 662 miljoen EUR, om te zetten in gewone aandelen, tegen de nominale waarde. De conversieprijs werd zo vastgesteld dat deze gelijk was aan de inschrijfprijs die door het HFSF betaald was bij de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (90). Het aanvaardingspercentage was 48 %. Aangezien de lower tier 1- en lower tier 2-obligatiehouders hun effecten omzetten in lagere achtergestelde instrumenten zonder vergoeding in contanten bedroeg het aangetrokken kapitaal 317 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(123)

In mei 2013 kondigde de Bank een andere passivabeheerronde aan. De Bank bood crediteuren de mogelijkheid om hun lower tier 1- en lower tier 2-effecten, met een uitstaand bedrag van 662 miljoen EUR, om te zetten in gewone aandelen, tegen de nominale waarde. De conversieprijs werd zo vastgesteld dat deze gelijk was aan de inschrijfprijs die door het HFSF betaald was bij de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (90). Het aanvaardingspercentage was 48 %. Aangezien de lower tier 1- en lower tier 2-obligatiehouders hun effecten omzetten in lagere achtergestelde instrumenten zonder vergoeding in contanten bedroeg het aangetrokken kapitaal 317 miljoen EUR.

| (124) | Door de twee terugkoopacties daalde de hoeveelheid achtergestelde en hybride schuld van 1 045 miljoen EUR op 31 december 2011 tot 283 miljoen EUR op 31 december 2013 (91). |
| --- | --- |

(124)

Door de twee terugkoopacties daalde de hoeveelheid achtergestelde en hybride schuld van 1 045 miljoen EUR op 31 december 2011 tot 283 miljoen EUR op 31 december 2013 (91).

2.5.   TOEZEGGINGEN VAN DE GRIEKSE AUTORITEITEN

| (125) | Griekenland deed de toezegging dat de Bank en haar bijkantoren het herstructureringsplan dat op 16 april 2014 werd ingediend zullen uitvoeren en deed verdere toezeggingen met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan („de toezeggingen”). De toezeggingen, vermeld in de bijlage, worden in dit deel samengevat. |
| --- | --- |

(125)

Griekenland deed de toezegging dat de Bank en haar bijkantoren het herstructureringsplan dat op 16 april 2014 werd ingediend zullen uitvoeren en deed verdere toezeggingen met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan („de toezeggingen”). De toezeggingen, vermeld in de bijlage, worden in dit deel samengevat.

| (126) | Allereerst deed Griekenland de toezegging dat de Bank haar commerciële activiteiten in Griekenland zal herstructureren, waarbij een maximumaantal bijkantoren en medewerkers en een maximumbedrag aan totale kosten zal worden vastgesteld, waaraan tegen 31 december 2017 moet zijn voldaan (92). |
| --- | --- |

(126)

Allereerst deed Griekenland de toezegging dat de Bank haar commerciële activiteiten in Griekenland zal herstructureren, waarbij een maximumaantal bijkantoren en medewerkers en een maximumbedrag aan totale kosten zal worden vastgesteld, waaraan tegen 31 december 2017 moet zijn voldaan (92).

| (127) | Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank de kosten van de deposito’s die in Griekenland zijn aangetrokken zal verlagen en tegen 31 december 2017 aan een maximale ratio netto leningen-deposito’s zal voldoen (93). |
| --- | --- |

(127)

Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank de kosten van de deposito’s die in Griekenland zijn aangetrokken zal verlagen en tegen 31 december 2017 aan een maximale ratio netto leningen-deposito’s zal voldoen (93).

| (128) | Met betrekking tot de buitenlandse dochters van de Bank heeft Griekenland de toezegging gedaan dat de Bank geen aanvullende kapitaalsteun zal verstrekken, tenzij aan vooraf gestelde voorwaarden is voldaan. Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank tegen 30 juni 2018 haar internationale activa significant zal afbouwen (94). |
| --- | --- |

(128)

Met betrekking tot de buitenlandse dochters van de Bank heeft Griekenland de toezegging gedaan dat de Bank geen aanvullende kapitaalsteun zal verstrekken, tenzij aan vooraf gestelde voorwaarden is voldaan. Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank tegen 30 juni 2018 haar internationale activa significant zal afbouwen (94).

| (129) | Griekenland heeft de toezegging gedaan dat de Bank haar verzekeringsactiviteiten, haar vastgoeddochter en een aantal effecten zal afstoten en de omvang van haar private equity-portefeuille zal verlagen. Bovendien zal de Bank geen niet-investment grade effecten kopen, met beperkte uitzonderingen (95). |
| --- | --- |

(129)

Griekenland heeft de toezegging gedaan dat de Bank haar verzekeringsactiviteiten, haar vastgoeddochter en een aantal effecten zal afstoten en de omvang van haar private equity-portefeuille zal verlagen. Bovendien zal de Bank geen niet-investment grade effecten kopen, met beperkte uitzonderingen (95).

| (130) | Griekenland deed een aantal toezeggingen wat betreft de corporate governance van de Bank. Het deed de toezegging dat de beloning van de werknemers en managers van de Bank zal worden beperkt, waarmee de Bank zal voldoen aan de Griekse wetgeving inzake corporate governance, en dat er een efficiënte en toereikende organisatiestructuur zal worden opgezet (96). |
| --- | --- |

(130)

Griekenland deed een aantal toezeggingen wat betreft de corporate governance van de Bank. Het deed de toezegging dat de beloning van de werknemers en managers van de Bank zal worden beperkt, waarmee de Bank zal voldoen aan de Griekse wetgeving inzake corporate governance, en dat er een efficiënte en toereikende organisatiestructuur zal worden opgezet (96).

| (131) | Griekenland heeft ook de toezegging gedaan dat de Bank haar kredietbeleid zal versterken om iedere vorm van discriminatie in elk stadium van het kredietproces te voorkomen en om te garanderen dat besluiten over de toekenning en herstructurering van leningen gericht zijn op een maximale winstgevendheid voor de Bank. Griekenland heeft toegezegd dat de Bank de bewaking van kredietrisico’s en de herstructurering van leningen zal verbeteren (97). |
| --- | --- |

(131)

Griekenland heeft ook de toezegging gedaan dat de Bank haar kredietbeleid zal versterken om iedere vorm van discriminatie in elk stadium van het kredietproces te voorkomen en om te garanderen dat besluiten over de toekenning en herstructurering van leningen gericht zijn op een maximale winstgevendheid voor de Bank. Griekenland heeft toegezegd dat de Bank de bewaking van kredietrisico’s en de herstructurering van leningen zal verbeteren (97).

| (132) | Een aantal toezeggingen heeft betrekking op de activiteiten van de Bank met verbonden kredietnemers. Die toezeggingen beogen te waarborgen dat de Bank niet van voorzichtige bankpraktijken afwijkt bij het verlenen of herstructureren van leningen aan haar werknemers, managers en aandeelhouders, alsook aan overheidsentiteiten, politieke partijen en mediabedrijven (98). |
| --- | --- |

(132)

Een aantal toezeggingen heeft betrekking op de activiteiten van de Bank met verbonden kredietnemers. Die toezeggingen beogen te waarborgen dat de Bank niet van voorzichtige bankpraktijken afwijkt bij het verlenen of herstructureren van leningen aan haar werknemers, managers en aandeelhouders, alsook aan overheidsentiteiten, politieke partijen en mediabedrijven (98).

| (133) | Tot slot deed Griekenland een toezegging om verdere beperkingen op te leggen aan de Bank, zoals een verbod op coupon- en dividenduitkeringen, een overnameverbod en een verbod op reclame (99). |
| --- | --- |

(133)

Tot slot deed Griekenland een toezegging om verdere beperkingen op te leggen aan de Bank, zoals een verbod op coupon- en dividenduitkeringen, een overnameverbod en een verbod op reclame (99).

| (134) | Tot 31 december 2018 zullen deze toezeggingen door een monitoring trustee worden gemonitord. |
| --- | --- |

(134)

Tot 31 december 2018 zullen deze toezeggingen door een monitoring trustee worden gemonitord.

| (135) | In het kader van de huidige kapitaalverhoging van de Bank deed Griekenland, aangezien het HFSF als achtervang fungeert voor de kapitaalverhoging, afzonderlijk de toezegging dat het de maatregelen van artikel 6 bis van de HFSF-wet, zoals gewijzigd op 30 maart 2014, zou uitvoeren, een bepaling die gericht is op de toewijzing van het resterende bedrag van het kapitaaltekort van een kredietinstelling aan de houders van haar kapitaalinstrumenten en andere achtergestelde passiva, zo nodig vóór enige kapitaalinjectie door het HFSF. |
| --- | --- |

(135)

In het kader van de huidige kapitaalverhoging van de Bank deed Griekenland, aangezien het HFSF als achtervang fungeert voor de kapitaalverhoging, afzonderlijk de toezegging dat het de maatregelen van artikel 6 bis van de HFSF-wet, zoals gewijzigd op 30 maart 2014, zou uitvoeren, een bepaling die gericht is op de toewijzing van het resterende bedrag van het kapitaaltekort van een kredietinstelling aan de houders van haar kapitaalinstrumenten en andere achtergestelde passiva, zo nodig vóór enige kapitaalinjectie door het HFSF.

3.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURES

3.1.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

| (136) | Op 27 juli 2012 heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure ingeleid om na te gaan of aan de voorwaarden van de Bankenmededeling van 2008 (100) werd voldaan met betrekking tot de geschiktheid, noodzaak en evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie die door het HFSF werd verstrekt ten gunste van de Bank (maatregel B1). |
| --- | --- |

(136)

Op 27 juli 2012 heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure ingeleid om na te gaan of aan de voorwaarden van de Bankenmededeling van 2008 (100) werd voldaan met betrekking tot de geschiktheid, noodzaak en evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie die door het HFSF werd verstrekt ten gunste van de Bank (maatregel B1).

| (137) | Wat betreft de geschiktheid van de maatregel, gezien het feit dat de steun na eerdere herkapitalisatie- en liquiditeitssteun werd verleend en gezien de langdurige reddingsperiode, sprak de Commissie haar twijfels uit of de Bank alle mogelijke stappen had ondernomen om de noodzaak van hulp in de toekomst te voorkomen (101). Bovendien was het de Commissie niet duidelijk wie zeggenschap over de bank zou uitoefenen wanneer de eerste overbruggingsherkapitalisatie werd vervangen door een permanente herkapitalisatie (102), aangezien de Bank onder zeggenschap van de staat of van particuliere minderheidseigenaars zou komen te staan. De Commissie merkte op dat zij wilde voorkomen dat het bestuur van de bank, en met name het kredietverleningsproces, aan kwaliteit zou inboeten. |
| --- | --- |

(137)

Wat betreft de geschiktheid van de maatregel, gezien het feit dat de steun na eerdere herkapitalisatie- en liquiditeitssteun werd verleend en gezien de langdurige reddingsperiode, sprak de Commissie haar twijfels uit of de Bank alle mogelijke stappen had ondernomen om de noodzaak van hulp in de toekomst te voorkomen (101). Bovendien was het de Commissie niet duidelijk wie zeggenschap over de bank zou uitoefenen wanneer de eerste overbruggingsherkapitalisatie werd vervangen door een permanente herkapitalisatie (102), aangezien de Bank onder zeggenschap van de staat of van particuliere minderheidseigenaars zou komen te staan. De Commissie merkte op dat zij wilde voorkomen dat het bestuur van de bank, en met name het kredietverleningsproces, aan kwaliteit zou inboeten.

| (138) | Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie heeft de Commissie in overweging 66 van het besluit tot inleiding Eurobank gevraagd of alle mogelijke maatregelen waren genomen om te voorkomen dat de Bank in de toekomst opnieuw steun nodig zou hebben. Bovendien kon de Commissie, aangezien de duur van de overbruggingsherkapitalisatieperiode onzeker was, niet bepalen of deze toereikend was en voldeed aan de beginselen voor beloning en deling in de lasten op basis van de regels inzake staatssteun. Verder kon de Commissie, aangezien de voorwaarden voor de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in een permanente herkapitalisatie niet bekend waren op het moment dat het besluit tot inleiding Eurobank werd vastgesteld, deze niet beoordelen. |
| --- | --- |

(138)

Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie heeft de Commissie in overweging 66 van het besluit tot inleiding Eurobank gevraagd of alle mogelijke maatregelen waren genomen om te voorkomen dat de Bank in de toekomst opnieuw steun nodig zou hebben. Bovendien kon de Commissie, aangezien de duur van de overbruggingsherkapitalisatieperiode onzeker was, niet bepalen of deze toereikend was en voldeed aan de beginselen voor beloning en deling in de lasten op basis van de regels inzake staatssteun. Verder kon de Commissie, aangezien de voorwaarden voor de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in een permanente herkapitalisatie niet bekend waren op het moment dat het besluit tot inleiding Eurobank werd vastgesteld, deze niet beoordelen.

| (139) | Wat betreft de evenredigheid van de maatregel heeft de Commissie twijfels geuit over de vraag of de waarborgen (verbod op reclame, verbod op coupon- en dividenduitkeringen, call-optieverbod en verbod op terugkoop, zoals beschreven in overweging 71 van het besluit tot inleiding Eurobank) voldoende waren met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie. Bovendien gaf de Commissie in overweging 72 van het besluit tot inleiding Eurobank aan dat de mededinging zou kunnen worden verstoord door het ontbreken van regels om te voorkomen dat het HFSF alle vier de grootste Griekse banken (namelijk de Bank, Alpha Bank, NBG en Piraeus) zou coördineren en door het ontbreken van voldoende waarborgen om te vermijden dat zij commercieel gevoelige informatie zouden delen. De Commissie stelde daarom voor om een monitoring trustee te benoemen, die fysiek in de Bank aanwezig zou zijn. |
| --- | --- |

(139)

Wat betreft de evenredigheid van de maatregel heeft de Commissie twijfels geuit over de vraag of de waarborgen (verbod op reclame, verbod op coupon- en dividenduitkeringen, call-optieverbod en verbod op terugkoop, zoals beschreven in overweging 71 van het besluit tot inleiding Eurobank) voldoende waren met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie. Bovendien gaf de Commissie in overweging 72 van het besluit tot inleiding Eurobank aan dat de mededinging zou kunnen worden verstoord door het ontbreken van regels om te voorkomen dat het HFSF alle vier de grootste Griekse banken (namelijk de Bank, Alpha Bank, NBG en Piraeus) zou coördineren en door het ontbreken van voldoende waarborgen om te vermijden dat zij commercieel gevoelige informatie zouden delen. De Commissie stelde daarom voor om een monitoring trustee te benoemen, die fysiek in de Bank aanwezig zou zijn.

3.2.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT NEA PROTON BANK

| (140) | Op 26 juli 2012 heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure ingeleid om te verifiëren of de 1 122 miljoen EUR steunverlening onder de afwikkelingsregeling van het HDIGF (maatregel NP1), de kapitaalinjectie van 250 miljoen EUR door het HFSF en de kapitaalinjecties van het HFSF voor een totaalbedrag van 300 miljoen EUR (maatregel NP2) ten gunste van Nea Proton Bank voldeden aan de algemene verenigbaarheidscriteria en de eisen van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling (103) en de Herstructureringsmededeling (104) (herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, deling in de lasten en beperking van de steun tot het noodzakelijke minimum, en beperking van verstoringen van de mededinging). |
| --- | --- |

(140)

Op 26 juli 2012 heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure ingeleid om te verifiëren of de 1 122 miljoen EUR steunverlening onder de afwikkelingsregeling van het HDIGF (maatregel NP1), de kapitaalinjectie van 250 miljoen EUR door het HFSF en de kapitaalinjecties van het HFSF voor een totaalbedrag van 300 miljoen EUR (maatregel NP2) ten gunste van Nea Proton Bank voldeden aan de algemene verenigbaarheidscriteria en de eisen van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling (103) en de Herstructureringsmededeling (104) (herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, deling in de lasten en beperking van de steun tot het noodzakelijke minimum, en beperking van verstoringen van de mededinging).

| (141) | Wat betreft de geschiktheid van de maatregelen gaf de Commissie aan dat die maatregelen geschikt waren als reddingssteun. |
| --- | --- |

(141)

Wat betreft de geschiktheid van de maatregelen gaf de Commissie aan dat die maatregelen geschikt waren als reddingssteun.

| (142) | Wat betreft de noodzaak van de maatregelen merkte de Commissie op dat de steunverlening op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF nodig was, zowel wat betreft het bedrag als de vorm, terwijl de kapitaalinjectie door het HFSF alleen qua vorm nodig was. Wat betreft de hoogte van de kapitaalinjectie door het HFSF uitte de Commissie in overweging 59 van het besluit tot inleiding Nea Proton echter twijfels of Nea Proton Bank haar levensvatbaarheid op lange termijn op zelfstandige basis zou kunnen herstellen en of een zelfstandige herstructurering de goedkoopste optie was. Bovendien gaf de Commissie in overwegingen 60 en 61 van het besluit tot inleiding Nea Proton aan dat het onvermogen van Nea Proton Bank om de herkapitalisatie van het HFSF voldoende te vergoeden twijfels opriep voor wat betreft het feit of de bank fundamenteel gezond was en er daarom reden was tot diepgaande herstructurering. |
| --- | --- |

(142)

Wat betreft de noodzaak van de maatregelen merkte de Commissie op dat de steunverlening op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF nodig was, zowel wat betreft het bedrag als de vorm, terwijl de kapitaalinjectie door het HFSF alleen qua vorm nodig was. Wat betreft de hoogte van de kapitaalinjectie door het HFSF uitte de Commissie in overweging 59 van het besluit tot inleiding Nea Proton echter twijfels of Nea Proton Bank haar levensvatbaarheid op lange termijn op zelfstandige basis zou kunnen herstellen en of een zelfstandige herstructurering de goedkoopste optie was. Bovendien gaf de Commissie in overwegingen 60 en 61 van het besluit tot inleiding Nea Proton aan dat het onvermogen van Nea Proton Bank om de herkapitalisatie van het HFSF voldoende te vergoeden twijfels opriep voor wat betreft het feit of de bank fundamenteel gezond was en er daarom reden was tot diepgaande herstructurering.

| (143) | Wat betreft de evenredigheid van de maatregelen was de Commissie van mening dat ze evenredig waren als reddingssteun. |
| --- | --- |

(143)

Wat betreft de evenredigheid van de maatregelen was de Commissie van mening dat ze evenredig waren als reddingssteun.

| (144) | Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van Nea Proton Bank sprak de Commissie in overweging 65 van het besluit tot inleiding Nea Proton twijfels uit of die bank op zelfstandige basis levensvatbaar kon worden gemaakt. |
| --- | --- |

(144)

Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van Nea Proton Bank sprak de Commissie in overweging 65 van het besluit tot inleiding Nea Proton twijfels uit of die bank op zelfstandige basis levensvatbaar kon worden gemaakt.

| (145) | De Commissie betwijfelde of de voorgestelde herstructurering voldoende was vergeleken met de diepte van de vereiste herstructurering, gezien het ontbreken van voldoende vergoeding. |
| --- | --- |

(145)

De Commissie betwijfelde of de voorgestelde herstructurering voldoende was vergeleken met de diepte van de vereiste herstructurering, gezien het ontbreken van voldoende vergoeding.

3.3.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT NEW TT BANK

| (146) | Op 6 mei 2013 leidde de Commissie de formele onderzoeksprocedure in om te verifiëren of de financiering van het financieringstekort van 4,1 miljard EUR door de overdracht van activiteiten van TT Bank aan New TT Bank (maatregel NTT1), de kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR door het HFSF in New TT Bank (maatregel NTT2), de kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR in de vorm van preferente aandelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken voor TT Bank (maatregel TT) en de 0,68 miljard EUR uit de afwikkelingsregeling van het HDIGF ten bate van de activa van T Bank die aan TT Bank waren overgedragen (maatregel T) voldeden aan de algemene verenigbaarheidscriteria en de eisen van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Herstructureringsmededeling (herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, deling in de lasten en beperking van de steun tot het noodzakelijke minimum, en beperking van verstoringen van de mededinging). |
| --- | --- |

(146)

Op 6 mei 2013 leidde de Commissie de formele onderzoeksprocedure in om te verifiëren of de financiering van het financieringstekort van 4,1 miljard EUR door de overdracht van activiteiten van TT Bank aan New TT Bank (maatregel NTT1), de kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR door het HFSF in New TT Bank (maatregel NTT2), de kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR in de vorm van preferente aandelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken voor TT Bank (maatregel TT) en de 0,68 miljard EUR uit de afwikkelingsregeling van het HDIGF ten bate van de activa van T Bank die aan TT Bank waren overgedragen (maatregel T) voldeden aan de algemene verenigbaarheidscriteria en de eisen van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Herstructureringsmededeling (herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, deling in de lasten en beperking van de steun tot het noodzakelijke minimum, en beperking van verstoringen van de mededinging).

| (147) | De Commissie was van mening dat beide maatregelen NTT2 en NTT1 geschikt en noodzakelijk waren in de vorm van reddingssteun. Wat betreft de noodzaak van maatregel NTT2 ten aanzien van het bedrag was de Commissie van mening, nu zij twijfels had aan de levensvatbaarheid van New TT Bank op lange termijn op zelfstandige basis, dat herstructurering op zelfstandige basis wellicht niet de enige en de goedkoopste optie was (105). Wat betreft de vergoeding van beide maatregelen gaf de Commissie aan dat de dekking van het financieringstekort een definitieve kostenpost was die niet door toekomstige inkomsten gecompenseerd kon worden, waardoor een diepgaande herstructurering noodzakelijk was (106). |
| --- | --- |

(147)

De Commissie was van mening dat beide maatregelen NTT2 en NTT1 geschikt en noodzakelijk waren in de vorm van reddingssteun. Wat betreft de noodzaak van maatregel NTT2 ten aanzien van het bedrag was de Commissie van mening, nu zij twijfels had aan de levensvatbaarheid van New TT Bank op lange termijn op zelfstandige basis, dat herstructurering op zelfstandige basis wellicht niet de enige en de goedkoopste optie was (105). Wat betreft de vergoeding van beide maatregelen gaf de Commissie aan dat de dekking van het financieringstekort een definitieve kostenpost was die niet door toekomstige inkomsten gecompenseerd kon worden, waardoor een diepgaande herstructurering noodzakelijk was (106).

| (148) | Wat betreft de evenredigheid van beide maatregelen was de Commissie van mening dat de maatregelen NTT2 en NTT1 op korte termijn evenredig waren als reddingssteun, maar vereiste zij in overweging 79 van het besluit tot inleiding New TT snel uit te voeren maatregelen om de negatieve overloopeffecten te beperken. |
| --- | --- |

(148)

Wat betreft de evenredigheid van beide maatregelen was de Commissie van mening dat de maatregelen NTT2 en NTT1 op korte termijn evenredig waren als reddingssteun, maar vereiste zij in overweging 79 van het besluit tot inleiding New TT snel uit te voeren maatregelen om de negatieve overloopeffecten te beperken.

| (149) | Wat betreft de verenigbaarheid van maatregel T had de Commissie deze op 16 mei 2012 al tijdelijk als reddingssteun goedgekeurd in haar besluit over de afwikkeling van T Bank („Besluit T Bank”) (107), maar kon zij geen definitieve goedkeuring geven aan de steun voor de activiteiten van T Bank die aan TT Bank werden overgedragen. De Commissie heeft in het besluit tot inleiding New TT (108) de goedkeuring van de maatregel als reddingssteun verlengd, zo lang als nodig was om tot een definitief besluit over een geactualiseerde versie van het herstructureringsplan voor TT Bank te komen. |
| --- | --- |

(149)

Wat betreft de verenigbaarheid van maatregel T had de Commissie deze op 16 mei 2012 al tijdelijk als reddingssteun goedgekeurd in haar besluit over de afwikkeling van T Bank („Besluit T Bank”) (107), maar kon zij geen definitieve goedkeuring geven aan de steun voor de activiteiten van T Bank die aan TT Bank werden overgedragen. De Commissie heeft in het besluit tot inleiding New TT (108) de goedkeuring van de maatregel als reddingssteun verlengd, zo lang als nodig was om tot een definitief besluit over een geactualiseerde versie van het herstructureringsplan voor TT Bank te komen.

| (150) | Wat betreft de verenigbaarheid van die maatregelen met de Herstructureringsmededeling had de Commissie twijfels of New TT Bank op lange termijn op zelfstandige basis weer levensvatbaar kon worden. Die scepsis was gebaseerd op het beperkte aantal voorgestelde maatregelen van New TT Bank om in de toekomst winst te genereren, de onzekerheid over de vrijwillige pensioenregeling voor wat betreft de timing en het aanvaardingspercentage door de werknemers, het gebrek aan verdere maatregelen om de personeelskosten te verminderen, het gebrek aan maatregelen voor rationalisering van het kantorennetwerk na de overname van T Bank en een daarmee gepaarde onderbenutting van potentiële synergieën (109). |
| --- | --- |

(150)

Wat betreft de verenigbaarheid van die maatregelen met de Herstructureringsmededeling had de Commissie twijfels of New TT Bank op lange termijn op zelfstandige basis weer levensvatbaar kon worden. Die scepsis was gebaseerd op het beperkte aantal voorgestelde maatregelen van New TT Bank om in de toekomst winst te genereren, de onzekerheid over de vrijwillige pensioenregeling voor wat betreft de timing en het aanvaardingspercentage door de werknemers, het gebrek aan verdere maatregelen om de personeelskosten te verminderen, het gebrek aan maatregelen voor rationalisering van het kantorennetwerk na de overname van T Bank en een daarmee gepaarde onderbenutting van potentiële synergieën (109).

| (151) | In de overwegingen 90 en 91 van het besluit tot inleiding New TT sprak de Commissie haar bezorgdheid uit of de ambitieuze daling van rentemarges op bestaande deposito’s en de toename van de kredietmarges op nieuwe leningen zouden kunnen worden uitgevoerd zonder dat New TT Bank een aanzienlijk aantal klanten zou verliezen en zonder de leningen risicovoller te maken. De Commissie betwijfelde bovendien of New TT Bank zoals gepland haar zakelijke kredietportefeuille zou verdubbelen en of zij, gezien het gebrek aan deskundigheid, de geplande sterke groei van de netto rentebaten zou kunnen verwezenlijken. |
| --- | --- |

(151)

In de overwegingen 90 en 91 van het besluit tot inleiding New TT sprak de Commissie haar bezorgdheid uit of de ambitieuze daling van rentemarges op bestaande deposito’s en de toename van de kredietmarges op nieuwe leningen zouden kunnen worden uitgevoerd zonder dat New TT Bank een aanzienlijk aantal klanten zou verliezen en zonder de leningen risicovoller te maken. De Commissie betwijfelde bovendien of New TT Bank zoals gepland haar zakelijke kredietportefeuille zou verdubbelen en of zij, gezien het gebrek aan deskundigheid, de geplande sterke groei van de netto rentebaten zou kunnen verwezenlijken.

| (152) | Daarom was de Commissie in overweging 95 van het besluit tot inleiding New TT van mening dat de re-integratie van TT Bank in een groter levensvatbaar financieel bedrijf de vooruitzichten voor de levensvatbaarheid van New Bank TT zou vergroten, aangezien hierdoor rationalisering van de kosten, herprijzing van deposito’s en nieuwe leningen, en het aanbod van een breder assortiment van producten mogelijk zou worden. |
| --- | --- |

(152)

Daarom was de Commissie in overweging 95 van het besluit tot inleiding New TT van mening dat de re-integratie van TT Bank in een groter levensvatbaar financieel bedrijf de vooruitzichten voor de levensvatbaarheid van New Bank TT zou vergroten, aangezien hierdoor rationalisering van de kosten, herprijzing van deposito’s en nieuwe leningen, en het aanbod van een breder assortiment van producten mogelijk zou worden.

| (153) | Aangezien New TT Bank de economische activiteiten die eerder door TT Bank werden uitgevoerd had overgenomen, waaronder die van T Bank, leidde de Commissie een formele onderzoeksprocedure in betreffende de vraag of de maatregelen T en TT een oplossing op lange termijn boden voor de levensvatbaarheid van New TT Bank en werden belanghebbenden uitgenodigd om opmerkingen in te dienen. |
| --- | --- |

(153)

Aangezien New TT Bank de economische activiteiten die eerder door TT Bank werden uitgevoerd had overgenomen, waaronder die van T Bank, leidde de Commissie een formele onderzoeksprocedure in betreffende de vraag of de maatregelen T en TT een oplossing op lange termijn boden voor de levensvatbaarheid van New TT Bank en werden belanghebbenden uitgenodigd om opmerkingen in te dienen.

| (154) | Wat betreft de deling in de lasten was de Commissie van mening dat een herstructurering op zelfstandige basis de herstructureringskosten zou opdrijven en betwijfelde zij daarom of de staatssteun tot het minimum beperkt was. Bovendien merkte de Commissie op dat, ondanks het feit dat de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld voldoende in de lasten zouden delen, wat waarschijnlijk het maximaal haalbare was, door het ontbreken van vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk was, zowel wat betreft levensvatbaarheidsmaatregelen als wat betreft maatregelen om de verstoring van de mededinging te beperken. De Commissie merkte ook op dat het feit dat de verliezen grotendeels het gevolg waren van kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat een lagere vergoeding rechtvaardigde (110). |
| --- | --- |

(154)

Wat betreft de deling in de lasten was de Commissie van mening dat een herstructurering op zelfstandige basis de herstructureringskosten zou opdrijven en betwijfelde zij daarom of de staatssteun tot het minimum beperkt was. Bovendien merkte de Commissie op dat, ondanks het feit dat de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld voldoende in de lasten zouden delen, wat waarschijnlijk het maximaal haalbare was, door het ontbreken van vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk was, zowel wat betreft levensvatbaarheidsmaatregelen als wat betreft maatregelen om de verstoring van de mededinging te beperken. De Commissie merkte ook op dat het feit dat de verliezen grotendeels het gevolg waren van kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat een lagere vergoeding rechtvaardigde (110).

| (155) | Wat betreft verstoringen van de mededinging merkte de Commissie op dat het enorme bedrag aan door TT Bank ontvangen steun en de overgedragen activiteiten van T Bank en het ontbreken van een vergoeding een grondige herstructurering en een meer beperkte aanwezigheid op de markt van New TT Bank vereisten. Bovendien merkte de Commissie op dat, terwijl de verliezen voornamelijk het gevolg waren van het bezit van GGB’s, TT Bank meer GGB’s had bezeten dan andere Griekse banken in verhouding tot haar omvang, iets wat volgens haar blijk gaf van het nemen van ongepaste risico’s (111). Ten slotte merkte zij op dat, ook al zou New TT Bank bijna zoals TT Bank daarvoor op de markt blijven, de verstoringen van de mededinging beperkt zouden zijn gezien haar betrekkelijk geringe omvang en de afwezigheid van buitenlandse activiteiten. De Commissie betwijfelde echter of er voldoende maatregelen waren genomen om overmatige verstoringen van de mededinging te voorkomen en meende dat wellicht een verbod op prijsleiderschap en andere gedragsmaatregelen nodig zouden zijn (112). |
| --- | --- |

(155)

Wat betreft verstoringen van de mededinging merkte de Commissie op dat het enorme bedrag aan door TT Bank ontvangen steun en de overgedragen activiteiten van T Bank en het ontbreken van een vergoeding een grondige herstructurering en een meer beperkte aanwezigheid op de markt van New TT Bank vereisten. Bovendien merkte de Commissie op dat, terwijl de verliezen voornamelijk het gevolg waren van het bezit van GGB’s, TT Bank meer GGB’s had bezeten dan andere Griekse banken in verhouding tot haar omvang, iets wat volgens haar blijk gaf van het nemen van ongepaste risico’s (111). Ten slotte merkte zij op dat, ook al zou New TT Bank bijna zoals TT Bank daarvoor op de markt blijven, de verstoringen van de mededinging beperkt zouden zijn gezien haar betrekkelijk geringe omvang en de afwezigheid van buitenlandse activiteiten. De Commissie betwijfelde echter of er voldoende maatregelen waren genomen om overmatige verstoringen van de mededinging te voorkomen en meende dat wellicht een verbod op prijsleiderschap en andere gedragsmaatregelen nodig zouden zijn (112).

4.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDE PARTIJEN OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE BETREFFENDE DE EERSTE OVERBRUGGINGSKAPITALISATIE

OPMERKINGEN VAN EEN GRIEKSE BANK

| (156) | Op 3 januari 2013 ontving de Commissie opmerkingen van een Griekse bank over het besluit tot inleiding Eurobank. Die Griekse bank merkte op dat de herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF in principe een welkome stap was op weg naar een gezonder en meer levensvatbaar bancair systeem. Zij had geen bezwaar tegen de herkapitalisatie van Eurobank. |
| --- | --- |

(156)

Op 3 januari 2013 ontving de Commissie opmerkingen van een Griekse bank over het besluit tot inleiding Eurobank. Die Griekse bank merkte op dat de herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF in principe een welkome stap was op weg naar een gezonder en meer levensvatbaar bancair systeem. Zij had geen bezwaar tegen de herkapitalisatie van Eurobank.

| (157) | Hoewel zij haar volledige steun uitsprak voor het beginsel van herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF, verduidelijkte die Griekse bank echter dat zij, om de verstoringen van de mededinging te minimaliseren en om discriminatie te vermijden, verwachtte dat de herkapitalisatie door het HFSF beschikbaar zou zijn voor alle banken die in Griekenland onder vergelijkbare omstandigheden actief zijn. |
| --- | --- |

(157)

Hoewel zij haar volledige steun uitsprak voor het beginsel van herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF, verduidelijkte die Griekse bank echter dat zij, om de verstoringen van de mededinging te minimaliseren en om discriminatie te vermijden, verwachtte dat de herkapitalisatie door het HFSF beschikbaar zou zijn voor alle banken die in Griekenland onder vergelijkbare omstandigheden actief zijn.

5.   OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURES

5.1.   OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

| (158) | Op 5 september 2012 diende Griekenland opmerkingen in over het besluit tot inleiding Eurobank, die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld. |
| --- | --- |

(158)

Op 5 september 2012 diende Griekenland opmerkingen in over het besluit tot inleiding Eurobank, die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld.

5.1.1.   Opmerkingen opgesteld door de Bank van Griekenland

| (159) | Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte de Bank van Griekenland op dat het bedrag van 18 miljard EUR van het kapitaal waarmee het HFSF de vier grootste Griekse banken in mei 2012 herkapitaliseerde minder was dan het uiteindelijke bedrag dat die banken nodig hadden om geleidelijk aan in juni 2012 een tier 1-kernkapitaalratio van 10 % en een tier 1-kernkapitaalratio van 7 % op grond van een scenario van drie jaar ongunstig stress te bereiken en te behouden. Zij merkte ook op dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie tijdelijk was, aangezien het herkapitalisatieproces door deze vier banken zou worden uitgevoerd met verhogingen van het aandeelkapitaal. |
| --- | --- |

(159)

Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte de Bank van Griekenland op dat het bedrag van 18 miljard EUR van het kapitaal waarmee het HFSF de vier grootste Griekse banken in mei 2012 herkapitaliseerde minder was dan het uiteindelijke bedrag dat die banken nodig hadden om geleidelijk aan in juni 2012 een tier 1-kernkapitaalratio van 10 % en een tier 1-kernkapitaalratio van 7 % op grond van een scenario van drie jaar ongunstig stress te bereiken en te behouden. Zij merkte ook op dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie tijdelijk was, aangezien het herkapitalisatieproces door deze vier banken zou worden uitgevoerd met verhogingen van het aandeelkapitaal.

| (160) | De Bank van Griekenland merkte ook op dat de herkapitalisatie van de grootste Griekse banken deel uitmaakt van de herstructurering op langere termijn van het Griekse bankwezen. Zij merkte op dat indien een bank in particuliere handen blijft het management waarschijnlijk hetzelfde zal blijven, terwijl als een bank een staatsbedrijf wordt (dat wil zeggen, eigendom van het HFSF), het HFSF een nieuwe directie kan benoemen, die in ieder geval door de Bank van Griekenland zal worden beoordeeld. De Bank van Griekenland wees erop dat zij het kader voor corporate governance, de toereikendheid van het management en het risicoprofiel van iedere bank doorlopend beoordeelt om ervoor te zorgen dat er geen buitensporige risico’s worden genomen. Zij wees er ook op dat het HFSF al vertegenwoordigers in de raad van bestuur van de geherkapitaliseerde banken had benoemd. |
| --- | --- |

(160)

De Bank van Griekenland merkte ook op dat de herkapitalisatie van de grootste Griekse banken deel uitmaakt van de herstructurering op langere termijn van het Griekse bankwezen. Zij merkte op dat indien een bank in particuliere handen blijft het management waarschijnlijk hetzelfde zal blijven, terwijl als een bank een staatsbedrijf wordt (dat wil zeggen, eigendom van het HFSF), het HFSF een nieuwe directie kan benoemen, die in ieder geval door de Bank van Griekenland zal worden beoordeeld. De Bank van Griekenland wees erop dat zij het kader voor corporate governance, de toereikendheid van het management en het risicoprofiel van iedere bank doorlopend beoordeelt om ervoor te zorgen dat er geen buitensporige risico’s worden genomen. Zij wees er ook op dat het HFSF al vertegenwoordigers in de raad van bestuur van de geherkapitaliseerde banken had benoemd.

| (161) | Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie constateerde de Bank van Griekenland dat de herkapitalisatie van de Bank beperkt was om ervoor te zorgen dat aan de op dat moment geldende minimumkapitaalvereisten (8 %) werd voldaan. Zij gaf ook aan dat de langdurige periode voorafgaand aan de herkapitalisaties te wijten was aan de sterke verslechtering van het ondernemingsklimaat in Griekenland en de effecten van het PSI-programma, aan de complexiteit van het hele project en aan de noodzaak om de deelname van particuliere beleggers aan de verhogingen van het aandelenkapitaal te maximaliseren. |
| --- | --- |

(161)

Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie constateerde de Bank van Griekenland dat de herkapitalisatie van de Bank beperkt was om ervoor te zorgen dat aan de op dat moment geldende minimumkapitaalvereisten (8 %) werd voldaan. Zij gaf ook aan dat de langdurige periode voorafgaand aan de herkapitalisaties te wijten was aan de sterke verslechtering van het ondernemingsklimaat in Griekenland en de effecten van het PSI-programma, aan de complexiteit van het hele project en aan de noodzaak om de deelname van particuliere beleggers aan de verhogingen van het aandelenkapitaal te maximaliseren.

| (162) | Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie wees de Bank van Griekenland erop dat de volledige uitvoering van het bij de Commissie in te dienen herstructureringsplan wordt gewaarborgd door het feit dat de opschorting van de stemrechten van het HFSF onder andere zal worden opgeheven indien het herstructureringsplan op wezenlijke punten niet wordt gevolgd. De Bank van Griekenland merkte tevens op dat de problemen van de Bank niet te wijten waren aan een onderschatting van de risico’s door het management van de Bank of aan commercieel agressieve acties. |
| --- | --- |

(162)

Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie wees de Bank van Griekenland erop dat de volledige uitvoering van het bij de Commissie in te dienen herstructureringsplan wordt gewaarborgd door het feit dat de opschorting van de stemrechten van het HFSF onder andere zal worden opgeheven indien het herstructureringsplan op wezenlijke punten niet wordt gevolgd. De Bank van Griekenland merkte tevens op dat de problemen van de Bank niet te wijten waren aan een onderschatting van de risico’s door het management van de Bank of aan commercieel agressieve acties.

5.1.2.   Opmerkingen opgesteld door het HFSF

| (163) | Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie gaf het HFSF met betrekking tot de kwestie van mogelijke staatsinmenging als de staat hoge bedragen aan staatssteun verleent via het HFSF en het HFSF volledige stemrechten heeft, aan dat de door het HSF gefinancierde banken niet beschouwd worden als publieke of door de staat gecontroleerde entiteiten, en dat zij ook niet onder zeggenschap van de staat zouden komen nadat zij permanent door het HFSF zouden zijn geherkapitaliseerd. Het HFSF wees erop dat het een volledig onafhankelijke privaatrechtelijke entiteit is met zelfstandige beslissingsbevoegdheid. Het staat niet onder zeggenschap van de overheid, overeenkomstig artikel 16C, lid 2, van de HFSF-wet, volgens welke de kredietinstellingen waaraan het HFSF kapitaalsteun heeft verstrekt geen deel uitmaken van de publieke sector in ruime zin. Het wees ook op de bestuursstructuur van het HFSF. |
| --- | --- |

(163)

Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie gaf het HFSF met betrekking tot de kwestie van mogelijke staatsinmenging als de staat hoge bedragen aan staatssteun verleent via het HFSF en het HFSF volledige stemrechten heeft, aan dat de door het HSF gefinancierde banken niet beschouwd worden als publieke of door de staat gecontroleerde entiteiten, en dat zij ook niet onder zeggenschap van de staat zouden komen nadat zij permanent door het HFSF zouden zijn geherkapitaliseerd. Het HFSF wees erop dat het een volledig onafhankelijke privaatrechtelijke entiteit is met zelfstandige beslissingsbevoegdheid. Het staat niet onder zeggenschap van de overheid, overeenkomstig artikel 16C, lid 2, van de HFSF-wet, volgens welke de kredietinstellingen waaraan het HFSF kapitaalsteun heeft verstrekt geen deel uitmaken van de publieke sector in ruime zin. Het wees ook op de bestuursstructuur van het HFSF.

| (164) | Met betrekking tot de inmenging van het HFSF in het management van de Bank, merkte het HFSF op dat het de autonomie van de Bank zou respecteren en zich niet in het dagelijkse management zou mengen, gezien het feit dat zijn rol beperkt is tot de activiteiten bepaald in de HFSF-wet. Het gaf aan dat er geen inmenging of coördinatie door de staat zou plaatsvinden en dat de beslissingen van de Bank met betrekking tot het kredietverleningsproces (o.a. over zekerheden, prijzen en solvabiliteit van leners) op basis van commerciële criteria genomen zouden worden. |
| --- | --- |

(164)

Met betrekking tot de inmenging van het HFSF in het management van de Bank, merkte het HFSF op dat het de autonomie van de Bank zou respecteren en zich niet in het dagelijkse management zou mengen, gezien het feit dat zijn rol beperkt is tot de activiteiten bepaald in de HFSF-wet. Het gaf aan dat er geen inmenging of coördinatie door de staat zou plaatsvinden en dat de beslissingen van de Bank met betrekking tot het kredietverleningsproces (o.a. over zekerheden, prijzen en solvabiliteit van leners) op basis van commerciële criteria genomen zouden worden.

| (165) | Het HFSF wees erop dat de HFSF-wet en de voorinschrijvingsovereenkomst toereikende waarborgen bevat om te voorkomen dat bestaande particuliere aandeelhouders buitensporige risico’s nemen. Het wees op aspecten als i) de benoeming van vertegenwoordigers van het HFSF als onafhankelijke niet-uitvoerende leden van de raad van bestuur van de Bank en hun aanwezigheid in de commissies, ii) de uitvoering van due diligence bij de Bank door HFSF, en iii) het feit dat na de laatste herkapitalisatie zijn stemrecht slechts beperkt zou zijn zolang de Bank aan de voorwaarden van het herstructureringsplan voldeed. |
| --- | --- |

(165)

Het HFSF wees erop dat de HFSF-wet en de voorinschrijvingsovereenkomst toereikende waarborgen bevat om te voorkomen dat bestaande particuliere aandeelhouders buitensporige risico’s nemen. Het wees op aspecten als i) de benoeming van vertegenwoordigers van het HFSF als onafhankelijke niet-uitvoerende leden van de raad van bestuur van de Bank en hun aanwezigheid in de commissies, ii) de uitvoering van due diligence bij de Bank door HFSF, en iii) het feit dat na de laatste herkapitalisatie zijn stemrecht slechts beperkt zou zijn zolang de Bank aan de voorwaarden van het herstructureringsplan voldeed.

| (166) | Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en specifiek met betrekking tot het niveau van de vergoeding van de steun, gaf het HFSF aan dat de vergoeding was overeengekomen met de vertegenwoordigers van de Commissie, de ECB en het IMF. Dat afgesproken niveau hield er rekening mee dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie vóór 30 september 2012 zou worden omgezet in een permanente herkapitalisatie, een termijn die in maart 2012 in het MEFP tussen de Commissie, de ECB, het IMF en Griekenland was vastgesteld. |
| --- | --- |

(166)

Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en specifiek met betrekking tot het niveau van de vergoeding van de steun, gaf het HFSF aan dat de vergoeding was overeengekomen met de vertegenwoordigers van de Commissie, de ECB en het IMF. Dat afgesproken niveau hield er rekening mee dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie vóór 30 september 2012 zou worden omgezet in een permanente herkapitalisatie, een termijn die in maart 2012 in het MEFP tussen de Commissie, de ECB, het IMF en Griekenland was vastgesteld.

| (167) | Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte het HFSF op dat de maatregelen die het heeft genomen, zoals beschreven in overweging 165 van dit besluit, voldoende waarborgen bieden gelet op de grote hoeveelheden ontvangen steun en de langdurige reddingsperiode. Bovendien stelde het HFSF dat er geschikte maatregelen zijn ingevoerd om ervoor te zorgen dat de banken waarin het HFSF deelneemt geen commercieel gevoelige informatie uitwisselen. Deze maatregelen omvatten de benoeming van verschillende vertegenwoordigers van het HFSF bij deze banken, de mandaten van deze vertegenwoordigers die specifiek de doorgifte van informatie van één vertegenwoordiger aan een ander moeten voorkomen, alsook duidelijke interne instructies aan deze functionarissen om geen commercieel gevoelige informatie van de banken door te geven. Het HFSF stelde bovendien dat het zijn rechten met betrekking tot de banken niet zal uitoefenen op een wijze die daadwerkelijke concurrentie kan voorkomen, beperken, verstoren of aanzienlijk verminderen of belemmeren. Ten slotte wees het HFSF erop dat de leden van zijn raad van bestuur en zijn werknemers gehouden zijn aan strenge geheimhoudingsregels en fiduciaire verplichtingen en gebonden zijn door de bepalingen inzake het beroepsgeheim betreffende hun activiteiten. |
| --- | --- |

(167)

Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte het HFSF op dat de maatregelen die het heeft genomen, zoals beschreven in overweging 165 van dit besluit, voldoende waarborgen bieden gelet op de grote hoeveelheden ontvangen steun en de langdurige reddingsperiode. Bovendien stelde het HFSF dat er geschikte maatregelen zijn ingevoerd om ervoor te zorgen dat de banken waarin het HFSF deelneemt geen commercieel gevoelige informatie uitwisselen. Deze maatregelen omvatten de benoeming van verschillende vertegenwoordigers van het HFSF bij deze banken, de mandaten van deze vertegenwoordigers die specifiek de doorgifte van informatie van één vertegenwoordiger aan een ander moeten voorkomen, alsook duidelijke interne instructies aan deze functionarissen om geen commercieel gevoelige informatie van de banken door te geven. Het HFSF stelde bovendien dat het zijn rechten met betrekking tot de banken niet zal uitoefenen op een wijze die daadwerkelijke concurrentie kan voorkomen, beperken, verstoren of aanzienlijk verminderen of belemmeren. Ten slotte wees het HFSF erop dat de leden van zijn raad van bestuur en zijn werknemers gehouden zijn aan strenge geheimhoudingsregels en fiduciaire verplichtingen en gebonden zijn door de bepalingen inzake het beroepsgeheim betreffende hun activiteiten.

5.2.   OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT NEA PROTON BANK

| (168) | Op 5 september 2012 diende Griekenland opmerkingen in over het Besluit tot inleiding Nea Proton, die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld. |
| --- | --- |

(168)

Op 5 september 2012 diende Griekenland opmerkingen in over het Besluit tot inleiding Nea Proton, die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld.

5.2.1.   Opmerkingen opgesteld door de Bank van Griekenland

| (169) | De Bank van Griekenland constateerde dat Nea Proton Bank, als een tussentijdse kredietinstelling, eigendom van het HFSF, niet op zelfstandige basis een ondernemingsplan voor de langere termijn kon leveren. De Bank van Griekenland merkte bovendien op dat zij de uitvoering van het door het HFSF voor Nea Proton Bank opgestelde en bij de Commissie ingediende ondernemingsplan nauwlettend volgt om ervoor te zorgen dat Nea Proton Bank binnen de door de wet gestelde termijn kan worden verkocht. |
| --- | --- |

(169)

De Bank van Griekenland constateerde dat Nea Proton Bank, als een tussentijdse kredietinstelling, eigendom van het HFSF, niet op zelfstandige basis een ondernemingsplan voor de langere termijn kon leveren. De Bank van Griekenland merkte bovendien op dat zij de uitvoering van het door het HFSF voor Nea Proton Bank opgestelde en bij de Commissie ingediende ondernemingsplan nauwlettend volgt om ervoor te zorgen dat Nea Proton Bank binnen de door de wet gestelde termijn kan worden verkocht.

| (170) | Wat betreft het groeipercentage van de winstgevendheid wees de Bank van Griekenland erop dat het grootste deel van de groei zich naar verwachting in 2013 zou voordoen (wanneer de netto rentebaten naar verwachting zouden stijgen tot 55,3 miljoen EUR, vergeleken met 22,7 miljoen EUR voor 2012) en voornamelijk het gevolg zou zijn van de verlaging van de totale rentelasten en het resultaat zou zijn van twee factoren: een doorrol tegen betere voorwaarden van termijndeposito’s waarover vroeger een hoge rente betaald werd en een vermindering met 30 % van het totale uitstaande bedrag aan deposito’s in het eerste halfjaar van 2012. Daarnaast benadrukte de Bank van Griekenland het feit dat met ingang van 2013 de netto rentebaten een gunstige ontwikkeling zouden laten zien en geen twijfels zouden laten bestaan over het vermogen van Nea Proton Bank om de doelstelling te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(170)

Wat betreft het groeipercentage van de winstgevendheid wees de Bank van Griekenland erop dat het grootste deel van de groei zich naar verwachting in 2013 zou voordoen (wanneer de netto rentebaten naar verwachting zouden stijgen tot 55,3 miljoen EUR, vergeleken met 22,7 miljoen EUR voor 2012) en voornamelijk het gevolg zou zijn van de verlaging van de totale rentelasten en het resultaat zou zijn van twee factoren: een doorrol tegen betere voorwaarden van termijndeposito’s waarover vroeger een hoge rente betaald werd en een vermindering met 30 % van het totale uitstaande bedrag aan deposito’s in het eerste halfjaar van 2012. Daarnaast benadrukte de Bank van Griekenland het feit dat met ingang van 2013 de netto rentebaten een gunstige ontwikkeling zouden laten zien en geen twijfels zouden laten bestaan over het vermogen van Nea Proton Bank om de doelstelling te verwezenlijken.

5.2.2.   Opmerkingen opgesteld door het HFSF

| (171) | Wat betreft de noodzaak van de maatregelen ten gunste van Nea Proton Bank merkte het HFSF op dat de Bank van Griekenland de bevoegde autoriteit is om te beslissen over alle afwikkelingsmaatregelen en dat het HFSF het ten behoeve van de regelgeving vereiste kapitaal had geïnjecteerd. |
| --- | --- |

(171)

Wat betreft de noodzaak van de maatregelen ten gunste van Nea Proton Bank merkte het HFSF op dat de Bank van Griekenland de bevoegde autoriteit is om te beslissen over alle afwikkelingsmaatregelen en dat het HFSF het ten behoeve van de regelgeving vereiste kapitaal had geïnjecteerd.

| (172) | Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van Nea Proton Bank verwees het HFSF naar het afwikkelingskader, op grond waarvan het HFSF Nea Proton Bank binnen twee jaar moest verkopen, en ging het akkoord met de Commissie dat Nea Proton Bank deel zou kunnen uitmaken van een grotere en levensvatbare entiteit. Hoewel bij het herstructureringsplan voor Nea Proton Bank van een „zelfstandigheids”-model uitgegaan werd, stelde het HFSF dat het ernaar streefde de verkoop van de bank te vergemakkelijken door haar aantrekkelijkheid voor beleggers en haar financiële resultaten te verbeteren. Het HFSF merkte op dat Nea Proton Bank door de kapitaalinjectie niet alleen aan de minimumsolvabiliteitsratio kon voldoen, maar dat haar financiële positie en haar aantrekkelijkheid voor elke toekomstige fusie met andere kleine banken was verbeterd. Het HFSF merkte ook op dat de aanvullende kapitaalinjectie nodig was ter dekking van aan het PSI-programma gerelateerde bijzonderewaardeverminderingsverliezen en de gestegen kosten van voorzieningen voor leningen. |
| --- | --- |

(172)

Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van Nea Proton Bank verwees het HFSF naar het afwikkelingskader, op grond waarvan het HFSF Nea Proton Bank binnen twee jaar moest verkopen, en ging het akkoord met de Commissie dat Nea Proton Bank deel zou kunnen uitmaken van een grotere en levensvatbare entiteit. Hoewel bij het herstructureringsplan voor Nea Proton Bank van een „zelfstandigheids”-model uitgegaan werd, stelde het HFSF dat het ernaar streefde de verkoop van de bank te vergemakkelijken door haar aantrekkelijkheid voor beleggers en haar financiële resultaten te verbeteren. Het HFSF merkte op dat Nea Proton Bank door de kapitaalinjectie niet alleen aan de minimumsolvabiliteitsratio kon voldoen, maar dat haar financiële positie en haar aantrekkelijkheid voor elke toekomstige fusie met andere kleine banken was verbeterd. Het HFSF merkte ook op dat de aanvullende kapitaalinjectie nodig was ter dekking van aan het PSI-programma gerelateerde bijzonderewaardeverminderingsverliezen en de gestegen kosten van voorzieningen voor leningen.

| (173) | Het HFSF constateerde dat Nea Proton Bank haar financieringskosten en de trouw van de depositohouders had verbeterd. De afhankelijkheid van Nea Proton Bank van het Eurosysteem daalde in 2012; ook had zij haar liquiditeitspositie verbeterd. De aanvullende kapitaalinjectie had geholpen om de rentevoeten op deposito’s te verlagen en de rentemarges te verbeteren. Nea Proton Bank had een aantal van haar kredietportefeuilles al opnieuw geprijsd aan de hand van een op risicoanalyse gebaseerde prijsstelling, met rentes die ruim boven de financieringskosten lagen. Bovendien zou de geplande groei van de netto rentebaten plaatsvinden met een beperkte uitbreiding in het zakelijke marktsegment en door verbetering van de kwaliteit van de portefeuille. |
| --- | --- |

(173)

Het HFSF constateerde dat Nea Proton Bank haar financieringskosten en de trouw van de depositohouders had verbeterd. De afhankelijkheid van Nea Proton Bank van het Eurosysteem daalde in 2012; ook had zij haar liquiditeitspositie verbeterd. De aanvullende kapitaalinjectie had geholpen om de rentevoeten op deposito’s te verlagen en de rentemarges te verbeteren. Nea Proton Bank had een aantal van haar kredietportefeuilles al opnieuw geprijsd aan de hand van een op risicoanalyse gebaseerde prijsstelling, met rentes die ruim boven de financieringskosten lagen. Bovendien zou de geplande groei van de netto rentebaten plaatsvinden met een beperkte uitbreiding in het zakelijke marktsegment en door verbetering van de kwaliteit van de portefeuille.

| (174) | Het HFSF merkte op dat Nea Proton Bank in 2012 haar operationele kosten aanzienlijk had verlaagd, dat haar twee enige dochterondernemingen hun activiteiten zouden staken, dat haar deelneming in assurantietussenpersonen sterk was verminderd en dat zij haar eigenhandel zou beëindigen. |
| --- | --- |

(174)

Het HFSF merkte op dat Nea Proton Bank in 2012 haar operationele kosten aanzienlijk had verlaagd, dat haar twee enige dochterondernemingen hun activiteiten zouden staken, dat haar deelneming in assurantietussenpersonen sterk was verminderd en dat zij haar eigenhandel zou beëindigen.

| (175) | Tot slot merkte het HFSF op dat verstoringen van de mededinging beperkt zouden zijn gezien het kleine aandeel van Nea Proton Bank in de totale bancaire activa in Griekenland en het feit dat zij geen agressief aantrekken van deposito’s overwoog. |
| --- | --- |

(175)

Tot slot merkte het HFSF op dat verstoringen van de mededinging beperkt zouden zijn gezien het kleine aandeel van Nea Proton Bank in de totale bancaire activa in Griekenland en het feit dat zij geen agressief aantrekken van deposito’s overwoog.

5.3.   OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT NEW TT BANK

| (176) | Op 19 juli 2013 diende het ministerie van Financiën opmerkingen in over het besluit tot inleiding New TT. |
| --- | --- |

(176)

Op 19 juli 2013 diende het ministerie van Financiën opmerkingen in over het besluit tot inleiding New TT.

| (177) | Wat betreft de noodzaak van maatregel NTT1 voegde het ministerie van Financiën toe dat de exacte waarde van de activa en passiva die aan New TT Bank werden overgedragen werd vastgesteld op basis van het verslag van de externe auditors overeenkomstig artikel 63E, lid 6, van Wet 3601/2007. |
| --- | --- |

(177)

Wat betreft de noodzaak van maatregel NTT1 voegde het ministerie van Financiën toe dat de exacte waarde van de activa en passiva die aan New TT Bank werden overgedragen werd vastgesteld op basis van het verslag van de externe auditors overeenkomstig artikel 63E, lid 6, van Wet 3601/2007.

| (178) | Wat betreft de noodzaak van maatregel NTT2 merkte het ministerie van Financiën op dat in het tweede aanpassingsprogramma voor Griekenland (tweede herziening-mei 2013) werd vereist dat New TT Bank uiterlijk op 15 juli 2013 aan een derde partij zou worden verkocht. |
| --- | --- |

(178)

Wat betreft de noodzaak van maatregel NTT2 merkte het ministerie van Financiën op dat in het tweede aanpassingsprogramma voor Griekenland (tweede herziening-mei 2013) werd vereist dat New TT Bank uiterlijk op 15 juli 2013 aan een derde partij zou worden verkocht.

| (179) | Wat betreft de vergoeding van de maatregelen NTT1 en NTT2 merkte het ministerie van Financiën op dat het HFSF, dat in plaats van het HDIGF het financieringstekort tot 31 december 2013 aanvult, een preferente vordering krijgt boven andere ongedekte schuldeisers in geval van liquidatie van de activa die eigendom van TT Bank zijn gebleven en dat alleen de vorderingen van de werknemers om 50 % van hun vergoeding te ontvangen van hogere rang zijn dan de vordering van het HFSF. Het merkte daarom op dat de opbrengst van de liquidatie van deze activa hoofdzakelijk aan het HFSF ten goede zal komen en daarmee de kosten die door de staat worden gedragen zal beperken. |
| --- | --- |

(179)

Wat betreft de vergoeding van de maatregelen NTT1 en NTT2 merkte het ministerie van Financiën op dat het HFSF, dat in plaats van het HDIGF het financieringstekort tot 31 december 2013 aanvult, een preferente vordering krijgt boven andere ongedekte schuldeisers in geval van liquidatie van de activa die eigendom van TT Bank zijn gebleven en dat alleen de vorderingen van de werknemers om 50 % van hun vergoeding te ontvangen van hogere rang zijn dan de vordering van het HFSF. Het merkte daarom op dat de opbrengst van de liquidatie van deze activa hoofdzakelijk aan het HFSF ten goede zal komen en daarmee de kosten die door de staat worden gedragen zal beperken.

| (180) | Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van New TT Bank merkte het ministerie van Financiën op dat New TT Bank, als tussentijdse kredietinstelling, binnen twee jaar na haar oprichting moest worden verkocht, overeenkomstig artikel 63E van Wet 3601/2007. De verkoop van New TT Bank zou, in overeenstemming met het MEFP van mei 2013, voor 15 juli 2013 worden afgerond, om ervoor te zorgen dat haar activiteiten op lange termijn levensvatbaar zouden zijn. |
| --- | --- |

(180)

Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van New TT Bank merkte het ministerie van Financiën op dat New TT Bank, als tussentijdse kredietinstelling, binnen twee jaar na haar oprichting moest worden verkocht, overeenkomstig artikel 63E van Wet 3601/2007. De verkoop van New TT Bank zou, in overeenstemming met het MEFP van mei 2013, voor 15 juli 2013 worden afgerond, om ervoor te zorgen dat haar activiteiten op lange termijn levensvatbaar zouden zijn.

6.   BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT DE OVERGENOMEN ONDERNEMINGEN

6.1.   BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT NEA PROTON BANK

6.1.1.   Bestaan en hoogte van de steun

| (181) | De Commissie moet het bestaan van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag vaststellen. Volgens deze bepaling wordt staatssteun gevormd door alle steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(181)

De Commissie moet het bestaan van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag vaststellen. Volgens deze bepaling wordt staatssteun gevormd door alle steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

6.1.1.1.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3)

| (182) | De kapitaalinjectie van 80 miljoen EUR door de Griekse staat in Proton Bank in mei 2009 (maatregel Pr1), de Griekse staatseffecten ten bedrage van 78 miljoen EUR die Proton Bank in april 2009 verkreeg (maatregel Pr2) en de staatsgarantie die aan Proton Bank werd gegeven voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 149,4 miljoen EUR in juli 2010 (maatregel Pr3) werden verstrekt op grond van de steunregeling voor Griekse banken (113). In het besluit tot goedkeuring van die regeling concludeerde de Commissie dat maatregelen op grond van die regeling staatssteun zijn. |
| --- | --- |

(182)

De kapitaalinjectie van 80 miljoen EUR door de Griekse staat in Proton Bank in mei 2009 (maatregel Pr1), de Griekse staatseffecten ten bedrage van 78 miljoen EUR die Proton Bank in april 2009 verkreeg (maatregel Pr2) en de staatsgarantie die aan Proton Bank werd gegeven voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 149,4 miljoen EUR in juli 2010 (maatregel Pr3) werden verstrekt op grond van de steunregeling voor Griekse banken (113). In het besluit tot goedkeuring van die regeling concludeerde de Commissie dat maatregelen op grond van die regeling staatssteun zijn.

| (183) | Zoals geconcludeerd in overweging 38 van het besluit tot inleiding Nea Proton heeft Nea Proton Bank de economische activiteiten van Proton Bank overgenomen. Nea Proton Bank heeft baat gehad bij maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3, aangezien deze hebben bijgedragen aan de stabilisering en de voortzetting van de economische activiteiten die aan haar zijn overgedragen en die anders niet langer zouden bestaan. Daarom is de Commissie van oordeel dat zij de economische activiteiten die zijn overgedragen aan Nea Proton Bank ten goede zijn gekomen. |
| --- | --- |

(183)

Zoals geconcludeerd in overweging 38 van het besluit tot inleiding Nea Proton heeft Nea Proton Bank de economische activiteiten van Proton Bank overgenomen. Nea Proton Bank heeft baat gehad bij maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3, aangezien deze hebben bijgedragen aan de stabilisering en de voortzetting van de economische activiteiten die aan haar zijn overgedragen en die anders niet langer zouden bestaan. Daarom is de Commissie van oordeel dat zij de economische activiteiten die zijn overgedragen aan Nea Proton Bank ten goede zijn gekomen.

6.1.1.2.   Aanwezigheid van steun in de dekking van het financieringstekort van Nea Proton Bank (maatregel NP1)

| (184) | In de overwegingen 31 tot 37 van het besluit tot inleiding Nea Proton stelde de Commissie al vast dat maatregel NP1, de steunverlening middels de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF ter dekking van het financieringstekort, staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. In overweging 38 van hetzelfde besluit merkte de Commissie Nea Proton Bank aan als de economisch begunstigde van die maatregel, aangezien Nea Proton Bank de economische activiteiten van Proton Bank heeft overgenomen, die vanwege de ontvangen steun blijven bestaan. |
| --- | --- |

(184)

In de overwegingen 31 tot 37 van het besluit tot inleiding Nea Proton stelde de Commissie al vast dat maatregel NP1, de steunverlening middels de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF ter dekking van het financieringstekort, staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. In overweging 38 van hetzelfde besluit merkte de Commissie Nea Proton Bank aan als de economisch begunstigde van die maatregel, aangezien Nea Proton Bank de economische activiteiten van Proton Bank heeft overgenomen, die vanwege de ontvangen steun blijven bestaan.

6.1.1.3.   Aanwezigheid van steun in de eerste aandelenkapitaalinjectie door het HFSF en de aanvullende aandelenkapitaalinjectie door het HFSF in 2012 (maatregel NP2)

| (185) | In de overwegingen 41 tot 43 van het besluit tot inleiding Nea Proton stelde de Commissie al vast dat de kapitaalinjectie door het HFSF van 250 miljoen EUR en de aanvullende kapitaalinjecties die ten tijde van dat besluit werden voorzien, samen goed voor 300 miljoen EUR, staatssteun vormden in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Zoals vermeld in overweging 93 van dit besluit heeft het HFSF van de mogelijke aanvullende 300 miljoen EUR aan kapitaal in 2012 uiteindelijk 265 miljoen EUR extra bijgedragen, wat de totale herkapitalisatiesteun in 2011 en 2012 op 515 miljoen EUR brengt (maatregel NP2). |
| --- | --- |

(185)

In de overwegingen 41 tot 43 van het besluit tot inleiding Nea Proton stelde de Commissie al vast dat de kapitaalinjectie door het HFSF van 250 miljoen EUR en de aanvullende kapitaalinjecties die ten tijde van dat besluit werden voorzien, samen goed voor 300 miljoen EUR, staatssteun vormden in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Zoals vermeld in overweging 93 van dit besluit heeft het HFSF van de mogelijke aanvullende 300 miljoen EUR aan kapitaal in 2012 uiteindelijk 265 miljoen EUR extra bijgedragen, wat de totale herkapitalisatiesteun in 2011 en 2012 op 515 miljoen EUR brengt (maatregel NP2).

6.1.1.4.   Aanwezigheid van steun in de kapitaalinjectie van het HFSF in Nea Proton Bank vóór de verkoop ervan aan de Bank (NP3)

| (186) | De Commissie is van mening dat de kapitaalinjectie door het HFSF in Nea Proton Bank vóór de verkoop ervan aan de Bank, ten bedrage van 395 miljoen EUR, staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(186)

De Commissie is van mening dat de kapitaalinjectie door het HFSF in Nea Proton Bank vóór de verkoop ervan aan de Bank, ten bedrage van 395 miljoen EUR, staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

| (187) | De kapitaalinjectie werd verstrekt door het HFSF, een door Griekenland opgerichte en gefinancierde entiteit ter ondersteuning van banken, en vond dus plaats aan de hand van staatsmiddelen. Bovendien is de maatregel selectief van aard, aangezien de kapitaalinjectie alleen Nea Proton Bank ten goede komt. |
| --- | --- |

(187)

De kapitaalinjectie werd verstrekt door het HFSF, een door Griekenland opgerichte en gefinancierde entiteit ter ondersteuning van banken, en vond dus plaats aan de hand van staatsmiddelen. Bovendien is de maatregel selectief van aard, aangezien de kapitaalinjectie alleen Nea Proton Bank ten goede komt.

| (188) | Daarnaast biedt de steunverlening Nea Proton Bank een duidelijk voordeel, omdat haar bankactiviteiten hierdoor kunnen blijven bestaan. Zonder de kapitaalinjectie zou Nea Proton Bank, die een sterk negatief kapitaal had, failliet zijn gegaan. Alsdan zou het niet mogelijk zijn geweest om Nea Proton Bank te verkopen en te laten opgaan in een grotere entiteit. Bovendien voldoet deze herkapitalisatie niet aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. Integendeel, door de herkapitalisatie van 395 miljoen EUR kon Nea Proton Bank voor 1 EUR worden verkocht. Een particuliere investeerder zou ervoor hebben gekozen niet te herkapitaliseren en Nea Proton Bank failliet te laten gaan, en zou daarmee 395 miljoen EUR hebben bespaard. |
| --- | --- |

(188)

Daarnaast biedt de steunverlening Nea Proton Bank een duidelijk voordeel, omdat haar bankactiviteiten hierdoor kunnen blijven bestaan. Zonder de kapitaalinjectie zou Nea Proton Bank, die een sterk negatief kapitaal had, failliet zijn gegaan. Alsdan zou het niet mogelijk zijn geweest om Nea Proton Bank te verkopen en te laten opgaan in een grotere entiteit. Bovendien voldoet deze herkapitalisatie niet aan het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. Integendeel, door de herkapitalisatie van 395 miljoen EUR kon Nea Proton Bank voor 1 EUR worden verkocht. Een particuliere investeerder zou ervoor hebben gekozen niet te herkapitaliseren en Nea Proton Bank failliet te laten gaan, en zou daarmee 395 miljoen EUR hebben bespaard.

| (189) | Nea Proton Bank concurreert met andere banken, inclusief dochterondernemingen van buitenlandse banken, die actief zijn in Griekenland of mogelijk ook geïnteresseerd zijn om de Griekse markt te betreden. Daarom heeft de kapitaalinjectie een effect op de handel tussen de lidstaten en leidt mogelijk tot mededingingsvervalsing. |
| --- | --- |

(189)

Nea Proton Bank concurreert met andere banken, inclusief dochterondernemingen van buitenlandse banken, die actief zijn in Griekenland of mogelijk ook geïnteresseerd zijn om de Griekse markt te betreden. Daarom heeft de kapitaalinjectie een effect op de handel tussen de lidstaten en leidt mogelijk tot mededingingsvervalsing.

| (190) | De Commissie concludeert derhalve dat de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(190)

De Commissie concludeert derhalve dat de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

Begunstigde van maatregel NP3

| (191) | Zoals reeds uiteengezet in overweging 188 beschouwt de Commissie Nea Proton Bank als de begunstigde van de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank, aangezien de steun de voortzetting van haar economische activiteiten binnen de Bank mogelijk heeft gemaakt. |
| --- | --- |

(191)

Zoals reeds uiteengezet in overweging 188 beschouwt de Commissie Nea Proton Bank als de begunstigde van de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR in Nea Proton Bank, aangezien de steun de voortzetting van haar economische activiteiten binnen de Bank mogelijk heeft gemaakt.

| (192) | Voor wat betreft de vraag of de verkoop van Nea Proton Bank staatssteun aan de Bank vormt overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, moet de Commissie beoordelen of aan bepaalde eisen is voldaan. Zij moet met name onderzoeken of: i) het verkoopproces open en niet-discriminerend was; ii) de verkoop plaatsvond tegen marktvoorwaarden; en iii) de financiële instelling of de regering de verkoopprijs voor de betrokken activa en passiva heeft gemaximaliseerd. |
| --- | --- |

(192)

Voor wat betreft de vraag of de verkoop van Nea Proton Bank staatssteun aan de Bank vormt overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, moet de Commissie beoordelen of aan bepaalde eisen is voldaan. Zij moet met name onderzoeken of: i) het verkoopproces open en niet-discriminerend was; ii) de verkoop plaatsvond tegen marktvoorwaarden; en iii) de financiële instelling of de regering de verkoopprijs voor de betrokken activa en passiva heeft gemaximaliseerd.

| (193) | De Bank heeft de aandelen in Nea Proton Bank verworven omdat zij het enige geldige bod uitbracht in het kader van een niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, die open stond voor andere banken en financiële instellingen. Een financieel adviseur van het HFSF heeft contact opgenomen met een groot aantal banken, financiële instellingen en sponsors. Slechts vier toonden belangstelling voor overname van Nea Proton Bank, waarvan er slechts twee, de Bank en een hedgefonds (114), een definitief bod uitbrachten. Het bod van de Bank was het enige dat voldeed aan de procesbrief van het HFSF. |
| --- | --- |

(193)

De Bank heeft de aandelen in Nea Proton Bank verworven omdat zij het enige geldige bod uitbracht in het kader van een niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, die open stond voor andere banken en financiële instellingen. Een financieel adviseur van het HFSF heeft contact opgenomen met een groot aantal banken, financiële instellingen en sponsors. Slechts vier toonden belangstelling voor overname van Nea Proton Bank, waarvan er slechts twee, de Bank en een hedgefonds (114), een definitief bod uitbrachten. Het bod van de Bank was het enige dat voldeed aan de procesbrief van het HFSF.

| (194) | Omdat de financieel adviseur contact had opgenomen met een groot aantal banken en op voorhand de eisen en de termijnen had vastgesteld waaraan biedingen moesten voldoen om geldig te zijn, is de Commissie van mening dat de aanbesteding open en niet-discriminerend was. De Commissie concludeert derhalve dat er gezien de aanbestedingsprocedure geen sprake is van steun aan de koper. |
| --- | --- |

(194)

Omdat de financieel adviseur contact had opgenomen met een groot aantal banken en op voorhand de eisen en de termijnen had vastgesteld waaraan biedingen moesten voldoen om geldig te zijn, is de Commissie van mening dat de aanbesteding open en niet-discriminerend was. De Commissie concludeert derhalve dat er gezien de aanbestedingsprocedure geen sprake is van steun aan de koper.

| (195) | De Bank betaalde de prijs van 1 EUR en het HFSF deed een toezegging Nea Proton Bank voorafgaand aan de verkoop ervan te herkapitaliseren. Deze negatieve prijs (dat wil zeggen, rekening houdend met de herkapitalisatie van Nea Proton Bank net voor de verkoop) sluit niet uit dat de verkoopprijs de marktwaarde van het bedrijf weergeeft (115), aangezien het netto eigen vermogen van Nea Proton Bank duidelijk negatief was en zij naar verwachting verliezen zou blijven lijden. De Commissie heeft geen reden om aan te nemen dat het uitgebrachte bod en de betaalde prijs niet de marktprijs van het bedrijf weergeven. Dientengevolge concludeert de Commissie overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, punt 20 van de Herstructureringsmededeling en haar eigen beschikkingspraktijk (116), dat de verkoopprijs de marktprijs was en dat steun aan de Bank kan worden uitgesloten. |
| --- | --- |

(195)

De Bank betaalde de prijs van 1 EUR en het HFSF deed een toezegging Nea Proton Bank voorafgaand aan de verkoop ervan te herkapitaliseren. Deze negatieve prijs (dat wil zeggen, rekening houdend met de herkapitalisatie van Nea Proton Bank net voor de verkoop) sluit niet uit dat de verkoopprijs de marktwaarde van het bedrijf weergeeft (115), aangezien het netto eigen vermogen van Nea Proton Bank duidelijk negatief was en zij naar verwachting verliezen zou blijven lijden. De Commissie heeft geen reden om aan te nemen dat het uitgebrachte bod en de betaalde prijs niet de marktprijs van het bedrijf weergeven. Dientengevolge concludeert de Commissie overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, punt 20 van de Herstructureringsmededeling en haar eigen beschikkingspraktijk (116), dat de verkoopprijs de marktprijs was en dat steun aan de Bank kan worden uitgesloten.

6.1.1.5.   Conclusie inzake het bestaan en het totaalbedrag van de ontvangen steun

| (196) | Op basis van overwegingen 182 tot en met 190 is de Commissie van mening dat maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3, NP1, NP2 en NP3 alle voldoen aan de voorwaarden in artikel 107, lid 1 van het Verdrag en staatssteun zijn. Wat betreft maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3 concludeert de Commissie dat, aangezien zij hebben bijgedragen tot het voortbestaan van de activiteiten van Proton Bank die later werden overgedragen aan Nea Proton Bank, aangenomen mag worden dat ook Nea Proton Bank, waar deze activiteiten nu zijn ondergebracht, daarbij baat heeft gehad. Zoals reeds vermeld in overweging 184 is de begunstigde van maatregel NP1 Nea Proton Bank, die de activiteiten van Proton Bank heeft overgenomen. Nea Proton Bank is verder ook de begunstigde van de maatregelen NP2 en NP3. |
| --- | --- |

(196)

Op basis van overwegingen 182 tot en met 190 is de Commissie van mening dat maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3, NP1, NP2 en NP3 alle voldoen aan de voorwaarden in artikel 107, lid 1 van het Verdrag en staatssteun zijn. Wat betreft maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3 concludeert de Commissie dat, aangezien zij hebben bijgedragen tot het voortbestaan van de activiteiten van Proton Bank die later werden overgedragen aan Nea Proton Bank, aangenomen mag worden dat ook Nea Proton Bank, waar deze activiteiten nu zijn ondergebracht, daarbij baat heeft gehad. Zoals reeds vermeld in overweging 184 is de begunstigde van maatregel NP1 Nea Proton Bank, die de activiteiten van Proton Bank heeft overgenomen. Nea Proton Bank is verder ook de begunstigde van de maatregelen NP2 en NP3.

| (197) | De Commissie concludeert derhalve dat de activiteiten van Nea Proton Bank staatssteun hebben ontvangen in de vorm van kapitaalsteun van 2 111,6 miljoen EUR (maatregel Pr1, NP1, NP2 en NP3), naast staatsgaranties van 149,4 miljoen EUR (maatregel Pr3) en Griekse overheidseffecten ter waarde van 78 miljoen EUR (maatregel Pr2), zoals samengevat in tabel 9.

  Tabel 9


  Overzicht van de totale door Proton Bank en Nea Proton Bank ontvangen steun









  Begunstigde van de steun | Maatregel | Aard van de steun | Steunbedrag (in miljoen EUR) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Activiteiten van Proton Bank | Pr1 | Herkapitalisatie | 80 |
| Activiteiten van Nea Proton Bank | NP1 | Financiering van het financieringstekort door overgang van PB naar NPB | 1 121,6 |
| NP2 | Herkapitalisatie | 515 |
| NP3 | Herkapitalisatie | 395 |
| Totaal verleende kapitaalsteun | 2 111,6 |
| Begunstigde van de steun | Maatregel | Aard van de steun | |
| Activiteiten van Proton Bank | Pr2 | Obligatielening | 78 |
| Pr3 | Garantie | 149,4 |
| Totale liquiditeitssteun die werd verleend | 227,4 |

(197)

De Commissie concludeert derhalve dat de activiteiten van Nea Proton Bank staatssteun hebben ontvangen in de vorm van kapitaalsteun van 2 111,6 miljoen EUR (maatregel Pr1, NP1, NP2 en NP3), naast staatsgaranties van 149,4 miljoen EUR (maatregel Pr3) en Griekse overheidseffecten ter waarde van 78 miljoen EUR (maatregel Pr2), zoals samengevat in tabel 9.

Tabel 9

Overzicht van de totale door Proton Bank en Nea Proton Bank ontvangen steun

Begunstigde van de steun

Maatregel

Aard van de steun

Steunbedrag (in miljoen EUR)

Activiteiten van Proton Bank

Pr1

Herkapitalisatie

80

Activiteiten van Nea Proton Bank

NP1

Financiering van het financieringstekort door overgang van PB naar NPB

1 121,6

NP2

Herkapitalisatie

515

NP3

Herkapitalisatie

395

Totaal verleende kapitaalsteun

2 111,6

Begunstigde van de steun

Maatregel

Aard van de steun

Activiteiten van Proton Bank

Pr2

Obligatielening

78

Pr3

Garantie

149,4

Totale liquiditeitssteun die werd verleend

227,4

6.1.2.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling

| (198) | Artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag machtigt de Commissie om steun als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als deze bedoeld is om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”. |
| --- | --- |

(198)

Artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag machtigt de Commissie om steun als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als deze bedoeld is om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.

| (199) | De Commissie heeft erkend dat de wereldwijde financiële crisis een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat kan veroorzaken en dat maatregelen ter ondersteuning van banken die verstoring kunnen verhelpen. Dit werd bevestigd in de Bankenmededeling uit 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Herstructureringsmededeling. De Commissie is nog steeds van mening dat is voldaan aan de eisen voor goedkeuring van staatssteun overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, gezien de terugkeer van spanningen op de financiële markten. De Commissie heeft dat standpunt bevestigd door het aannemen van de Verlengingsmededeling 2011 (117) en de Bankenmededeling 2013 (118). |
| --- | --- |

(199)

De Commissie heeft erkend dat de wereldwijde financiële crisis een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat kan veroorzaken en dat maatregelen ter ondersteuning van banken die verstoring kunnen verhelpen. Dit werd bevestigd in de Bankenmededeling uit 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Herstructureringsmededeling. De Commissie is nog steeds van mening dat is voldaan aan de eisen voor goedkeuring van staatssteun overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, gezien de terugkeer van spanningen op de financiële markten. De Commissie heeft dat standpunt bevestigd door het aannemen van de Verlengingsmededeling 2011 (117) en de Bankenmededeling 2013 (118).

| (200) | Met betrekking tot de Griekse economie heeft de Commissie in haar besluiten ter goedkeuring en verlenging van de steunregeling voor Griekse banken en in haar goedkeuringen van de maatregelen voor staatssteun van Griekenland t.b.v. afzonderlijke banken (119), erkend dat er een ernstige verstoring van de Griekse economie dreigt en dat staatssteun voor banken een geschikt middel is om die verstoring te verhelpen. De rechtsgrondslag voor de beoordeling van de steunmaatregelen moet daarom artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag zijn. |
| --- | --- |

(200)

Met betrekking tot de Griekse economie heeft de Commissie in haar besluiten ter goedkeuring en verlenging van de steunregeling voor Griekse banken en in haar goedkeuringen van de maatregelen voor staatssteun van Griekenland t.b.v. afzonderlijke banken (119), erkend dat er een ernstige verstoring van de Griekse economie dreigt en dat staatssteun voor banken een geschikt middel is om die verstoring te verhelpen. De rechtsgrondslag voor de beoordeling van de steunmaatregelen moet daarom artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag zijn.

| (201) | Om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag moet de steun voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid:
  a)   geschiktheid: de steun moet doelgericht zijn, zodat daarmee daadwerkelijk de doelstelling van het opheffen van een ernstige verstoring in de economie kan worden bereikt; dit is niet het geval indien de maatregel niet geschikt is om deze verstoring op te heffen;
  b)   noodzaak: de steunmaatregel moet, wat bedrag en vorm betreft, noodzakelijk zijn om de doelstelling te behalen. De maatregel moet dan ook een bedrag vertegenwoordigen dat minimaal vereist is om de doelstelling te verwezenlijken, en in de meest geschikte vorm worden gegoten om de verstoring op te heffen,
  c)   evenredigheid: de positieve effecten van de maatregel moeten naar behoren worden afgewogen tegen de concurrentieverstoringen, opdat de verstoringen worden beperkt tot het noodzakelijke minimum om de doelstellingen van de maatregel te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(201)

Om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag moet de steun voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid:

a)   geschiktheid: de steun moet doelgericht zijn, zodat daarmee daadwerkelijk de doelstelling van het opheffen van een ernstige verstoring in de economie kan worden bereikt; dit is niet het geval indien de maatregel niet geschikt is om deze verstoring op te heffen;

b)   noodzaak: de steunmaatregel moet, wat bedrag en vorm betreft, noodzakelijk zijn om de doelstelling te behalen. De maatregel moet dan ook een bedrag vertegenwoordigen dat minimaal vereist is om de doelstelling te verwezenlijken, en in de meest geschikte vorm worden gegoten om de verstoring op te heffen,

c)   evenredigheid: de positieve effecten van de maatregel moeten naar behoren worden afgewogen tegen de concurrentieverstoringen, opdat de verstoringen worden beperkt tot het noodzakelijke minimum om de doelstellingen van de maatregel te verwezenlijken.

| (202) | De Commissie heeft tijdens de financiële crisis verenigbaarheidscriteria voor verschillende soorten steunmaatregelen ontwikkeld. De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen werden voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008. |
| --- | --- |

(202)

De Commissie heeft tijdens de financiële crisis verenigbaarheidscriteria voor verschillende soorten steunmaatregelen ontwikkeld. De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen werden voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008.

| (203) | De Herkapitalisatiemededeling (120) bevat verdere richtsnoeren inzake het niveau van de vergoeding die vereist is voor kapitaalinjectie door de staat. |
| --- | --- |

(203)

De Herkapitalisatiemededeling (120) bevat verdere richtsnoeren inzake het niveau van de vergoeding die vereist is voor kapitaalinjectie door de staat.

| (204) | Tot slot heeft de Commissie in de Herstructureringsmededeling (121) uiteengezet hoe zij de herstructureringsplannen zal beoordelen. Bij haar beoordeling van het herstructureringsplan voor de Bank op grond van de Herstructureringsmededeling zal de Commissie rekening houden met alle maatregelen die in tabel 7 staan vermeld. |
| --- | --- |

(204)

Tot slot heeft de Commissie in de Herstructureringsmededeling (121) uiteengezet hoe zij de herstructureringsplannen zal beoordelen. Bij haar beoordeling van het herstructureringsplan voor de Bank op grond van de Herstructureringsmededeling zal de Commissie rekening houden met alle maatregelen die in tabel 7 staan vermeld.

6.1.3.   Verenigbaarheidsbeoordeling van de steunmaatregelen op grond van de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

6.1.3.1.   Verenigbaarheid van de maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3 met de Bankenmededeling 2008

| (205) | De maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3 werden genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken. De maatregelen die onder deze regeling vallen werden in het besluit van de Commissie van 19 november 2008 reeds als verenigbaar met de interne markt beoordeeld. |
| --- | --- |

(205)

De maatregelen Pr1, Pr2 en Pr3 werden genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken. De maatregelen die onder deze regeling vallen werden in het besluit van de Commissie van 19 november 2008 reeds als verenigbaar met de interne markt beoordeeld.

6.1.3.2.   Verenigbaarheid van de maatregelen NP1 en NP2 met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

| (206) | De Commissie heeft de maatregelen NP1 en NP2 in het besluit tot inleiding Nea Proton als reddingssteun goedgekeurd. Zoals vermeld in overweging 142, sprak de Commissie bezorgdheid uit betreffende de noodzaak van het bedrag van maatregel NP2 en betreffende de vraag of Nea Proton Bank in staat zou zijn zelfstandig op lange termijn weer levensvatbaar te worden. Zij vroeg zich daarom af of de zelfstandigheidsoptie de goedkoopste optie zou zijn. Aan deze punten van zorg werd tegemoet gekomen door de verkoop van Nea Proton Bank aan de Bank op 15 juli 2013. Aangezien Nea Proton Bank in een open, transparant en niet-discriminerend proces aan de Bank werd verkocht, wordt de door de Bank betaalde prijs beschouwd als de marktprijs. Bijgevolg was het vóór de verkoop door de staat geïnjecteerde eigen vermogen noodzakelijk voor het welslagen van de verkoop. Door Nea Proton Bank in de activiteiten van de Bank te laten opgaan, zullen de problemen met de levensvatbaarheid van Nea Proton Bank op lange termijn worden opgelost gezien het herstructureringsplan dat door de Bank bij de Commissie is ingediend. |
| --- | --- |

(206)

De Commissie heeft de maatregelen NP1 en NP2 in het besluit tot inleiding Nea Proton als reddingssteun goedgekeurd. Zoals vermeld in overweging 142, sprak de Commissie bezorgdheid uit betreffende de noodzaak van het bedrag van maatregel NP2 en betreffende de vraag of Nea Proton Bank in staat zou zijn zelfstandig op lange termijn weer levensvatbaar te worden. Zij vroeg zich daarom af of de zelfstandigheidsoptie de goedkoopste optie zou zijn. Aan deze punten van zorg werd tegemoet gekomen door de verkoop van Nea Proton Bank aan de Bank op 15 juli 2013. Aangezien Nea Proton Bank in een open, transparant en niet-discriminerend proces aan de Bank werd verkocht, wordt de door de Bank betaalde prijs beschouwd als de marktprijs. Bijgevolg was het vóór de verkoop door de staat geïnjecteerde eigen vermogen noodzakelijk voor het welslagen van de verkoop. Door Nea Proton Bank in de activiteiten van de Bank te laten opgaan, zullen de problemen met de levensvatbaarheid van Nea Proton Bank op lange termijn worden opgelost gezien het herstructureringsplan dat door de Bank bij de Commissie is ingediend.

6.1.3.3.   Verenigbaarheid van maatregel NP3 met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

6.1.3.3.1.   Geschiktheid

| (207) | Wat betreft de geschiktheid van maatregel NP3, te weten de kapitaalinjectie door het HFSF van 395 miljoen EUR in de Nea Proton Bank vóór de verkoop aan de Bank, is de Commissie van mening dat de maatregel geschikt is omdat deze heeft geholpen om de bankactiviteiten van Nea Proton Bank in stand te houden. Deze activiteiten hadden niet kunnen worden voortgezet zonder de steun van het HFSF, aangezien de Nea Proton Bank een negatief eigen vermogen had op het moment van de verkoop ervan aan de Bank en verliezen bleef optekenen. Geen bank zou Nea Proton Bank hebben gekocht zonder een voorafgaande herkapitalisatie. De maatregel zorgt er daarom voor dat de financiële stabiliteit in Griekenland wordt gehandhaafd. Op grond hiervan beschouwt de Commissie de maatregel als geschikt als reddingssteun. |
| --- | --- |

(207)

Wat betreft de geschiktheid van maatregel NP3, te weten de kapitaalinjectie door het HFSF van 395 miljoen EUR in de Nea Proton Bank vóór de verkoop aan de Bank, is de Commissie van mening dat de maatregel geschikt is omdat deze heeft geholpen om de bankactiviteiten van Nea Proton Bank in stand te houden. Deze activiteiten hadden niet kunnen worden voortgezet zonder de steun van het HFSF, aangezien de Nea Proton Bank een negatief eigen vermogen had op het moment van de verkoop ervan aan de Bank en verliezen bleef optekenen. Geen bank zou Nea Proton Bank hebben gekocht zonder een voorafgaande herkapitalisatie. De maatregel zorgt er daarom voor dat de financiële stabiliteit in Griekenland wordt gehandhaafd. Op grond hiervan beschouwt de Commissie de maatregel als geschikt als reddingssteun.

6.1.3.3.2.   Noodzaak

| (208) | Volgens de Bankenmededeling 2008 moet de steunmaatregel wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn voor het bereiken van de doelstelling van de maatregel. Dit impliceert dat een kapitaalinjectie het minimale bedrag moet zijn dat nodig is om die doelstelling te bereiken. |
| --- | --- |

(208)

Volgens de Bankenmededeling 2008 moet de steunmaatregel wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn voor het bereiken van de doelstelling van de maatregel. Dit impliceert dat een kapitaalinjectie het minimale bedrag moet zijn dat nodig is om die doelstelling te bereiken.

| (209) | Zoals de Bank van Griekenland in haar brief van 19 juli 2013 stelde, zou liquidatie van de Nea Proton Bank mogelijk tot besmetting hebben geleid, waardoor een nieuwe systemische crisis had kunnen ontstaan en het vertrouwen in het bankwezen dat zojuist was hersteld na voltooiing van het herkapitalisatieproces weer had kunnen worden ondergraven. De Commissie is van mening dat deze elementen van financiële stabiliteit de noodzaak van maatregel NP3 ondersteunen. |
| --- | --- |

(209)

Zoals de Bank van Griekenland in haar brief van 19 juli 2013 stelde, zou liquidatie van de Nea Proton Bank mogelijk tot besmetting hebben geleid, waardoor een nieuwe systemische crisis had kunnen ontstaan en het vertrouwen in het bankwezen dat zojuist was hersteld na voltooiing van het herkapitalisatieproces weer had kunnen worden ondergraven. De Commissie is van mening dat deze elementen van financiële stabiliteit de noodzaak van maatregel NP3 ondersteunen.

| (210) | Wat betreft de omvang van de steunverlening werd het bedrag van 395 miljoen EUR bepaald door middel van een open en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure. De Bank had een due diligence-onderzoek van Nea Proton Bank afgerond. Het bod van de Bank, dat een herkapitalisatie van 395 miljoen EUR voorafgaand aan de koop van Nea Proton Bank vereiste, werd zo berekend dat werd voldaan aan de minimumsolvabiliteitsratio van 9 % en voorzieningen wegens verwachte extra kredietverliezen en verwachte verliezen voor belastingen tot 2016 konden worden aangelegd voor een aanvullend bedrag van 119 miljoen EUR. De Commissie concludeert dat de steun van 395 miljoen EUR noodzakelijk was. |
| --- | --- |

(210)

Wat betreft de omvang van de steunverlening werd het bedrag van 395 miljoen EUR bepaald door middel van een open en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure. De Bank had een due diligence-onderzoek van Nea Proton Bank afgerond. Het bod van de Bank, dat een herkapitalisatie van 395 miljoen EUR voorafgaand aan de koop van Nea Proton Bank vereiste, werd zo berekend dat werd voldaan aan de minimumsolvabiliteitsratio van 9 % en voorzieningen wegens verwachte extra kredietverliezen en verwachte verliezen voor belastingen tot 2016 konden worden aangelegd voor een aanvullend bedrag van 119 miljoen EUR. De Commissie concludeert dat de steun van 395 miljoen EUR noodzakelijk was.

| (211) | Wat betreft de vergoeding van de steun zal het HFSF, gezien het feit dat de verkoopprijs is vastgesteld op 1 EUR, geen geld terugkrijgen. Zijn bijdrage is vergelijkbaar met een subsidie. Zoals aangegeven in punt 44 van de Herkapitalisatiemededeling kan een onvoldoende vergoede herkapitalisatie alleen worden geaccepteerd in het geval van noodlijdende banken die geen vergoeding kunnen betalen. De Commissie is van oordeel dat dit voor Nea Proton Bank het geval is. Door het ontbreken van vergoeding is een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, overeenkomstig de Herkapitalisatiemededeling. |
| --- | --- |

(211)

Wat betreft de vergoeding van de steun zal het HFSF, gezien het feit dat de verkoopprijs is vastgesteld op 1 EUR, geen geld terugkrijgen. Zijn bijdrage is vergelijkbaar met een subsidie. Zoals aangegeven in punt 44 van de Herkapitalisatiemededeling kan een onvoldoende vergoede herkapitalisatie alleen worden geaccepteerd in het geval van noodlijdende banken die geen vergoeding kunnen betalen. De Commissie is van oordeel dat dit voor Nea Proton Bank het geval is. Door het ontbreken van vergoeding is een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, overeenkomstig de Herkapitalisatiemededeling.

| (212) | Tot besluit, de maatregel is wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk als reddingssteun om de doelstelling, te weten een beperking van de verstoring van het Griekse banksysteem en de economie als geheel, te verwezenlijken. |
| --- | --- |

(212)

Tot besluit, de maatregel is wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk als reddingssteun om de doelstelling, te weten een beperking van de verstoring van het Griekse banksysteem en de economie als geheel, te verwezenlijken.

6.1.3.3.3.   Evenredigheid

| (213) | De Commissie stelt vast dat na de fusie door de opname van Nea Proton Bank in de Bank de economische activiteiten van Nea Proton Bank zijn overgedragen aan de Bank. Het feit dat de steun deze economische activiteiten heeft gered kan in theorie mededingingsvervalsing veroorzaken. De Commissie wijst echter op de geringe omvang van de Nea Proton Bank en de aard van het verkoopproces, waarbij concurrenten de gelegenheid kregen om op Nea Proton Bank te bieden. Bovendien zullen de economische activiteiten van Nea Proton Bank onmiddellijk na de overdracht volledig opgaan in de Bank en ophouden te bestaan als afzonderlijke economische activiteit of concurrent. De Commissie concludeert derhalve dat de steun geen overmatige verstoringen van de mededinging met zich meebrengt. |
| --- | --- |

(213)

De Commissie stelt vast dat na de fusie door de opname van Nea Proton Bank in de Bank de economische activiteiten van Nea Proton Bank zijn overgedragen aan de Bank. Het feit dat de steun deze economische activiteiten heeft gered kan in theorie mededingingsvervalsing veroorzaken. De Commissie wijst echter op de geringe omvang van de Nea Proton Bank en de aard van het verkoopproces, waarbij concurrenten de gelegenheid kregen om op Nea Proton Bank te bieden. Bovendien zullen de economische activiteiten van Nea Proton Bank onmiddellijk na de overdracht volledig opgaan in de Bank en ophouden te bestaan als afzonderlijke economische activiteit of concurrent. De Commissie concludeert derhalve dat de steun geen overmatige verstoringen van de mededinging met zich meebrengt.

6.1.3.3.4   Conclusie over de overeenstemming van maatregel NP3 met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

| (214) | De Commissie concludeert derhalve dat maatregel NP3 geschikt, noodzakelijk en, gezien de ingrijpende herstructurering die gepland is voor de Bank waarin de economische activiteiten van Nea Proton Bank nu zijn opgenomen, evenredig is met het beoogde doel. |
| --- | --- |

(214)

De Commissie concludeert derhalve dat maatregel NP3 geschikt, noodzakelijk en, gezien de ingrijpende herstructurering die gepland is voor de Bank waarin de economische activiteiten van Nea Proton Bank nu zijn opgenomen, evenredig is met het beoogde doel.

6.1.4.   Verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de Herstructureringsmededeling

| (215) | In de overwegingen 60, 61, 78 en 79 van het besluit tot inleiding Nea Proton betreffende maatregelen NP1 en NP2 merkte de Commissie op dat Nea Proton Bank waarschijnlijk de staatssteun die zij heeft ontvangen niet zou kunnen vergoeden en onderstreepte dat het ontbreken van vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk maakte. In overweging 211 merkte de Commissie ten aanzien van de vergoeding van maatregel NP3 op dat, gezien het feit dat de verkoopprijs van Nea Proton is vastgesteld op 1 EUR, het HFSF niets van de 395 miljoen EUR die net voor de verkoop (maatregel NP3) is geïnjecteerd zal terugkrijgen. Bovendien zal Griekenland niets terugkrijgen van de preferente aandelen die in mei 2009 voor het land zijn uitgegeven, aangezien de daarmee verband houdende eigenvermogensvorderingen bij de geliquideerde Proton Bank zijn achtergebleven. De Commissie concludeert derhalve dat het ontbreken van vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk maakt, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als van maatregelen tot beperking van mededingingsvervalsing. |
| --- | --- |

(215)

In de overwegingen 60, 61, 78 en 79 van het besluit tot inleiding Nea Proton betreffende maatregelen NP1 en NP2 merkte de Commissie op dat Nea Proton Bank waarschijnlijk de staatssteun die zij heeft ontvangen niet zou kunnen vergoeden en onderstreepte dat het ontbreken van vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk maakte. In overweging 211 merkte de Commissie ten aanzien van de vergoeding van maatregel NP3 op dat, gezien het feit dat de verkoopprijs van Nea Proton is vastgesteld op 1 EUR, het HFSF niets van de 395 miljoen EUR die net voor de verkoop (maatregel NP3) is geïnjecteerd zal terugkrijgen. Bovendien zal Griekenland niets terugkrijgen van de preferente aandelen die in mei 2009 voor het land zijn uitgegeven, aangezien de daarmee verband houdende eigenvermogensvorderingen bij de geliquideerde Proton Bank zijn achtergebleven. De Commissie concludeert derhalve dat het ontbreken van vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk maakt, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als van maatregelen tot beperking van mededingingsvervalsing.

6.1.4.1.   Levensvatbaarheid op lange termijn van de activiteiten van Nea Proton Bank middels verkoop

| (216) | Punt 21 van de Herstructureringsmededeling stelt dat indien de kredietinstelling in moeilijkheden op lange termijn niet op geloofwaardige wijze weer levensvatbaar kan worden, ordelijke liquidatie of e veiling ervan moet worden overwogen. lidstaten kunnen daarom het uittreden van niet-levensvatbare spelers stimuleren, waarbij mogelijk wordt gemaakt dat het uittredingsproces binnen een geschikt tijdsbestek plaatsvindt, zodat de financiële stabiliteit gehandhaafd blijft. |
| --- | --- |

(216)

Punt 21 van de Herstructureringsmededeling stelt dat indien de kredietinstelling in moeilijkheden op lange termijn niet op geloofwaardige wijze weer levensvatbaar kan worden, ordelijke liquidatie of e veiling ervan moet worden overwogen. lidstaten kunnen daarom het uittreden van niet-levensvatbare spelers stimuleren, waarbij mogelijk wordt gemaakt dat het uittredingsproces binnen een geschikt tijdsbestek plaatsvindt, zodat de financiële stabiliteit gehandhaafd blijft.

| (217) | In het besluit tot inleiding Nea Proton uitte de Commissie ernstige twijfels of Nea Proton Bank zelfstandig op lange termijn weer levensvatbaar kon worden en wees zij op de synergieën die kunnen worden bereikt door haar integratie in een grote financieel entiteit. |
| --- | --- |

(217)

In het besluit tot inleiding Nea Proton uitte de Commissie ernstige twijfels of Nea Proton Bank zelfstandig op lange termijn weer levensvatbaar kon worden en wees zij op de synergieën die kunnen worden bereikt door haar integratie in een grote financieel entiteit.

| (218) | In dat opzicht verduidelijkt punt 17 van de Herstructureringsmededeling dat de verkoop van een noodlijdende bank aan een andere financiële instelling kan bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als de koper levensvatbaar is en de overdracht van de noodlijdende bank kan verwerken, en het vertrouwen in de markt kan helpen herstellen. Bovendien moest er, in overeenstemming met het MEFP, een verdere consolidatie van het bankwezen worden tot stand gebracht en moest het HFSF Nea Proton Bank uiterlijk op 15 juli 2013 verkopen. |
| --- | --- |

(218)

In dat opzicht verduidelijkt punt 17 van de Herstructureringsmededeling dat de verkoop van een noodlijdende bank aan een andere financiële instelling kan bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als de koper levensvatbaar is en de overdracht van de noodlijdende bank kan verwerken, en het vertrouwen in de markt kan helpen herstellen. Bovendien moest er, in overeenstemming met het MEFP, een verdere consolidatie van het bankwezen worden tot stand gebracht en moest het HFSF Nea Proton Bank uiterlijk op 15 juli 2013 verkopen.

| (219) | Zoals vermeld in punt 7.5.2 kan de Bank op basis van haar herstructureringsplan worden beschouwd als een levensvatbare entiteit. Derhalve kan, doordat de activiteiten van Nea Proton Bank aan de Bank zijn overgedragen, hun levensvatbaarheid op lange termijn worden hersteld. Bovendien vormt het feit dat Nea Proton Bank volledig is geïntegreerd in de Bank en als een zelfstandige concurrent verdwijnt een diepgaande herstructurering, zoals vereist bij onvoldoende vergoeding van de staatssteun. |
| --- | --- |

(219)

Zoals vermeld in punt 7.5.2 kan de Bank op basis van haar herstructureringsplan worden beschouwd als een levensvatbare entiteit. Derhalve kan, doordat de activiteiten van Nea Proton Bank aan de Bank zijn overgedragen, hun levensvatbaarheid op lange termijn worden hersteld. Bovendien vormt het feit dat Nea Proton Bank volledig is geïntegreerd in de Bank en als een zelfstandige concurrent verdwijnt een diepgaande herstructurering, zoals vereist bij onvoldoende vergoeding van de staatssteun.

6.1.4.2.   Eigen bijdrage en deling in de lasten

| (220) | In het besluit tot inleiding Nea Proton uitte de Commissie de twijfel of de herstructureringskosten tot het minimum beperkt waren. Die twijfels kwamen voort uit de observatie dat Nea Proton Bank niet zonder hoge kosten zelfstandig op lange termijn weer levensvatbaar zou kunnen worden. Met de integratie van Nea Proton Bank in de Bank, een grotere entiteit met IT-infrastructuur en een risicomanagementstructuur, worden deze punten van zorg aangepakt. De verkoop aan de Bank draagt ertoe bij dat de herstructureringskosten tot het minimum worden beperkt. |
| --- | --- |

(220)

In het besluit tot inleiding Nea Proton uitte de Commissie de twijfel of de herstructureringskosten tot het minimum beperkt waren. Die twijfels kwamen voort uit de observatie dat Nea Proton Bank niet zonder hoge kosten zelfstandig op lange termijn weer levensvatbaar zou kunnen worden. Met de integratie van Nea Proton Bank in de Bank, een grotere entiteit met IT-infrastructuur en een risicomanagementstructuur, worden deze punten van zorg aangepakt. De verkoop aan de Bank draagt ertoe bij dat de herstructureringskosten tot het minimum worden beperkt.

| (221) | Wat betreft de bijdrage van de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld in de herstructureringskosten stelde de Commissie reeds in overweging 77 van het besluit tot inleiding Nea Proton vast dat de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld niet aan Nea Proton Bank werden overgedragen, maar bij Proton Bank, dat wil zeggen, de entiteit in liquidatie bleven. Daarom was de Commissie van mening dat de aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld voldoende in de lasten hebben gedeeld. |
| --- | --- |

(221)

Wat betreft de bijdrage van de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld in de herstructureringskosten stelde de Commissie reeds in overweging 77 van het besluit tot inleiding Nea Proton vast dat de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld niet aan Nea Proton Bank werden overgedragen, maar bij Proton Bank, dat wil zeggen, de entiteit in liquidatie bleven. Daarom was de Commissie van mening dat de aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld voldoende in de lasten hebben gedeeld.

6.1.4.3.   Maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing

| (222) | Wat betreft maatregelen tot beperking van mededingingsvervalsing bepaalt punt 30 van de Herstructureringsmededeling: „de Commissie neemt als uitgangspunt voor de beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen de omvang, schaal en reikwijdte van de activiteiten die de bank in kwestie zou hebben na de uitvoering van een geloofwaardig herstructureringsplan. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.”. |
| --- | --- |

(222)

Wat betreft maatregelen tot beperking van mededingingsvervalsing bepaalt punt 30 van de Herstructureringsmededeling: „de Commissie neemt als uitgangspunt voor de beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen de omvang, schaal en reikwijdte van de activiteiten die de bank in kwestie zou hebben na de uitvoering van een geloofwaardig herstructureringsplan. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.”.

| (223) | Wat betreft het bedrag van de ontvangen steun wijst de Commissie op de totale ontvangen steun in de vorm van kapitaal ten bedrage van 2 111,6 miljoen EUR (Pr1, NP1, NP2, NP3), naast de liquiditeitssteun van de staat van 149,4 miljoen EUR (Pr3) en de Griekse overheidseffecten van 78 miljoen EUR (Pr2). Maatregel Pr1 kwam overeen met 4,6 % van de RWA van Proton Bank op dat moment. Maatregel NP1, de financiering van het financieringstekort door de overdracht van activiteiten van Proton Bank aan Nea Proton Ban, kwam overeen met ongeveer 36 % van de RWA van Proton Bank eind 2010 of 84 % van de RWA van Nea Proton Bank op het moment van oprichting ervan. De eerste injectie van aandelenkapitaal door het HFSF in Nea Proton Bank, die deel uitmaakte van maatregel NP2, kwam overeen met ongeveer 18,8 % van de RWA van deze laatste op het moment van oprichting ervan. De aanvullende kapitaalinjecties, die deel uitmaakten van maatregel NP2, kwamen overeen met ongeveer 34,2 % van de RWA van Nea Proton Bank (op basis van de gegevens van 31 december 2012 (122)). Zoals vermeld in overweging 80 van het Besluit tot inleiding New Proton vertegenwoordigden maatregelen NP1 en NP2 meer dan 50 % van de RWA van Proton Bank of meer dan 130 % van de RWA van Nea Proton Bank. De injectie van aandelenkapitaal vóór de verkoop aan de Bank, dat wil zeggen, maatregel NP3, kwam overeen met ongeveer 48,7 % van de RWA van Nea Proton Bank (gebaseerd op de gegevens van 31 mei 2013). Dergelijke steunbedragen, in combinatie met het gebrek aan vergoeding, vereisen een sterke vermindering van de aanwezigheid op de markt van de begunstigde. |
| --- | --- |

(223)

Wat betreft het bedrag van de ontvangen steun wijst de Commissie op de totale ontvangen steun in de vorm van kapitaal ten bedrage van 2 111,6 miljoen EUR (Pr1, NP1, NP2, NP3), naast de liquiditeitssteun van de staat van 149,4 miljoen EUR (Pr3) en de Griekse overheidseffecten van 78 miljoen EUR (Pr2). Maatregel Pr1 kwam overeen met 4,6 % van de RWA van Proton Bank op dat moment. Maatregel NP1, de financiering van het financieringstekort door de overdracht van activiteiten van Proton Bank aan Nea Proton Ban, kwam overeen met ongeveer 36 % van de RWA van Proton Bank eind 2010 of 84 % van de RWA van Nea Proton Bank op het moment van oprichting ervan. De eerste injectie van aandelenkapitaal door het HFSF in Nea Proton Bank, die deel uitmaakte van maatregel NP2, kwam overeen met ongeveer 18,8 % van de RWA van deze laatste op het moment van oprichting ervan. De aanvullende kapitaalinjecties, die deel uitmaakten van maatregel NP2, kwamen overeen met ongeveer 34,2 % van de RWA van Nea Proton Bank (op basis van de gegevens van 31 december 2012 (122)). Zoals vermeld in overweging 80 van het Besluit tot inleiding New Proton vertegenwoordigden maatregelen NP1 en NP2 meer dan 50 % van de RWA van Proton Bank of meer dan 130 % van de RWA van Nea Proton Bank. De injectie van aandelenkapitaal vóór de verkoop aan de Bank, dat wil zeggen, maatregel NP3, kwam overeen met ongeveer 48,7 % van de RWA van Nea Proton Bank (gebaseerd op de gegevens van 31 mei 2013). Dergelijke steunbedragen, in combinatie met het gebrek aan vergoeding, vereisen een sterke vermindering van de aanwezigheid op de markt van de begunstigde.

| (224) | Wat betreft de markt waarop Nea Proton Bank opereerde wees de Commissie in overweging 82 van het besluit tot inleiding Nea Proton erop dat Proton Bank een zeer kleine bank was (ongeveer 1 % marktaandeel op basis van de totale activa van de Griekse banken). Bijgevolg waren de activa en passiva van Proton Bank die aan Nea Proton Bank werden overgedragen relatief klein vergeleken met de omvang van het Griekse bankwezen. Derhalve werd geconcludeerd dat ondanks het uitzonderlijk grote steunbedrag de mededingingsvervalsing, veroorzaakt door de steun aan Nea Proton Bank, als beperkt kon worden beschouwd. |
| --- | --- |

(224)

Wat betreft de markt waarop Nea Proton Bank opereerde wees de Commissie in overweging 82 van het besluit tot inleiding Nea Proton erop dat Proton Bank een zeer kleine bank was (ongeveer 1 % marktaandeel op basis van de totale activa van de Griekse banken). Bijgevolg waren de activa en passiva van Proton Bank die aan Nea Proton Bank werden overgedragen relatief klein vergeleken met de omvang van het Griekse bankwezen. Derhalve werd geconcludeerd dat ondanks het uitzonderlijk grote steunbedrag de mededingingsvervalsing, veroorzaakt door de steun aan Nea Proton Bank, als beperkt kon worden beschouwd.

| (225) | Bovendien werden de activiteiten van Nea Proton Bank aan concurrenten aangeboden door middel van een openbare veiling. Na de verkoop ervan hield Nea Proton Bank op te bestaan als een zelfstandige concurrent, omdat zij volledig in de Bank was opgegaan. |
| --- | --- |

(225)

Bovendien werden de activiteiten van Nea Proton Bank aan concurrenten aangeboden door middel van een openbare veiling. Na de verkoop ervan hield Nea Proton Bank op te bestaan als een zelfstandige concurrent, omdat zij volledig in de Bank was opgegaan.

| (226) | De Commissie concludeert dat, gezien de geringe omvang van Nea Proton Bank, het openbare verkoopproces, en het feit dat Nea Proton Bank niet als een zelfstandige concurrent blijft voortbestaan, er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoringen, ondanks het zeer grote bedrag aan steun en het gebrek aan vergoeding. |
| --- | --- |

(226)

De Commissie concludeert dat, gezien de geringe omvang van Nea Proton Bank, het openbare verkoopproces, en het feit dat Nea Proton Bank niet als een zelfstandige concurrent blijft voortbestaan, er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoringen, ondanks het zeer grote bedrag aan steun en het gebrek aan vergoeding.

6.1.4.4.   Conclusie over de verenigbaarheid met de Herstructureringsmededeling

| (227) | Op basis van de analyse in de overwegingen 216 tot en met 226 concludeert de Commissie dat de verkoop van Nea Proton Bank en de integratie in de Bank zorgt voor levensvatbaarheid op lange termijn van Nea Proton Bank, dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoring. |
| --- | --- |

(227)

Op basis van de analyse in de overwegingen 216 tot en met 226 concludeert de Commissie dat de verkoop van Nea Proton Bank en de integratie in de Bank zorgt voor levensvatbaarheid op lange termijn van Nea Proton Bank, dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoring.

| (228) | Alle in tabel 7 vermelde steunmaatregelen moeten daarom verenigbaar met de interne markt verklaard worden. |
| --- | --- |

(228)

Alle in tabel 7 vermelde steunmaatregelen moeten daarom verenigbaar met de interne markt verklaard worden.

6.2.   BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT NEW TT BANK

6.2.1.   Bestaan en hoogte van de steun

| (229) | De Commissie moet beoordelen of de maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(229)

De Commissie moet beoordelen of de maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

6.2.1.1.   Aanwezigheid van steun in de dekking van het financieringstekort door de overdracht van activa en passiva van T Bank (maatregel T)

| (230) | In de overwegingen 26 tot en met 32 van het Besluit T Bank stelde de Commissie al vast dat maatregel T, de steunverlening op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF ter dekking van het financieringstekort bij de activa en passiva die zijn overgedragen aan TT Bank, staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. In overweging 33 van dat besluit constateerde de Commissie dat de economische activiteiten van T Bank die werden overgedragen aan TT Bank door de staatssteun begunstigd werden, aangezien deze konden blijven bestaan vanwege de ontvangen steun. |
| --- | --- |

(230)

In de overwegingen 26 tot en met 32 van het Besluit T Bank stelde de Commissie al vast dat maatregel T, de steunverlening op grond van de afwikkelingsregeling van het HDIGF en het HFSF ter dekking van het financieringstekort bij de activa en passiva die zijn overgedragen aan TT Bank, staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. In overweging 33 van dat besluit constateerde de Commissie dat de economische activiteiten van T Bank die werden overgedragen aan TT Bank door de staatssteun begunstigd werden, aangezien deze konden blijven bestaan vanwege de ontvangen steun.

6.2.1.2.   Aanwezigheid van steun in de herkapitalisatie die aan TT Bank is toegestaan op grond van de maatregel tot herkapitalisatie (maatregel TT)

| (231) | De kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR door de Griekse staat in TT Bank (maatregel TT) werd toegekend op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken (123). In het besluit tot goedkeuring van die regeling heeft de Commissie geconcludeerd dat de maatregelen die op grond van die regeling zijn genomen staatssteun vormen. Maatregel TT vormde daarom steun aan TT Bank. |
| --- | --- |

(231)

De kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR door de Griekse staat in TT Bank (maatregel TT) werd toegekend op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken (123). In het besluit tot goedkeuring van die regeling heeft de Commissie geconcludeerd dat de maatregelen die op grond van die regeling zijn genomen staatssteun vormen. Maatregel TT vormde daarom steun aan TT Bank.

| (232) | Zoals de Commissie in overweging 98 van het besluit tot inleiding New TT al opmerkte, heeft New TT Bank de economische activiteiten overgenomen die eerder binnen TT Bank, met inbegrip van T Bank, werden verricht. |
| --- | --- |

(232)

Zoals de Commissie in overweging 98 van het besluit tot inleiding New TT al opmerkte, heeft New TT Bank de economische activiteiten overgenomen die eerder binnen TT Bank, met inbegrip van T Bank, werden verricht.

6.2.1.3.   Aanwezigheid van steun in de financiering van het financieringstekort van New TT Bank (maatregel NTT1)

| (233) | In de overwegingen 53 tot en met 57 van het besluit tot inleiding New TT stelde de Commissie al vast dat maatregel NTT1, de steunverlening van het HFSF ter dekking van het financieringstekort van New TT Bank, staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. In overweging 54 van dat besluit was de Commissie van oordeel dat New TT Bank de economisch begunstigde is, aangezien New TT Bank de economische activiteiten van TT Bank heeft overgenomen, die vanwege de ontvangen steun blijven bestaan. |
| --- | --- |

(233)

In de overwegingen 53 tot en met 57 van het besluit tot inleiding New TT stelde de Commissie al vast dat maatregel NTT1, de steunverlening van het HFSF ter dekking van het financieringstekort van New TT Bank, staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. In overweging 54 van dat besluit was de Commissie van oordeel dat New TT Bank de economisch begunstigde is, aangezien New TT Bank de economische activiteiten van TT Bank heeft overgenomen, die vanwege de ontvangen steun blijven bestaan.

6.2.1.4.   Aanwezigheid van steun bij de eerste injectie van aandelenkapitaal (maatregel NTT2)

| (234) | In de overwegingen 49 tot en met 52 van het besluit tot inleiding New TT stelde de Commissie al vast dat maatregel NTT2, de eerste injectie van aandelenkapitaal door het HFSF ten bedrage van 500 miljoen EUR ten gunste van New TT Bank, staatssteun vormt aan New TT Bank in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(234)

In de overwegingen 49 tot en met 52 van het besluit tot inleiding New TT stelde de Commissie al vast dat maatregel NTT2, de eerste injectie van aandelenkapitaal door het HFSF ten bedrage van 500 miljoen EUR ten gunste van New TT Bank, staatssteun vormt aan New TT Bank in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

6.2.1.5.   Bestaan van steun aan de Bank als overnemer van New TT Bank

| (235) | De Bank heeft de aandelen in New TT Bank verworven in het kader van een open en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure. Volgens informatie van de Griekse autoriteiten die op 15 juli 2013 werd ontvangen, nam een financieel adviseur contact op met een groot aantal buitenlandse en Griekse banken en beleggers en brachten alleen de vier grootste Griekse banken een definitief bod uit. Uit het feit dat de financieel adviseur met een groot aantal banken contact heeft opgenomen, maakt de Commissie op dat de aanbestedingsprocedure open en niet-discriminerend was. Het bod van de Bank werd als het beste bod beschouwd, gezien de hoogte en de aard van de geboden vergoeding. |
| --- | --- |

(235)

De Bank heeft de aandelen in New TT Bank verworven in het kader van een open en niet-discriminerende aanbestedingsprocedure. Volgens informatie van de Griekse autoriteiten die op 15 juli 2013 werd ontvangen, nam een financieel adviseur contact op met een groot aantal buitenlandse en Griekse banken en beleggers en brachten alleen de vier grootste Griekse banken een definitief bod uit. Uit het feit dat de financieel adviseur met een groot aantal banken contact heeft opgenomen, maakt de Commissie op dat de aanbestedingsprocedure open en niet-discriminerend was. Het bod van de Bank werd als het beste bod beschouwd, gezien de hoogte en de aard van de geboden vergoeding.

| (236) | Meer specifiek ging de Bank ermee akkoord het HFSF in totaal 681 miljoen EUR te betalen in de vorm van nieuw uitgegeven gewone aandelen. Het op een na hoogste bod was een bod in contanten van 500 miljoen EUR. Dit was dus 26,58 % lager dan het bod van de Bank. Volgens de brief van de Bank van Griekenland van 8 juli 2013 kon een bod in contanten door een binnenlandse bank niet worden aanvaard aangezien de Bank nog steeds afhankelijk was van Eurosysteem-financiering en vooral niet zolang deze noodliquiditeitssteun ontving. Het op een na hoogste bod voldeed dus niet aan de eisen van de Bank van Griekenland. |
| --- | --- |

(236)

Meer specifiek ging de Bank ermee akkoord het HFSF in totaal 681 miljoen EUR te betalen in de vorm van nieuw uitgegeven gewone aandelen. Het op een na hoogste bod was een bod in contanten van 500 miljoen EUR. Dit was dus 26,58 % lager dan het bod van de Bank. Volgens de brief van de Bank van Griekenland van 8 juli 2013 kon een bod in contanten door een binnenlandse bank niet worden aanvaard aangezien de Bank nog steeds afhankelijk was van Eurosysteem-financiering en vooral niet zolang deze noodliquiditeitssteun ontving. Het op een na hoogste bod voldeed dus niet aan de eisen van de Bank van Griekenland.

| (237) | Ook moet worden opgemerkt dat het HFSF op grond van het verkoopcontract 1 418,75 miljoen EUR nieuwe gewone aandelen van de Bank ontving, tegen een biedprijs van 0,48 EUR per stuk (124). Het aandeel van het HFSF in de Bank steeg van 93,55 % tot 95,23 %. |
| --- | --- |

(237)

Ook moet worden opgemerkt dat het HFSF op grond van het verkoopcontract 1 418,75 miljoen EUR nieuwe gewone aandelen van de Bank ontving, tegen een biedprijs van 0,48 EUR per stuk (124). Het aandeel van het HFSF in de Bank steeg van 93,55 % tot 95,23 %.

| (238) | De Commissie concludeert derhalve dat de overname geen steun aan de koper vormt. |
| --- | --- |

(238)

De Commissie concludeert derhalve dat de overname geen steun aan de koper vormt.

6.2.1.6.   Conclusie over het bestaan van steun

| (239) | Op basis van het voorgaande is de Commissie van mening dat de maatregelen T, TT, NTT1 en NTT2 alle staatssteun vormen. Met betrekking tot maatregel T concludeert de Commissie dat de steun ten goede is gekomen aan de activiteiten van T Bank, aangezien deze werden overgedragen aan TT Bank en later aan New TT Bank. Met betrekking tot maatregel TT concludeert de Commissie dat deze ten goede is gekomen aan de activiteiten van TT Bank, die aan New TT Bank werden overgedragen. De begunstigde van de maatregelen NTT1 en NTT2 is New TT Bank. |
| --- | --- |

(239)

Op basis van het voorgaande is de Commissie van mening dat de maatregelen T, TT, NTT1 en NTT2 alle staatssteun vormen. Met betrekking tot maatregel T concludeert de Commissie dat de steun ten goede is gekomen aan de activiteiten van T Bank, aangezien deze werden overgedragen aan TT Bank en later aan New TT Bank. Met betrekking tot maatregel TT concludeert de Commissie dat deze ten goede is gekomen aan de activiteiten van TT Bank, die aan New TT Bank werden overgedragen. De begunstigde van de maatregelen NTT1 en NTT2 is New TT Bank.

| (240) | De Commissie concludeert derhalve dat de economische activiteiten van T Bank, aangezien deze aan TT Bank en vervolgens aan New TT Bank werden overgedragen, herkapitalisatiesteun hebben genoten ten bedrage van 677 miljoen EUR, terwijl de activiteiten van TT Bank die door New TT Bank zijn overgenomen, staatssteun hebben ontvangen in de vorm van kapitaalsteun ten bedrage van 4 457,96 miljoen EUR (maatregelen TT, NTT1 en NTT2).

  Tabel 10


  Overzicht van de totale door T Bank, TT Bank en New TT Bank ontvangen steun









  Begunstigde van de steun | Maatregel | Beschrijving | Steunbedrag (in miljoen EUR) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Activiteiten van T-Bank | T | Financiering van het financieringstekort door de overgang van T naar TT | 677 |
| Activiteiten van TT Bank | TT | Herkapitalisatie | 224,96 |
| Activiteiten van New TT Bank | NTT1 | Financiering van het financieringstekort door de overgang van TT Bank naar New TT Bank | 3 732,6 |
| NTT2 | Aanvankelijke aandelenkapitaal | 500 |

(240)

De Commissie concludeert derhalve dat de economische activiteiten van T Bank, aangezien deze aan TT Bank en vervolgens aan New TT Bank werden overgedragen, herkapitalisatiesteun hebben genoten ten bedrage van 677 miljoen EUR, terwijl de activiteiten van TT Bank die door New TT Bank zijn overgenomen, staatssteun hebben ontvangen in de vorm van kapitaalsteun ten bedrage van 4 457,96 miljoen EUR (maatregelen TT, NTT1 en NTT2).

Tabel 10

Overzicht van de totale door T Bank, TT Bank en New TT Bank ontvangen steun

Begunstigde van de steun

Maatregel

Beschrijving

Steunbedrag (in miljoen EUR)

Activiteiten van T-Bank

T

Financiering van het financieringstekort door de overgang van T naar TT

677

Activiteiten van TT Bank

TT

Herkapitalisatie

224,96

Activiteiten van New TT Bank

NTT1

Financiering van het financieringstekort door de overgang van TT Bank naar New TT Bank

3 732,6

NTT2

Aanvankelijke aandelenkapitaal

500

6.2.2.   Rechtsgrondslag voor beoordeling van de verenigbaarheid

| (241) | Artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag machtigt de Commissie om steun als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als deze bedoeld is om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”. |
| --- | --- |

(241)

Artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag machtigt de Commissie om steun als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als deze bedoeld is om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.

| (242) | Zoals in de overwegingen 199 en 200 wordt uiteengezet, moet de rechtsgrondslag voor de beoordeling van steunmaatregelen voor Griekse banken momenteel artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag zijn. |
| --- | --- |

(242)

Zoals in de overwegingen 199 en 200 wordt uiteengezet, moet de rechtsgrondslag voor de beoordeling van steunmaatregelen voor Griekse banken momenteel artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag zijn.

| (243) | Zoals uiteengezet in overweging 201 moet steun, om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid: geschiktheid, noodzaak en evenredigheid. |
| --- | --- |

(243)

Zoals uiteengezet in overweging 201 moet steun, om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid: geschiktheid, noodzaak en evenredigheid.

| (244) | De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen werden voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008. |
| --- | --- |

(244)

De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen werden voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008.

| (245) | De Herkapitalisatiemededeling (125) bevat verdere richtsnoeren inzake het niveau van de vergoeding die vereist is voor kapitaalinjecties door de staat. |
| --- | --- |

(245)

De Herkapitalisatiemededeling (125) bevat verdere richtsnoeren inzake het niveau van de vergoeding die vereist is voor kapitaalinjecties door de staat.

| (246) | Tot slot heeft de Commissie in de Herstructureringsmededeling (126) uiteengezet hoe zij de herstructureringsplannen zal beoordelen. Bij haar beoordeling van het herstructureringsplan voor de Bank op grond van de Herstructureringsmededeling zal de Commissie rekening houden met alle maatregelen die in tabel 8 staan vermeld. |
| --- | --- |

(246)

Tot slot heeft de Commissie in de Herstructureringsmededeling (126) uiteengezet hoe zij de herstructureringsplannen zal beoordelen. Bij haar beoordeling van het herstructureringsplan voor de Bank op grond van de Herstructureringsmededeling zal de Commissie rekening houden met alle maatregelen die in tabel 8 staan vermeld.

6.2.3.   Verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

6.2.3.1.   Verenigbaarheid van maatregel T met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

| (247) | Wat betreft maatregel T heeft de Commissie in haar T Bank-besluit vastgesteld dat de steunverlening voldoet aan de eisen van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag en besloten dat zij, om redenen van financiële stabiliteit, verenigbaar was met de interne markt voor een periode van zes maanden vanaf de datum van aanneming van dat besluit. De Griekse autoriteiten hebben vóór het einde van die periode van zes maanden geen geactualiseerd herstructureringsplan voor TT Bank ingediend, waarin rekening werd gehouden met de integratie van de activiteiten van T Bank in TT Bank. In overweging 83 van het besluit tot inleiding New TT oordeelde de Commissie echter dat dit verzuim begrijpelijk was, aangezien intussen het besluit was genomen dat TT Bank zou worden afgewikkeld. Aangezien de Griekse autoriteiten in januari 2013 een herstructureringsplan voor New TT Bank en in maart 2013 een bijgewerkte versie indienden, die beide de van T Bank aan TT Bank overgedragen activiteiten behelzen, keurde de Commissie in het besluit tot inleiding New TT maatregel T voorlopig als reddingssteun goed, in afwachting van een definitieve beslissing over maatregelen T, TT, NTT1 en NTT2. |
| --- | --- |

(247)

Wat betreft maatregel T heeft de Commissie in haar T Bank-besluit vastgesteld dat de steunverlening voldoet aan de eisen van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag en besloten dat zij, om redenen van financiële stabiliteit, verenigbaar was met de interne markt voor een periode van zes maanden vanaf de datum van aanneming van dat besluit. De Griekse autoriteiten hebben vóór het einde van die periode van zes maanden geen geactualiseerd herstructureringsplan voor TT Bank ingediend, waarin rekening werd gehouden met de integratie van de activiteiten van T Bank in TT Bank. In overweging 83 van het besluit tot inleiding New TT oordeelde de Commissie echter dat dit verzuim begrijpelijk was, aangezien intussen het besluit was genomen dat TT Bank zou worden afgewikkeld. Aangezien de Griekse autoriteiten in januari 2013 een herstructureringsplan voor New TT Bank en in maart 2013 een bijgewerkte versie indienden, die beide de van T Bank aan TT Bank overgedragen activiteiten behelzen, keurde de Commissie in het besluit tot inleiding New TT maatregel T voorlopig als reddingssteun goed, in afwachting van een definitieve beslissing over maatregelen T, TT, NTT1 en NTT2.

6.2.3.2.   Verenigbaarheid van maatregel TT met de Bankenmededeling 2008

| (248) | In haar besluit van 19 november 2008 (127) besloot de Commissie al dat maatregel TT, die in mei 2009 werd genomen op grond van de herkapitalisatiemaatregel in het kader van de steunregeling voor Griekse banken, verenigbare reddingssteun vormt op grond van de Bankenmededeling 2008. Het besluit van 19 november 2008 verwees niet naar de Herkapitalisatiemededeling, die op dat moment niet was aangenomen. |
| --- | --- |

(248)

In haar besluit van 19 november 2008 (127) besloot de Commissie al dat maatregel TT, die in mei 2009 werd genomen op grond van de herkapitalisatiemaatregel in het kader van de steunregeling voor Griekse banken, verenigbare reddingssteun vormt op grond van de Bankenmededeling 2008. Het besluit van 19 november 2008 verwees niet naar de Herkapitalisatiemededeling, die op dat moment niet was aangenomen.

6.2.3.3.   Verenigbaarheid van de maatregelen NTT1 en NTT2 met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

| (249) | De Commissie heeft de maatregelen NTT1 en NTT2 al tijdelijk als reddingssteun goedgekeurd in het besluit tot inleiding New TT. |
| --- | --- |

(249)

De Commissie heeft de maatregelen NTT1 en NTT2 al tijdelijk als reddingssteun goedgekeurd in het besluit tot inleiding New TT.

6.2.4.   Verenigbaarheid van steunmaatregelen T, TT, NTT1 en NTT2 met de Herstructureringsmededeling

6.2.4.1.   Ontbreken van gepaste vergoeding van de steun: in de beoordeling op grond van de Herstructureringsmededeling moet hier rekening mee worden gehouden

| (250) | In overweging 45 van het Besluit T Bank merkte de Commissie op dat het HDIGF en het HFSF waarschijnlijk geen geld zullen terugkrijgen en dat de financiering van het financieringstekort door de overgang van T Bank op TT Bank daarom vergelijkbaar is met een subsidie. Zoals in overweging 101 van het besluit tot inleiding New TT werd geconcludeerd, kon het HFSF bovendien verwachten dat het slechts een deel van zijn eerste kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR zou terugkrijgen (maatregel NTT2). De Commissie merkte bovendien op dat het HFSF geen vergoeding zal ontvangen voor het dekken van het financieringstekort door de overgang van TT Bank naar New TT Bank (maatregel NTT1) en dat er een zeer kleine kans is dat het HFSF een belangrijk deel van de 3,7 miljard EUR zal terugkrijgen. Tenslotte merkt de Commissie op dat de staat in verband met maatregel TT hoogstwaarschijnlijk niets zal terugkrijgen, aangezien haar eigenvermogensvorderingen met betrekking tot de preferente aandelen die in mei 2009 werden uitgegeven, bij de in liquidatie gebrachte TT Bank zijn gebleven. |
| --- | --- |

(250)

In overweging 45 van het Besluit T Bank merkte de Commissie op dat het HDIGF en het HFSF waarschijnlijk geen geld zullen terugkrijgen en dat de financiering van het financieringstekort door de overgang van T Bank op TT Bank daarom vergelijkbaar is met een subsidie. Zoals in overweging 101 van het besluit tot inleiding New TT werd geconcludeerd, kon het HFSF bovendien verwachten dat het slechts een deel van zijn eerste kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR zou terugkrijgen (maatregel NTT2). De Commissie merkte bovendien op dat het HFSF geen vergoeding zal ontvangen voor het dekken van het financieringstekort door de overgang van TT Bank naar New TT Bank (maatregel NTT1) en dat er een zeer kleine kans is dat het HFSF een belangrijk deel van de 3,7 miljard EUR zal terugkrijgen. Tenslotte merkt de Commissie op dat de staat in verband met maatregel TT hoogstwaarschijnlijk niets zal terugkrijgen, aangezien haar eigenvermogensvorderingen met betrekking tot de preferente aandelen die in mei 2009 werden uitgegeven, bij de in liquidatie gebrachte TT Bank zijn gebleven.

| (251) | Zoals aangegeven in de overwegingen 77 en 102 van het besluit tot inleiding New TT maakt het ontbreken van een vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als door middel van maatregelen tot beperking van concurrentieverstoringen. |
| --- | --- |

(251)

Zoals aangegeven in de overwegingen 77 en 102 van het besluit tot inleiding New TT maakt het ontbreken van een vergoeding een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als door middel van maatregelen tot beperking van concurrentieverstoringen.

6.2.4.2.   Levensvatbaarheid op lange termijn van de activiteiten van New TT Bank middels verkoop

| (252) | Punt 21 van de Herstructureringsmededeling stelt dat wanneer een kredietinstelling in moeilijkheden op lange termijn niet op geloofwaardige wijze weer levensvatbaar kan worden, een ordelijke liquidatie of de veiling ervan moet worden overwogen. |
| --- | --- |

(252)

Punt 21 van de Herstructureringsmededeling stelt dat wanneer een kredietinstelling in moeilijkheden op lange termijn niet op geloofwaardige wijze weer levensvatbaar kan worden, een ordelijke liquidatie of de veiling ervan moet worden overwogen.

| (253) | In punt 3.2.4.1 van het besluit tot inleiding New TT uitte de Commissie ernstige twijfels of New TT Bank op lange termijn zelfstandig weer levensvatbaar kon worden en of New TT Bank de geplande inkomstengroei zou kunnen halen. Bovendien merkte zij op dat New TT Bank slechts een beperkt aantal maatregelen had genomen om winst te genereren en dat er door New TT Bank onvoldoende maatregelen werden genomen om de personeelskosten te verlagen en het kantorennetwerk te rationaliseren. Zij verwees ook naar de synergie die zou kunnen worden behaald door New TT Bank te laten opgaan in een grote financiële instelling. |
| --- | --- |

(253)

In punt 3.2.4.1 van het besluit tot inleiding New TT uitte de Commissie ernstige twijfels of New TT Bank op lange termijn zelfstandig weer levensvatbaar kon worden en of New TT Bank de geplande inkomstengroei zou kunnen halen. Bovendien merkte zij op dat New TT Bank slechts een beperkt aantal maatregelen had genomen om winst te genereren en dat er door New TT Bank onvoldoende maatregelen werden genomen om de personeelskosten te verlagen en het kantorennetwerk te rationaliseren. Zij verwees ook naar de synergie die zou kunnen worden behaald door New TT Bank te laten opgaan in een grote financiële instelling.

| (254) | In dat opzicht verduidelijkt punt 17 van de Herstructureringsmededeling dat de verkoop van een noodlijdende bank aan een andere financiële instelling kan bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als de koper levensvatbaar is en de overdracht van de noodlijdende bank kan verwerken en het vertrouwen in de markt kan helpen herstellen. Bovendien was de verkoop van New TT Bank overeenkomstig het MEFP een prioritaire actie, met het oog op het algemeen belang en de financiële stabiliteit, alsmede de bescherming van de activa van het HFSF. |
| --- | --- |

(254)

In dat opzicht verduidelijkt punt 17 van de Herstructureringsmededeling dat de verkoop van een noodlijdende bank aan een andere financiële instelling kan bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als de koper levensvatbaar is en de overdracht van de noodlijdende bank kan verwerken en het vertrouwen in de markt kan helpen herstellen. Bovendien was de verkoop van New TT Bank overeenkomstig het MEFP een prioritaire actie, met het oog op het algemeen belang en de financiële stabiliteit, alsmede de bescherming van de activa van het HFSF.

| (255) | Zoals vermeld in punt 7.5.2 kan de Bank op basis van haar herstructureringsplan worden beschouwd als een levensvatbare entiteit. Daarom kan door het feit dat de activiteiten van New TT Bank nu zijn opgenomen in de Bank hun levensvatbaarheid op lange termijn worden hersteld. New TT Bank houdt op te bestaan als zelfstandige concurrent. De operationele fusie tussen New TT Bank en de Bank was op 14 april 2014 voltooid. Het kantorennetwerk met het merk „Hellenic Postbank” zal worden ingekrompen (de Bank wil het merk „Hellenic Postbank” voor bepaalde bijkantoren behouden, terwijl het merk „T-bank” niet zal worden behouden en het kantorennetwerk van „T-bank” bijna geheel gesloten wordt), in combinatie met de volledige operationele integratie van de backoffice en andere taken van het hoofdkantoor in de Bank. De Commissie concludeert dat het herstructureringsplan ervoor zorgt dat er tot een diepgaande herstructurering zal worden overgegaan, zoals vereist in geval van onvoldoende vergoeding. |
| --- | --- |

(255)

Zoals vermeld in punt 7.5.2 kan de Bank op basis van haar herstructureringsplan worden beschouwd als een levensvatbare entiteit. Daarom kan door het feit dat de activiteiten van New TT Bank nu zijn opgenomen in de Bank hun levensvatbaarheid op lange termijn worden hersteld. New TT Bank houdt op te bestaan als zelfstandige concurrent. De operationele fusie tussen New TT Bank en de Bank was op 14 april 2014 voltooid. Het kantorennetwerk met het merk „Hellenic Postbank” zal worden ingekrompen (de Bank wil het merk „Hellenic Postbank” voor bepaalde bijkantoren behouden, terwijl het merk „T-bank” niet zal worden behouden en het kantorennetwerk van „T-bank” bijna geheel gesloten wordt), in combinatie met de volledige operationele integratie van de backoffice en andere taken van het hoofdkantoor in de Bank. De Commissie concludeert dat het herstructureringsplan ervoor zorgt dat er tot een diepgaande herstructurering zal worden overgegaan, zoals vereist in geval van onvoldoende vergoeding.

6.2.4.3.   Eigen bijdrage en deling in de lasten

| (256) | Aan de bezorgdheid die de Commissie in overweging 99 van het besluit tot inleiding New TT uitsprak over de vraag of de herstructureringskosten werden opgedreven door de herstructurering van New TT Bank op zelfstandige basis, werd tegemoet gekomen door de vrijwillige uittredingsregeling (128), die door New TT Bank op zelfstandige basis in juli 2013 werd uitgevoerd, en door de verkoop van New TT Bank aan de Bank. Meer specifiek blijven door de rationalisering van het kantorennetwerk, de volledige integratie van T Bank en de volledige operationele integratie van New TT Bank in de Bank de herstructureringskosten tot een minimum beperkt. |
| --- | --- |

(256)

Aan de bezorgdheid die de Commissie in overweging 99 van het besluit tot inleiding New TT uitsprak over de vraag of de herstructureringskosten werden opgedreven door de herstructurering van New TT Bank op zelfstandige basis, werd tegemoet gekomen door de vrijwillige uittredingsregeling (128), die door New TT Bank op zelfstandige basis in juli 2013 werd uitgevoerd, en door de verkoop van New TT Bank aan de Bank. Meer specifiek blijven door de rationalisering van het kantorennetwerk, de volledige integratie van T Bank en de volledige operationele integratie van New TT Bank in de Bank de herstructureringskosten tot een minimum beperkt.

| (257) | Wat betreft de deling in de lasten door aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld, stelde de Commissie reeds in overweging 100 van het besluit tot inleiding New TT vast dat de aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld niet aan New TT Bank werden overgedragen maar bij TT Bank, dat wil zeggen, de entiteit in liquidatie, zijn gebleven. Daarom is de Commissie van mening dat de aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld voldoende in de lasten hebben gedeeld. |
| --- | --- |

(257)

Wat betreft de deling in de lasten door aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld, stelde de Commissie reeds in overweging 100 van het besluit tot inleiding New TT vast dat de aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld niet aan New TT Bank werden overgedragen maar bij TT Bank, dat wil zeggen, de entiteit in liquidatie, zijn gebleven. Daarom is de Commissie van mening dat de aandeelhouders en houders van achtergestelde schuld voldoende in de lasten hebben gedeeld.

| (258) | De Commissie is daarom van mening dat de herstructureringskosten tot het minimum beperkt zijn gebleven en dat er sprake is van voldoende deling in de lasten. Zoals echter al is geconcludeerd in overweging 251 maakte het ontbreken van een vergoeding een diepgaande herstructurering, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als door maatregelen tot beperking van mededingingsverstoringen, noodzakelijk. |
| --- | --- |

(258)

De Commissie is daarom van mening dat de herstructureringskosten tot het minimum beperkt zijn gebleven en dat er sprake is van voldoende deling in de lasten. Zoals echter al is geconcludeerd in overweging 251 maakte het ontbreken van een vergoeding een diepgaande herstructurering, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als door maatregelen tot beperking van mededingingsverstoringen, noodzakelijk.

6.2.4.4.   Maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing

| (259) | Wat betreft maatregelen tot beperking van mededingingsvervalsing bepaalt punt 30 van de Herstructureringsmededeling: „de Commissie neemt als uitgangspunt voor de beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen de omvang, schaal en reikwijdte van de activiteiten die de bank in kwestie zou hebben na de uitvoering van een geloofwaardig herstructureringsplan. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steun bedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.”. |
| --- | --- |

(259)

Wat betreft maatregelen tot beperking van mededingingsvervalsing bepaalt punt 30 van de Herstructureringsmededeling: „de Commissie neemt als uitgangspunt voor de beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen de omvang, schaal en reikwijdte van de activiteiten die de bank in kwestie zou hebben na de uitvoering van een geloofwaardig herstructureringsplan. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steun bedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.”.

| (260) | Wat betreft de hoogte van de ontvangen steun herinnert de Commissie eraan dat in overweging 104 van het besluit tot inleiding New TT werd opgemerkt dat New TT Bank 4,6 miljard EUR aan steun (maatregelen NTT1 en NTT2) had ontvangen, hetgeen meer dan 70 % van de RWA van TT Bank en meer dan 90 % van de RWA van New TT Bank vertegenwoordigt. Verder merkte de Commissie op dat TT Bank (de juridische entiteit die voorheen de activiteiten uitvoerde die bij New TT Bank zijn ondergebracht) daarvoor al steun op grond van de steunregeling voor Griekse banken had ontvangen (129). TT Bank ontving een eerste kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR in de vorm van preferente aandelen (maatregel TT), gelijk aan 2,9 % van haar RWA op dat moment. Bovendien ontvingen de activiteiten van T Bank die aan TT Bank waren overgedragen bij de afwikkeling van T Bank steun ten bedrage van ongeveer 678 miljoen EUR (maatregel T), wat gelijk was aan 37,7 % van de RWA van T Bank op het moment van de fusie (31 maart 2011). Dergelijke steunbedragen in combinatie met de afwezigheid van een vergoeding vragen om een grondige herstructurering. |
| --- | --- |

(260)

Wat betreft de hoogte van de ontvangen steun herinnert de Commissie eraan dat in overweging 104 van het besluit tot inleiding New TT werd opgemerkt dat New TT Bank 4,6 miljard EUR aan steun (maatregelen NTT1 en NTT2) had ontvangen, hetgeen meer dan 70 % van de RWA van TT Bank en meer dan 90 % van de RWA van New TT Bank vertegenwoordigt. Verder merkte de Commissie op dat TT Bank (de juridische entiteit die voorheen de activiteiten uitvoerde die bij New TT Bank zijn ondergebracht) daarvoor al steun op grond van de steunregeling voor Griekse banken had ontvangen (129). TT Bank ontving een eerste kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR in de vorm van preferente aandelen (maatregel TT), gelijk aan 2,9 % van haar RWA op dat moment. Bovendien ontvingen de activiteiten van T Bank die aan TT Bank waren overgedragen bij de afwikkeling van T Bank steun ten bedrage van ongeveer 678 miljoen EUR (maatregel T), wat gelijk was aan 37,7 % van de RWA van T Bank op het moment van de fusie (31 maart 2011). Dergelijke steunbedragen in combinatie met de afwezigheid van een vergoeding vragen om een grondige herstructurering.

| (261) | Aan de andere kant wees de Commissie in overweging 104 van het besluit tot inleiding New TT op de omstandigheden waaronder de steun werd verleend. Meer specifiek lijkt een aanzienlijk deel van de verliezen die TT Bank in de afgelopen jaren heeft opgelopen niet voort te vloeien uit risicovolle activiteiten, maar uit het bezit van GGB’s. De Commissie merkte tevens op dat de hoge kredietverliezen op leningen aan huishoudens en ondernemingen voornamelijk aan de uitzonderlijk zware en lange recessie zijn toe te schrijven en niet aan risicovolle kredietverstrekking. Daarom lijkt de steun weinig concurrentieverstoringen op te leveren. De Commissie merkte echter op dat TT Bank, in verhouding tot haar omvang, veel meer GGB’s bezat dan de andere banken in Griekenland, een factor die aangeeft dat er zekere ongepaste risico’s werden genomen. |
| --- | --- |

(261)

Aan de andere kant wees de Commissie in overweging 104 van het besluit tot inleiding New TT op de omstandigheden waaronder de steun werd verleend. Meer specifiek lijkt een aanzienlijk deel van de verliezen die TT Bank in de afgelopen jaren heeft opgelopen niet voort te vloeien uit risicovolle activiteiten, maar uit het bezit van GGB’s. De Commissie merkte tevens op dat de hoge kredietverliezen op leningen aan huishoudens en ondernemingen voornamelijk aan de uitzonderlijk zware en lange recessie zijn toe te schrijven en niet aan risicovolle kredietverstrekking. Daarom lijkt de steun weinig concurrentieverstoringen op te leveren. De Commissie merkte echter op dat TT Bank, in verhouding tot haar omvang, veel meer GGB’s bezat dan de andere banken in Griekenland, een factor die aangeeft dat er zekere ongepaste risico’s werden genomen.

| (262) | Zoals reeds is opgemerkt, houdt New TT Bank op te bestaan als zelfstandige concurrent die haar beleid op zelfstandige basis bepaalt. Het herstructureringsplan van de Bank is gebaseerd op de veronderstelling van de volledige integratie van New TT Bank, ook al blijft de Bank het merk „Hellenic Postbank” voor een aantal bijkantoren en producten gebruiken. |
| --- | --- |

(262)

Zoals reeds is opgemerkt, houdt New TT Bank op te bestaan als zelfstandige concurrent die haar beleid op zelfstandige basis bepaalt. Het herstructureringsplan van de Bank is gebaseerd op de veronderstelling van de volledige integratie van New TT Bank, ook al blijft de Bank het merk „Hellenic Postbank” voor een aantal bijkantoren en producten gebruiken.

| (263) | Wat betreft de markt waarop New TT Bank opereerde, heeft de Commissie in overweging 106 van Besluit tot Inleiding New TT erop gewezen dat TT Bank een middelgrote bank was in Griekenland (ongeveer 6 % wat deposito’s betreft) en dat de activa en passiva van TT Bank die aan New TT Bank werden overgedragen relatief klein waren vergeleken met de omvang van het Griekse bankwezen. Derhalve werd geconcludeerd dat ondanks het uitzonderlijk grote steunbedrag de mededingingsvervalsing die door de steun aan New TT Bank werd veroorzaakt, redelijk beperkt was gebleven. |
| --- | --- |

(263)

Wat betreft de markt waarop New TT Bank opereerde, heeft de Commissie in overweging 106 van Besluit tot Inleiding New TT erop gewezen dat TT Bank een middelgrote bank was in Griekenland (ongeveer 6 % wat deposito’s betreft) en dat de activa en passiva van TT Bank die aan New TT Bank werden overgedragen relatief klein waren vergeleken met de omvang van het Griekse bankwezen. Derhalve werd geconcludeerd dat ondanks het uitzonderlijk grote steunbedrag de mededingingsvervalsing die door de steun aan New TT Bank werd veroorzaakt, redelijk beperkt was gebleven.

| (264) | De geplande inkrimping van het kantorennetwerk met het merk „Hellenic Postbank”, bestaande uit een vermindering met ongeveer 50 bijkantoren (130) op een totaal van 196, vormt een verdere bevestiging van de vaststelling in overweging 263 dat de mededingingsvervalsing door de steun aan New TT Bank als vrij beperkt kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(264)

De geplande inkrimping van het kantorennetwerk met het merk „Hellenic Postbank”, bestaande uit een vermindering met ongeveer 50 bijkantoren (130) op een totaal van 196, vormt een verdere bevestiging van de vaststelling in overweging 263 dat de mededingingsvervalsing door de steun aan New TT Bank als vrij beperkt kan worden beschouwd.

| (265) | Bovendien werden de activiteiten van New TT Bank door middel van een openbare en niet-discriminerende veiling aan concurrenten aangeboden. |
| --- | --- |

(265)

Bovendien werden de activiteiten van New TT Bank door middel van een openbare en niet-discriminerende veiling aan concurrenten aangeboden.

| (266) | Een aanzienlijk deel van steunmaatregelen NTT1 en NTT2 was nodig vanwege een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat (in de vorm van het PSI-programma) en vanwege de uitzonderlijk lange recessie, en niet als gevolg van ongepaste praktijken bij de kredietverstrekking. Bovendien was de omvang van de activiteiten van New TT Bank gering, was het verkoopproces open, transparant en niet-discriminerend, en zal New TT Bank niet als een zelfstandige concurrent blijven bestaan. De Commissie concludeert derhalve dat, ondanks het hoge steunbedrag en het ontbreken van een gepaste vergoeding voor de verleende staatssteun, er geen sprake is van overmatige mededingingsvervalsing. |
| --- | --- |

(266)

Een aanzienlijk deel van steunmaatregelen NTT1 en NTT2 was nodig vanwege een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat (in de vorm van het PSI-programma) en vanwege de uitzonderlijk lange recessie, en niet als gevolg van ongepaste praktijken bij de kredietverstrekking. Bovendien was de omvang van de activiteiten van New TT Bank gering, was het verkoopproces open, transparant en niet-discriminerend, en zal New TT Bank niet als een zelfstandige concurrent blijven bestaan. De Commissie concludeert derhalve dat, ondanks het hoge steunbedrag en het ontbreken van een gepaste vergoeding voor de verleende staatssteun, er geen sprake is van overmatige mededingingsvervalsing.

6.2.4.5.   Conclusie over de verenigbaarheid van steunmaatregelen T, TT, NTT1 en NTT2 met de Herstructureringsmededeling

| (267) | De Commissie concludeert dat de verkoop van New TT Bank aan de Bank en de bijbehorende herstructurering zorgen voor de levensvatbaarheid van New TT Bank op lange termijn, voor beperking van de steun tot het noodzakelijke minimum en voor de afwezigheid van overmatige mededingingsverstoringen. |
| --- | --- |

(267)

De Commissie concludeert dat de verkoop van New TT Bank aan de Bank en de bijbehorende herstructurering zorgen voor de levensvatbaarheid van New TT Bank op lange termijn, voor beperking van de steun tot het noodzakelijke minimum en voor de afwezigheid van overmatige mededingingsverstoringen.

| (268) | Alle in tabel 8 vermelde steunmaatregelen moeten verenigbaar met de interne markt verklaard worden. |
| --- | --- |

(268)

Alle in tabel 8 vermelde steunmaatregelen moeten verenigbaar met de interne markt verklaard worden.

7.   BEOORDELING VAN DE AAN DE BANK VERLEENDE STEUN

7.1.   BESTAAN EN HOOGTE VAN DE STEUN

| (269) | De Commissie moet het bestaan van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag vaststellen. |
| --- | --- |

(269)

De Commissie moet het bestaan van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag vaststellen.

7.1.1.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen die zijn genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken

7.1.1.1.   Liquiditeitssteun die door de staat is verleend op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen (maatregel L1)

| (270) | De Commissie heeft reeds in de besluiten ter goedkeuring en verlenging van de steunregeling voor Griekse banken (131) vastgesteld dat liquiditeitssteun op grond van de regeling staatssteun vormt. Het uitstaande bedrag aan garanties per 15 april 2011 was 13 600 miljoen EUR en 13 932 miljoen EUR per 30 november 2013. Eventuele toekomstige liquiditeitssteun die op grond van deze regeling wordt verleend, zou ook staatssteun zijn. |
| --- | --- |

(270)

De Commissie heeft reeds in de besluiten ter goedkeuring en verlenging van de steunregeling voor Griekse banken (131) vastgesteld dat liquiditeitssteun op grond van de regeling staatssteun vormt. Het uitstaande bedrag aan garanties per 15 april 2011 was 13 600 miljoen EUR en 13 932 miljoen EUR per 30 november 2013. Eventuele toekomstige liquiditeitssteun die op grond van deze regeling wordt verleend, zou ook staatssteun zijn.

7.1.1.2.   Herkapitalisatie die door de staat is verstrekt op grond van de herkapitalisatieregeling (maatregel A)

| (271) | De Commissie stelde al in het besluit van 19 november 2008 betreffende de steunregeling voor Griekse banken vast dat herkapitalisaties die op grond van de herkapitalisatiemaatregel verleend worden in het kader van deze regeling staatssteun vormen. De Bank heeft 950 miljoen EUR ontvangen in de vorm van preferente aandelen, wat overeenkomt met 2 % van de RWA van de Bank (132). |
| --- | --- |

(271)

De Commissie stelde al in het besluit van 19 november 2008 betreffende de steunregeling voor Griekse banken vast dat herkapitalisaties die op grond van de herkapitalisatiemaatregel verleend worden in het kader van deze regeling staatssteun vormen. De Bank heeft 950 miljoen EUR ontvangen in de vorm van preferente aandelen, wat overeenkomt met 2 % van de RWA van de Bank (132).

| (272) | In 2010 introduceerde Griekenland diverse wijzigingen met betrekking tot de technische parameters van die preferente aandelen. Gezien het feit dat de wijzigingen de vergoeding van de staat verhogen, met een automatische verhoging van de coupon met 2 % per jaar indien de preferente aandelen niet binnen vijf jaar afgelost worden, concludeert de Commissie dat de wijzigingen van de technische parameters de Bank geen voordeel opleveren en dus geen aanvullende staatssteun inhouden. |
| --- | --- |

(272)

In 2010 introduceerde Griekenland diverse wijzigingen met betrekking tot de technische parameters van die preferente aandelen. Gezien het feit dat de wijzigingen de vergoeding van de staat verhogen, met een automatische verhoging van de coupon met 2 % per jaar indien de preferente aandelen niet binnen vijf jaar afgelost worden, concludeert de Commissie dat de wijzigingen van de technische parameters de Bank geen voordeel opleveren en dus geen aanvullende staatssteun inhouden.

7.1.2.   Aanwezigheid van steun in door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2)

| (273) | De Commissie verduidelijkte in punt 51 van de Bankenmededeling 2008 dat de verstrekking van fondsen van centrale banken aan financiële instellingen geen staatssteun vormt indien aan vier cumulatieve voorwaarden wordt voldaan betreffende de solvabiliteit van de financiële instelling, de zekerheidsstelling voor de voorziening, de rentevoet die de financiële instelling in rekening wordt gebracht en het ontbreken van een tegengarantie van de staat. Aangezien door de staat gegarandeerde ELA aan de Bank niet aan de vier cumulatieve voorwaarden voldoet, met name omdat zij door de staat wordt gegarandeerd en in combinatie met andere steunmaatregelen wordt verleend, vormt het staatssteun. |
| --- | --- |

(273)

De Commissie verduidelijkte in punt 51 van de Bankenmededeling 2008 dat de verstrekking van fondsen van centrale banken aan financiële instellingen geen staatssteun vormt indien aan vier cumulatieve voorwaarden wordt voldaan betreffende de solvabiliteit van de financiële instelling, de zekerheidsstelling voor de voorziening, de rentevoet die de financiële instelling in rekening wordt gebracht en het ontbreken van een tegengarantie van de staat. Aangezien door de staat gegarandeerde ELA aan de Bank niet aan de vier cumulatieve voorwaarden voldoet, met name omdat zij door de staat wordt gegarandeerd en in combinatie met andere steunmaatregelen wordt verleend, vormt het staatssteun.

| (274) | De door de staat gegarandeerde ELA voldoet aan de voorwaarden die in artikel 107, lid 1, van het Verdrag zijn vastgelegd. Ten eerste omdat deze maatregel een staatsgarantie ten gunste van de Bank van Griekenland bevat, waardoor alle verliezen worden gedragen door de staat. De maatregel betreft dus staatsmiddelen. Met de ELA kunnen banken financiering krijgen op een moment dat zij geen toegang hebben tot de markt voor wholesalefinanciering en tot de reguliere herfinancieringstransacties van het Eurosysteem. Met de door de staat gegarandeerde ELA heeft de Bank dus een voordeel. Aangezien de ELA zich beperkt tot het bankwezen is de maatregel selectief. En aangezien de door de staat gegarandeerde ELA het voor de Bank mogelijk maakt om op de markt te blijven opereren en voorkomt dat zij haar verplichtingen niet kan nakomen en de markt moet verlaten, verstoort dit de mededinging. Aangezien de Bank actief is in andere lidstaten en aangezien financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief of potentieel geïnteresseerd zouden zijn om daar actief te zijn, beïnvloedt het aan de Bank verleende voordeel het handelsverkeer tussen de lidstaten. |
| --- | --- |

(274)

De door de staat gegarandeerde ELA voldoet aan de voorwaarden die in artikel 107, lid 1, van het Verdrag zijn vastgelegd. Ten eerste omdat deze maatregel een staatsgarantie ten gunste van de Bank van Griekenland bevat, waardoor alle verliezen worden gedragen door de staat. De maatregel betreft dus staatsmiddelen. Met de ELA kunnen banken financiering krijgen op een moment dat zij geen toegang hebben tot de markt voor wholesalefinanciering en tot de reguliere herfinancieringstransacties van het Eurosysteem. Met de door de staat gegarandeerde ELA heeft de Bank dus een voordeel. Aangezien de ELA zich beperkt tot het bankwezen is de maatregel selectief. En aangezien de door de staat gegarandeerde ELA het voor de Bank mogelijk maakt om op de markt te blijven opereren en voorkomt dat zij haar verplichtingen niet kan nakomen en de markt moet verlaten, verstoort dit de mededinging. Aangezien de Bank actief is in andere lidstaten en aangezien financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief of potentieel geïnteresseerd zouden zijn om daar actief te zijn, beïnvloedt het aan de Bank verleende voordeel het handelsverkeer tussen de lidstaten.

| (275) | De door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2) is staatssteun. Het bedrag van de door de staat gegarandeerde ELA varieerde in de loop der tijd. Op 31 december 2012 bedroeg het ongeveer 12 miljard EUR. |
| --- | --- |

(275)

De door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2) is staatssteun. Het bedrag van de door de staat gegarandeerde ELA varieerde in de loop der tijd. Op 31 december 2012 bedroeg het ongeveer 12 miljard EUR.

7.1.3.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen die zijn genomen via het HFSF

7.1.3.1.   Eerste overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B1)

| (276) | In punt 5.1 van het besluit tot inleiding Eurobank concludeerde de Commissie al dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie staatssteun vormt. Het ontvangen kapitaal bedroeg 3 970 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(276)

In punt 5.1 van het besluit tot inleiding Eurobank concludeerde de Commissie al dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie staatssteun vormt. Het ontvangen kapitaal bedroeg 3 970 miljoen EUR.

7.1.3.2.   Tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B2)

| (277) | Maatregel B2 werd uitgevoerd met HFSF-middelen, waarbij het, zoals uiteengezet in overweging 47 van het besluit tot inleiding Eurobank, staatsmiddelen betreft. |
| --- | --- |

(277)

Maatregel B2 werd uitgevoerd met HFSF-middelen, waarbij het, zoals uiteengezet in overweging 47 van het besluit tot inleiding Eurobank, staatsmiddelen betreft.

| (278) | Wat betreft het bestaan van een voordeel, deed maatregel B2 het kapitaalratio van de Bank toenemen tot een niveau waarop zij op de markt kon blijven functioneren en toegang kon krijgen tot financiering van het Eurosysteem. Bovendien bestaat de vergoeding van maatregel B2 uit de opgebouwde rente op EFSF-notes en een aanvullend tarief van 1 %. Omdat deze vergoeding duidelijk lager is dan de vergoeding van soortgelijke kapitaalinstrumenten op de markt, zou de Bank zeker niet in staat zijn geweest om op dergelijke voorwaarden op de markt kapitaal aan te trekken. Daarom heeft maatregel B2 aan de Bank een voordeel verleend met gebruik van staatsmiddelen. Aangezien de maatregel alleen voor de Bank beschikbaar was, is deze selectief van aard. |
| --- | --- |

(278)

Wat betreft het bestaan van een voordeel, deed maatregel B2 het kapitaalratio van de Bank toenemen tot een niveau waarop zij op de markt kon blijven functioneren en toegang kon krijgen tot financiering van het Eurosysteem. Bovendien bestaat de vergoeding van maatregel B2 uit de opgebouwde rente op EFSF-notes en een aanvullend tarief van 1 %. Omdat deze vergoeding duidelijk lager is dan de vergoeding van soortgelijke kapitaalinstrumenten op de markt, zou de Bank zeker niet in staat zijn geweest om op dergelijke voorwaarden op de markt kapitaal aan te trekken. Daarom heeft maatregel B2 aan de Bank een voordeel verleend met gebruik van staatsmiddelen. Aangezien de maatregel alleen voor de Bank beschikbaar was, is deze selectief van aard.

| (279) | Als gevolg van maatregel B2 werd de positie van de Bank versterkt, aangezien de Bank werd voorzien van de noodzakelijke financiële middelen om te blijven voldoen aan de kapitaalvereisten, hetgeen derhalve leidt tot mededingingsvervalsing. Aangezien de Bank ook op andere Europese bancaire markten actief is en financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn, met name op de verzekeringsmarkt, is het waarschijnlijk dat maatregel B2 de handel tussen lidstaten beïnvloedt. |
| --- | --- |

(279)

Als gevolg van maatregel B2 werd de positie van de Bank versterkt, aangezien de Bank werd voorzien van de noodzakelijke financiële middelen om te blijven voldoen aan de kapitaalvereisten, hetgeen derhalve leidt tot mededingingsvervalsing. Aangezien de Bank ook op andere Europese bancaire markten actief is en financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn, met name op de verzekeringsmarkt, is het waarschijnlijk dat maatregel B2 de handel tussen lidstaten beïnvloedt.

| (280) | De Commissie is van mening dat maatregel B2 staatssteun is. Het werd door de nationale autoriteiten als steun aangemeld. Het ontvangen kapitaal bedroeg 1 341 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(280)

De Commissie is van mening dat maatregel B2 staatssteun is. Het werd door de nationale autoriteiten als steun aangemeld. Het ontvangen kapitaal bedroeg 1 341 miljoen EUR.

7.1.3.3.   Toezeggingsbrief (maatregel B3)

| (281) | Met maatregel B3 zegde het HFSF toe het benodigde aanvullende kapitaal te verstrekken voor de herkapitalisatie van de Bank, tot maximaal het bedrag waarom door de Bank van Griekenland werd gevraagd in het kader van de stresstest van 2012. Het HFSF ontvangt zijn middelen van de staat. De Commissie concludeert derhalve dat de brief staatsmiddelen toezegt. De omstandigheden waaronder het HFSF steun aan financiële instellingen kan verlenen, zijn nauwkeurig vastgesteld en zijn wettelijk beperkt. Daardoor is het gebruik van deze staatsmiddelen toerekenbaar aan de staat. Het HFSF deed een toezegging om maximaal 528 miljoen EUR aan aanvullend kapitaal te verstrekken. |
| --- | --- |

(281)

Met maatregel B3 zegde het HFSF toe het benodigde aanvullende kapitaal te verstrekken voor de herkapitalisatie van de Bank, tot maximaal het bedrag waarom door de Bank van Griekenland werd gevraagd in het kader van de stresstest van 2012. Het HFSF ontvangt zijn middelen van de staat. De Commissie concludeert derhalve dat de brief staatsmiddelen toezegt. De omstandigheden waaronder het HFSF steun aan financiële instellingen kan verlenen, zijn nauwkeurig vastgesteld en zijn wettelijk beperkt. Daardoor is het gebruik van deze staatsmiddelen toerekenbaar aan de staat. Het HFSF deed een toezegging om maximaal 528 miljoen EUR aan aanvullend kapitaal te verstrekken.

| (282) | De toezeggingsbrief verleende de Bank een voordeel omdat het depositohouders de zekerheid bood dat de Bank in staat zou zijn om het gehele benodigde kapitaal aan te trekken, dat wil zeggen dat het HFSF het kapitaal zou verstrekken indien de Bank er niet in slaagde om het op de markt bijeen te brengen. Deze toezegging vergemakkelijkt ook het aantrekken van particulier kapitaal op de markt, aangezien de beleggers de zekerheid hebben dat, als de Bank een deel van het kapitaal niet op de markt kan vinden, het door het HFSF zal worden verstrekt. Geen enkele particuliere belegger zou anders bereid zijn geweest zich vast te leggen voordat de voorwaarden van de herkapitalisatie bekend waren, en de Bank had op dat moment geen toegang tot de kapitaalmarkt. |
| --- | --- |

(282)

De toezeggingsbrief verleende de Bank een voordeel omdat het depositohouders de zekerheid bood dat de Bank in staat zou zijn om het gehele benodigde kapitaal aan te trekken, dat wil zeggen dat het HFSF het kapitaal zou verstrekken indien de Bank er niet in slaagde om het op de markt bijeen te brengen. Deze toezegging vergemakkelijkt ook het aantrekken van particulier kapitaal op de markt, aangezien de beleggers de zekerheid hebben dat, als de Bank een deel van het kapitaal niet op de markt kan vinden, het door het HFSF zal worden verstrekt. Geen enkele particuliere belegger zou anders bereid zijn geweest zich vast te leggen voordat de voorwaarden van de herkapitalisatie bekend waren, en de Bank had op dat moment geen toegang tot de kapitaalmarkt.

| (283) | Aangezien de Bank ook op andere Europese bancaire markten actief is en financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn, met name op de verzekeringsmarkt, is het waarschijnlijk dat maatregel B3 de handel tussen de lidstaten beïnvloedt en de mededinging verstoort. |
| --- | --- |

(283)

Aangezien de Bank ook op andere Europese bancaire markten actief is en financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn, met name op de verzekeringsmarkt, is het waarschijnlijk dat maatregel B3 de handel tussen de lidstaten beïnvloedt en de mededinging verstoort.

| (284) | Maatregel B3 is daarom staatssteun en werd door de Griekse autoriteiten op 27 december 2012 als zodanig aangemeld. |
| --- | --- |

(284)

Maatregel B3 is daarom staatssteun en werd door de Griekse autoriteiten op 27 december 2012 als zodanig aangemeld.

7.1.3.4.   De herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B4)

| (285) | De herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B4) betreft de omzetting van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregelen B1 en B2) en van de toezeggingsbrief (maatregel B3) in een permanente herkapitalisatie van 5 839 miljoen EUR in gewone aandelen. Aangezien maatregel B4 de omzetting van reeds toegekende steun betreft, gaat het nog steeds om staatsmiddelen, maar wordt het nominale bedrag van de steun niet verhoogd. Het vergroot echter wel het voordeel van de Bank (en daarmee de mededingingsvervalsing), omdat het een permanente herkapitalisatie is en geen tijdelijke herkapitalisatie, zoals het geval was bij maatregelen B1 en B2. Vergeleken met maatregel B3, die slechts een toezegging en geen werkelijke herkapitalisatie is, deed maatregel B4 de solvabiliteit van de Bank toenemen en is daarmee gunstiger. |
| --- | --- |

(285)

De herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B4) betreft de omzetting van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregelen B1 en B2) en van de toezeggingsbrief (maatregel B3) in een permanente herkapitalisatie van 5 839 miljoen EUR in gewone aandelen. Aangezien maatregel B4 de omzetting van reeds toegekende steun betreft, gaat het nog steeds om staatsmiddelen, maar wordt het nominale bedrag van de steun niet verhoogd. Het vergroot echter wel het voordeel van de Bank (en daarmee de mededingingsvervalsing), omdat het een permanente herkapitalisatie is en geen tijdelijke herkapitalisatie, zoals het geval was bij maatregelen B1 en B2. Vergeleken met maatregel B3, die slechts een toezegging en geen werkelijke herkapitalisatie is, deed maatregel B4 de solvabiliteit van de Bank toenemen en is daarmee gunstiger.

| (286) | De Commissie merkt op dat een dergelijke steun niet aan alle banken die in Griekenland opereren verleend werd. Wat betreft mededingingsvervalsing en het effect op de handel constateert de Commissie bijvoorbeeld dat de steun de Bank in staat heeft gesteld om haar activiteiten in andere lidstaten, zoals Roemenië of Bulgarije, te ontplooien. Een liquidatie van de Bank zou hebben geleid tot de beëindiging van haar activiteiten in het buitenland, door liquidatie van die activiteiten of de verkoop van de ondernemingen. Daarnaast concurreren de verzekeringsactiviteiten van de Bank in Griekenland met de activiteiten van dochterondernemingen van verzekeringsmaatschappijen uit andere lidstaten. De maatregel verstoort derhalve de concurrentie en heeft een invloed op het handelsverkeer tussen de lidstaten. Maatregel B4 vormt daarom staatssteun. |
| --- | --- |

(286)

De Commissie merkt op dat een dergelijke steun niet aan alle banken die in Griekenland opereren verleend werd. Wat betreft mededingingsvervalsing en het effect op de handel constateert de Commissie bijvoorbeeld dat de steun de Bank in staat heeft gesteld om haar activiteiten in andere lidstaten, zoals Roemenië of Bulgarije, te ontplooien. Een liquidatie van de Bank zou hebben geleid tot de beëindiging van haar activiteiten in het buitenland, door liquidatie van die activiteiten of de verkoop van de ondernemingen. Daarnaast concurreren de verzekeringsactiviteiten van de Bank in Griekenland met de activiteiten van dochterondernemingen van verzekeringsmaatschappijen uit andere lidstaten. De maatregel verstoort derhalve de concurrentie en heeft een invloed op het handelsverkeer tussen de lidstaten. Maatregel B4 vormt daarom staatssteun.

7.1.3.5.   Conclusie over de maatregelen B1, B2, B3 en B4

| (287) | Maatregelen B1, B2, B3 en B4 vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Het bedrag aan staatssteun dat door de maatregelen B1, B2, B3 en B4 wordt verleend, is 5 839 miljoen EUR. Dat was ook het steunbedrag dat daadwerkelijk door het HFSF aan de Bank is uitbetaald. |
| --- | --- |

(287)

Maatregelen B1, B2, B3 en B4 vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Het bedrag aan staatssteun dat door de maatregelen B1, B2, B3 en B4 wordt verleend, is 5 839 miljoen EUR. Dat was ook het steunbedrag dat daadwerkelijk door het HFSF aan de Bank is uitbetaald.

| (288) | Punt 31 van de Herstructureringsmededeling geeft aan dat de Commissie, naast het absolute bedrag aan steun, ook de steun beoordeelt „ten opzichte van de naar risicogewogen activa van de bank”. De maatregelen B1, B2, B3 en B4 zijn genomen tijdens een periode van één jaar, van april 2012 tot mei 2013. In die periode waren de RWA van de Bank aan verandering onderhevig. Dit roept de vraag op welk niveau van RWA moet worden gebruikt, dat wil zeggen, de RWA aan het begin van de periode of die aan het einde van de periode. De maatregelen B1, B2, B3 en B4 beogen aan een kapitaalbehoefte te voldoen die door de Bank van Griekenland in maart 2012 werd vastgesteld (de stresstest van 2012). Met andere woorden, de kapitaalbehoeften waarin door deze maatregelen werden voorzien, bestonden al in maart 2012. De Commissie is daarom van mening dat het steunbedrag dat deel uitmaakt van de maatregelen B1, B2, B3 en B4 moet worden afgezet tegen de RWA van de Bank op 31 maart 2012. Er wordt ook aan herinnerd dat de Bank van Griekenland, na maart 2012 en tot de herkapitalisatie van voorjaar 2013, geen rekening heeft gehouden met overnames door Griekse banken om hun kapitaalbehoeften — naar boven of naar beneden — bij te stellen. Dit aspect toont verder aan dat de maatregelen B1, B2, B3 en B4 steunmaatregelen waren die afgestemd waren op de toestand van de Bank per 31 maart 2012. |
| --- | --- |

(288)

Punt 31 van de Herstructureringsmededeling geeft aan dat de Commissie, naast het absolute bedrag aan steun, ook de steun beoordeelt „ten opzichte van de naar risicogewogen activa van de bank”. De maatregelen B1, B2, B3 en B4 zijn genomen tijdens een periode van één jaar, van april 2012 tot mei 2013. In die periode waren de RWA van de Bank aan verandering onderhevig. Dit roept de vraag op welk niveau van RWA moet worden gebruikt, dat wil zeggen, de RWA aan het begin van de periode of die aan het einde van de periode. De maatregelen B1, B2, B3 en B4 beogen aan een kapitaalbehoefte te voldoen die door de Bank van Griekenland in maart 2012 werd vastgesteld (de stresstest van 2012). Met andere woorden, de kapitaalbehoeften waarin door deze maatregelen werden voorzien, bestonden al in maart 2012. De Commissie is daarom van mening dat het steunbedrag dat deel uitmaakt van de maatregelen B1, B2, B3 en B4 moet worden afgezet tegen de RWA van de Bank op 31 maart 2012. Er wordt ook aan herinnerd dat de Bank van Griekenland, na maart 2012 en tot de herkapitalisatie van voorjaar 2013, geen rekening heeft gehouden met overnames door Griekse banken om hun kapitaalbehoeften — naar boven of naar beneden — bij te stellen. Dit aspect toont verder aan dat de maatregelen B1, B2, B3 en B4 steunmaatregelen waren die afgestemd waren op de toestand van de Bank per 31 maart 2012.

| (289) | De eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie en de toezeggingsbrief waren samen goed voor 5 839 miljoen EUR. Dat bedrag vertegenwoordigt 13,8 % van de RWA van de Bank op 31 maart 2012. |
| --- | --- |

(289)

De eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie en de toezeggingsbrief waren samen goed voor 5 839 miljoen EUR. Dat bedrag vertegenwoordigt 13,8 % van de RWA van de Bank op 31 maart 2012.

7.1.3.6.   De toezegging tot herkapitalisatie voor 2014 (maatregel C)

| (290) | Op 31 maart 2014 ontving de Bank een toezeggingsbrief van het HFSF, waarin het HFSF de toezegging deed deel te nemen aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank voor een bedrag van maximaal 2 864 miljoen EUR (maatregel C). Om de redenen uiteengezet in overweging 277 wordt bij deze maatregel gebruikgemaakt van staatsmiddelen. Die maatregel biedt een voordeel aan de Bank, aangezien het garandeert dat de Bank het benodigde kapitaal zal vinden, wat depositohouders geruststelt en het aantrekken van kapitaal van particuliere beleggers makkelijker maakt. |
| --- | --- |

(290)

Op 31 maart 2014 ontving de Bank een toezeggingsbrief van het HFSF, waarin het HFSF de toezegging deed deel te nemen aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank voor een bedrag van maximaal 2 864 miljoen EUR (maatregel C). Om de redenen uiteengezet in overweging 277 wordt bij deze maatregel gebruikgemaakt van staatsmiddelen. Die maatregel biedt een voordeel aan de Bank, aangezien het garandeert dat de Bank het benodigde kapitaal zal vinden, wat depositohouders geruststelt en het aantrekken van kapitaal van particuliere beleggers makkelijker maakt.

| (291) | Als particuliere beleggers niet op het volledige bedrag van de kapitaalverhoging inschrijven, moet het HFSF op grond van de toezeggingsbrief daadwerkelijk kapitaal in de Bank injecteren. Een dergelijke kapitaalinjectie zou de Bank, vergeleken met de toezeggingsbrief, een groter voordeel opleveren. In tegenstelling tot de toezeggingsbrief verhoogt de daadwerkelijke kapitaalinjectie de solvabiliteit van de Bank. |
| --- | --- |

(291)

Als particuliere beleggers niet op het volledige bedrag van de kapitaalverhoging inschrijven, moet het HFSF op grond van de toezeggingsbrief daadwerkelijk kapitaal in de Bank injecteren. Een dergelijke kapitaalinjectie zou de Bank, vergeleken met de toezeggingsbrief, een groter voordeel opleveren. In tegenstelling tot de toezeggingsbrief verhoogt de daadwerkelijke kapitaalinjectie de solvabiliteit van de Bank.

| (292) | De toezeggingsbrief noch de potentiële uitvoering ervan in de vorm van een daadwerkelijke kapitaalinjectie is in overeenstemming met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. Zelfs als het HFSF de nieuwe aandelen tegen dezelfde prijs zou kopen als particuliere beleggers zijn de omstandigheden van de deelname van het HFSF zeer verschillend van die van de particuliere beleggers die op nieuwe aandelen zullen inschrijven. Het HFSF heeft toegezegd om indien nodig op de gehele kapitaalverhoging in te schrijven voordat particuliere beleggers formeel hebben toegezegd aandelen te kopen. Particuliere beleggers die nieuwe aandelen kopen kunnen er in ieder geval zeker van zijn dat de Bank het gehele bedrag aan benodigd kapitaal bijeen zal brengen, omdat het HFSF als achtervang zal fungeren en alle aandelen zal kopen waarop niet door particuliere beleggers is ingeschreven. In de tweede plaats zal het HFSF alleen deelnemen als er onvoldoende vraag van particuliere beleggers is bij de bodemprijs van de aangekondigde bandbreedte. Hiermee zal het HFSF kapitaal verstrekken dat de Bank niet op de markt kan krijgen tegen dezelfde prijs per aandeel. Het HFSF verstrekt bijgevolg kapitaal voor een bedrag of tegen een prijs waarvoor de markt niet bereid is kapitaal te verstrekken. |
| --- | --- |

(292)

De toezeggingsbrief noch de potentiële uitvoering ervan in de vorm van een daadwerkelijke kapitaalinjectie is in overeenstemming met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. Zelfs als het HFSF de nieuwe aandelen tegen dezelfde prijs zou kopen als particuliere beleggers zijn de omstandigheden van de deelname van het HFSF zeer verschillend van die van de particuliere beleggers die op nieuwe aandelen zullen inschrijven. Het HFSF heeft toegezegd om indien nodig op de gehele kapitaalverhoging in te schrijven voordat particuliere beleggers formeel hebben toegezegd aandelen te kopen. Particuliere beleggers die nieuwe aandelen kopen kunnen er in ieder geval zeker van zijn dat de Bank het gehele bedrag aan benodigd kapitaal bijeen zal brengen, omdat het HFSF als achtervang zal fungeren en alle aandelen zal kopen waarop niet door particuliere beleggers is ingeschreven. In de tweede plaats zal het HFSF alleen deelnemen als er onvoldoende vraag van particuliere beleggers is bij de bodemprijs van de aangekondigde bandbreedte. Hiermee zal het HFSF kapitaal verstrekken dat de Bank niet op de markt kan krijgen tegen dezelfde prijs per aandeel. Het HFSF verstrekt bijgevolg kapitaal voor een bedrag of tegen een prijs waarvoor de markt niet bereid is kapitaal te verstrekken.

| (293) | Omdat zij alleen t.b.v. de Bank werd genomen, is maatregel C selectief. De positie van de Bank werd versterkt, aangezien de Bank werd voorzien van de noodzakelijke financiële middelen om te blijven voldoen aan de kapitaalvereisten op basis van de regelgeving, vastgesteld door de Bank van Griekenland. Zij biedt daarom een voordeel dat de concurrentie verstoort. Aangezien de Bank ook op andere Europese bancaire markten actief is en financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn, met name op de verzekeringsmarkt, is het waarschijnlijk dat maatregel C de handel tussen de lidstaten beïnvloedt. |
| --- | --- |

(293)

Omdat zij alleen t.b.v. de Bank werd genomen, is maatregel C selectief. De positie van de Bank werd versterkt, aangezien de Bank werd voorzien van de noodzakelijke financiële middelen om te blijven voldoen aan de kapitaalvereisten op basis van de regelgeving, vastgesteld door de Bank van Griekenland. Zij biedt daarom een voordeel dat de concurrentie verstoort. Aangezien de Bank ook op andere Europese bancaire markten actief is en financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn, met name op de verzekeringsmarkt, is het waarschijnlijk dat maatregel C de handel tussen de lidstaten beïnvloedt.

| (294) | De toezegging tot herkapitalisatie voor 2014 vormt staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Het bedrag aan steun geboden door die maatregel is 2 864 miljoen EUR, 7,5 % van de RWA van de Bank op 31 december 2013 (133). |
| --- | --- |

(294)

De toezegging tot herkapitalisatie voor 2014 vormt staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Het bedrag aan steun geboden door die maatregel is 2 864 miljoen EUR, 7,5 % van de RWA van de Bank op 31 december 2013 (133).

| (295) | Als het HFSF ter uitvoering van die toezegging daadwerkelijk extra kapitaal in de Bank injecteert zullen het voordeel van de Bank en de mededingingsverstoringen toenemen, maar zal het nominale bedrag van de steun niet worden verhoogd (134). |
| --- | --- |

(295)

Als het HFSF ter uitvoering van die toezegging daadwerkelijk extra kapitaal in de Bank injecteert zullen het voordeel van de Bank en de mededingingsverstoringen toenemen, maar zal het nominale bedrag van de steun niet worden verhoogd (134).

7.1.4.   Conclusie inzake het bestaan en het totaalbedrag van de ontvangen steun

| (296) | Maatregelen A, B1, B2, B3, B4 en C vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

  Table 11


  Overview of the total aid received by the Bank










  Ref. | Maatregel | Soort maatregel | Steunbedrag | Steun/RWA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | Preferente aandelen | Kapitaalsteun | 950 miljoen EUR | 2 % |
| B1 B2 B3 B4 | Eerste overbruggingsherkapitalisatie
  Tweede overbruggingsherkapitalisatie
  Toezeggingsbrief
  Herkapitalisatie voorjaar 2013 | Kapitaalsteun | 5 839 miljoen EUR | 13,8 % |
| C | Toezegging herkapitalisatie 2014 | Toezegging tot verstrekken kapitaalsteun | 2 864 miljoen EUR | 7,5 % |
| Totale aan de Bank toegekende kapitaalsteun | 9 653 miljoen EUR | 15,8 % |
| Totaal aan de Bank uitbetaald kapitaal | 6 789 miljoen EUR [zou naar 9 653 miljoen EUR kunnen gaan als het HFSF voor het volledige bedrag van de kapitaalverhoging van april 2014 moet zorgen] | 23,7 % |
| Ref. | Maatregel | Soort maatregel | Nominaal steunbedrag | |
| L1 | Liquiditeitssteun | Garantie | 13 932 miljoen EUR | Per 30 november 2013 |
| L2 | Door de staat gegarandeerde ELA | Financiering en garantie | 12 000 miljoen EUR | Per 31 december 2012 |
| Totale aan de Bank toegekende liquiditeitssteun | 25 932 miljoen EUR | |

(296)

Maatregelen A, B1, B2, B3, B4 en C vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

Table 11

Overview of the total aid received by the Bank

Ref.

Maatregel

Soort maatregel

Steunbedrag

Steun/RWA

A

Preferente aandelen

Kapitaalsteun

950 miljoen EUR

2 %

B1 B2 B3 B4

Eerste overbruggingsherkapitalisatie

Tweede overbruggingsherkapitalisatie

Toezeggingsbrief

Herkapitalisatie voorjaar 2013

Kapitaalsteun

5 839 miljoen EUR

13,8 %

C

Toezegging herkapitalisatie 2014

Toezegging tot verstrekken kapitaalsteun

2 864 miljoen EUR

7,5 %

Totale aan de Bank toegekende kapitaalsteun

9 653 miljoen EUR

15,8 %

Totaal aan de Bank uitbetaald kapitaal

6 789 miljoen EUR [zou naar 9 653 miljoen EUR kunnen gaan als het HFSF voor het volledige bedrag van de kapitaalverhoging van april 2014 moet zorgen]

23,7 %

Ref.

Maatregel

Soort maatregel

Nominaal steunbedrag

L1

Liquiditeitssteun

Garantie

13 932 miljoen EUR

Per 30 november 2013

L2

Door de staat gegarandeerde ELA

Financiering en garantie

12 000 miljoen EUR

Per 31 december 2012

Totale aan de Bank toegekende liquiditeitssteun

25 932 miljoen EUR

7.2.   RECHTSGRONDSLAG VOOR DE VERENIGBAARHEIDSBEOORDELING

| (297) | Zoals in de overweging 200 wordt geconcludeerd, moet de rechtsgrondslag voor de beoordeling van de steunmaatregelen artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag zijn (135). |
| --- | --- |

(297)

Zoals in de overweging 200 wordt geconcludeerd, moet de rechtsgrondslag voor de beoordeling van de steunmaatregelen artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag zijn (135).

| (298) | De Commissie heeft tijdens de financiële crisis verenigbaarheidscriteria voor verschillende soorten steunmaatregelen ontwikkeld. De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen werden voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008. |
| --- | --- |

(298)

De Commissie heeft tijdens de financiële crisis verenigbaarheidscriteria voor verschillende soorten steunmaatregelen ontwikkeld. De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen werden voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008.

| (299) | Richtsnoeren voor herkapitalisatiemaatregelen zijn te vinden in de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. |
| --- | --- |

(299)

Richtsnoeren voor herkapitalisatiemaatregelen zijn te vinden in de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011.

| (300) | De Herstructureringsmededeling stelt de aanpak van de Commissie met betrekking tot de beoordeling van herstructureringsplannen vast, in het bijzonder de noodzaak om de levensvatbaarheid te herstellen, een goede bijdrage van de begunstigde te waarborgen en mededingingsverstoringen te beperken. |
| --- | --- |

(300)

De Herstructureringsmededeling stelt de aanpak van de Commissie met betrekking tot de beoordeling van herstructureringsplannen vast, in het bijzonder de noodzaak om de levensvatbaarheid te herstellen, een goede bijdrage van de begunstigde te waarborgen en mededingingsverstoringen te beperken.

| (301) | Dat kader werd aangevuld met de Bankenmededeling 2013, die van toepassing is op steunmaatregelen die na 1 augustus 2013 zijn aangemeld. |
| --- | --- |

(301)

Dat kader werd aangevuld met de Bankenmededeling 2013, die van toepassing is op steunmaatregelen die na 1 augustus 2013 zijn aangemeld.

7.2.1.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de liquiditeitssteun aan de Bank (maatregel L1)

| (302) | De liquiditeitssteun die al door de Bank is ontvangen is definitief goedgekeurd door de opeenvolgende besluiten ter goedkeuring van de maatregelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken en de wijzigingen en verlengingen daarvan (136). Alle toekomstige liquiditeitssteun voor de Bank zal moeten worden verleend op grond van een regeling die naar behoren is goedgekeurd door de Commissie. De voorwaarden voor dergelijke steun moeten door de Commissie worden goedgekeurd voordat deze wordt toegekend en hoeven daarom in dit besluit niet verder te worden beoordeeld. |
| --- | --- |

(302)

De liquiditeitssteun die al door de Bank is ontvangen is definitief goedgekeurd door de opeenvolgende besluiten ter goedkeuring van de maatregelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken en de wijzigingen en verlengingen daarvan (136). Alle toekomstige liquiditeitssteun voor de Bank zal moeten worden verleend op grond van een regeling die naar behoren is goedgekeurd door de Commissie. De voorwaarden voor dergelijke steun moeten door de Commissie worden goedgekeurd voordat deze wordt toegekend en hoeven daarom in dit besluit niet verder te worden beoordeeld.

7.2.2.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de preferente aandelen (maatregel A)

| (303) | De herkapitalisatie in 2009 in de vorm van preferente aandelen (maatregel A) werd toegekend op grond van de herkapitalisatiemaatregel die in 2008 werd goedgekeurd als onderdeel van de steunregeling voor Griekse banken op grond van de Bankenmededeling 2008. Deze hoeft daarom niet opnieuw op grond van de Bankenmededeling 2008 te worden beoordeeld, maar moet alleen op grond van de Herstructureringsmededeling worden beoordeeld. |
| --- | --- |

(303)

De herkapitalisatie in 2009 in de vorm van preferente aandelen (maatregel A) werd toegekend op grond van de herkapitalisatiemaatregel die in 2008 werd goedgekeurd als onderdeel van de steunregeling voor Griekse banken op grond van de Bankenmededeling 2008. Deze hoeft daarom niet opnieuw op grond van de Bankenmededeling 2008 te worden beoordeeld, maar moet alleen op grond van de Herstructureringsmededeling worden beoordeeld.

7.2.3.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2)

| (304) | De verenigbaarheid van de door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2) moet eerst worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2008 en de Verlengingsmededeling 2011. Elke door de staat gegarandeerde ELA die na 1 augustus 2013 is toegekend, valt onder de Bankenmededeling 2013. |
| --- | --- |

(304)

De verenigbaarheid van de door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2) moet eerst worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2008 en de Verlengingsmededeling 2011. Elke door de staat gegarandeerde ELA die na 1 augustus 2013 is toegekend, valt onder de Bankenmededeling 2013.

7.2.4.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4)

| (305) | De verenigbaarheid van de herkapitalisaties door het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) moet, vooral ten aanzien van de vergoeding, eerst worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. In het besluit tot inleiding Eurobank uitte de Commissie twijfels over de verenigbaarheid van maatregel B1 met deze mededelingen. Aangezien zij vóór 1 augustus 2013 werden uitgevoerd, vallen deze maatregelen niet onder de Bankenmededeling 2013. De verenigbaarheid van de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) moet ook worden beoordeeld op basis van de Herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(305)

De verenigbaarheid van de herkapitalisaties door het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) moet, vooral ten aanzien van de vergoeding, eerst worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. In het besluit tot inleiding Eurobank uitte de Commissie twijfels over de verenigbaarheid van maatregel B1 met deze mededelingen. Aangezien zij vóór 1 augustus 2013 werden uitgevoerd, vallen deze maatregelen niet onder de Bankenmededeling 2013. De verenigbaarheid van de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) moet ook worden beoordeeld op basis van de Herstructureringsmededeling.

7.2.5.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de toezegging tot herkapitalisatie voor 2014 (maatregel C)

| (306) | De verenigbaarheid van de toezegging tot herkapitalisatie voor 2014 (maatregel C) moet worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2013, waarin nieuwe vereisten met betrekking tot de bijdrage van achtergestelde crediteuren en de vergoeding van managers worden vastgesteld, alsook op basis van de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. De verenigbaarheid van maatregel C moet ook op basis van de Herstructureringsmededeling worden beoordeeld. |
| --- | --- |

(306)

De verenigbaarheid van de toezegging tot herkapitalisatie voor 2014 (maatregel C) moet worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2013, waarin nieuwe vereisten met betrekking tot de bijdrage van achtergestelde crediteuren en de vergoeding van managers worden vastgesteld, alsook op basis van de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. De verenigbaarheid van maatregel C moet ook op basis van de Herstructureringsmededeling worden beoordeeld.

7.3.   OVEREENSTEMMING VAN MAATREGEL L2 MET DE BANKENMEDEDELING 2008, DE VERLENGINGSMEDEDELING 2011 EN DE BANKENMEDEDELING 2013

| (307) | Om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag moet de steun voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid: geschiktheid, noodzaak en evenredigheid. |
| --- | --- |

(307)

Om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag moet de steun voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid: geschiktheid, noodzaak en evenredigheid.

| (308) | Omdat de Griekse banken waren buitengesloten van de wholesalemarkten en volledig afhankelijk werden van financiering van de centrale bank, zoals aangegeven in overweging 32, en aangezien de Bank niet voldoende financiële middelen via de normale herfinancieringstransacties kon lenen, had de Bank door de staat gegarandeerde ELA nodig om voldoende liquiditeit te verkrijgen en wanbetaling te voorkomen. De Commissie is van mening dat maatregel L2 een geschikt mechanisme is voor het verhelpen van een ernstige verstoring, die door de wanbetaling van de Bank zou zijn veroorzaakt. |
| --- | --- |

(308)

Omdat de Griekse banken waren buitengesloten van de wholesalemarkten en volledig afhankelijk werden van financiering van de centrale bank, zoals aangegeven in overweging 32, en aangezien de Bank niet voldoende financiële middelen via de normale herfinancieringstransacties kon lenen, had de Bank door de staat gegarandeerde ELA nodig om voldoende liquiditeit te verkrijgen en wanbetaling te voorkomen. De Commissie is van mening dat maatregel L2 een geschikt mechanisme is voor het verhelpen van een ernstige verstoring, die door de wanbetaling van de Bank zou zijn veroorzaakt.

| (309) | Aangezien de door de staat gegarandeerde ELA voor de Bank relatief hoge financieringskosten met zich meebrengt, heeft de Bank voldoende prikkels om voor de ontwikkeling van haar activiteiten niet op die bron van financiering te steunen. De Bank moest een rentevoet betalen die [...] basispunten hoger was dan bij de normale herfinancieringstransacties met het Eurosysteem. Bovendien moest de Bank een garantievergoeding van [...] basispunten aan de staat betalen. Daardoor zijn de totale kosten van door de staat gegarandeerde ELA voor de Bank veel hoger dan de normale kosten voor herfinanciering door de ECB. Meer specifiek is het verschil tussen de eerste en de laatste hoger dan de garantievergoeding die door de Verlengingsmededeling 2011 wordt gevraagd. Daarom kan de totale vergoeding die door de staat in rekening wordt gebracht als voldoende worden beschouwd. Wat betreft de hoogte van de door de staat gegarandeerde ELA: deze wordt regelmatig herzien door de Bank van Griekenland en de ECB, op basis van de werkelijke behoeften van de Bank. Zij houden nauwlettend toezicht op het gebruik ervan en zorgen ervoor dat deze tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. Maatregel L2 voorziet de Bank daarom niet van liquiditeitsoverschotten, die gebruikt kunnen worden voor de financiering van activiteiten die de mededinging vervalsen. Hij blijft beperkt tot het minimaal noodzakelijke bedrag. |
| --- | --- |

(309)

Aangezien de door de staat gegarandeerde ELA voor de Bank relatief hoge financieringskosten met zich meebrengt, heeft de Bank voldoende prikkels om voor de ontwikkeling van haar activiteiten niet op die bron van financiering te steunen. De Bank moest een rentevoet betalen die [...] basispunten hoger was dan bij de normale herfinancieringstransacties met het Eurosysteem. Bovendien moest de Bank een garantievergoeding van [...] basispunten aan de staat betalen. Daardoor zijn de totale kosten van door de staat gegarandeerde ELA voor de Bank veel hoger dan de normale kosten voor herfinanciering door de ECB. Meer specifiek is het verschil tussen de eerste en de laatste hoger dan de garantievergoeding die door de Verlengingsmededeling 2011 wordt gevraagd. Daarom kan de totale vergoeding die door de staat in rekening wordt gebracht als voldoende worden beschouwd. Wat betreft de hoogte van de door de staat gegarandeerde ELA: deze wordt regelmatig herzien door de Bank van Griekenland en de ECB, op basis van de werkelijke behoeften van de Bank. Zij houden nauwlettend toezicht op het gebruik ervan en zorgen ervoor dat deze tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. Maatregel L2 voorziet de Bank daarom niet van liquiditeitsoverschotten, die gebruikt kunnen worden voor de financiering van activiteiten die de mededinging vervalsen. Hij blijft beperkt tot het minimaal noodzakelijke bedrag.

| (310) | Een dergelijke strikte controle op het gebruik van door de staat gegarandeerde ELA en regelmatige verificatie dat het gebruik ervan tot het minimum beperkt blijft, zorgt er ook voor dat deze liquiditeit evenredig is en niet tot overmatige mededingingsverstoring leidt. De Commissie merkt ook op dat Griekenland heeft toegezegd een aantal maatregelen te zullen uitvoeren die gericht zijn op vermindering van de negatieve overloopeffecten, zoals geanalyseerd in punt 7.6, wat verder garandeert dat het gebruik van liquiditeitssteun zo spoedig mogelijk wordt beëindigd en dat deze steun evenredig is. |
| --- | --- |

(310)

Een dergelijke strikte controle op het gebruik van door de staat gegarandeerde ELA en regelmatige verificatie dat het gebruik ervan tot het minimum beperkt blijft, zorgt er ook voor dat deze liquiditeit evenredig is en niet tot overmatige mededingingsverstoring leidt. De Commissie merkt ook op dat Griekenland heeft toegezegd een aantal maatregelen te zullen uitvoeren die gericht zijn op vermindering van de negatieve overloopeffecten, zoals geanalyseerd in punt 7.6, wat verder garandeert dat het gebruik van liquiditeitssteun zo spoedig mogelijk wordt beëindigd en dat deze steun evenredig is.

| (311) | Maatregel L2 is derhalve in overeenstemming met de Bankenmededeling 2008 en de Verlengingsmededeling 2011. Aangezien de Bankenmededeling 2013 geen verdere eisen met betrekking tot garanties heeft ingesteld, is maatregel L2 ook in overeenstemming met de Bankenmededeling 2013. |
| --- | --- |

(311)

Maatregel L2 is derhalve in overeenstemming met de Bankenmededeling 2008 en de Verlengingsmededeling 2011. Aangezien de Bankenmededeling 2013 geen verdere eisen met betrekking tot garanties heeft ingesteld, is maatregel L2 ook in overeenstemming met de Bankenmededeling 2013.

7.4.   OVEREENSTEMMING VAN MAATREGELEN B1, B2, B3 EN B4 MET DE BANKENMEDEDELING 2008, DE HERKAPITALISATIEMEDEDELING EN DE VERLENGINGSMEDEDELING 2011

| (312) | Zoals aangegeven in overweging 201, moet steun om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag voldoen aan de algemene verenigbaarheidscriteria (137): geschiktheid, noodzaak en evenredigheid. |
| --- | --- |

(312)

Zoals aangegeven in overweging 201, moet steun om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag voldoen aan de algemene verenigbaarheidscriteria (137): geschiktheid, noodzaak en evenredigheid.

| (313) | De Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011 bevatten verdere richtsnoeren betreffende de hoogte van de vereiste vergoeding voor kapitaalinjecties van de staat. |
| --- | --- |

(313)

De Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011 bevatten verdere richtsnoeren betreffende de hoogte van de vereiste vergoeding voor kapitaalinjecties van de staat.

7.4.1.   Geschiktheid van de maatregelen

| (314) | De Commissie is van mening dat de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) geschikt zijn, omdat zij het faillissement van de Bank voorkomen. Zonder deze herkapitalisaties zou de Bank haar activiteiten niet hebben kunnen voortzetten, omdat de Bank eind 2012 een negatief eigen vermogen had (138). |
| --- | --- |

(314)

De Commissie is van mening dat de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) geschikt zijn, omdat zij het faillissement van de Bank voorkomen. Zonder deze herkapitalisaties zou de Bank haar activiteiten niet hebben kunnen voortzetten, omdat de Bank eind 2012 een negatief eigen vermogen had (138).

| (315) | In dat verband merkte de Commissie in het besluit tot inleiding Eurobank op dat de Bank een van de grootste bankinstellingen in Griekenland is, wat betreft kredietverlening en de omvang van de deposito’s. Als zodanig is de Bank een systeemrelevante bank voor Griekenland. Daarom zou een wanbetaling van de Bank een ernstige verstoring van de Griekse economie teweeg hebben gebracht. Onder de toen heersende omstandigheden hadden financiële instellingen in Griekenland moeilijkheden om toegang te krijgen tot financiering. Dat gebrek aan financiering beperkte hun vermogen om krediet aan de Griekse economie te verstrekken. In dat verband zou de verstoring van de economie zijn verergerd door de wanbetaling van de Bank. Bovendien kwamen maatregelen B1, B2, B3 en B4 voornamelijk voort uit het PSI-programma, een zeer uitzonderlijke en onvoorspelbare gebeurtenis, en niet uit wanbeheer of het nemen van buitensporige risico’s door de Bank. De maatregelen houden voornamelijk verband met de resultaten van het PSI-programma en dragen bij aan de handhaving van de financiële stabiliteit in Griekenland. |
| --- | --- |

(315)

In dat verband merkte de Commissie in het besluit tot inleiding Eurobank op dat de Bank een van de grootste bankinstellingen in Griekenland is, wat betreft kredietverlening en de omvang van de deposito’s. Als zodanig is de Bank een systeemrelevante bank voor Griekenland. Daarom zou een wanbetaling van de Bank een ernstige verstoring van de Griekse economie teweeg hebben gebracht. Onder de toen heersende omstandigheden hadden financiële instellingen in Griekenland moeilijkheden om toegang te krijgen tot financiering. Dat gebrek aan financiering beperkte hun vermogen om krediet aan de Griekse economie te verstrekken. In dat verband zou de verstoring van de economie zijn verergerd door de wanbetaling van de Bank. Bovendien kwamen maatregelen B1, B2, B3 en B4 voornamelijk voort uit het PSI-programma, een zeer uitzonderlijke en onvoorspelbare gebeurtenis, en niet uit wanbeheer of het nemen van buitensporige risico’s door de Bank. De maatregelen houden voornamelijk verband met de resultaten van het PSI-programma en dragen bij aan de handhaving van de financiële stabiliteit in Griekenland.

| (316) | In het besluit tot inleiding Eurobank betwijfelde de Commissie of onmiddellijk alle mogelijke stappen waren ondernomen om te voorkomen dat de Bank in de toekomst opnieuw hulp nodig zou hebben. Zoals aangegeven in de overwegingen 130 tot 132 van dit besluit, heeft Griekenland de toezegging gedaan een aantal acties uit te voeren met betrekking tot de corporate governance en de commerciële activiteiten van de Bank. Zoals beschreven in de overwegingen 102 tot en met 104, alsook in overweging 111, heeft de Bank haar activiteiten ook uitgebreid geherstructureerd, onder meer door grote kostenbesparingen en al uitgevoerde desinvesteringen. Derhalve zijn de twijfels van de Commissie weggenomen. |
| --- | --- |

(316)

In het besluit tot inleiding Eurobank betwijfelde de Commissie of onmiddellijk alle mogelijke stappen waren ondernomen om te voorkomen dat de Bank in de toekomst opnieuw hulp nodig zou hebben. Zoals aangegeven in de overwegingen 130 tot 132 van dit besluit, heeft Griekenland de toezegging gedaan een aantal acties uit te voeren met betrekking tot de corporate governance en de commerciële activiteiten van de Bank. Zoals beschreven in de overwegingen 102 tot en met 104, alsook in overweging 111, heeft de Bank haar activiteiten ook uitgebreid geherstructureerd, onder meer door grote kostenbesparingen en al uitgevoerde desinvesteringen. Derhalve zijn de twijfels van de Commissie weggenomen.

| (317) | In het besluit tot inleiding Eurobank uitte de Commissie ook twijfels of er voldoende waarborgen bestonden in het geval dat de Bank onder controle van de staat kwam, of ingeval particuliere aandeelhouders de zeggenschap behielden terwijl de meerderheid van de aandelen in handen van de staat bleef. De Commissie merkt op dat de toezeggingen zoals beschreven in de overwegingen 131 en 132 ervoor zorgen dat de krediettransacties van de Bank op commerciële basis worden uitgevoerd en dat de dagelijkse bedrijfsvoering tegen staatsinmenging wordt beschermd. Het kader betreffende de onderlinge verhoudingen dat tussen het HFSF en de Bank is overeengekomen, zorgt er ook voor dat de belangen van de staat als hoofdaandeelhouder worden beschermd tegen buitensporige risiconeming door het management van de Bank. |
| --- | --- |

(317)

In het besluit tot inleiding Eurobank uitte de Commissie ook twijfels of er voldoende waarborgen bestonden in het geval dat de Bank onder controle van de staat kwam, of ingeval particuliere aandeelhouders de zeggenschap behielden terwijl de meerderheid van de aandelen in handen van de staat bleef. De Commissie merkt op dat de toezeggingen zoals beschreven in de overwegingen 131 en 132 ervoor zorgen dat de krediettransacties van de Bank op commerciële basis worden uitgevoerd en dat de dagelijkse bedrijfsvoering tegen staatsinmenging wordt beschermd. Het kader betreffende de onderlinge verhoudingen dat tussen het HFSF en de Bank is overeengekomen, zorgt er ook voor dat de belangen van de staat als hoofdaandeelhouder worden beschermd tegen buitensporige risiconeming door het management van de Bank.

| (318) | Maatregelen B1, B2, B3 en B4 zorgen er daarom voor dat de financiële stabiliteit in Griekenland wordt gehandhaafd. Er zijn belangrijke maatregelen genomen om toekomstige verliezen tot een minimum te beperken en om ervoor te zorgen dat de activiteiten van de Bank niet in gevaar worden gebracht door ongepast beleid. Op grond hiervan is de Commissie van oordeel dat maatregelen B1, B2, B3 en B4 geschikt zijn. |
| --- | --- |

(318)

Maatregelen B1, B2, B3 en B4 zorgen er daarom voor dat de financiële stabiliteit in Griekenland wordt gehandhaafd. Er zijn belangrijke maatregelen genomen om toekomstige verliezen tot een minimum te beperken en om ervoor te zorgen dat de activiteiten van de Bank niet in gevaar worden gebracht door ongepast beleid. Op grond hiervan is de Commissie van oordeel dat maatregelen B1, B2, B3 en B4 geschikt zijn.

7.4.2.   Noodzaak — beperking van de steun tot het minimum

| (319) | Volgens de Bankenmededeling 2008 moet de steunmaatregel wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn voor het bereiken van de doelstelling. Dit betekent dat een kapitaalinjectie het minimumbedrag moet zijn noodzakelijk om de doelstelling te behalen. |
| --- | --- |

(319)

Volgens de Bankenmededeling 2008 moet de steunmaatregel wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn voor het bereiken van de doelstelling. Dit betekent dat een kapitaalinjectie het minimumbedrag moet zijn noodzakelijk om de doelstelling te behalen.

| (320) | Het bedrag aan kapitaalsteun werd berekend door de Bank van Griekenland in het kader van een stresstest, om ervoor te zorgen dat het tier 1-kernkapitaal in de periode 2012-2014 boven een bepaald niveau bleef, zoals blijkt uit tabel 3. Het levert de Bank daarom geen kapitaaloverschot op. Zoals uiteengezet in overweging 316, zijn er maatregelen genomen om het risico te beperken dat de Bank in de toekomst wellicht aanvullende steun nodig heeft. |
| --- | --- |

(320)

Het bedrag aan kapitaalsteun werd berekend door de Bank van Griekenland in het kader van een stresstest, om ervoor te zorgen dat het tier 1-kernkapitaal in de periode 2012-2014 boven een bepaald niveau bleef, zoals blijkt uit tabel 3. Het levert de Bank daarom geen kapitaaloverschot op. Zoals uiteengezet in overweging 316, zijn er maatregelen genomen om het risico te beperken dat de Bank in de toekomst wellicht aanvullende steun nodig heeft.

| (321) | Wat betreft de vergoeding van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisaties (maatregelen B1 en B2), herinnert de Commissie eraan dat zij in mei 2012 en december 2012 werden toegekend en in natura werden betaald in de vorm van EFSF-notes. Het HFSF heeft als vergoeding de opgebouwde rente op de EFSF-notes ontvangen, vermeerderd met een vergoeding van 1 %, vanaf het moment van uitbetaling van de EFSF-notes tot het moment van de herkapitalisatie voorjaar 2013 (139). Zoals benadrukt in het besluit tot inleiding Eurobank ligt die vergoeding lager dan de bandbreedte van 7 % tot 9 %, zoals bepaald in de Herkapitalisatiemededeling. De lage vergoedingsperiode was echter beperkt tot één jaar voor maatregel B1 en vijf maanden voor maatregel B2 (dat wil zeggen, tot de omzetting van de overbruggingsherkapitalisatie in een standaard herkapitalisatie in gewone aandelen, te weten maatregel B4). Terwijl de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie niet tot een verwatering van de aandeelhouders hebben geleid, heeft de herkapitalisatie van voorjaar 2013, bestaande in de omzetting van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie, de aandeelhouders sterk verwaterd, aangezien hun aandeel in het eigen vermogen van de Bank is gedaald tot 1,4 %. De abnormale situatie die vanaf het moment van de eerste overbruggingsherkapitalisatie heerste, werd daarmee beëindigd. Daardoor zijn de in het besluit tot inleiding Eurobank verwoorde twijfels weggenomen. |
| --- | --- |

(321)

Wat betreft de vergoeding van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisaties (maatregelen B1 en B2), herinnert de Commissie eraan dat zij in mei 2012 en december 2012 werden toegekend en in natura werden betaald in de vorm van EFSF-notes. Het HFSF heeft als vergoeding de opgebouwde rente op de EFSF-notes ontvangen, vermeerderd met een vergoeding van 1 %, vanaf het moment van uitbetaling van de EFSF-notes tot het moment van de herkapitalisatie voorjaar 2013 (139). Zoals benadrukt in het besluit tot inleiding Eurobank ligt die vergoeding lager dan de bandbreedte van 7 % tot 9 %, zoals bepaald in de Herkapitalisatiemededeling. De lage vergoedingsperiode was echter beperkt tot één jaar voor maatregel B1 en vijf maanden voor maatregel B2 (dat wil zeggen, tot de omzetting van de overbruggingsherkapitalisatie in een standaard herkapitalisatie in gewone aandelen, te weten maatregel B4). Terwijl de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie niet tot een verwatering van de aandeelhouders hebben geleid, heeft de herkapitalisatie van voorjaar 2013, bestaande in de omzetting van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie, de aandeelhouders sterk verwaterd, aangezien hun aandeel in het eigen vermogen van de Bank is gedaald tot 1,4 %. De abnormale situatie die vanaf het moment van de eerste overbruggingsherkapitalisatie heerste, werd daarmee beëindigd. Daardoor zijn de in het besluit tot inleiding Eurobank verwoorde twijfels weggenomen.

| (322) | Bovendien kan de Commissie, gezien de atypische bron van de moeilijkheden van de Bank, waar de verliezen voornamelijk voortkwamen uit een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat (het PSI-programma en de terugkoop van schulden, die de staat een aanzienlijk voordeel opleveren, te weten een schuldvermindering) en uit de gevolgen van een langdurige recessie op de binnenlandse markt, akkoord gaan met een dergelijke tijdelijke afwijking van de eisen voor standaardvergoeding, zoals vastgesteld in de Herkapitalisatiemededeling (140). |
| --- | --- |

(322)

Bovendien kan de Commissie, gezien de atypische bron van de moeilijkheden van de Bank, waar de verliezen voornamelijk voortkwamen uit een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat (het PSI-programma en de terugkoop van schulden, die de staat een aanzienlijk voordeel opleveren, te weten een schuldvermindering) en uit de gevolgen van een langdurige recessie op de binnenlandse markt, akkoord gaan met een dergelijke tijdelijke afwijking van de eisen voor standaardvergoeding, zoals vastgesteld in de Herkapitalisatiemededeling (140).

| (323) | Maatregel B3 was een toezegging tot het verstrekken van kapitaal. Deze in december 2012 gedane toezegging werd uitgevoerd door middel van een daadwerkelijke kapitaalinjectie in mei-juni 2013, slechts vijf maanden later. Om die reden en om de redenen die zijn uiteengezet in overweging 322 is het aanvaardbaar dat er geen vergoeding voor deze toezegging werd betaald. |
| --- | --- |

(323)

Maatregel B3 was een toezegging tot het verstrekken van kapitaal. Deze in december 2012 gedane toezegging werd uitgevoerd door middel van een daadwerkelijke kapitaalinjectie in mei-juni 2013, slechts vijf maanden later. Om die reden en om de redenen die zijn uiteengezet in overweging 322 is het aanvaardbaar dat er geen vergoeding voor deze toezegging werd betaald.

| (324) | Wat betreft maatregel B4 moet overeenkomstig punt 8 van de Verlengingsmededeling 2011 op kapitaalinjecties worden ingeschreven met een voldoende korting ten opzichte van de aandelenprijs, na correctie voor het verwateringseffect, zodat er een redelijke zekerheid is dat de staat een toereikende vergoeding ontvangt. Hoewel er bij deze herkapitalisatie geen sprake was van een aanzienlijke korting op de aandelenkoers na correctie voor het verwateringseffect, was het in feite onmogelijk om een aanzienlijke korting toe te passen op de theoretische ex-rechten prijs (141). Voorafgaand aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 was het kapitaal van de Bank negatief en bedroeg haar marktkapitalisatie slechts een paar honderd miljoen euro. In dergelijke omstandigheden rijst de vraag of de bestaande aandeelhouders alles hadden moeten verliezen. De Commissie merkt op dat de uitgifteprijs werd vastgesteld met een korting van 50 % op de gemiddelde marktprijs gedurende de vijftig dagen voorafgaand aan de vaststelling van de uitgifteprijs. De Commissie merkt ook op dat de verwatering van de bestaande aandeelhouders enorm was, want na die herkapitalisatie bezaten zij slechts 1,4 % van de aandelen van de Bank. Daardoor zou het toepassen van een verdere korting op de marktprijs een te verwaarlozen effect hebben gehad op de vergoeding van het HFSF. Gezien de specifieke situatie van de Griekse banken, uiteengezet in overweging 322, en gezien het feit dat de noodzaak van steun voortvloeit uit een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat, is de Commissie van mening dat de uitgifteprijs laag genoeg is. |
| --- | --- |

(324)

Wat betreft maatregel B4 moet overeenkomstig punt 8 van de Verlengingsmededeling 2011 op kapitaalinjecties worden ingeschreven met een voldoende korting ten opzichte van de aandelenprijs, na correctie voor het verwateringseffect, zodat er een redelijke zekerheid is dat de staat een toereikende vergoeding ontvangt. Hoewel er bij deze herkapitalisatie geen sprake was van een aanzienlijke korting op de aandelenkoers na correctie voor het verwateringseffect, was het in feite onmogelijk om een aanzienlijke korting toe te passen op de theoretische ex-rechten prijs (141). Voorafgaand aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 was het kapitaal van de Bank negatief en bedroeg haar marktkapitalisatie slechts een paar honderd miljoen euro. In dergelijke omstandigheden rijst de vraag of de bestaande aandeelhouders alles hadden moeten verliezen. De Commissie merkt op dat de uitgifteprijs werd vastgesteld met een korting van 50 % op de gemiddelde marktprijs gedurende de vijftig dagen voorafgaand aan de vaststelling van de uitgifteprijs. De Commissie merkt ook op dat de verwatering van de bestaande aandeelhouders enorm was, want na die herkapitalisatie bezaten zij slechts 1,4 % van de aandelen van de Bank. Daardoor zou het toepassen van een verdere korting op de marktprijs een te verwaarlozen effect hebben gehad op de vergoeding van het HFSF. Gezien de specifieke situatie van de Griekse banken, uiteengezet in overweging 322, en gezien het feit dat de noodzaak van steun voortvloeit uit een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat, is de Commissie van mening dat de uitgifteprijs laag genoeg is.

| (325) | Tot besluit, maatregelen B1, B2, B3 en B4 zijn wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk als reddingssteun. |
| --- | --- |

(325)

Tot besluit, maatregelen B1, B2, B3 en B4 zijn wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk als reddingssteun.

7.4.3.   Evenredigheid — maatregelen ter beperking van negatieve overloopeffecten

| (326) | De Bank heeft een zeer groot bedrag aan staatssteun ontvangen. Die situatie kan daarom leiden tot ernstige mededingingsvervalsing. Griekenland heeft echter de toezegging gedaan om een aantal maatregelen uit te voeren die gericht zijn op beperking van de negatieve overloopeffecten. De toezeggingen bepalen specifiek dat de activiteiten van de Bank op commerciële basis uitgevoerd blijven worden, zoals uiteengezet in de overwegingen 131 en 132. Griekenland heeft zich ook verbonden tot een overnameverbod, alsmede tot een aantal desinvesteringen in het buitenland en op niet-bancair gebied in Griekenland, zoals uiteengezet in overweging 133. De beperkingen op mededingingsvervalsing zullen verder worden beoordeeld in punt 7.6. |
| --- | --- |

(326)

De Bank heeft een zeer groot bedrag aan staatssteun ontvangen. Die situatie kan daarom leiden tot ernstige mededingingsvervalsing. Griekenland heeft echter de toezegging gedaan om een aantal maatregelen uit te voeren die gericht zijn op beperking van de negatieve overloopeffecten. De toezeggingen bepalen specifiek dat de activiteiten van de Bank op commerciële basis uitgevoerd blijven worden, zoals uiteengezet in de overwegingen 131 en 132. Griekenland heeft zich ook verbonden tot een overnameverbod, alsmede tot een aantal desinvesteringen in het buitenland en op niet-bancair gebied in Griekenland, zoals uiteengezet in overweging 133. De beperkingen op mededingingsvervalsing zullen verder worden beoordeeld in punt 7.6.

| (327) | Er is ook een monitoring trustee bij de Bank benoemd om toezicht te houden op de correcte uitvoering van de toezeggingen inzake corporate governance en commerciële activiteiten. Hiermee worden nadelige wijzigingen in de commerciële praktijk van de Bank voorkomen en mogelijke negatieve overloopeffecten verminderd. |
| --- | --- |

(327)

Er is ook een monitoring trustee bij de Bank benoemd om toezicht te houden op de correcte uitvoering van de toezeggingen inzake corporate governance en commerciële activiteiten. Hiermee worden nadelige wijzigingen in de commerciële praktijk van de Bank voorkomen en mogelijke negatieve overloopeffecten verminderd.

| (328) | Tot slot werd er op 16 april 2014 een nieuw uitgebreid herstructureringsplan bij de Commissie ingediend. Dit herstructureringsplan zal worden beoordeeld in punt 7.6. |
| --- | --- |

(328)

Tot slot werd er op 16 april 2014 een nieuw uitgebreid herstructureringsplan bij de Commissie ingediend. Dit herstructureringsplan zal worden beoordeeld in punt 7.6.

| (329) | Om te besluiten, de twijfels als geformuleerd in het besluit tot inleiding Eurobank zijn weggenomen. De maatregelen B1, B2, B3 en B4 zijn evenredig gezien punt 15 van de Bankenmededeling 2008. |
| --- | --- |

(329)

Om te besluiten, de twijfels als geformuleerd in het besluit tot inleiding Eurobank zijn weggenomen. De maatregelen B1, B2, B3 en B4 zijn evenredig gezien punt 15 van de Bankenmededeling 2008.

7.4.4.   Conclusie inzake de overeenstemming van de herkapitalisaties door het HFSF met de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011

| (330) | De Commissie concludeert derhalve dat de herkapitalisaties door het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) geschikt, noodzakelijk en evenredig zijn gezien punt 15 van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. |
| --- | --- |

(330)

De Commissie concludeert derhalve dat de herkapitalisaties door het HFSF (maatregelen B1, B2, B3 en B4) geschikt, noodzakelijk en evenredig zijn gezien punt 15 van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011.

7.5.   OVEREENSTEMMING MET DE HERSTRUCTURERINGSMEDEDELING VAN DE AANKOPEN VAN NEW TT BANK EN NEA PROTON BANK DOOR DE BANK

| (331) | In de punten 23 en 40 van de Herstructureringsmededeling wordt gesteld dat overnames van ondernemingen door gesteunde banken normaal gesproken tegenstrijdig zijn met de verplichtingen tot het beperken van de herstructureringskosten en het beperken van mededingingsvervalsing. Bovendien kunnen zij het herstel van de levensvatbaarheid in gevaar brengen of compliceren. De Commissie moet dan ook nagaan of de overnames door de Bank met de Herstructureringsmededeling in overeenstemming gebracht kunnen worden kunnen. |
| --- | --- |

(331)

In de punten 23 en 40 van de Herstructureringsmededeling wordt gesteld dat overnames van ondernemingen door gesteunde banken normaal gesproken tegenstrijdig zijn met de verplichtingen tot het beperken van de herstructureringskosten en het beperken van mededingingsvervalsing. Bovendien kunnen zij het herstel van de levensvatbaarheid in gevaar brengen of compliceren. De Commissie moet dan ook nagaan of de overnames door de Bank met de Herstructureringsmededeling in overeenstemming gebracht kunnen worden kunnen.

7.5.1.   Overeenstemming van de overname van New TT Bank met de Herstructureringsmededeling

7.5.1.1.   Effect van de overname van New TT Bank op de levensvatbaarheid op lange termijn van de Bank

| (332) | Voor wat betreft de operationele winstgevendheid zullen de overnames door de Bank het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn bevorderen, aangezien het samenvoegen van twee banken in dezelfde geografische markt de mogelijkheid geeft zinvolle synergieën tot stand te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van personeelsinkrimping, sluiting van bijkantoren en lagere overheadkosten. De Bank neemt de klanten en depositohouders over, terwijl de distributiekosten aanzienlijk lager worden. De meeste bijkantoren met het merk „T-Bank” en een aantal van de bijkantoren met het merk „Hellenic Postbank” zullen worden gesloten, naast rationalisering van de taken van het hoofdkantoor. |
| --- | --- |

(332)

Voor wat betreft de operationele winstgevendheid zullen de overnames door de Bank het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn bevorderen, aangezien het samenvoegen van twee banken in dezelfde geografische markt de mogelijkheid geeft zinvolle synergieën tot stand te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van personeelsinkrimping, sluiting van bijkantoren en lagere overheadkosten. De Bank neemt de klanten en depositohouders over, terwijl de distributiekosten aanzienlijk lager worden. De meeste bijkantoren met het merk „T-Bank” en een aantal van de bijkantoren met het merk „Hellenic Postbank” zullen worden gesloten, naast rationalisering van de taken van het hoofdkantoor.

| (333) | Wat betreft de liquiditeitsposities heeft de transactie ook een gunstige invloed op de lening-depositoverhouding van de Bank, door een aanzienlijke verlaging van het overmatige hoge niveau, aangezien New TT Bank aanzienlijk meer deposito’s dan leningen had. De Bank van Griekenland merkte in haar brief aan het HFSF, gedateerd 8 juli 2013, met name op dat de Bank in de twee jaar voorafgaand aan de transactie onder grote druk heeft gestaan. De Bank van Griekenland stelde dat de Bank in Griekenland marktaandelen had verloren en dat zij in aanzienlijke mate een beroep moest doen op Eurosysteem-financiering en noodliquiditeitssteun. De Bank van Griekenland verwees in haar brief naar het grote financieringstekort, naar de geconsolideerde lening-depositoverhouding van 132 % en het verslechterde imago van de Bank bij klanten. In die brief gaf de Bank van Griekenland aan dat de overname van New TT Bank door de Bank zou leiden tot „een aanzienlijke toename van de deposito’s van [de Bank], en daardoor een verbetering van het algehele financieringsprofiel, de perceptie van depositohouders en haar vermogen tot het aantrekken van nieuwe deposito’s tegen aantrekkelijker voorwaarden dan de huidige”. |
| --- | --- |

(333)

Wat betreft de liquiditeitsposities heeft de transactie ook een gunstige invloed op de lening-depositoverhouding van de Bank, door een aanzienlijke verlaging van het overmatige hoge niveau, aangezien New TT Bank aanzienlijk meer deposito’s dan leningen had. De Bank van Griekenland merkte in haar brief aan het HFSF, gedateerd 8 juli 2013, met name op dat de Bank in de twee jaar voorafgaand aan de transactie onder grote druk heeft gestaan. De Bank van Griekenland stelde dat de Bank in Griekenland marktaandelen had verloren en dat zij in aanzienlijke mate een beroep moest doen op Eurosysteem-financiering en noodliquiditeitssteun. De Bank van Griekenland verwees in haar brief naar het grote financieringstekort, naar de geconsolideerde lening-depositoverhouding van 132 % en het verslechterde imago van de Bank bij klanten. In die brief gaf de Bank van Griekenland aan dat de overname van New TT Bank door de Bank zou leiden tot „een aanzienlijke toename van de deposito’s van [de Bank], en daardoor een verbetering van het algehele financieringsprofiel, de perceptie van depositohouders en haar vermogen tot het aantrekken van nieuwe deposito’s tegen aantrekkelijker voorwaarden dan de huidige”.

| (334) | De overname draagt daarom bij aan het herstel van de liquiditeitspositie van de Bank, wat essentieel is voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn. De Commissie erkende het positieve effect van de overname in een brief van haar diensten aan het HFSF, gedateerd 8 juli 2013. In die brief gaf de Commissie aan dat het ontwerpherstructureringsplan van de Bank, dat door Griekenland voorafgaand aan de overname van New TT Bank was ingediend, niet voldeed aan de eis tot herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als gevolg van de kwetsbare balans van de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode. In dezelfde brief gaf de Commissie aan dat de „overname van de deposito-rijke [New TT Bank] een zeer belangrijke bijdrage aan het herstel van de balans van [de Bank] en daarmee het herstel van de levensvatbaarheid ervan op lange termijn zou vormen”. Die beoordeling was gerechtvaardigd gezien de gevolgen van een dergelijke overname op de liquiditeitspositie van de Bank: „Op basis van de cijfers van eind 2012 zou de overname [de] lening-depositoverhouding onmiddellijk doen dalen van 155 % tot 123 %, zodat het mogelijk moet zijn om [tegen] eind 2017 te voldoen aan de eisen [van de Commissie]”. |
| --- | --- |

(334)

De overname draagt daarom bij aan het herstel van de liquiditeitspositie van de Bank, wat essentieel is voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn. De Commissie erkende het positieve effect van de overname in een brief van haar diensten aan het HFSF, gedateerd 8 juli 2013. In die brief gaf de Commissie aan dat het ontwerpherstructureringsplan van de Bank, dat door Griekenland voorafgaand aan de overname van New TT Bank was ingediend, niet voldeed aan de eis tot herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als gevolg van de kwetsbare balans van de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode. In dezelfde brief gaf de Commissie aan dat de „overname van de deposito-rijke [New TT Bank] een zeer belangrijke bijdrage aan het herstel van de balans van [de Bank] en daarmee het herstel van de levensvatbaarheid ervan op lange termijn zou vormen”. Die beoordeling was gerechtvaardigd gezien de gevolgen van een dergelijke overname op de liquiditeitspositie van de Bank: „Op basis van de cijfers van eind 2012 zou de overname [de] lening-depositoverhouding onmiddellijk doen dalen van 155 % tot 123 %, zodat het mogelijk moet zijn om [tegen] eind 2017 te voldoen aan de eisen [van de Commissie]”.

| (335) | De Commissie is daarom van mening dat de overname positief is voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Bank. |
| --- | --- |

(335)

De Commissie is daarom van mening dat de overname positief is voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Bank.

7.5.1.2.   Effect van de overname op het steunbedrag dat de Bank nodig heeft

| (336) | In overeenstemming met punt 23 van de Herstructureringsmededeling mag herstructureringssteun niet worden gebruikt voor de overname van andere bedrijven, maar alleen voor de dekking van herstructureringskosten die noodzakelijk zijn voor het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank. |
| --- | --- |

(336)

In overeenstemming met punt 23 van de Herstructureringsmededeling mag herstructureringssteun niet worden gebruikt voor de overname van andere bedrijven, maar alleen voor de dekking van herstructureringskosten die noodzakelijk zijn voor het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank.

| (337) | De Bank heeft de koopprijs voldaan in nieuwe aandelen, zodat de overname niet is gefinancierd met staatssteun. Daardoor werd de kapitaalbehoefte die ontstond door de betaling van de koopprijs onmiddellijk gedekt door de uitgifte van nieuwe aandelen, zodat de betaling van de koopprijs niet tot een netto stijging van de kapitaalbehoeften van de Bank heeft geleid. Bovendien was het HFSF voor 100 % eigenaar van New TT Bank, wat impliceert dat alle door de Bank uitgegeven nieuwe aandelen aan het HFSF, dat wil zeggen, aan de staat werden gegeven. |
| --- | --- |

(337)

De Bank heeft de koopprijs voldaan in nieuwe aandelen, zodat de overname niet is gefinancierd met staatssteun. Daardoor werd de kapitaalbehoefte die ontstond door de betaling van de koopprijs onmiddellijk gedekt door de uitgifte van nieuwe aandelen, zodat de betaling van de koopprijs niet tot een netto stijging van de kapitaalbehoeften van de Bank heeft geleid. Bovendien was het HFSF voor 100 % eigenaar van New TT Bank, wat impliceert dat alle door de Bank uitgegeven nieuwe aandelen aan het HFSF, dat wil zeggen, aan de staat werden gegeven.

| (338) | De overname als zodanig zal niet leiden tot aanvullende staatssteun, aangezien New TT Bank aan haar kapitaalvereisten op basis van de regelgeving heeft voldaan. Bovendien was die tussentijdse kredietinstelling slechts een paar maanden voor haar overname opgericht. Aangezien de activa van een failliet gaande bank tegen hun reële waarde worden beoordeeld en gewaardeerd voordat ze aan een tussentijdse kredietinstelling worden overgedragen, mag worden aangenomen dat de kredietportefeuille van New TT Bank geen verborgen verliezen of verliezen waarvoor onvoldoende voorzieningen waren getroffen bevatte. |
| --- | --- |

(338)

De overname als zodanig zal niet leiden tot aanvullende staatssteun, aangezien New TT Bank aan haar kapitaalvereisten op basis van de regelgeving heeft voldaan. Bovendien was die tussentijdse kredietinstelling slechts een paar maanden voor haar overname opgericht. Aangezien de activa van een failliet gaande bank tegen hun reële waarde worden beoordeeld en gewaardeerd voordat ze aan een tussentijdse kredietinstelling worden overgedragen, mag worden aangenomen dat de kredietportefeuille van New TT Bank geen verborgen verliezen of verliezen waarvoor onvoldoende voorzieningen waren getroffen bevatte.

| (339) | Tot besluit, gezien de specifieke omstandigheden van dit geval is de overname van New TT Bank bij wijze van uitzondering niet strijdig met het beginsel dat alleen de minimaal noodzakelijke steun mag worden verleend. |
| --- | --- |

(339)

Tot besluit, gezien de specifieke omstandigheden van dit geval is de overname van New TT Bank bij wijze van uitzondering niet strijdig met het beginsel dat alleen de minimaal noodzakelijke steun mag worden verleend.

7.5.1.3.   Verstorend effect van de overname op de mededinging

| (340) | In overeenstemming met de punten 39 en 40 van de Herstructureringsmededeling mag staatssteun niet ten koste van niet-gesteunde bedrijven voor de overname van concurrerende bedrijven gebruikt worden. Punt 41 van de Herstructureringsmededeling stelt verder dat overnames toegestaan kunnen worden als zij deel uitmaken van een consolidatieproces dat noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of daadwerkelijke mededinging te garanderen, dat het overnameproces eerlijk moet zijn en dat de overname de voorwaarden voor daadwerkelijke mededinging op de betrokken markt dient te verzekeren. |
| --- | --- |

(340)

In overeenstemming met de punten 39 en 40 van de Herstructureringsmededeling mag staatssteun niet ten koste van niet-gesteunde bedrijven voor de overname van concurrerende bedrijven gebruikt worden. Punt 41 van de Herstructureringsmededeling stelt verder dat overnames toegestaan kunnen worden als zij deel uitmaken van een consolidatieproces dat noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of daadwerkelijke mededinging te garanderen, dat het overnameproces eerlijk moet zijn en dat de overname de voorwaarden voor daadwerkelijke mededinging op de betrokken markt dient te verzekeren.

| (341) | New TT Bank was op zelfstandige basis geen levensvatbare bank. Om consolidatie van die bank was op grond van het MEFP van 15 mei 2013 verzocht. De transactie kan daarom worden gezien als onderdeel van een consolidatieproces dat noodzakelijk is voor het herstel van het soort financiële stabiliteit dat beschreven wordt in punt 41 van de Herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(341)

New TT Bank was op zelfstandige basis geen levensvatbare bank. Om consolidatie van die bank was op grond van het MEFP van 15 mei 2013 verzocht. De transactie kan daarom worden gezien als onderdeel van een consolidatieproces dat noodzakelijk is voor het herstel van het soort financiële stabiliteit dat beschreven wordt in punt 41 van de Herstructureringsmededeling.

| (342) | Er heeft geen enkele niet-gesteunde bieder een geldig bod voor de overname van New TT Bank uitgebracht en het verkoopproces was open, transparant en niet-discriminerend. Er was dus geen sprake van verdringing van een niet-gesteunde bieder door de Bank. Aangezien deze overname door de Griekse mededingingsautoriteit werd toegestaan (142), gaat de Commissie ervan uit dat de resultaten van het verkoopproces de voorwaarden voor daadwerkelijke mededinging in Griekenland waarborgen. |
| --- | --- |

(342)

Er heeft geen enkele niet-gesteunde bieder een geldig bod voor de overname van New TT Bank uitgebracht en het verkoopproces was open, transparant en niet-discriminerend. Er was dus geen sprake van verdringing van een niet-gesteunde bieder door de Bank. Aangezien deze overname door de Griekse mededingingsautoriteit werd toegestaan (142), gaat de Commissie ervan uit dat de resultaten van het verkoopproces de voorwaarden voor daadwerkelijke mededinging in Griekenland waarborgen.

| (343) | Tegen die achtergrond kan worden geconcludeerd dat de overname van New TT Bank verenigbaar is met deel 4 van de Herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(343)

Tegen die achtergrond kan worden geconcludeerd dat de overname van New TT Bank verenigbaar is met deel 4 van de Herstructureringsmededeling.

7.5.1.4.   Conclusie betreffende de overname van New TT Bank

| (344) | De Commissie concludeert dat, gezien de unieke situatie van Griekse banken (143) en de specifieke kenmerken van de overname van New TT Bank, die overname verenigbaar is met de vereisten als vastgesteld in de Herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(344)

De Commissie concludeert dat, gezien de unieke situatie van Griekse banken (143) en de specifieke kenmerken van de overname van New TT Bank, die overname verenigbaar is met de vereisten als vastgesteld in de Herstructureringsmededeling.

7.5.2.   Overeenstemming van de overname van Nea Proton Bank met de Herstructureringsmededeling

7.5.2.1.   Effect van de overname van Nea Proton Bank op de levensvatbaarheid op lange termijn van de Bank

| (345) | Voor wat betreft de operationele winstgevendheid moet de overname van Nea Proton Bank het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn bevorderen, aangezien het samenvoegen van twee bedrijven in dezelfde geografische markt de mogelijkheid geeft zinvolle synergieën tot stand te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van personeelsinkrimping, sluiting van bijkantoren en lagere overheadkosten. |
| --- | --- |

(345)

Voor wat betreft de operationele winstgevendheid moet de overname van Nea Proton Bank het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn bevorderen, aangezien het samenvoegen van twee bedrijven in dezelfde geografische markt de mogelijkheid geeft zinvolle synergieën tot stand te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van personeelsinkrimping, sluiting van bijkantoren en lagere overheadkosten.

| (346) | Door de overname van Nea Proton Bank kan de Bank profiteren van synergieën. De Bank zal de klanten en depositohouders overnemen en daarbij het merendeel van de bijkantoren sluiten en het informatiesysteem en de taken van het hoofdkantoor rationaliseren. De transactie heeft ook de lening-depositoratio van de Bank verlaagd, aangezien Nea Proton Bank een lagere lening-depositoratio had. De netto lening-depositoratio van de Bank lag eind juni 2013 rond 135,79 %, terwijl de netto lening-depositoratio van Nea Proton Bank rond 52,68 % lag. |
| --- | --- |

(346)

Door de overname van Nea Proton Bank kan de Bank profiteren van synergieën. De Bank zal de klanten en depositohouders overnemen en daarbij het merendeel van de bijkantoren sluiten en het informatiesysteem en de taken van het hoofdkantoor rationaliseren. De transactie heeft ook de lening-depositoratio van de Bank verlaagd, aangezien Nea Proton Bank een lagere lening-depositoratio had. De netto lening-depositoratio van de Bank lag eind juni 2013 rond 135,79 %, terwijl de netto lening-depositoratio van Nea Proton Bank rond 52,68 % lag.

| (347) | Tot besluit, de overname had een positief effect op de levensvatbaarheid van de Bank. |
| --- | --- |

(347)

Tot besluit, de overname had een positief effect op de levensvatbaarheid van de Bank.

7.5.2.2.   Effect van de overname van Nea Proton Bank op het steunbedrag dat de Bank nodig heeft

| (348) | In overeenstemming met punt 23 van de Herstructureringsmededeling mag herstructureringssteun niet worden gebruikt voor de overname van andere bedrijven, maar alleen voor de dekking van herstructureringskosten die noodzakelijk zijn voor het herstel van levensvatbaarheid. |
| --- | --- |

(348)

In overeenstemming met punt 23 van de Herstructureringsmededeling mag herstructureringssteun niet worden gebruikt voor de overname van andere bedrijven, maar alleen voor de dekking van herstructureringskosten die noodzakelijk zijn voor het herstel van levensvatbaarheid.

| (349) | De Bank heeft een symbolische prijs voor de aankoop van Nea Proton Bank betaald (1 EUR), terwijl de overgenomen instelling voorafgaand aan de verkoop voldoende was geherkapitaliseerd. Die herkapitalisatie omvatte ook voorzieningen voor toekomstige kredietverliezen en exploitatieverliezen (144). Derhalve zijn door de overname voor 1 EUR van een voldoende gekapitaliseerde bank de kapitaalbehoeften van de Bank niet verhoogd. |
| --- | --- |

(349)

De Bank heeft een symbolische prijs voor de aankoop van Nea Proton Bank betaald (1 EUR), terwijl de overgenomen instelling voorafgaand aan de verkoop voldoende was geherkapitaliseerd. Die herkapitalisatie omvatte ook voorzieningen voor toekomstige kredietverliezen en exploitatieverliezen (144). Derhalve zijn door de overname voor 1 EUR van een voldoende gekapitaliseerde bank de kapitaalbehoeften van de Bank niet verhoogd.

| (350) | Tot besluit, de overname van Nea Proton Bank is niet strijdig met het beginsel dat steun tot het noodzakelijke minimum beperkt moet zijn. |
| --- | --- |

(350)

Tot besluit, de overname van Nea Proton Bank is niet strijdig met het beginsel dat steun tot het noodzakelijke minimum beperkt moet zijn.

7.5.2.3.   Verstorend effect van de overname van Nea Proton Bank op de mededinging

| (351) | In overeenstemming met de punten 39 en 40 van de Herstructureringsmededeling mag staatssteun niet ten koste van niet-gesteunde bedrijven voor de overname van concurrerende bedrijven gebruikt worden. |
| --- | --- |

(351)

In overeenstemming met de punten 39 en 40 van de Herstructureringsmededeling mag staatssteun niet ten koste van niet-gesteunde bedrijven voor de overname van concurrerende bedrijven gebruikt worden.

| (352) | Nea Proton Bank was op zelfstandige basis geen levensvatbare bank. Om consolidatie van de bank is op grond van het MEFP van 15 mei 2013 verzocht. De overname kan daarom worden gezien als onderdeel van een consolidatieproces, dat noodzakelijk is voor het herstel van het soort financiële stabiliteit dat beschreven wordt in punt 41 van de Herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(352)

Nea Proton Bank was op zelfstandige basis geen levensvatbare bank. Om consolidatie van de bank is op grond van het MEFP van 15 mei 2013 verzocht. De overname kan daarom worden gezien als onderdeel van een consolidatieproces, dat noodzakelijk is voor het herstel van het soort financiële stabiliteit dat beschreven wordt in punt 41 van de Herstructureringsmededeling.

| (353) | De Commissie merkt ook op dat geen enkele niet-gesteunde bieder een geldig bod voor de overname van de Nea Proton Bank uitbracht en dat het verkoopproces open, transparant en niet-discriminerend was. Er was dus geen sprake van verdringing van een niet-gesteunde bieder door de Bank. Aangezien deze overname door de Griekse mededingingsautoriteit werd toegestaan (145), gaat de Commissie ervan uit dat de resultaten van het verkoopproces de voorwaarden voor daadwerkelijke mededinging in Griekenland waarborgen. |
| --- | --- |

(353)

De Commissie merkt ook op dat geen enkele niet-gesteunde bieder een geldig bod voor de overname van de Nea Proton Bank uitbracht en dat het verkoopproces open, transparant en niet-discriminerend was. Er was dus geen sprake van verdringing van een niet-gesteunde bieder door de Bank. Aangezien deze overname door de Griekse mededingingsautoriteit werd toegestaan (145), gaat de Commissie ervan uit dat de resultaten van het verkoopproces de voorwaarden voor daadwerkelijke mededinging in Griekenland waarborgen.

| (354) | Tegen die achtergrond kan worden geconcludeerd dat de overname van New Proton Bank verenigbaar is met deel 4 van de Herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(354)

Tegen die achtergrond kan worden geconcludeerd dat de overname van New Proton Bank verenigbaar is met deel 4 van de Herstructureringsmededeling.

7.5.2.4.   Conclusie inzake de overname van de Nea Proton Bank

| (355) | De Commissie concludeert dat, gezien de specifieke kenmerken van de overname van Nea Proton Bank, de overname in overeenstemming is met de vereisten van de Herstructureringsmededeling. |
| --- | --- |

(355)

De Commissie concludeert dat, gezien de specifieke kenmerken van de overname van Nea Proton Bank, de overname in overeenstemming is met de vereisten van de Herstructureringsmededeling.

7.6.   OVEREENSTEMMING VAN MAATREGELEN A, B1, B2, B3, B4 EN C MET DE HERSTRUCTURERINGSMEDEDELING EN VAN MAATREGEL C MET DE BANKENMEDEDELING 2013

7.6.1.   Bronnen van moeilijkheden en gevolgen voor de beoordeling op grond van de Herstructureringsmededeling

| (356) | Zoals aangegeven in de punten 2.1.1 en 2.1.2 komen de moeilijkheden die de Bank het hoofd moet bieden hoofdzakelijk voort uit de Griekse staatsschuldencrisis en de diepe recessie in Griekenland en Zuid-Europa. Wat betreft de eerste factor, raakte de Griekse regering de toegang tot de financiële markten kwijt en moest zij uiteindelijk een akkoord met haar binnenlandse en buitenlandse crediteuren afsluiten, het PSI-programma, wat resulteerde in een afwaardering van de vorderingen op de staat met 53,3 %. Bovendien werd 31,5 % van de vorderingen omgeruild voor nieuwe GGB’s met lagere rentes en langere looptijden. Die nieuwe GGB’s werden in december 2012 door de staat van de Griekse banken teruggekocht voor een prijs die lag tussen 30,2 % en 40,1 % van hun nominale waarde, wat resulteerde in een verder verlies voor de Griekse banken. Naast de impact op de kapitaalpositie van het PSI-programma en de schuldterugkoop kende de Bank tussen 2010 en medio 2012 ook enorme deposito-uitstromen vanwege het risico dat Griekenland uit de eurozone zou treden als gevolg van een onhoudbare staatsschuld en de economische recessie. |
| --- | --- |

(356)

Zoals aangegeven in de punten 2.1.1 en 2.1.2 komen de moeilijkheden die de Bank het hoofd moet bieden hoofdzakelijk voort uit de Griekse staatsschuldencrisis en de diepe recessie in Griekenland en Zuid-Europa. Wat betreft de eerste factor, raakte de Griekse regering de toegang tot de financiële markten kwijt en moest zij uiteindelijk een akkoord met haar binnenlandse en buitenlandse crediteuren afsluiten, het PSI-programma, wat resulteerde in een afwaardering van de vorderingen op de staat met 53,3 %. Bovendien werd 31,5 % van de vorderingen omgeruild voor nieuwe GGB’s met lagere rentes en langere looptijden. Die nieuwe GGB’s werden in december 2012 door de staat van de Griekse banken teruggekocht voor een prijs die lag tussen 30,2 % en 40,1 % van hun nominale waarde, wat resulteerde in een verder verlies voor de Griekse banken. Naast de impact op de kapitaalpositie van het PSI-programma en de schuldterugkoop kende de Bank tussen 2010 en medio 2012 ook enorme deposito-uitstromen vanwege het risico dat Griekenland uit de eurozone zou treden als gevolg van een onhoudbare staatsschuld en de economische recessie.

| (357) | Maatregelen B1, B2, B3 en B4 bedragen 5 839 miljoen EUR, wat ongeveer gelijk is aan het bedrag van het geboekte verlies na het PSI-programma (5 781 miljoen EUR). In een dergelijk geval, en indien de problemen niet hoofdzakelijk uit het nemen van buitensporige risico’s voortkomen, bepaalt punt 14 van de Verlengingsmededeling 2011 dat de Commissie haar eisen zal versoepelen. |
| --- | --- |

(357)

Maatregelen B1, B2, B3 en B4 bedragen 5 839 miljoen EUR, wat ongeveer gelijk is aan het bedrag van het geboekte verlies na het PSI-programma (5 781 miljoen EUR). In een dergelijk geval, en indien de problemen niet hoofdzakelijk uit het nemen van buitensporige risico’s voortkomen, bepaalt punt 14 van de Verlengingsmededeling 2011 dat de Commissie haar eisen zal versoepelen.

| (358) | De Commissie erkent dat een deel van de kapitaalbehoeften voortvloeit uit regelmatige blootstelling van een financiële instelling aan het overheidsrisico van het land zelf ervan. In de overwegingen 58 en 69 van het besluit tot inleiding Eurobank werd ook op dit feit gewezen. Daarom moet de Bank minder dan andere gesteunde financiële instellingen die overmatige risico’s hadden opgebouwd kwesties i.v.m. moreel risico aanpakken. Aangezien de steunmaatregelen minder verstorend zijn, moeten de genomen maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing derhalve naar verhouding worden afgezwakt. Aangezien het PSI-programma en de terugkoop van schuld een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat vormen, kan de vergoeding van de staat bij herkapitalisering van banken lager zijn. |
| --- | --- |

(358)

De Commissie erkent dat een deel van de kapitaalbehoeften voortvloeit uit regelmatige blootstelling van een financiële instelling aan het overheidsrisico van het land zelf ervan. In de overwegingen 58 en 69 van het besluit tot inleiding Eurobank werd ook op dit feit gewezen. Daarom moet de Bank minder dan andere gesteunde financiële instellingen die overmatige risico’s hadden opgebouwd kwesties i.v.m. moreel risico aanpakken. Aangezien de steunmaatregelen minder verstorend zijn, moeten de genomen maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing derhalve naar verhouding worden afgezwakt. Aangezien het PSI-programma en de terugkoop van schuld een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat vormen, kan de vergoeding van de staat bij herkapitalisering van banken lager zijn.

| (359) | Aangezien de Griekse economie echter sinds 2008 met ongeveer 25 % is gekrompen, moet de Bank haar organisatie, kostenstructuur en commerciële netwerk aan deze nieuwe context aanpassen om de winstgevendheid te herstellen. Daarom moet de Bank, ondanks het ontbreken van een moreelrisicoprobleem, haar activiteiten in Griekenland herstructureren om haar levensvatbaarheid op lange termijn veilig te stellen. |
| --- | --- |

(359)

Aangezien de Griekse economie echter sinds 2008 met ongeveer 25 % is gekrompen, moet de Bank haar organisatie, kostenstructuur en commerciële netwerk aan deze nieuwe context aanpassen om de winstgevendheid te herstellen. Daarom moet de Bank, ondanks het ontbreken van een moreelrisicoprobleem, haar activiteiten in Griekenland herstructureren om haar levensvatbaarheid op lange termijn veilig te stellen.

| (360) | De Commissie wijst er ook op dat de blootstelling van de Bank aan het Griekse overheidsrisico groter was dan dat van een aantal andere banken in Griekenland. Daardoor kunnen niet alle verliezen op GGB’s (het verlies op het PSI-programma) aan de regelmatige blootstelling van de financiële instelling aan het overheidsrisico van het land zelf ervan worden toegeschreven. |
| --- | --- |

(360)

De Commissie wijst er ook op dat de blootstelling van de Bank aan het Griekse overheidsrisico groter was dan dat van een aantal andere banken in Griekenland. Daardoor kunnen niet alle verliezen op GGB’s (het verlies op het PSI-programma) aan de regelmatige blootstelling van de financiële instelling aan het overheidsrisico van het land zelf ervan worden toegeschreven.

| (361) | De tweede bron van verliezen voor de Bank zijn de verliezen op haar kredieten aan Griekse huishoudens en ondernemingen. De Commissie is van mening dat deze verliezen voornamelijk aan de uitzonderlijk sterke en langdurige inkrimping van het bbp van circa 25 % gedurende vijf jaar, en niet aan riskante kredietpraktijken van de Bank toe te schrijven zijn. Daarom creëert de steun die is verleend ter dekking van deze verliezen geen moreel risico, wat wel het geval is wanneer steun een bank afschermt van de gevolgen van risicogedrag uit het verleden. De steun is daarom minder verstorend (146). |
| --- | --- |

(361)

De tweede bron van verliezen voor de Bank zijn de verliezen op haar kredieten aan Griekse huishoudens en ondernemingen. De Commissie is van mening dat deze verliezen voornamelijk aan de uitzonderlijk sterke en langdurige inkrimping van het bbp van circa 25 % gedurende vijf jaar, en niet aan riskante kredietpraktijken van de Bank toe te schrijven zijn. Daarom creëert de steun die is verleend ter dekking van deze verliezen geen moreel risico, wat wel het geval is wanneer steun een bank afschermt van de gevolgen van risicogedrag uit het verleden. De steun is daarom minder verstorend (146).

| (362) | Een deel van de kapitaalbehoeften en kredietverliezen van de Bank is echter afkomstig van een aantal internationale dochterondernemingen (Roemenië, Bulgarije, Polen en Oekraïne). De Bank heeft bijvoorbeeld in 2012 verliezen geboekt in Roemenië, Bulgarije en Oekraïne, terwijl die dochterondernemingen gebruik hebben gemaakt van intragroepsfinanciering ten bedrage van 1,8 miljard EUR. |
| --- | --- |

(362)

Een deel van de kapitaalbehoeften en kredietverliezen van de Bank is echter afkomstig van een aantal internationale dochterondernemingen (Roemenië, Bulgarije, Polen en Oekraïne). De Bank heeft bijvoorbeeld in 2012 verliezen geboekt in Roemenië, Bulgarije en Oekraïne, terwijl die dochterondernemingen gebruik hebben gemaakt van intragroepsfinanciering ten bedrage van 1,8 miljard EUR.

| (363) | Uit de stresstesten die in 2012 zijn uitgevoerd om de kapitaalbehoeften van de Bank te bepalen bleek ook dat een deel van de kapitaalbehoeften het resultaat was van verliezen op buitenlandse kredieten. De verwachte kredietverliezen op deze leningen bedroegen 1 228 miljoen EUR in het basisscenario en 1 622 miljoen EUR in het ongunstige scenario. |
| --- | --- |

(363)

Uit de stresstesten die in 2012 zijn uitgevoerd om de kapitaalbehoeften van de Bank te bepalen bleek ook dat een deel van de kapitaalbehoeften het resultaat was van verliezen op buitenlandse kredieten. De verwachte kredietverliezen op deze leningen bedroegen 1 228 miljoen EUR in het basisscenario en 1 622 miljoen EUR in het ongunstige scenario.

| (364) | Tot besluit, punt 14 van de Verlengingsmededeling 2011 is van toepassing op een aanzienlijk deel van de verliezen en de daaruit voortvloeiende noodzaak van steun, zodat de Commissie haar eisen kan versoepelen. Een deel van de behoefte aan steun vloeit uit de Griekse kredietverliezen ten gevolge van de uitzonderlijk zware en lange recessie en niet uit riskante kredietverstrekking voort. Onder dergelijke omstandigheden verleende steun schept geen moreel risico en is daarom minder verstorend. |
| --- | --- |

(364)

Tot besluit, punt 14 van de Verlengingsmededeling 2011 is van toepassing op een aanzienlijk deel van de verliezen en de daaruit voortvloeiende noodzaak van steun, zodat de Commissie haar eisen kan versoepelen. Een deel van de behoefte aan steun vloeit uit de Griekse kredietverliezen ten gevolge van de uitzonderlijk zware en lange recessie en niet uit riskante kredietverstrekking voort. Onder dergelijke omstandigheden verleende steun schept geen moreel risico en is daarom minder verstorend.

| (365) | Tot slot is een deel van de behoefte aan steun het resultaat van de door de Bank zelf genomen risico’s, met name wat betreft haar buitenlandse dochterondernemingen en het relatief grotere aantal GGB’s dat zij bezat. |
| --- | --- |

(365)

Tot slot is een deel van de behoefte aan steun het resultaat van de door de Bank zelf genomen risico’s, met name wat betreft haar buitenlandse dochterondernemingen en het relatief grotere aantal GGB’s dat zij bezat.

7.6.2.   Levensvatbaarheid

| (366) | Een herstructureringsplan moet ervoor zorgen dat de financiële instelling in staat is om tegen het einde van de herstructureringsperiode haar levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen (punt 2 van de Herstructureringsmededeling). In het onderhavige geval geldt als herstructureringsperiode de periode tussen de datum van aanneming van dit besluit en 31 december 2018. |
| --- | --- |

(366)

Een herstructureringsplan moet ervoor zorgen dat de financiële instelling in staat is om tegen het einde van de herstructureringsperiode haar levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen (punt 2 van de Herstructureringsmededeling). In het onderhavige geval geldt als herstructureringsperiode de periode tussen de datum van aanneming van dit besluit en 31 december 2018.

| (367) | In overeenstemming met de punten 9 tot 11 van de Herstructureringsmededeling heeft Griekenland een uitgebreid en gedetailleerd herstructureringsplan ingediend dat volledige informatie geeft over het ondernemingsmodel van de Bank. Het plan stelt ook de oorzaken vast van de problemen waarmee de Bank te kampen heeft en de maatregelen die zijn genomen om alle levensvatbaarheidskwesties waarmee zij werd geconfronteerd aan te pakken. Het herstructureringsplan beschrijft vooral de strategie die is gekozen voor het behoud van de operationele efficiëntie van de Bank en het aanpakken van het hoge niveau van oninbare leningen, de lage operationele efficiëntie, haar kwetsbare liquiditeits- en kapitaalpositie en haar buitenlandse bedrijven, die voor hun financiering en kapitaal afhankelijk waren van het moederbedrijf. |
| --- | --- |

(367)

In overeenstemming met de punten 9 tot 11 van de Herstructureringsmededeling heeft Griekenland een uitgebreid en gedetailleerd herstructureringsplan ingediend dat volledige informatie geeft over het ondernemingsmodel van de Bank. Het plan stelt ook de oorzaken vast van de problemen waarmee de Bank te kampen heeft en de maatregelen die zijn genomen om alle levensvatbaarheidskwesties waarmee zij werd geconfronteerd aan te pakken. Het herstructureringsplan beschrijft vooral de strategie die is gekozen voor het behoud van de operationele efficiëntie van de Bank en het aanpakken van het hoge niveau van oninbare leningen, de lage operationele efficiëntie, haar kwetsbare liquiditeits- en kapitaalpositie en haar buitenlandse bedrijven, die voor hun financiering en kapitaal afhankelijk waren van het moederbedrijf.

7.6.2.1.   Griekse bancaire activiteiten

| (368) | Wat betreft de liquiditeit en de afhankelijkheid van de Bank van Eurosysteem-financiering voorziet het herstructureringsplan in een beperkte groei van de balans in Griekenland, terwijl de depositobasis weer moet groeien. De afhankelijkheid van de ELA, die al is gedaald, zal blijven dalen, wat de Bank ook zal helpen om haar financieringskosten te verlagen. |
| --- | --- |

(368)

Wat betreft de liquiditeit en de afhankelijkheid van de Bank van Eurosysteem-financiering voorziet het herstructureringsplan in een beperkte groei van de balans in Griekenland, terwijl de depositobasis weer moet groeien. De afhankelijkheid van de ELA, die al is gedaald, zal blijven dalen, wat de Bank ook zal helpen om haar financieringskosten te verlagen.

| (369) | De toezegging betreffende de lening-depositoratio, beschreven in overweging 127, zorgt ervoor dat de balansstructuur van de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode houdbaar zal zijn. De verkoop van effecten en andere niet-kernactiviteiten zal ook de liquiditeitspositie van de Bank versterken en ervoor zorgen zij niet afhankelijk is van wholesalemarkten. Als gevolg van de nog steeds krappe liquiditeitspositie van de Bank kan de Commissie het verzoek van de Griekse autoriteiten accepteren om liquiditeit aan de Bank te mogen verschaffen op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen in het kader van de steunregeling voor Griekse banken. |
| --- | --- |

(369)

De toezegging betreffende de lening-depositoratio, beschreven in overweging 127, zorgt ervoor dat de balansstructuur van de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode houdbaar zal zijn. De verkoop van effecten en andere niet-kernactiviteiten zal ook de liquiditeitspositie van de Bank versterken en ervoor zorgen zij niet afhankelijk is van wholesalemarkten. Als gevolg van de nog steeds krappe liquiditeitspositie van de Bank kan de Commissie het verzoek van de Griekse autoriteiten accepteren om liquiditeit aan de Bank te mogen verschaffen op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen in het kader van de steunregeling voor Griekse banken.

| (370) | Om haar financieringskosten te verlagen, heeft de Bank ook een toezegging gedaan tot blijvende vermindering van de rentes die zij op deposito’s betaalt, zoals beschreven in overweging 127. De Commissie wijst erop dat een dergelijke daling van de kosten van deposito’s een zeer belangrijke bijdrage vormt aan de verbetering van de winstgevendheid van de Bank vóór voorzieningen. |
| --- | --- |

(370)

Om haar financieringskosten te verlagen, heeft de Bank ook een toezegging gedaan tot blijvende vermindering van de rentes die zij op deposito’s betaalt, zoals beschreven in overweging 127. De Commissie wijst erop dat een dergelijke daling van de kosten van deposito’s een zeer belangrijke bijdrage vormt aan de verbetering van de winstgevendheid van de Bank vóór voorzieningen.

| (371) | Sinds het begin van de crisis heeft de Bank haar commerciële netwerk in Griekenland aanzienlijk gerationaliseerd door vermindering van het aantal bijkantoren en medewerkers. Tegen 2018 zullen de totale kosten van de Bank verder zijn gedaald met [...] % ten opzichte van 2013 (147). Om dat doel te bereiken heeft de Bank toegezegd uiterlijk per 31 december 2017 haar bijkantoren en medewerkers in Griekenland te zullen verminderen tot een maximum van respectievelijk [...] en [...], waarbij de maximale totale kosten in Griekenland 800 miljoen EUR zullen bedragen. De verwachte kosten-inkomstenverhouding zal aan het einde van de herstructureringsperiode minder dan [...] % zijn. De Commissie is van mening dat de efficiëntie van de Bank in de nieuwe marktomgeving door het herstructureringsplan behouden zal blijven. |
| --- | --- |

(371)

Sinds het begin van de crisis heeft de Bank haar commerciële netwerk in Griekenland aanzienlijk gerationaliseerd door vermindering van het aantal bijkantoren en medewerkers. Tegen 2018 zullen de totale kosten van de Bank verder zijn gedaald met [...] % ten opzichte van 2013 (147). Om dat doel te bereiken heeft de Bank toegezegd uiterlijk per 31 december 2017 haar bijkantoren en medewerkers in Griekenland te zullen verminderen tot een maximum van respectievelijk [...] en [...], waarbij de maximale totale kosten in Griekenland 800 miljoen EUR zullen bedragen. De verwachte kosten-inkomstenverhouding zal aan het einde van de herstructureringsperiode minder dan [...] % zijn. De Commissie is van mening dat de efficiëntie van de Bank in de nieuwe marktomgeving door het herstructureringsplan behouden zal blijven.

| (372) | Een ander belangrijk gebied is het beheer van oninbare leningen, aangezien deze per 31 december 2013 29,4 % van de portefeuille bedroegen (148). De Bank heeft het voornemen om een speciale afdeling op te richten voor het beheer van oninbare leningen. Ook heeft zij de toezegging gedaan te zullen voldoen aan strikte normen met betrekking tot haar kredietbeleid, teneinde de waarde voor de Bank in elk stadium van het kredietproces te maximaliseren, zoals beschreven in de overwegingen 131 en 132. |
| --- | --- |

(372)

Een ander belangrijk gebied is het beheer van oninbare leningen, aangezien deze per 31 december 2013 29,4 % van de portefeuille bedroegen (148). De Bank heeft het voornemen om een speciale afdeling op te richten voor het beheer van oninbare leningen. Ook heeft zij de toezegging gedaan te zullen voldoen aan strikte normen met betrekking tot haar kredietbeleid, teneinde de waarde voor de Bank in elk stadium van het kredietproces te maximaliseren, zoals beschreven in de overwegingen 131 en 132.

7.6.2.2.   Corporate governance

| (373) | Een ander punt van aandacht is de governance van de Bank, gezien het feit dat het HFSF op 31 december 2013 95,23 % van de aandelen van de Bank in handen had. Gezien het trackrecord van de staatsbanken in Griekenland, is er in 2013 een specifiek relatiekader afgesproken tussen de Bank en het HFSF. Dat akkoord beschermt de dagelijkse bedrijfsvoering van de Bank tegen overmatige inmenging van haar belangrijkste aandeelhouder, en garandeert door middel van geschikte overlegprocedures dat het HFSF kan toezien op de uitvoering van het herstructureringsplan en kan voorkomen dat het management van de Bank buitensporige risico’s neemt. De Bank heeft ook toegezegd haar blootstelling aan verbonden kredietnemers nauwlettend te zullen bewaken. |
| --- | --- |

(373)

Een ander punt van aandacht is de governance van de Bank, gezien het feit dat het HFSF op 31 december 2013 95,23 % van de aandelen van de Bank in handen had. Gezien het trackrecord van de staatsbanken in Griekenland, is er in 2013 een specifiek relatiekader afgesproken tussen de Bank en het HFSF. Dat akkoord beschermt de dagelijkse bedrijfsvoering van de Bank tegen overmatige inmenging van haar belangrijkste aandeelhouder, en garandeert door middel van geschikte overlegprocedures dat het HFSF kan toezien op de uitvoering van het herstructureringsplan en kan voorkomen dat het management van de Bank buitensporige risico’s neemt. De Bank heeft ook toegezegd haar blootstelling aan verbonden kredietnemers nauwlettend te zullen bewaken.

| (374) | De HFSF-wet, zoals gewijzigd in 2014, bepaalt dat de aandelen waarop door het HFSF bij de herkapitalisatie voorjaar 2013 is ingeschreven, niet stemgerechtigd zullen worden als op ten minste 50 % van de kapitaalverhoging van 2014 door particuliere beleggers wordt ingetekend. Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn zou de Commissie niet afwijzend staan tegenover de toekenning van zeggenschap aan particuliere aandeelhouders, als zij een aanzienlijke hoeveelheid eigen geld in de Bank investeren. De Commissie merkt op dat de beperking van de stemrechten van het HFSF niet zal gelden voor stemmingen die verband houden met de statuten van de Bank of met beheersdaden of andere strategische beslissingen. De Commissie staat positief tegenover het feit dat het HFSF automatisch weer zijn volledige stemrechten zal terugkrijgen als de Bank haar herstructureringsplan niet uitvoert. Deze bepalingen zorgen ervoor dat, hoewel het HFSF zich niet zal mengen in de dagelijkse activiteiten van de Bank, het zijn belangen als aandeelhouder en als autoriteit die verantwoordelijk is voor de juiste uitvoering van het herstructureringsplan kan veilig stellen. |
| --- | --- |

(374)

De HFSF-wet, zoals gewijzigd in 2014, bepaalt dat de aandelen waarop door het HFSF bij de herkapitalisatie voorjaar 2013 is ingeschreven, niet stemgerechtigd zullen worden als op ten minste 50 % van de kapitaalverhoging van 2014 door particuliere beleggers wordt ingetekend. Wat betreft het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn zou de Commissie niet afwijzend staan tegenover de toekenning van zeggenschap aan particuliere aandeelhouders, als zij een aanzienlijke hoeveelheid eigen geld in de Bank investeren. De Commissie merkt op dat de beperking van de stemrechten van het HFSF niet zal gelden voor stemmingen die verband houden met de statuten van de Bank of met beheersdaden of andere strategische beslissingen. De Commissie staat positief tegenover het feit dat het HFSF automatisch weer zijn volledige stemrechten zal terugkrijgen als de Bank haar herstructureringsplan niet uitvoert. Deze bepalingen zorgen ervoor dat, hoewel het HFSF zich niet zal mengen in de dagelijkse activiteiten van de Bank, het zijn belangen als aandeelhouder en als autoriteit die verantwoordelijk is voor de juiste uitvoering van het herstructureringsplan kan veilig stellen.

7.6.2.3.   Internationale activiteiten

| (375) | Een aantal van de internationale activiteiten van de Bank hebben haar kapitaal, liquiditeit en winstgevendheid in het verleden doen verdwijnen, zoals werd uiteengezet in de overwegingen 362 en 363. |
| --- | --- |

(375)

Een aantal van de internationale activiteiten van de Bank hebben haar kapitaal, liquiditeit en winstgevendheid in het verleden doen verdwijnen, zoals werd uiteengezet in de overwegingen 362 en 363.

| (376) | Het herstructureringsplan voorziet in een verschuiving in het ondernemingsmodel van de Bank naar dat van een bank die meer is gericht op [...]. De Bank heeft haar niet-winstgevende dochteronderneming in Polen, EFG Polen, al verkocht. Zij is ook begonnen met het rationaliseren van de andere dochterondernemingen, om het kredietverleningsproces te versterken en het financieringstekort bij de dochterondernemingen te verkleinen. Zij is van plan de [...] dochteronderneming [...] af te stoten (149). Zij zal ook de activiteiten van de [...] en [...] dochterondernemingen verder herstructureren, vóór hun potentiële verkoop in een later stadium, zoals vermeld in overweging 116. |
| --- | --- |

(376)

Het herstructureringsplan voorziet in een verschuiving in het ondernemingsmodel van de Bank naar dat van een bank die meer is gericht op [...]. De Bank heeft haar niet-winstgevende dochteronderneming in Polen, EFG Polen, al verkocht. Zij is ook begonnen met het rationaliseren van de andere dochterondernemingen, om het kredietverleningsproces te versterken en het financieringstekort bij de dochterondernemingen te verkleinen. Zij is van plan de [...] dochteronderneming [...] af te stoten (149). Zij zal ook de activiteiten van de [...] en [...] dochterondernemingen verder herstructureren, vóór hun potentiële verkoop in een later stadium, zoals vermeld in overweging 116.

| (377) | De totale winstgevendheid van de buitenlandse activiteiten zal met ingang van [...] zijn hersteld. Op dezelfde datum zal de toegekende financiering aan de buitenlandse dochterondernemingen zijn verlaagd met [...] ten opzichte van het niveau op 31 december 2012. |
| --- | --- |

(377)

De totale winstgevendheid van de buitenlandse activiteiten zal met ingang van [...] zijn hersteld. Op dezelfde datum zal de toegekende financiering aan de buitenlandse dochterondernemingen zijn verlaagd met [...] ten opzichte van het niveau op 31 december 2012.

| (378) | De Commissie is derhalve van mening dat de Bank die buitenlandse vestigingen voldoende zal hebben geherstructureerd en verminderd om te voorkomen dat zij in de toekomst te maken krijgt met aanvullende kapitaalbehoeften en liquiditeitstekorten. De toezegging beschreven in overweging 128 om zich te onthouden van het injecteren van grote bedragen aan kapitaal in de internationale dochterondernemingen van de Bank zorgt er ook voor dat buitenlandse dochterondernemingen geen bedreiging voor het kapitaal of de liquiditeit zullen vormen. |
| --- | --- |

(378)

De Commissie is derhalve van mening dat de Bank die buitenlandse vestigingen voldoende zal hebben geherstructureerd en verminderd om te voorkomen dat zij in de toekomst te maken krijgt met aanvullende kapitaalbehoeften en liquiditeitstekorten. De toezegging beschreven in overweging 128 om zich te onthouden van het injecteren van grote bedragen aan kapitaal in de internationale dochterondernemingen van de Bank zorgt er ook voor dat buitenlandse dochterondernemingen geen bedreiging voor het kapitaal of de liquiditeit zullen vormen.

7.6.2.4.   Conclusie inzake levensvatbaarheid

| (379) | Het basisscenario zoals beschreven in punt 2.4 toont aan dat de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode in staat zal zijn een rendement te behalen waarmee zij al haar kosten kan dekken en een geschikt rendement op eigen vermogen kan bieden, gelet op haar risicoprofiel. In feite zal het rendement op eigen vermogen van de Bank volgens het basisscenario in 2018 oplopen tot [...] %. Tegelijkertijd zal de kapitaalpositie van de Bank naar schatting op een bevredigend niveau blijven, aangezien de solvabiliteitsratio vanaf 2014 niet lager zal zijn dan [...] %. |
| --- | --- |

(379)

Het basisscenario zoals beschreven in punt 2.4 toont aan dat de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode in staat zal zijn een rendement te behalen waarmee zij al haar kosten kan dekken en een geschikt rendement op eigen vermogen kan bieden, gelet op haar risicoprofiel. In feite zal het rendement op eigen vermogen van de Bank volgens het basisscenario in 2018 oplopen tot [...] %. Tegelijkertijd zal de kapitaalpositie van de Bank naar schatting op een bevredigend niveau blijven, aangezien de solvabiliteitsratio vanaf 2014 niet lager zal zijn dan [...] %.

| (380) | Tot slot neemt de Commissie ook nota van het ongunstige scenario, dat is beschreven in het herstructureringsplan van de Bank, zoals voorgelegd door de Griekse autoriteiten. Dat ongunstige scenario is gebaseerd op een aantal veronderstellingen die met het HFSF zijn overeengekomen. Het houdt rekening met een langere en zwaardere recessie, evenals een ernstigere deflatie van de vastgoedprijzen (150). Het herstructureringsplan toont aan dat de Bank een redelijke hoeveelheid druk kan weerstaan, aangezien de Bank bij het ongunstige scenario aan het einde van de herstructureringsperiode winstgevend blijft, met een rendement op eigen vermogen van [...] % en een tier 1-kernkapitaalratio van [...] % in 2018. |
| --- | --- |

(380)

Tot slot neemt de Commissie ook nota van het ongunstige scenario, dat is beschreven in het herstructureringsplan van de Bank, zoals voorgelegd door de Griekse autoriteiten. Dat ongunstige scenario is gebaseerd op een aantal veronderstellingen die met het HFSF zijn overeengekomen. Het houdt rekening met een langere en zwaardere recessie, evenals een ernstigere deflatie van de vastgoedprijzen (150). Het herstructureringsplan toont aan dat de Bank een redelijke hoeveelheid druk kan weerstaan, aangezien de Bank bij het ongunstige scenario aan het einde van de herstructureringsperiode winstgevend blijft, met een rendement op eigen vermogen van [...] % en een tier 1-kernkapitaalratio van [...] % in 2018.

| (381) | De stresstesten van 2013, uitgevoerd door de Bank van Griekenland, bevestigen dat het bedrag aan aanvullend kapitaal dat in 2014 zal worden aangetrokken, te weten 2 864 miljoen EUR, volstaat om het hoofd te bieden aan het basisscenario tijdens de herstructureringsperiode. De Bank zal ook een noodplan indienen bij de Bank van Griekenland, dat maatregelen bevat die zullen worden uitgevoerd als het economische klimaat nog verder verslechtert. De Commissie wijst erop dat de Bank van Griekenland in de beoordeling van de kapitaalbehoeften op grond van het basisscenario al tot verschillende bijstellingen kwam die resulteerden in een toename van de geraamde kapitaalbehoeften in vergelijking met de kapitaalbehoeften die door de Bank in haar eigen basisscenario waren geraamd. De basiskapitaalbehoeften die door de Bank van Griekenland waren voorzien, kunnen derhalve als een soort stresstest worden gezien. Om te concluderen dat de Bank levensvatbaar is, eist de Commissie niet dat de Bank vooraf voldoende kapitaal heeft om de kapitaalbehoeften volgens het tegenvallende scenario te dekken die door de Bank van Griekenland werden vastgesteld, aangezien die laatste schattingen een hoog stressniveau impliceren. |
| --- | --- |

(381)

De stresstesten van 2013, uitgevoerd door de Bank van Griekenland, bevestigen dat het bedrag aan aanvullend kapitaal dat in 2014 zal worden aangetrokken, te weten 2 864 miljoen EUR, volstaat om het hoofd te bieden aan het basisscenario tijdens de herstructureringsperiode. De Bank zal ook een noodplan indienen bij de Bank van Griekenland, dat maatregelen bevat die zullen worden uitgevoerd als het economische klimaat nog verder verslechtert. De Commissie wijst erop dat de Bank van Griekenland in de beoordeling van de kapitaalbehoeften op grond van het basisscenario al tot verschillende bijstellingen kwam die resulteerden in een toename van de geraamde kapitaalbehoeften in vergelijking met de kapitaalbehoeften die door de Bank in haar eigen basisscenario waren geraamd. De basiskapitaalbehoeften die door de Bank van Griekenland waren voorzien, kunnen derhalve als een soort stresstest worden gezien. Om te concluderen dat de Bank levensvatbaar is, eist de Commissie niet dat de Bank vooraf voldoende kapitaal heeft om de kapitaalbehoeften volgens het tegenvallende scenario te dekken die door de Bank van Griekenland werden vastgesteld, aangezien die laatste schattingen een hoog stressniveau impliceren.

| (382) | Bovendien is het positief dat de Bank geen aanvullende beleggingen in niet-investment grade papier zal doen, wat zal bijdragen aan het behoud van haar kapitaal- en liquiditeitspositie. |
| --- | --- |

(382)

Bovendien is het positief dat de Bank geen aanvullende beleggingen in niet-investment grade papier zal doen, wat zal bijdragen aan het behoud van haar kapitaal- en liquiditeitspositie.

| (383) | De Commissie kan daarom concluderen dat de Bank voldoende maatregelen heeft genomen om de problemen voor de levensvatbaarheid van de Griekse binnenlandse bancaire activiteiten en de buitenlandse activiteiten aan te pakken. |
| --- | --- |

(383)

De Commissie kan daarom concluderen dat de Bank voldoende maatregelen heeft genomen om de problemen voor de levensvatbaarheid van de Griekse binnenlandse bancaire activiteiten en de buitenlandse activiteiten aan te pakken.

7.6.3.   Eigen bijdrage en deling in de lasten

7.6.3.1.   Beoordeling van de overeenstemming van de maatregelen A, B1, B2, B3 en B4 met de Herstructureringsmededeling

| (384) | Zoals vermeld in de Herstructureringsmededeling is het nodig dat banken en hun belanghebbenden zo veel mogelijk bijdragen aan de herstructurering om ervoor te zorgen dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. Banken moeten derhalve hun eigen middelen voor de financiering van de herstructurering gebruiken, bijvoorbeeld door de verkoop van activa, terwijl de belanghebbenden de verliezen van de bank daar waar mogelijk op moeten vangen. De door de Bank gedane toezeggingen moeten ervoor zorgen dat eigen middelen worden gebruikt en dat de oorspronkelijke aandeelhouders en particuliere beleggers, die hybride kapitaal van de Bank in bezit hebben, aan de herstructurering bijdragen. |
| --- | --- |

(384)

Zoals vermeld in de Herstructureringsmededeling is het nodig dat banken en hun belanghebbenden zo veel mogelijk bijdragen aan de herstructurering om ervoor te zorgen dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. Banken moeten derhalve hun eigen middelen voor de financiering van de herstructurering gebruiken, bijvoorbeeld door de verkoop van activa, terwijl de belanghebbenden de verliezen van de bank daar waar mogelijk op moeten vangen. De door de Bank gedane toezeggingen moeten ervoor zorgen dat eigen middelen worden gebruikt en dat de oorspronkelijke aandeelhouders en particuliere beleggers, die hybride kapitaal van de Bank in bezit hebben, aan de herstructurering bijdragen.

7.6.3.1.1.   Eigen bijdrage van de Bank: desinvesteringen en kostenbeperking

| (385) | De Bank heeft belangrijke bedrijfsonderdelen afgestoten om haar solvabiliteit te versterken. De verkoop van haar grote Poolse en Turkse dochterondernemingen heeft haar kapitaalpositie met ongeveer 750 miljoen EUR verbeterd. Deze verkopen hebben ook de liquiditeitspositie van de Bank verbeterd. Door de verhoging van het aandelenkapitaal van Eurobank Properties kon de Bank haar kapitaal met 200 miljoen EUR vergroten. |
| --- | --- |

(385)

De Bank heeft belangrijke bedrijfsonderdelen afgestoten om haar solvabiliteit te versterken. De verkoop van haar grote Poolse en Turkse dochterondernemingen heeft haar kapitaalpositie met ongeveer 750 miljoen EUR verbeterd. Deze verkopen hebben ook de liquiditeitspositie van de Bank verbeterd. Door de verhoging van het aandelenkapitaal van Eurobank Properties kon de Bank haar kapitaal met 200 miljoen EUR vergroten.

| (386) | Het herstructureringsplan zorgt voor de verdere verkoop van activa in [...] en [...]. De Bank heeft met name toegezegd dat zij de omvang van haar buitenlandse activa tot 8,77 miljard EUR zal terugbrengen. Gezien de al uitgevoerde schuldafbouw en desinvesteringen zal de geografische voetafdruk in [...] van de Bank na de uitvoering van deze aanvullende inkrimping aanzienlijk zijn teruggebracht. |
| --- | --- |

(386)

Het herstructureringsplan zorgt voor de verdere verkoop van activa in [...] en [...]. De Bank heeft met name toegezegd dat zij de omvang van haar buitenlandse activa tot 8,77 miljard EUR zal terugbrengen. Gezien de al uitgevoerde schuldafbouw en desinvesteringen zal de geografische voetafdruk in [...] van de Bank na de uitvoering van deze aanvullende inkrimping aanzienlijk zijn teruggebracht.

| (387) | Bovendien heeft de Bank de toezegging gedaan dat zij de omvang van haar buitenlandse activiteiten verder zal beperken als zij een kapitaalinjectie van het HFSF van meer dan 1 miljard EUR nodig heeft. In dat geval zou de Bank haar portefeuille met internationale activa verlagen tot hooguit 3,5 miljard EUR. Als de kapitaalinjectie op grond van maatregel C minder dan 1 miljard EUR is, zullen particuliere beleggers ten minste 1,5 miljard EUR hebben geïnjecteerd, dat wil zeggen meer dan het HFSF. Door deze grotere deelname van particuliere beleggers zou het benodigde bedrag aan steun aanzienlijk dalen en zouden de lasten beter verdeeld zijn. |
| --- | --- |

(387)

Bovendien heeft de Bank de toezegging gedaan dat zij de omvang van haar buitenlandse activiteiten verder zal beperken als zij een kapitaalinjectie van het HFSF van meer dan 1 miljard EUR nodig heeft. In dat geval zou de Bank haar portefeuille met internationale activa verlagen tot hooguit 3,5 miljard EUR. Als de kapitaalinjectie op grond van maatregel C minder dan 1 miljard EUR is, zullen particuliere beleggers ten minste 1,5 miljard EUR hebben geïnjecteerd, dat wil zeggen meer dan het HFSF. Door deze grotere deelname van particuliere beleggers zou het benodigde bedrag aan steun aanzienlijk dalen en zouden de lasten beter verdeeld zijn.

| (388) | De Bank heeft ook toegezegd dat zij haar grote en winstgevende verzekeringsdochter zal verkopen. |
| --- | --- |

(388)

De Bank heeft ook toegezegd dat zij haar grote en winstgevende verzekeringsdochter zal verkopen.

| (389) | Ter beperking van haar kapitaalbehoeften heeft de Bank de toezegging gedaan dat zij geen kapitaal zal gebruiken voor het ondersteunen of vergroten van de omvang van haar buitenlandse dochterondernemingen, zoals beschreven in overweging 128. Bovendien zal op grond van de toezeggingen de Bank geen verdere overnames doen. |
| --- | --- |

(389)

Ter beperking van haar kapitaalbehoeften heeft de Bank de toezegging gedaan dat zij geen kapitaal zal gebruiken voor het ondersteunen of vergroten van de omvang van haar buitenlandse dochterondernemingen, zoals beschreven in overweging 128. Bovendien zal op grond van de toezeggingen de Bank geen verdere overnames doen.

| (390) | De Bank heeft ook een vergaand kostenbesparingsprogramma in gang gezet, zoals aangegeven in punt 2.4.2. Haar kosten zullen tot 2018 verder dalen. |
| --- | --- |

(390)

De Bank heeft ook een vergaand kostenbesparingsprogramma in gang gezet, zoals aangegeven in punt 2.4.2. Haar kosten zullen tot 2018 verder dalen.

| (391) | Griekenland heeft met name toegezegd dat de Bank tot [...] aan geen enkele werknemer of manager een totale jaarlijkse vergoeding (loon, pensioenbijdrage, bonus) van meer dan [...] zal betalen. Griekenland heeft bovendien toegezegd dat als het HFSF op aandelen van de Bank moet inschrijven, er een salarisgrens zal worden toegepast overeenkomstig de Bankenmededeling 2013 (151). |
| --- | --- |

(391)

Griekenland heeft met name toegezegd dat de Bank tot [...] aan geen enkele werknemer of manager een totale jaarlijkse vergoeding (loon, pensioenbijdrage, bonus) van meer dan [...] zal betalen. Griekenland heeft bovendien toegezegd dat als het HFSF op aandelen van de Bank moet inschrijven, er een salarisgrens zal worden toegepast overeenkomstig de Bankenmededeling 2013 (151).

7.6.3.1.2.   Deling in de lasten door de historische aandeelhouders en op de markt aangetrokken nieuw kapitaal.

| (392) | De bestaande aandeelhouders van de Bank werden sterk verwaterd door de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B4). Het aandeel van de bestaande aandeelhouders is inderdaad teruggelopen van 100 % vóór de herkapitalisatie van voorjaar 2013 tot slechts 1,44 %. De Commissie merkt ook op dat de Bank sinds 2008 geen contant dividend heeft betaald. Tot slot staat de Commissie positief tegenover het feit dat het HFSF alleen aanvullend kapitaal zal injecteren als het de Bank niet lukt om dit op de markt aan te trekken tegen een prijs die redelijk wordt geacht en door twee onafhankelijke taxateurs is vastgesteld. |
| --- | --- |

(392)

De bestaande aandeelhouders van de Bank werden sterk verwaterd door de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B4). Het aandeel van de bestaande aandeelhouders is inderdaad teruggelopen van 100 % vóór de herkapitalisatie van voorjaar 2013 tot slechts 1,44 %. De Commissie merkt ook op dat de Bank sinds 2008 geen contant dividend heeft betaald. Tot slot staat de Commissie positief tegenover het feit dat het HFSF alleen aanvullend kapitaal zal injecteren als het de Bank niet lukt om dit op de markt aan te trekken tegen een prijs die redelijk wordt geacht en door twee onafhankelijke taxateurs is vastgesteld.

7.6.3.1.3.   Deling in de lasten door de houders van achtergestelde schuld

| (393) | De houders van achtergestelde schuld van de Bank hebben bijgedragen aan de herstructureringskosten van de Bank. De Bank heeft verscheidene maatregelen voor passivabeheer uitgevoerd om kapitaal te genereren. Het totale bedrag aan omgewisselde passiva bedroeg 748 miljoen EUR, met een kapitaalswinst van 565 miljoen EUR, zoals beschreven in de overwegingen 122 en 123. |
| --- | --- |

(393)

De houders van achtergestelde schuld van de Bank hebben bijgedragen aan de herstructureringskosten van de Bank. De Bank heeft verscheidene maatregelen voor passivabeheer uitgevoerd om kapitaal te genereren. Het totale bedrag aan omgewisselde passiva bedroeg 748 miljoen EUR, met een kapitaalswinst van 565 miljoen EUR, zoals beschreven in de overwegingen 122 en 123.

| (394) | De nog uitstaande instrumenten zijn onderworpen aan het couponverbod beschreven in overweging 133. Daarom is de Commissie van oordeel dat voor een gepaste deling in de lasten door de particuliere hybride beleggers van de bank is gezorgd en dat in dat opzicht aan de eisen van de Herstructureringsmededeling is voldaan. |
| --- | --- |

(394)

De nog uitstaande instrumenten zijn onderworpen aan het couponverbod beschreven in overweging 133. Daarom is de Commissie van oordeel dat voor een gepaste deling in de lasten door de particuliere hybride beleggers van de bank is gezorgd en dat in dat opzicht aan de eisen van de Herstructureringsmededeling is voldaan.

| (395) | Concluderend is de Commissie, gezien de elementen als ontwikkeld in punt 7.6.1, van mening dat door Griekenland voldoende maatregelen voor de eigen bijdrage en deling in de lasten zijn uitgevoerd om het bedrag van de steunmaatregelen A, B1, B2, B3 en B4 tot het strikt noodzakelijke te beperken. |
| --- | --- |

(395)

Concluderend is de Commissie, gezien de elementen als ontwikkeld in punt 7.6.1, van mening dat door Griekenland voldoende maatregelen voor de eigen bijdrage en deling in de lasten zijn uitgevoerd om het bedrag van de steunmaatregelen A, B1, B2, B3 en B4 tot het strikt noodzakelijke te beperken.

7.6.3.2.   Beoordeling van de verenigbaarheid van maatregel C met de Bankenmededeling 2013

| (396) | De Bankenmededeling 2013 vormt een aanvulling op de Herstructureringsmededeling en roept op tot verhoogde deling in de lasten en de verwerving van kapitaalsteun door banken zodat zij aanvullende maatregelen kunnen nemen om de steun tot het minimum te beperken. Punt 29 van de Bankenmededeling 2013 vereist dat de lidstaat aantoont dat alle maatregelen om dergelijke steun tot het minimum te beperken tot het uiterste zijn benut. Hiertoe moet de lidstaat een plan voor het aantrekken van kapitaal presenteren, zorgen voor toereikende deling in de lasten door de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld en voorkomen dat middelen voorafgaand aan het besluit tot herstructurering wegstromen. Volgens de Bankenmededeling 2013 moet het plan voor het aantrekken van kapitaal rechtenemissies, vrijwillige maatregelen voor passivabeheer, kapitaal verhogende desinvesteringen, maatregelen voor schuldafbouw en winstinhoudingen behelzen, alsook andere maatregelen zoals bijvoorbeeld een strikt kosten- en beloningsbeleid. |
| --- | --- |

(396)

De Bankenmededeling 2013 vormt een aanvulling op de Herstructureringsmededeling en roept op tot verhoogde deling in de lasten en de verwerving van kapitaalsteun door banken zodat zij aanvullende maatregelen kunnen nemen om de steun tot het minimum te beperken. Punt 29 van de Bankenmededeling 2013 vereist dat de lidstaat aantoont dat alle maatregelen om dergelijke steun tot het minimum te beperken tot het uiterste zijn benut. Hiertoe moet de lidstaat een plan voor het aantrekken van kapitaal presenteren, zorgen voor toereikende deling in de lasten door de aandeelhouders en de houders van achtergestelde schuld en voorkomen dat middelen voorafgaand aan het besluit tot herstructurering wegstromen. Volgens de Bankenmededeling 2013 moet het plan voor het aantrekken van kapitaal rechtenemissies, vrijwillige maatregelen voor passivabeheer, kapitaal verhogende desinvesteringen, maatregelen voor schuldafbouw en winstinhoudingen behelzen, alsook andere maatregelen zoals bijvoorbeeld een strikt kosten- en beloningsbeleid.

| (397) | Punt 47 van de Bankenmededeling 2013 zorgt ervoor dat zodra er kapitaaltekorten zijn vastgesteld een bank de uitstroom van middelen moet voorkomen door middel van een aantal maatregelen die beogen hetzelfde resultaat te waarborgen als reguliere dividend- en couponverboden, overnameverboden, verboden op prijsleiderschap of reclameverboden. De Commissie merkt op dat de Bank al aan dergelijke verboden heeft voldaan, omdat deze zijn opgenomen in de lijst van toezeggingen die door Griekenland is ingediend, zoals beschreven in overweging 133, en dat de Bank sinds 2008 geen contant dividend heeft betaald. |
| --- | --- |

(397)

Punt 47 van de Bankenmededeling 2013 zorgt ervoor dat zodra er kapitaaltekorten zijn vastgesteld een bank de uitstroom van middelen moet voorkomen door middel van een aantal maatregelen die beogen hetzelfde resultaat te waarborgen als reguliere dividend- en couponverboden, overnameverboden, verboden op prijsleiderschap of reclameverboden. De Commissie merkt op dat de Bank al aan dergelijke verboden heeft voldaan, omdat deze zijn opgenomen in de lijst van toezeggingen die door Griekenland is ingediend, zoals beschreven in overweging 133, en dat de Bank sinds 2008 geen contant dividend heeft betaald.

| (398) | De toezegging tot herkapitalisatie van 2014 (maatregel C) biedt een buffer voor het opvangen van toekomstige verliezen, zoals bepaald door de stresstest die door de Bank van Griekenland in 2013 is uitgevoerd en op 6 maart 2014 is gepubliceerd. Uit de resultaten van de stresstest blijkt dat de Bank 2 945 miljoen EUR aanvullend kapitaal nodig heeft voor de dekking van haar toekomstige verliezen in een stressscenario. Maatregel C dekt alleen de kapitaalbehoefte die overblijft wanneer i) deze niet kan worden gedekt door middel van verdere desinvesteringen of kapitaalverbeteringsmaatregelen (de Commissie is van mening dat de Bank alle mogelijke desinvesteringen heeft geanalyseerd en alle desinvesteringen heeft toegezegd die de kapitaalbehoeften kunnen verminderen in het kader van het kapitaalplan ingediend bij de Bank van Griekenland) en ii) deze niet wordt gedekt door particuliere investeerders in het kader van de verhoging van het aandelenkapitaal die in april 2014 zal plaatsvinden. Zij levert de Bank daarom geen kapitaaloverschot op. |
| --- | --- |

(398)

De toezegging tot herkapitalisatie van 2014 (maatregel C) biedt een buffer voor het opvangen van toekomstige verliezen, zoals bepaald door de stresstest die door de Bank van Griekenland in 2013 is uitgevoerd en op 6 maart 2014 is gepubliceerd. Uit de resultaten van de stresstest blijkt dat de Bank 2 945 miljoen EUR aanvullend kapitaal nodig heeft voor de dekking van haar toekomstige verliezen in een stressscenario. Maatregel C dekt alleen de kapitaalbehoefte die overblijft wanneer i) deze niet kan worden gedekt door middel van verdere desinvesteringen of kapitaalverbeteringsmaatregelen (de Commissie is van mening dat de Bank alle mogelijke desinvesteringen heeft geanalyseerd en alle desinvesteringen heeft toegezegd die de kapitaalbehoeften kunnen verminderen in het kader van het kapitaalplan ingediend bij de Bank van Griekenland) en ii) deze niet wordt gedekt door particuliere investeerders in het kader van de verhoging van het aandelenkapitaal die in april 2014 zal plaatsvinden. Zij levert de Bank daarom geen kapitaaloverschot op.

| (399) | Zoals uiteengezet in de overwegingen 385 tot en met 395 heeft de Bank al vóór de stresstest maatregelen getroffen om de hoeveelheid benodigd kapitaal tot een minimum te beperken. Als het de Bank, in het kader van het huidige ronde voor het aantrekken van kapitaal, lukt om het merendeel van het benodigde kapitaal van particuliere beleggers en de aanvullende steun die door het HFSF wordt uitbetaald onder de 1 miljard EUR te houden, is er geen verdere eigen bijdrage door de Bank nodig. Als de steun die wordt uitbetaald op grond van maatregel C echter boven dat niveau komt, zou het passend zijn dat de Bank meer activiteiten afstoot. |
| --- | --- |

(399)

Zoals uiteengezet in de overwegingen 385 tot en met 395 heeft de Bank al vóór de stresstest maatregelen getroffen om de hoeveelheid benodigd kapitaal tot een minimum te beperken. Als het de Bank, in het kader van het huidige ronde voor het aantrekken van kapitaal, lukt om het merendeel van het benodigde kapitaal van particuliere beleggers en de aanvullende steun die door het HFSF wordt uitbetaald onder de 1 miljard EUR te houden, is er geen verdere eigen bijdrage door de Bank nodig. Als de steun die wordt uitbetaald op grond van maatregel C echter boven dat niveau komt, zou het passend zijn dat de Bank meer activiteiten afstoot.

| (400) | Wat betreft de deling in de lasten bepaalt de Bankenmededeling 2013 dat voldoende deling in de lasten bijdragen van aandeelhouders, hybride kapitaalhouders en houders van achtergestelde schuld vergt voordat er staatssteun in de vorm van kapitaalsteun wordt verleend. De Commissie wijst erop dat Griekenland haar nationaal wetgevingskader heeft gewijzigd om ervoor te zorgen dat houders van achtergestelde schuld in de herstructureringskosten van de Bank bijdragen voordat enig aanvullend kapitaal in de Bank wordt geïnjecteerd. De Commissie merkt ook op dat Griekenland de toezegging heeft gedaan de maatregelen uit te voeren bedoeld in artikel 6 bis van de HFSF-wet, zoals gewijzigd in 2014, dat voorziet in de toerekening, voor zover nodig, van het kapitaaltekort aan de houders van de kapitaalinstrumenten en andere achtergestelde passiva van de bank. Hoewel een dergelijke deling in de lasten pas plaatsvindt na de datum van toezegging tot herkapitalisatie van 2014 (maatregel C), is de Commissie op basis van punt 45 van de Bankenmededeling 2013 van mening dat er een onevenredige situatie zou ontstaan als de verplichte omzetting van achtergestelde schuld- en hybride kapitaalinstrumenten al moest gebeuren op het moment van de toezegging. Als de Bank voldoende particulier kapitaal zou aantrekken om haar volledige kapitaalbehoefte als bepaald door de stresstest van de Bank van Griekenland te dekken, zou de omzetting van de houders van achtergestelde schuld onevenredig zijn. De toezegging van Griekenland voor een bail-in van de houders van achtergestelde schuld voordat er daadwerkelijk kapitaalsteun aan de Bank is uitbetaald, is dus voldoende om een correcte deling in de lasten te waarborgen. |
| --- | --- |

(400)

Wat betreft de deling in de lasten bepaalt de Bankenmededeling 2013 dat voldoende deling in de lasten bijdragen van aandeelhouders, hybride kapitaalhouders en houders van achtergestelde schuld vergt voordat er staatssteun in de vorm van kapitaalsteun wordt verleend. De Commissie wijst erop dat Griekenland haar nationaal wetgevingskader heeft gewijzigd om ervoor te zorgen dat houders van achtergestelde schuld in de herstructureringskosten van de Bank bijdragen voordat enig aanvullend kapitaal in de Bank wordt geïnjecteerd. De Commissie merkt ook op dat Griekenland de toezegging heeft gedaan de maatregelen uit te voeren bedoeld in artikel 6 bis van de HFSF-wet, zoals gewijzigd in 2014, dat voorziet in de toerekening, voor zover nodig, van het kapitaaltekort aan de houders van de kapitaalinstrumenten en andere achtergestelde passiva van de bank. Hoewel een dergelijke deling in de lasten pas plaatsvindt na de datum van toezegging tot herkapitalisatie van 2014 (maatregel C), is de Commissie op basis van punt 45 van de Bankenmededeling 2013 van mening dat er een onevenredige situatie zou ontstaan als de verplichte omzetting van achtergestelde schuld- en hybride kapitaalinstrumenten al moest gebeuren op het moment van de toezegging. Als de Bank voldoende particulier kapitaal zou aantrekken om haar volledige kapitaalbehoefte als bepaald door de stresstest van de Bank van Griekenland te dekken, zou de omzetting van de houders van achtergestelde schuld onevenredig zijn. De toezegging van Griekenland voor een bail-in van de houders van achtergestelde schuld voordat er daadwerkelijk kapitaalsteun aan de Bank is uitbetaald, is dus voldoende om een correcte deling in de lasten te waarborgen.

| (401) | Bovendien deed Griekenland, om te garanderen dat de eigenaars van de Bank maximaal deelnemen aan het herstel van een voldoende kapitaalbasis tijdens de herstructureringsperiode, de toezegging dat de Bank tot het einde van de herstructureringsperiode de dividenden zal inhouden en geen coupons zal uitbetalen die niet wettelijk verplicht zijn. Derhalve zal de Bank, in overeenstemming met punt 26 van de Herstructureringsmededeling en punt 47 van de Bankenmededeling 2013, geen staatssteun gebruiken om het eigen vermogen te vergoeden als er onvoldoende winst voor dergelijke betalingen wordt behaald. |
| --- | --- |

(401)

Bovendien deed Griekenland, om te garanderen dat de eigenaars van de Bank maximaal deelnemen aan het herstel van een voldoende kapitaalbasis tijdens de herstructureringsperiode, de toezegging dat de Bank tot het einde van de herstructureringsperiode de dividenden zal inhouden en geen coupons zal uitbetalen die niet wettelijk verplicht zijn. Derhalve zal de Bank, in overeenstemming met punt 26 van de Herstructureringsmededeling en punt 47 van de Bankenmededeling 2013, geen staatssteun gebruiken om het eigen vermogen te vergoeden als er onvoldoende winst voor dergelijke betalingen wordt behaald.

| (402) | De Bank heeft ook toegezegd dat zij tot 31 december 2017 aan geen enkele werknemer of manager een totale jaarlijkse beloning zal betalen (loon, pensioenbijdrage, bonus) die hoger is dan de totale jaarlijkse vergoeding van de gouverneur van de Bank van Griekenland (als de gouverneur vrijwillig van een gedeelte van zijn beloning zou afzien, wordt hiermee geen rekening gehouden). Griekenland heeft bovendien toegezegd dat als het HFSF op aandelen van de Bank moet inschrijven, er een salarisgrens zal worden toegepast overeenkomstig de Bankenmededeling 2013 (152). |
| --- | --- |

(402)

De Bank heeft ook toegezegd dat zij tot 31 december 2017 aan geen enkele werknemer of manager een totale jaarlijkse beloning zal betalen (loon, pensioenbijdrage, bonus) die hoger is dan de totale jaarlijkse vergoeding van de gouverneur van de Bank van Griekenland (als de gouverneur vrijwillig van een gedeelte van zijn beloning zou afzien, wordt hiermee geen rekening gehouden). Griekenland heeft bovendien toegezegd dat als het HFSF op aandelen van de Bank moet inschrijven, er een salarisgrens zal worden toegepast overeenkomstig de Bankenmededeling 2013 (152).

| (403) | De Commissie moet beoordelen of deze toezegging, die betrekking heeft op twee scenario’s, voldoet aan de eisen van de Bankenmededeling 2013. |
| --- | --- |

(403)

De Commissie moet beoordelen of deze toezegging, die betrekking heeft op twee scenario’s, voldoet aan de eisen van de Bankenmededeling 2013.

| (404) | In het eerste scenario, waar het HFSF niet daadwerkelijk nieuw kapitaal in de Bank injecteert, zal de steun die is vastgelegd in maatregel C worden beperkt tot de garantie van een kapitaalverhoging en zal het HFSF geen euro uitbetalen, aangezien op alle nieuwe aandelen door particuliere beleggers zal worden ingeschreven. In de Bankenmededeling 2013 wordt bepaald dat de beperking van de vergoeding beëindigd kan worden wanneer de steun is terugbetaald. De steun die gepaard gaat met een dergelijke garantie voor een toekomstige kapitaalverhoging kan echter niet worden terugbetaald wanneer de betrokken toezegging nooit is uitgevoerd (aangezien door de staat nooit geld aan de Bank is betaald). Onder dergelijke omstandigheden kan de Commissie aanvaarden dat gedurende een vastgestelde tijdsperiode een beperking van de vergoeding geldt. De Commissie is van mening dat de toezegging van Griekenland, die tot 31 december 2017 geldt (dat wil zeggen gedurende drie jaar en acht maanden en eindigend één jaar vóór het einde van het herstructureringsplan), een correcte toepassing is van het laatste lid van punt 38 van de Bankenmededeling 2013. Omdat de jaarlijkse vergoeding van de gouverneur van de Bank van Griekenland lager is dan het maximum als vastgesteld in de tweede alinea van punt 38 van de Bankenmededeling 2013, en omdat die toezegging voor de hele groep geldt, meent de Commissie dat de door Griekenland voorgestelde toezegging voor het geval waarin het HFSF niet op aandelen intekent in het kader van de geplande kapitaalverhoging in overeenstemming is met punt 38 van de Bankenmededeling 2013. |
| --- | --- |

(404)

In het eerste scenario, waar het HFSF niet daadwerkelijk nieuw kapitaal in de Bank injecteert, zal de steun die is vastgelegd in maatregel C worden beperkt tot de garantie van een kapitaalverhoging en zal het HFSF geen euro uitbetalen, aangezien op alle nieuwe aandelen door particuliere beleggers zal worden ingeschreven. In de Bankenmededeling 2013 wordt bepaald dat de beperking van de vergoeding beëindigd kan worden wanneer de steun is terugbetaald. De steun die gepaard gaat met een dergelijke garantie voor een toekomstige kapitaalverhoging kan echter niet worden terugbetaald wanneer de betrokken toezegging nooit is uitgevoerd (aangezien door de staat nooit geld aan de Bank is betaald). Onder dergelijke omstandigheden kan de Commissie aanvaarden dat gedurende een vastgestelde tijdsperiode een beperking van de vergoeding geldt. De Commissie is van mening dat de toezegging van Griekenland, die tot 31 december 2017 geldt (dat wil zeggen gedurende drie jaar en acht maanden en eindigend één jaar vóór het einde van het herstructureringsplan), een correcte toepassing is van het laatste lid van punt 38 van de Bankenmededeling 2013. Omdat de jaarlijkse vergoeding van de gouverneur van de Bank van Griekenland lager is dan het maximum als vastgesteld in de tweede alinea van punt 38 van de Bankenmededeling 2013, en omdat die toezegging voor de hele groep geldt, meent de Commissie dat de door Griekenland voorgestelde toezegging voor het geval waarin het HFSF niet op aandelen intekent in het kader van de geplande kapitaalverhoging in overeenstemming is met punt 38 van de Bankenmededeling 2013.

| (405) | In het tweede scenario, waar het HFSF op enig aandeel van de bank zou moeten inschrijven, heeft Griekenland zich verplicht om de toezegging te wijzigen om deze in overeenstemming te brengen met de Bankenmededeling 2013. De Commissie merkt op dat, als het HFSF op enig aandeel zou inschrijven, om in overeenstemming te blijven met de Bankenmededeling 2013, de duur van de vergoedingsbeperking zou worden gewijzigd en deze zou lopen tot het einde van het herstructureringsplan — 31 december 2018 — of, indien deze datum vroeger valt, een transactie die gelijkwaardig ia aan de terugbetaling van de steun. Aangezien gewone aandelen niet door de Bank kunnen worden terugbetaald, aanvaardt de Commissie dat een verkoop van de aandelen op de secundaire markt met winst als gelijkwaardig aan terugbetaling van de steun kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(405)

In het tweede scenario, waar het HFSF op enig aandeel van de bank zou moeten inschrijven, heeft Griekenland zich verplicht om de toezegging te wijzigen om deze in overeenstemming te brengen met de Bankenmededeling 2013. De Commissie merkt op dat, als het HFSF op enig aandeel zou inschrijven, om in overeenstemming te blijven met de Bankenmededeling 2013, de duur van de vergoedingsbeperking zou worden gewijzigd en deze zou lopen tot het einde van het herstructureringsplan — 31 december 2018 — of, indien deze datum vroeger valt, een transactie die gelijkwaardig ia aan de terugbetaling van de steun. Aangezien gewone aandelen niet door de Bank kunnen worden terugbetaald, aanvaardt de Commissie dat een verkoop van de aandelen op de secundaire markt met winst als gelijkwaardig aan terugbetaling van de steun kan worden beschouwd.

| (406) | Tot besluit, in beide scenario’s voldoet de toezegging van Griekenland betreffende de beperking van de vergoeding aan de eisen van de Bankenmededeling 2013. |
| --- | --- |

(406)

Tot besluit, in beide scenario’s voldoet de toezegging van Griekenland betreffende de beperking van de vergoeding aan de eisen van de Bankenmededeling 2013.

| (407) | Wat betreft de vergoeding van de staat vereist de Verlengingsmededeling 2011 dat nieuwe aandelen tegen een korting op de marktprijs worden uitgegeven, na correctie voor verwatering. De Commissie merkt op dat het doel van dit vereiste is te garanderen dat de staat een voldoende vergoeding voor haar belang in de Bank ontvangt en dat de historische aandeelhouders dienovereenkomstig worden verwaterd. In het geval van maatregel C is de staat al de belangrijkste aandeelhouder van de Bank, aangezien hij meer dan 90 % van de aandelen in bezit heeft. Daarom zou een overmatige korting op de marktprijs de vergoeding van de staat voor maatregel B4 doen verminderen en kan deze leiden tot steun aan de beleggers als voor de korting de waarde van de Bank wordt onderschat. Om een dergelijke situatie te voorkomen kan de inschrijfprijs niet lager zijn dan een bodemprijs vast te stellen op basis van twee beoordelingen door onafhankelijke taxateurs. De gedetailleerde regelingen betreffende de prijsbepaling beschermen het HFSF derhalve tegen overmatige verwatering door de nieuwe beleggers, en garanderen dat het HFSF op nieuwe aandelen inschrijft tegen een prijs die overeenstemt met de waarde van de Bank. Onder deze omstandigheden kan de Commissie accepteren dat de nieuwe aandelen worden uitgegeven tegen een lagere korting op de huidige marktprijs dan beoogd in de Verlengingsmededeling 2011, en meent zij dat de bodemprijs acceptabel is. |
| --- | --- |

(407)

Wat betreft de vergoeding van de staat vereist de Verlengingsmededeling 2011 dat nieuwe aandelen tegen een korting op de marktprijs worden uitgegeven, na correctie voor verwatering. De Commissie merkt op dat het doel van dit vereiste is te garanderen dat de staat een voldoende vergoeding voor haar belang in de Bank ontvangt en dat de historische aandeelhouders dienovereenkomstig worden verwaterd. In het geval van maatregel C is de staat al de belangrijkste aandeelhouder van de Bank, aangezien hij meer dan 90 % van de aandelen in bezit heeft. Daarom zou een overmatige korting op de marktprijs de vergoeding van de staat voor maatregel B4 doen verminderen en kan deze leiden tot steun aan de beleggers als voor de korting de waarde van de Bank wordt onderschat. Om een dergelijke situatie te voorkomen kan de inschrijfprijs niet lager zijn dan een bodemprijs vast te stellen op basis van twee beoordelingen door onafhankelijke taxateurs. De gedetailleerde regelingen betreffende de prijsbepaling beschermen het HFSF derhalve tegen overmatige verwatering door de nieuwe beleggers, en garanderen dat het HFSF op nieuwe aandelen inschrijft tegen een prijs die overeenstemt met de waarde van de Bank. Onder deze omstandigheden kan de Commissie accepteren dat de nieuwe aandelen worden uitgegeven tegen een lagere korting op de huidige marktprijs dan beoogd in de Verlengingsmededeling 2011, en meent zij dat de bodemprijs acceptabel is.

| (408) | Als de aandelen waren uitgegeven tegen een hogere prijs, bestond het risico dat particuliere beleggers werden ontmoedigd om deel te nemen aan de verhoging van het aandelenkapitaal en zou het aantrekken van particuliere kapitaal zijn beperkt. |
| --- | --- |

(408)

Als de aandelen waren uitgegeven tegen een hogere prijs, bestond het risico dat particuliere beleggers werden ontmoedigd om deel te nemen aan de verhoging van het aandelenkapitaal en zou het aantrekken van particuliere kapitaal zijn beperkt.

| (409) | Daarom acht de Commissie het niveau van de eigen bijdrage en de deling in de lasten gepast voor maatregel C. |
| --- | --- |

(409)

Daarom acht de Commissie het niveau van de eigen bijdrage en de deling in de lasten gepast voor maatregel C.

7.6.3.3.   Conclusie inzake eigen bijdrage en deling in de lasten

| (410) | De Commissie merkt op dat, in vergelijking met de totale van de staat ontvangen herkapitalisatie, de eigen bijdrage en de deling in de lasten door de verkoop van activa veel lager is dan de niveaus die de Commissie normaal gesproken toereikend zou achten. Gezien de elementen die in punt 7.6.1 uiteen zijn gezet, op grond waarvan de Commissie een lagere eigen bijdrage en deling in de lasten kan accepteren, kan echter worden geoordeeld dat het herstructureringsplan voldoende maatregelen bevat betreffende de eigen bijdrage en de deling in de lasten. |
| --- | --- |

(410)

De Commissie merkt op dat, in vergelijking met de totale van de staat ontvangen herkapitalisatie, de eigen bijdrage en de deling in de lasten door de verkoop van activa veel lager is dan de niveaus die de Commissie normaal gesproken toereikend zou achten. Gezien de elementen die in punt 7.6.1 uiteen zijn gezet, op grond waarvan de Commissie een lagere eigen bijdrage en deling in de lasten kan accepteren, kan echter worden geoordeeld dat het herstructureringsplan voldoende maatregelen bevat betreffende de eigen bijdrage en de deling in de lasten.

| (411) | Het herstructureringsplan is ook in overeenstemming met de eisen van de Bankenmededeling 2013 met betrekking tot maatregel C. |
| --- | --- |

(411)

Het herstructureringsplan is ook in overeenstemming met de eisen van de Bankenmededeling 2013 met betrekking tot maatregel C.

7.6.4.   Maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing

| (412) | De Herstructureringsmededeling vereist een herstructureringsplan met maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing en ter waarborging van een concurrerend bankwezen. Bovendien moeten deze maatregelen ook morelerisicokwesties aanpakken en ervoor zorgen dat staatssteun niet wordt gebruikt voor de financiering van concurrentiebeperkend gedrag. |
| --- | --- |

(412)

De Herstructureringsmededeling vereist een herstructureringsplan met maatregelen ter beperking van de mededingingsvervalsing en ter waarborging van een concurrerend bankwezen. Bovendien moeten deze maatregelen ook morelerisicokwesties aanpakken en ervoor zorgen dat staatssteun niet wordt gebruikt voor de financiering van concurrentiebeperkend gedrag.

| (413) | Punt 31 van de Herstructureringsmededeling stelt dat de Commissie bij de beoordeling van het steunbedrag en de daaruit voortvloeiende mededingingsvervalsing rekening dient te houden met het absolute en relatieve bedrag van de ontvangen staatssteun en met de mate van deling in de lasten en de positie van de financiële instelling op de markt na de herstructurering. In dat opzicht herinnert de Commissie eraan dat de Bank kapitaal van de staat ter hoogte van 16 % van haar RWA (exclusief maatregel C) heeft ontvangen. Met maatregel C krijgt de Bank de toezegging van een aanvullende kapitaalinjectie van 2 864 miljard EUR, waardoor de totale kapitaalsteun op 23,7 % van de RWA van de Bank uitkomt. Naast kapitaalsteun heeft de Bank ook liquiditeitssteun ontvangen. De Bank heeft liquiditeitsgaranties ontvangen die op 15 april 201113 600 miljoen EUR en 13 932 miljoen EUR op 30 november 2013 bedroegen, wat op dat moment 17 % van de balans van de Bank vertegenwoordigde. De Bank maakte ook gebruik van door de staat gegarandeerde ELA voor een bedrag van 12 miljard EUR vanaf 31 december 2012, wat op dat moment 18 % van de balans van de Bank vertegenwoordigde. De noodzaak tot het uitvoeren van maatregelen ter beperking van mogelijke mededingingsvervalsing is dus gerechtvaardigd gezien het relatief grote steunbedrag. Bovendien is het marktaandeel van de Bank in Griekenland groot, met een marktaandeel van 17 % voor kredieten en 12 % voor deposito’s op 31 december 2012. Door de overnames van New TT Bank en Nea Proton Bank steeg het marktaandeel van de Bank in september 2013 tot 20,7 % voor kredieten en 18,8 % voor deposito’s (153). |
| --- | --- |

(413)

Punt 31 van de Herstructureringsmededeling stelt dat de Commissie bij de beoordeling van het steunbedrag en de daaruit voortvloeiende mededingingsvervalsing rekening dient te houden met het absolute en relatieve bedrag van de ontvangen staatssteun en met de mate van deling in de lasten en de positie van de financiële instelling op de markt na de herstructurering. In dat opzicht herinnert de Commissie eraan dat de Bank kapitaal van de staat ter hoogte van 16 % van haar RWA (exclusief maatregel C) heeft ontvangen. Met maatregel C krijgt de Bank de toezegging van een aanvullende kapitaalinjectie van 2 864 miljard EUR, waardoor de totale kapitaalsteun op 23,7 % van de RWA van de Bank uitkomt. Naast kapitaalsteun heeft de Bank ook liquiditeitssteun ontvangen. De Bank heeft liquiditeitsgaranties ontvangen die op 15 april 201113 600 miljoen EUR en 13 932 miljoen EUR op 30 november 2013 bedroegen, wat op dat moment 17 % van de balans van de Bank vertegenwoordigde. De Bank maakte ook gebruik van door de staat gegarandeerde ELA voor een bedrag van 12 miljard EUR vanaf 31 december 2012, wat op dat moment 18 % van de balans van de Bank vertegenwoordigde. De noodzaak tot het uitvoeren van maatregelen ter beperking van mogelijke mededingingsvervalsing is dus gerechtvaardigd gezien het relatief grote steunbedrag. Bovendien is het marktaandeel van de Bank in Griekenland groot, met een marktaandeel van 17 % voor kredieten en 12 % voor deposito’s op 31 december 2012. Door de overnames van New TT Bank en Nea Proton Bank steeg het marktaandeel van de Bank in september 2013 tot 20,7 % voor kredieten en 18,8 % voor deposito’s (153).

| (414) | De Commissie herinnert eraan dat de moeilijkheden van de Bank voornamelijk door externe schokken zijn veroorzaakt, zoals de Griekse staatsschuldencrisis en de langdurige recessie die de Griekse economie sinds 2008 hebben ontwricht, zoals in overweging 69 van het besluit tot inleiding Eurobank werd geconstateerd. De noodzaak om morelerisicokwesties aan te pakken wordt minder, aangezien de Bank geen buitensporige risico’s lijkt te hebben genomen. Zoals besproken in punt 7.6.1 is het verstorende effect van de steunmaatregelen gezien deze factoren lager en is dus de noodzaak voor maatregelen tot beperking van concurrentieverstoringen ook minder. Om die redenen kan de Commissie bij wijze van uitzondering aanvaarden dat het herstructureringsplan, ondanks het hoge steunbedrag, niet voorziet in een verlaging van de balans en de kredieten in Griekenland. |
| --- | --- |

(414)

De Commissie herinnert eraan dat de moeilijkheden van de Bank voornamelijk door externe schokken zijn veroorzaakt, zoals de Griekse staatsschuldencrisis en de langdurige recessie die de Griekse economie sinds 2008 hebben ontwricht, zoals in overweging 69 van het besluit tot inleiding Eurobank werd geconstateerd. De noodzaak om morelerisicokwesties aan te pakken wordt minder, aangezien de Bank geen buitensporige risico’s lijkt te hebben genomen. Zoals besproken in punt 7.6.1 is het verstorende effect van de steunmaatregelen gezien deze factoren lager en is dus de noodzaak voor maatregelen tot beperking van concurrentieverstoringen ook minder. Om die redenen kan de Commissie bij wijze van uitzondering aanvaarden dat het herstructureringsplan, ondanks het hoge steunbedrag, niet voorziet in een verlaging van de balans en de kredieten in Griekenland.

| (415) | De Commissie merkt echter op dat de Bank door de herkapitalisaties door de staat in staat was haar bancaire activiteiten op buitenlandse markten en de verzekeringsactiviteiten in Griekenland voort te zetten. |
| --- | --- |

(415)

De Commissie merkt echter op dat de Bank door de herkapitalisaties door de staat in staat was haar bancaire activiteiten op buitenlandse markten en de verzekeringsactiviteiten in Griekenland voort te zetten.

| (416) | In dat verband wijst de Commissie op de toezegging van de Bank om, naast de al uitgevoerde schuldafbouw en herstructurering, haar verzekeringsactiviteiten tegen [...] te verkopen, en haar toezegging om de omvang van haar internationale activa tegen 31 december 2018 te reduceren, die waarschijnlijk zal leiden tot verdere desinvesteringen in [...] en [...], en haar toezegging om geen gebruik te maken van steun voor het financieren van de groei van deze activiteiten. De Commissie vindt het evenredig dat de vermindering van de buitenlandse activa groter wordt als het HFSF, op grond van maatregel C, aan de Bank aanvullende kapitaalsteun van meer dan 1 miljard EUR verstrekt. Zoals aangegeven in overweging 295 zou een dergelijke betaling de steun meer verstorend maken dan een loutere toezegging tot het deelnemen aan de kapitaalverhoging. Als de aanvullende kapitaalinjectie echter minder dan 1 miljard EUR bedraagt, zou dit leiden tot een grotere participatie van particuliere beleggers voor een bedrag van ten minste 1,5 miljard EUR. Bovendien zou de grotere particuliere deelname neerkomen op een verdere deling in de lasten, zoals uiteengezet in overweging 388. Punt 31 van de Herstructureringsmededeling stelt dat er bij de beoordeling van maatregelen tot deling in de lasten rekening zal worden gehouden met de prijs die is betaald voor door de staat verleende steun en met de mate van deling in de lasten. Als het HFSF minder dan 1 miljard EUR injecteert, zullen verdere verstoringen van de mededinging daarom beperkt blijven. |
| --- | --- |

(416)

In dat verband wijst de Commissie op de toezegging van de Bank om, naast de al uitgevoerde schuldafbouw en herstructurering, haar verzekeringsactiviteiten tegen [...] te verkopen, en haar toezegging om de omvang van haar internationale activa tegen 31 december 2018 te reduceren, die waarschijnlijk zal leiden tot verdere desinvesteringen in [...] en [...], en haar toezegging om geen gebruik te maken van steun voor het financieren van de groei van deze activiteiten. De Commissie vindt het evenredig dat de vermindering van de buitenlandse activa groter wordt als het HFSF, op grond van maatregel C, aan de Bank aanvullende kapitaalsteun van meer dan 1 miljard EUR verstrekt. Zoals aangegeven in overweging 295 zou een dergelijke betaling de steun meer verstorend maken dan een loutere toezegging tot het deelnemen aan de kapitaalverhoging. Als de aanvullende kapitaalinjectie echter minder dan 1 miljard EUR bedraagt, zou dit leiden tot een grotere participatie van particuliere beleggers voor een bedrag van ten minste 1,5 miljard EUR. Bovendien zou de grotere particuliere deelname neerkomen op een verdere deling in de lasten, zoals uiteengezet in overweging 388. Punt 31 van de Herstructureringsmededeling stelt dat er bij de beoordeling van maatregelen tot deling in de lasten rekening zal worden gehouden met de prijs die is betaald voor door de staat verleende steun en met de mate van deling in de lasten. Als het HFSF minder dan 1 miljard EUR injecteert, zullen verdere verstoringen van de mededinging daarom beperkt blijven.

| (417) | Griekenland heeft ook een overnameverbod toegezegd, dat ervoor moet zorgen dat de Bank de ontvangen staatssteun niet zal gebruiken voor de overname van nieuwe activiteiten. Dat verbod draagt ertoe bij dat de steun strikt wordt gebruikt ter ondersteuning van het herstel van de levensvatbaarheid van de Griekse bancaire activiteiten en niet, bijvoorbeeld, voor groei op buitenlandse markten. |
| --- | --- |

(417)

Griekenland heeft ook een overnameverbod toegezegd, dat ervoor moet zorgen dat de Bank de ontvangen staatssteun niet zal gebruiken voor de overname van nieuwe activiteiten. Dat verbod draagt ertoe bij dat de steun strikt wordt gebruikt ter ondersteuning van het herstel van de levensvatbaarheid van de Griekse bancaire activiteiten en niet, bijvoorbeeld, voor groei op buitenlandse markten.

| (418) | De toezegging tot het verlagen van de onhoudbaar hoge rente die werd betaald op Griekse deposito’s zorgt er ook voor dat de steun niet zal worden gebruikt voor de financiering van niet-houdbare strategieën voor het aantrekken van deposito’s, die de concurrentie op de Griekse markt verstoren. Ook de toezegging tot het uitvoeren van strikte richtsnoeren met betrekking tot de prijsstelling van nieuwe kredieten op basis van een goede kredietrisicobeoordeling, zal voorkomen dat de Bank de mededinging op de Griekse markt verstoort met ongepaste prijsstellingen voor leningen aan klanten. |
| --- | --- |

(418)

De toezegging tot het verlagen van de onhoudbaar hoge rente die werd betaald op Griekse deposito’s zorgt er ook voor dat de steun niet zal worden gebruikt voor de financiering van niet-houdbare strategieën voor het aantrekken van deposito’s, die de concurrentie op de Griekse markt verstoren. Ook de toezegging tot het uitvoeren van strikte richtsnoeren met betrekking tot de prijsstelling van nieuwe kredieten op basis van een goede kredietrisicobeoordeling, zal voorkomen dat de Bank de mededinging op de Griekse markt verstoort met ongepaste prijsstellingen voor leningen aan klanten.

| (419) | Rekening houdend met de specifieke situatie die wordt beschreven in punt 7.6.1 en de maatregelen in het herstructureringsplan, is de Commissie van mening dat er voldoende waarborgen zijn voor beperking van de mededingingsvervalsing. |
| --- | --- |

(419)

Rekening houdend met de specifieke situatie die wordt beschreven in punt 7.6.1 en de maatregelen in het herstructureringsplan, is de Commissie van mening dat er voldoende waarborgen zijn voor beperking van de mededingingsvervalsing.

7.7.   VOORTGANGSRAPPORTAGE

| (420) | Overeenkomstig punt 5 van de Herstructureringsmededeling zijn er periodieke verslagen vereist, zodat de Commissie kan verifiëren of het herstructureringsplan naar behoren wordt uitgevoerd. Zoals aangegeven in de toezeggingen (154) zal Griekenland ervoor zorgen dat de monitoring trustee, die al door de Bank is benoemd met goedkeuring van de Commissie, toezicht zal houden op de door Griekenland gedane toezeggingen betreffende de herstructurering van de activiteiten in Griekenland en in het buitenland, alsook betreffende corporate governance en de commerciële activiteiten. De Commissie is daarom van mening dat passend toezicht op de uitvoering van het herstructureringsplan is gewaarborgd. |
| --- | --- |

(420)

Overeenkomstig punt 5 van de Herstructureringsmededeling zijn er periodieke verslagen vereist, zodat de Commissie kan verifiëren of het herstructureringsplan naar behoren wordt uitgevoerd. Zoals aangegeven in de toezeggingen (154) zal Griekenland ervoor zorgen dat de monitoring trustee, die al door de Bank is benoemd met goedkeuring van de Commissie, toezicht zal houden op de door Griekenland gedane toezeggingen betreffende de herstructurering van de activiteiten in Griekenland en in het buitenland, alsook betreffende corporate governance en de commerciële activiteiten. De Commissie is daarom van mening dat passend toezicht op de uitvoering van het herstructureringsplan is gewaarborgd.

8.   CONCLUSIE

| (421) | De Commissie is van mening dat Griekenland de steunmaatregelen SA.34825 (2012/C), SA.34825 (2014/N), SA.36006 (2013/NN), SA.34488 (2012/C, ex 2012/NN) SA.31155 (2013/C) (2013/NN) op onrechtmatige wijze heeft uitgevoerd, in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, aangezien zij vóór hun formele kennisgeving werden uitgevoerd. De Commissie is echter van mening dat het herstructureringsplan, bezien in samenhang met de toezeggingen in de bijlagen, zorgt voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Bank, volstaat met betrekking tot de deling in de lasten en de eigen bijdrage, en geschikt en evenredig is voor de neutralisatie van de verstorende effecten op de mededinging van de steunmaatregelen die in dit besluit zijn onderzocht. Het herstructureringsplan en de ingediende toezeggingen voldoen aan de criteria van de Herstructureringsmededeling. De steunmaatregelen kunnen daarom als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. |
| --- | --- |

(421)

De Commissie is van mening dat Griekenland de steunmaatregelen SA.34825 (2012/C), SA.34825 (2014/N), SA.36006 (2013/NN), SA.34488 (2012/C, ex 2012/NN) SA.31155 (2013/C) (2013/NN) op onrechtmatige wijze heeft uitgevoerd, in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, aangezien zij vóór hun formele kennisgeving werden uitgevoerd. De Commissie is echter van mening dat het herstructureringsplan, bezien in samenhang met de toezeggingen in de bijlagen, zorgt voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Bank, volstaat met betrekking tot de deling in de lasten en de eigen bijdrage, en geschikt en evenredig is voor de neutralisatie van de verstorende effecten op de mededinging van de steunmaatregelen die in dit besluit zijn onderzocht. Het herstructureringsplan en de ingediende toezeggingen voldoen aan de criteria van de Herstructureringsmededeling. De steunmaatregelen kunnen daarom als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd.

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1.   De volgende door Griekenland uitgevoerde of geplande maatregelen vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag:

| a) | de noodliquiditeitssteun verstrekt aan Eurobank Ergasias SA. („Eurobank”) door de Bank van Griekenland en gegarandeerd door de Helleense Republiek (maatregel L2); |
| --- | --- |

a)

de noodliquiditeitssteun verstrekt aan Eurobank Ergasias SA. („Eurobank”) door de Bank van Griekenland en gegarandeerd door de Helleense Republiek (maatregel L2);

| b) | de tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR die door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit („HFSF”) in december 2012 aan Eurobank is toegekend (maatregel B2); |
| --- | --- |

b)

de tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR die door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit („HFSF”) in december 2012 aan Eurobank is toegekend (maatregel B2);

| c) | de toezeggingsbrief van 528 miljoen EUR die op 21 december 2012 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B3); |
| --- | --- |

c)

de toezeggingsbrief van 528 miljoen EUR die op 21 december 2012 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B3);

| d) | de herkapitalisatie van 5 839 miljoen EUR die in mei 2013 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B4); |
| --- | --- |

d)

de herkapitalisatie van 5 839 miljoen EUR die in mei 2013 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B4);

| e) | de door het HFSF verleende toezegging tot herkapitalisatie van 2 864 miljoen EUR naar aanleiding van de verhoging van het aandelenkapitaal van 2 864 miljoen EUR die op 12 april 2014 door de buitengewone vergadering van aandeelhouders op grond van Wet HFSL 3864/2010, als gewijzigd, werd goedgekeurd (maatregel C); |
| --- | --- |

e)

de door het HFSF verleende toezegging tot herkapitalisatie van 2 864 miljoen EUR naar aanleiding van de verhoging van het aandelenkapitaal van 2 864 miljoen EUR die op 12 april 2014 door de buitengewone vergadering van aandeelhouders op grond van Wet HFSL 3864/2010, als gewijzigd, werd goedgekeurd (maatregel C);

| f) | de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR die op 28 augustus 2013 door het HFSF aan Nea Proton Bank werd toegekend (maatregel NP3); |
| --- | --- |

f)

de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR die op 28 augustus 2013 door het HFSF aan Nea Proton Bank werd toegekend (maatregel NP3);

2.   Gezien het herstructureringsplan betreffende de Eurobank Groep (Eurobank Ergasias SA en al haar dochterondernemingen (Griekse en niet-Griekse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen en bijkantoren) ingediend op 16 april 2014 en de toezeggingen van Griekenland op 16 april 2014, is de volgende staatssteun verenigbaar met de interne markt:

| a) | de kapitaalinjectie van 950 miljoen EUR die in mei 2009 door Griekenland aan Eurobank werd toegekend op grond van de herkapitalisatieregeling (maatregel A); |
| --- | --- |

a)

de kapitaalinjectie van 950 miljoen EUR die in mei 2009 door Griekenland aan Eurobank werd toegekend op grond van de herkapitalisatieregeling (maatregel A);

| b) | de noodliquiditeitssteun die door de Bank van Griekenland aan Eurobank werd verstrekt en sinds juli 2011 door Griekenland werd gegarandeerd voor een bedrag van 12 miljard EUR, met ingang van 31 december 2012 (maatregel L2); |
| --- | --- |

b)

de noodliquiditeitssteun die door de Bank van Griekenland aan Eurobank werd verstrekt en sinds juli 2011 door Griekenland werd gegarandeerd voor een bedrag van 12 miljard EUR, met ingang van 31 december 2012 (maatregel L2);

| c) | de eerste overbruggingsherkapitalisatie van 3 970 miljoen EUR die door het HFSF in mei 2012 aan Eurobank werd toegekend (maatregel B1); |
| --- | --- |

c)

de eerste overbruggingsherkapitalisatie van 3 970 miljoen EUR die door het HFSF in mei 2012 aan Eurobank werd toegekend (maatregel B1);

| d) | de tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR die in december 2012 door het HFSF aan Eurobank werd toegekend (maatregel B2); |
| --- | --- |

d)

de tweede overbruggingsherkapitalisatie van 1 341 miljoen EUR die in december 2012 door het HFSF aan Eurobank werd toegekend (maatregel B2);

| e) | de toezeggingsbrief van 528 miljoen EUR die op 21 december 2012 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B3); |
| --- | --- |

e)

de toezeggingsbrief van 528 miljoen EUR die op 21 december 2012 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B3);

| f) | de herkapitalisatie van 5 839 miljoen EUR die in mei 2013 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B4); |
| --- | --- |

f)

de herkapitalisatie van 5 839 miljoen EUR die in mei 2013 door het HFSF aan Eurobank is toegekend (maatregel B4);

| g) | de door het HFSF aan Eurobank verleende toezegging voor een herkapitalisatie van 2 864 miljoen EUR naar aanleiding van de aandelenkapitaalverhoging van 2 864 miljoen EUR die op 12 april 2014 door de buitengewone vergadering van aandeelhouders werd goedgekeurd op grond van Wet HFSL 3864/2010, als gewijzigd (maatregel C); |
| --- | --- |

g)

de door het HFSF aan Eurobank verleende toezegging voor een herkapitalisatie van 2 864 miljoen EUR naar aanleiding van de aandelenkapitaalverhoging van 2 864 miljoen EUR die op 12 april 2014 door de buitengewone vergadering van aandeelhouders werd goedgekeurd op grond van Wet HFSL 3864/2010, als gewijzigd (maatregel C);

| h) | de kapitaalinjectie van 80 miljoen EUR die in mei 2009 door Griekenland aan Proton Bank werd toegekend (maatregel Pr1); |
| --- | --- |

h)

de kapitaalinjectie van 80 miljoen EUR die in mei 2009 door Griekenland aan Proton Bank werd toegekend (maatregel Pr1);

| i) | de financiering door het Griekse garantiefonds voor deposito’s en beleggingen (HDIGF) en het HFSF van het totale financieringstekort van 1 121,6 miljoen EUR, dat het gevolg was van de overdracht van activiteiten van Proton Bank aan Nea Proton Bank, in oktober 2011 en mei 2012 (maatregel NP1); |
| --- | --- |

i)

de financiering door het Griekse garantiefonds voor deposito’s en beleggingen (HDIGF) en het HFSF van het totale financieringstekort van 1 121,6 miljoen EUR, dat het gevolg was van de overdracht van activiteiten van Proton Bank aan Nea Proton Bank, in oktober 2011 en mei 2012 (maatregel NP1);

| j) | de totale kapitaalinjectie van 515 miljoen EUR die in oktober 2011, februari 2012, augustus 2012 en december 2012 door het HFSF aan Nea Proton Bank werd toegekend (maatregel NP2); |
| --- | --- |

j)

de totale kapitaalinjectie van 515 miljoen EUR die in oktober 2011, februari 2012, augustus 2012 en december 2012 door het HFSF aan Nea Proton Bank werd toegekend (maatregel NP2);

| k) | de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR die op 28 augustus 2013 door het HFSF aan Nea Proton Bank werd toegekend (maatregel NP3); |
| --- | --- |

k)

de kapitaalinjectie van 395 miljoen EUR die op 28 augustus 2013 door het HFSF aan Nea Proton Bank werd toegekend (maatregel NP3);

| l) | de financiering door het HDIGF en het HFSF van het totale financieringstekort van 677 miljoen EUR, dat het gevolg was van de overdracht van activiteiten van T Bank aan Hellenic Postbank („TT Bank”), in december 2011 en februari 2013 (maatregel T); |
| --- | --- |

l)

de financiering door het HDIGF en het HFSF van het totale financieringstekort van 677 miljoen EUR, dat het gevolg was van de overdracht van activiteiten van T Bank aan Hellenic Postbank („TT Bank”), in december 2011 en februari 2013 (maatregel T);

| m) | de kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR die door Griekenland in mei 2009 aan TT Bank werd toegekend (maatregel TT); |
| --- | --- |

m)

de kapitaalinjectie van 224,96 miljoen EUR die door Griekenland in mei 2009 aan TT Bank werd toegekend (maatregel TT);

| n) | de financiering door het HDIGF van het totale financieringstekort van 3 732,6 miljoen EUR, dat het gevolg was van de overdracht van activiteiten van TT Bank aan Hellenic Postbank („New TT Bank”), in januari en februari 2013 (maatregel NTT1); |
| --- | --- |

n)

de financiering door het HDIGF van het totale financieringstekort van 3 732,6 miljoen EUR, dat het gevolg was van de overdracht van activiteiten van TT Bank aan Hellenic Postbank („New TT Bank”), in januari en februari 2013 (maatregel NTT1);

| o) | de kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR die op 29 januari 2013 door het HFSF aan New TT Bank werd toegekend (maatregel NTT2); |
| --- | --- |

o)

de kapitaalinjectie van 500 miljoen EUR die op 29 januari 2013 door het HFSF aan New TT Bank werd toegekend (maatregel NTT2);

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot de Helleense Republiek.

Gedaan te Brussel, 29 april 2014.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Besluit van de Commissie van 27 juli 2012 betreffende steunmaatregel SA.34825 (2012/C) (ex 2012/NN) — Herkapitalisatie van EFG Eurobank door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (PB C 359 van 21.11.2012, blz. 31), Besluit van de Commissie van 26 juli 2012 betreffende steunmaatregel SA.34488 (2012/C) (ex 2012/NN) — Steun ten behoeve van Nea Proton Bank door de oprichting en kapitalisatie van Nea Proton Bank en inleiding van de formele onderzoeksprocedure (PB C 357 van 20.11.2012, blz. 26), Besluit van de Commissie van 6 mei 2013 betreffende steunmaatregel SA.31155 (2013/C) (ex 2013/NN (ex 2010/N) — „Staatssteun aan Hellenic Postbank SA middels de oprichting en kapitalisatie van de brugbank „New Hellenic Postbank SA” (PB C 190 van 29.6.2013, blz. 70).

1

(2)  Eurobank Ergasias SA en al haar dochterondernemingen (Griekse en niet-Griekse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen en bijkantoren).

2

(3)  De „Bank” verwijst naar de Eurobank Groep

3

(4)  Besluit van de Commissie van 19 november 2008 betreffende steunmaatregel N 560/08 „Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 125 van 5.6.2009, blz. 6). De zaak werd geregistreerd onder nummer SA.26678 (N 560/08). Deze regeling werd vervolgens verlengd en gewijzigd, zoals beschreven in voetnoot 6.

4

Support Measures for the Credit Institutions in Greece

(5)  Op de jaarlijkse algemene vergadering van 29 juni 2012 werd besloten om de bedrijfsnaam EFG Eurobank Ergasias SA te wijzigen in Eurobank Ergasias S.A.

5

(6)  Op 2 september 2009 heeft Griekenland een aantal wijzigingen van de steunmaatregelen en een verlenging tot en met 31 december 2009 aangemeld, die op 18 september 2009 werden goedgekeurd (zie het Besluit van de Commissie van 18 september 2009 betreffende steunmaatregel N 504/09 „Prolongation and amendment of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 264, 6.11.2009, blz. 3)). Op 25 januari 2010 keurde de Commissie een tweede verlenging van de steunmaatregelen tot 30 juni 2010 goed (zie het Besluit van de Commissie van 25 januari 2010 betreffende steunmaatregel N 690/09 „Prolongation of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 57 van 9.3.2010, blz. 4)). Op 30 juni 2010 keurde de Commissie een aantal wijzigingen van de steunmaatregelen en een verlenging tot 31 december 2010 goed (zie het Besluit van de Commissie van 30 juni 2010 betreffende steunmaatregel N 260/10 „Extension of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 238 van 3.9.2010, blz. 1)). Op 21 december 2010 keurde de Commissie een verlenging van de steunmaatregelen tot 30 juni 2011 goed (zie het Besluit van de Commissie van 21 december 2010 betreffende steunmaatregel SA.31998 (2010/N) „Fourth extension of the Support measures for the credit Institutions in Greece” (PB C 53 van 19.2.2011, blz. 1)). Op 4 april 2011 keurde de Commissie een wijziging goed (zie het Besluit van de Commissie van 4 april 2011 betreffende steunmaatregel SA.32767 (11/N) „Amendment to the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 164 van 2.6.2011, blz. 5)). Op 27 juni 2011 keurde de Commissie een verlenging van de steunmaatregelen tot 31 december 2011 goed (zie het Besluit van de Commissie van 27 juni 2011 betreffende steunmaatregel SA.33153 (11/N) „Fifth prolongation of the Support measures for the credit Institutions in Greece” (PB C 274 van 17.9.2011, blz. 3)). Op 6 februari 2012 keurde de Commissie een verlenging van de steunmaatregelen tot 30 juni 2012 goed (zie het Besluit van de Commissie van 6 februari 2012 betreffende steunmaatregel SA.34149 (11/N) „Sixth prolongation of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 101 van 4.4.2012, blz. 1)). Op 6 juli 2012 keurde de Commissie een verlenging van de steunmaatregelen tot 31 december 2012 goed (zie het Besluit van de Commissie van 6 juli 2012 betreffende steunmaatregel nummer SA.35002 (12/N) „Prolongation of the Support Scheme for Credit Institutions in Greece” (PB C 77 van 15.3.2013, blz. 12)). Op 22 januari 2013 keurde de Commissie een verlenging van de garantieregeling en de obligatieleningsregeling tot 30 juni 2013 goed (zie het Besluit van de Commissie van 22 januari 2013 betreffende steunmaatregel nummer SA.35999 (12/N) — Griekenland „Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece” (PB C 162 van 7.6.2013, blz. 3)). Op 25 juli 2013 keurde de Commissie een verlenging van de garantieregeling en de obligatieleningsregeling tot 31 december 2013 goed (zie besluit van de Commissie van 25 juli 2013 betreffende steunmaatregel nummer SA.36956 (2013/N) — Griekenland „Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece” (nog niet bekendgemaakt). Op 14 januari 2014 keurde de Commissie een verlenging van de garantieregeling en de obligatieleningsregeling tot 30 juni 2014 goed (zie het Besluit van de Commissie van 14 januari 2014 betreffende steunmaatregel nummer SA. 37958 (2013/N) — Griekenland „Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece’ (nog niet bekendgemaakt).

6

Prolongation and amendment of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece

Prolongation of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece

Extension of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece

Fourth extension of the Support measures for the credit Institutions in Greece

Amendment to the Support Measures for the Credit Institutions in Greece

Fifth prolongation of the Support measures for the credit Institutions in Greece

Sixth prolongation of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece

Prolongation of the Support Scheme for Credit Institutions in Greece

Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece

Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece

Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece

(7)  Zie het Besluit van de Commissie van 27 juli 2012 betreffende steunmaatregel SA. 34825 (2012/C), „Herkapitalisatie van EFG Eurobank door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit” (PB C 359 van 21.11.2012, blz. 31).

7

(8)  Persbericht HFSF, 24 december 2012, online beschikbaar op: http://www.hfsf.gr/files/press_release_20121224_en.pdf

8

(9)  De kennisgeving werd ingeschreven onder nummer SA.34825 (2014/NN).

9

(10)  PB C 357 van 20.11.2012, blz. 26.

10

(11)  PB C 190 van 29.6.2013, blz. 70.

11

(12)  Het financieringstekort werd later opnieuw beoordeeld en volgens besluit 11/1/
  21.5.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland werd het definitief vastgesteld op 3 732,6 miljoen EUR.

12

(13)  Het financieringstekort slaat op het verschil tussen de waarde van de activa die aan de nieuwe bank zijn overgedragen en de nominale waarde van de passiva die daaraan zijn overgedragen.

13

(14)  Europese Commissie — Directoraat-generaal Economische en Financiële Zaken. The Second Economic Adjustment Programme for Greece — maart 2012, blz. 17, online beschikbaar op: http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/occasional_paper/2012/pdf/ocp94_en.pdf

14

The Second Economic Adjustment Programme for Greece — maart 2012

(15)  Zie deel II „The restructuring of the Greek Sovereign Debt” van het Report on the Recapitalisation and Restructuring of the Greek Banking Sector, Bank van Griekenland, december 2012, online beschikbaar op: http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/Report_on_the_recapitalisation_and_restructuring.pdf

15

Report on the Recapitalisation and Restructuring of the Greek Banking Sector

(16)  Persbericht van het ministerie van Financiën van 9 maart 2012, online beschikbaar op: http://www.pdma.gr/attachments/article/80/9%20MARCH%202012%20-%20RESULTS.pdf

16

(17)  De tier 1-kernkapitaalratio van een bank is één van de kapitaalratio’s op basis van de regelgeving die door de toezichthouder in het kader van de kapitaalvereistenrichtlijn wordt bewaakt.

17

(18)  Zie voetnoot 14, blz. 106.

18

(19)  Zie voetnoot 15.

19

(20)  Zie voetnoot 14, blz. 104.

20

(21)  Zie voetnoot 15.

21

(22)  De Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken vormen samen het Eurosysteem, het centrale banksysteem van de eurozone.

22

(23)  Perscommuniqué van het ministerie van Financiën van 3 december 2012, online beschikbaar op: http://www.pdma.gr/attachments/article/248/Press%20Release%20-%20December%2003.pdf. Die terugkoop van haar eigen schuld tegen een prijs fors onder pari heeft tot een aanzienlijke schuldvermindering voor Griekenland geleid.

23

(24)  Als een dergelijke terugkoop niet had plaatsgevonden, had de marktwaarde van deze obligaties kunnen stijgen, afhankelijk van de evolutie van de marktparameters, zoals de rentevoeten en de kans op in gebreke blijven van Griekenland.

24

(25)  Inclusief het verwachte verlies van de nieuw af te sluiten kredieten in Griekenland over de periode juni 2013 tot december 2016.

25

(26)  Het effect van de CLP’s voor buitenlandse risico’s werd berekend na buitenlandse belastingen en rekening houdend met de op dat moment door Griekenland aan de Commissie voorgestelde toezeggingen inzake desinvesteringen.

26

(27)  Reserves voor kredietverliezen van NBG per juni 2013, pro-forma voor de voorzieningen van FBB en Probank.

27

(28)  Reserves voor kredietverliezen van Eurobank per juni 2013, pro-forma voor de voorzieningen van New Hellenic Postbank en New Proton Bank, die de Bank in augustus 2013 heeft overgenomen.

28

(29)  http://www.eurobank.gr/online/home/generic.aspx?id=323&mid=347&lang=en

29

(30)  Zie tabel 2.

30

(31)  Het eigen vermogen voor 2010, 2011 en 2012 is inclusief 950 miljoen EUR aan preferente aandelen die in 2009 door Griekenland werden toegekend; de bedragen zijn exclusief de twee overbruggingsherkapitalisaties die de Bank in 2012 heeft ontvangen, voor een bedrag van 5 311 miljoen EUR. Het eigen vermogen voor 31 december 2013 is inclusief de herkapitalisatie van mei 2013 (toen de twee overbruggingsherkapitalisaties werden omgezet in gewone aandelen).

31

(32)  Zie tabel 2.

32

(33)  Vertrouwelijke informatie.

33

(34)  Het aanvankelijke plan voor het aantrekken van kapitaal was minder ambitieus, aangezien de Bank bijvoorbeeld van plan was een belangrijke aanwezigheid in [...] te behouden en alleen de afstoting van [...]% van haar verzekeringsdochter had toegezegd.

34

(35)  Beschikking 20/3/
  9.10.2011 van de Commissie voor kredieten en verzekeringen van de Bank van Griekenland.

35

(36)  Beschikking 9250/9.10.2011 van de minister van Financiën tot oprichting van de tussentijdse kredietinstelling met de naam „Nea Proton Bank SA” (Grieks Staatsblad FEK B’ 2246/2011).

36

(37)  Het initiële aandelenkapitaal werd overeenkomstig het ministerieel besluit van 9 oktober 2011 in twee termijnen betaald; 220 miljoen EUR op 9 oktober 2011 en 30 miljoen EUR op 3 februari 2012. Zie HFSF, Annual Financial report for the period from 1.1.2012 to 31.12.2012, augustus 2013, online beschikbaar op: http://www.hfsf.gr/files/hfsf_annual_report_2012_en.pdf

37

Annual Financial report for the period from 1.1.2012 to 31.12.2012

(38)  De risicogewogen activa is een regelgevingsgrootheid die de risicoblootstelling van een financiële instelling meet, en die wordt gebruikt door toezichthouders voor het bewaken van de solvabiliteit van financiële instellingen.

38

risicogewogen activa

(39)  Zie artikel 63E, lid 9, van Wet 3601/2007.

39

(40)  Beschikking 7/3/
  18.1.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

40

(41)  Beschikking nr. 2124/B95/18.1.2013 van de minister van Financiën tot oprichting van de tussentijdse kredietinstelling met de naam „New TT Hellenic Postbank SA”(Grieks Staatsblad, FEK B’ 74/2013).

41

(42)  Bijlage 1, artikel 1, ιγ (13), van Ministerieel besluit 2124/B95/2013.

42

(43)  Deloitte voerde op 30 augustus 2013 een waardering uit van de nettowaarde van de activa van New TT Bank, en op 15 november 2013 betaalde het HFSF het bedrag van 54,9 miljoen EUR in contanten aan de Bank uit, zoals aangegeven in het activiteitenverslag van het Griekse fonds voor financiële stabiliteit betreffende de periode juli-december 2013, blz. 2, online beschikbaar op: http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jul_2013_Dec_2013_en.PDF

43

(44)  Het definitieve aantal aandelen dat door het HFSF werd ontvangen, werd vastgesteld op basis van de naar volume gewogen gemiddelde prijs van de aandelen van de Bank op de effectenbeurs van Athene over de tien werkdagen voorafgaand aan de buitengewone algemene vergadering (met een minimum van 1 418 750 000 aandelen). Zie voetnoot 31.

44

(45)  Volgens het rapport over de werking van de garantiemaatregel en de maatregel voor obligatiekredieten dat door het ministerie van Financiën op 13 december 2013 werd ingediend.

45

(46)  950 miljoen EUR is het bedrag na aftrek van de onkosten. Het bedrag was 950,125 miljoen EUR. Zie Annual Financial Report for the year ended 31 December 2009 van Eurobank, blz. 6, online beschikbaar op: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/REPORTSITE %202009Final1.pdf

46

Annual Financial Report for the year ended 31 December 2009

(47)  Volgens de brief van de Bank van Griekenland van 7 november 2011 zijn er „garanties van toepassing op het totale bedrag van de noodliquiditeitssteun (ELA)”.

47

(48)  Informatie verstrekt door de Bank van Griekenland op 7 april 2014.

48

(49)  In de voorinschrijvingsovereenkomst wordt bepaald dat: „Het daadwerkelijke aan de Bank te betalen risico omvat mede de EFSF-obligaties en alle couponbetalingen en lopende rente op de EFSF-obligaties voor de periode vanaf de uitgifte van de obligaties tot de omzetting van het voorschot in aandelenkapitaal en andere converteerbare financiële instrumenten, zoals voorgeschreven in deze overeenkomst”.

49

(50)  Zie tabel 3.

50

(51)  Aankondiging van Eurobank van 30 april 2013 over de resoluties van de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders van de Bank op 30.4.2013, online beschikbaar op: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ%20ΕΓΣ%2030%204 %202013_ENG(FINAL).pdf

51

(52)  Zie overweging 57.

52

(53)  http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/EGM_12042014_RESOLUTIONSVOTING_RESULTS_ENG(FINAL).pdf

53

(54)  http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Press_Release_Capital_increase_ENG_(04042014)_FINAL.pdf

54

(55)  http://www.hfsf.gr/files/press_release_20140415_en.pdf

55

(56)  http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Press_Release_Commitment_Letter_ENG.pdf

56

(57)  http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/PRICE_RANGE_ENG_FINAL.pdf

57

(58)  Beschikking 2/3/
  9.4.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

58

(59)  Het resterende bedrag werd door het HFSF betaald, aangezien volgens artikel 9, lid 12, van Wet 4051/2012, als van toepassing, deze laatste vanaf 29 februari 2012 het HDIGF verving in zijn rol van het dekken van het financieringstekort.

59

(60)  Zie overweging 53.

60

(61)  De maatregel werd beoordeeld als staatssteun die ten goede komt aan de activiteiten van T Bank die aan TT Bank werden overgedragen, in het besluit van de Commissie van 16 mei 2012 betreffende steunmaatregel nummer SA.34115 (12/NN) — Griekenland, „Afwikkeling van T-bank” („T Bank-besluit”), (PB C 284, 20.9.2012, blz. 6), en het besluit tot inleiding New TT.

61

(62)  Het aanvankelijke financieringstekort werd geschat op 700 miljoen EUR, volgens besluit 26/2/
  17.12.2011 van de Commissie voor kredieten en verzekeringen van de Bank van Griekenland.

62

(63)  Beschikking 2/1/
  9.4.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

63

(64)  Zie voetnoot 53.

64

(65)  Wat betreft het bedrag van 227 miljoen EUR dat door het HFSF aan New TT Bank werd betaald, wordt in het besluit van de Commissie betreffende afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland van 3 mei 2012 bepaald dat in overeenstemming met artikel 9, lid 12, van Wet 4051/2012, het HFSF in plaats van het HDIGF verplicht was tot betaling van niet alleen de nieuwe, maar ook de lopende door het HDIGF niet-nagekomen verplichtingen, tot de vaststelling van Wet 4051/2012 op 29 februari 2012. Het HFSF heeft daarom bij de Raad van State een aanvraag ingediend voor nietigverklaring van de desbetreffende beschikking van de Bank van Griekenland. Om die reden deed New TT Bank aan het HFSF per brief van 11 februari 2013 de toezegging dat als het Hof ten gunste van het HFSF zou beslissen, New TT Bank het bedrag van 227 miljoen EUR aan het HFSF zou terugbetalen. Zie voetnoot 31, blz. 6 en 48.

65

(66)  Het aanvankelijke financieringstekort werd geschat op ongeveer 4 096 miljoen EUR, volgens besluit 7/1/
  18.1.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

66

(67)  Beschikking 11/1/
  21.5.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

67

(68)  EFG Eurobank, jaarverslag 2010, blz. 9, online beschikbaar op: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Eurobank%20FIN%20AR%202010%20en.pdf

68

(69)  Herstructureringsplan, blz. 50, gebaseerd op netto kredieten.

69

(70)  Herstructureringsplan, blz. 62-63.

70

(71)  Herstructureringsplan, blz. 64 (cijfers 2012 op pro-formabasis).

71

(72)  Indiening door de Bank op 10 september 2013.

72

(73)  Herstructureringsplan, blz. 64.

73

(74)  Herstructureringsplan, blz. 61.

74

(75)  Financiële prognoses als bijlage bijgevoegd bij het herstructureringsplan, bij de Commissie op 16 april 2014 aangemeld.

75

(76)  Herstructureringsplan, blz. 76.

76

(77)  Zie voetnoot 69.

77

(78)  Herstructureringsplan, blz. 62.

78

(79)  Herstructureringsplan, blz. 51.

79

(80)  Zie voetnoot 68.

80

(81)  Zie voetnoot 72.

81

(82)  Het nettoresultaat van de Griekse activiteiten zal in 2015 positief uitvallen met respectievelijk 20 miljoen EUR, 304 miljoen EUR, 471 miljoen EUR en 554 miljoen EUR winst in 2015, 2016, 2017 en 2018.

82

(83)  Zie voetnoot 68.

83

(84)  Cijfers ingediend door de Bank op 9 mei 2013.

84

(85)  De Bank heeft geen toezegging gedaan tot uitvoering van dat bepaalde desinvesteringsprogramma en is, zoals in de bijlage staat beschreven, vrij om te kiezen voor een andere strategie om aan de algemene doelstelling te voldoen.

85

(86)  Zie voetnoot 68.

86

(87)  Zie voetnoot 68.

87

(88)  Aankondiging van Eurobank van 19 juni 2013, online beschikbaar op: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/EuproVeryFinalEnglish_190613.pdf.

88

(89)  Aankondiging van de resultaten van de uitnodigingen tot inschrijving op de bestaande lower tier 1- en lower tier II-effecten, 20 februari 2013, online beschikbaar op: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Harper%20-%20Final%20Results%20Press%20Release%20_Eng.pdf

89

(90)  Passivabeheerronde, online beschikbaar op: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Press%20Release_Offer%20Results_ENGLISH.pdf en Verslag van het Griekse Fonds voor financiële stabiliteit voor de periode januari-juni 2013, online beschikbaar op: http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jan_2013_Jun_2013_en.pdf

90

(91)  Zie de geconsolideerde jaarrekeningen voor 2011 en 2013.

91

(92)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk II.

92

(93)  Zie voetnoot 85.

93

(94)  Zie voetnoot 85.

94

(95)  Zie voetnoot 85.

95

(96)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk III, deel A.

96

(97)  Zie voetnoot 89.

97

(98)  Zie voetnoot 89.

98

(99)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk III, deel C.

99

(100)  Mededeling van de Commissie — De toepassing van de staatssteunregels op maatregelen in het kader van de huidige wereldwijde financiële crisis genomen met betrekking tot financiële instellingen (PB C 270 van 25.10.2008, blz. 8).

100

(101)  Overweging 59 van het besluit tot inleiding Eurobank.

101

(102)  Overweging 63 van het besluit tot inleiding Eurobank.

102

(103)  Mededeling van de Commissie — De herkapitalisatie van financiële instellingen in de huidige financiële crisis: beperking van steun tot het noodzakelijke minimum en bescherming tegen buitensporige mededingingverstoringen (PB C 10 van 15.1.2009, blz. 2).

103

(104)  Mededeling van de Commissie „Het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels” (PB C 195 van 19.8.2009, blz. 9).

104

(105)  Overweging 73 van het besluit tot inleiding New TT.

105

(106)  Overwegingen 75 en 77 van het besluit tot inleiding New TT.

106

(107)  Besluit van de Commissie van 16 mei 2012 betreffende staatssteunmaatregel SA.34115 (12/NN) „Resolution of T Bank” (PB C 284 van 20.9.2012, blz. 6).

107

(108)  Overweging 83 van het besluit tot inleiding New TT.

108

(109)  Overwegingen 88 en 89 van het besluit tot inleiding New TT.

109

(110)  Overweging 103 van het besluit tot inleiding New TT.

110

(111)  Overweging 104 van het besluit tot inleiding New TT.

111

(112)  Overweging 107 van het besluit tot inleiding New TT.

112

(113)  Zie de voetnoten 4 en 6.

113

(114)  Het bod van het hedgefonds voldeed niet aan de procesbrief van het HFSF. Het bod van het hedgefonds was afhankelijk van de afronding van het due diligence-onderzoek, waarvoor het extra tijd vroeg, een verzoek dat niet verenigbaar was met de deadline van het MEFP. Bovendien werden er wezenlijke verklaringen en garanties gevraagd en het hedgefonds stelde een limiet van 25 miljoen EUR aan het bedrag aan extra kapitaal dat het eventueel bereid was in te brengen, en dit slechts voor één jaar.

114

(115)  Zie ook overweging 82 van het besluit van de Commissie van 28 november 2012 betreffende steunmaatregel SA.34053 (12/N) — Recapitalisation and Restructuring of Banco de Valencia SA — Spain (PB C 75 van 14.3.2013, blz. 1).

115

(116)  Zie het besluit van de Commissie van 25 januari 2010 betreffende steunmaatregel NN 19/2009- Rescue and restructuring of Dunfermline Building Society (PB C 101 van 20.4.2010, blz. 7), overweging 47; besluit van de Commissie van 25 oktober 2010 betreffende steunmaatregel N 560/2009 — Aid for the liquidation of Fionia Bank (PB C 76 van 26.3.2011, blz. 3), overweging 55; besluit van de Commissie van 8 november 2010 betreffende steunmaatregel N 392/2010 — Restructuring of CajaSur (PB C 357 van 30.12.2010, blz. 12), overweging 52.

116

(117)  Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 januari 2012 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (PB C 356 van 6.12.2011, blz. 7).

117

(118)  Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 augustus 2013 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis („Bankenmededeling”) (PB C 216 van 30.7.2013, blz. 1).

118

(119)  Zie de voetnoten 9 en 11.

119

(120)  Zie voetnoot 96.

120

(121)  Zie voetnoot 97.

121

(122)  Financieel jaarverslag voor de verleningsperiode van 9 oktober 2011 tot en met 31 december 2012, volgens hetwelk de RWA op 31 december 2012 775,62 miljoen EUR bedroegen.

122

(123)  Zie voetnoot 4.

123

(124)  Het aantal aandelen werd vastgesteld op basis van de naar volume gewogen gemiddelde prijs van het aandeel van de Bank op de effectenbeurs van Athene over de periode van tien werkdagen voorafgaand aan de buitengewone algemene aandeelhoudersvergadering (met een minimum van 1 418,75 miljoen aandelen). Zie voetnoot 31, blz. 14 en 56. Aangezien de naar volume gewogen gemiddelde marktprijs gedurende die periode hoger dan 0,48 EUR was, ontving het HFSF het minimumaantal aandelen, dat wil zeggen 1 418,75 miljoen stuks, tegen de biedprijs van 0,48 EUR per stuk. 0,48 EUR × 1 418,75 miljoen = 681 miljoen EUR, wat overeenkomt met de door de Bank aan het HFSF betaalde vergoeding.

124

(125)  Zie voetnoot 96.

125

(126)  Zie voetnoot 97.

126

(127)  Zie voetnoot 2.

127

(128)  HFSF, Verslag van het Griekse Fonds voor financiële stabiliteit over de periode januari-juni 2013: „Een van de vereisten met betrekking tot de gerichte operationele kostenbesparing bij NHPB na haar oprichting was een vermindering van het personeelsbestand via een regeling voor vrijwillige uittreding (VUT). [...] 605 werknemers hebben de aangeboden afvloeiingspakketten geaccepteerd en de totale kosten van de regeling bedroegen circa 35,7 miljoen EUR”, online beschikbaar op: http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jan_2013_Jun_2013_en.pdf.

128

(129)  Zie voetnoot 4.

129

(130)  Eurobank, „Voorstel tot combinatie van New Hellenic Postbank met Eurobank”, 16 mei 2013.

130

(131)  Zie de voetnoten 4 en 6.

131

(132)  Zie het besluit tot inleiding Eurobank, overweging 36.

132

(133)  http://www.eurobank.gr/uploads/PDF/Pillar_3_2013_Final%20Values_2_310313.PDF

133

(134)  Zie overweging 285 van dit besluit met betrekking tot maatregel B3.

134

(135)  Ook wordt opgemerkt dat Griekenland de steun aan de bank heeft verleend op grond van de steunregeling voor Griekse banken, die door de Commissie is goedgekeurd op basis van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, alsook via het HFSF waarvan de oprichting ook is goedgekeurd bij besluit van de Commissie.

135

(136)  Zie voetnoten 4 en 3.

136

(137)  Zie overweging 41 van het besluit van de Commissie van 10 oktober 2008 in zaak NN 51/2008, Garantieregeling voor banken in Denemarken, (PB C 273 van 28.10.2008, blz. 1).

137

(138)  http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Eurobank%20FY2012%20Results%20Press%20Release.pdf

138

(139)  Zie overweging 72: de opgebouwde rente telt mee als aanvullende bijdrage van het HFSF en verminderde derhalve de betaling die het HFSF aan de Bank moest doen voor de herkapitalisatie van voorjaar 2013.

139

(140)  Zie ook punt 7.6.1.

140

(141)  De theoretische ex-rechten prijs („TERP”) is een algemeen aanvaarde marktmethode om het verwateringseffect van de verhoging van het aandelenkapitaal te kwantificeren.

141

(142)  Besluit 584/VII/2013 van de Griekse mededingingsautoriteit, nog niet bekendgemaakt.

142

(143)  Zie ook punt 7.6.1.

143

(144)  Zie overweging 53.

144

(145)  Besluit 578/VII/2013 van Griekse mededingingsautoriteit, online beschikbaar op: http://www.epant.gr/img/x2/apofaseis/apofaseis715_1_1391497451.pdf

145

(146)  Zie punt 28 van de Herstructureringsmededeling en overweging 320 van Besluit 2011/823/EU van de Commissie van 5 april 2011 betreffende de maatregelen C 11/09 (ex NN 53b/08, NN 2/10 en N 19/10) die door de Nederlandse staat zijn uitgevoerd ten gunste van ABN AMRO Groep nv (opgericht naar aanleiding van de fusie tussen Fortis Bank Nederland en ABN AMRO N) (PB L 333 van 15.12.2011, blz. 1).

146

(147)  Zie overweging 106.

147

(148)  Resultaten voor het volledige jaar 2013, blz. 3: http://www.eurobank.gr/Uploads/pdf/Eurobank_4Q2013_Financial_Results.pdf

148

(149)  De dochteronderneming [...] heeft sinds 2009 verlies geleden, met een klein marktaandeel (minder dan [...] % op kredieten en deposito’s), een hoge kosten-inkomstenverhouding en een aanzienlijk financieringstekort.

149

(150)  De financiële prognoses die in het herstructureringsplan staan vermeld wijken af van het resultaat van de stresstest die door de Bank van Griekenland werd uitgevoerd, aangezien de laatste niet was gebaseerd op de dezelfde reeks aannamen en rekening hield met aanvullende bijstellingen door de Bank van Griekenland.

150

(151)  Zie voetnoot 85.

151

(152)  Zie voetnoot 85.

152

(153)  Herstructureringsplan, blz. 14.

153

(154)  Zie overweging 134.

154

---

BIJLAGE

EUROBANK — TOEZEGGINGEN DOOR DE HELLEENSE REPUBLIEK

De Helleense Republiek zorgt ervoor dat de Bank het op 16 april 2014 ingediende herstructureringsplan uitvoert. Het herstructureringsplan is gebaseerd op de macro-economische aannames als verstrekt door de Europese Commissie (de „Commissie”) in het aanhangsel, alsmede op aannames op basis van de regelgeving.

De Helleense Republiek doet hierbij de volgende toezeggingen (de „toezeggingen”), die een integrerend onderdeel uitmaken van het herstructureringsplan. De toezeggingen omvatten de toezeggingen met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan (de „Herstructureringstoezeggingen”) en de toezeggingen inzake corporate governance en commerciële activiteiten.

De toezeggingen worden van kracht op de datum van vaststelling van het besluit van de Commissie houdende goedkeuring van het herstructureringsplan (het „besluit”).

De herstructureringsperiode eindigt op 31 december 2018. De toezeggingen zijn van toepassing gedurende de herstructureringsperiode, tenzij in een afzonderlijke toezegging anders wordt bepaald.

Deze tekst moet worden uitgelegd in het licht van het besluit in het algemene kader van het Unierecht, en op basis van Verordening (EG) nr. 659/99 van de Raad.

HOOFDSTUK I

DEFINITIES

Voor de toepassing van de toezeggingen wordt verstaan onder:

1.   Bank: Eurobank Ergasias SA en al haar dochterondernemingen. Dit omvat derhalve de gehele Eurobank Groep met al haar Griekse en niet-Griekse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen en bijkantoren.

2.   Kapitaal verhogend bod in het bankwezen: een bod dat tot een toename van de kapitaalratio op basis van de regelgeving van de Bank leidt, rekening houdend met alle relevante elementen, in het bijzonder de winst/het verlies die/dat op de transactie wordt geboekt en de afname van de RWA als gevolg van de verkoop (indien nodig gecorrigeerd voor de toename van de RWA die voortvloeit uit de resterende financieringsverbanden).

3.   Kapitaal verhogend bod in de verzekeringssector: een bod dat leidt tot een toename van de kapitaalratio op basis van de regelgeving van de Bank. Elk bod boven de boekwaarde van de verzekeringsactiviteit op de rekeningen van de Bank wordt automatisch als kapitaalverhoging beschouwd.

4.   Sluiting: de datum van overdracht van het wettelijk eigendomsrecht van de afgestoten activiteiten aan de koper.

5.   Afgestoten activiteiten: alle activiteiten en activa die de Bank toezegt te verkopen.

6.   Ingangsdatum: de datum waarop het besluit wordt aangenomen.

7.   Einde van de herstructureringsperiode: 31 december 2018.

8.   Buitenlandse activa of niet-Griekse activa: activa die verband houden met de activiteiten van klanten buiten Griekenland, onafhankelijk van het land waar de activa worden geboekt. Activa geboekt in Luxemburg maar gerelateerd aan de activiteiten van klanten in Griekenland, vallen bijvoorbeeld niet binnen het toepassingsgebied van deze definitie. Omgekeerd worden activa die in Luxemburg of in Griekenland worden geboekt, maar gerelateerd zijn aan de activiteiten van klanten in andere landen in Zuidoost-Europa als buitenlandse activa beschouwd en vallen binnen het toepassingsgebied van deze definitie.

9.   Buitenlandse bedrijven: buitenlandse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen en bijkantoren van de Bank.

10.   Buitenlandse dochterondernemingen: alle bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen van de Bank buiten Griekenland.

11.   Griekse bancaire activiteiten: de Griekse bancaire activiteiten van de Bank, ongeacht waar de activa geboekt worden.

12.   Griekse niet-bancaire activiteiten: de Griekse niet-bancaire activiteiten van de Bank, ongeacht waar de activa geboekt worden.

13.   Griekse dochterondernemingen: alle Griekse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen van de Bank.

14.   Monitoring trustee: één of meer natuurlijke of rechtspersonen, onafhankelijk van de Bank, goedgekeurd door de Commissie en benoemd door de Bank; de monitoring trustee heeft als taak toezicht te houden op de naleving van de toezeggingen door de Bank.

15.   Koper: één of meer natuurlijke of rechtspersonen die geheel of gedeeltelijk de afgestoten activiteiten overneemt (overnemen).

16.   Verkoop: de verkoop van 100 % van de door de Bank gehouden aandelen, tenzij in een afzonderlijke toezegging anders wordt bepaald.

Voor de toepassing van de toezeggingen impliceert het enkelvoud van die termen ook het meervoud daarvan (en andersom), tenzij in de toezeggingen anders wordt bepaald.

HOOFDSTUK II

TOEZEGGINGEN TOT HERSTRUCTURERING

1.   Aantal bijkantoren in Griekenland: Het aantal bijkantoren in Griekenland bedraagt op 31 december 2017 maximaal [...].

2.   Aantal werknemers in Griekenland: Het aantal voltijdequivalenten (VTE’s) in Griekenland (Griekse bancaire en niet-bancaire activiteiten) bedraagt op 31 december 2017 maximaal [...].

3.   Totale kosten in Griekenland: De totale kosten in Griekenland (Griekse bancaire en niet-bancaire activiteiten) zullen op 31 december 2017 maximaal 800 miljoen EUR bedragen.

4.   Kosten van deposito’s in Griekenland: Om de winstgevendheid vóór voorzieningen op de Griekse markt te herstellen, verlaagt de Bank de financieringskosten door verlaging van de kosten van de deposito’s die in Griekenland zijn aangetrokken (met inbegrip van spaarproducten, zicht- en termijndeposito’s en andere vergelijkbare producten die aan klanten worden aangeboden en waarvan de kosten worden gedragen door de Bank) [...].

5.   Verhouding tussen netto kredieten en deposito’s in Griekenland: Voor de Griekse bankactiviteiten bedraagt de verhouding tussen netto kredieten en deposito’s op 31 december 2017 maximaal 115 %.

6.   Steun aan buitenlandse dochterondernemingen: De Bank verstrekt, cumulatief vanaf de ingangsdatum tot 30 juni 2018, aan elke buitenlandse dochteronderneming geen aanvullend eigen vermogen of achtergesteld kapitaal voor een bedrag dat hoger is dan i) [...] % van de RWA van die dochteronderneming op 31 december 2012 of ii) [...] miljoen EUR als dat bedrag hoger is. Indien de Bank voornemens is om eigen vermogen of achtergestelde schuld bij de buitenlandse dochteronderneming te injecteren voor een bedrag dat hoger is dan de opgegeven drempelwaarde moet zij de Griekse autoriteiten vragen om een besluit van de Commissie tot wijziging van het herstructureringsplan te verzoeken.

[...]

| a) | [...] |
| --- | --- |

a)

[...]

| b) | [...]. |
| --- | --- |

b)

[...].

| c) | [...] |
| --- | --- |

c)

[...]

| d) | [...] |
| --- | --- |

d)

[...]

| e) | [...] |
| --- | --- |

e)

[...]

[...]

7.   Afbouwen van niet-Griekse activa tegen 30 juni 2018: De totale omvang van de portefeuille buitenlandse activa moet tegen 30 juni 2018 worden verminderd tot een maximumbedrag van 8,77 miljard EUR.

| 7.1. | Als de Bank aanvullende steun ontvangt die hoger is dan 1 miljard EUR en lager is dan het aangemelde steunbedrag, moet de totale omvang van de portefeuille buitenlandse activa tegen 30 juni 2018 worden verminderd tot een bedrag van maximaal 3,5 miljard EUR. Indien de verkoop van buitenlandse activiteiten wordt gebruikt om dat doel te bereiken, mag de sluiting van elke verkoop niet later vallen dan 31 december 2018. |
| --- | --- |

7.1.

Als de Bank aanvullende steun ontvangt die hoger is dan 1 miljard EUR en lager is dan het aangemelde steunbedrag, moet de totale omvang van de portefeuille buitenlandse activa tegen 30 juni 2018 worden verminderd tot een bedrag van maximaal 3,5 miljard EUR. Indien de verkoop van buitenlandse activiteiten wordt gebruikt om dat doel te bereiken, mag de sluiting van elke verkoop niet later vallen dan 31 december 2018.

| 7.2. | [...] |
| --- | --- |

7.2.

[...]

| 7.3. | [...] |
| --- | --- |

7.3.

[...]

8.   Verkoop van verzekeringsactiviteiten: De verkoop van de verzekeringsactiviteiten (leven en schade) moet voltooid (d.w.z. afgesloten) zijn tegen [...].

De Bank en haar adviseurs moeten potentiële kopers uitnodigen een bod in te dienen voor een minimaal belang van 80 % en de Bank moet haar bereidheid aangeven tot het aangaan van een bank-verzekeringspartnerschap, het aanbieden van haar distributienetwerk en het behouden van een minderheidsaandeel van maximaal 20 %.

9.   Verkoop van de vastgoeddochter: De Bank vermindert haar deelname in Eurobank Properties REIC tegen 31 december 2016 tot 20 %. [...]

10.   Verkoop van eigenvermogensbeleggingen, achtergestelde obligaties en hybride obligaties: De boekwaarde van de effectenportefeuille van de Bank als hieronder gedefinieerd moet (exclusief de gereglementeerde verzekeringsdochters) tegen 31 december 2015 lager zijn dan 35 miljoen EUR. [...]

11.   Voor iedere verkoop doet de Helleense Republiek de toezegging dat:

| a) | de koper onafhankelijk van en niet verbonden met de Bank is; |
| --- | --- |

a)

de koper onafhankelijk van en niet verbonden met de Bank is;

| b) | de koper voor de overname van de af te stoten activiteiten niet direct of indirect gefinancierd wordt door de Bank; |
| --- | --- |

b)

de koper voor de overname van de af te stoten activiteiten niet direct of indirect gefinancierd wordt door de Bank;

| c) | de Bank gedurende een periode van 5 jaar na het sluiten van de verkoop geen directe of indirecte invloed krijgt op het geheel of een deel van de af te stoten activiteiten zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie. |
| --- | --- |

c)

de Bank gedurende een periode van 5 jaar na het sluiten van de verkoop geen directe of indirecte invloed krijgt op het geheel of een deel van de af te stoten activiteiten zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie.

12.   Beleggingsbeleid: De Bank koopt tot 31 december 2017 geen niet-investment grade effecten.

[...]

13.   Salarisplafond: Tot [...] betaalt de Bank aan geen enkele werknemer of manager een totale jaarlijkse vergoeding (loon, pensioenbijdrage, bonus) van meer dan [...]. In het geval van een kapitaalinjectie van het HFSF wordt de beloningslimiet opnieuw beoordeeld volgens de Europese Bankenmededeling van 1 augustus 2013.

HOOFDSTUK III

TOEZEGGINGEN INZAKE CORPORATE GOVERNANCE EN COMMERCIËLE ACTIVITEITEN — VERLENGING EN WIJZIGINGEN

| 1. | De Bank gaat tot 30 juni 2018 door met het uitvoeren van de toezeggingen inzake corporate governance en commerciële activiteiten die op 20 november 2012 door de Helleense Republiek zijn ingediend, met de daaropvolgende wijzigingen als bepaald in hoofdstuk III van de toezeggingen. Wat betreft Eurobank Properties REIC zijn de toezeggingen in hoofdstuk III, afdeling A, punt 4 (d.w.z. overeenstemming met het HFSF-relatiekader), afdeling C (punt 27) (dividend-, coupon-, wederinkoop-, call en terugkoopverbod), afdeling C (punt 28) (overnameverbod), alsmede hoofdstuk IV (monitoring trustee), niet langer op de dochteronderneming van toepassing vanaf het moment dat het aandelenbelang van de Bank in Eurobank Properties REIC lager is dan [...] %. |
| --- | --- |

1.

De Bank gaat tot 30 juni 2018 door met het uitvoeren van de toezeggingen inzake corporate governance en commerciële activiteiten die op 20 november 2012 door de Helleense Republiek zijn ingediend, met de daaropvolgende wijzigingen als bepaald in hoofdstuk III van de toezeggingen. Wat betreft Eurobank Properties REIC zijn de toezeggingen in hoofdstuk III, afdeling A, punt 4 (d.w.z. overeenstemming met het HFSF-relatiekader), afdeling C (punt 27) (dividend-, coupon-, wederinkoop-, call en terugkoopverbod), afdeling C (punt 28) (overnameverbod), alsmede hoofdstuk IV (monitoring trustee), niet langer op de dochteronderneming van toepassing vanaf het moment dat het aandelenbelang van de Bank in Eurobank Properties REIC lager is dan [...] %.

| 2. | In het geval dat een afzonderlijke toezegging niet van toepassing is op het niveau van de Bank mag de Bank niet van dochterondernemingen of activiteiten die niet onder die afzonderlijke toezegging vallen gebruikmaken om de toezegging te omzeilen. |
| --- | --- |

2.

In het geval dat een afzonderlijke toezegging niet van toepassing is op het niveau van de Bank mag de Bank niet van dochterondernemingen of activiteiten die niet onder die afzonderlijke toezegging vallen gebruikmaken om de toezegging te omzeilen.

Afdeling A

Opzetten van een efficiënte en toereikende interne organisatie

| 3. | De Bank houdt zich, met uitzondering van haar buitenlandse dochterondernemingen, te allen tijde aan het geheel van de bepalingen van Wet 3016/2002 betreffende corporate governance en Wet 2190/1920 betreffende de sociétés anonymes en met name de bepalingen die betrekking hebben op de functies van ondernemingsorganen zoals de vergadering van aandeelhouders en raad van bestuur, om een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en transparantie te waarborgen. De bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering worden beperkt tot de taken van een algemene vergadering overeenkomstig het vennootschapsrecht, in het bijzonder met betrekking tot de informatie gerelateerde rechten. Meer uitgebreide bevoegdheden, die tot ongepaste invloed op het management zouden kunnen leiden, zullen worden ingetrokken. De verantwoordelijkheid voor de dagelijkse bedrijfsvoering berust duidelijk bij de uitvoerende bestuurders van de Bank. |
| --- | --- |

3.

De Bank houdt zich, met uitzondering van haar buitenlandse dochterondernemingen, te allen tijde aan het geheel van de bepalingen van Wet 3016/2002 betreffende corporate governance en Wet 2190/1920 betreffende de sociétés anonymes en met name de bepalingen die betrekking hebben op de functies van ondernemingsorganen zoals de vergadering van aandeelhouders en raad van bestuur, om een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en transparantie te waarborgen. De bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering worden beperkt tot de taken van een algemene vergadering overeenkomstig het vennootschapsrecht, in het bijzonder met betrekking tot de informatie gerelateerde rechten. Meer uitgebreide bevoegdheden, die tot ongepaste invloed op het management zouden kunnen leiden, zullen worden ingetrokken. De verantwoordelijkheid voor de dagelijkse bedrijfsvoering berust duidelijk bij de uitvoerende bestuurders van de Bank.

| 4. | De Bank voldoet, met uitzondering van haar buitenlandse dochterondernemingen, te allen tijde aan het Relatiekader van het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (het „HFSF”). |
| --- | --- |

4.

De Bank voldoet, met uitzondering van haar buitenlandse dochterondernemingen, te allen tijde aan het Relatiekader van het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (het „HFSF”).

| 5. | De Bank houdt zich aan de bepalingen van Verordening 2577/9.3.2006 van de gouverneur, zoals van kracht, om zowel bij individuele bedrijven als bij de groep een doeltreffende organisatorische structuur en een toereikend intern controlesysteem in stand te houden, inclusief de drie sleutelpijlers, te weten de functies interne controle, risicobeheer en compliance en beste internationale praktijken op het gebied van corporate governance. |
| --- | --- |

5.

De Bank houdt zich aan de bepalingen van Verordening 2577/9.3.2006 van de gouverneur, zoals van kracht, om zowel bij individuele bedrijven als bij de groep een doeltreffende organisatorische structuur en een toereikend intern controlesysteem in stand te houden, inclusief de drie sleutelpijlers, te weten de functies interne controle, risicobeheer en compliance en beste internationale praktijken op het gebied van corporate governance.

| 6. | De Bank beschikt over een efficiënte organisatiestructuur die ervoor zorgt dat de afdelingen Interne Controle en Risicobeheer volledig onafhankelijk van de commerciële netwerken zijn en rechtstreeks aan de raad van bestuur rapporteren. Een auditcommissie en een risicocommissie (opgericht binnen de raad van bestuur) beoordeelt alle kwesties die door die afdelingen worden aangedragen. In toereikende reglementen betreffende de interne controle en het risicobeheer zullen de rollen, verantwoordelijkheden en middelen van die afdelingen worden gespecificeerd. Deze reglementen zullen voldoen aan de internationale normen en garant staan voor een volledige onafhankelijkheid van de afdelingen. Een kredietbeleid behelst richtsnoeren en instructies met betrekking tot de toekenning van kredieten, alsook de prijsstelling en de herstructurering daarvan. |
| --- | --- |

6.

De Bank beschikt over een efficiënte organisatiestructuur die ervoor zorgt dat de afdelingen Interne Controle en Risicobeheer volledig onafhankelijk van de commerciële netwerken zijn en rechtstreeks aan de raad van bestuur rapporteren. Een auditcommissie en een risicocommissie (opgericht binnen de raad van bestuur) beoordeelt alle kwesties die door die afdelingen worden aangedragen. In toereikende reglementen betreffende de interne controle en het risicobeheer zullen de rollen, verantwoordelijkheden en middelen van die afdelingen worden gespecificeerd. Deze reglementen zullen voldoen aan de internationale normen en garant staan voor een volledige onafhankelijkheid van de afdelingen. Een kredietbeleid behelst richtsnoeren en instructies met betrekking tot de toekenning van kredieten, alsook de prijsstelling en de herstructurering daarvan.

| 7. | De Bank stelt aan de bevoegde autoriteiten de lijst ter beschikking van de aandeelhouders die ten minste 1 % van de gewone aandelen in bezit hebben. |
| --- | --- |

7.

De Bank stelt aan de bevoegde autoriteiten de lijst ter beschikking van de aandeelhouders die ten minste 1 % van de gewone aandelen in bezit hebben.

Afdeling B

Commerciële praktijken en risicotoezicht

Algemene beginselen

| 8. | In het kader van het kredietbeleid wordt bepaald dat alle klanten eerlijk moeten worden behandeld door middel van niet-discriminerende procedures behalve die welke betrekking hebben op kredietrisico en betalingsvermogen. In het kader van het kredietbeleid worden de drempels vastgesteld waarboven de toekenning van kredieten door de hogere managementniveaus moet worden goedgekeurd. Er zullen vergelijkbare drempelwaarden worden vastgesteld met betrekking tot de herstructurering van leningen en de afhandeling van vorderingen en geschillen. In het kader van het kredietbeleid wordt het besluitvormingsproces op nationaal niveau in geselecteerde centra gecentraliseerd en worden duidelijke garanties gegeven om te zorgen voor een consequente uitvoering van de betrokken instructies binnen alle Griekse bankactiviteiten. |
| --- | --- |

8.

In het kader van het kredietbeleid wordt bepaald dat alle klanten eerlijk moeten worden behandeld door middel van niet-discriminerende procedures behalve die welke betrekking hebben op kredietrisico en betalingsvermogen. In het kader van het kredietbeleid worden de drempels vastgesteld waarboven de toekenning van kredieten door de hogere managementniveaus moet worden goedgekeurd. Er zullen vergelijkbare drempelwaarden worden vastgesteld met betrekking tot de herstructurering van leningen en de afhandeling van vorderingen en geschillen. In het kader van het kredietbeleid wordt het besluitvormingsproces op nationaal niveau in geselecteerde centra gecentraliseerd en worden duidelijke garanties gegeven om te zorgen voor een consequente uitvoering van de betrokken instructies binnen alle Griekse bankactiviteiten.

| 9. | Voor alle Griekse bankactiviteiten integreert de Bank de regels van het kredietbeleid volledig in de workflow van de productie en herfinanciering van leningen en de uitbetalingssystemen. |
| --- | --- |

9.

Voor alle Griekse bankactiviteiten integreert de Bank de regels van het kredietbeleid volledig in de workflow van de productie en herfinanciering van leningen en de uitbetalingssystemen.

Specifieke bepalingen

| 10. | De specifieke bepalingen die worden genoemd in de punten 8 tot en met 18 van hoofdstuk III van de toezeggingen zijn op de Griekse bancaire activiteiten van toepassing, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld. |
| --- | --- |

10.

De specifieke bepalingen die worden genoemd in de punten 8 tot en met 18 van hoofdstuk III van de toezeggingen zijn op de Griekse bancaire activiteiten van toepassing, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld.

| 11. | Het kredietbeleid schrijft voor dat de prijsstelling van leningen en hypotheken aan strikte richtsnoeren voldoet. Deze richtsnoeren omvatten de verplichting tot strikte eerbiediging van de standaardtabellen van rentebanden (bandbreedtes) zoals vastgesteld in het kredietbeleid, afhankelijk van de looptijd van de lening, de kredietrisicobeoordeling van de klant, de verwachte verhaalbaarheid van de gestelde zekerheden (inclusief de termijn voor een mogelijke vereffening), de algehele relatie met de Bank (bv. niveau en stabiliteit van deposito’s, tariefstructuur en andere „cross-sales”-activiteiten) en de financieringskosten van de Bank. Er worden specifieke kredietactivaklassen ontwikkeld (bv. commerciële lening, hypotheek, gedekt/ongedekt enz.) en het prijsstellingskader daarvoor wordt getabelleerd in een geschikte kredietbeleidtabel, die regelmatig door de kredietcommissie wordt bijgewerkt. Elke uitzondering moet door de kredietcommissie of op een lager hiërarchisch niveau naar behoren worden geautoriseerd wanneer het kredietbeleid dit toelaat. Voor maatwerktransacties zoals syndicaatsleningen of projectfinanciering moeten dezelfde beginselen worden geëerbiedigd, rekening houdend met het feit dat zij mogelijk niet in gestandaardiseerde kredietbeleidtabellen passen. Schendingen van dat prijsbeleid worden aan de monitoring trustee worden gerapporteerd. |
| --- | --- |

11.

Het kredietbeleid schrijft voor dat de prijsstelling van leningen en hypotheken aan strikte richtsnoeren voldoet. Deze richtsnoeren omvatten de verplichting tot strikte eerbiediging van de standaardtabellen van rentebanden (bandbreedtes) zoals vastgesteld in het kredietbeleid, afhankelijk van de looptijd van de lening, de kredietrisicobeoordeling van de klant, de verwachte verhaalbaarheid van de gestelde zekerheden (inclusief de termijn voor een mogelijke vereffening), de algehele relatie met de Bank (bv. niveau en stabiliteit van deposito’s, tariefstructuur en andere „cross-sales”-activiteiten) en de financieringskosten van de Bank. Er worden specifieke kredietactivaklassen ontwikkeld (bv. commerciële lening, hypotheek, gedekt/ongedekt enz.) en het prijsstellingskader daarvoor wordt getabelleerd in een geschikte kredietbeleidtabel, die regelmatig door de kredietcommissie wordt bijgewerkt. Elke uitzondering moet door de kredietcommissie of op een lager hiërarchisch niveau naar behoren worden geautoriseerd wanneer het kredietbeleid dit toelaat. Voor maatwerktransacties zoals syndicaatsleningen of projectfinanciering moeten dezelfde beginselen worden geëerbiedigd, rekening houdend met het feit dat zij mogelijk niet in gestandaardiseerde kredietbeleidtabellen passen. Schendingen van dat prijsbeleid worden aan de monitoring trustee worden gerapporteerd.

| 12. | De afdeling Risicobeheer is verantwoordelijk voor de beoordeling van kredietrisico en de waardering van de zekerheden. Bij de beoordeling van de kwaliteit van de lening handelt de afdeling Risicobeheer onafhankelijk en geeft zij schriftelijk advies, om te waarborgen dat de bij de beoordeling gehanteerde criteria consistent in de tijd en ten aanzien van alle klanten worden toegepast, onder inachtneming van het kredietbeleid van de Bank. |
| --- | --- |

12.

De afdeling Risicobeheer is verantwoordelijk voor de beoordeling van kredietrisico en de waardering van de zekerheden. Bij de beoordeling van de kwaliteit van de lening handelt de afdeling Risicobeheer onafhankelijk en geeft zij schriftelijk advies, om te waarborgen dat de bij de beoordeling gehanteerde criteria consistent in de tijd en ten aanzien van alle klanten worden toegepast, onder inachtneming van het kredietbeleid van de Bank.

| 13. | Met betrekking tot leningen aan particulieren en rechtspersonen past de Bank voor alle Griekse bancaire activiteiten, op basis van de beste internationale praktijken, strikte individuele en geaggregeerde limieten toe betreffende het maximale leningsbedrag dat aan één enkel kredietrisico kan worden toegekend (indien überhaupt toegestaan volgens Grieks en EU-recht). Voor deze beperkingen wordt rekening gehouden met de looptijd van de lening en de kwaliteit van het geboden onderpand/de geboden zekerheid en zij worden bepaald op grond van belangrijke benchmarks, waaronder kapitaal. |
| --- | --- |

13.

Met betrekking tot leningen aan particulieren en rechtspersonen past de Bank voor alle Griekse bancaire activiteiten, op basis van de beste internationale praktijken, strikte individuele en geaggregeerde limieten toe betreffende het maximale leningsbedrag dat aan één enkel kredietrisico kan worden toegekend (indien überhaupt toegestaan volgens Grieks en EU-recht). Voor deze beperkingen wordt rekening gehouden met de looptijd van de lening en de kwaliteit van het geboden onderpand/de geboden zekerheid en zij worden bepaald op grond van belangrijke benchmarks, waaronder kapitaal.

| 14. | Het verstrekken van leningen (1) zodat kredietnemers aandelen of hybride instrumenten kunnen kopen van de Bank en andere banken (2) is verboden, ongeacht wie deze kredietnemers zijn (3). De toepassing van en het toezicht op deze bepaling gebeurt op het niveau van de Bank. |
| --- | --- |

14.

Het verstrekken van leningen (1) zodat kredietnemers aandelen of hybride instrumenten kunnen kopen van de Bank en andere banken (2) is verboden, ongeacht wie deze kredietnemers zijn (3). De toepassing van en het toezicht op deze bepaling gebeurt op het niveau van de Bank.

| 15. | Alle aanvragen voor leningen door niet-verbonden kredietnemers groter dan [[...] % van de RWA van de Bank] of een lening waarbij de blootstelling tot één groep beperkt is (gedefinieerd als een groep van verbonden kredietnemers die één enkel kredietrisico vertegenwoordigen) groter dan [[...] % van de RWA van de Bank] worden gemeld bij de monitoring trustee, die, als de vastgestelde voorwaarden niet at arm’s length lijken te zijn of als er geen voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt, de toekenning van de kredietlijn of de lening met [...] werkdagen kan uitstellen. In noodgevallen kan die periode worden verkort tot [...] werkdagen, mits voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt. In die periode kan de monitoring trustee het geval aan de Commissie en het HFSF melden, voordat er een definitief besluit wordt genomen door de Bank. |
| --- | --- |

15.

Alle aanvragen voor leningen door niet-verbonden kredietnemers groter dan [[...] % van de RWA van de Bank] of een lening waarbij de blootstelling tot één groep beperkt is (gedefinieerd als een groep van verbonden kredietnemers die één enkel kredietrisico vertegenwoordigen) groter dan [[...] % van de RWA van de Bank] worden gemeld bij de monitoring trustee, die, als de vastgestelde voorwaarden niet at arm’s length lijken te zijn of als er geen voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt, de toekenning van de kredietlijn of de lening met [...] werkdagen kan uitstellen. In noodgevallen kan die periode worden verkort tot [...] werkdagen, mits voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt. In die periode kan de monitoring trustee het geval aan de Commissie en het HFSF melden, voordat er een definitief besluit wordt genomen door de Bank.

| 16. | Het kredietbeleid behelst duidelijke instructies over de herstructurering van leningen. Er wordt duidelijk omschreven welke leningen in aanmerking komen, onder welke omstandigheden, en het omvat de voorwaarden die aan in aanmerking komende klanten kunnen worden voorgesteld. De Bank zorgt er bij alle Griekse bancaire activiteiten voor dat alle herstructureringen gericht zijn op verbetering van de toekomstige terugvorderingen door de Bank, waardoor het belang van de Bank wordt gewaarborgd. In geen geval brengt het herstructureringsbeleid de toekomstige rentabiliteit van de Bank in gevaar. Met het oog hierop is de afdeling Risicobeheer van de Bank verantwoordelijk voor het ontwikkelen en uitvoeren van toereikende meldingsmechanismen betreffende de effectiviteit van herstructureringen, voor het uitvoeren van grondige analyses van interne en/of externe beste praktijken, de rapportage van haar bevindingen minimaal ieder kwartaal aan de kredietcommissie en de risicocommissie van de raad van bestuur, waarbij zij uitvoerbare verbeteringen voorstelt voor de betrokken processen en het betrokken beleid, en het toezicht houden op en verslag doet over de uitvoering daarvan aan de kredietcommissie en de risicocommissie van de raad van bestuur. |
| --- | --- |

16.

Het kredietbeleid behelst duidelijke instructies over de herstructurering van leningen. Er wordt duidelijk omschreven welke leningen in aanmerking komen, onder welke omstandigheden, en het omvat de voorwaarden die aan in aanmerking komende klanten kunnen worden voorgesteld. De Bank zorgt er bij alle Griekse bancaire activiteiten voor dat alle herstructureringen gericht zijn op verbetering van de toekomstige terugvorderingen door de Bank, waardoor het belang van de Bank wordt gewaarborgd. In geen geval brengt het herstructureringsbeleid de toekomstige rentabiliteit van de Bank in gevaar. Met het oog hierop is de afdeling Risicobeheer van de Bank verantwoordelijk voor het ontwikkelen en uitvoeren van toereikende meldingsmechanismen betreffende de effectiviteit van herstructureringen, voor het uitvoeren van grondige analyses van interne en/of externe beste praktijken, de rapportage van haar bevindingen minimaal ieder kwartaal aan de kredietcommissie en de risicocommissie van de raad van bestuur, waarbij zij uitvoerbare verbeteringen voorstelt voor de betrokken processen en het betrokken beleid, en het toezicht houden op en verslag doet over de uitvoering daarvan aan de kredietcommissie en de risicocommissie van de raad van bestuur.

| 17. | Voor alle Griekse bancaire activiteiten stelt de bank een vorderingen- en geschillenbeleid vast, gericht op verhaalsmaximalisering en het voorkomen van elke vorm van discriminatie of voorkeursbehandeling bij het beheer van geschillen. De Bank ziet erop toe dat alle nodige maatregelen worden genomen om de geïnde bedragen voor de Bank te maximaliseren en haar financiële positie op de lange termijn te beschermen. Elke inbreuk bij de uitvoering van dat beleid moet aan de monitoring trustee worden gemeld. |
| --- | --- |

17.

Voor alle Griekse bancaire activiteiten stelt de bank een vorderingen- en geschillenbeleid vast, gericht op verhaalsmaximalisering en het voorkomen van elke vorm van discriminatie of voorkeursbehandeling bij het beheer van geschillen. De Bank ziet erop toe dat alle nodige maatregelen worden genomen om de geïnde bedragen voor de Bank te maximaliseren en haar financiële positie op de lange termijn te beschermen. Elke inbreuk bij de uitvoering van dat beleid moet aan de monitoring trustee worden gemeld.

| 18. | De Bank houdt toezicht op het kredietrisico door middel van een goed ontwikkelde reeks waarschuwingen en rapporten, waarmee de afdeling Risicobeheer in staat is om: i) vroegtijdige signalen van bijzondere waardeverminderingen op leningen en wanbetalingen vast te stellen; ii) de inbaarheid te beoordelen van de leningenportefeuille (inclusief maar niet beperkt tot alternatieve terugbetalingsbronnen zoals medeschuldenaars en garantiegevers, alsook beleende of beschikbare maar niet beleende zekerheden); iii) de totale blootstelling van de Bank aan een individuele klant of portefeuille te beoordelen; en iv) indien nodig de raad van bestuur voorstellen te doen voor corrigerende en verbeteringsmaatregelen. De monitoring trustee moet toegang krijgen tot die informatie. |
| --- | --- |

18.

De Bank houdt toezicht op het kredietrisico door middel van een goed ontwikkelde reeks waarschuwingen en rapporten, waarmee de afdeling Risicobeheer in staat is om: i) vroegtijdige signalen van bijzondere waardeverminderingen op leningen en wanbetalingen vast te stellen; ii) de inbaarheid te beoordelen van de leningenportefeuille (inclusief maar niet beperkt tot alternatieve terugbetalingsbronnen zoals medeschuldenaars en garantiegevers, alsook beleende of beschikbare maar niet beleende zekerheden); iii) de totale blootstelling van de Bank aan een individuele klant of portefeuille te beoordelen; en iv) indien nodig de raad van bestuur voorstellen te doen voor corrigerende en verbeteringsmaatregelen. De monitoring trustee moet toegang krijgen tot die informatie.

Bepalingen die van toepassing zijn op verbonden kredietnemers

| 19. | Alle bepalingen die van toepassing zijn op verbonden kredietnemers worden toegepast op het niveau van de Bank. |
| --- | --- |

19.

Alle bepalingen die van toepassing zijn op verbonden kredietnemers worden toegepast op het niveau van de Bank.

| 20. | Het kredietbeleid bevat een specifiek deel met regels over de betrekkingen met verbonden kredietnemers. Verbonden kredietnemers zijn onder meer werknemers, aandeelhouders, bestuurders, managers en hun echtgenoten, kinderen en broers en zussen, en elke juridische entiteit die direct of indirect onder toezicht staat van sleutelwerknemers (d.w.z. werknemers die betrokken zijn bij het besluitvormingsproces over het kredietbeleid), aandeelhouders, bestuurders of managers of hun echtgenoten, kinderen, broers of zussen. In het verlengde hiervan zullen alle openbare instellingen of door de overheid gecontroleerde organisaties, overheidsbedrijven of overheidsagentschappen worden beschouwd als verbonden kredietnemers. Politieke partijen zullen in het kredietbeleid ook gelijkgesteld worden met verbonden kredietnemers. Bijzondere aandacht wordt besteed aan besluiten betreffende herstructureringen en afschrijvingen op leningen aan huidige of voormalige werknemers, bestuurders, aandeelhouders, managers en hun familieleden, alsook aan het gevolgde beleid betreffende geschiktheid, waardering, registratie van pandrechten en de executie van zekerheden bij leningen. De definitie van verbonden kredietnemers wordt in een apart document nader gespecificeerd. |
| --- | --- |

20.

Het kredietbeleid bevat een specifiek deel met regels over de betrekkingen met verbonden kredietnemers. Verbonden kredietnemers zijn onder meer werknemers, aandeelhouders, bestuurders, managers en hun echtgenoten, kinderen en broers en zussen, en elke juridische entiteit die direct of indirect onder toezicht staat van sleutelwerknemers (d.w.z. werknemers die betrokken zijn bij het besluitvormingsproces over het kredietbeleid), aandeelhouders, bestuurders of managers of hun echtgenoten, kinderen, broers of zussen. In het verlengde hiervan zullen alle openbare instellingen of door de overheid gecontroleerde organisaties, overheidsbedrijven of overheidsagentschappen worden beschouwd als verbonden kredietnemers. Politieke partijen zullen in het kredietbeleid ook gelijkgesteld worden met verbonden kredietnemers. Bijzondere aandacht wordt besteed aan besluiten betreffende herstructureringen en afschrijvingen op leningen aan huidige of voormalige werknemers, bestuurders, aandeelhouders, managers en hun familieleden, alsook aan het gevolgde beleid betreffende geschiktheid, waardering, registratie van pandrechten en de executie van zekerheden bij leningen. De definitie van verbonden kredietnemers wordt in een apart document nader gespecificeerd.

| 21. | De afdeling Risicobeheer is verantwoordelijk voor de inventarisatie van alle groepen verbonden kredietnemers die één enkel kredietrisico vertegenwoordigen, met het oog op een behoorlijk toezicht op de kredietrisicoconcentratie. |
| --- | --- |

21.

De afdeling Risicobeheer is verantwoordelijk voor de inventarisatie van alle groepen verbonden kredietnemers die één enkel kredietrisico vertegenwoordigen, met het oog op een behoorlijk toezicht op de kredietrisicoconcentratie.

| 22. | Met betrekking tot leningen aan particulieren en juridische entiteiten past de Bank op basis van de beste internationale praktijken strikte individuele en geaggregeerde limieten toe voor het maximale leenbedrag dat kan worden toegekend aan één enkel kredietrisico gerelateerd aan verbonden kredietnemers (mits überhaupt toegestaan volgens Griekse en EU-wetgeving). |
| --- | --- |

22.

Met betrekking tot leningen aan particulieren en juridische entiteiten past de Bank op basis van de beste internationale praktijken strikte individuele en geaggregeerde limieten toe voor het maximale leenbedrag dat kan worden toegekend aan één enkel kredietrisico gerelateerd aan verbonden kredietnemers (mits überhaupt toegestaan volgens Griekse en EU-wetgeving).

| 23. | De Bank moet apart toezicht houden op haar blootstelling aan verbonden kredietnemers, inclusief publiekrechtelijke entiteiten en politieke partijen. De nieuwe productie van leningen (4) voor verbonden kredietnemers (jaarlijks % van Y-1-stand (5)) mag niet hoger zijn dan de nieuwe productie van de totale leningenportefeuille in Griekenland (jaarlijks % van Y-1-stand). Aan deze toezegging moet afzonderlijk worden voldaan voor elk type verbonden kredietnemer (werknemers, aandeelhouders, managers, overheidsentiteiten, politieke partij). De kredietbeoordeling van de verbonden kredietnemers, en de tariefvoorwaarden en mogelijk herstructurering die hen worden aangeboden, mogen niet gunstiger zijn dan de voorwaarden die worden geboden aan soortgelijke maar niet verbonden kredietnemers, teneinde voor gelijk speelveld in de Griekse economie te zorgen. Deze verplichting geldt niet voor bestaande algemene regelingen ten behoeve van werknemers, aan wie gesubsidieerde leningen worden aangeboden. De Bank brengt maandelijks een verslag uit over de ontwikkeling van die blootstelling, het bedrag van de nieuwe productie en de recente aanvragen hoger dan [[...] % van de RWA van de Bank] die aan de kredietcommissie moeten worden gezonden. |
| --- | --- |

23.

De Bank moet apart toezicht houden op haar blootstelling aan verbonden kredietnemers, inclusief publiekrechtelijke entiteiten en politieke partijen. De nieuwe productie van leningen (4) voor verbonden kredietnemers (jaarlijks % van Y-1-stand (5)) mag niet hoger zijn dan de nieuwe productie van de totale leningenportefeuille in Griekenland (jaarlijks % van Y-1-stand). Aan deze toezegging moet afzonderlijk worden voldaan voor elk type verbonden kredietnemer (werknemers, aandeelhouders, managers, overheidsentiteiten, politieke partij). De kredietbeoordeling van de verbonden kredietnemers, en de tariefvoorwaarden en mogelijk herstructurering die hen worden aangeboden, mogen niet gunstiger zijn dan de voorwaarden die worden geboden aan soortgelijke maar niet verbonden kredietnemers, teneinde voor gelijk speelveld in de Griekse economie te zorgen. Deze verplichting geldt niet voor bestaande algemene regelingen ten behoeve van werknemers, aan wie gesubsidieerde leningen worden aangeboden. De Bank brengt maandelijks een verslag uit over de ontwikkeling van die blootstelling, het bedrag van de nieuwe productie en de recente aanvragen hoger dan [[...] % van de RWA van de Bank] die aan de kredietcommissie moeten worden gezonden.

| (24) | De kredietcriteria die voor werknemers/managers/aandeelhouders gelden, zijn niet minder streng dan de criteria die gelden voor andere, niet-verbonden kredietnemers. Als de totale kredietblootstelling aan één enkele werknemer/manager/aandeelhouder groter is dan een bedrag gelijk aan een [[...]] vastgesteld salaris voor gedekte leningen en een bedrag gelijk aan een [[...]] vastgesteld salaris voor ongedekte leningen, wordt de blootstelling onmiddellijk aan de monitoring trustee gerapporteerd, die kan ingrijpen en de toekenning van de lening kan uitstellen, overeenkomstig de procedure die wordt beschreven in punt 25 van hoofdstuk III van de toezeggingen. |
| --- | --- |

(24)

De kredietcriteria die voor werknemers/managers/aandeelhouders gelden, zijn niet minder streng dan de criteria die gelden voor andere, niet-verbonden kredietnemers. Als de totale kredietblootstelling aan één enkele werknemer/manager/aandeelhouder groter is dan een bedrag gelijk aan een [[...]] vastgesteld salaris voor gedekte leningen en een bedrag gelijk aan een [[...]] vastgesteld salaris voor ongedekte leningen, wordt de blootstelling onmiddellijk aan de monitoring trustee gerapporteerd, die kan ingrijpen en de toekenning van de lening kan uitstellen, overeenkomstig de procedure die wordt beschreven in punt 25 van hoofdstuk III van de toezeggingen.

| (25) | Alle aanvragen voor leningen van verbonden kredietnemers die groter zijn dan [[...] % van de RWA van de Bank] of leningen waardoor de blootstelling aan één groep (gedefinieerd als een groep van verbonden kredietnemers die één enkele blootstelling vertegenwoordigen) groter dan [[...] % van de RWA van de Bank] worden aan de monitoring trustee gemeld, die, als de voorwaarden niet at arm’s length lijken te zijn vastgesteld of als er niet voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt, de toekenning van het kredietlijn of de lening met [...] werkdagen kan uitstellen. In noodgevallen kan die periode worden verkort tot [...] werkdagen, mits er voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt. In die periode kan de monitoring trustee het geval aan de Commissie en het HFSF melden, voordat er een definitief besluit wordt genomen door de Bank. |
| --- | --- |

(25)

Alle aanvragen voor leningen van verbonden kredietnemers die groter zijn dan [[...] % van de RWA van de Bank] of leningen waardoor de blootstelling aan één groep (gedefinieerd als een groep van verbonden kredietnemers die één enkele blootstelling vertegenwoordigen) groter dan [[...] % van de RWA van de Bank] worden aan de monitoring trustee gemeld, die, als de voorwaarden niet at arm’s length lijken te zijn vastgesteld of als er niet voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt, de toekenning van het kredietlijn of de lening met [...] werkdagen kan uitstellen. In noodgevallen kan die periode worden verkort tot [...] werkdagen, mits er voldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt. In die periode kan de monitoring trustee het geval aan de Commissie en het HFSF melden, voordat er een definitief besluit wordt genomen door de Bank.

| (26) | De herstructurering van leningen met betrekking tot verbonden kredietnemers moet aan dezelfde eisen voldoen als voor niet-verbonden kredietnemers. Verder moeten de bestaande kaders en het bestaande beleid voor de behandeling van noodlijdende activa zo nodig beoordeeld en verbeterd worden. Er wordt echter verwacht dat over geherstructureerde leningen van verbonden kredietnemers afzonderlijk verslag wordt uitgebracht, in ieder geval per kredietactivaklasse en per soort verbonden kredietnemer. |
| --- | --- |

(26)

De herstructurering van leningen met betrekking tot verbonden kredietnemers moet aan dezelfde eisen voldoen als voor niet-verbonden kredietnemers. Verder moeten de bestaande kaders en het bestaande beleid voor de behandeling van noodlijdende activa zo nodig beoordeeld en verbeterd worden. Er wordt echter verwacht dat over geherstructureerde leningen van verbonden kredietnemers afzonderlijk verslag wordt uitgebracht, in ieder geval per kredietactivaklasse en per soort verbonden kredietnemer.

Afdeling C

Overige beperkingen

(27)   Verbod op dividend, coupon, wederinkoop, call en terugkoop: Tenzij de Commissie anderszins akkoord gaat met een vrijstelling doet de Helleense Republiek de toezegging dat:

| a) | De Bank geen coupons op hybride kapitaalinstrumenten (of elk ander instrument waarvoor de couponbetaling discretionair is) of dividenden op eigenvermogensinstrumenten en instrumenten voor achtergestelde schuld zal betalen, tenzij er een wettelijke verplichting bestaat om dit te doen. De Bank geen reserves zal vrijmaken om zichzelf in een dergelijke positie te plaatsen. De Bank bij twijfel over de vraag of er, voor de toepassing van de onderhavige toezegging, een wettelijke verplichting bestaat, de voorgestelde coupon- of dividenduitkering aan de Commissie ter goedkeuring zal voorleggen; |
| --- | --- |

a)

De Bank geen coupons op hybride kapitaalinstrumenten (of elk ander instrument waarvoor de couponbetaling discretionair is) of dividenden op eigenvermogensinstrumenten en instrumenten voor achtergestelde schuld zal betalen, tenzij er een wettelijke verplichting bestaat om dit te doen. De Bank geen reserves zal vrijmaken om zichzelf in een dergelijke positie te plaatsen. De Bank bij twijfel over de vraag of er, voor de toepassing van de onderhavige toezegging, een wettelijke verplichting bestaat, de voorgestelde coupon- of dividenduitkering aan de Commissie ter goedkeuring zal voorleggen;

| b) | De Bank haar eigen aandelen niet zal terugkopen of geen calloptie met betrekking tot die eigenvermogensinstrumenten en achtergestelde schuld zal uitoefenen; |
| --- | --- |

b)

De Bank haar eigen aandelen niet zal terugkopen of geen calloptie met betrekking tot die eigenvermogensinstrumenten en achtergestelde schuld zal uitoefenen;

| c) | De Bank geen hybride kapitaalinstrumenten zal terugkopen. |
| --- | --- |

c)

De Bank geen hybride kapitaalinstrumenten zal terugkopen.

(28)   Overnameverbod: De Helleense Republiek doet de toezegging dat de Bank geen belangen in ondernemingen zal nemen, ongeacht of het de overdracht van activa of van aandelen betreft. Dat overnameverbod heeft zowel betrekking op ondernemingen die de rechtsvorm van een vennootschap hebben als op activapakketten die een activiteit vormen (6)

i)   Vrijstelling waarvoor voorafgaande goedkeuring van de Commissie is vereist: Dit verbod laat onverlet dat de Bank, na goedkeuring van de Commissie en indien nodig op voorstel van het HFSF, activiteiten en ondernemingen kan overnemen als het in uitzonderlijke omstandigheden noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of daadwerkelijke concurrentie te waarborgen.

ii)   Vrijstelling waarvoor geen voorafgaande goedkeuring van de Commissie is vereist: De Bank kan participaties in ondernemingen nemen, op voorwaarde dat:

| a) | de door de Bank voor elke overname betaalde aankoopprijs kleiner is dan [[...] %] van de omvang van de balans (7) van de Bank op de ingangsdatum van de toezeggingen (8); en |
| --- | --- |

a)

de door de Bank voor elke overname betaalde aankoopprijs kleiner is dan [[...] %] van de omvang van de balans (7) van de Bank op de ingangsdatum van de toezeggingen (8); en

| b) | de cumulatieve aankoopprijzen die door de Bank voor alle dergelijke overnames worden betaald vanaf de ingangsdatum van de toezeggingen tot het einde van de herstructureringsperiode minder bedragen dan [[...] %] van de omvang van de balans van de Bank op de ingangsdatum van de toezeggingen. |
| --- | --- |

b)

de cumulatieve aankoopprijzen die door de Bank voor alle dergelijke overnames worden betaald vanaf de ingangsdatum van de toezeggingen tot het einde van de herstructureringsperiode minder bedragen dan [[...] %] van de omvang van de balans van de Bank op de ingangsdatum van de toezeggingen.

iii)   Activiteiten die niet onder het overnameverbod vallen: Het overnameverbod geldt niet voor overnames die plaatsvinden tijdens het normale verloop van de bancaire activiteiten in het kader van het beheer van bestaande vorderingen op noodlijdende bedrijven.

(29)   Verbod op reclame: De Helleense Republiek doet de toezegging dat de Bank zich zal onthouden van reclame die melding maakt van overheidssteun en geen gebruik zal maken van agressieve commerciële strategieën die zonder de steun van de Helleense Republiek niet zouden plaatsvinden.

HOOFDSTUK IV

MONITORING TRUSTEE

| 1. | De Helleense Republiek doet de toezegging dat de Bank het mandaat van de monitoring trustee, die door de Commissie is goedgekeurd en op 22 februari 2013 door de Bank is aangewezen, zal wijzigen en verlengen tot het einde van de herstructureringsperiode. De Bank zal ook de reikwijdte van dit mandaat verbreden tot het toezicht op i) het herstructureringsplan en ii) alle toezeggingen die in deze catalogus worden vermeld. |
| --- | --- |

1.

De Helleense Republiek doet de toezegging dat de Bank het mandaat van de monitoring trustee, die door de Commissie is goedgekeurd en op 22 februari 2013 door de Bank is aangewezen, zal wijzigen en verlengen tot het einde van de herstructureringsperiode. De Bank zal ook de reikwijdte van dit mandaat verbreden tot het toezicht op i) het herstructureringsplan en ii) alle toezeggingen die in deze catalogus worden vermeld.

| 2. | De Helleense Republiek zal vier weken na de ingangsdatum van de toezeggingen de volledige voorwaarden van het gewijzigde mandaat bij de Commissie indienen, vergezeld van alle bepalingen die voor de monitoring trustee noodzakelijk zijn om zijn taken op grond van die toezeggingen te vervullen. |
| --- | --- |

2.

De Helleense Republiek zal vier weken na de ingangsdatum van de toezeggingen de volledige voorwaarden van het gewijzigde mandaat bij de Commissie indienen, vergezeld van alle bepalingen die voor de monitoring trustee noodzakelijk zijn om zijn taken op grond van die toezeggingen te vervullen.

| 3. | De aanvullende bepalingen over de monitoring trustee worden in een apart document gespecificeerd. |
| --- | --- |

3.

De aanvullende bepalingen over de monitoring trustee worden in een apart document gespecificeerd.

---

(1)  Voor de toepassing van deze toezegging moet de term „kredieten” ruim worden geïnterpreteerd als elke vorm van financiering, bv. kredietfaciliteit, garantie enz.

(2)  Ter verduidelijking, „andere banken” slaat op iedere bank — financiële instelling ter wereld.

(3)  Ter verduidelijking, alle kredietnemers, met inbegrip van private banking-klanten van de Bank, vallen onder die toezegging.

(4)  Ter verduidelijking, onder de nieuwe productie van leningen vallen ook de doorrol van kredieten en de herstructurering van bestaande kredieten.

(5)  Ter verduidelijking, „jaarlijks % van Y-1-stand” slaat op de nieuwe productie als een percentage van de stand aan het einde van het voorgaande jaar. Het bedrag van de RWA betreft de waarde aan het einde van het jaar.

(6)  Ter verduidelijking, voor de toepassing van deze toezegging vallen de activiteiten van de Bank op het gebied van private equity/durfkapitaal buiten het toepassingsgebied van deze toezegging. In dat verband zal de Bank een formeel verzoek aan de Commissie richten, vergezeld van een ondernemingsplan voor die entiteit.

(7)  Ter verduidelijking, voor de toepassing van deze toezegging is de omvang van de balans gelijk aan de totale activa van de Bank.

(8)  Ter verduidelijking, indien de goedkeuring van de Commissie tot opheffing van het overnameverbod wordt verkregen overeenkomstig hoofdstuk III, punt 28, onder i), van de toezeggingen, wordt de balans van de Bank op de ingangsdatum van de toezeggingen berekend inclusief de activa van de overgenomen entiteiten of de overgenomen activa op de datum van overname.

---

Aanhangsel

MACRO-ECONOMISCHE PROGNOSES VOOR DE GRIEKSE BINNENLANDSE TRANSACTIES

| % jaarlijkse groei (tenzij anders vermeld) | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | Cumulatieve groei 2013-2017 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel bbp | –6,4 | –4,2 | 0,6 | 2,9 | 3,7 | 3,5 | 6,4 |
| Nominale groei leningen Griekenland | –6,4 | –4,2 | 0,6 | 2,9 | 3,7 | 3,5 | 6,4 |
| Bbp-deflator | –0,8 | –1,1 | –0,4 | 0,4 | 1,1 | 1,3 | 1,3 |
| Vastgoedprijzen | –11,7 | –10 | –5 | 0 | 2 | 3,5 | |
| Nominaal besteedbaar huishoudinkomen | –8,8 | –9,5 | –0,3 | –0,4 | 2,6 | 3,6 | –4,5 |
| Deposito’s particuliere sector | –7 | 1,3 | 1 | 3,4 | 5 | 5 | 16,6 |
| Werkloosheid (%) | 24,2 | 27 | 26 | 24 | 21 | 18,6 | |
| ECB-herfinancieringstarief (%) | 0,75 | 0,5 | 0,5 | 1 | 1,5 | 1,75 | |
| Piek wanbetalingsquote | | | 2H2014 | | | | |
| Euribor drie maanden (gemiddeld, %) | | 0,24 | 0,43 | 0,75 | 1,25 | 1,80 | |
| Toegang tot kapitaalmarkten — repo's | | JA — ongelimiteerd | |
| Toegang tot de kapitaalmarkt — gedekt/preferent ongedekt | | JA — tot 500 miljoen EUR elk | JA — tot 1 miljard EUR elk | JA — ongelimiteerd | |

% jaarlijkse groei (tenzij anders vermeld)

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Cumulatieve groei 2013-2017

Reëel bbp

–6,4

–4,2

0,6

2,9

3,7

3,5

6,4

Nominale groei leningen Griekenland

–6,4

–4,2

0,6

2,9

3,7

3,5

6,4

Bbp-deflator

–0,8

–1,1

–0,4

0,4

1,1

1,3

1,3

Vastgoedprijzen

–11,7

–10

–5

0

2

3,5

Nominaal besteedbaar huishoudinkomen

–8,8

–9,5

–0,3

–0,4

2,6

3,6

–4,5

Deposito’s particuliere sector

–7

1,3

1

3,4

5

5

16,6

Werkloosheid (%)

24,2

27

26

24

21

18,6

ECB-herfinancieringstarief (%)

0,75

0,5

0,5

1

1,5

1,75

Piek wanbetalingsquote

2H2014

Euribor drie maanden (gemiddeld, %)

0,24

0,43

0,75

1,25

1,80

Toegang tot kapitaalmarkten — repo's

JA — ongelimiteerd

Toegang tot de kapitaalmarkt — gedekt/preferent ongedekt

JA — tot 500 miljoen EUR elk

JA — tot 1 miljard EUR elk

JA — ongelimiteerd

---