# Dziennik Urzędowy C 303/19 s

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 303 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Tom 5919 sierpnia 2016 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 303

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 5919 sierpnia 2016

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 517. sesja plenarna EKES-u w dniach 25 i 26 maja 2016 r. |
| 2016/C 303/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Rodzime złoża węgla w transformacji energetyki UE (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| 2016/C 303/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie skutków konkluzji konferencji COP 21 w dziedzinie europejskiej polityki transportowej (opinia z inicjatywy własnej) | 10 |
| 2016/C 303/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw (opinia z inicjatywy własnej) | 17 |
| 2016/C 303/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Innowacja siłą napędową nowych modeli działalności (opinia rozpoznawcza) | 28 |
| 2016/C 303/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie konsumpcji współdzielonej i samoregulacji (opinia rozpoznawcza) | 36 |
| 2016/C 303/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie programu REFIT (opinia rozpoznawcza) | 45 |
| 2016/C 303/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zmiany charakteru stosunków pracy i jej wpływu na zachowanie płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie oraz wpływu rozwoju technologicznego na system zabezpieczeń społecznych i prawo pracy (opinia rozpoznawcza) | 54 |
| 2016/C 303/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych (opinia rozpoznawcza) | 64 |
| 2016/C 303/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie forum europejskiego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju (opinia rozpoznawcza) | 73 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

517. sesja plenarna EKES-u w dniach 25 i 26 maja 2016 r.

2016/C 303/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Rodzime złoża węgla w transformacji energetyki UE (opinia z inicjatywy własnej)

1

2016/C 303/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie skutków konkluzji konferencji COP 21 w dziedzinie europejskiej polityki transportowej (opinia z inicjatywy własnej)

10

2016/C 303/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw (opinia z inicjatywy własnej)

17

2016/C 303/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Innowacja siłą napędową nowych modeli działalności (opinia rozpoznawcza)

28

2016/C 303/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie konsumpcji współdzielonej i samoregulacji (opinia rozpoznawcza)

36

2016/C 303/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie programu REFIT (opinia rozpoznawcza)

45

2016/C 303/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zmiany charakteru stosunków pracy i jej wpływu na zachowanie płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie oraz wpływu rozwoju technologicznego na system zabezpieczeń społecznych i prawo pracy (opinia rozpoznawcza)

54

2016/C 303/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych (opinia rozpoznawcza)

64

2016/C 303/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie forum europejskiego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju (opinia rozpoznawcza)

73

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| | 517. sesja plenarna EKES-u w dniach 25 i 26 maja 2016 r. |
| 2016/C 303/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – Coroczny program prac Unii Europejskiej w zakresie normalizacji europejskiej na rok 2016 [COM(2015) 686 final] | 81 |
| 2016/C 303/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów [COM(2016) 31 final – 2016/0014 (COD)] | 86 |
| 2016/C 303/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/65/UE w sprawie rynków instrumentów finansowych w odniesieniu do niektórych dat (COM(2016) 56 final – 2016/0033 (COD)) oraz wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 600/2014 w sprawie rynków instrumentów finansowych, ozporządzenie (UE) nr 596/2014 w sprawie nadużyć na rynku oraz rozporządzenie (UE) nr 909/2014 w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych w odniesieniu do niektórych dat (COM(2016) 57 final – 2016/0034 (COD)) | 91 |
| 2016/C 303/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego – maksymalizowanie wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (COM(2015) 639 final) | 94 |
| 2016/C 303/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w odniesieniu do wymogów dostępności produktów i usług (COM(2015) 615 final – 2015/0278 (COD)) | 103 |
| 2016/C 303/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 768/2005 ustanawiające Wspólnotową Agencję Kontroli Rybołówstwa (COM(2015) 669 final – 2015/0308 (COD)), komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady Europejska straż graniczna i przybrzeżna oraz skuteczne zarządzanie granicami zewnętrznymi UE (COM(2015) 673 final), wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2007/2004, rozporządzenie (WE) nr 863/2007 i decyzję Rady 2005/267/WE (COM(2015) 671 final – 2015/0310 (COD)) | 109 |
| 2016/C 303/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego zarządzania zewnętrznymi flotami rybackimi, uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1006/2008 (COM(2015) 636 final – 2015/0289 (COD)) | 116 |
| 2016/C 303/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 [COM(2016) 39 final – 2016/023 (COD)] | 122 |
| 2016/C 303/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykorzystywania zakresu częstotliwości 470–790 MHz w Unii [COM(2016) 43 final – 2016/0027 (COD)] | 127 |
| 2016/C 303/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Przyszłość stosunków UE z grupą państw AKP | 131 |
| 2016/C 303/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspólnego komunikatu do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa (JOIN(2015) 50 final) | 138 |
| 2016/C 303/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 258/2014 w sprawie ustanowienia unijnego programu wspierania określonych działań w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020 (COM(2016) 202 final – 2016/0110 (COD)) | 147 |
| 2016/C 303/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustalającego współczynnik korygujący do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2016 (COM(2016) 159 final – 2016/0086 COD) | 148 |

III   Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

517. sesja plenarna EKES-u w dniach 25 i 26 maja 2016 r.

2016/C 303/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – Coroczny program prac Unii Europejskiej w zakresie normalizacji europejskiej na rok 2016 [COM(2015) 686 final]

81

2016/C 303/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów [COM(2016) 31 final – 2016/0014 (COD)]

86

2016/C 303/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/65/UE w sprawie rynków instrumentów finansowych w odniesieniu do niektórych dat (COM(2016) 56 final – 2016/0033 (COD)) oraz wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 600/2014 w sprawie rynków instrumentów finansowych, ozporządzenie (UE) nr 596/2014 w sprawie nadużyć na rynku oraz rozporządzenie (UE) nr 909/2014 w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych w odniesieniu do niektórych dat (COM(2016) 57 final – 2016/0034 (COD))

91

2016/C 303/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego – maksymalizowanie wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (COM(2015) 639 final)

94

2016/C 303/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w odniesieniu do wymogów dostępności produktów i usług (COM(2015) 615 final – 2015/0278 (COD))

103

2016/C 303/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 768/2005 ustanawiające Wspólnotową Agencję Kontroli Rybołówstwa (COM(2015) 669 final – 2015/0308 (COD)), komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady Europejska straż graniczna i przybrzeżna oraz skuteczne zarządzanie granicami zewnętrznymi UE (COM(2015) 673 final), wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2007/2004, rozporządzenie (WE) nr 863/2007 i decyzję Rady 2005/267/WE (COM(2015) 671 final – 2015/0310 (COD))

109

2016/C 303/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego zarządzania zewnętrznymi flotami rybackimi, uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1006/2008 (COM(2015) 636 final – 2015/0289 (COD))

116

2016/C 303/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 [COM(2016) 39 final – 2016/023 (COD)]

122

2016/C 303/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykorzystywania zakresu częstotliwości 470–790 MHz w Unii [COM(2016) 43 final – 2016/0027 (COD)]

127

2016/C 303/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Przyszłość stosunków UE z grupą państw AKP

131

2016/C 303/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspólnego komunikatu do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa (JOIN(2015) 50 final)

138

2016/C 303/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 258/2014 w sprawie ustanowienia unijnego programu wspierania określonych działań w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020 (COM(2016) 202 final – 2016/0110 (COD))

147

2016/C 303/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustalającego współczynnik korygujący do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2016 (COM(2016) 159 final – 2016/0086 COD)

148

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

517. sesja plenarna EKES-u w dniach 25 i 26 maja 2016 r.

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/1 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Rodzime złoża węgla w transformacji energetyki UE”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2016/C 303/01)

| Sprawozdawca generalny: | Dumitru FORNEA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca generalny: | Renata EISENVORTOVÁ |

Sprawozdawca generalny:

Dumitru FORNEA

Współsprawozdawca generalny:

Renata EISENVORTOVÁ

Dnia 19 lutego 2015 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

wkładu rodzimych zasobów węgla kamiennego i brunatnego w bezpieczeństwo energetyczne UE

(opinia z inicjatywy własnej).

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI), której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 5 listopada 2015 r.

Na posiedzeniu w dniu 24 maja 2016 r. Prezydium postanowiło zmienić tytuł opinii na:

„Rodzime złoża węgla w transformacji energetyki UE”.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 139 do 17 (54 osoby wstrzymały się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W związku z transformacją energetyki w kierunku gospodarki niskoemisyjnej system energetyczny UE czeka okres zasadniczych zmian technologicznych, ekonomicznych i społecznych, które będą miały wpływ na wiele sektorów energetyki, w tym przemysł węglowy, a co za tym idzie, na regiony górnicze w UE. |
| --- | --- |

1.1.

W związku z transformacją energetyki w kierunku gospodarki niskoemisyjnej system energetyczny UE czeka okres zasadniczych zmian technologicznych, ekonomicznych i społecznych, które będą miały wpływ na wiele sektorów energetyki, w tym przemysł węglowy, a co za tym idzie, na regiony górnicze w UE.

| 1.2. | W niektórych państwach członkowskich rodzime złoża węgla kamiennego i brunatnego wciąż odgrywają istotną rolę w wytwarzaniu energii elektrycznej i cieplnej. Przyczyniają się one do zapewnienia bezpiecznych dostaw energii po przystępnej cenie i konkurencyjności gospodarczej oraz pełnią rolę stabilizatora systemu energetycznego, zarówno w wymiarze technologicznym, jak i ekonomicznym. |
| --- | --- |

1.2.

W niektórych państwach członkowskich rodzime złoża węgla kamiennego i brunatnego wciąż odgrywają istotną rolę w wytwarzaniu energii elektrycznej i cieplnej. Przyczyniają się one do zapewnienia bezpiecznych dostaw energii po przystępnej cenie i konkurencyjności gospodarczej oraz pełnią rolę stabilizatora systemu energetycznego, zarówno w wymiarze technologicznym, jak i ekonomicznym.

| 1.3. | Niemniej jednak aktywne obecnie regiony górnicze muszą przygotować się na stopniowe ograniczanie wydobycia, tak aby dostosować się do podejmowanych przez UE w ramach polityki energetycznej i ochrony klimatu decyzji w zakresie stosowania paliw kopalnych lub z powodów ekonomicznych. |
| --- | --- |

1.3.

Niemniej jednak aktywne obecnie regiony górnicze muszą przygotować się na stopniowe ograniczanie wydobycia, tak aby dostosować się do podejmowanych przez UE w ramach polityki energetycznej i ochrony klimatu decyzji w zakresie stosowania paliw kopalnych lub z powodów ekonomicznych.

| 1.4. | Przyszłość regionów zależnych obecnie od eksploatacji węgla i przyszłe warunki życia w tych regionach muszą zostać ujęte w planach perspektywicznych obejmujących dwa pokolenia, tj. okres 25–50 lat. Stopniowe odchodzenie od eksploatacji węgla na potrzeby energetyki w tych regionach nie może być powodem ich stagnacji. Regiony te z racji ich potencjału społeczno-ekonomicznego muszą uczestniczyć w realizacji polityki energetycznej i klimatycznej UE. Zrównoważony rozwój tych regionów musi zostać osiągnięty poprzez zagwarantowanie dialogu politycznego, obywatelskiego i społecznego, który musi doprowadzić do przyjęcia planów transformacji na poziomie krajowym i sektorowym oraz na poziomie przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.4.

Przyszłość regionów zależnych obecnie od eksploatacji węgla i przyszłe warunki życia w tych regionach muszą zostać ujęte w planach perspektywicznych obejmujących dwa pokolenia, tj. okres 25–50 lat. Stopniowe odchodzenie od eksploatacji węgla na potrzeby energetyki w tych regionach nie może być powodem ich stagnacji. Regiony te z racji ich potencjału społeczno-ekonomicznego muszą uczestniczyć w realizacji polityki energetycznej i klimatycznej UE. Zrównoważony rozwój tych regionów musi zostać osiągnięty poprzez zagwarantowanie dialogu politycznego, obywatelskiego i społecznego, który musi doprowadzić do przyjęcia planów transformacji na poziomie krajowym i sektorowym oraz na poziomie przedsiębiorstw.

| 1.5. | Aby utrzymać bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjny przemysł, ochronę środowiska, przestrzeganie norm emisji gazów cieplarnianych i spójność społeczną, EKES zaleca przyjęcie planu wspierania transformacji wspólnot i regionów zależnych od wydobycia węgla (dalej jako „Plan”) w celu odniesienia się do kwestii dotyczących restrukturyzacji przemysłu węglowego w okresie transformacji energetyki, tak aby regiony górnicze mogły dostosować się do zmian. |
| --- | --- |

1.5.

Aby utrzymać bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjny przemysł, ochronę środowiska, przestrzeganie norm emisji gazów cieplarnianych i spójność społeczną, EKES zaleca przyjęcie planu wspierania transformacji wspólnot i regionów zależnych od wydobycia węgla (dalej jako „Plan”) w celu odniesienia się do kwestii dotyczących restrukturyzacji przemysłu węglowego w okresie transformacji energetyki, tak aby regiony górnicze mogły dostosować się do zmian.

| 1.6. | Plan może zostać opracowany przez grupę doradczą we współpracy z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Członkowie grupy doradczej powinni być przedstawicielami regionów górniczych, związków, organizacji pozarządowych, podmiotów zajmujących się badaniami i rozwojem oraz przemysłu węglowego. |
| --- | --- |

1.6.

Plan może zostać opracowany przez grupę doradczą we współpracy z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Członkowie grupy doradczej powinni być przedstawicielami regionów górniczych, związków, organizacji pozarządowych, podmiotów zajmujących się badaniami i rozwojem oraz przemysłu węglowego.

| 1.7. | Plan powinien opierać się na trzech filarach: (i) dialogu politycznym, obywatelskim i społecznym; (ii) inwestycjach ekonomicznych, społecznych i środowiskowych oraz (iii) inwestycjach w edukację, szkolenia, badania i rozwój, innowacje oraz kulturę. |
| --- | --- |

1.7.

Plan powinien opierać się na trzech filarach: (i) dialogu politycznym, obywatelskim i społecznym; (ii) inwestycjach ekonomicznych, społecznych i środowiskowych oraz (iii) inwestycjach w edukację, szkolenia, badania i rozwój, innowacje oraz kulturę.

| 1.8. | Plan powinien zachęcać regiony do zmian, stymulować innowacyjne kierunki ich rozwoju, utrzymywać atrakcyjność inwestycyjną oraz tworzyć perspektywy zatrudnienia i godnego życia. W procesie transformacji konieczne jest pełne wykorzystanie wiedzy eksperckiej i potencjału regionów górniczych. |
| --- | --- |

1.8.

Plan powinien zachęcać regiony do zmian, stymulować innowacyjne kierunki ich rozwoju, utrzymywać atrakcyjność inwestycyjną oraz tworzyć perspektywy zatrudnienia i godnego życia. W procesie transformacji konieczne jest pełne wykorzystanie wiedzy eksperckiej i potencjału regionów górniczych.

| 1.9. | Władze regionalne, rządy państw członkowskich i instytucje UE muszą zaangażować się w transformację energetyki oraz związaną z tym restrukturyzację regionów górniczych. |
| --- | --- |

1.9.

Władze regionalne, rządy państw członkowskich i instytucje UE muszą zaangażować się w transformację energetyki oraz związaną z tym restrukturyzację regionów górniczych.

| 1.10. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Komitet Regionów posiadają doświadczenie konieczne do wzięcia udziału w tym procesie, na poziomie zarówno europejskim, jak i krajowym. EKES i KR są również w stanie zapewnić skuteczne ramy dla dialogu politycznego, społecznego i obywatelskiego koniecznego do przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami regionów górniczych. |
| --- | --- |

1.10.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Komitet Regionów posiadają doświadczenie konieczne do wzięcia udziału w tym procesie, na poziomie zarówno europejskim, jak i krajowym. EKES i KR są również w stanie zapewnić skuteczne ramy dla dialogu politycznego, społecznego i obywatelskiego koniecznego do przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami regionów górniczych.

| 1.11. | Jedną z głównych obaw w unijnych regionach górniczych w odniesieniu do transformacji energetycznej jest kwestia istnienia odpowiednich ram instytucjonalnych i politycznych, które mogą pobudzić inwestycje, jako że będą one w najbliższych latach konieczne. |
| --- | --- |

1.11.

Jedną z głównych obaw w unijnych regionach górniczych w odniesieniu do transformacji energetycznej jest kwestia istnienia odpowiednich ram instytucjonalnych i politycznych, które mogą pobudzić inwestycje, jako że będą one w najbliższych latach konieczne.

2.   Transformacja energetyki w UE

| 2.1. | W ciągu ostatniej dekady miały miejsce zasadnicze zmiany w systemie energetycznym UE. Realizując swoje cele „20-20-20”, UE podejmuje działania ukierunkowane na przejście do gospodarki niskoemisyjnej oraz realizację celów w zakresie emisji gazów cieplarnianych, efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii. W 2014 r. UE zatwierdziła ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, które zakładają obniżenie emisji gazów cieplarnianych o 40 %, udział energii ze źródeł odnawialnych w ogólnym zużyciu na poziomie 27 % oraz oszczędność energii na poziomie 27 %. Te cele średniookresowe mają zapewnić, że UE uda się do 2050 r. ograniczyć emisję gazów cieplarnianych o 80–95 %. |
| --- | --- |

2.1.

W ciągu ostatniej dekady miały miejsce zasadnicze zmiany w systemie energetycznym UE. Realizując swoje cele „20-20-20”, UE podejmuje działania ukierunkowane na przejście do gospodarki niskoemisyjnej oraz realizację celów w zakresie emisji gazów cieplarnianych, efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii. W 2014 r. UE zatwierdziła ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, które zakładają obniżenie emisji gazów cieplarnianych o 40 %, udział energii ze źródeł odnawialnych w ogólnym zużyciu na poziomie 27 % oraz oszczędność energii na poziomie 27 %. Te cele średniookresowe mają zapewnić, że UE uda się do 2050 r. ograniczyć emisję gazów cieplarnianych o 80–95 %.

| 2.2. | Dlatego też system energetyczny UE w coraz mniejszym stopniu opiera się na paliwach kopalnych i wytwarzaniu energii elektrycznej w dużych, centralnych elektrowniach, a staje się bardziej ukierunkowany na odnawialne źródła energii i elektrownie zdecentralizowane, przy jednoczesnej maksymalizacji możliwości wynikających ze zwiększonej efektywności energetycznej i lepszego zarządzania zapotrzebowaniem na energię. |
| --- | --- |

2.2.

Dlatego też system energetyczny UE w coraz mniejszym stopniu opiera się na paliwach kopalnych i wytwarzaniu energii elektrycznej w dużych, centralnych elektrowniach, a staje się bardziej ukierunkowany na odnawialne źródła energii i elektrownie zdecentralizowane, przy jednoczesnej maksymalizacji możliwości wynikających ze zwiększonej efektywności energetycznej i lepszego zarządzania zapotrzebowaniem na energię.

| 2.3. | Transformacja energetyki i ambitna polityka klimatyczna UE otrzymały silne wsparcie w ramach unii energetycznej oraz były szeroko promowane po podpisaniu porozumienia paryskiego, które stanowi wyraźny sygnał podejmowania działań na rzecz ograniczenia emisji w stopniu umożliwiającym utrzymanie średniego wzrostu temperatury na Ziemi poniżej 2 oC do końca stulecia. |
| --- | --- |

2.3.

Transformacja energetyki i ambitna polityka klimatyczna UE otrzymały silne wsparcie w ramach unii energetycznej oraz były szeroko promowane po podpisaniu porozumienia paryskiego, które stanowi wyraźny sygnał podejmowania działań na rzecz ograniczenia emisji w stopniu umożliwiającym utrzymanie średniego wzrostu temperatury na Ziemi poniżej 2 oC do końca stulecia.

| 2.4. | Aby zapewnić stabilizację klimatu, konieczne są daleko idące zmiany w systemach energetycznych wszystkich sektorów (1). |
| --- | --- |

2.4.

Aby zapewnić stabilizację klimatu, konieczne są daleko idące zmiany w systemach energetycznych wszystkich sektorów (1).

| 2.5. | Transformacja energetyki obejmuje aspekty technologiczne, badawcze, społeczne, kulturowe, ekonomiczne i w zakresie ochrony środowiska, co oznacza, że bardziej aktywną rolę muszą odgrywać poszczególne osoby i wspólnoty. Proces ten wymaga skupienia się na badaniach i rozwoju, jako że stanowi on wyzwanie dla systemu energetycznego i sektorów przemysłu, które muszą dostosować się do nowej sytuacji. |
| --- | --- |

2.5.

Transformacja energetyki obejmuje aspekty technologiczne, badawcze, społeczne, kulturowe, ekonomiczne i w zakresie ochrony środowiska, co oznacza, że bardziej aktywną rolę muszą odgrywać poszczególne osoby i wspólnoty. Proces ten wymaga skupienia się na badaniach i rozwoju, jako że stanowi on wyzwanie dla systemu energetycznego i sektorów przemysłu, które muszą dostosować się do nowej sytuacji.

3.   Węgiel i przemysł węglowy w Europie

| 3.1. | Przemysł węglowy jest jednym z sektorów, które najmocniej odczują transformację energetyki. Przez setki lat węgiel był podstawą przemysłowego i społecznego rozwoju Europy i świata. Sama Unia Europejska została utworzona poprzez akt woli politycznej mający na celu połączenie zasobów węgla i stali sześciu pierwszych państw członkowskich (2). |
| --- | --- |

3.1.

Przemysł węglowy jest jednym z sektorów, które najmocniej odczują transformację energetyki. Przez setki lat węgiel był podstawą przemysłowego i społecznego rozwoju Europy i świata. Sama Unia Europejska została utworzona poprzez akt woli politycznej mający na celu połączenie zasobów węgla i stali sześciu pierwszych państw członkowskich (2).

| 3.2. | Obecne obawy związane z ochroną środowiska, zmianą klimatu i zdrowiem ludzkim
   (3) doprowadziły do wypracowania kilku podejść politycznych i społecznych, które kwestionują konieczność dalszej eksploatacji węgla i innych paliw kopalnych w celu wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej. |
| --- | --- |

3.2.

Obecne obawy związane z ochroną środowiska, zmianą klimatu i zdrowiem ludzkim
   (3) doprowadziły do wypracowania kilku podejść politycznych i społecznych, które kwestionują konieczność dalszej eksploatacji węgla i innych paliw kopalnych w celu wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej.

| 3.3. | Biorąc pod uwagę to nowe podejście polityczne, dni węgla wydają się być policzone, pomimo iż obecnie ponad jedna czwarta energii elektrycznej w UE wciąż wytwarzana jest przez 280 opalanych węglem elektrowni w 22 państwach. Tylko sześć państw nie korzysta z energii wytwarzanej za pomocą węgla: Cypr, Estonia, Litwa, Luksemburg, Łotwa i Malta (4). |
| --- | --- |

3.3.

Biorąc pod uwagę to nowe podejście polityczne, dni węgla wydają się być policzone, pomimo iż obecnie ponad jedna czwarta energii elektrycznej w UE wciąż wytwarzana jest przez 280 opalanych węglem elektrowni w 22 państwach. Tylko sześć państw nie korzysta z energii wytwarzanej za pomocą węgla: Cypr, Estonia, Litwa, Luksemburg, Łotwa i Malta (4).

| 3.4. | Idea stopniowego wycofywania węgla z koszyka energetycznego jest co do zasady popierana w państwach członkowskich, w których nie są eksploatowane rodzime złoża węgla, ale sytuacja wygląda inaczej w unijnych regionach górniczych – tam branża górnicza zapewnia 240 000 bezpośrednich miejsc pracy. Uwzględniając miejsca pracy w branży sprzętu górniczego, inne miejsca pracy w łańcuchu dostaw oraz zatrudnienie pośrednie, branża ta zapewnia pracę prawie milionowi osób – z czego wiele miejsc pracy występuje w regionach, w których jest niewiele innych możliwości zatrudnienia (5). |
| --- | --- |

3.4.

Idea stopniowego wycofywania węgla z koszyka energetycznego jest co do zasady popierana w państwach członkowskich, w których nie są eksploatowane rodzime złoża węgla, ale sytuacja wygląda inaczej w unijnych regionach górniczych – tam branża górnicza zapewnia 240 000 bezpośrednich miejsc pracy. Uwzględniając miejsca pracy w branży sprzętu górniczego, inne miejsca pracy w łańcuchu dostaw oraz zatrudnienie pośrednie, branża ta zapewnia pracę prawie milionowi osób – z czego wiele miejsc pracy występuje w regionach, w których jest niewiele innych możliwości zatrudnienia (5).

| 3.5. | Węgiel kamienny wydobywa się w sześciu państwach członkowskich: Hiszpanii, Niemczech, Polsce, Rumunii, Republice Czeskiej i Zjednoczonym Królestwie. Dziesięć państw członkowskich eksploatuje złoża węgla brunatnego jako konkurencyjnego paliwa do wytwarzania energii: Bułgaria, Grecja, Hiszpania, Niemcy, Polska, Republika Czeska, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Węgry. |
| --- | --- |

3.5.

Węgiel kamienny wydobywa się w sześciu państwach członkowskich: Hiszpanii, Niemczech, Polsce, Rumunii, Republice Czeskiej i Zjednoczonym Królestwie. Dziesięć państw członkowskich eksploatuje złoża węgla brunatnego jako konkurencyjnego paliwa do wytwarzania energii: Bułgaria, Grecja, Hiszpania, Niemcy, Polska, Republika Czeska, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Węgry.

| 3.6. | W krajach tych rodzime złoża węgla kamiennego i brunatnego odgrywają ważną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa podaży, pomagając osiągnąć bezpieczeństwo energetyczne w UE i zmniejszyć wysoką zależność od importu. Jak stwierdzono w europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego (6), koszty energii ze źródeł zewnętrznych wynoszą ponad miliard euro dziennie. W 2013 r. łączny koszt wyniósł około 400 mld euro, co stanowiło jedną piątą całego importu UE. Konieczny był import 90 % ropy naftowej, 66 % gazu ziemnego, 42 % paliw stałych i 40 % paliw jądrowych. W niektórych państwach członkowskich, które posiadają znaczne rodzime złoża węgla, np. w Niemczech i w Republice Czeskiej, około 50 % energii elektrycznej wytwarzane jest w opalanych węglem elektrowniach. W Polsce ten udział wynosi ponad 80 %. |
| --- | --- |

3.6.

W krajach tych rodzime złoża węgla kamiennego i brunatnego odgrywają ważną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa podaży, pomagając osiągnąć bezpieczeństwo energetyczne w UE i zmniejszyć wysoką zależność od importu. Jak stwierdzono w europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego (6), koszty energii ze źródeł zewnętrznych wynoszą ponad miliard euro dziennie. W 2013 r. łączny koszt wyniósł około 400 mld euro, co stanowiło jedną piątą całego importu UE. Konieczny był import 90 % ropy naftowej, 66 % gazu ziemnego, 42 % paliw stałych i 40 % paliw jądrowych. W niektórych państwach członkowskich, które posiadają znaczne rodzime złoża węgla, np. w Niemczech i w Republice Czeskiej, około 50 % energii elektrycznej wytwarzane jest w opalanych węglem elektrowniach. W Polsce ten udział wynosi ponad 80 %.

| 3.7. | Oprócz wytwarzania energii elektrycznej, węgiel ma wiele innych zastosowań. Jest wykorzystywany w produkcji cementu i może być przetwarzany na paliwa ciekłe. Główne podmioty wykorzystujące węgiel to stalownie, producenci papieru, branża chemiczna i farmaceutyczna oraz branża spożywcza. |
| --- | --- |

3.7.

Oprócz wytwarzania energii elektrycznej, węgiel ma wiele innych zastosowań. Jest wykorzystywany w produkcji cementu i może być przetwarzany na paliwa ciekłe. Główne podmioty wykorzystujące węgiel to stalownie, producenci papieru, branża chemiczna i farmaceutyczna oraz branża spożywcza.

| 3.8. | Węgiel jest także istotnym elementem wyrobu produktów specjalistycznych, takich jak stosowany w filtrach węgiel aktywny czy włókna węglowe wykorzystywane w przemyśle lotniczym i kosmonautycznym, inżynierii lądowej i wodnej, sektorze militarnym itp. Istnieją procesy przemysłowe pozwalające wytwarzać paliwa syntetyczne i podstawowe substancje chemiczne potrzebne do funkcjonowania przemysłu, np. metanol. Z metanolu można następnie wytwarzać wiele innych produktów petrochemicznych, które obecnie wytwarzane są z paliw kopalnych. |
| --- | --- |

3.8.

Węgiel jest także istotnym elementem wyrobu produktów specjalistycznych, takich jak stosowany w filtrach węgiel aktywny czy włókna węglowe wykorzystywane w przemyśle lotniczym i kosmonautycznym, inżynierii lądowej i wodnej, sektorze militarnym itp. Istnieją procesy przemysłowe pozwalające wytwarzać paliwa syntetyczne i podstawowe substancje chemiczne potrzebne do funkcjonowania przemysłu, np. metanol. Z metanolu można następnie wytwarzać wiele innych produktów petrochemicznych, które obecnie wytwarzane są z paliw kopalnych.

| 3.9. | Aby osiągnąć cel w postaci silnej unii energetycznej uwzględniającej dalekowzroczną politykę w zakresie zmiany klimatu, sektory energetyczne UE muszą poważnie i intensywnie pracować nad konieczną transformacją energetyczną. Przemysł węglowy musi skupić się na bardziej wydajnych i czystych sposobach eksploatacji węgla oraz opracować alternatywne formy jego wykorzystania. Dlatego też UE powinna przydzielić konieczne fundusze na badania i rozwój w zakresie karbochemii. |
| --- | --- |

3.9.

Aby osiągnąć cel w postaci silnej unii energetycznej uwzględniającej dalekowzroczną politykę w zakresie zmiany klimatu, sektory energetyczne UE muszą poważnie i intensywnie pracować nad konieczną transformacją energetyczną. Przemysł węglowy musi skupić się na bardziej wydajnych i czystych sposobach eksploatacji węgla oraz opracować alternatywne formy jego wykorzystania. Dlatego też UE powinna przydzielić konieczne fundusze na badania i rozwój w zakresie karbochemii.

4.   Środki zapewniające mniej szkodliwą i bardziej wydajną eksploatację węgla

| 4.1. | Nawet jeśli stopniowa rezygnacja z węgla w UE jest spodziewana na pewnym etapie w przyszłości, w niektórych państwach i regionach górniczych węgiel wciąż będzie wykorzystywany jeszcze przez dziesięciolecia. Zgodnie z traktatem lizbońskim państwa członkowskie mają prawo eksploatować swoje własne zasoby energetyczne i określać swoje koszyki energetyczne, wiedząc, że nie będą miały miejsca dotacje dla wytwarzania energii oraz uwzględniając obowiązki w zakresie zmiany klimatu. Niemniej jednak przemysł węglowy musi zareagować na trwającą transformację energetyki, przejście do gospodarki niskoemisyjnej oraz, w szczególności, dekarbonizację poprzez wykorzystanie wszystkich możliwych środków i technik zapewniających mniej szkodliwą, a bardziej wydajną eksploatację węgla. W tym zakresie warto wspomnieć o kilku korzystnych i sprawdzonych narzędziach: zwiększaniu wydajności, elastyczności i kogeneracji. |
| --- | --- |

4.1.

Nawet jeśli stopniowa rezygnacja z węgla w UE jest spodziewana na pewnym etapie w przyszłości, w niektórych państwach i regionach górniczych węgiel wciąż będzie wykorzystywany jeszcze przez dziesięciolecia. Zgodnie z traktatem lizbońskim państwa członkowskie mają prawo eksploatować swoje własne zasoby energetyczne i określać swoje koszyki energetyczne, wiedząc, że nie będą miały miejsca dotacje dla wytwarzania energii oraz uwzględniając obowiązki w zakresie zmiany klimatu. Niemniej jednak przemysł węglowy musi zareagować na trwającą transformację energetyki, przejście do gospodarki niskoemisyjnej oraz, w szczególności, dekarbonizację poprzez wykorzystanie wszystkich możliwych środków i technik zapewniających mniej szkodliwą, a bardziej wydajną eksploatację węgla. W tym zakresie warto wspomnieć o kilku korzystnych i sprawdzonych narzędziach: zwiększaniu wydajności, elastyczności i kogeneracji.

| 4.2. | Jako że węgiel jest eksploatowany głównie w celu wytwarzania energii elektrycznej, wyższa wydajność jest ważnym narzędziem zapewniania, że węgiel jest wykorzystywany w sposób mniej szkodliwy dla środowiska. Wysoka wydajność oznacza, że z każdej tony węgla wytwarza się więcej energii elektrycznej, a emisje CO2 mogą zostać ograniczone o 30 % lub więcej. Dobrym przykładem dla opalanych węglem elektrowni o wysokiej wydajności są elektrownie niemieckie, które działają w oparciu o technologię zoptymalizowanych systemów. Tego typu opalane węglem elektrownie są również wysoce elastyczne i mogą szybko zwiększać i zmniejszać ilość wytwarzanej energii, wspierając w ten sposób wykorzystywanie nieciągłych odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

4.2.

Jako że węgiel jest eksploatowany głównie w celu wytwarzania energii elektrycznej, wyższa wydajność jest ważnym narzędziem zapewniania, że węgiel jest wykorzystywany w sposób mniej szkodliwy dla środowiska. Wysoka wydajność oznacza, że z każdej tony węgla wytwarza się więcej energii elektrycznej, a emisje CO2 mogą zostać ograniczone o 30 % lub więcej. Dobrym przykładem dla opalanych węglem elektrowni o wysokiej wydajności są elektrownie niemieckie, które działają w oparciu o technologię zoptymalizowanych systemów. Tego typu opalane węglem elektrownie są również wysoce elastyczne i mogą szybko zwiększać i zmniejszać ilość wytwarzanej energii, wspierając w ten sposób wykorzystywanie nieciągłych odnawialnych źródeł energii.

| 4.3. | Kogeneracja (skojarzona gospodarka energetyczna, CHP) to skuteczna i wydajna forma wytwarzania energii oferująca istotne korzyści, zarówno w zakresie energii, jak i ochrony środowiska. Konwencjonalne elektrownie oddają ciepło odpadowe do środowiska. Elektrownie działające na bazie kogeneracji przechwytują to ciepło i wykorzystują je, dzięki czemu paliwo jest wykorzystywane bardziej wydajnie. UE obecnie wytwarza 11,7 % swojej energii elektrycznej w formie kogeneracji (7). |
| --- | --- |

4.3.

Kogeneracja (skojarzona gospodarka energetyczna, CHP) to skuteczna i wydajna forma wytwarzania energii oferująca istotne korzyści, zarówno w zakresie energii, jak i ochrony środowiska. Konwencjonalne elektrownie oddają ciepło odpadowe do środowiska. Elektrownie działające na bazie kogeneracji przechwytują to ciepło i wykorzystują je, dzięki czemu paliwo jest wykorzystywane bardziej wydajnie. UE obecnie wytwarza 11,7 % swojej energii elektrycznej w formie kogeneracji (7).

| 4.4. | W odniesieniu do średniej perspektywy czasowej wyrażana jest nadzieja, że wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS) może odegrać rolę w gospodarce opartej na dekarbonizacji. Istniejące procesy muszą zostać usprawnione w skali, infrastruktura i składowanie muszą zostać zoptymalizowane, a konkurencyjność energii elektrycznej wytwarzanej w opalanych węglem elektrowniach względem CCS musi zostać wyraźnie stwierdzona przed podjęciem działań mających na celu obowiązkowe wprowadzenie CCS. Powinna zostać przeprowadzona ocena kosztów i korzyści oraz analiza wpływu na środowisko. |
| --- | --- |

4.4.

W odniesieniu do średniej perspektywy czasowej wyrażana jest nadzieja, że wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS) może odegrać rolę w gospodarce opartej na dekarbonizacji. Istniejące procesy muszą zostać usprawnione w skali, infrastruktura i składowanie muszą zostać zoptymalizowane, a konkurencyjność energii elektrycznej wytwarzanej w opalanych węglem elektrowniach względem CCS musi zostać wyraźnie stwierdzona przed podjęciem działań mających na celu obowiązkowe wprowadzenie CCS. Powinna zostać przeprowadzona ocena kosztów i korzyści oraz analiza wpływu na środowisko.

| 4.5. | Rozważając wydajne i mniej szkodliwe dla środowiska wykorzystanie węgla, należy również wspomnieć o alternatywnych formach eksploatacji węgla, na przykład o upłynnianiu węgla. Węgiel może być przetwarzany w paliwa ciekłe – benzynę, olej napędowy, paliwo lotnicze lub produkty petrochemiczne. Technologie są rozwijane, ale należy wziąć też pod uwagę inwestycje i koszty operacyjne. |
| --- | --- |

4.5.

Rozważając wydajne i mniej szkodliwe dla środowiska wykorzystanie węgla, należy również wspomnieć o alternatywnych formach eksploatacji węgla, na przykład o upłynnianiu węgla. Węgiel może być przetwarzany w paliwa ciekłe – benzynę, olej napędowy, paliwo lotnicze lub produkty petrochemiczne. Technologie są rozwijane, ale należy wziąć też pod uwagę inwestycje i koszty operacyjne.

5.   Europejskie regiony górnicze i ich przyszłość

5.1.   
  Sytuacja w europejskich regionach górniczych

| 5.1.1. | Regiony górnicze to obszary tradycyjnie przemysłowe, na których industrializacja związana była z eksploatacją lokalnych zasobów mineralnych. W efekcie regiony te są historycznie związane z tradycyjnymi sektorami gospodarki, spośród których główną rolę odgrywa ciężki przemysł metalurgiczny, przemysł chemiczny i sektor energetyczny. Sektory te i działające w nich przedsiębiorstwa narażone są w ostatnich latach na gwałtowne zmiany w środowisku zewnętrznym (warunki rynkowe, konkurencja, klienci, technologie) oraz istotne zmiany wewnętrzne (zmiana struktury własności, cele właścicieli i siła kapitału). |
| --- | --- |

5.1.1.

Regiony górnicze to obszary tradycyjnie przemysłowe, na których industrializacja związana była z eksploatacją lokalnych zasobów mineralnych. W efekcie regiony te są historycznie związane z tradycyjnymi sektorami gospodarki, spośród których główną rolę odgrywa ciężki przemysł metalurgiczny, przemysł chemiczny i sektor energetyczny. Sektory te i działające w nich przedsiębiorstwa narażone są w ostatnich latach na gwałtowne zmiany w środowisku zewnętrznym (warunki rynkowe, konkurencja, klienci, technologie) oraz istotne zmiany wewnętrzne (zmiana struktury własności, cele właścicieli i siła kapitału).

| 5.1.2. | Dodatkowo do istotnych zmian, niektóre tradycyjne branże dotknięte są stagnacją, koniecznością wycofania się z regionu, a nawet stopniową likwidacją. W niektórych regionach europejski węgiel nie był w stanie konkurować z węglem i innymi paliwami kopalnymi z importu, co spowodowało drastyczny spadek wydobycia węgla. Dla przykładu 100 lat temu Zjednoczone Królestwo wydobywało około 300 mln ton węgla rocznie i dawało pracę ponad milionowi górników. Dezindustrializacja spowodowała utratę miejsc pracy, ale przedsiębiorstwa górnicze w wielu regionach pozostały jednymi z największych pracodawców. Stopniowa likwidacja lub całkowity upadek przedsiębiorstw górniczych miał w związku z tym poważny wpływ na te regiony. Sytuacja ta miała też istotny wpływ na małe i średnie przedsiębiorstwa związane z przedsiębiorstwami górniczymi. |
| --- | --- |

5.1.2.

Dodatkowo do istotnych zmian, niektóre tradycyjne branże dotknięte są stagnacją, koniecznością wycofania się z regionu, a nawet stopniową likwidacją. W niektórych regionach europejski węgiel nie był w stanie konkurować z węglem i innymi paliwami kopalnymi z importu, co spowodowało drastyczny spadek wydobycia węgla. Dla przykładu 100 lat temu Zjednoczone Królestwo wydobywało około 300 mln ton węgla rocznie i dawało pracę ponad milionowi górników. Dezindustrializacja spowodowała utratę miejsc pracy, ale przedsiębiorstwa górnicze w wielu regionach pozostały jednymi z największych pracodawców. Stopniowa likwidacja lub całkowity upadek przedsiębiorstw górniczych miał w związku z tym poważny wpływ na te regiony. Sytuacja ta miała też istotny wpływ na małe i średnie przedsiębiorstwa związane z przedsiębiorstwami górniczymi.

| 5.1.3. | W wielu krajach regiony górnicze charakteryzują się poziomem bezrobocia wyższym niż średnia krajowa oraz bezrobociem długoterminowym. Dlatego też zwalnianym górnikom ciężko jest znaleźć nowe możliwości zatrudnienia. W rezultacie zwiększa się ubóstwo i stagnacja oraz pogarszają się warunki życia, a liczba wykluczonych społecznie obszarów i osób rośnie. |
| --- | --- |

5.1.3.

W wielu krajach regiony górnicze charakteryzują się poziomem bezrobocia wyższym niż średnia krajowa oraz bezrobociem długoterminowym. Dlatego też zwalnianym górnikom ciężko jest znaleźć nowe możliwości zatrudnienia. W rezultacie zwiększa się ubóstwo i stagnacja oraz pogarszają się warunki życia, a liczba wykluczonych społecznie obszarów i osób rośnie.

| 5.1.4. | Głównym problemem powodowanym przez rosnące bezrobocie jest brak równowagi pomiędzy podażą a popytem na rynku pracy. Innymi słowy, w kontraście do bardzo wysokiego poziomu bezrobocia, zapotrzebowanie na pracowników jest wyraźne, ale jest to zapotrzebowanie na umiejętności spełniające oczekiwania rynku pracy. Wykształcenie byłych górników, którzy dysponują głównie umiejętnościami manualnymi, nie jest w pełni kompatybilne z potrzebami rynku pracy w zakresie aspektów zawodowych (kwalifikacje) i osobistych (motywacja). W sytuacji gdy w związku z zamknięciem kopalni zwalniana jest duża liczba górników, wiele miejsc pracy znika w zasadzie z dnia na dzień, co może powodować silny szok lokalny. |
| --- | --- |

5.1.4.

Głównym problemem powodowanym przez rosnące bezrobocie jest brak równowagi pomiędzy podażą a popytem na rynku pracy. Innymi słowy, w kontraście do bardzo wysokiego poziomu bezrobocia, zapotrzebowanie na pracowników jest wyraźne, ale jest to zapotrzebowanie na umiejętności spełniające oczekiwania rynku pracy. Wykształcenie byłych górników, którzy dysponują głównie umiejętnościami manualnymi, nie jest w pełni kompatybilne z potrzebami rynku pracy w zakresie aspektów zawodowych (kwalifikacje) i osobistych (motywacja). W sytuacji gdy w związku z zamknięciem kopalni zwalniana jest duża liczba górników, wiele miejsc pracy znika w zasadzie z dnia na dzień, co może powodować silny szok lokalny.

| 5.1.5. | Pracownicy zajmujący się wydobyciem są mało przedsiębiorczy i przejawiają niewielkie chęci do rozpoczęcia działalności gospodarczej. Ich brak entuzjazmu dla samodzielnej działalności gospodarczej wynika z długotrwałego wpływu, jaki miały na nich przedsiębiorstwa górnicze, które promowały wśród pracowników określoną kulturę pracy, której częścią była niechęć do podejmowania ryzyka. Niemniej jednak tendencja ta występuje też bardziej ogólnie. Nawet studenci preferują zatrudnienie zaraz po ukończeniu studiów. |
| --- | --- |

5.1.5.

Pracownicy zajmujący się wydobyciem są mało przedsiębiorczy i przejawiają niewielkie chęci do rozpoczęcia działalności gospodarczej. Ich brak entuzjazmu dla samodzielnej działalności gospodarczej wynika z długotrwałego wpływu, jaki miały na nich przedsiębiorstwa górnicze, które promowały wśród pracowników określoną kulturę pracy, której częścią była niechęć do podejmowania ryzyka. Niemniej jednak tendencja ta występuje też bardziej ogólnie. Nawet studenci preferują zatrudnienie zaraz po ukończeniu studiów.

| 5.1.6. | Sytuację często pogarsza brak obiecujących możliwości pracy i kariery, mniej korzystne warunki prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej, niskie wskaźniki zdolności utrzymania takiej działalności oraz niska innowacyjność, z czym związana jest słabsza rola nauki, badań i rozwoju. Publiczne możliwości w zakresie badań i rozwoju nie wszędzie są wystarczająco rozwinięte, a transfer wiedzy i zastosowań do sektora biznesowego nie działa najlepiej. Z tych powodów transformacja gospodarcza staje się większym i trudniejszym wyzwaniem i nie kończy się powodzeniem we wszystkich wypadkach. |
| --- | --- |

5.1.6.

Sytuację często pogarsza brak obiecujących możliwości pracy i kariery, mniej korzystne warunki prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej, niskie wskaźniki zdolności utrzymania takiej działalności oraz niska innowacyjność, z czym związana jest słabsza rola nauki, badań i rozwoju. Publiczne możliwości w zakresie badań i rozwoju nie wszędzie są wystarczająco rozwinięte, a transfer wiedzy i zastosowań do sektora biznesowego nie działa najlepiej. Z tych powodów transformacja gospodarcza staje się większym i trudniejszym wyzwaniem i nie kończy się powodzeniem we wszystkich wypadkach.

5.2.   
  Problemy w zakresie restrukturyzacji regionów górniczych

| 5.2.1. | W tych państwach UE, w których wydobywa się węgiel, restrukturyzacja była często przeprowadzana w odpowiedzi na kryzysy, bez odpowiednich zobowiązań politycznych. Miało to dramatyczny wpływ na jakość życia członków społeczności górniczych. Każde zmniejszenie wydobycia węgla może doprowadzić do zwiększenia bezrobocia, zwłaszcza w regionach górniczych przeżywających długotrwały i strukturalny upadek. Wielu byłych górników i pracowników przedsiębiorstw związanych z górnictwem stoi w obliczu długoterminowego, a często wręcz trwałego bezrobocia, co przyczynia się do ich zubożenia. |
| --- | --- |

5.2.1.

W tych państwach UE, w których wydobywa się węgiel, restrukturyzacja była często przeprowadzana w odpowiedzi na kryzysy, bez odpowiednich zobowiązań politycznych. Miało to dramatyczny wpływ na jakość życia członków społeczności górniczych. Każde zmniejszenie wydobycia węgla może doprowadzić do zwiększenia bezrobocia, zwłaszcza w regionach górniczych przeżywających długotrwały i strukturalny upadek. Wielu byłych górników i pracowników przedsiębiorstw związanych z górnictwem stoi w obliczu długoterminowego, a często wręcz trwałego bezrobocia, co przyczynia się do ich zubożenia.

| 5.2.2. | Niestety, z wyjątkiem kilku przypadków, odpowiednie władze europejskie i krajowe na razie stosują „politykę chowania głowy w piasek” w odniesieniu do spodziewanego wpływu polityki klimatycznej na przemysł węglowy, unikając jakiegokolwiek zaangażowania się w odpowiedni dialog obywatelski i społeczny z pracownikami i mieszkańcami gmin górniczych. Pamięć o poprzednich próbach restrukturyzacji, które były przeprowadzane na podstawie populistycznych obietnic politycznych i które nie doprowadziły do podjęcia konkretnych środków w zakresie przebudowy gospodarczej tych gmin, przejawia się obecnie w podwyższonej nieufności pracowników względem zdolności władz do efektywnego przeprowadzenia procesów restrukturyzacji przemysłowej. |
| --- | --- |

5.2.2.

Niestety, z wyjątkiem kilku przypadków, odpowiednie władze europejskie i krajowe na razie stosują „politykę chowania głowy w piasek” w odniesieniu do spodziewanego wpływu polityki klimatycznej na przemysł węglowy, unikając jakiegokolwiek zaangażowania się w odpowiedni dialog obywatelski i społeczny z pracownikami i mieszkańcami gmin górniczych. Pamięć o poprzednich próbach restrukturyzacji, które były przeprowadzane na podstawie populistycznych obietnic politycznych i które nie doprowadziły do podjęcia konkretnych środków w zakresie przebudowy gospodarczej tych gmin, przejawia się obecnie w podwyższonej nieufności pracowników względem zdolności władz do efektywnego przeprowadzenia procesów restrukturyzacji przemysłowej.

| 5.2.3. | Jednocześnie na poziomie europejskim i krajowym widoczny jest niski poziom empatii i rzeczywistego zrozumienia problemów regionów górniczych. Istnieje tendencja do nadmiernego upolityczniania debaty o przyszłości górnictwa w kontekście polityki klimatycznej – w szczególności w regionach górniczych, w których wydobycie węgla nie wymaga pomocy państwa, ale także w regionach górniczych, w których przemysł węglowy przechodzi już bolesny proces restrukturyzacji, politycy unikają tego tematu, ponieważ środki mające na celu zmianę profilu regionu nie generują w sposób natychmiastowy kapitału wyborczego, są niepopularne i przynoszą efekty dopiero po dziesiątkach lat. |
| --- | --- |

5.2.3.

Jednocześnie na poziomie europejskim i krajowym widoczny jest niski poziom empatii i rzeczywistego zrozumienia problemów regionów górniczych. Istnieje tendencja do nadmiernego upolityczniania debaty o przyszłości górnictwa w kontekście polityki klimatycznej – w szczególności w regionach górniczych, w których wydobycie węgla nie wymaga pomocy państwa, ale także w regionach górniczych, w których przemysł węglowy przechodzi już bolesny proces restrukturyzacji, politycy unikają tego tematu, ponieważ środki mające na celu zmianę profilu regionu nie generują w sposób natychmiastowy kapitału wyborczego, są niepopularne i przynoszą efekty dopiero po dziesiątkach lat.

| 5.2.4. | Jako że istnieje wyraźna zależność pomiędzy odchodzeniem od węgla a polityką w zakresie zmiany klimatu, częścią europejskiej polityki realizacji celów klimatycznych musi być pomoc regionom, które ucierpiały z powodu zmian strukturalnych, tj. regionom górniczym. |
| --- | --- |

5.2.4.

Jako że istnieje wyraźna zależność pomiędzy odchodzeniem od węgla a polityką w zakresie zmiany klimatu, częścią europejskiej polityki realizacji celów klimatycznych musi być pomoc regionom, które ucierpiały z powodu zmian strukturalnych, tj. regionom górniczym.

| 5.2.5. | Często występuje sytuacja, w której lokalne władze nie mają możliwości finansowych i administracyjnych koniecznych do wsparcia projektów i zarządzania nimi zgodnie ze szczegółowymi wymogami Komisji Europejskiej i organów krajowych, co sprawia, że fundusze europejskie mają stosunkowo niewielki wpływ na szanse i jakość życia ludzi w gminach górniczych. |
| --- | --- |

5.2.5.

Często występuje sytuacja, w której lokalne władze nie mają możliwości finansowych i administracyjnych koniecznych do wsparcia projektów i zarządzania nimi zgodnie ze szczegółowymi wymogami Komisji Europejskiej i organów krajowych, co sprawia, że fundusze europejskie mają stosunkowo niewielki wpływ na szanse i jakość życia ludzi w gminach górniczych.

5.3.   
  Warunki, możliwości i środki restrukturyzacji regionów górniczych

| 5.3.1. | „Sprawiedliwa transformacja” (8) gmin górniczych może zostać zapewniona, jeśli władze krajowe i europejskie sporządzą w odpowiednim terminie ukierunkowane plany środków mających na celu zapewnienie godnych wynagrodzeń i bezpieczeństwa pracy dla pracowników, poszanowanie praw człowieka i zagwarantowanie środków ochrony społecznej, w tym rent i emerytur, w celu wsparcia mieszkańców w okresie transformacji oraz zapewnienie inwestycji w przebudowę gminy, w tym poprzez zamykanie kopalń i rekultywację terenów górniczych lub budowę obiektów i świadczenie usług związanych z transformacją energetyki. |
| --- | --- |

5.3.1.

„Sprawiedliwa transformacja” (8) gmin górniczych może zostać zapewniona, jeśli władze krajowe i europejskie sporządzą w odpowiednim terminie ukierunkowane plany środków mających na celu zapewnienie godnych wynagrodzeń i bezpieczeństwa pracy dla pracowników, poszanowanie praw człowieka i zagwarantowanie środków ochrony społecznej, w tym rent i emerytur, w celu wsparcia mieszkańców w okresie transformacji oraz zapewnienie inwestycji w przebudowę gminy, w tym poprzez zamykanie kopalń i rekultywację terenów górniczych lub budowę obiektów i świadczenie usług związanych z transformacją energetyki.

| 5.3.2. | Dlatego też regiony te będą wymagały pilnego wsparcia finansowego i naukowego, aby umożliwić im nie tylko ewoluowanie w kierunku nowego modelu społeczno-gospodarczego, ale także zarządzanie, w rozsądnej perspektywie czasowej, wieloma zagrożeniami dla zdrowia ludzi i środowiska związanymi z obecną i przeszłą działalnością górniczą. W tym zakresie służby geologiczne państw członkowskich i organy odpowiedzialne za zamykanie kopalń i rekultywację terenów górniczych muszą współpracować w celu zbierania danych na temat zasobów mineralnych i kopalń oraz określenia głównych rodzajów ryzyka związanych z prowadzoną w przeszłości działalnością górniczą, zamykaniem kopalń i ich konserwacją. |
| --- | --- |

5.3.2.

Dlatego też regiony te będą wymagały pilnego wsparcia finansowego i naukowego, aby umożliwić im nie tylko ewoluowanie w kierunku nowego modelu społeczno-gospodarczego, ale także zarządzanie, w rozsądnej perspektywie czasowej, wieloma zagrożeniami dla zdrowia ludzi i środowiska związanymi z obecną i przeszłą działalnością górniczą. W tym zakresie służby geologiczne państw członkowskich i organy odpowiedzialne za zamykanie kopalń i rekultywację terenów górniczych muszą współpracować w celu zbierania danych na temat zasobów mineralnych i kopalń oraz określenia głównych rodzajów ryzyka związanych z prowadzoną w przeszłości działalnością górniczą, zamykaniem kopalń i ich konserwacją.

| 5.3.3. | Przyszłość regionów zależnych obecnie od eksploatacji węgla i przyszłe warunki życia w tych regionach muszą zostać ujęte w planach perspektywicznych obejmujących dwa pokolenia, tj. okres 25–50 lat. Stopniowe wycofywanie eksploatacji węgla na potrzeby energetyki w tych regionach nie może być powodem ich stagnacji. Regiony te z racji ich potencjału społeczno-ekonomicznego muszą uczestniczyć w realizacji polityki energetycznej i klimatycznej UE. Zrównoważony rozwój tych regionów musi zostać osiągnięty poprzez zagwarantowanie dialogu politycznego, obywatelskiego i społecznego, który musi doprowadzić do przyjęcia planów transformacji na poziomie krajowym i sektorowym oraz na poziomie przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

5.3.3.

Przyszłość regionów zależnych obecnie od eksploatacji węgla i przyszłe warunki życia w tych regionach muszą zostać ujęte w planach perspektywicznych obejmujących dwa pokolenia, tj. okres 25–50 lat. Stopniowe wycofywanie eksploatacji węgla na potrzeby energetyki w tych regionach nie może być powodem ich stagnacji. Regiony te z racji ich potencjału społeczno-ekonomicznego muszą uczestniczyć w realizacji polityki energetycznej i klimatycznej UE. Zrównoważony rozwój tych regionów musi zostać osiągnięty poprzez zagwarantowanie dialogu politycznego, obywatelskiego i społecznego, który musi doprowadzić do przyjęcia planów transformacji na poziomie krajowym i sektorowym oraz na poziomie przedsiębiorstw.

| 5.3.4. | Konieczne jest także powstrzymanie spadku atrakcyjności tych regionów dla inwestorów zagranicznych i krajowych; dodatkowo oprócz niewystarczających umiejętności siły roboczej, atrakcyjność obniżana jest przez brak odpowiednio przygotowanych terenów pod nieruchomości biznesowe i duże strategiczne strefy przemysłowe. |
| --- | --- |

5.3.4.

Konieczne jest także powstrzymanie spadku atrakcyjności tych regionów dla inwestorów zagranicznych i krajowych; dodatkowo oprócz niewystarczających umiejętności siły roboczej, atrakcyjność obniżana jest przez brak odpowiednio przygotowanych terenów pod nieruchomości biznesowe i duże strategiczne strefy przemysłowe.

| 5.3.5. | W związku z powyższym sytuacja byłych pracowników kopalń w regionach górniczych nie jest łatwa. Przedstawiciele regionów górniczych powinni zwrócić się do rządów krajowych i wspólnie z nimi przygotować się do restrukturyzacji i rozwoju regionów górniczych ze znacznym wyprzedzeniem przed planowanymi zwolnieniami i stopniowym ograniczaniem wydobycia węgla. |
| --- | --- |

5.3.5.

W związku z powyższym sytuacja byłych pracowników kopalń w regionach górniczych nie jest łatwa. Przedstawiciele regionów górniczych powinni zwrócić się do rządów krajowych i wspólnie z nimi przygotować się do restrukturyzacji i rozwoju regionów górniczych ze znacznym wyprzedzeniem przed planowanymi zwolnieniami i stopniowym ograniczaniem wydobycia węgla.

| 5.3.6. | Władze regionalne, rządy państw członkowskich i instytucje UE muszą zaangażować się w transformację energetyki oraz związaną z tym restrukturyzację regionów górniczych. |
| --- | --- |

5.3.6.

Władze regionalne, rządy państw członkowskich i instytucje UE muszą zaangażować się w transformację energetyki oraz związaną z tym restrukturyzację regionów górniczych.

| 5.3.7. | Jednocześnie regiony wydobycia węgla mają znaczny potencjał pod kątem zarówno restrukturyzacji, jak i rozwoju. Konieczne jest opracowanie zestawu środków, w tym w zakresie promocji badań i rozwoju w innowacyjnym środowisku, oraz wyjście naprzeciw zarówno tradycyjnym sektorom, które przetrwały w regionach wydobycia węgla, jak i nowym, rozwijającym się sektorom. |
| --- | --- |

5.3.7.

Jednocześnie regiony wydobycia węgla mają znaczny potencjał pod kątem zarówno restrukturyzacji, jak i rozwoju. Konieczne jest opracowanie zestawu środków, w tym w zakresie promocji badań i rozwoju w innowacyjnym środowisku, oraz wyjście naprzeciw zarówno tradycyjnym sektorom, które przetrwały w regionach wydobycia węgla, jak i nowym, rozwijającym się sektorom.

| 5.3.8. | Istniejąca infrastruktura energetyczna i wykwalifikowane kadry regionów górniczych muszą zostać w pełni wykorzystane. W tym zakresie wśród zastosowanych środków powinna znaleźć się promocja inwestycji publicznych i prywatnych. Istniejące przedsiębiorstwa i inni gracze rynkowi muszą poważnie zainwestować w nowe zakłady produkcyjne, w tym zakłady wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

5.3.8.

Istniejąca infrastruktura energetyczna i wykwalifikowane kadry regionów górniczych muszą zostać w pełni wykorzystane. W tym zakresie wśród zastosowanych środków powinna znaleźć się promocja inwestycji publicznych i prywatnych. Istniejące przedsiębiorstwa i inni gracze rynkowi muszą poważnie zainwestować w nowe zakłady produkcyjne, w tym zakłady wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych.

| 5.3.9. | Studia wykonalności mogą wykazać, że niektóre z regionów górniczych nie tylko mają znaczny potencjał w zakresie wytwarzania energii słonecznej, wiatrowej i geotermalnej, ale również z łatwością spełniają inne warunki konieczne do realizacji inwestycji i rozwinięcia technologii zielonej energii: szeroki dostęp do terenów pod nowe zakłady produkcyjne, wykwalifikowane kadry lub gotowość pracowników do przejścia szkoleń, lokalne władze zaznajomione z wyzwaniami sektora energetycznego i lokalne społeczności przyzwyczajone do realizacji projektów przemysłowych. |
| --- | --- |

5.3.9.

Studia wykonalności mogą wykazać, że niektóre z regionów górniczych nie tylko mają znaczny potencjał w zakresie wytwarzania energii słonecznej, wiatrowej i geotermalnej, ale również z łatwością spełniają inne warunki konieczne do realizacji inwestycji i rozwinięcia technologii zielonej energii: szeroki dostęp do terenów pod nowe zakłady produkcyjne, wykwalifikowane kadry lub gotowość pracowników do przejścia szkoleń, lokalne władze zaznajomione z wyzwaniami sektora energetycznego i lokalne społeczności przyzwyczajone do realizacji projektów przemysłowych.

| 5.3.10. | Istniejące przedsiębiorstwa górnicze są właścicielami lub posiadaczami koncesji, terenów o dużej powierzchni lub setek kilometrów podziemnych korytarzy, które można wykorzystać w procesie transformacji energetyki. Ponadto większość podmiotów górniczych jest silnie powiązana z regionalnymi i krajowymi sieciami przemysłu energii. |
| --- | --- |

5.3.10.

Istniejące przedsiębiorstwa górnicze są właścicielami lub posiadaczami koncesji, terenów o dużej powierzchni lub setek kilometrów podziemnych korytarzy, które można wykorzystać w procesie transformacji energetyki. Ponadto większość podmiotów górniczych jest silnie powiązana z regionalnymi i krajowymi sieciami przemysłu energii.

| 5.3.11. | Aby zwiększyć liczbę inwestycji realizowanych przez sektor prywatny, który ma do odegrania kluczową rolę, co najmniej 27 mld euro z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych przeznaczono na inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną, w tym wydajność energetyczną. Co najmniej 12 %, 15 % albo 20 % środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego przypisanych do danego kraju musi zostać zainwestowanych we wspieranie przejścia do gospodarki niskoemisyjnej we wszystkich sektorach w – odpowiednio – słabiej rozwiniętych, przechodzących transformację i lepiej rozwiniętych regionach UE. W wypadku gdy do tego typu inwestycji wykorzystywane są środki z Funduszu Spójności, wkład w odniesieniu do słabiej rozwiniętych regionów wzrasta do 15 % (9). |
| --- | --- |

5.3.11.

Aby zwiększyć liczbę inwestycji realizowanych przez sektor prywatny, który ma do odegrania kluczową rolę, co najmniej 27 mld euro z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych przeznaczono na inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną, w tym wydajność energetyczną. Co najmniej 12 %, 15 % albo 20 % środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego przypisanych do danego kraju musi zostać zainwestowanych we wspieranie przejścia do gospodarki niskoemisyjnej we wszystkich sektorach w – odpowiednio – słabiej rozwiniętych, przechodzących transformację i lepiej rozwiniętych regionach UE. W wypadku gdy do tego typu inwestycji wykorzystywane są środki z Funduszu Spójności, wkład w odniesieniu do słabiej rozwiniętych regionów wzrasta do 15 % (9).

| 5.3.12. | Fundusze europejskie mogą częściowo wspomóc społeczności górnicze w ich wysiłkach mających na celu dywersyfikację gospodarczą i transformację energetyki, ale większość inwestycji w zakresie rozwoju gospodarczego musi pochodzić ze środków publicznych zainteresowanych państw członkowskich lub musi zostać pozyskana przez przyciągnięcie nowych inwestorów prywatnych. |
| --- | --- |

5.3.12.

Fundusze europejskie mogą częściowo wspomóc społeczności górnicze w ich wysiłkach mających na celu dywersyfikację gospodarczą i transformację energetyki, ale większość inwestycji w zakresie rozwoju gospodarczego musi pochodzić ze środków publicznych zainteresowanych państw członkowskich lub musi zostać pozyskana przez przyciągnięcie nowych inwestorów prywatnych.

| 5.3.13. | Powyższe aspekty muszą zostać wzięte pod uwagę przy określaniu środków mających na celu wsparcie regionów górniczych w nieuniknionym procesie transformacji energetyki i dywersyfikacji gospodarczej, a partnerzy społeczni, społeczeństwo obywatelskie i ogólnie mieszkańcy tych regionów muszą wziąć udział w identyfikowaniu nowych możliwości rozwoju ich społeczności. |
| --- | --- |

5.3.13.

Powyższe aspekty muszą zostać wzięte pod uwagę przy określaniu środków mających na celu wsparcie regionów górniczych w nieuniknionym procesie transformacji energetyki i dywersyfikacji gospodarczej, a partnerzy społeczni, społeczeństwo obywatelskie i ogólnie mieszkańcy tych regionów muszą wziąć udział w identyfikowaniu nowych możliwości rozwoju ich społeczności.

| 5.3.14. | Plan wsparcia transformacji wspólnot i regionów zależnych od wydobycia węgla powinien zachęcać regiony do transformacji, stymulować innowacyjne kierunki ich rozwoju, utrzymywać atrakcyjność inwestycyjną oraz tworzyć perspektywy zatrudnienia i godnego życia. |
| --- | --- |

5.3.14.

Plan wsparcia transformacji wspólnot i regionów zależnych od wydobycia węgla powinien zachęcać regiony do transformacji, stymulować innowacyjne kierunki ich rozwoju, utrzymywać atrakcyjność inwestycyjną oraz tworzyć perspektywy zatrudnienia i godnego życia.

| 5.3.15. | Plan ten może zostać opracowany przez grupę doradczą we współpracy z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Członkowie grupy doradczej powinni być przedstawicielami regionów górniczych, związków, organizacji pozarządowych, podmiotów zajmujących się badaniami i rozwojem oraz przemysłu węgla. |
| --- | --- |

5.3.15.

Plan ten może zostać opracowany przez grupę doradczą we współpracy z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Członkowie grupy doradczej powinni być przedstawicielami regionów górniczych, związków, organizacji pozarządowych, podmiotów zajmujących się badaniami i rozwojem oraz przemysłu węgla.

| 5.3.16. | Plan wsparcia społeczności i regionów zależnych od wydobycia węgla powinien być oparty na trzech filarach:






  — | dialogu politycznym, obywatelskim i społecznym, |
| --- | --- | --- |

5.3.16.

Plan wsparcia społeczności i regionów zależnych od wydobycia węgla powinien być oparty na trzech filarach:

—

dialogu politycznym, obywatelskim i społecznym,

| — | inwestycjach gospodarczych, społecznych i środowiskowych, |
| --- | --- |

—

inwestycjach gospodarczych, społecznych i środowiskowych,

| — | inwestycjach w edukację, szkolenia, badania i rozwój, innowacje oraz kulturę. |
| --- | --- |

—

inwestycjach w edukację, szkolenia, badania i rozwój, innowacje oraz kulturę.

5.4.   
  Spodziewany rozwój sytuacji w regionach górniczych

| 5.4.1. | Przyszłość europejskich regionów górniczych będzie wyglądać dwojako. W niektórych regionach górniczych spodziewać się można szybkiego, a nawet gwałtownego odejścia od węgla, podczas gdy w innych wydobycie może trwać jeszcze przez kilka dekad. |
| --- | --- |

5.4.1.

Przyszłość europejskich regionów górniczych będzie wyglądać dwojako. W niektórych regionach górniczych spodziewać się można szybkiego, a nawet gwałtownego odejścia od węgla, podczas gdy w innych wydobycie może trwać jeszcze przez kilka dekad.

| 5.4.2. | W pierwszym przypadku odejście od węgla może być konsekwencją sytuacji gospodarczej i rynkowej, która jest skomplikowana, szczególnie w europejskim przemyśle węgla kamiennego, który zmaga się z konkurencją w postaci taniego importu węgla. Sprawia to, że sytuacja jest bardzo trudna, także w wypadku kopalń, które do niedawna przynosiły zysk. W niektórych regionach przedsiębiorstwa mogą podjąć decyzję o zamknięciu kopalń, zgodnie z postanowieniami traktatu lizbońskiego oraz prawem państw członkowskich do decydowania o swoich koszykach energetycznych. |
| --- | --- |

5.4.2.

W pierwszym przypadku odejście od węgla może być konsekwencją sytuacji gospodarczej i rynkowej, która jest skomplikowana, szczególnie w europejskim przemyśle węgla kamiennego, który zmaga się z konkurencją w postaci taniego importu węgla. Sprawia to, że sytuacja jest bardzo trudna, także w wypadku kopalń, które do niedawna przynosiły zysk. W niektórych regionach przedsiębiorstwa mogą podjąć decyzję o zamknięciu kopalń, zgodnie z postanowieniami traktatu lizbońskiego oraz prawem państw członkowskich do decydowania o swoich koszykach energetycznych.

| 5.4.3. | W wypadku tych regionów korzystne byłoby szybkie wprowadzenie programu społecznego opartego na najlepszych praktykach z różnych wydobywających węgiel państw członkowskich, które mają doświadczenie w stopniowym odchodzeniu od tej formy wytwarzania energii lub które przygotowują się do rezygnacji z węgla. W tym kontekście wartościowe mogą być doświadczenia niemieckie: w Niemczech zakończenie wydobycia węgla kamiennego planowane jest do końca 2018 r. Istnieje wiele innych dawnych regionów górniczych, które mogą podzielić się swoim doświadczeniem, np. Zjednoczone Królestwo, Francja, Niderlandy i Belgia. |
| --- | --- |

5.4.3.

W wypadku tych regionów korzystne byłoby szybkie wprowadzenie programu społecznego opartego na najlepszych praktykach z różnych wydobywających węgiel państw członkowskich, które mają doświadczenie w stopniowym odchodzeniu od tej formy wytwarzania energii lub które przygotowują się do rezygnacji z węgla. W tym kontekście wartościowe mogą być doświadczenia niemieckie: w Niemczech zakończenie wydobycia węgla kamiennego planowane jest do końca 2018 r. Istnieje wiele innych dawnych regionów górniczych, które mogą podzielić się swoim doświadczeniem, np. Zjednoczone Królestwo, Francja, Niderlandy i Belgia.

| 5.4.4. | W regionach, w których spodziewane jest długoterminowe wydobycie węgla, ważne jest skupienie się przede wszystkim na wydajnej i mniej szkodliwej eksploatacji węgla. Ograniczenie emisji pozostanie priorytetem w wypadku wykorzystywania węgla do wytwarzania energii elektrycznej. UE dysponuje odpowiednimi narzędziami w tym zakresie: poprawionym systemem handlu emisjami, który zakłada zredukowanie emisji dwutlenku węgla do zera do 2058 r., dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych oraz niemal gotowym dokumentem referencyjnym BAT dla obiektów energetycznego spalania. |
| --- | --- |

5.4.4.

W regionach, w których spodziewane jest długoterminowe wydobycie węgla, ważne jest skupienie się przede wszystkim na wydajnej i mniej szkodliwej eksploatacji węgla. Ograniczenie emisji pozostanie priorytetem w wypadku wykorzystywania węgla do wytwarzania energii elektrycznej. UE dysponuje odpowiednimi narzędziami w tym zakresie: poprawionym systemem handlu emisjami, który zakłada zredukowanie emisji dwutlenku węgla do zera do 2058 r., dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych oraz niemal gotowym dokumentem referencyjnym BAT dla obiektów energetycznego spalania.

| 5.4.5. | W strategii dla regionów górniczych, które mają przed sobą przyszłość w dłuższej perspektywie czasu, bardzo ważną rolę odgrywać będą badania i rozwój: dalsze zwiększanie wydajności elektrowni zmniejszy emisje i obniży zużycie paliwa. Większa elastyczność elektrowni może pomóc wesprzeć nieciągłe źródła energii odnawialnej. Dodatkowo oprócz czystych technologii węglowych lub wykorzystywania i magazynowania CO2, pod uwagę należy wciąż również alternatywne formy eksploatacji węgla. |
| --- | --- |

5.4.5.

W strategii dla regionów górniczych, które mają przed sobą przyszłość w dłuższej perspektywie czasu, bardzo ważną rolę odgrywać będą badania i rozwój: dalsze zwiększanie wydajności elektrowni zmniejszy emisje i obniży zużycie paliwa. Większa elastyczność elektrowni może pomóc wesprzeć nieciągłe źródła energii odnawialnej. Dodatkowo oprócz czystych technologii węglowych lub wykorzystywania i magazynowania CO2, pod uwagę należy wciąż również alternatywne formy eksploatacji węgla.

| 5.4.6. | Niemniej jednak nawet w regionach mających długoterminowe perspektywy w zakresie wydobycia węgla priorytetem musi być zakończenie wydobycia węgla i restrukturyzacja regionów górniczych. |
| --- | --- |

5.4.6.

Niemniej jednak nawet w regionach mających długoterminowe perspektywy w zakresie wydobycia węgla priorytetem musi być zakończenie wydobycia węgla i restrukturyzacja regionów górniczych.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  W 2015 r. państwa należące do grupy G-7 uzgodniły, że w obecnym stuleciu konieczna jest całkowita dekarbonizacja globalnej gospodarki oraz związana z tym „transformacja sektorów energetycznych do roku 2050”.

1

(2)  Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali został podpisany w Paryżu w 1951 r. Połączył on Francję, Niemcy, Włochy i kraje Beneluksu we Wspólnotę, której celem było organizowanie swobodnego przepływu węgla i stali oraz swobodnego dostępu do źródeł produkcji. Traktat ten jest źródłem istniejących obecnie instytucji europejskich.

2

(3)  http://www.env-health.org/resources/press-releases/article/eur8-5-billion-in-health-costs

3

(4)  Raport organizacji Greenpeace pt. End of an Era: Why every European country needs a coal phase-out plan [Koniec ery: dlaczego wszystkie państwa europejskie powinny stopniowo rezygnować z eksploatacji węgla].

4

End of an Era: Why every European country needs a coal phase-out plan

(5)  EURACOAL (2013), Coal industry across Europe [Przemysł węglowy w Europie], s. 20.

5

Coal industry across Europe

(6)  COM/2014/0330 final z 28.5.2014.

6

(7)  Dane Eurostatu za 2013 r. opublikowane w 2015 r.

7

(8)  Briefing bezpośredni ETUC – Climate justice: Paris and Beyond [Sprawiedliwość klimatyczna: Paryż i dalsze działania], październik 2015 r.

8

Climate justice: Paris and Beyond

(9)  Europejska strategia bezpieczeństwa energetycznego, COM/2014/0330 final z 28.5.2014, rozdział 3, strona 7.

9

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/10 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/10

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie skutków konkluzji konferencji COP 21 w dziedzinie europejskiej polityki transportowej

(opinia z inicjatywy własnej)

(2016/C 303/02)

| Sprawozdawca: | Raymond HENCKS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Raymond HENCKS

Dnia 21 stycznia 2016 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

skutków konkluzji konferencji COP 21 w dziedzinie europejskiej polityki transportowej

(opinia z inicjatywy własnej)

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 3 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 26 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 188 do 2 (4 osoby wstrzymały się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES wyraża zadowolenie w związku z przyjęciem porozumienia paryskiego przez 21. posiedzenie konferencji stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP 21) oraz w związku z zaplanowanym, ustalonym na szczeblu krajowym wkładem UE i jej państw członkowskich (INDC), obejmującym zobowiązanie do ograniczenia własnych emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % do roku 2030 i o 80–95 % do roku 2050 w stosunku do poziomu emisji z roku 1990. |
| --- | --- |

1.1.

EKES wyraża zadowolenie w związku z przyjęciem porozumienia paryskiego przez 21. posiedzenie konferencji stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP 21) oraz w związku z zaplanowanym, ustalonym na szczeblu krajowym wkładem UE i jej państw członkowskich (INDC), obejmującym zobowiązanie do ograniczenia własnych emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % do roku 2030 i o 80–95 % do roku 2050 w stosunku do poziomu emisji z roku 1990.

| 1.2. | Pochwala również założenie, że cel ten ma zostać osiągnięty wspólnym wysiłkiem i przy wspólnej odpowiedzialności UE i jej państw członkowskich, i że nowe poziomy INDC należy podawać co pięć lat. |
| --- | --- |

1.2.

Pochwala również założenie, że cel ten ma zostać osiągnięty wspólnym wysiłkiem i przy wspólnej odpowiedzialności UE i jej państw członkowskich, i że nowe poziomy INDC należy podawać co pięć lat.

| 1.3. | Jeśli chodzi o transport, cel ograniczenia o 60 % emisji gazów cieplarnianych w stosunku do poziomu emisji z 1990 r. jest bardzo ambitny i wymaga wielkiego wysiłku. Wprawdzie zgodnie z decyzją w sprawie podziału wysiłków na okres do 2020 r. (decyzja 406/2009), jak też w myśl przyszłej decyzji dotyczącej okresu 2020–2030, państwa członkowskie będą mogły dowolnie wybierać sektory gospodarki, które powinny ograniczyć emisję gazów cieplarnianych, to jednak w przypadku konieczności podjęcia dodatkowych wysiłków Komisja proponuje zastosowanie systemu międzynarodowych uprawnień i unikanie dodatkowych zobowiązań dla sektorów niepodlegających systemowi handlu uprawnieniami do emisji (COM(2015) 81). Uważa też w odniesieniu do sektora transportu, że „w innych sektorach gospodarki można uzyskać większe ograniczenia” (COM(2011) 144). Cel ograniczenia o 60 % emisji gazów cieplarnianych w odniesieniu do transportu można więc nadal uważać za aktualny i zgodny z ogólnym celem UE w ramach COP 21, pod warunkiem że powiązane działania i inicjatywy będą realizowane z konieczną determinacją i w jak najkrótszym czasie. |
| --- | --- |

1.3.

Jeśli chodzi o transport, cel ograniczenia o 60 % emisji gazów cieplarnianych w stosunku do poziomu emisji z 1990 r. jest bardzo ambitny i wymaga wielkiego wysiłku. Wprawdzie zgodnie z decyzją w sprawie podziału wysiłków na okres do 2020 r. (decyzja 406/2009), jak też w myśl przyszłej decyzji dotyczącej okresu 2020–2030, państwa członkowskie będą mogły dowolnie wybierać sektory gospodarki, które powinny ograniczyć emisję gazów cieplarnianych, to jednak w przypadku konieczności podjęcia dodatkowych wysiłków Komisja proponuje zastosowanie systemu międzynarodowych uprawnień i unikanie dodatkowych zobowiązań dla sektorów niepodlegających systemowi handlu uprawnieniami do emisji (COM(2015) 81). Uważa też w odniesieniu do sektora transportu, że „w innych sektorach gospodarki można uzyskać większe ograniczenia” (COM(2011) 144). Cel ograniczenia o 60 % emisji gazów cieplarnianych w odniesieniu do transportu można więc nadal uważać za aktualny i zgodny z ogólnym celem UE w ramach COP 21, pod warunkiem że powiązane działania i inicjatywy będą realizowane z konieczną determinacją i w jak najkrótszym czasie.

| 1.4. | Niemniej działania te nie zwolnią Unii i państw członkowskich – po pierwsze – z ponownej oceny poszczególnych już podjętych działań i inicjatyw lub działań i inicjatyw przewidzianych w białej księdze w dziedzinie transportu (COM(2011) 144 final) i w planie dotyczących strategicznych ram dla stabilnej unii energetycznej (COM(2015) 80 final) pod kątem ich skuteczności, wykonalności i w szczególności pod kątem celu obniżenia emisyjności sektora transportu, a po drugie – z ich zreformowania lub z dodania kolejnych w ramach przeglądu białej księgi w dziedzinie transportu, zapowiedzianego na rok 2016, jednakże bez szkody dla konkurencyjności UE. Niektóre z inicjatyw będą miały charakter ustawodawczy, lecz większość powinna opierać się na dobrowolnych działaniach krajowych mających na celu zmianę zachowania lub przyzwyczajeń, niezbędną do osiągnięcia sukcesu. |
| --- | --- |

1.4.

Niemniej działania te nie zwolnią Unii i państw członkowskich – po pierwsze – z ponownej oceny poszczególnych już podjętych działań i inicjatyw lub działań i inicjatyw przewidzianych w białej księdze w dziedzinie transportu (COM(2011) 144 final) i w planie dotyczących strategicznych ram dla stabilnej unii energetycznej (COM(2015) 80 final) pod kątem ich skuteczności, wykonalności i w szczególności pod kątem celu obniżenia emisyjności sektora transportu, a po drugie – z ich zreformowania lub z dodania kolejnych w ramach przeglądu białej księgi w dziedzinie transportu, zapowiedzianego na rok 2016, jednakże bez szkody dla konkurencyjności UE. Niektóre z inicjatyw będą miały charakter ustawodawczy, lecz większość powinna opierać się na dobrowolnych działaniach krajowych mających na celu zmianę zachowania lub przyzwyczajeń, niezbędną do osiągnięcia sukcesu.

| 1.5. | EKES zwraca również uwagę na znaczenie działania przewidzianego w ramach Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) mającego na celu ustanowienie światowego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla lotnictwa oraz w ramach Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) na potrzeby nadzorowania emisji w transporcie morskim oraz wzywa do osiągnięcia ambitnych wyników w kontekście trwających negocjacji z tymi organizacjami. |
| --- | --- |

1.5.

EKES zwraca również uwagę na znaczenie działania przewidzianego w ramach Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) mającego na celu ustanowienie światowego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla lotnictwa oraz w ramach Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) na potrzeby nadzorowania emisji w transporcie morskim oraz wzywa do osiągnięcia ambitnych wyników w kontekście trwających negocjacji z tymi organizacjami.

| 1.6. | Podkreśla, że należy w sposób elastyczny stosować zasadę „zanieczyszczający płaci”, zwłaszcza w przypadku oddalonych obszarów wiejskich, górskich i wyspiarskich, aby uniknąć skutków odwrotnie proporcjonalnych do kosztów oraz aby zasada ta nadal była użytecznym środkiem wpływania na decyzje dotyczące organizacji operacji transportowych, przy jednoczesnej likwidacji nieuczciwej konkurencji między różnymi środkami transportu. EKES zaleca, by przeanalizowano możliwość kompleksowej organizacji transportu na obszarach wiejskich, mając na względzie realizację porozumienia wieńczącego konferencję COP 21 i zaspokojenie potrzeb osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

1.6.

Podkreśla, że należy w sposób elastyczny stosować zasadę „zanieczyszczający płaci”, zwłaszcza w przypadku oddalonych obszarów wiejskich, górskich i wyspiarskich, aby uniknąć skutków odwrotnie proporcjonalnych do kosztów oraz aby zasada ta nadal była użytecznym środkiem wpływania na decyzje dotyczące organizacji operacji transportowych, przy jednoczesnej likwidacji nieuczciwej konkurencji między różnymi środkami transportu. EKES zaleca, by przeanalizowano możliwość kompleksowej organizacji transportu na obszarach wiejskich, mając na względzie realizację porozumienia wieńczącego konferencję COP 21 i zaspokojenie potrzeb osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji.

| 1.7. | W każdym razie zastosowanie zasady „zanieczyszczający płaci” nie wystarczy, by zapewnić przejście w kierunku społeczeństwa niskoemisyjnego. Tym większe znaczenie mają dodatkowe środki, takie jak zwiększenie efektywności energetycznej, elektromobilności, wspólnego korzystania z samochodów (carpooling), współmodalności, rozwój alternatywnych źródeł energii i opracowanie norm jakości środowiskowej, jak również przede wszystkim promowanie transportu publicznego. |
| --- | --- |

1.7.

W każdym razie zastosowanie zasady „zanieczyszczający płaci” nie wystarczy, by zapewnić przejście w kierunku społeczeństwa niskoemisyjnego. Tym większe znaczenie mają dodatkowe środki, takie jak zwiększenie efektywności energetycznej, elektromobilności, wspólnego korzystania z samochodów (carpooling), współmodalności, rozwój alternatywnych źródeł energii i opracowanie norm jakości środowiskowej, jak również przede wszystkim promowanie transportu publicznego.

| 1.8. | W odniesieniu do bioenergii konieczne są ciągłe starania, by osiągnąć wyższy poziom ograniczania emisji gazów cieplarnianych i by zapobiegać zmianom sposobu użytkowania gruntów. Dlatego potrzebne jest dalsze promowanie energetycznego wykorzystywania pozostałości produktów ubocznych i odpadów do produkcji paliw. Takie dziedziny jak drogowy transport towarowy, lotnictwo czy transport morski nadal oferują pewien potencjał w tym zakresie. Jednak biopaliwa nie mogą być wyłącznym rozwiązaniem i nie zwalniają z konieczności rozwijania i promowania rozwiązań mających na celu zastąpienie silnika spalinowego napędem elektrycznym bądź technologiami wodorowymi lub innymi alternatywnymi i zrównoważonymi źródłami energii.
  Wreszcie, chodzi nie o to, by ograniczać mobilność jako taką, lecz by ograniczyć indywidualne przejazdy pojazdami zmotoryzowanymi, jeżeli tylko istnieje realna alternatywa, i by promować transport zbiorowy ze względu na ogólną korzyść dla środowiska i z myślą o tym, by uniknąć zablokowania miast przez ruch uliczny. |
| --- | --- |

1.8.

W odniesieniu do bioenergii konieczne są ciągłe starania, by osiągnąć wyższy poziom ograniczania emisji gazów cieplarnianych i by zapobiegać zmianom sposobu użytkowania gruntów. Dlatego potrzebne jest dalsze promowanie energetycznego wykorzystywania pozostałości produktów ubocznych i odpadów do produkcji paliw. Takie dziedziny jak drogowy transport towarowy, lotnictwo czy transport morski nadal oferują pewien potencjał w tym zakresie. Jednak biopaliwa nie mogą być wyłącznym rozwiązaniem i nie zwalniają z konieczności rozwijania i promowania rozwiązań mających na celu zastąpienie silnika spalinowego napędem elektrycznym bądź technologiami wodorowymi lub innymi alternatywnymi i zrównoważonymi źródłami energii.

Wreszcie, chodzi nie o to, by ograniczać mobilność jako taką, lecz by ograniczyć indywidualne przejazdy pojazdami zmotoryzowanymi, jeżeli tylko istnieje realna alternatywa, i by promować transport zbiorowy ze względu na ogólną korzyść dla środowiska i z myślą o tym, by uniknąć zablokowania miast przez ruch uliczny.

| 1.9. | Wygaszanie inwestycji w działalność generującą zanieczyszczenia nie może być tylko sprawą rządów i muszą temu towarzyszyć działania informacyjne i mobilizacja całego łańcucha transportu (producenci, przewoźnicy i użytkownicy) poprzez środki prawne, zachęty, a nawet środki odstraszające. Budowanie zdolności, pomoc techniczna i łatwiejszy dostęp do finansowania na poziomie lokalnym i krajowym mają kluczowe znaczenie dla przechodzenia na niskoemisyjny system transportu. Wykorzystując kryteria oceny zgodne z konkluzjami konferencji COP 21, programy inwestycyjne Unii Europejskiej powinny zatem – przy jednoczesnej integracji wszystkich rodzajów transportu – traktować priorytetowo projekty najskuteczniejsze pod względem ochrony klimatu. |
| --- | --- |

1.9.

Wygaszanie inwestycji w działalność generującą zanieczyszczenia nie może być tylko sprawą rządów i muszą temu towarzyszyć działania informacyjne i mobilizacja całego łańcucha transportu (producenci, przewoźnicy i użytkownicy) poprzez środki prawne, zachęty, a nawet środki odstraszające. Budowanie zdolności, pomoc techniczna i łatwiejszy dostęp do finansowania na poziomie lokalnym i krajowym mają kluczowe znaczenie dla przechodzenia na niskoemisyjny system transportu. Wykorzystując kryteria oceny zgodne z konkluzjami konferencji COP 21, programy inwestycyjne Unii Europejskiej powinny zatem – przy jednoczesnej integracji wszystkich rodzajów transportu – traktować priorytetowo projekty najskuteczniejsze pod względem ochrony klimatu.

| 1.10. | Trzeba kontynuować obecne silne zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerów gospodarczych i społecznych w ramach COP 21, aby wzmacniać ruch obywatelski na rzecz sprawiedliwości klimatycznej i zaprzestania inwestowania w działalność generującą zanieczyszczenia. |
| --- | --- |

1.10.

Trzeba kontynuować obecne silne zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerów gospodarczych i społecznych w ramach COP 21, aby wzmacniać ruch obywatelski na rzecz sprawiedliwości klimatycznej i zaprzestania inwestowania w działalność generującą zanieczyszczenia.

| 1.11. | Dlatego EKES zaleca korzystanie z szeroko zakrojonego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim, zgodnie z definicją podaną w opinii rozpoznawczej Komitetu z dnia 11 lipca 2012 r.„Biała księga w sprawie transportu: w kierunku włączenia i zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego” (CESE 1598/2012). |
| --- | --- |

1.11.

Dlatego EKES zaleca korzystanie z szeroko zakrojonego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim, zgodnie z definicją podaną w opinii rozpoznawczej Komitetu z dnia 11 lipca 2012 r.„Biała księga w sprawie transportu: w kierunku włączenia i zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego” (CESE 1598/2012).

2.   Kluczowe decyzje COP 21 – porozumienie paryskie

| 2.1. | Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (do której odwołuje się COP 21 z 2015 r.) ograniczała się do osiągnięcia stabilizacji stężeń gazów cieplarnianych (głównym gazem cieplarnianym w sektorze transportu jest dwutlenek węgla – CO2 – emitowany na etapie produkcji w przypadku energii elektrycznej oraz na etapach produkcji i spalania w przypadku paliw) w powietrzu na poziomie, który zapobiega groźnej antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny. Natomiast porozumienie paryskie z dnia 12 grudnia 2015 r. po raz pierwszy nakłada na wszystkie 195 państw sygnatariuszy wspomnianej ramowej konwencji zobowiązanie do szybszego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, aby w końcowym efekcie długoterminowo utrzymać wzrost średniej temperatury na świecie zdecydowanie poniżej 2 oC (w perspektywie do 2100 r.) w stosunku do poziomu sprzed epoki przemysłowej i kontynuować działania mające na celu ograniczenie tego wzrostu do 1,5 oC w przeciwieństwie do obecnej ścieżki prowadzącej do globalnego ocieplenia o 3 oC pod koniec XXI wieku. |
| --- | --- |

2.1.

Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (do której odwołuje się COP 21 z 2015 r.) ograniczała się do osiągnięcia stabilizacji stężeń gazów cieplarnianych (głównym gazem cieplarnianym w sektorze transportu jest dwutlenek węgla – CO2 – emitowany na etapie produkcji w przypadku energii elektrycznej oraz na etapach produkcji i spalania w przypadku paliw) w powietrzu na poziomie, który zapobiega groźnej antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny. Natomiast porozumienie paryskie z dnia 12 grudnia 2015 r. po raz pierwszy nakłada na wszystkie 195 państw sygnatariuszy wspomnianej ramowej konwencji zobowiązanie do szybszego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, aby w końcowym efekcie długoterminowo utrzymać wzrost średniej temperatury na świecie zdecydowanie poniżej 2 oC (w perspektywie do 2100 r.) w stosunku do poziomu sprzed epoki przemysłowej i kontynuować działania mające na celu ograniczenie tego wzrostu do 1,5 oC w przeciwieństwie do obecnej ścieżki prowadzącej do globalnego ocieplenia o 3 oC pod koniec XXI wieku.

| 2.2. | Po ratyfikacji porozumienia państwa sygnatariusze muszą podjąć działania i przedstawić każde z osobna zaplanowany, ustalony na szczeblu krajowym wkład (INDC) zgodnie z programem obejmującym każdorazowo 5 lat, prowadzącym do osiągnięcia ostatecznego celu. |
| --- | --- |

2.2.

Po ratyfikacji porozumienia państwa sygnatariusze muszą podjąć działania i przedstawić każde z osobna zaplanowany, ustalony na szczeblu krajowym wkład (INDC) zgodnie z programem obejmującym każdorazowo 5 lat, prowadzącym do osiągnięcia ostatecznego celu.

| 2.3. | Wejście w życie porozumienia paryskiego przewidziano na okres począwszy od 2020 r., pod warunkiem że ratyfikuje je co najmniej 55 państw, odpowiadających łącznie za co najmniej 55 % wszystkich emisji gazów cieplarnianych na świecie. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, przeciwnie – nawet zaleca się – by zapisy porozumienia stosować, jeszcze zanim wejdzie ono w życie. |
| --- | --- |

2.3.

Wejście w życie porozumienia paryskiego przewidziano na okres począwszy od 2020 r., pod warunkiem że ratyfikuje je co najmniej 55 państw, odpowiadających łącznie za co najmniej 55 % wszystkich emisji gazów cieplarnianych na świecie. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, przeciwnie – nawet zaleca się – by zapisy porozumienia stosować, jeszcze zanim wejdzie ono w życie.

| 2.4. | UE i jej państwa członkowskie, zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z 23 i 24 października 2014 r., wyznaczyły w dniu 6 marca 2015 r. wiążący cel ograniczenia własnej emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % do roku 2030 i o 80–95 % do roku 2050. |
| --- | --- |

2.4.

UE i jej państwa członkowskie, zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z 23 i 24 października 2014 r., wyznaczyły w dniu 6 marca 2015 r. wiążący cel ograniczenia własnej emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % do roku 2030 i o 80–95 % do roku 2050.

| 2.5. | Zgodnie ze wspomnianymi konkluzjami, UE i jej państwa członkowskie powinny wspólnie osiągnąć wyznaczony cel głównie przez zredukowanie emisji do 2030 r. o 43 % w sektorach podlegających systemowi handlu uprawnieniami do emisji i o 30 % w sektorach nie objętych tym systemem (całość w stosunku do 2005 r.) oraz przez udział w działaniach łączących zasady sprawiedliwości i solidarności. |
| --- | --- |

2.5.

Zgodnie ze wspomnianymi konkluzjami, UE i jej państwa członkowskie powinny wspólnie osiągnąć wyznaczony cel głównie przez zredukowanie emisji do 2030 r. o 43 % w sektorach podlegających systemowi handlu uprawnieniami do emisji i o 30 % w sektorach nie objętych tym systemem (całość w stosunku do 2005 r.) oraz przez udział w działaniach łączących zasady sprawiedliwości i solidarności.

3.   Obecna sytuacja sektora transportu w UE

| 3.1. | W białej księdze w sprawie transportu z 2011 r. (COM(2011) 144 final) Komisja Europejska wystosowała pilny apel dotyczący konieczności znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, aby utrzymać wzrost temperatury związany ze zmianą klimatu poniżej poziomu 2 oC, a przy tym zaznaczyła, że należy bezwzględnie osiągnąć ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w sektorze transportu o co najmniej 60 % w porównaniu z poziomem emisji z 1990 r., oraz zauważyła, że „w innych sektorach gospodarki można uzyskać większe ograniczenia”. |
| --- | --- |

3.1.

W białej księdze w sprawie transportu z 2011 r. (COM(2011) 144 final) Komisja Europejska wystosowała pilny apel dotyczący konieczności znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, aby utrzymać wzrost temperatury związany ze zmianą klimatu poniżej poziomu 2 oC, a przy tym zaznaczyła, że należy bezwzględnie osiągnąć ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w sektorze transportu o co najmniej 60 % w porównaniu z poziomem emisji z 1990 r., oraz zauważyła, że „w innych sektorach gospodarki można uzyskać większe ograniczenia”.

| 3.2. | Transport odpowiada za około jedną czwartą emisji gazów cieplarnianych UE: 12,7 % całkowitych emisji w sektorze transportu generuje lotnictwo, 13,5 % transport morski, 0,7 % transport kolejowy, 1,8 % żegluga rzeczna i 71,3 % transport drogowy (dane z 2008 r.). Ślad środowiskowy środka transportu nie zależy jednak wyłącznie od emisji bezpośrednich, lecz również od emisji pośrednich, wynikających przede wszystkim z produkcji energii elektrycznej wymaganej do przejazdów. |
| --- | --- |

3.2.

Transport odpowiada za około jedną czwartą emisji gazów cieplarnianych UE: 12,7 % całkowitych emisji w sektorze transportu generuje lotnictwo, 13,5 % transport morski, 0,7 % transport kolejowy, 1,8 % żegluga rzeczna i 71,3 % transport drogowy (dane z 2008 r.). Ślad środowiskowy środka transportu nie zależy jednak wyłącznie od emisji bezpośrednich, lecz również od emisji pośrednich, wynikających przede wszystkim z produkcji energii elektrycznej wymaganej do przejazdów.

| 3.3. | W wymiarze globalnym transport odpowiada za największy wzrost emisji CO2 w porównaniu z jakimkolwiek innym sektorem przemysłowym. W UE sektor transportu zajmuje drugie miejsce pod względem ilości emisji gazów cieplarnianych. Ponadto emisje z sektora lotniczego i morskiego charakteryzują się najszybszym wzrostem, podczas gdy sektory te nie zostały objęte porozumieniem paryskim. |
| --- | --- |

3.3.

W wymiarze globalnym transport odpowiada za największy wzrost emisji CO2 w porównaniu z jakimkolwiek innym sektorem przemysłowym. W UE sektor transportu zajmuje drugie miejsce pod względem ilości emisji gazów cieplarnianych. Ponadto emisje z sektora lotniczego i morskiego charakteryzują się najszybszym wzrostem, podczas gdy sektory te nie zostały objęte porozumieniem paryskim.

| 3.4. | W białej księdze w sprawie transportu z 2011 r. stwierdzono, że system transportu UE nie jest jeszcze zrównoważony, i aby temu zaradzić, przewidziano:






  — | zerwanie z zależnością systemu transportu od ropy naftowej bez poświęcania jego wydajności i bez ryzyka dla mobilności, |
| --- | --- | --- |

3.4.

W białej księdze w sprawie transportu z 2011 r. stwierdzono, że system transportu UE nie jest jeszcze zrównoważony, i aby temu zaradzić, przewidziano:

—

zerwanie z zależnością systemu transportu od ropy naftowej bez poświęcania jego wydajności i bez ryzyka dla mobilności,

| — | zużywanie mniejszej ilości energii w sposób bardziej ekologiczny i poprawienie efektywności energetycznej pojazdów we wszystkich środkach transportu. |
| --- | --- |

—

zużywanie mniejszej ilości energii w sposób bardziej ekologiczny i poprawienie efektywności energetycznej pojazdów we wszystkich środkach transportu.

| 3.5. | W białej księdze w dziedzinie transportu oraz w planie działania dotyczącym strategicznych ram dla stabilnej unii energetycznej Komisja proponuje wiele środków mających na celu rozwój sektora transportu o obniżonej emisyjności. |
| --- | --- |

3.5.

W białej księdze w dziedzinie transportu oraz w planie działania dotyczącym strategicznych ram dla stabilnej unii energetycznej Komisja proponuje wiele środków mających na celu rozwój sektora transportu o obniżonej emisyjności.

| 3.6. | Proponowane środki obejmują zaostrzone normy emisji CO2 dla samochodów i pojazdów dostawczych po roku 2020, środki mające na celu poprawę wydajności paliw i ograniczenie emisji pojazdów ciężarowych oraz poprawę zarządzania ruchem. Należy promować systemy opłat drogowych oparte na zasadzie „zanieczyszczający płaci”/„użytkownik płaci”, a także wdrażanie alternatywnych paliw, łącznie z napędem elektrycznym, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności rozwoju odpowiedniej infrastruktury. |
| --- | --- |

3.6.

Proponowane środki obejmują zaostrzone normy emisji CO2 dla samochodów i pojazdów dostawczych po roku 2020, środki mające na celu poprawę wydajności paliw i ograniczenie emisji pojazdów ciężarowych oraz poprawę zarządzania ruchem. Należy promować systemy opłat drogowych oparte na zasadzie „zanieczyszczający płaci”/„użytkownik płaci”, a także wdrażanie alternatywnych paliw, łącznie z napędem elektrycznym, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności rozwoju odpowiedniej infrastruktury.

4.   Działania następcze po porozumieniu paryskim

| 4.1. | Po ratyfikacji porozumienia (do 21 kwietnia 2017 r.) państwa sygnatariusze muszą podjąć działania i przedstawić każde z osobna ustalony na szczeblu krajowym wkład zgodnie z programem obejmującym każdorazowo 5 lat, prowadzącym do osiągnięcia ostatecznego celu. |
| --- | --- |

4.1.

Po ratyfikacji porozumienia (do 21 kwietnia 2017 r.) państwa sygnatariusze muszą podjąć działania i przedstawić każde z osobna ustalony na szczeblu krajowym wkład zgodnie z programem obejmującym każdorazowo 5 lat, prowadzącym do osiągnięcia ostatecznego celu.

| 4.2. | Unia Europejska zgodnie z art. 4 ust. 16 porozumienia paryskiego może podejmować wspólnie ze swoimi państwami członkowskimi działania na zasadzie podziału odpowiedzialności i powinna zgłosić Sekretariatowi porozumienia paryskiego poziom emisji przydzielony każdemu państwu członkowskiemu. |
| --- | --- |

4.2.

Unia Europejska zgodnie z art. 4 ust. 16 porozumienia paryskiego może podejmować wspólnie ze swoimi państwami członkowskimi działania na zasadzie podziału odpowiedzialności i powinna zgłosić Sekretariatowi porozumienia paryskiego poziom emisji przydzielony każdemu państwu członkowskiemu.

| 4.3. | Na mocy art. 4 ust. 9 porozumienia paryskiego i decyzji 1/CP.21, działania ustalone zgodnie z harmonogramem do 2030 r. należy zgłosić lub zaktualizować do 2020 r., a następnie czynność tę powtarzać co 5 lat w ramach strategii niskoemisyjnego rozwoju w perspektywie do 2050 r. Kolejne działania powinny stanowić postęp w stosunku do poprzedniego wkładu (art. 4 ust. 3). |
| --- | --- |

4.3.

Na mocy art. 4 ust. 9 porozumienia paryskiego i decyzji 1/CP.21, działania ustalone zgodnie z harmonogramem do 2030 r. należy zgłosić lub zaktualizować do 2020 r., a następnie czynność tę powtarzać co 5 lat w ramach strategii niskoemisyjnego rozwoju w perspektywie do 2050 r. Kolejne działania powinny stanowić postęp w stosunku do poprzedniego wkładu (art. 4 ust. 3).

| 4.4. | O ile Unia Europejska wyznaczyła już cele i wkład w perspektywie do roku 2030 i roku 2050, to łączne poziomy emisji (we wszystkich sektorach gospodarki) oszacowane podczas COP 21 na podstawie wkładów krajowych w 2030 r. (55 gigaton) są niewystarczające w odniesieniu do celu utrzymania wzrostu temperatury poniżej poziomu 2 oC, co oznacza, że konieczne są dodatkowe wysiłki w celu obniżenia emisji do 40 gigaton. |
| --- | --- |

4.4.

O ile Unia Europejska wyznaczyła już cele i wkład w perspektywie do roku 2030 i roku 2050, to łączne poziomy emisji (we wszystkich sektorach gospodarki) oszacowane podczas COP 21 na podstawie wkładów krajowych w 2030 r. (55 gigaton) są niewystarczające w odniesieniu do celu utrzymania wzrostu temperatury poniżej poziomu 2 oC, co oznacza, że konieczne są dodatkowe wysiłki w celu obniżenia emisji do 40 gigaton.

| 4.5. | Wprawdzie zgodnie z decyzją w sprawie podziału wysiłków na okres do 2020 r. (decyzja 406/2009), jak też w myśl przyszłej decyzji dotyczącej okresu 2020–2030, państwa członkowskie będą mogły dowolnie wybierać sektory gospodarki, które powinny ograniczyć emisję gazów cieplarnianych, to jednak Komisja w swoim komunikacie „Protokół paryski – plan przeciwdziałania zmianie klimatu na świecie po 2020 r.” (COM(2015) 81 final) proponuje, by w razie konieczności podjęcia dodatkowych wysiłków zastosować system międzynarodowych uprawnień i unikać dodatkowych zobowiązań dla sektorów niepodlegających systemowi handlu uprawnieniami do emisji. EKES poparł to stanowisko UE (opinia NAT 665/2015). Ponadto Komisja zauważyła w białej księdze w sprawie transportu, że „w innych sektorach gospodarki można uzyskać większe ograniczenia”. |
| --- | --- |

4.5.

Wprawdzie zgodnie z decyzją w sprawie podziału wysiłków na okres do 2020 r. (decyzja 406/2009), jak też w myśl przyszłej decyzji dotyczącej okresu 2020–2030, państwa członkowskie będą mogły dowolnie wybierać sektory gospodarki, które powinny ograniczyć emisję gazów cieplarnianych, to jednak Komisja w swoim komunikacie „Protokół paryski – plan przeciwdziałania zmianie klimatu na świecie po 2020 r.” (COM(2015) 81 final) proponuje, by w razie konieczności podjęcia dodatkowych wysiłków zastosować system międzynarodowych uprawnień i unikać dodatkowych zobowiązań dla sektorów niepodlegających systemowi handlu uprawnieniami do emisji. EKES poparł to stanowisko UE (opinia NAT 665/2015). Ponadto Komisja zauważyła w białej księdze w sprawie transportu, że „w innych sektorach gospodarki można uzyskać większe ograniczenia”.

| 4.6. | W świetle powyższych stwierdzeń i mając na względzie, że na długo przed konferencją paryską podjęto już decyzję o ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych w transporcie o 60 % z zamiarem utrzymania wzrostu temperatury związanej ze zmianą klimatu na poziomie poniżej 2 oC, EKES uważa, że cel ograniczenia emisji o 60 % pozostaje aktualny i zgodny z decyzjami COP 21. |
| --- | --- |

4.6.

W świetle powyższych stwierdzeń i mając na względzie, że na długo przed konferencją paryską podjęto już decyzję o ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych w transporcie o 60 % z zamiarem utrzymania wzrostu temperatury związanej ze zmianą klimatu na poziomie poniżej 2 oC, EKES uważa, że cel ograniczenia emisji o 60 % pozostaje aktualny i zgodny z decyzjami COP 21.

| 4.7. | Należy jeszcze zauważyć, że zobowiązanie UE do działania w ramach ICAO na rzecz wsparcia rozwoju globalnego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla lotnictwa i w ramach IMO na rzecz zobowiązania transportu morskiego do rozliczania emisji gazów cieplarnianych nie wchodzi w zakres INDC. UE powinna dążyć do osiągnięcia ambitnych wyników w kontekście trwających negocjacji z ICAO i IMO. |
| --- | --- |

4.7.

Należy jeszcze zauważyć, że zobowiązanie UE do działania w ramach ICAO na rzecz wsparcia rozwoju globalnego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla lotnictwa i w ramach IMO na rzecz zobowiązania transportu morskiego do rozliczania emisji gazów cieplarnianych nie wchodzi w zakres INDC. UE powinna dążyć do osiągnięcia ambitnych wyników w kontekście trwających negocjacji z ICAO i IMO.

5.   Strategia: co konkretnie należy zrobić

| 5.1. | EKES stwierdza więc wielką spójność między INDC Unii a celami definiowanymi w różnych komunikatach Komisji dotyczących środków z zakresu polityki klimatycznej w odniesieniu do transportu. Nadal istnieje jednak pilna konieczność wdrożenia 40 działań oraz 131 inicjatyw białej księgi w dziedzinie transportu z należytą determinacją i w jak najkrótszym czasie. |
| --- | --- |

5.1.

EKES stwierdza więc wielką spójność między INDC Unii a celami definiowanymi w różnych komunikatach Komisji dotyczących środków z zakresu polityki klimatycznej w odniesieniu do transportu. Nadal istnieje jednak pilna konieczność wdrożenia 40 działań oraz 131 inicjatyw białej księgi w dziedzinie transportu z należytą determinacją i w jak najkrótszym czasie.

| 5.2. | Niemniej środki z białej księgi w dziedzinie transportu dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych powinny zostać ponownie przeanalizowane w świetle INDC Unii i celów określonych w pakiecie dotyczącym unii energetycznej podczas zapowiedzianego na 2016 r. przez Komisję przeglądu tej białej księgi (1). |
| --- | --- |

5.2.

Niemniej środki z białej księgi w dziedzinie transportu dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych powinny zostać ponownie przeanalizowane w świetle INDC Unii i celów określonych w pakiecie dotyczącym unii energetycznej podczas zapowiedzianego na 2016 r. przez Komisję przeglądu tej białej księgi (1).

| 5.3. | Trzeba dokonać oceny poszczególnych inicjatyw już podjętych na podstawie białej księgi w dziedzinie transportu i pakietu dotyczącego unii energetycznej pod kątem ich skuteczności, wykonalności i w szczególności pod kątem celu obniżenia emisyjności sektora transportu; należy także zreformować te inicjatywy lub dodać nowe. Niektóre z inicjatyw będą miały charakter ustawodawczy, lecz większość powinna opierać się na dobrowolnych działaniach krajowych mających na celu zmianę zachowania lub przyzwyczajeń, niezbędną do osiągnięcia sukcesu. |
| --- | --- |

5.3.

Trzeba dokonać oceny poszczególnych inicjatyw już podjętych na podstawie białej księgi w dziedzinie transportu i pakietu dotyczącego unii energetycznej pod kątem ich skuteczności, wykonalności i w szczególności pod kątem celu obniżenia emisyjności sektora transportu; należy także zreformować te inicjatywy lub dodać nowe. Niektóre z inicjatyw będą miały charakter ustawodawczy, lecz większość powinna opierać się na dobrowolnych działaniach krajowych mających na celu zmianę zachowania lub przyzwyczajeń, niezbędną do osiągnięcia sukcesu.

| 5.4. | Przejście do transportu niskoemisyjnego wiąże się z następującymi wyzwaniami:






  — | odpowiednie pogodzenie wymogów gospodarczych i społecznych, |
| --- | --- | --- |

5.4.

Przejście do transportu niskoemisyjnego wiąże się z następującymi wyzwaniami:

—

odpowiednie pogodzenie wymogów gospodarczych i społecznych,

| — | uwzględnienie interesu ogólnego i wymogów środowiskowych, |
| --- | --- |

—

uwzględnienie interesu ogólnego i wymogów środowiskowych,

| — | nieograniczanie mobilności jako takiej, znaczne ograniczenie ruchu i indywidualnego transportu poprzez planowanie przestrzenne i politykę gospodarczą w ośrodkach miejskich i na obszarach podmiejskich oraz promowanie transportu zbiorowego, |
| --- | --- |

—

nieograniczanie mobilności jako takiej, znaczne ograniczenie ruchu i indywidualnego transportu poprzez planowanie przestrzenne i politykę gospodarczą w ośrodkach miejskich i na obszarach podmiejskich oraz promowanie transportu zbiorowego,

| — | wpływanie na zachowania, w tym na zwyczaje związane z przemieszczaniem się, oraz wprowadzanie skutecznej logistyki transportu towarów, także na terenach miejskich, i sprzyjanie opartym na współpracy rozwiązaniom służącym optymalnemu wykorzystywaniu zasobów, |
| --- | --- |

—

wpływanie na zachowania, w tym na zwyczaje związane z przemieszczaniem się, oraz wprowadzanie skutecznej logistyki transportu towarów, także na terenach miejskich, i sprzyjanie opartym na współpracy rozwiązaniom służącym optymalnemu wykorzystywaniu zasobów,

| — | promowanie współmodalności. |
| --- | --- |

—

promowanie współmodalności.

Odpowiednie działania związane z transportem, podejmowane z myślą o ograniczeniu emisji na poziomie krajowym i samorządowym, mogłyby pomóc miastom w zmniejszeniu emisji o 50 % do roku 2050 w porównaniu z obecną sytuacją. Istniejące już rozproszone rozwiązania powinny stać się częścią polityki strategicznego planowania mobilności, umożliwiającej lepszą koordynację polityki miejskiej i polityki transportu Budowanie zdolności, pomoc techniczna i łatwiejszy dostęp do finansowania na poziomie lokalnym i krajowym mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia tych celów.

| 5.5. | Instrument „Łącząc Europę”, fundusze strukturalne, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych, a także wszelkie inne programy UE wspierające finansowanie projektów w ramach inwestycji transportowych, powinny priorytetowo traktować projekty najskuteczniejsze pod względem ochrony klimatu, jednocześnie zmierzając do integracji różnych form transportu w celu stworzenia europejskiej sieci transportowej. Jednym z kryteriów oceny wniosków o finansowanie powinno być to, czy zawierają one wyraźne odesłanie do zasad zgodnych z konkluzjami COP 21. |
| --- | --- |

5.5.

Instrument „Łącząc Europę”, fundusze strukturalne, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych, a także wszelkie inne programy UE wspierające finansowanie projektów w ramach inwestycji transportowych, powinny priorytetowo traktować projekty najskuteczniejsze pod względem ochrony klimatu, jednocześnie zmierzając do integracji różnych form transportu w celu stworzenia europejskiej sieci transportowej. Jednym z kryteriów oceny wniosków o finansowanie powinno być to, czy zawierają one wyraźne odesłanie do zasad zgodnych z konkluzjami COP 21.

| 5.6. | Podział wysiłków między państwami członkowskimi oraz między sektorami podlegającymi i niepodlegającymi systemowi handlu uprawnieniami do emisji, łącznie z sektorem transportu, będzie kluczowym elementem wdrożenia INDC Unii i powinien pozostawać w zgodzie z jej celami strategicznymi. Podział ten powinien uwzględniać konkluzje Rady Europejskiej z października 2014 r., tak aby osiągnąć wynik zrównoważony pod względem stosunku skuteczności do kosztów i konkurencyjności. Parametry te powinny mieć zasadnicze znaczenie przy opracowywaniu decyzji w sprawie wysiłków na okres 2020–2030, która zostanie przyjęta w 2016 r. (COM(2015) 80, załącznik 1), przy czym należy uwzględnić utrzymanie konkurencyjności UE. |
| --- | --- |

5.6.

Podział wysiłków między państwami członkowskimi oraz między sektorami podlegającymi i niepodlegającymi systemowi handlu uprawnieniami do emisji, łącznie z sektorem transportu, będzie kluczowym elementem wdrożenia INDC Unii i powinien pozostawać w zgodzie z jej celami strategicznymi. Podział ten powinien uwzględniać konkluzje Rady Europejskiej z października 2014 r., tak aby osiągnąć wynik zrównoważony pod względem stosunku skuteczności do kosztów i konkurencyjności. Parametry te powinny mieć zasadnicze znaczenie przy opracowywaniu decyzji w sprawie wysiłków na okres 2020–2030, która zostanie przyjęta w 2016 r. (COM(2015) 80, załącznik 1), przy czym należy uwzględnić utrzymanie konkurencyjności UE.

| 5.7. | W ramach wspomnianego przeglądu białej księgi należy przewidzieć między innymi szczegółowe środki służące pobudzeniu szeroko zakrojonej dyskusji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, jako że społeczna akceptacja czasami niezbyt popularnych środków jest konieczna, a żadne działania nie będą skuteczne, jeśli wszystkie podmioty, których działania te dotyczą, nie będą się z nimi utożsamiać. Trzeba kontynuować obecne silne zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerów gospodarczych i społecznych w ramach COP 21, aby wzmacniać ruch obywatelski na rzecz sprawiedliwości klimatycznej i zaprzestania inwestowania w działalność generującą zanieczyszczenia. |
| --- | --- |

5.7.

W ramach wspomnianego przeglądu białej księgi należy przewidzieć między innymi szczegółowe środki służące pobudzeniu szeroko zakrojonej dyskusji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, jako że społeczna akceptacja czasami niezbyt popularnych środków jest konieczna, a żadne działania nie będą skuteczne, jeśli wszystkie podmioty, których działania te dotyczą, nie będą się z nimi utożsamiać. Trzeba kontynuować obecne silne zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerów gospodarczych i społecznych w ramach COP 21, aby wzmacniać ruch obywatelski na rzecz sprawiedliwości klimatycznej i zaprzestania inwestowania w działalność generującą zanieczyszczenia.

| 5.8. | Należy promować i rozszerzać takie inicjatywy jak: Globalna inicjatywa na rzecz oszczędzania paliwa (GFEI), w ramach której państwa zobowiązały się do opracowania polityki i przepisów dotyczących efektywności energetycznej pojazdów, inicjatywa „Paris Declaration on Electro-Mobility and Climate Change & Call to Action” oparta na setkach zdecydowanych działań na rzecz zrównoważonej elektryfikacji transportu, inicjatywa „MobiliseYourCity”, która ma na celu zachęcanie miast oraz krajów rozwijających się i wschodzących do opracowania i wdrożenia planów zrównoważonej mobilności w miastach oraz krajowej polityki transportu miejskiego, czy też globalny plan działania na rzecz ekologicznego transportu towarowego. |
| --- | --- |

5.8.

Należy promować i rozszerzać takie inicjatywy jak: Globalna inicjatywa na rzecz oszczędzania paliwa (GFEI), w ramach której państwa zobowiązały się do opracowania polityki i przepisów dotyczących efektywności energetycznej pojazdów, inicjatywa „Paris Declaration on Electro-Mobility and Climate Change & Call to Action” oparta na setkach zdecydowanych działań na rzecz zrównoważonej elektryfikacji transportu, inicjatywa „MobiliseYourCity”, która ma na celu zachęcanie miast oraz krajów rozwijających się i wschodzących do opracowania i wdrożenia planów zrównoważonej mobilności w miastach oraz krajowej polityki transportu miejskiego, czy też globalny plan działania na rzecz ekologicznego transportu towarowego.

| 5.9. | Jak zaznaczył już wcześniej EKES (2), zarządzanie uczestniczące wymaga dobrej struktury organizacyjnej i proceduralnej, aby mogło stać się skuteczne i osiągnąć pożądane cele. Zaangażowanie zainteresowanych stron w długoterminowy rozwój zrównoważony sprawdza się najlepiej, jeśli zorganizowane jest raczej jako ciągły i integracyjny proces, niż gdy przejawia się jednorazowymi i doraźnymi działaniami. |
| --- | --- |

5.9.

Jak zaznaczył już wcześniej EKES (2), zarządzanie uczestniczące wymaga dobrej struktury organizacyjnej i proceduralnej, aby mogło stać się skuteczne i osiągnąć pożądane cele. Zaangażowanie zainteresowanych stron w długoterminowy rozwój zrównoważony sprawdza się najlepiej, jeśli zorganizowane jest raczej jako ciągły i integracyjny proces, niż gdy przejawia się jednorazowymi i doraźnymi działaniami.

| 5.10. | EKES podjął decyzję o utworzeniu forum europejskiego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju, które powinno zapewnić niezależne i ustrukturyzowane ramy udziału zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w realizacji, monitorowaniu i przeglądzie zagadnień horyzontalnych objętych programem działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030, w szczególności w odniesieniu do jego celu 13 (pilne podjęcie działań na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i jej skutków). Jeśli chodzi o kwestie związane z sektorem transportu, konieczne będzie zastosowanie szeroko zakrojonego dialogu pod przewodnictwem EKES-u, przewidzianego na potrzeby wdrażania białej księgi z 2011 r. w dziedzinie polityki transportowej. |
| --- | --- |

5.10.

EKES podjął decyzję o utworzeniu forum europejskiego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju, które powinno zapewnić niezależne i ustrukturyzowane ramy udziału zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w realizacji, monitorowaniu i przeglądzie zagadnień horyzontalnych objętych programem działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030, w szczególności w odniesieniu do jego celu 13 (pilne podjęcie działań na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i jej skutków). Jeśli chodzi o kwestie związane z sektorem transportu, konieczne będzie zastosowanie szeroko zakrojonego dialogu pod przewodnictwem EKES-u, przewidzianego na potrzeby wdrażania białej księgi z 2011 r. w dziedzinie polityki transportowej.

| 5.11. | Ponadto Komitet opracowuje obecnie opinię (NAT/684) w sprawie budowania koalicji społeczeństwa obywatelskiego i władz szczebla niższego niż krajowy w celu wywiązania się z zobowiązań podjętych w porozumieniu paryskim. Porozumienie paryskie nie może stanowić kolejnej platformy na rzecz zobowiązań, lecz powinno raczej stać się zaczątkiem kompleksowych ram łączących w długiej perspektywie środki podejmowane przez podmioty niepaństwowe ze środkami rządowymi. Społeczeństwo obywatelskie odgrywa fundamentalną rolę we wdrażaniu zobowiązań. |
| --- | --- |

5.11.

Ponadto Komitet opracowuje obecnie opinię (NAT/684) w sprawie budowania koalicji społeczeństwa obywatelskiego i władz szczebla niższego niż krajowy w celu wywiązania się z zobowiązań podjętych w porozumieniu paryskim. Porozumienie paryskie nie może stanowić kolejnej platformy na rzecz zobowiązań, lecz powinno raczej stać się zaczątkiem kompleksowych ram łączących w długiej perspektywie środki podejmowane przez podmioty niepaństwowe ze środkami rządowymi. Społeczeństwo obywatelskie odgrywa fundamentalną rolę we wdrażaniu zobowiązań.

| 5.12. | Wygaszanie inwestycji w działalność generującą zanieczyszczenia nie może być tylko sprawą rządów i muszą temu towarzyszyć uwrażliwianie i mobilizacja całego łańcucha transportu (producenci, przewoźnicy i użytkownicy) poprzez środki prawne, zachęty, a nawet środki odstraszające. |
| --- | --- |

5.12.

Wygaszanie inwestycji w działalność generującą zanieczyszczenia nie może być tylko sprawą rządów i muszą temu towarzyszyć uwrażliwianie i mobilizacja całego łańcucha transportu (producenci, przewoźnicy i użytkownicy) poprzez środki prawne, zachęty, a nawet środki odstraszające.

| 5.13. | Strategia dobrowolnego zaangażowania przyjęta przez COP 21 ogranicza się do wskazania przez każdy kraj niewiążących zobowiązań, podczas gdy wprowadzenie wiążącej normy emisji byłoby z pewnością najskuteczniejszym rozwiązaniem, aby osiągnąć oczekiwany w ramach porozumienia paryskiego skutek. Jednakże wspomniany powyżej w pkt 5.5 podział wysiłków w UE na lata 2020–2030 wzmocni podjęte zobowiązania. |
| --- | --- |

5.13.

Strategia dobrowolnego zaangażowania przyjęta przez COP 21 ogranicza się do wskazania przez każdy kraj niewiążących zobowiązań, podczas gdy wprowadzenie wiążącej normy emisji byłoby z pewnością najskuteczniejszym rozwiązaniem, aby osiągnąć oczekiwany w ramach porozumienia paryskiego skutek. Jednakże wspomniany powyżej w pkt 5.5 podział wysiłków w UE na lata 2020–2030 wzmocni podjęte zobowiązania.

6.   System „zanieczyszczający płaci”

| 6.1. | Zgodnie z Traktatem z Lizbony (zob. art. 191 ust. 2 TFUE), unijna polityka w dziedzinie środowiska opiera się na zasadach ostrożności, podejmowania działań zapobiegawczych, naprawiania szkody – w pierwszej kolejności u źródła – oraz na zasadzie „zanieczyszczający płaci”. |
| --- | --- |

6.1.

Zgodnie z Traktatem z Lizbony (zob. art. 191 ust. 2 TFUE), unijna polityka w dziedzinie środowiska opiera się na zasadach ostrożności, podejmowania działań zapobiegawczych, naprawiania szkody – w pierwszej kolejności u źródła – oraz na zasadzie „zanieczyszczający płaci”.

| 6.2. | Chodzi o to, by odzyskać wartość wyrządzonych środowisku szkód, za które odpowiadają zanieczyszczający. Tymczasem w państwach członkowskich cena emisji dwutlenku węgla jest uwzględniana w sposób bardzo różnoraki w polityce klimatycznej, przy czym przeważnie stosuje się opłaty, które jednak przede wszystkim wpływają niekorzystnie na siłę nabywczą najuboższych gospodarstw domowych i na zatrudnienie. |
| --- | --- |

6.2.

Chodzi o to, by odzyskać wartość wyrządzonych środowisku szkód, za które odpowiadają zanieczyszczający. Tymczasem w państwach członkowskich cena emisji dwutlenku węgla jest uwzględniana w sposób bardzo różnoraki w polityce klimatycznej, przy czym przeważnie stosuje się opłaty, które jednak przede wszystkim wpływają niekorzystnie na siłę nabywczą najuboższych gospodarstw domowych i na zatrudnienie.

| 6.3. | Zgodnie z białą księgą w sprawie transportu, ceny te i opłaty powinny zostać zreformowane, aby lepiej uwzględniały zasady „zanieczyszczający płaci” i „użytkownik płaci”. |
| --- | --- |

6.3.

Zgodnie z białą księgą w sprawie transportu, ceny te i opłaty powinny zostać zreformowane, aby lepiej uwzględniały zasady „zanieczyszczający płaci” i „użytkownik płaci”.

| 6.4. | Podejście przyjęte przez Komisję opiera się na systemie „zanieczyszczający płaci” i możliwościach, jakie oferuje pobieranie opłat od użytkowników dróg, stanowiące sposób na finansowanie budowy i utrzymania infrastruktury. System ten ma za zadanie promować zrównoważone środki transportu dzięki internalizacji kosztów zewnętrznych oraz zapewnić ich finansowanie. |
| --- | --- |

6.4.

Podejście przyjęte przez Komisję opiera się na systemie „zanieczyszczający płaci” i możliwościach, jakie oferuje pobieranie opłat od użytkowników dróg, stanowiące sposób na finansowanie budowy i utrzymania infrastruktury. System ten ma za zadanie promować zrównoważone środki transportu dzięki internalizacji kosztów zewnętrznych oraz zapewnić ich finansowanie.

| 6.5. | W Unii funkcjonuje niespójny zbiór różnych systemów, na który składają się: elektroniczne pobieranie opłat drogowych, winiety, opłaty związane z zatorami komunikacyjnymi, opłaty za kilometr na podstawie obliczeń satelitarnych (GNSS). Poza tym wspólnotowe zasady pobierania opłat od transportu drogowego dla pojazdów ciężarowych (eurowinieta) mają obecnie zastosowanie jeszcze tylko w czterech państwach członkowskich, gdy tymczasem w niektórych państwach członkowskich w ogóle nie pobiera się opłat drogowych. Taka sytuacja wiąże się z poważnymi problemami dla obywateli i rozwoju jednolitego rynku ze względu na negatywny wpływ na wzrost gospodarczy i pogłębianie się nierówności społecznych w licznych państwach członkowskich. Ponadto niepobieranie opłat za użytkowanie sieci drogowej może wpływać (nie wspominając o kosztach negatywnych skutków dla środowiska) na warunki konkurencji wobec transportu kolejowego wszędzie tam, gdzie usługi przewozu kolejowego są dostępne. |
| --- | --- |

6.5.

W Unii funkcjonuje niespójny zbiór różnych systemów, na który składają się: elektroniczne pobieranie opłat drogowych, winiety, opłaty związane z zatorami komunikacyjnymi, opłaty za kilometr na podstawie obliczeń satelitarnych (GNSS). Poza tym wspólnotowe zasady pobierania opłat od transportu drogowego dla pojazdów ciężarowych (eurowinieta) mają obecnie zastosowanie jeszcze tylko w czterech państwach członkowskich, gdy tymczasem w niektórych państwach członkowskich w ogóle nie pobiera się opłat drogowych. Taka sytuacja wiąże się z poważnymi problemami dla obywateli i rozwoju jednolitego rynku ze względu na negatywny wpływ na wzrost gospodarczy i pogłębianie się nierówności społecznych w licznych państwach członkowskich. Ponadto niepobieranie opłat za użytkowanie sieci drogowej może wpływać (nie wspominając o kosztach negatywnych skutków dla środowiska) na warunki konkurencji wobec transportu kolejowego wszędzie tam, gdzie usługi przewozu kolejowego są dostępne.

| 6.6. | W europejskim systemie opłat drogowych należy jednak przewidzieć pewną elastyczność, tak aby można było uwzględnić sytuację regionów peryferyjnych oraz oddalonych obszarów wiejskich, górskich i wyspiarskich, które cechują się niską gęstością zaludnienia i brakiem interesujących alternatyw względem transportu drogowego, w związku z czym internalizacja kosztów zewnętrznych nie wpłynęłaby na zachowania osób w dziedzinie mobilności ani na organizację transportu, a tylko naraziłaby na szwank konkurencyjność tych regionów. Dobra sytuacja gospodarcza i społeczna obszarów wiejskich zależy od racjonalnego pod względem kosztów i przyjaznego dla środowiska systemu transportu. Z myślą o ograniczeniu emisji z transportu niektóre rządy wprowadziły różne formy podatku od emisji dwutlenku węgla, które nie doprowadziły do zmniejszenia emisji w transporcie, a istotnie zwiększyły koszty ponoszone przez rodziny, zwłaszcza na obszarach wiejskich, oddalonych i górskich. |
| --- | --- |

6.6.

W europejskim systemie opłat drogowych należy jednak przewidzieć pewną elastyczność, tak aby można było uwzględnić sytuację regionów peryferyjnych oraz oddalonych obszarów wiejskich, górskich i wyspiarskich, które cechują się niską gęstością zaludnienia i brakiem interesujących alternatyw względem transportu drogowego, w związku z czym internalizacja kosztów zewnętrznych nie wpłynęłaby na zachowania osób w dziedzinie mobilności ani na organizację transportu, a tylko naraziłaby na szwank konkurencyjność tych regionów. Dobra sytuacja gospodarcza i społeczna obszarów wiejskich zależy od racjonalnego pod względem kosztów i przyjaznego dla środowiska systemu transportu. Z myślą o ograniczeniu emisji z transportu niektóre rządy wprowadziły różne formy podatku od emisji dwutlenku węgla, które nie doprowadziły do zmniejszenia emisji w transporcie, a istotnie zwiększyły koszty ponoszone przez rodziny, zwłaszcza na obszarach wiejskich, oddalonych i górskich.

| 6.7. | Według komisarz ds. transportu Komisja zamierza przedstawić pod koniec 2016 r. propozycję dotyczącą europejskiego systemu dla ciężarówek i samochodów osobowych, przewidującą jednolite regulacje w zakresie pobierania opłat za przejazd we wszystkich państwach członkowskich UE, naliczanych wyłącznie na podstawie liczby przejechanych kilometrów. |
| --- | --- |

6.7.

Według komisarz ds. transportu Komisja zamierza przedstawić pod koniec 2016 r. propozycję dotyczącą europejskiego systemu dla ciężarówek i samochodów osobowych, przewidującą jednolite regulacje w zakresie pobierania opłat za przejazd we wszystkich państwach członkowskich UE, naliczanych wyłącznie na podstawie liczby przejechanych kilometrów.

| 6.8. | EKES przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji, aby zharmonizować na poziomie europejskim system opłat drogowych oparty na zasadzie „zanieczyszczający płaci”, lecz uważa, że komponent „internalizacji” z pewnością nie wystarczy, aby stworzyć zrównoważoną politykę transportową, która uwzględniałaby zobowiązania podjęte w ramach COP 21, wymagające wprowadzenia dodatkowych środków, takich jak zwiększenie efektywności energetycznej, elektromobilności, wspólnego korzystania z samochodów (carpooling), współmodalności, rozwój alternatywnych źródeł energii, opracowanie norm jakości środowiskowej, a zwłaszcza promowanie transportu publicznego. |
| --- | --- |

6.8.

EKES przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji, aby zharmonizować na poziomie europejskim system opłat drogowych oparty na zasadzie „zanieczyszczający płaci”, lecz uważa, że komponent „internalizacji” z pewnością nie wystarczy, aby stworzyć zrównoważoną politykę transportową, która uwzględniałaby zobowiązania podjęte w ramach COP 21, wymagające wprowadzenia dodatkowych środków, takich jak zwiększenie efektywności energetycznej, elektromobilności, wspólnego korzystania z samochodów (carpooling), współmodalności, rozwój alternatywnych źródeł energii, opracowanie norm jakości środowiskowej, a zwłaszcza promowanie transportu publicznego.

| 6.9. | Innym środkiem mogłoby być ustalanie ceny emisji dwutlenku węgla na podstawie kryteriów gospodarczych i społecznych. Zbyt niska cena ropy naftowej, tak jak to ma miejsce obecnie, z pewnością nie jest sygnałem dla wszystkich podmiotów z sektora transportu do zmiany zachowania i podjęcia działań mających na celu ograniczenie zużycia energii. Jednakże zaostrzenie przepisów i norm dotyczących paliw, efektywność energetyczna, informatyzacja zarządzania ruchem i rozwój paliw alternatywnych mogą otworzyć nowe drogi do ograniczenia emisji, jednocześnie nie wpływając negatywnie na konkurencyjność. |
| --- | --- |

6.9.

Innym środkiem mogłoby być ustalanie ceny emisji dwutlenku węgla na podstawie kryteriów gospodarczych i społecznych. Zbyt niska cena ropy naftowej, tak jak to ma miejsce obecnie, z pewnością nie jest sygnałem dla wszystkich podmiotów z sektora transportu do zmiany zachowania i podjęcia działań mających na celu ograniczenie zużycia energii. Jednakże zaostrzenie przepisów i norm dotyczących paliw, efektywność energetyczna, informatyzacja zarządzania ruchem i rozwój paliw alternatywnych mogą otworzyć nowe drogi do ograniczenia emisji, jednocześnie nie wpływając negatywnie na konkurencyjność.

7.   Innowacje, badania i rozwój, paliwa alternatywne

| 7.1. | EKES z naciskiem podkreśla bezwzględną potrzebę aktywnej polityki przemysłowej i koordynacji działań w zakresie badań naukowych i rozwoju w związku z przejściem na gospodarkę niskoemisyjną. Odłączenie nieuniknionego wzrostu transportu od spadku emisji będących przyczyną zanieczyszczenia wymaga znacznych wysiłków w obszarze badań i rozwoju. |
| --- | --- |

7.1.

EKES z naciskiem podkreśla bezwzględną potrzebę aktywnej polityki przemysłowej i koordynacji działań w zakresie badań naukowych i rozwoju w związku z przejściem na gospodarkę niskoemisyjną. Odłączenie nieuniknionego wzrostu transportu od spadku emisji będących przyczyną zanieczyszczenia wymaga znacznych wysiłków w obszarze badań i rozwoju.

| 7.2. | Plan działania w obszarze transportu zawiera sugestię, że konieczny będzie dalszy rozwój biopaliw, zwłaszcza w sektorze lotnictwa i pojazdów ciężarowych, a jednocześnie stwierdza się w nim, że problemy w zakresie bezpieczeństwa żywności i w obszarze środowiska są powiązane z rozwojem biopaliw. Podkreśla się w nim też, że należy opracować technologię bardziej zrównoważonych biopaliw drugiej i trzeciej generacji |
| --- | --- |

7.2.

Plan działania w obszarze transportu zawiera sugestię, że konieczny będzie dalszy rozwój biopaliw, zwłaszcza w sektorze lotnictwa i pojazdów ciężarowych, a jednocześnie stwierdza się w nim, że problemy w zakresie bezpieczeństwa żywności i w obszarze środowiska są powiązane z rozwojem biopaliw. Podkreśla się w nim też, że należy opracować technologię bardziej zrównoważonych biopaliw drugiej i trzeciej generacji

| 7.3. | W odniesieniu do bioenergii konieczne są ciągłe starania, by osiągnąć wyższy poziom ograniczania gazów cieplarnianych i by zapobiegać zmianom sposobu użytkowania gruntów. Dlatego potrzebne jest dalsze promowanie energetycznego wykorzystywania pozostałości produktów ubocznych i odpadów do produkcji paliw. Takie dziedziny jak drogowy transport towarowy, lotnictwo czy transport morski nadal oferują pewien potencjał w tym zakresie. Jednak biopaliwa nie mogą być wyłącznym rozwiązaniem i nie zwalniają z konieczności rozwijania i promowania rozwiązań mających na celu zastąpienie silnika spalinowego napędem elektrycznym bądź technologiami wodorowymi lub innymi alternatywnymi i zrównoważonymi źródłami energii. |
| --- | --- |

7.3.

W odniesieniu do bioenergii konieczne są ciągłe starania, by osiągnąć wyższy poziom ograniczania gazów cieplarnianych i by zapobiegać zmianom sposobu użytkowania gruntów. Dlatego potrzebne jest dalsze promowanie energetycznego wykorzystywania pozostałości produktów ubocznych i odpadów do produkcji paliw. Takie dziedziny jak drogowy transport towarowy, lotnictwo czy transport morski nadal oferują pewien potencjał w tym zakresie. Jednak biopaliwa nie mogą być wyłącznym rozwiązaniem i nie zwalniają z konieczności rozwijania i promowania rozwiązań mających na celu zastąpienie silnika spalinowego napędem elektrycznym bądź technologiami wodorowymi lub innymi alternatywnymi i zrównoważonymi źródłami energii.

| 7.4. | Transformacji w kierunku stosowania pojazdów elektrycznych powinno towarzyszyć przechodzenie na wspólne korzystanie z samochodów (car-sharing). Nie wolno jednak zapominać, że nawet w przypadku pełnego przejścia w kierunku stosowania silników napędzanych zrównoważonymi paliwami, ryzyko zablokowania miast przez ruch uliczny będzie istniało dopóty, dopóki korzystanie z transportu zbiorowego i skutecznych systemów dystrybucji nie stanie się zasadą ogólną. |
| --- | --- |

7.4.

Transformacji w kierunku stosowania pojazdów elektrycznych powinno towarzyszyć przechodzenie na wspólne korzystanie z samochodów (car-sharing). Nie wolno jednak zapominać, że nawet w przypadku pełnego przejścia w kierunku stosowania silników napędzanych zrównoważonymi paliwami, ryzyko zablokowania miast przez ruch uliczny będzie istniało dopóty, dopóki korzystanie z transportu zbiorowego i skutecznych systemów dystrybucji nie stanie się zasadą ogólną.

Bruksela, dnia 26 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dz.U. C 291 z 4.9.2015, s. 14.

1

(2)  Dz.U. C 299 z 4.10.2012, s. 170.

2

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/17 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/17

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw

(opinia z inicjatywy własnej)

(2016/C 303/03)

| Sprawozdawca: | Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

Dnia 21 stycznia 2016 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw.

(opinia z inicjatywy własnej)

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 19 kwietnia 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 188 do 1 (nikt nie wstrzymał się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Kwestia godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw, w sektorach takich jak branża włókiennicza i odzieżowa, obuwnicza, sprzętu elektronicznego, surowców mineralnych i przemysłu rolno-spożywczego, jest rzeczywiście zagadnieniem o kluczowym znaczeniu dla wszystkich podmiotów sektora publicznego i sektora prywatnego uczestniczących na szczeblu krajowym i międzynarodowym w zarządzaniu łańcuchami dostaw. |
| --- | --- |

1.1.

Kwestia godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw, w sektorach takich jak branża włókiennicza i odzieżowa, obuwnicza, sprzętu elektronicznego, surowców mineralnych i przemysłu rolno-spożywczego, jest rzeczywiście zagadnieniem o kluczowym znaczeniu dla wszystkich podmiotów sektora publicznego i sektora prywatnego uczestniczących na szczeblu krajowym i międzynarodowym w zarządzaniu łańcuchami dostaw.

| 1.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) dostosował swoje procedury wewnętrzne, tak aby mieć możliwość wydania opinii przed 105. sesją Międzynarodowej Konferencji Pracy w Genewie poświęconą problematyce godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw.
  Zalecenia EKES-u: |
| --- | --- |

1.2.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) dostosował swoje procedury wewnętrzne, tak aby mieć możliwość wydania opinii przed 105. sesją Międzynarodowej Konferencji Pracy w Genewie poświęconą problematyce godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw.

Zalecenia EKES-u:

| 1.3. | Komisja Europejska powinna przyjąć kompleksową i ambitną strategię w celu propagowania we wszystkich politykach wewnętrznych (dostęp do unijnych zamówień publicznych, etykietowanie itp.) i zewnętrznych (handel, rozwój, polityka sąsiedztwa itp.) zasad godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw. |
| --- | --- |

1.3.

Komisja Europejska powinna przyjąć kompleksową i ambitną strategię w celu propagowania we wszystkich politykach wewnętrznych (dostęp do unijnych zamówień publicznych, etykietowanie itp.) i zewnętrznych (handel, rozwój, polityka sąsiedztwa itp.) zasad godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw.

| 1.4. | Należy przyjąć wspólny język i wspólne definicje oraz dokonać oceny danych statystycznych pochodzących od różnych zainteresowanych stron – OECD, MOP, WTO, Komisji Europejskiej, Banku Światowego i MFW (1) – w celu unikania nieporozumień i błędnych interpretacji oraz w celu wypracowania spójnej polityki wśród organów publicznych działających w tym obszarze i posiadających rozmaite uprawnienia. |
| --- | --- |

1.4.

Należy przyjąć wspólny język i wspólne definicje oraz dokonać oceny danych statystycznych pochodzących od różnych zainteresowanych stron – OECD, MOP, WTO, Komisji Europejskiej, Banku Światowego i MFW (1) – w celu unikania nieporozumień i błędnych interpretacji oraz w celu wypracowania spójnej polityki wśród organów publicznych działających w tym obszarze i posiadających rozmaite uprawnienia.

| 1.5. | Mając na uwadze wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, musimy wskazać i propagować dostępne najlepsze praktyki i inicjatywy w ramach istniejącego „zestawu narzędzi”: wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w poszczególnych sektorach (włókienniczo-odzieżowym, surowców mineralnych, rolnictwa i finansowym), pomoc na rzecz wymiany handlowej, plany finansowe mające na celu rekompensowanie strat, kodeksy postępowania, normy i narzędzia służące do przeprowadzania samooceny. Celem jest wdrożenie rozwijanej stopniowo, spójnej i zrównoważonej polityki w dziedzinie odpowiedzialnego zarządzania światowymi łańcuchami dostaw. |
| --- | --- |

1.5.

Mając na uwadze wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, musimy wskazać i propagować dostępne najlepsze praktyki i inicjatywy w ramach istniejącego „zestawu narzędzi”: wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w poszczególnych sektorach (włókienniczo-odzieżowym, surowców mineralnych, rolnictwa i finansowym), pomoc na rzecz wymiany handlowej, plany finansowe mające na celu rekompensowanie strat, kodeksy postępowania, normy i narzędzia służące do przeprowadzania samooceny. Celem jest wdrożenie rozwijanej stopniowo, spójnej i zrównoważonej polityki w dziedzinie odpowiedzialnego zarządzania światowymi łańcuchami dostaw.

| 1.6. | Należy promować praktyczne, odpowiednie i oparte na analizie ryzyka podejścia, w ramach których uwzględniać się będzie szczególny charakter globalnego łańcucha wartości i światowego łańcucha dostaw (liniowy czy modułowy, prosty czy złożony, łańcuch o krótkiej czy długiej strukturze organizacyjnej). |
| --- | --- |

1.6.

Należy promować praktyczne, odpowiednie i oparte na analizie ryzyka podejścia, w ramach których uwzględniać się będzie szczególny charakter globalnego łańcucha wartości i światowego łańcucha dostaw (liniowy czy modułowy, prosty czy złożony, łańcuch o krótkiej czy długiej strukturze organizacyjnej).

| 1.7. | Na podstawie oceny istniejących praktyk należy propagować format oparty na porozumieniu wielu zainteresowanych stron, w tym podmiotów sektora publicznego i prywatnego, partnerów społecznych, organizacji pozarządowych, ekspertów itp., w celu wypracowania najlepszego zestawu działań inspirowanych wytycznymi OECD mających na celu identyfikację zagrożeń, przeciwdziałanie im i łagodzenia ich skutków, przekazywanie informacji i sprawozdań dotyczących planu działania. Środki przewidziane w planach działania powinny uwzględniać zarówno środki o charakterze ustawodawczym, jak i środki o charakterze nieustawodawczym, najlepsze praktyki, zachęty finansowe, dostęp do szkoleń oraz budowanie potencjału w zakresie dialogu społecznego i związków zawodowych. |
| --- | --- |

1.7.

Na podstawie oceny istniejących praktyk należy propagować format oparty na porozumieniu wielu zainteresowanych stron, w tym podmiotów sektora publicznego i prywatnego, partnerów społecznych, organizacji pozarządowych, ekspertów itp., w celu wypracowania najlepszego zestawu działań inspirowanych wytycznymi OECD mających na celu identyfikację zagrożeń, przeciwdziałanie im i łagodzenia ich skutków, przekazywanie informacji i sprawozdań dotyczących planu działania. Środki przewidziane w planach działania powinny uwzględniać zarówno środki o charakterze ustawodawczym, jak i środki o charakterze nieustawodawczym, najlepsze praktyki, zachęty finansowe, dostęp do szkoleń oraz budowanie potencjału w zakresie dialogu społecznego i związków zawodowych.

| 1.8. | Należy dążyć do podjęcia szczególnej refleksji na temat rodzaju narzędzi z zakresu przejrzystości, które mogłyby zostać wykorzystane w celu informowania konsumentów końcowych o społecznych warunkach produkcji. |
| --- | --- |

1.8.

Należy dążyć do podjęcia szczególnej refleksji na temat rodzaju narzędzi z zakresu przejrzystości, które mogłyby zostać wykorzystane w celu informowania konsumentów końcowych o społecznych warunkach produkcji.

| 1.9. | W ramach przyszłej konferencji MOP należy rozważyć możliwość odgrywania przez tę organizację aktywnej roli w zapewnianiu godnej pracy w międzynarodowych łańcuchach dostaw. Chodzi tu także o zbadanie możliwości opracowania i przyszłego przyjęcia wszelkich stosownych i odpowiednich instrumentów, które przy zaangażowaniu wszystkich zainteresowanych stron przyczynią się do skutecznej poprawy warunków pracy. |
| --- | --- |

1.9.

W ramach przyszłej konferencji MOP należy rozważyć możliwość odgrywania przez tę organizację aktywnej roli w zapewnianiu godnej pracy w międzynarodowych łańcuchach dostaw. Chodzi tu także o zbadanie możliwości opracowania i przyszłego przyjęcia wszelkich stosownych i odpowiednich instrumentów, które przy zaangażowaniu wszystkich zainteresowanych stron przyczynią się do skutecznej poprawy warunków pracy.

2.   Zagadnienie godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw: definicje, kontekst i wyzwania

2.1.   
  Definicje

| 2.1.1. | Globalny łańcuch wartości: koncepcja ta pojawiła się w połowie lat 90. ubiegłego stulecia w celu opisania „pełnego wachlarza działań wymaganych do dostarczenia produktu konsumentowi końcowemu od momentu pojawienia się pomysłu na produkt do jego zaprojektowania, pozyskania surowców i dóbr pośrednich, marketingu, dystrybucji i wsparcia sprzedaży” (2).
  Globalne łańcuchy wartości mają sprzyjać „modernizacji procesu produkcyjnego” (producent wdraża lepszą technologię w celu zwiększenia wydajności) oraz „modernizacji funkcjonalnej” (zdolność producenta do rozwijania potencjału w zakresie projektowania, budowania świadomości marki i marketingu). Jednak wiele przykładów wskazuje na to, że nie zawsze tak się dzieje.
  Kwestia osiągnięcia zrównoważonego i odpowiedzialnego zarządzania globalnymi łańcuchami wartości to jedna z najważniejszych spraw poruszanych na szczeblu międzynarodowym (OECD, MOP, G7, G20, UE, ONZ), zważywszy na fakt, że rośnie kwota ogólnoświatowej wymiany handlowej i inwestycji w ramach globalnego łańcucha wartości oraz że outsourcing i koordynacja transgraniczna światowej produkcji przez wiodące firmy wywiera znaczące skutki społeczne. Niektóre z nich są pozytywne, np. lepiej płatne miejsca pracy, wyższy poziom zatrudnienia kobiet, tworzenie miejsc pracy umożliwiające dostęp do zatrudnienia, rozwijanie umiejętności oraz rozpowszechnianie wiedzy i technologii. Inne budzą obawy, a należą do nich niepewne formy zatrudnienia, złe warunki pracy (w tym pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy), brak praw socjalnych (w tym brak objęcia systemami zabezpieczenia społecznego) oraz naruszanie praw człowieka i podstawowych praw pracowniczych.
  Sytuacja ta prowadzi do opracowywania i wdrażania rozmaitych instrumentów na szczeblu krajowym i międzynarodowym, takich jak konwencje MOP, wytyczne OECD czy wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka (zob. także pkt 2.3.3), oraz ram polityki, takich jak program działania na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 (3) oraz towarzyszący mu plan działania z Addis Abeby dotyczący finansowania rozwoju (4), wspierających poszanowanie norm pracy i propagujących godną pracę, a także dalszy rozwój handlu, inwestycji, sektora prywatnego i łańcuchów dostaw. |
| --- | --- |

2.1.1.

Globalny łańcuch wartości: koncepcja ta pojawiła się w połowie lat 90. ubiegłego stulecia w celu opisania „pełnego wachlarza działań wymaganych do dostarczenia produktu konsumentowi końcowemu od momentu pojawienia się pomysłu na produkt do jego zaprojektowania, pozyskania surowców i dóbr pośrednich, marketingu, dystrybucji i wsparcia sprzedaży” (2).

Globalne łańcuchy wartości mają sprzyjać „modernizacji procesu produkcyjnego” (producent wdraża lepszą technologię w celu zwiększenia wydajności) oraz „modernizacji funkcjonalnej” (zdolność producenta do rozwijania potencjału w zakresie projektowania, budowania świadomości marki i marketingu). Jednak wiele przykładów wskazuje na to, że nie zawsze tak się dzieje.

Kwestia osiągnięcia zrównoważonego i odpowiedzialnego zarządzania globalnymi łańcuchami wartości to jedna z najważniejszych spraw poruszanych na szczeblu międzynarodowym (OECD, MOP, G7, G20, UE, ONZ), zważywszy na fakt, że rośnie kwota ogólnoświatowej wymiany handlowej i inwestycji w ramach globalnego łańcucha wartości oraz że outsourcing i koordynacja transgraniczna światowej produkcji przez wiodące firmy wywiera znaczące skutki społeczne. Niektóre z nich są pozytywne, np. lepiej płatne miejsca pracy, wyższy poziom zatrudnienia kobiet, tworzenie miejsc pracy umożliwiające dostęp do zatrudnienia, rozwijanie umiejętności oraz rozpowszechnianie wiedzy i technologii. Inne budzą obawy, a należą do nich niepewne formy zatrudnienia, złe warunki pracy (w tym pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy), brak praw socjalnych (w tym brak objęcia systemami zabezpieczenia społecznego) oraz naruszanie praw człowieka i podstawowych praw pracowniczych.

Sytuacja ta prowadzi do opracowywania i wdrażania rozmaitych instrumentów na szczeblu krajowym i międzynarodowym, takich jak konwencje MOP, wytyczne OECD czy wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka (zob. także pkt 2.3.3), oraz ram polityki, takich jak program działania na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 (3) oraz towarzyszący mu plan działania z Addis Abeby dotyczący finansowania rozwoju (4), wspierających poszanowanie norm pracy i propagujących godną pracę, a także dalszy rozwój handlu, inwestycji, sektora prywatnego i łańcuchów dostaw.

| 2.1.2. | Światowy łańcuch dostaw: tworzą go wzajemnie ze sobą powiązane organizacje, zasoby i procesy służące do tworzenia i dostarczania produktów i usług dla konsumentów końcowych. W tym sensie światowy łańcuch dostaw jest częścią globalnego łańcucha wartości obejmującą źródła zaopatrzenia, a nie opracowywanie lub dystrybucję towarów czy usług. |
| --- | --- |

2.1.2.

Światowy łańcuch dostaw: tworzą go wzajemnie ze sobą powiązane organizacje, zasoby i procesy służące do tworzenia i dostarczania produktów i usług dla konsumentów końcowych. W tym sensie światowy łańcuch dostaw jest częścią globalnego łańcucha wartości obejmującą źródła zaopatrzenia, a nie opracowywanie lub dystrybucję towarów czy usług.

Ogólna dyskusja na temat godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw odbędzie się w czerwcu 2016 r. podczas sesji Międzynarodowej Konferencji Pracy (będącej najwyższym organem decyzyjnym MOP). Ma ona pomóc podmiotom tworzącym MOP (tzn. rządom, pracodawcom i pracownikom) w lepszym zrozumieniu tego, jak uczestnictwo w światowych łańcuchach dostaw może przyczynić się do wzrostu gospodarek krajowych i lokalnych w zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu sposób, a tym samym pomóc w tworzeniu przedsiębiorstw i ich rozwoju, a także propagowaniu wysokiej jakości miejsc pracy i poszanowania norm pracy. Niniejsza opinia ma w założeniu stanowić wkład EKES-u do tej debaty.

| 2.1.3. | Godna praca: koncepcja sformułowana przez podmioty tworzące MOP i przyjęta przez Międzynarodową Konferencję Pracy w deklaracji dotyczącej sprawiedliwości społecznej na rzecz uczciwej globalizacji (5) – obejmuje krajowe i lokalne programy wdrożone w celu osiągnięcia czterech celów strategicznych:






  — | wspierania tworzenia nowych miejsc pracy, rozwijania umiejętności i zrównoważonych źródeł utrzymania, |
| --- | --- | --- |

2.1.3.

Godna praca: koncepcja sformułowana przez podmioty tworzące MOP i przyjęta przez Międzynarodową Konferencję Pracy w deklaracji dotyczącej sprawiedliwości społecznej na rzecz uczciwej globalizacji (5) – obejmuje krajowe i lokalne programy wdrożone w celu osiągnięcia czterech celów strategicznych:

—

wspierania tworzenia nowych miejsc pracy, rozwijania umiejętności i zrównoważonych źródeł utrzymania,

| — | gwarantowania praw pracowniczych, w szczególności dla pracowników ubogich i znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji, |
| --- | --- |

—

gwarantowania praw pracowniczych, w szczególności dla pracowników ubogich i znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji,

| — | rozszerzenia ochrony socjalnej dla kobiet i mężczyzn w celu zapewnienia odpowiedniej rekompensaty w przypadku utraty dochodu lub jego zmniejszenia oraz dostępu do właściwej opieki zdrowotnej, |
| --- | --- |

—

rozszerzenia ochrony socjalnej dla kobiet i mężczyzn w celu zapewnienia odpowiedniej rekompensaty w przypadku utraty dochodu lub jego zmniejszenia oraz dostępu do właściwej opieki zdrowotnej,

| — | promowania dialogu społecznego poprzez włączanie weń silnych i niezależnych organizacji pracowników i pracodawców. |
| --- | --- |

—

promowania dialogu społecznego poprzez włączanie weń silnych i niezależnych organizacji pracowników i pracodawców.

MOP, jako organ ustanawiający ogólnoświatowe normy, przyjęła szereg konwencji mających duże znaczenie dla światowych łańcuchów dostaw. Konwencje te dotyczą m.in. (podstawowych) norm pracy (tzn. propagowania wolności zrzeszania się i prawa do rokowań zbiorowych, promowania niedyskryminacji w pracy oraz zakazu pracy przymusowej lub pracy dzieci), a także dziedzin bezpieczeństwa i higieny pracy, inspekcji pracy i innych. Państwa, które ratyfikowały te konwencje, są zobowiązane do zapewnienia zgodności własnych przepisów i stosowanych praktyk z zawartymi w nich postanowieniami. Ponadto na podstawie deklaracji MOP dotyczącej podstawowych zasad i praw w pracy z 1998 r. (6) wszystkie państwa członkowskie MOP są zobowiązane do przestrzegania i realizowania w ramach ustawodawstwa i stosowanych praktyk podstawowych norm pracy, nawet jeśli nie ratyfikowały one stosownych konwencji.

2.2.   
  Struktura i znaczenie globalnych łańcuchów wartości i światowych łańcuchów dostaw w międzynarodowej wymianie handlowej

| 2.2.1. | Waga globalnych łańcuchów wartości w handlu światowym błyskawicznie wzrosła oraz, według WTO, OECD, MOP i UNCTAD 2013 (7), wynosi między 60 % a 80 % międzynarodowej wymiany handlowej oraz stanowi ponad 20 % światowego zatrudnienia (8). Sektory objęte wzajemnie ze sobą powiązanymi elementami organizacyjnymi, takimi jak koncepcja, produkcja, dystrybucja i konsumpcja, napędzane przez przedsiębiorstwa wielonarodowe, obejmują rolnictwo, przemysł (np. motoryzacja, aeronautyka, włókiennictwo i odzież, zabawki, elektronika) oraz usługi (np. centra obsługi telefonicznej, technologie informacyjne). |
| --- | --- |

2.2.1.

Waga globalnych łańcuchów wartości w handlu światowym błyskawicznie wzrosła oraz, według WTO, OECD, MOP i UNCTAD 2013 (7), wynosi między 60 % a 80 % międzynarodowej wymiany handlowej oraz stanowi ponad 20 % światowego zatrudnienia (8). Sektory objęte wzajemnie ze sobą powiązanymi elementami organizacyjnymi, takimi jak koncepcja, produkcja, dystrybucja i konsumpcja, napędzane przez przedsiębiorstwa wielonarodowe, obejmują rolnictwo, przemysł (np. motoryzacja, aeronautyka, włókiennictwo i odzież, zabawki, elektronika) oraz usługi (np. centra obsługi telefonicznej, technologie informacyjne).

| 2.2.2. | Kształty i struktury tych globalnych łańcuchów wartości także się od siebie różnią: niektóre z nich są raczej krótkie (mała liczba działań), podczas gdy inne są dłuższe, co oznacza powiązania gospodarcze, społeczne i finansowe między przedsiębiorstwami zarejestrowanymi w wielu oddalonych krajach (od Stanów Zjednoczonych, przez UE, aż po Azję). Według Gary’ego Gereffiego (9) istnieją trzy główne typy zarządzania: globalne łańcuchy wartości ukierunkowane na nabywcę oraz, w większości przypadków, określane przez koszty (jest tak w przypadku globalnych łańcuchów wartości w branży odzieżowej i obuwniczej), a także globalne łańcuchy wartości ukierunkowane na producenta, w których dostawcy w krajach rozwijających się posiadają pewne kompetencje technologiczne, w tym w zakresie projektowania i innowacyjności (elektronika). |
| --- | --- |

2.2.2.

Kształty i struktury tych globalnych łańcuchów wartości także się od siebie różnią: niektóre z nich są raczej krótkie (mała liczba działań), podczas gdy inne są dłuższe, co oznacza powiązania gospodarcze, społeczne i finansowe między przedsiębiorstwami zarejestrowanymi w wielu oddalonych krajach (od Stanów Zjednoczonych, przez UE, aż po Azję). Według Gary’ego Gereffiego (9) istnieją trzy główne typy zarządzania: globalne łańcuchy wartości ukierunkowane na nabywcę oraz, w większości przypadków, określane przez koszty (jest tak w przypadku globalnych łańcuchów wartości w branży odzieżowej i obuwniczej), a także globalne łańcuchy wartości ukierunkowane na producenta, w których dostawcy w krajach rozwijających się posiadają pewne kompetencje technologiczne, w tym w zakresie projektowania i innowacyjności (elektronika).

| 2.2.3. | Światowy łańcuch dostaw będący częścią globalnego łańcucha wartości opiera się na relacji między nabywcami a dostawcami oraz ewentualnymi podwykonawcami. Łańcuch ten może być kształtowany na różne sposoby: łańcuch zintegrowany pionowo, zmonopolizowany, modułowe zarządzanie łańcuchem (główni dostawcy są w stanie funkcjonować niezależnie od wiodącej firmy) lub łańcuchy rynkowe dla rynków towarowych. |
| --- | --- |

2.2.3.

Światowy łańcuch dostaw będący częścią globalnego łańcucha wartości opiera się na relacji między nabywcami a dostawcami oraz ewentualnymi podwykonawcami. Łańcuch ten może być kształtowany na różne sposoby: łańcuch zintegrowany pionowo, zmonopolizowany, modułowe zarządzanie łańcuchem (główni dostawcy są w stanie funkcjonować niezależnie od wiodącej firmy) lub łańcuchy rynkowe dla rynków towarowych.

2.3.   
  Zarządzanie światowym łańcuchem dostaw w ramach strategii na rzecz społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (CSR): kluczowi gracze i zestaw narzędzi

| 2.3.1. | Unijna definicja społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw uznaje „odpowiedzialność przedsiębiorstw za ich wpływ na społeczeństwo” (10). |
| --- | --- |

2.3.1.

Unijna definicja społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw uznaje „odpowiedzialność przedsiębiorstw za ich wpływ na społeczeństwo” (10).

| 2.3.2. | Na podstawie pewnej liczby problemów występujących w ostatnich dwudziestu latach, zwłaszcza w sektorach elektroniki, sprzętu sportowego i odzieży, zidentyfikowano, w szczególności dzięki OECD, wskazane poniżej zagadnienia jako mające krytyczne znaczenie dla zrównoważonego zarządzania przez przedsiębiorstwo wielonarodowe, jako firmę wiodącą, jej globalnym łańcuchem wartości i światowym łańcuchem dostaw:






  a) | identyfikacja ryzyka pojawiania się poważnych naruszeń praw człowieka i praw pracowniczych, szkód w środowisku i korupcji; |
| --- | --- | --- |

2.3.2.

Na podstawie pewnej liczby problemów występujących w ostatnich dwudziestu latach, zwłaszcza w sektorach elektroniki, sprzętu sportowego i odzieży, zidentyfikowano, w szczególności dzięki OECD, wskazane poniżej zagadnienia jako mające krytyczne znaczenie dla zrównoważonego zarządzania przez przedsiębiorstwo wielonarodowe, jako firmę wiodącą, jej globalnym łańcuchem wartości i światowym łańcuchem dostaw:

a)

identyfikacja ryzyka pojawiania się poważnych naruszeń praw człowieka i praw pracowniczych, szkód w środowisku i korupcji;

| b) | zapobieganie pojawianiu się takich zagrożeń poprzez podejście oparte na należytej staranności i wdrażaniu zrównoważonego zarządzania dzięki ocenie krajowego profilu ryzyka i indywidualnej ocenie ryzyka związanego z dostawcą (11); |
| --- | --- |

b)

zapobieganie pojawianiu się takich zagrożeń poprzez podejście oparte na należytej staranności i wdrażaniu zrównoważonego zarządzania dzięki ocenie krajowego profilu ryzyka i indywidualnej ocenie ryzyka związanego z dostawcą (11);

| c) | łagodzenie zagrożeń poprzez spójne, solidne i długofalowe polityki w zakresie CSR dotyczące łańcucha dostaw: wybór dostawcy, wymogi i umowy z istniejącymi dostawcami, audyty społeczne; oraz aktualizowanie kryteriów służących do oceny poczynionych postępów; |
| --- | --- |

c)

łagodzenie zagrożeń poprzez spójne, solidne i długofalowe polityki w zakresie CSR dotyczące łańcucha dostaw: wybór dostawcy, wymogi i umowy z istniejącymi dostawcami, audyty społeczne; oraz aktualizowanie kryteriów służących do oceny poczynionych postępów;

| d) | przedstawianie sprawozdań i komunikacja z różnymi zainteresowanymi stronami wewnątrz firmy, takimi jak związki zawodowe, oraz spoza firmy, na przykład organizacjami pozarządowymi lub organami administracji publicznej odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo i higienę pracy lub wdrażanie konwencji MOP dotyczących usprawnienia zrównoważonego zarządzania światowymi łańcuchami dostaw. |
| --- | --- |

d)

przedstawianie sprawozdań i komunikacja z różnymi zainteresowanymi stronami wewnątrz firmy, takimi jak związki zawodowe, oraz spoza firmy, na przykład organizacjami pozarządowymi lub organami administracji publicznej odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo i higienę pracy lub wdrażanie konwencji MOP dotyczących usprawnienia zrównoważonego zarządzania światowymi łańcuchami dostaw.

| 2.3.3. | Szeroki krąg podmiotów obejmujący liczne organizacje i organy publiczne i prywatne, krajowe, europejskie i międzynarodowe pracuje obecnie nad tymi zagadnieniami, zwłaszcza po dramatycznej katastrofie budowlanej na terenie kompleksu Rana Plaza (Bangladesz) w 2013 r., w której śmierć poniosło ponad 1 100 pracowników:






  a) | na szczeblu krajowym, oprócz środków o charakterze ustawodawczym w dziedzinach objętych zakresem stosowania koncepcji godnej pracy i praw człowieka (np. brytyjska ustawa z 2015 r. o współczesnym niewolnictwie zawierająca przepisy dotyczące przejrzystości w łańcuchach dostaw (12)), rząd i parlament przy wsparciu partnerów społecznych, zainteresowanych stron, takich jak organizacje pozarządowe, oraz krajowego punktu kontaktowego OECD opracowują i wdrażają rozmaite inicjatywy (np. krajowe plany działania dotyczące przedsiębiorstw i praw człowieka lub społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, oraz inne, takie jak niedawne inicjatywy, np. we Francji lub Niemczech w zakresie należytej staranności); |
| --- | --- | --- |

2.3.3.

Szeroki krąg podmiotów obejmujący liczne organizacje i organy publiczne i prywatne, krajowe, europejskie i międzynarodowe pracuje obecnie nad tymi zagadnieniami, zwłaszcza po dramatycznej katastrofie budowlanej na terenie kompleksu Rana Plaza (Bangladesz) w 2013 r., w której śmierć poniosło ponad 1 100 pracowników:

a)

na szczeblu krajowym, oprócz środków o charakterze ustawodawczym w dziedzinach objętych zakresem stosowania koncepcji godnej pracy i praw człowieka (np. brytyjska ustawa z 2015 r. o współczesnym niewolnictwie zawierająca przepisy dotyczące przejrzystości w łańcuchach dostaw (12)), rząd i parlament przy wsparciu partnerów społecznych, zainteresowanych stron, takich jak organizacje pozarządowe, oraz krajowego punktu kontaktowego OECD opracowują i wdrażają rozmaite inicjatywy (np. krajowe plany działania dotyczące przedsiębiorstw i praw człowieka lub społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, oraz inne, takie jak niedawne inicjatywy, np. we Francji lub Niemczech w zakresie należytej staranności);

| b) | na szczeblu UE podjęto działania w ramach różnych polityk wewnętrznych i zewnętrznych zarówno w kontekście szerszych partnerstw z państwami trzecimi, jak i poprzez inicjatywy sektorowe. Na przykład rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w niedawno negocjowanych i wdrażanych unijnych umowach handlowo-inwestycyjnych uwzględniają wiążące zobowiązanie się stron do przestrzegania podstawowych norm pracy (w tym poprzez postępy ratyfikacji podstawowych konwencji MOP oraz dążenie do wyższych poziomów krajowej ochrony pracy), skutecznego wdrażania postanowień ratyfikowanych konwencji MOP, propagowania godnej pracy, sprawiedliwego handlu i praktyk z zakresu CSR. Rozdziały te przewidują także ustanowienie mechanizmu monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie (jako elementu uzupełniającego w stosunku do organu międzyrządowego) obejmującego partnerów społecznych w celu sprawowania nadzoru nad wprowadzeniem w życie tych postanowień oraz informowania stron o kwestiach związanych m.in. z handlem i pracą. Preferencje taryfowe dla krajów rozwijających się przyznane w ramach systemu GSP Plus obejmują pełne zniesienie taryf celnych w odniesieniu do ponad 66 % pozycji taryfowych dla państw podatnych na zagrożenia, które zobowiążą się do ratyfikacji i skutecznego wdrożenia 27 podstawowych konwencji międzynarodowych, w tym ośmiu podstawowych konwencji MOP (13). UE również opracowała i wdraża strategię na rzecz CSR, przegląd dyrektywy 2013/34/UE w sprawie sprawozdawczości pozafinansowej (kwestie środowiskowe i społeczne, prawa człowieka, walka z korupcją, zróżnicowanie składów zarządów spółek itp.); porozumienie na rzecz zrównoważoności (międzynarodowa inicjatywa pod przewodnictwem UE, mająca na celu poprawę sytuacji w zakresie przestrzegania praw pracowniczych, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz norm bezpieczeństwa budynków w przemyśle konfekcyjnym w Bangladeszu) (14); nową unijną strategię handlowo-inwestycyjną obejmującą odpowiedzialne zarządzanie światowym łańcuchem dostaw (15), a obecna (niderlandzka) prezydencja UE kładzie nacisk na odpowiedzialne zarządzanie światowymi łańcuchami dostaw. |
| --- | --- |

b)

na szczeblu UE podjęto działania w ramach różnych polityk wewnętrznych i zewnętrznych zarówno w kontekście szerszych partnerstw z państwami trzecimi, jak i poprzez inicjatywy sektorowe. Na przykład rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w niedawno negocjowanych i wdrażanych unijnych umowach handlowo-inwestycyjnych uwzględniają wiążące zobowiązanie się stron do przestrzegania podstawowych norm pracy (w tym poprzez postępy ratyfikacji podstawowych konwencji MOP oraz dążenie do wyższych poziomów krajowej ochrony pracy), skutecznego wdrażania postanowień ratyfikowanych konwencji MOP, propagowania godnej pracy, sprawiedliwego handlu i praktyk z zakresu CSR. Rozdziały te przewidują także ustanowienie mechanizmu monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie (jako elementu uzupełniającego w stosunku do organu międzyrządowego) obejmującego partnerów społecznych w celu sprawowania nadzoru nad wprowadzeniem w życie tych postanowień oraz informowania stron o kwestiach związanych m.in. z handlem i pracą. Preferencje taryfowe dla krajów rozwijających się przyznane w ramach systemu GSP Plus obejmują pełne zniesienie taryf celnych w odniesieniu do ponad 66 % pozycji taryfowych dla państw podatnych na zagrożenia, które zobowiążą się do ratyfikacji i skutecznego wdrożenia 27 podstawowych konwencji międzynarodowych, w tym ośmiu podstawowych konwencji MOP (13). UE również opracowała i wdraża strategię na rzecz CSR, przegląd dyrektywy 2013/34/UE w sprawie sprawozdawczości pozafinansowej (kwestie środowiskowe i społeczne, prawa człowieka, walka z korupcją, zróżnicowanie składów zarządów spółek itp.); porozumienie na rzecz zrównoważoności (międzynarodowa inicjatywa pod przewodnictwem UE, mająca na celu poprawę sytuacji w zakresie przestrzegania praw pracowniczych, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz norm bezpieczeństwa budynków w przemyśle konfekcyjnym w Bangladeszu) (14); nową unijną strategię handlowo-inwestycyjną obejmującą odpowiedzialne zarządzanie światowym łańcuchem dostaw (15), a obecna (niderlandzka) prezydencja UE kładzie nacisk na odpowiedzialne zarządzanie światowymi łańcuchami dostaw.

| c) | Na szczeblu międzynarodowym toczą się dyskusje i prace w OECD (np. przygotowywanie wytycznych dotyczących należytej staranności na potrzeby odpowiedzialnego łańcucha dostaw w sektorze odzieżowym i obuwniczym (16), wytycznych dla przedsiębiorstw wielonarodowych (17), publikacja wytycznych dotyczących odpowiedzialnych łańcuchów dostaw w rolnictwie (18)), w ONZ (np. inicjatywa Global Compact oraz wytyczne dotyczące biznesu i praw człowieka (19)) oraz w MOP (przegląd trójstronnej deklaracji w sprawie zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej oraz przygotowywanie debaty mającej się odbyć podczas sesji Międzynarodowej Konferencji Pracy w czerwcu 2016 r. poświęconej problematyce godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw). |
| --- | --- |

c)

Na szczeblu międzynarodowym toczą się dyskusje i prace w OECD (np. przygotowywanie wytycznych dotyczących należytej staranności na potrzeby odpowiedzialnego łańcucha dostaw w sektorze odzieżowym i obuwniczym (16), wytycznych dla przedsiębiorstw wielonarodowych (17), publikacja wytycznych dotyczących odpowiedzialnych łańcuchów dostaw w rolnictwie (18)), w ONZ (np. inicjatywa Global Compact oraz wytyczne dotyczące biznesu i praw człowieka (19)) oraz w MOP (przegląd trójstronnej deklaracji w sprawie zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej oraz przygotowywanie debaty mającej się odbyć podczas sesji Międzynarodowej Konferencji Pracy w czerwcu 2016 r. poświęconej problematyce godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw).

Uruchomiono różne stałe i tymczasowe inicjatywy w sektorze prywatnym, np. w zakresie poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy w fabrykach odzieżowych w Bangladeszu w następstwie katastrofy budowlanej kompleksu Rana Plaza (porozumienie w sprawie bezpieczeństwa pożarowego i bezpieczeństwa budynków w Bangladeszu) (20).

| 2.3.4. | Wszystkie te publiczne i prywatne podmioty uczestniczą w opracowywaniu i wdrażaniu rozmaitych, służących poprawie warunków pracy i praw pracowniczych narzędzi i instrumentów, takich jak:






  — | rozporządzenia, ustawy, konwencje, |
| --- | --- | --- |

2.3.4.

Wszystkie te publiczne i prywatne podmioty uczestniczą w opracowywaniu i wdrażaniu rozmaitych, służących poprawie warunków pracy i praw pracowniczych narzędzi i instrumentów, takich jak:

—

rozporządzenia, ustawy, konwencje,

| — | kodeksy postępowania, |
| --- | --- |

—

kodeksy postępowania,

| — | dialog społeczny, w tym w kontekście transgranicznym (21), |
| --- | --- |

—

dialog społeczny, w tym w kontekście transgranicznym (21),

| — | certyfikacje w dziedzinie CSR i odpowiedzialności społecznej, |
| --- | --- |

—

certyfikacje w dziedzinie CSR i odpowiedzialności społecznej,

| — | systemy finansowania służące wypłacaniu odszkodowań poszkodowanym, |
| --- | --- |

—

systemy finansowania służące wypłacaniu odszkodowań poszkodowanym,

| — | inne inicjatywy oparte na porozumieniu wielu zainteresowanych stron, |
| --- | --- |

—

inne inicjatywy oparte na porozumieniu wielu zainteresowanych stron,

| — | programy pomocowe i rozwojowe, w tym budowanie potencjału (bezpieczeństwo i higiena pracy, dialog społeczny, wdrożenie konwencji MOP itp.). |
| --- | --- |

—

programy pomocowe i rozwojowe, w tym budowanie potencjału (bezpieczeństwo i higiena pracy, dialog społeczny, wdrożenie konwencji MOP itp.).

3.   Ocena niektórych najlepszych praktyk w dwóch różnych sektorach gospodarki

3.1.   
  Światowy łańcuch dostaw w branży odzieżowo-obuwniczej

| 3.1.1. | Światowy łańcuch dostaw w branży odzieżowo-obuwniczej obejmuje różne podmioty w nim uczestniczące i procesy produkcyjne. Wartość globalnego eksportu odzieży, tekstyliów i obuwia z regionu Azji i Pacyfiku wynosiła 601 mld USD, co stanowi 60 % całkowitej wartości światowego handlu, a lwia jej część przypada Chinom. Kraje takie jak Bangladesz czy Kambodża podnoszą swój poziom specjalizacji w zakresie produkcji i eksportu odzieży i obuwia, które w 2014 r. stanowiły odpowiednio 89,2 % i 77,4 % całkowitej wartości ich eksportu towarów (22). Wynika to głównie z gwałtownego wzrostu płac w chińskiej branży odzieżowo-włókienniczej, co zmusiło międzynarodowych nabywców do poszukiwania nowych dostawców w Azji.
  Według danych MOP (23) w 2014 r. w większości krajów średnie zarobki wynosiły mniej niż 200 USD miesięcznie. Minimalne miesięczne wynagrodzenie za pracę dla niewykwalifikowanych pracowników branży odzieżowej obowiązuje w Chinach (maksymalnie 297 USD), Filipinach, Malezji, Indonezji (247 USD), Tajlandii, Wietnamie (145 USD), Indiach (136 USD), Kambodży (128 USD), Pakistanie (119 USD), Bangladeszu (71 USD) i Sri Lance (66 USD).
  Głównymi zagrożeniami są brak płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie, praca przymusowa lub praca dzieci, złe stosunki pracy w wyniku słabej ochrony wolności zrzeszania się i ograniczonych możliwości w zakresie rokowań zbiorowych, niskie bezpieczeństwo i higiena pracy, niewystarczająca inspekcja pracy, słabo rozwinięte systemy dotyczące wypadków przy pracy, zanieczyszczenie wody, narażenie na substancje chemiczne oraz wyzysk kobiet pracowników. |
| --- | --- |

3.1.1.

Światowy łańcuch dostaw w branży odzieżowo-obuwniczej obejmuje różne podmioty w nim uczestniczące i procesy produkcyjne. Wartość globalnego eksportu odzieży, tekstyliów i obuwia z regionu Azji i Pacyfiku wynosiła 601 mld USD, co stanowi 60 % całkowitej wartości światowego handlu, a lwia jej część przypada Chinom. Kraje takie jak Bangladesz czy Kambodża podnoszą swój poziom specjalizacji w zakresie produkcji i eksportu odzieży i obuwia, które w 2014 r. stanowiły odpowiednio 89,2 % i 77,4 % całkowitej wartości ich eksportu towarów (22). Wynika to głównie z gwałtownego wzrostu płac w chińskiej branży odzieżowo-włókienniczej, co zmusiło międzynarodowych nabywców do poszukiwania nowych dostawców w Azji.

Według danych MOP (23) w 2014 r. w większości krajów średnie zarobki wynosiły mniej niż 200 USD miesięcznie. Minimalne miesięczne wynagrodzenie za pracę dla niewykwalifikowanych pracowników branży odzieżowej obowiązuje w Chinach (maksymalnie 297 USD), Filipinach, Malezji, Indonezji (247 USD), Tajlandii, Wietnamie (145 USD), Indiach (136 USD), Kambodży (128 USD), Pakistanie (119 USD), Bangladeszu (71 USD) i Sri Lance (66 USD).

Głównymi zagrożeniami są brak płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie, praca przymusowa lub praca dzieci, złe stosunki pracy w wyniku słabej ochrony wolności zrzeszania się i ograniczonych możliwości w zakresie rokowań zbiorowych, niskie bezpieczeństwo i higiena pracy, niewystarczająca inspekcja pracy, słabo rozwinięte systemy dotyczące wypadków przy pracy, zanieczyszczenie wody, narażenie na substancje chemiczne oraz wyzysk kobiet pracowników.

| 3.1.2. | Zawalenie się 24 kwietnia 2013 r. w Bangladeszu budynku Rana Plaza, w którym mieściły się zakłady odzieżowe, spowodowało śmierć 1 136 pracowników, głównie kobiet. Ogromna skala tego wypadku wynikająca z bardzo złego stanu technicznego budynku oraz braku wyjść ewakuacyjnych doprowadziła do wyjątkowej mobilizacji rządów (UE i jej państw członkowskich, Stanów Zjednoczonych, Kanady i Norwegii), organizacji międzynarodowych (MOP, OECD i Banku Światowego), międzynarodowych i lokalnych zainteresowanych stron oraz do opracowania ambitnego zestawu działań mających na celu zachęcanie do przedsięwzięcia krótkoterminowych środków krajowych (odszkodowania dla rodzin ofiar, inspekcja zakładów odzieżowych i działania naprawcze, nowe metody kontrolne, przegląd prawa pracy), średnioterminowych środków krajowych (np. rozwoju niezależnych związków zawodowych i wzmocnienia inspekcji pracy) oraz środków systemowych służących wspieraniu odpowiedzialnego zarządzania światowymi łańcuchami dostaw.







  Przykład: Ocena postępów poczynionych w sektorze ubrań gotowych w Bangladeszu od czasu zawalenia się budynku Rana Plaza (stan na styczeń 2016 r.)








  — | bangladeskie porozumienie w sprawie bezpieczeństwa pożarowego i bezpieczeństwa budynków: sygnowane przez 220 kupców odzieży, |
| --- | --- | --- |

3.1.2.

Zawalenie się 24 kwietnia 2013 r. w Bangladeszu budynku Rana Plaza, w którym mieściły się zakłady odzieżowe, spowodowało śmierć 1 136 pracowników, głównie kobiet. Ogromna skala tego wypadku wynikająca z bardzo złego stanu technicznego budynku oraz braku wyjść ewakuacyjnych doprowadziła do wyjątkowej mobilizacji rządów (UE i jej państw członkowskich, Stanów Zjednoczonych, Kanady i Norwegii), organizacji międzynarodowych (MOP, OECD i Banku Światowego), międzynarodowych i lokalnych zainteresowanych stron oraz do opracowania ambitnego zestawu działań mających na celu zachęcanie do przedsięwzięcia krótkoterminowych środków krajowych (odszkodowania dla rodzin ofiar, inspekcja zakładów odzieżowych i działania naprawcze, nowe metody kontrolne, przegląd prawa pracy), średnioterminowych środków krajowych (np. rozwoju niezależnych związków zawodowych i wzmocnienia inspekcji pracy) oraz środków systemowych służących wspieraniu odpowiedzialnego zarządzania światowymi łańcuchami dostaw.

Przykład: Ocena postępów poczynionych w sektorze ubrań gotowych w Bangladeszu od czasu zawalenia się budynku Rana Plaza (stan na styczeń 2016 r.)

—

bangladeskie porozumienie w sprawie bezpieczeństwa pożarowego i bezpieczeństwa budynków: sygnowane przez 220 kupców odzieży,

| — | sojusz na rzecz bezpieczeństwa pracowników w Bangladeszu: zawarty w maju 2013 r. przez 26 marek, głównie z Ameryki Północnej, |
| --- | --- |

—

sojusz na rzecz bezpieczeństwa pracowników w Bangladeszu: zawarty w maju 2013 r. przez 26 marek, głównie z Ameryki Północnej,

| — | do stycznia 2016 r. utworzono w Bangladeszu 341 nowych związków zawodowych w sektorze ubrań gotowych (132 w 2014 r.), |
| --- | --- |

—

do stycznia 2016 r. utworzono w Bangladeszu 341 nowych związków zawodowych w sektorze ubrań gotowych (132 w 2014 r.),

| — | do stycznia 2016 r. przeprowadzono inspekcje w 3 734 zakładach odzieżowych produkujących ubrania na eksport pod kątem bezpieczeństwa strukturalnego, pożarowego i elektrycznego, |
| --- | --- |

—

do stycznia 2016 r. przeprowadzono inspekcje w 3 734 zakładach odzieżowych produkujących ubrania na eksport pod kątem bezpieczeństwa strukturalnego, pożarowego i elektrycznego,

| — | zatrudniono 235 nowych inspektorów
   (24), |
| --- | --- |

—

zatrudniono 235 nowych inspektorów
   (24),

| — | bangladeski program na rzecz lepszej pracy: 38 zakładów dostarczających ubrania 17 markom i sprzedawcom detalicznym, |
| --- | --- |

—

bangladeski program na rzecz lepszej pracy: 38 zakładów dostarczających ubrania 17 markom i sprzedawcom detalicznym,

| — | odszkodowania dla rodzin ofiar: 24,1 mln USD na wypłatę świadczeń na podstawie 3 490 złożonych wniosków. |
| --- | --- |

—

odszkodowania dla rodzin ofiar: 24,1 mln USD na wypłatę świadczeń na podstawie 3 490 złożonych wniosków.

| 3.1.3. | OECD przygotowuje wytyczne w zakresie należytej staranności dotyczące odpowiedzialnych łańcuchów dostaw w sektorze odzieżowo-obuwniczym. |
| --- | --- |

3.1.3.

OECD przygotowuje wytyczne w zakresie należytej staranności dotyczące odpowiedzialnych łańcuchów dostaw w sektorze odzieżowo-obuwniczym.

| 3.1.4. | MOP we współpracy z międzynarodowymi darczyńcami, rządami, pracownikami i pracodawcami realizuje projekty w sektorze odzieżowym (np. w Azji) mające na celu zwiększenie dostępu do informacji na temat płac, warunków pracy i stosunków pracy, aby podnieść jakość dialogu społecznego dotyczącego norm pracy, zwiększenie potencjału partnerów społecznych i wzmocnienie mechanizmów rokowań zbiorowych, a także zapewnienie przestrzegania norm pracy na szczeblu zakładu pracy (25). |
| --- | --- |

3.1.4.

MOP we współpracy z międzynarodowymi darczyńcami, rządami, pracownikami i pracodawcami realizuje projekty w sektorze odzieżowym (np. w Azji) mające na celu zwiększenie dostępu do informacji na temat płac, warunków pracy i stosunków pracy, aby podnieść jakość dialogu społecznego dotyczącego norm pracy, zwiększenie potencjału partnerów społecznych i wzmocnienie mechanizmów rokowań zbiorowych, a także zapewnienie przestrzegania norm pracy na szczeblu zakładu pracy (25).

| 3.1.5. | Komisja Europejska pracuje nad inicjatywą przewodnią dotyczącą zrównoważonego łańcucha dostaw produktów odzieżowych obejmującego wspólne planowanie, skoordynowane finansowanie, wspólną realizację programów, podnoszenie świadomości wśród konsumentów i tym podobne. |
| --- | --- |

3.1.5.

Komisja Europejska pracuje nad inicjatywą przewodnią dotyczącą zrównoważonego łańcucha dostaw produktów odzieżowych obejmującego wspólne planowanie, skoordynowane finansowanie, wspólną realizację programów, podnoszenie świadomości wśród konsumentów i tym podobne.

| 3.1.6. | Partnerzy społeczni UE z sektora włókienniczo-odzieżowego opracowali wspólną inicjatywę, cieszącą się poparciem Komisji Europejskiej, wraz z narzędziem służącym do oceny ryzyka w zakresie CSR dotyczącym światowych łańcuchów dostaw. Obecnie kończą oni prace nad tą inicjatywą, aby przygotować się na jej upowszechnianie wśród MŚP i innych zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.1.6.

Partnerzy społeczni UE z sektora włókienniczo-odzieżowego opracowali wspólną inicjatywę, cieszącą się poparciem Komisji Europejskiej, wraz z narzędziem służącym do oceny ryzyka w zakresie CSR dotyczącym światowych łańcuchów dostaw. Obecnie kończą oni prace nad tą inicjatywą, aby przygotować się na jej upowszechnianie wśród MŚP i innych zainteresowanych stron.

| 3.1.7. | Niderlandzka prezydencja UE wyraża chęć zbadania możliwości wzmocnienia synergii między unijną polityką rozwojową a handlową w celu przyczynienia się do zapewnienia zrównoważonego charakteru globalnych łańcuchów wartości. |
| --- | --- |

3.1.7.

Niderlandzka prezydencja UE wyraża chęć zbadania możliwości wzmocnienia synergii między unijną polityką rozwojową a handlową w celu przyczynienia się do zapewnienia zrównoważonego charakteru globalnych łańcuchów wartości.

| 3.1.8. | Niemiecki federalny minister współpracy gospodarczej i rozwoju Gerd Müller doprowadził do utworzenia specjalnego sojuszu na rzecz „zrównoważoności wyrobów włókienniczych” z udziałem głównych partnerów. Podczas ostatniego spotkania G7 przedstawił bardzo konkretne podsumowanie sytuacji: „Wzięcie odpowiedzialności kosztowałoby jedno euro, jedno jedyne euro za sukienkę, kurtkę czy parę spodni, aby sprawić, że ciężka praca ludzi w Bangladeszu, Kambodży lub w Afryce opłaca się, a przed dziećmi i szwaczkami otwierają się życiowe perspektywy” (26). |
| --- | --- |

3.1.8.

Niemiecki federalny minister współpracy gospodarczej i rozwoju Gerd Müller doprowadził do utworzenia specjalnego sojuszu na rzecz „zrównoważoności wyrobów włókienniczych” z udziałem głównych partnerów. Podczas ostatniego spotkania G7 przedstawił bardzo konkretne podsumowanie sytuacji: „Wzięcie odpowiedzialności kosztowałoby jedno euro, jedno jedyne euro za sukienkę, kurtkę czy parę spodni, aby sprawić, że ciężka praca ludzi w Bangladeszu, Kambodży lub w Afryce opłaca się, a przed dziećmi i szwaczkami otwierają się życiowe perspektywy” (26).

| 3.1.9. | Rozwój licznych prywatnych inicjatyw przyniósł efekt w postaci większego doświadczenia i pomocy we wzajemnej wymianie najlepszych praktyk. Wśród tych inicjatyw wskazać można inicjatywę na rzecz klauzuli społecznej Initiative Clause Sociale (ICS) skupiającą 22 dużych sprzedawców detalicznych, takich jak Monoprix, Carrefour czy Casino, generujących obrót o wartości ponad 243 mld EUR, stosujących podobną metodologię audytów społecznych; oraz inicjatywę na rzecz przestrzegania norm społecznych w biznesie BSCI (Business Social Compliance Initiative) uruchomioną w 2003 r. przez Stowarzyszenie Handlu Zagranicznego (FTA) z siedzibą w Brukseli, skupiającą ponad 1 700 sprzedawców detalicznych i importerów z 36 krajów utrzymujących stosunki gospodarcze z 30 000 zakładów produkcyjnych. |
| --- | --- |

3.1.9.

Rozwój licznych prywatnych inicjatyw przyniósł efekt w postaci większego doświadczenia i pomocy we wzajemnej wymianie najlepszych praktyk. Wśród tych inicjatyw wskazać można inicjatywę na rzecz klauzuli społecznej Initiative Clause Sociale (ICS) skupiającą 22 dużych sprzedawców detalicznych, takich jak Monoprix, Carrefour czy Casino, generujących obrót o wartości ponad 243 mld EUR, stosujących podobną metodologię audytów społecznych; oraz inicjatywę na rzecz przestrzegania norm społecznych w biznesie BSCI (Business Social Compliance Initiative) uruchomioną w 2003 r. przez Stowarzyszenie Handlu Zagranicznego (FTA) z siedzibą w Brukseli, skupiającą ponad 1 700 sprzedawców detalicznych i importerów z 36 krajów utrzymujących stosunki gospodarcze z 30 000 zakładów produkcyjnych.

3.2.   
  Globalny łańcuch wartości i światowy łańcuch dostaw w sektorze elektroniki

| 3.2.1. | Według ustaleń zawartych w badaniu autorstwa zespołu Sturgeon i Kawakami (27) dotyczącym globalnych łańcuchów wartości „dobra pośrednie dla branży odzieżowej wydają się odpowiadać o wiele mniejszej wartości handlu dobrami zaopatrzeniowymi niż dobra pośrednie dla sektora elektroniki i branży samochodów osobowych”. |
| --- | --- |

3.2.1.

Według ustaleń zawartych w badaniu autorstwa zespołu Sturgeon i Kawakami (27) dotyczącym globalnych łańcuchów wartości „dobra pośrednie dla branży odzieżowej wydają się odpowiadać o wiele mniejszej wartości handlu dobrami zaopatrzeniowymi niż dobra pośrednie dla sektora elektroniki i branży samochodów osobowych”.

| 3.2.2. | Globalny łańcuch wartości sektora elektroniki jest jednym z najważniejszych w sektorze towarów i w 2006 r. stanowił ponad 17 % całkowitej wartości wyprodukowanych dóbr zaopatrzeniowych, podczas gdy wskaźnik ten w przypadku sektora chemicznego i tworzyw sztucznych wynosił 2,7 %, a w odniesieniu do sektora części do statków powietrznych 1,9 %. Dwoma wiodącymi krajami pod względem eksportu półproduktów w sektorze elektroniki są Chiny/Hongkong i Stany Zjednoczone. |
| --- | --- |

3.2.2.

Globalny łańcuch wartości sektora elektroniki jest jednym z najważniejszych w sektorze towarów i w 2006 r. stanowił ponad 17 % całkowitej wartości wyprodukowanych dóbr zaopatrzeniowych, podczas gdy wskaźnik ten w przypadku sektora chemicznego i tworzyw sztucznych wynosił 2,7 %, a w odniesieniu do sektora części do statków powietrznych 1,9 %. Dwoma wiodącymi krajami pod względem eksportu półproduktów w sektorze elektroniki są Chiny/Hongkong i Stany Zjednoczone.

| 3.2.3. | Trzema podmiotami gospodarczymi będącymi motorami napędzającymi „modułowość łańcucha wartości” są:






  — | wiodące firmy (głównie w krajach uprzemysłowionych), |
| --- | --- | --- |

3.2.3.

Trzema podmiotami gospodarczymi będącymi motorami napędzającymi „modułowość łańcucha wartości” są:

—

wiodące firmy (głównie w krajach uprzemysłowionych),

| — | podproducenci odpowiedzialni za zakup komponentów, montaż obwodów drukowanych, końcowy montaż i testowanie, głównie w Chinach, Tajwanie i Wietnamie, |
| --- | --- |

—

podproducenci odpowiedzialni za zakup komponentów, montaż obwodów drukowanych, końcowy montaż i testowanie, głównie w Chinach, Tajwanie i Wietnamie,

| — | liderzy platform określani jako „przedsiębiorstwa, które skutecznie wdrożyły swoją technologię (w postaci oprogramowania, sprzętu lub połączenia ich obu) w produktach innych przedsiębiorstw”. |
| --- | --- |

—

liderzy platform określani jako „przedsiębiorstwa, które skutecznie wdrożyły swoją technologię (w postaci oprogramowania, sprzętu lub połączenia ich obu) w produktach innych przedsiębiorstw”.

Modułowość tego konkretnego łańcucha wartości wynika z kodyfikacji i standaryzacji kluczowych procesów biznesowych, takich jak projektowanie wspomagane komputerowo, planowanie produkcji i zarządzanie zapasami oraz kontrola logistyczna.

| 3.2.4. | Produkty z branży elektroniki użytkowej mają krótki cykl życia wynoszący od trzech do 18 miesięcy i w szybkim czasie wychodzą z użytku. W związku z tym dostawcy tych produktów muszą sprostać wymogom zamówień z coraz krótszym czasem wprowadzania produktu na rynek (time-to-market). Na przykład, kiedy iPhone firmy Apple pojawił się na rynku po raz pierwszy w 2007 r. czas do wprowadzenia produktu na rynek wynosił sześć miesięcy; w 2012 r. czas ten uległ skróceniu i wynosił już mniej niż dwa tygodnie (28). Dla producentów i pracowników ten stan rzeczy jest wyzwaniem i istnieje konieczność opracowania i wdrożenia rozwiązań umożliwiających sprostanie temu wyzwaniu.
  Choć w niektórych przedsiębiorstwach osiągnięto porozumienie w sprawie godzin nadliczbowych lub pracy zmianowej w szczytowym okresie sezonu oraz rekompensowania tego w pozostałej części roku, w innych odnotowano znaczący wzrost liczby umów tymczasowych i zatrudniania pracowników tymczasowych lub migrantów (np. w Meksyku w 2009 r. 60 % siły roboczej w sektorze elektroniki stanowili tymczasowi pracownicy, przy czym w szczytowym okresie sezonu odsetek ten wynosił 90 %) (29). Taka sytuacja często oznacza ograniczenie praw pracowników, np. niższe płace, brak objęcia systemem zabezpieczenia społecznego lub zakaz wstępowania do związków zawodowych. Rozwiązania mogłyby obejmować, oprócz przepisów prawa krajowego, umowy na szczeblu przedsiębiorstwa, a także lepszą koordynację i wymianę informacji między kupującymi a dostawcami, umożliwiającą lepsze planowanie produkcji i korzystanie z usług pracowników zatrudnionych na stałe, a nie pracowników tymczasowych. |
| --- | --- |

3.2.4.

Produkty z branży elektroniki użytkowej mają krótki cykl życia wynoszący od trzech do 18 miesięcy i w szybkim czasie wychodzą z użytku. W związku z tym dostawcy tych produktów muszą sprostać wymogom zamówień z coraz krótszym czasem wprowadzania produktu na rynek (time-to-market). Na przykład, kiedy iPhone firmy Apple pojawił się na rynku po raz pierwszy w 2007 r. czas do wprowadzenia produktu na rynek wynosił sześć miesięcy; w 2012 r. czas ten uległ skróceniu i wynosił już mniej niż dwa tygodnie (28). Dla producentów i pracowników ten stan rzeczy jest wyzwaniem i istnieje konieczność opracowania i wdrożenia rozwiązań umożliwiających sprostanie temu wyzwaniu.

Choć w niektórych przedsiębiorstwach osiągnięto porozumienie w sprawie godzin nadliczbowych lub pracy zmianowej w szczytowym okresie sezonu oraz rekompensowania tego w pozostałej części roku, w innych odnotowano znaczący wzrost liczby umów tymczasowych i zatrudniania pracowników tymczasowych lub migrantów (np. w Meksyku w 2009 r. 60 % siły roboczej w sektorze elektroniki stanowili tymczasowi pracownicy, przy czym w szczytowym okresie sezonu odsetek ten wynosił 90 %) (29). Taka sytuacja często oznacza ograniczenie praw pracowników, np. niższe płace, brak objęcia systemem zabezpieczenia społecznego lub zakaz wstępowania do związków zawodowych. Rozwiązania mogłyby obejmować, oprócz przepisów prawa krajowego, umowy na szczeblu przedsiębiorstwa, a także lepszą koordynację i wymianę informacji między kupującymi a dostawcami, umożliwiającą lepsze planowanie produkcji i korzystanie z usług pracowników zatrudnionych na stałe, a nie pracowników tymczasowych.

| 3.2.5. | Zagadnienia dotyczące poszanowania praw człowieka i praw pracowniczych łączą sektor elektroniki także z kwestią surowców mineralnych pozyskiwanych na obszarach objętych konfliktami i obszarach wysokiego ryzyka, takich jak region Wielkich Jezior Afrykańskich (30). W następstwie przyjęcia stosownego ustawodawstwa przez Stany Zjednoczone (ustawy Dodda-Franka) Komisja Europejska przedstawiła w 2014 r. wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego mechanizm certyfikacji własnej dla importerów cyny, tantalu, wolframu i złota na rynek UE w celu zapewnienia, aby zyski z wydobycia tych minerałów i handlu nimi nie były przeznaczane na wspieranie lokalnych konfliktów zbrojnych. Analiza w zakresie należytej staranności uzupełniona o inne środki powinna przyczyniać się do przejrzystości w całym łańcuchu dostaw i mieć pozytywny wpływ na tworzenie miejsc pracy i warunki pracy w kopalniach, takie jak bezpieczeństwo i higiena pracy, wysokość dochodów czy przekształcanie działalności kopalni w działalność oficjalną. Umożliwiłoby to także dalsze pozyskiwanie minerałów w Afryce bez konieczności zwracania się w stronę innych regionów na świecie, które nie są objęte konfliktami (31). |
| --- | --- |

3.2.5.

Zagadnienia dotyczące poszanowania praw człowieka i praw pracowniczych łączą sektor elektroniki także z kwestią surowców mineralnych pozyskiwanych na obszarach objętych konfliktami i obszarach wysokiego ryzyka, takich jak region Wielkich Jezior Afrykańskich (30). W następstwie przyjęcia stosownego ustawodawstwa przez Stany Zjednoczone (ustawy Dodda-Franka) Komisja Europejska przedstawiła w 2014 r. wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego mechanizm certyfikacji własnej dla importerów cyny, tantalu, wolframu i złota na rynek UE w celu zapewnienia, aby zyski z wydobycia tych minerałów i handlu nimi nie były przeznaczane na wspieranie lokalnych konfliktów zbrojnych. Analiza w zakresie należytej staranności uzupełniona o inne środki powinna przyczyniać się do przejrzystości w całym łańcuchu dostaw i mieć pozytywny wpływ na tworzenie miejsc pracy i warunki pracy w kopalniach, takie jak bezpieczeństwo i higiena pracy, wysokość dochodów czy przekształcanie działalności kopalni w działalność oficjalną. Umożliwiłoby to także dalsze pozyskiwanie minerałów w Afryce bez konieczności zwracania się w stronę innych regionów na świecie, które nie są objęte konfliktami (31).

| 3.2.6. | OECD opracowało wytyczne dotyczące należytej staranności dla odpowiedzialnych łańcuchów dostaw minerałów z obszarów dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka (32). |
| --- | --- |

3.2.6.

OECD opracowało wytyczne dotyczące należytej staranności dla odpowiedzialnych łańcuchów dostaw minerałów z obszarów dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka (32).

3.3.   
  Globalne łańcuchy wartości i światowe łańcuchy dostaw w innych sektorach

| 3.3.1. | EKES chciałby również podkreślić, że globalne łańcuchy wartości i światowe łańcuchy dostaw w innych sektorach, takich jak usługi i branża rolno-spożywcza, mogłyby borykać się z problemami dotyczącymi warunków pracy, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. |
| --- | --- |

3.3.1.

EKES chciałby również podkreślić, że globalne łańcuchy wartości i światowe łańcuchy dostaw w innych sektorach, takich jak usługi i branża rolno-spożywcza, mogłyby borykać się z problemami dotyczącymi warunków pracy, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

| 3.3.2. | Wsparcie MOP dla godnej pracy w gospodarce rolnej (33) skupia się na trzech priorytetowych obszarach działań: godnej pracy dla znajdujących się w trudnej sytuacji oraz zmarginalizowanych i narażonych społeczności mieszkających na obszarach wiejskich, godnej pracy dla pracowników łańcuchów dostaw na obszarach wiejskich oraz godnej pracy dla pracowników zatrudnionych na plantacjach na obszarach wiejskich. |
| --- | --- |

3.3.2.

Wsparcie MOP dla godnej pracy w gospodarce rolnej (33) skupia się na trzech priorytetowych obszarach działań: godnej pracy dla znajdujących się w trudnej sytuacji oraz zmarginalizowanych i narażonych społeczności mieszkających na obszarach wiejskich, godnej pracy dla pracowników łańcuchów dostaw na obszarach wiejskich oraz godnej pracy dla pracowników zatrudnionych na plantacjach na obszarach wiejskich.

4.   Wkład EKES-u w debatę dotyczącą sposobów zapewnienia godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw

Mając na uwadze zbliżającą się 105. sesję Międzynarodowej Konferencji Pracy w czerwcu 2016 r. (w Genewie), EKES chciałby upublicznić swój wkład zawierający rozmaite zalecenia dotyczące najbardziej skutecznych sposobów i środków zapewniania poprawy warunków pracy pracowników w przedsiębiorstwach będących dostawcami lub podwykonawcami i tworzących zdolności produkcyjne w ramach światowych łańcuchów dostaw.

4.1.   
  Doprecyzowanie roli każdej zainteresowanej strony

Należy doprecyzować role i obowiązki dotyczące każdej zainteresowanej strony, aby unikać nieporozumień:

| — | Rządy są odpowiedzialne za opracowywanie, wdrażanie i egzekwowanie krajowych przepisów prawa pracy i prawa socjalnego, ratyfikację i skuteczne wprowadzanie w życie konwencji MOP, a w przypadku państw członkowskich UE także za transpozycję do prawa krajowego i wdrażanie unijnych dyrektyw; do ich obowiązków należy także zapewnienie wszystkich zasobów administracyjnych i finansowych, w tym do celów inspekcji pracy, aby zapewnić zgodność z obowiązującymi ramami prawnymi. |
| --- | --- |

—

Rządy są odpowiedzialne za opracowywanie, wdrażanie i egzekwowanie krajowych przepisów prawa pracy i prawa socjalnego, ratyfikację i skuteczne wprowadzanie w życie konwencji MOP, a w przypadku państw członkowskich UE także za transpozycję do prawa krajowego i wdrażanie unijnych dyrektyw; do ich obowiązków należy także zapewnienie wszystkich zasobów administracyjnych i finansowych, w tym do celów inspekcji pracy, aby zapewnić zgodność z obowiązującymi ramami prawnymi.

| — | Organizacje międzynarodowe określają normy i opracowują globalne inicjatywy służące propagowaniu międzynarodowych norm pracy i odpowiedzialnego prowadzenia biznesu. W tym kontekście dokumenty takie jak wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka (ramy „ochrony, poszanowania i naprawy”) zapewniają wskazówki dotyczące roli i zakresu odpowiedzialności głównych podmiotów. |
| --- | --- |

—

Organizacje międzynarodowe określają normy i opracowują globalne inicjatywy służące propagowaniu międzynarodowych norm pracy i odpowiedzialnego prowadzenia biznesu. W tym kontekście dokumenty takie jak wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka (ramy „ochrony, poszanowania i naprawy”) zapewniają wskazówki dotyczące roli i zakresu odpowiedzialności głównych podmiotów.

| — | Partnerów społecznych zachęca się do podejmowania i propagowania dialogu społecznego na temat norm pracy i warunków pracy, w tym w kontekście sektorowym i transgranicznym, a rządy powinny dopilnować, aby wolność zrzeszania się i rokowań zbiorowych była skutecznie chroniona i promowana. |
| --- | --- |

—

Partnerów społecznych zachęca się do podejmowania i propagowania dialogu społecznego na temat norm pracy i warunków pracy, w tym w kontekście sektorowym i transgranicznym, a rządy powinny dopilnować, aby wolność zrzeszania się i rokowań zbiorowych była skutecznie chroniona i promowana.

| — | Przedsiębiorstwa wielonarodowe powinny działać zgodnie z przepisami obowiązującymi w krajach, w których prowadzą działalność; zachęca się je także do tego, aby same podejmowały zobowiązania z zakresu społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw i stosowania podejść opartych na analizie due diligence. |
| --- | --- |

—

Przedsiębiorstwa wielonarodowe powinny działać zgodnie z przepisami obowiązującymi w krajach, w których prowadzą działalność; zachęca się je także do tego, aby same podejmowały zobowiązania z zakresu społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw i stosowania podejść opartych na analizie due diligence.

| — | Organizacje pozarządowe uzupełniają wysiłki innych podmiotów i odgrywają kluczową rolę w podnoszeniu świadomości na temat praw pracowniczych, a także w zakresie zgłaszania nadużyć.
  Biorąc pod uwagę złożoność zagadnienia i oczywistość poważnych zagrożeń, przed którymi stoją kluczowe podmioty, EKES opowiada się za zorganizowanymi, przejrzystymi i zintegrowanymi platformami skupiającymi zainteresowane strony w celu rozwiązywania takich złożonych problemów. |
| --- | --- |

—

Organizacje pozarządowe uzupełniają wysiłki innych podmiotów i odgrywają kluczową rolę w podnoszeniu świadomości na temat praw pracowniczych, a także w zakresie zgłaszania nadużyć.

Biorąc pod uwagę złożoność zagadnienia i oczywistość poważnych zagrożeń, przed którymi stoją kluczowe podmioty, EKES opowiada się za zorganizowanymi, przejrzystymi i zintegrowanymi platformami skupiającymi zainteresowane strony w celu rozwiązywania takich złożonych problemów.

4.2.   
  Sprostanie wyzwaniu z zakresu statystyki dotyczącemu mierzenia przepływów handlowych i inwestycyjnych

Ambicją EKES-u jest ocena realiów globalnych łańcuchów wartości i światowych łańcuchów dostaw pod względem ich wartości, wzrostu i miejsc pracy, a także ich ostatniego rozwoju jakościowego. Oznacza to podejmowanie współpracy, np. z Eurostatem i DG ds. Handlu, w sprawie dostępnych danych zgromadzonych przez WTO i OECD. To lepsze zrozumienie nowej organizacji handlu międzynarodowego będzie z pewnością prowadzić do pojawiania się nowych propozycji w zakresie wykorzystywania w ramach umów handlowo-rozwojowych tradycyjnych narzędzi, takich jak zniesienie taryf celnych, konwergencja regulacyjna, lepszy dostęp do zamówień publicznych, wspólne reguły pochodzenia, budowanie potencjału i pomoc na rzecz wymiany handlowej.

4.3.   
  Dążenie do prawdziwie zintegrowanego podejścia UE dotyczącego np. handlu, rozwoju i polityki sąsiedztwa

EKES popiera wyrażoną w ostatnim komunikacie dotyczącym unijnej polityki handlowo-inwestycyjnej chęć Komisji Europejskiej do wykorzystania szeregu zewnętrznych polityk UE w celu zachęcania do zrównoważonego rozwoju w państwach trzecich, zwłaszcza w krajach rozwijających się, takich jak Bangladesz, Wietnam, Mjanma/Birma (34), Kambodża czy Laos, a także w krajach położonych na innych kontynentach, przy wykorzystaniu rozmaitych instrumentów. Powinno to obejmować uwzględnienie rozdziałów poświęconych handlowi i zrównoważonemu rozwojowi w obecnie negocjowanych i przyszłych umowach o wolnym handlu, lepsze powiązanie polityki handlowej z pomocą i budowaniem potencjału, propagowanie odpowiedzialnego prowadzenia biznesu w ramach polityki inwestycyjnej i rozwoju sektora prywatnego, specjalne projekty mające na celu poprawę przestrzegania norm pracy, wspieranie krajowych partnerów społecznych w zakresie szkoleń i seminariów informacyjnych itd.

4.4.   
  Proponowanie realistycznych zobowiązań

EKES posiada bogate doświadczenie w obszarze zrównoważoności, gdyż uczestniczył we wdrażaniu i monitorowaniu określonych rozdziałów w ramach umów o wolnym handlu oraz był zaangażowany w działania szerokiego wachlarza komitetów społeczeństwa obywatelskiego, co umożliwia mu występowanie z propozycjami w zakresie sprawiedliwej równowagi między niezbędnymi wymogami prawnymi w dziedzinie praw człowieka i praw pracowniczych, przejrzystości i walki z korupcją a niezbędnym zakresem elastyczności dla przedsiębiorstw wielonarodowych, jeśli chodzi o skuteczne organizowanie i rozwijanie ich światowych łańcuchów dostaw dostosowanych do rozmaitych uwarunkowań lokalnych.

4.5.   
  Propagowanie skutecznych środków zapobiegawczych

MŚP na całym świecie w coraz większym stopniu uczestniczą w światowych łańcuchach dostaw i w tym względzie nadal istnieje dla nich znaczący niewykorzystany potencjał. W związku z tym EKES chciałby bardziej uwidocznić niektóre konkretne narzędzia dostępne na rynku – już wypróbowane i przetestowane przez przedsiębiorstwa – które pomogą małym i średnim przedsiębiorstwom zaangażować się w zrównoważone zarządzanie ich światowymi łańcuchami dostaw, w tym określanie dostawców, narzędzi służących do samooceny, norm i propozycji klauzul umownych.

4.6.   
  Pomaganie w stworzeniu audytu nowej generacji

Audyty społeczne pojawiły się w latach 90. ubiegłego stulecia i były krytykowane ze względów zarówno technicznych (np. kwalifikacje kontrolerów, sposoby przeprowadzania kontroli, charakter pytań), jak i merytorycznych (tymczasowy pomiar dla jednego dostawcy, brak systematycznego i stopniowego postępu, strony trzecie odpowiedzialne za poprawę warunków socjalnych itp.). EKES chciałby wspierać proces pojawiania się nowej generacji audytów, które będą obejmować nie tylko zagadnienia socjalne, ale także aspekty związane ze środowiskiem i zarządzaniem, i wytyczać bardziej ambitne cele. Ostatecznym celem będzie zastąpienie znormalizowanych kwestionariuszy opartymi na wielu kryteriach konkretnymi diagnozami dotyczącymi indywidualnych przedsiębiorstw w konkretnym światowym łańcuchu dostaw oraz wprowadzenie solidnych procedur działań następczych przy wsparciu ze strony partnerów społecznych.

4.7.   
  Opracowanie wydajnych narzędzi zapewniających przejrzystość dla konsumentów

Szczyt G7 w grudniu 2015 r. z zadowoleniem przyjął na przykład praktyczne narzędzia, takie jak aplikacje przeznaczone na urządzenia mobilne, które mogą pomóc konsumentom w porównaniu i zrozumieniu etykiet produktów wytworzonych z poszanowaniem zasad społecznych i środowiskowych.

EKES popiera obecne wysiłki UE zmierzające do pomiaru i ukazania śladu węglowego niektórych kategorii dóbr konsumpcyjnych i wyraża gotowość promowania najlepszych praktyk krajowych w obszarze ekoetykiet, takich jak eksperyment z wieloaspektowym oznakowaniem ekologicznym przeprowadzony we Francji w latach 2010–2013.

4.8.   
  Wspieranie programów budowania potencjału i innych inicjatyw mających na celu sprzyjanie dialogowi społecznemu i podejściom opartym na porozumieniu wielu zainteresowanych stron

Globalny wynik gospodarczy przedsiębiorstw i przestrzeganie zasad godnej pracy są ściśle powiązane z istnieniem niezależnych związków zawodowych i organizacji pracodawców, jakością dialogu społecznego oraz dobrobytem ludności aktywnej zawodowo.

EKES popiera opracowany przez MOP program na rzecz lepszej pracy, którego celem jest pomoc lokalnym partnerom społecznym w odgrywaniu skutecznej roli i nabywaniu zdolności prowadzenia rokowań zbiorowych.

Inicjatywa sektorowa, taka jak bangladeskie porozumienie w sprawie bezpieczeństwa pożarowego i bezpieczeństwa budynków w sektorze ubrań gotowych, może zmobilizować kupujących, producentów i związki zawodowe do opracowania i wdrożenia kompleksowego i skutecznego podejścia obejmującego całą branżę.

EKES wspiera także międzybranżowy dialog społeczny, w tym ponadnarodowe porozumienia przedsiębiorstw/międzynarodowe porozumienia ramowe. Istniejące ponadnarodowe porozumienia przedsiębiorstw/międzynarodowe porozumienia ramowe okazały się ważnym narzędziem służącym propagowaniu praw pracowniczych w światowych łańcuchach dostaw. Ich dalszy rozwój lub szersze stosowanie powinny jednak uwzględniać potrzebę zachowania elastyczności zarówno pod względem treści, jak i mechanizmów działań następczych zawartych w takich porozumieniach. Na podstawie wniosków wyciągniętych z procesu wdrażania partnerzy również powinni dążyć do ciągłego udoskonalania tych porozumień.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  OECD: Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, MOP: Międzynarodowa Organizacja Pracy, WTO: Światowa Organizacja Handlu, MFW: Międzynarodowy Fundusz Walutowy.

1

(2)  www.globalvaluechains.org/concept-tools

2

(3)  http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E

3

(4)  http://www.un.org/esa/ffd/wp-content/uploads/2015/08/AAAA_Outcome.pdf

4

(5)  http://www.ilo.org/global/meetings-and-events/campaigns/voices-on-social-justice/WCMS_099766/lang--en/index.htm

5

(6)  http://www.ilo.org/declaration/thedeclaration/textdeclaration/lang--en/index.htm

6

(7)  http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/wir2013_en.pdf

7

(8)  http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/---publ/documents/publication/wcms_368626.pdf

8

(9)  „The organisation of Buyer-Driven Global Commodity Chain: How US Retailers Shape Overseas Production Networks” [Organizacja ukierunkowanego na nabywcę globalnego łańcucha towarowego: w jaki sposób amerykańscy sprzedawcy detaliczni wpływają na kształt zamorskich sieci produkcyjnych], „Commodity Chains and Global Capitalism” [Łańcuchy towarowe a globalny kapitalizm], Wesport, 1994.

9

Organizacja ukierunkowanego na nabywcę globalnego łańcucha towarowego: w jaki sposób amerykańscy sprzedawcy detaliczni wpływają na kształt zamorskich sieci produkcyjnych

Łańcuchy towarowe a globalny kapitalizm

(10)  http://ec.europa.eu/growth/industry/corporate-social-responsibility/index_en.htm

10

(11)  Zob. na przykład narzędzie służące do przeprowadzania samooceny opracowane przez Euratex i IndustrialAll przy wsparciu Komisji Europejskiej dla unijnych przedsiębiorstw włókienniczo-odzieżowych.

11

(12)  http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2015/30/contents/enacted

12

(13)  W 2011 r. EKES przyjął opinię w sprawie tego systemu: Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 82.

13

(14)  http://trade.ec.europa.eu/doclib/events/index.cfm?id=1433 oraz http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1447

14

(15)  http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/october/tradoc_153846.pdf

15

(16)  https://mneguidelines.oecd.org/responsible-supply-chains-textile-garment-sector.htm

16

(17)  https://mneguidelines.oecd.org/text/

17

(18)  http://www.oecd.org/daf/inv/investment-policy/rbc-agriculture-supply-chains.htm

18

(19)  http://www.ohchr.org/Documents/Publications/GuidingPrinciplesBusinessHR_EN.pdf

19

(20)  http://bangladeshaccord.org/

20

(21)  Może on przyjąć formę ponadnarodowych porozumień przedsiębiorstw, znanych także jako międzynarodowe porozumienia ramowe. Więcej szczegółów można znaleźć w raporcie informacyjnym REX/443, s. 8: http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.rex-opinions.35349.

21

(22)  http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---asia/---ro-bangkok/documents/publication/wcms_419798.pdf

22

(23)  Tamże.

23

(24)  „Progress in implementation, outcome of the Review meeting on the Sustainability Compact for Bangladesh” [Postępy we wdrażaniu – wnioski ze spotkania przeglądowego w sprawie porozumienia na rzecz zrównoważoności w Bangladeszu], 11 stycznia 2016 r.

24

Postępy we wdrażaniu – wnioski ze spotkania przeglądowego w sprawie porozumienia na rzecz zrównoważoności w Bangladeszu

(25)  http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---asia/---ro-bangkok/---ilo-islamabad/documents/publication/wcms_363149.pdf

25

(26)  http://www.bmz.de/g7/en/Entwicklungspolitische_Schwerpunkte/Menschenwuerdige_Arbeit/index.html

26

(27)  „Was the crisis a Window of Opportunity for Developing Countries?” [Czy kryzys był szansą dla krajów rozwijających się?], Timothy J. Sturgeon, Momoko Kawakami, dokument Banku Światowego dot. badań politycznych.

27

Czy kryzys był szansą dla krajów rozwijających się?

(28)  http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_dialogue/---sector/documents/meetingdocument/wcms_345445.pdf

28

(29)  http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_dialogue/---sector/documents/meetingdocument/wcms_317267.pdf

29

(30)  W październiku 2013 r. EKES przyjął opinię dotyczącą ważnych towarów importowych dla UE, w tym minerałów i surowców: Dz.U. C 67 z 6.3.2014, s. 47.

30

(31)  http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-157_en.htm

31

(32)  http://www.oecd.org/corporate/mne/mining.htm

32

(33)  http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_norm/---relconf/documents/meetingdocument/wcms_311653.pdf

33

(34)  Np. inicjatywa na rzecz praw pracowniczych w Mjanmie/Birmie (MOP, Stany Zjednoczone, Japonia, Dania, UE).

34

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/28 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/28

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Innowacja siłą napędową nowych modeli działalności”

(opinia rozpoznawcza)

(2016/C 303/04)

| Sprawozdawca: | Ariane RODERT |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Oliver RÖPKE |

Sprawozdawca:

Ariane RODERT

Współsprawozdawca:

Oliver RÖPKE

Dnia 16 grudnia 2015 r. Marcelis Boereboom, dyrektor generalny w niderlandzkim Ministerstwie Spraw Socjalnych i Zatrudnienia, zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, w imieniu przyszłej niderlandzkiej prezydencji Rady, o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie:

„Innowacja siłą napędową nowych modeli działalności”

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 10 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 131 głosami (3 osoby wstrzymały się od głosu) następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europa stoi w obliczu złożonych wyzwań wymagających nowych modeli społecznych i gospodarczych. Aby zapewnić postęp, wzrost i dobrobyt w Europie, konieczne jest przejście na gospodarkę opartą na innowacji. |
| --- | --- |

1.1

Europa stoi w obliczu złożonych wyzwań wymagających nowych modeli społecznych i gospodarczych. Aby zapewnić postęp, wzrost i dobrobyt w Europie, konieczne jest przejście na gospodarkę opartą na innowacji.

| 1.2 | W związku z tym pojawiają się innowacyjne koncepcje i modele biznesowe wskazujące na przejście z tradycyjnych form innowacji na innowację uwzględniającą perspektywy techniczne, środowiskowe i społeczne, skoncentrowaną na życiu i dobrostanie ludzi. |
| --- | --- |

1.2

W związku z tym pojawiają się innowacyjne koncepcje i modele biznesowe wskazujące na przejście z tradycyjnych form innowacji na innowację uwzględniającą perspektywy techniczne, środowiskowe i społeczne, skoncentrowaną na życiu i dobrostanie ludzi.

| 1.3 | EKES wzywa zatem Komisję Europejską do opracowania ram polityki, które zapewnią wsparcie dla tych nowych modeli biznesowych. Chodzi o uznanie, połączenie i promowanie centralnych koncepcji tych modeli na podstawie teorii, takich jak wspólna wartość, zbiorowy wpływ, pomiar wpływu, partnerstwa spiralne i innowacje społeczne. |
| --- | --- |

1.3

EKES wzywa zatem Komisję Europejską do opracowania ram polityki, które zapewnią wsparcie dla tych nowych modeli biznesowych. Chodzi o uznanie, połączenie i promowanie centralnych koncepcji tych modeli na podstawie teorii, takich jak wspólna wartość, zbiorowy wpływ, pomiar wpływu, partnerstwa spiralne i innowacje społeczne.

| 1.4 | Ramy powinny obejmować sprzyjające środowisko przez usunięcie barier i rozpowszechnienie tradycyjnych koncepcji biznesowych. Kwestie do rozważenia to zamówienia publiczne, regulacje sprzyjające innowacjom, dopasowane instrumenty finansowe, lepiej ukierunkowane wsparcie z funduszy strukturalnych, potencjalne zachęty podatkowe, szkolenia i wsparcie oraz podnoszenie kwalifikacji, to ostatnie szczególnie z uwzględnieniem cyfryzacji i robotyzacji. |
| --- | --- |

1.4

Ramy powinny obejmować sprzyjające środowisko przez usunięcie barier i rozpowszechnienie tradycyjnych koncepcji biznesowych. Kwestie do rozważenia to zamówienia publiczne, regulacje sprzyjające innowacjom, dopasowane instrumenty finansowe, lepiej ukierunkowane wsparcie z funduszy strukturalnych, potencjalne zachęty podatkowe, szkolenia i wsparcie oraz podnoszenie kwalifikacji, to ostatnie szczególnie z uwzględnieniem cyfryzacji i robotyzacji.

| 1.5 | Państwa członkowskie i instytucje europejskie powinny w pełni uznać i promować bardziej sprawiedliwe modele biznesowe, które są ukierunkowane na wykorzystanie innowacji do rozwoju społecznego poprzez włączenie pomiaru wpływu społecznego równolegle do sprawozdawczości na temat postępów gospodarczych. |
| --- | --- |

1.5

Państwa członkowskie i instytucje europejskie powinny w pełni uznać i promować bardziej sprawiedliwe modele biznesowe, które są ukierunkowane na wykorzystanie innowacji do rozwoju społecznego poprzez włączenie pomiaru wpływu społecznego równolegle do sprawozdawczości na temat postępów gospodarczych.

| 1.6 | EKES wzywa Komisję, by podczas opracowywania europejskiego filaru praw socjalnych w pełni włączyła do niego zasady pakietu dotyczącego inwestycji społecznych i jego powiązanie z innowacjami społecznymi, jako że wiele tych nowych modeli biznesowych stanowi wyraz tych zasad. |
| --- | --- |

1.6

EKES wzywa Komisję, by podczas opracowywania europejskiego filaru praw socjalnych w pełni włączyła do niego zasady pakietu dotyczącego inwestycji społecznych i jego powiązanie z innowacjami społecznymi, jako że wiele tych nowych modeli biznesowych stanowi wyraz tych zasad.

| 1.7 | Państwa członkowskie i Komisja muszą zagwarantować, aby innowacje społeczne zajmowały czołowe miejsce w programach dotyczących innowacji. Wymaga to pełnego wykorzystania unijnego wsparcia finansowego dla innowacji społecznych, takiego jak „Horyzont 2020”, oraz jego oceny pod kątem technicznej absorpcji (przez każdy zainteresowany podmiot) i oddziaływania politycznego. |
| --- | --- |

1.7

Państwa członkowskie i Komisja muszą zagwarantować, aby innowacje społeczne zajmowały czołowe miejsce w programach dotyczących innowacji. Wymaga to pełnego wykorzystania unijnego wsparcia finansowego dla innowacji społecznych, takiego jak „Horyzont 2020”, oraz jego oceny pod kątem technicznej absorpcji (przez każdy zainteresowany podmiot) i oddziaływania politycznego.

| 1.8 | Państwa członkowskie i instytucje UE muszą uwzględniać zasady innowacji w polityce dotyczącej przedsiębiorstw, aby zapewnić kulturę prorozwojową, w której innowacje się promuje, docenia, nagradza i rozpowszechnia. Kultura ta obejmuje takie elementy, jak eksperymenty, nowe partnerstwa i szersze spojrzenie na tworzenie wartości w społeczeństwie. |
| --- | --- |

1.8

Państwa członkowskie i instytucje UE muszą uwzględniać zasady innowacji w polityce dotyczącej przedsiębiorstw, aby zapewnić kulturę prorozwojową, w której innowacje się promuje, docenia, nagradza i rozpowszechnia. Kultura ta obejmuje takie elementy, jak eksperymenty, nowe partnerstwa i szersze spojrzenie na tworzenie wartości w społeczeństwie.

| 1.9 | Aby poprawić warunki zrównoważonego rozwoju oraz replikacji/skalowania, UE musi kłaść większy nacisk na wspieranie i ochronę MŚP, w tym przedsiębiorstw społecznych oraz wszystkich rodzajów przedsiębiorstw typu start-up, uznając je za kluczowy filar polityki innowacji. |
| --- | --- |

1.9

Aby poprawić warunki zrównoważonego rozwoju oraz replikacji/skalowania, UE musi kłaść większy nacisk na wspieranie i ochronę MŚP, w tym przedsiębiorstw społecznych oraz wszystkich rodzajów przedsiębiorstw typu start-up, uznając je za kluczowy filar polityki innowacji.

| 1.10 | Nowe innowacyjne modele należy w pełni uwzględnić w inicjatywach politycznych w ramach rewolucji przemysłowej (4.0) i w powiązanych strategiach politycznych takich jak współkonsumpcja, gospodarka funkcjonalna i gospodarka o obiegu zamkniętym. Chodzi o zachęcanie do dostosowania istniejących modeli biznesowych, wspieranie nowych, niekonwencjonalnych form działalności gospodarczej, tworzenie nowych relacji i dostosowanych modeli współpracy. |
| --- | --- |

1.10

Nowe innowacyjne modele należy w pełni uwzględnić w inicjatywach politycznych w ramach rewolucji przemysłowej (4.0) i w powiązanych strategiach politycznych takich jak współkonsumpcja, gospodarka funkcjonalna i gospodarka o obiegu zamkniętym. Chodzi o zachęcanie do dostosowania istniejących modeli biznesowych, wspieranie nowych, niekonwencjonalnych form działalności gospodarczej, tworzenie nowych relacji i dostosowanych modeli współpracy.

| 1.11 | EKES apeluje do Komisji, aby w nadchodzącym przeglądzie strategii jednolitego rynku, przewidzianym na 2017 r., w pełni uwzględniła nowe modele biznesowe i zaproponowała nowe środki z nimi związane. |
| --- | --- |

1.11

EKES apeluje do Komisji, aby w nadchodzącym przeglądzie strategii jednolitego rynku, przewidzianym na 2017 r., w pełni uwzględniła nowe modele biznesowe i zaproponowała nowe środki z nimi związane.

| 1.12 | Podobnie jak w przypadku wszystkich rodzajów działalności gospodarczej, kluczowe jest pełne przestrzeganie zasad godnej pracy, praw socjalnych pracowników i roli partnerów społecznych w kontekście nowych modeli biznesowych. |
| --- | --- |

1.12

Podobnie jak w przypadku wszystkich rodzajów działalności gospodarczej, kluczowe jest pełne przestrzeganie zasad godnej pracy, praw socjalnych pracowników i roli partnerów społecznych w kontekście nowych modeli biznesowych.

2.   Wstęp

| 2.1 | W Europie szybko tworzy się nowy krajobraz społeczny wymagający nowych modeli społecznych i gospodarczych, aby Europa mogła stać się nowoczesną gospodarką konkurencyjną w skali światowej. |
| --- | --- |

2.1

W Europie szybko tworzy się nowy krajobraz społeczny wymagający nowych modeli społecznych i gospodarczych, aby Europa mogła stać się nowoczesną gospodarką konkurencyjną w skali światowej.

| 2.2 | Aby zapewnić wzrost ku postępowi, spójności społecznej i dobrobytowi, potrzebne jest nowe nastawienie do innowacji. Na tym założeniu opierają się innowacje i badania na całym świecie, podobnie jak wiele przedsiębiorstw, które dążą obecnie do wzrostu i wywierania wpływu społecznego, środowiskowego oraz gospodarczego. Także oczekiwania konsumentów i popyt wskazują na poparcie dla takiego podejścia. Wskazuje na to wyraźnie pojawienie się takich inicjatyw jak gospodarka dzielenia się, współkonsumpcja i gospodarka o obiegu zamkniętym. Wspólnym mianownikiem wszystkich tych inicjatyw jest to, że opierają się na nowym zestawie wartości i celów, zmierzając do inteligentnego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu ku postępowi, który łączy innowacje o charakterze technicznym, środowiskowym i społecznym. |
| --- | --- |

2.2

Aby zapewnić wzrost ku postępowi, spójności społecznej i dobrobytowi, potrzebne jest nowe nastawienie do innowacji. Na tym założeniu opierają się innowacje i badania na całym świecie, podobnie jak wiele przedsiębiorstw, które dążą obecnie do wzrostu i wywierania wpływu społecznego, środowiskowego oraz gospodarczego. Także oczekiwania konsumentów i popyt wskazują na poparcie dla takiego podejścia. Wskazuje na to wyraźnie pojawienie się takich inicjatyw jak gospodarka dzielenia się, współkonsumpcja i gospodarka o obiegu zamkniętym. Wspólnym mianownikiem wszystkich tych inicjatyw jest to, że opierają się na nowym zestawie wartości i celów, zmierzając do inteligentnego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu ku postępowi, który łączy innowacje o charakterze technicznym, środowiskowym i społecznym.

| 2.3 | Celem niniejszej opinii jest zbadanie kilku najważniejszych nowych koncepcji, dzięki którym innowacja stanowi siłę napędową nowatorskich modeli biznesowych. Jako przykład wykorzystane zostaną w szczególności przedsiębiorstwa społeczne. Opinia opiera się na dorobku EKES-u w tym obszarze, a zwłaszcza na pracach w ramach projektu EKES-u dotyczącego przedsiębiorczości społecznej (1). Opinia nie dotyczy takich koncepcji jak gospodarka o obiegu zamkniętym, współkonsumpcja, gospodarka dzielenia się, gospodarka funkcjonalna, innowacje lub strategie wobec MŚP, które to koncepcje zostały omówione w innych powiązanych opiniach EKES-u. |
| --- | --- |

2.3

Celem niniejszej opinii jest zbadanie kilku najważniejszych nowych koncepcji, dzięki którym innowacja stanowi siłę napędową nowatorskich modeli biznesowych. Jako przykład wykorzystane zostaną w szczególności przedsiębiorstwa społeczne. Opinia opiera się na dorobku EKES-u w tym obszarze, a zwłaszcza na pracach w ramach projektu EKES-u dotyczącego przedsiębiorczości społecznej (1). Opinia nie dotyczy takich koncepcji jak gospodarka o obiegu zamkniętym, współkonsumpcja, gospodarka dzielenia się, gospodarka funkcjonalna, innowacje lub strategie wobec MŚP, które to koncepcje zostały omówione w innych powiązanych opiniach EKES-u.

3.   Powstawanie nowych koncepcji

3.1   
  Promowanie innowacji społecznych i społecznościowych jako modelu przedsiębiorczości

| 3.1.1 | Europa stoi w obliczu złożonych wyzwań społecznych, którym nie są w stanie sprostać istniejące systemy. Wskazuje to na zmianę paradygmatu, która wymaga nowego nastawienia i innowacyjnych rozwiązań. Innowacje te określa się często jako innowacje społeczne lub społecznościowe. „Innowacje społeczne to innowacje, których cele i środki mają charakter społeczny. Definicję tę uzupełnia się, precyzując, że są to nowe pomysły (produkty, usługi i modele), które zaspokajają potrzeby społeczne (skuteczniej od ich alternatyw) oraz prowadzą do rozwoju nowych kontaktów społecznych i współpracy. Innymi słowy, innowacje te są nie tylko korzystne dla społeczeństwa, lecz również zwiększają jego zdolność do działania” (2). Innowacje społeczne pojawiają się we wszystkich sektorach i nie są niczym nowym, ale ich wspólną cechą jest to, że wszystkie potencjalnie prowadzą do zmiany systemowej. |
| --- | --- |

3.1.1

Europa stoi w obliczu złożonych wyzwań społecznych, którym nie są w stanie sprostać istniejące systemy. Wskazuje to na zmianę paradygmatu, która wymaga nowego nastawienia i innowacyjnych rozwiązań. Innowacje te określa się często jako innowacje społeczne lub społecznościowe. „Innowacje społeczne to innowacje, których cele i środki mają charakter społeczny. Definicję tę uzupełnia się, precyzując, że są to nowe pomysły (produkty, usługi i modele), które zaspokajają potrzeby społeczne (skuteczniej od ich alternatyw) oraz prowadzą do rozwoju nowych kontaktów społecznych i współpracy. Innymi słowy, innowacje te są nie tylko korzystne dla społeczeństwa, lecz również zwiększają jego zdolność do działania” (2). Innowacje społeczne pojawiają się we wszystkich sektorach i nie są niczym nowym, ale ich wspólną cechą jest to, że wszystkie potencjalnie prowadzą do zmiany systemowej.

| 3.1.2 | W świecie akademickim innowacja jest obecnie pojęciem znacznie szerszym niż rozwój techniczny. Badacze zgadzają się obecnie, że innowacje i badania muszą uwzględniać perspektywy techniczne, środowiskowe i społeczne. Istnieje współzależność między innowacjami społecznymi, cyfrowymi i technicznymi. Rola technologii cyfrowej w tym kontekście stanowi narzędzie zachęcające do współdziałania i umożliwiania ludziom podejmowania działań, przy czym innowacja społeczna jest celem głównym. |
| --- | --- |

3.1.2

W świecie akademickim innowacja jest obecnie pojęciem znacznie szerszym niż rozwój techniczny. Badacze zgadzają się obecnie, że innowacje i badania muszą uwzględniać perspektywy techniczne, środowiskowe i społeczne. Istnieje współzależność między innowacjami społecznymi, cyfrowymi i technicznymi. Rola technologii cyfrowej w tym kontekście stanowi narzędzie zachęcające do współdziałania i umożliwiania ludziom podejmowania działań, przy czym innowacja społeczna jest celem głównym.

| 3.1.3 | Innowacje społeczne polegają na czym innym niż innowacje techniczne. Ich siłą napędową są potrzeby, często stanowią odpowiedź na konkretne wyzwanie w społeczeństwie lub są ukierunkowane na konkretną grupę użytkowników, a jednocześnie uwzględniają perspektywy społeczne, środowiskowe i gospodarcze. Najbardziej udane innowacje społeczne raczej pociągają za sobą całościowe myślenie, które ostatecznie prowadzi do zmiany systemowej, niż dotyczą konkretnego problemu lub tematu. |
| --- | --- |

3.1.3

Innowacje społeczne polegają na czym innym niż innowacje techniczne. Ich siłą napędową są potrzeby, często stanowią odpowiedź na konkretne wyzwanie w społeczeństwie lub są ukierunkowane na konkretną grupę użytkowników, a jednocześnie uwzględniają perspektywy społeczne, środowiskowe i gospodarcze. Najbardziej udane innowacje społeczne raczej pociągają za sobą całościowe myślenie, które ostatecznie prowadzi do zmiany systemowej, niż dotyczą konkretnego problemu lub tematu.

| 3.1.4 | Podstawą innowacji społecznych jest kwestia etyczna, ideologiczna lub kwestia związana z interesem ogólnym. Wskazuje na to obecna i historyczna rola społeczeństwa obywatelskiego w nakreślaniu systemów opieki społecznej. Innowacje społeczne mogą być nowym konceptem, jednak istnieją od bardzo dawna. |
| --- | --- |

3.1.4

Podstawą innowacji społecznych jest kwestia etyczna, ideologiczna lub kwestia związana z interesem ogólnym. Wskazuje na to obecna i historyczna rola społeczeństwa obywatelskiego w nakreślaniu systemów opieki społecznej. Innowacje społeczne mogą być nowym konceptem, jednak istnieją od bardzo dawna.

| 3.1.5 | Opierają się na otwartej komunikacji i na wspólnym rozwiązywaniu problemów, z zaangażowaniem różnych zainteresowanych stron i wykorzystaniem różnych praktyk prowadzących do nowych rozwiązań. Innowacje społeczne znoszą podziały między sektorami i rynkami, zastępując logikę konkurencji rozwiązaniami opartymi na współpracy i długofalowym partnerstwie. Chodzi o współdziałanie powiązane z ruchem otwartego oprogramowania oraz stosowanie rozwiązań, które nie są oparte na konkurencji. |
| --- | --- |

3.1.5

Opierają się na otwartej komunikacji i na wspólnym rozwiązywaniu problemów, z zaangażowaniem różnych zainteresowanych stron i wykorzystaniem różnych praktyk prowadzących do nowych rozwiązań. Innowacje społeczne znoszą podziały między sektorami i rynkami, zastępując logikę konkurencji rozwiązaniami opartymi na współpracy i długofalowym partnerstwie. Chodzi o współdziałanie powiązane z ruchem otwartego oprogramowania oraz stosowanie rozwiązań, które nie są oparte na konkurencji.

| 3.1.6 | Innowacje społeczne oferują Europie perspektywę w dziedzinie zasad i będą promować „prawdziwą społeczną gospodarkę rynkową” zgodnie z brzmieniem art. 2 Traktatu z Lizbony. Jednakże można to osiągnąć tylko wtedy, gdy innowacje wyraźnie prowadzą do osiągnięcia takich celów jak włączenie społeczne i równość. To z kolei będzie skutkować przyspieszeniem innowacji społecznościowych. |
| --- | --- |

3.1.6

Innowacje społeczne oferują Europie perspektywę w dziedzinie zasad i będą promować „prawdziwą społeczną gospodarkę rynkową” zgodnie z brzmieniem art. 2 Traktatu z Lizbony. Jednakże można to osiągnąć tylko wtedy, gdy innowacje wyraźnie prowadzą do osiągnięcia takich celów jak włączenie społeczne i równość. To z kolei będzie skutkować przyspieszeniem innowacji społecznościowych.

3.2   
  Przegląd tworzenia wartości z perspektywy wspólnej wartości

| 3.2.1 | Rośnie świadomość, że kluczowym elementem atrakcyjnych przedsięwzięć jest szersze spojrzenie na tworzenie większej wartości – pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Fakt, że zysk gospodarczy powstaje lub wzrasta w wyniku zapewnienia większej wartości społecznej i środowiskowej, wyraźnie dowodzi, że wzrost gospodarczy jest powiązany z postępem społecznym i środowiskowym. Zjawisko to określa się mianem tworzenia wspólnej wartości. Koncepcją tą zajmuje się kilku badaczy (3). |
| --- | --- |

3.2.1

Rośnie świadomość, że kluczowym elementem atrakcyjnych przedsięwzięć jest szersze spojrzenie na tworzenie większej wartości – pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Fakt, że zysk gospodarczy powstaje lub wzrasta w wyniku zapewnienia większej wartości społecznej i środowiskowej, wyraźnie dowodzi, że wzrost gospodarczy jest powiązany z postępem społecznym i środowiskowym. Zjawisko to określa się mianem tworzenia wspólnej wartości. Koncepcją tą zajmuje się kilku badaczy (3).

| 3.2.2 | Kluczowe dla tej strategii jest przejście z normy optymalizacji krótkoterminowych wyników finansowych na wytwarzanie wartości ekonomicznej w taki sposób, aby osiągać również postęp społeczny i wytwarzać wartość dla społeczeństwa. Wspólna wartość może prowadzić do kolejnej fali innowacji i produktywnego wzrostu w globalnej gospodarce. |
| --- | --- |

3.2.2

Kluczowe dla tej strategii jest przejście z normy optymalizacji krótkoterminowych wyników finansowych na wytwarzanie wartości ekonomicznej w taki sposób, aby osiągać również postęp społeczny i wytwarzać wartość dla społeczeństwa. Wspólna wartość może prowadzić do kolejnej fali innowacji i produktywnego wzrostu w globalnej gospodarce.

| 3.2.3 | Wspieranie prawdziwej społecznej gospodarki rynkowej wymaga zachęcania do takich form inwestycji, które są specjalnie przeznaczone do wspierania tworzenia bardziej uczestniczącej, demokratycznej i sprzyjającej włączeniu społecznemu gospodarki. Potrzebny jest tu cały ekosystem finansowy, w którym ze szczególnym zainteresowaniem należy spojrzeć na hybrydowe i mieszane formy finansowania, na których temat Komitet wypowiadał się we wcześniejszej opinii (4). |
| --- | --- |

3.2.3

Wspieranie prawdziwej społecznej gospodarki rynkowej wymaga zachęcania do takich form inwestycji, które są specjalnie przeznaczone do wspierania tworzenia bardziej uczestniczącej, demokratycznej i sprzyjającej włączeniu społecznemu gospodarki. Potrzebny jest tu cały ekosystem finansowy, w którym ze szczególnym zainteresowaniem należy spojrzeć na hybrydowe i mieszane formy finansowania, na których temat Komitet wypowiadał się we wcześniejszej opinii (4).

| 3.2.4 | Stosowanie logiki wspólnej wartości oznacza, że tworzenie wartości nie stanowi już przekazywania istniejącej wartości, lecz raczej wzrost ogólnej wartości społecznej, środowiskowej i ekonomicznej. Świadczy to ponadto o tym, że rynek nie jest definiowany wyłącznie w kategoriach gospodarczych, lecz obejmuje również aspekty społeczne i środowiskowe. Kluczowym elementem jest to, że wspólna wartość opiera się na sile i różnicach między podmiotami sektora prywatnego a sektora społeczeństwa obywatelskiego stosującymi model współtworzenia, co ostatecznie przekłada się na tworzenie nowych i rozwój istniejących rynków. |
| --- | --- |

3.2.4

Stosowanie logiki wspólnej wartości oznacza, że tworzenie wartości nie stanowi już przekazywania istniejącej wartości, lecz raczej wzrost ogólnej wartości społecznej, środowiskowej i ekonomicznej. Świadczy to ponadto o tym, że rynek nie jest definiowany wyłącznie w kategoriach gospodarczych, lecz obejmuje również aspekty społeczne i środowiskowe. Kluczowym elementem jest to, że wspólna wartość opiera się na sile i różnicach między podmiotami sektora prywatnego a sektora społeczeństwa obywatelskiego stosującymi model współtworzenia, co ostatecznie przekłada się na tworzenie nowych i rozwój istniejących rynków.

3.3   
  Wykorzystywanie podejścia opartego na partnerstwie

| 3.3.1 | Podejmowanie złożonych wyzwań społecznych często wymaga ścisłej współpracy między rządem, rynkiem i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, która pozwala wypracować skuteczne rozwiązania. Takie partnerstwo opiera się na dogłębnym zrozumieniu perspektyw każdej zainteresowanej strony oraz na szybkim podejmowaniu decyzji i nieobojętnym podejściu. |
| --- | --- |

3.3.1

Podejmowanie złożonych wyzwań społecznych często wymaga ścisłej współpracy między rządem, rynkiem i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, która pozwala wypracować skuteczne rozwiązania. Takie partnerstwo opiera się na dogłębnym zrozumieniu perspektyw każdej zainteresowanej strony oraz na szybkim podejmowaniu decyzji i nieobojętnym podejściu.

| 3.3.2 | Współpraca, współtworzenie i innowacje międzysektorowe mają ogromną przewagę w stosunku do sposobów rozwiązywania kwestii społecznościowych w przeszłości. Kluczowe w tym przypadku jest szybkie zgromadzenie zainteresowanych stron, aby razem określić wspólny cel społecznościowy i sposób dalszego postępowania. |
| --- | --- |

3.3.2

Współpraca, współtworzenie i innowacje międzysektorowe mają ogromną przewagę w stosunku do sposobów rozwiązywania kwestii społecznościowych w przeszłości. Kluczowe w tym przypadku jest szybkie zgromadzenie zainteresowanych stron, aby razem określić wspólny cel społecznościowy i sposób dalszego postępowania.

| 3.3.3 | Warto zauważyć, że całemu społeczeństwu należy się uwaga i pomoc, jako że innowacje często pojawiają się w kontekście lokalnym blisko rzeczywistych potrzeb. Duży potencjał leży w gromadzeniu i rozpowszechnianiu tych doświadczeń lokalnych, których wiele można powielać w różnej skali w innych regionach i krajach. |
| --- | --- |

3.3.3

Warto zauważyć, że całemu społeczeństwu należy się uwaga i pomoc, jako że innowacje często pojawiają się w kontekście lokalnym blisko rzeczywistych potrzeb. Duży potencjał leży w gromadzeniu i rozpowszechnianiu tych doświadczeń lokalnych, których wiele można powielać w różnej skali w innych regionach i krajach.

3.4   
  Dążenie do wspólnego oddziaływania

| 3.4.1 | Jak wspomniano, zmiana społeczna na dużą skalę wymaga szeroko zakrojonej koordynacji międzysektorowej, dostosowania i partnerstwa. Ponadto jednym z wyników musi być wspólne oddziaływanie. |
| --- | --- |

3.4.1

Jak wspomniano, zmiana społeczna na dużą skalę wymaga szeroko zakrojonej koordynacji międzysektorowej, dostosowania i partnerstwa. Ponadto jednym z wyników musi być wspólne oddziaływanie.

| 3.4.2 | Wspólne oddziaływanie opiera się na zaangażowaniu grupy kluczowych zainteresowanych podmiotów w sektorach skoncentrowanych na wspólnym planie rozwiązania konkretnego problemu społecznego lub społecznościowego. Dodatkowo obejmuje ono scentralizowaną infrastrukturę, odpowiedni personel, ustrukturyzowane procesy, wspólne pomiary, ciągłą komunikację i wzajemnie nasilone działania wśród wszystkich uczestników. Zmiana społeczna na szeroką skalę wyłoni się raczej jako wynik lepszej koordynacji międzysektorowej niż z poszczególnych organizacji. |
| --- | --- |

3.4.2

Wspólne oddziaływanie opiera się na zaangażowaniu grupy kluczowych zainteresowanych podmiotów w sektorach skoncentrowanych na wspólnym planie rozwiązania konkretnego problemu społecznego lub społecznościowego. Dodatkowo obejmuje ono scentralizowaną infrastrukturę, odpowiedni personel, ustrukturyzowane procesy, wspólne pomiary, ciągłą komunikację i wzajemnie nasilone działania wśród wszystkich uczestników. Zmiana społeczna na szeroką skalę wyłoni się raczej jako wynik lepszej koordynacji międzysektorowej niż z poszczególnych organizacji.

3.5   
  Stosowanie pomiaru wpływu społecznego

| 3.5.1 | Jeżeli koncepcja innowacji ma obejmować perspektywy nie tylko techniczne, lecz również społeczne i środowiskowe, postęp należy mierzyć w odmienny sposób. EKES wcześniej zajmował się tym tematem (mierzenie wpływu społecznego (5) oraz gospodarka na rzecz wspólnego dobra (6)) i w opiniach swych wyraźnie dowiódł, że występuje potrzeba sprawozdawczości i szerszego oglądu wyników. |
| --- | --- |

3.5.1

Jeżeli koncepcja innowacji ma obejmować perspektywy nie tylko techniczne, lecz również społeczne i środowiskowe, postęp należy mierzyć w odmienny sposób. EKES wcześniej zajmował się tym tematem (mierzenie wpływu społecznego (5) oraz gospodarka na rzecz wspólnego dobra (6)) i w opiniach swych wyraźnie dowiódł, że występuje potrzeba sprawozdawczości i szerszego oglądu wyników.

| 3.5.2 | Wskaźniki gospodarcze przez długi czas stanowiły normę pomiaru wyników. Jednak coraz większa liczba struktur mieszanych tworzących innowacje wymaga zestawu nowych i całościowych wskaźników, które pozwolą zmierzyć skutki społeczne, środowiskowe i gospodarcze. |
| --- | --- |

3.5.2

Wskaźniki gospodarcze przez długi czas stanowiły normę pomiaru wyników. Jednak coraz większa liczba struktur mieszanych tworzących innowacje wymaga zestawu nowych i całościowych wskaźników, które pozwolą zmierzyć skutki społeczne, środowiskowe i gospodarcze.

| 3.5.3 | Stosowanie zasad pomiaru wpływu społecznego zakłada podejście ukierunkowane na zainteresowane strony, wspólne zrozumienie i definicję kluczowych wyników, a także wspólne wyznaczenie wskaźników. Elementy te pozwolą wychwycić rzeczywiście wytworzoną wartość. Celem jest przejście ze sprawozdawczości ekonomicznej na czynniki pomiaru takie jak wkład społeczny, produkt, wynik i wpływ. Istotne jest, aby zainteresowane strony w taki sam sposób rozumiały te koncepcje, jako że są one stosowane zarówno w kontekście innowacji, jak i prowadzenia działalności. |
| --- | --- |

3.5.3

Stosowanie zasad pomiaru wpływu społecznego zakłada podejście ukierunkowane na zainteresowane strony, wspólne zrozumienie i definicję kluczowych wyników, a także wspólne wyznaczenie wskaźników. Elementy te pozwolą wychwycić rzeczywiście wytworzoną wartość. Celem jest przejście ze sprawozdawczości ekonomicznej na czynniki pomiaru takie jak wkład społeczny, produkt, wynik i wpływ. Istotne jest, aby zainteresowane strony w taki sam sposób rozumiały te koncepcje, jako że są one stosowane zarówno w kontekście innowacji, jak i prowadzenia działalności.

3.6   
  Innowacje i godna praca

| 3.6.1 | Innowacje społeczne i techniczne mogą mieć ogromny wpływ na organizację pracy i warunki pracy pracowników. Rosnąca indywidualizacja oraz większa autonomia i elastyczność w stosunkach pracy nie powinny prowadzić do pogorszenia ochrony socjalnej. Aby innowacyjne modele mogły prowadzić do sukcesu, należy nadal gwarantować zasady godnej pracy, nawet w zmienionym środowisku (7). |
| --- | --- |

3.6.1

Innowacje społeczne i techniczne mogą mieć ogromny wpływ na organizację pracy i warunki pracy pracowników. Rosnąca indywidualizacja oraz większa autonomia i elastyczność w stosunkach pracy nie powinny prowadzić do pogorszenia ochrony socjalnej. Aby innowacyjne modele mogły prowadzić do sukcesu, należy nadal gwarantować zasady godnej pracy, nawet w zmienionym środowisku (7).

| 3.6.2 | Innowacje będą szły w parze z ogólnym postępem społecznym tylko wtedy, gdy wszystkie zainteresowane strony zostaną w nich uwzględnione i z nich skorzystają, jeżeli nastąpi sprawiedliwa dystrybucja wartości dodanej oraz jeżeli nie dojdzie do demontażu praw społecznych. Należy nadal zapewniać ochronę socjalną pracowników, nawet w zmienionych warunkach. |
| --- | --- |

3.6.2

Innowacje będą szły w parze z ogólnym postępem społecznym tylko wtedy, gdy wszystkie zainteresowane strony zostaną w nich uwzględnione i z nich skorzystają, jeżeli nastąpi sprawiedliwa dystrybucja wartości dodanej oraz jeżeli nie dojdzie do demontażu praw społecznych. Należy nadal zapewniać ochronę socjalną pracowników, nawet w zmienionych warunkach.

| 3.6.3 | Dotyczy to również indywidualnych praw socjalnych pracowników, zwłaszcza warunków pracy i wynagrodzeń. Zwłaszcza innowacyjne modele i digitalizacja często prowadzą do większego stopnia indywidualizacji w miejscu pracy i stanowią zagrożenie dla norm społecznych. Zrównoważone modele społeczne muszą obejmować poszanowanie praw pracowników i ich warunków pracy, nawet w zmieniającym się świecie pracy. |
| --- | --- |

3.6.3

Dotyczy to również indywidualnych praw socjalnych pracowników, zwłaszcza warunków pracy i wynagrodzeń. Zwłaszcza innowacyjne modele i digitalizacja często prowadzą do większego stopnia indywidualizacji w miejscu pracy i stanowią zagrożenie dla norm społecznych. Zrównoważone modele społeczne muszą obejmować poszanowanie praw pracowników i ich warunków pracy, nawet w zmieniającym się świecie pracy.

| 3.6.4 | Nowe innowacyjne modele biznesowe muszą promować zbiorowe prawa pracowników, ich praktyczne wdrażanie oraz rolę partnerów społecznych. Partnerzy społeczni, układy zbiorowe i udział pracowników często są źródłem innowacji, ponieważ tworzą niezbędne warunki ramowe. |
| --- | --- |

3.6.4

Nowe innowacyjne modele biznesowe muszą promować zbiorowe prawa pracowników, ich praktyczne wdrażanie oraz rolę partnerów społecznych. Partnerzy społeczni, układy zbiorowe i udział pracowników często są źródłem innowacji, ponieważ tworzą niezbędne warunki ramowe.

| 3.6.5 | Należy nadal propagować dialog społeczny i kompleksowe układy zbiorowe, ponieważ mogą również przyczyniać się do poprawy ramowych warunków przejścia na innowacyjne modele biznesowe. Społeczne zasady gry w przeszłości zawsze dostosowywano do nowych zmian technicznych i społecznych i będzie to nadal konieczne w przyszłości. Widać to na przykład w podziale pracy (np. zmniejszenie wymiaru czasu pracy). |
| --- | --- |

3.6.5

Należy nadal propagować dialog społeczny i kompleksowe układy zbiorowe, ponieważ mogą również przyczyniać się do poprawy ramowych warunków przejścia na innowacyjne modele biznesowe. Społeczne zasady gry w przeszłości zawsze dostosowywano do nowych zmian technicznych i społecznych i będzie to nadal konieczne w przyszłości. Widać to na przykład w podziale pracy (np. zmniejszenie wymiaru czasu pracy).

4.   Propagowanie różnych modeli przedsiębiorstwa – przykład przedsiębiorstw społecznych

| 4.1 | EKES popiera potrzebę uznania ochrony i propagowania pełnej różnorodności i mnogości modeli przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, które wspólnie tworzą jednolity rynek (8). Obszar, w którym EKES ma szczególną wiedzę, dotyczy przedsiębiorstw społecznych. Przedsiębiorstwa i przedsiębiorcy społeczni wykorzystują szereg omawianych wyżej koncepcji i są dobrym przykładem owych pojawiających się w Europie hybrydowych modeli przedsiębiorczości. |
| --- | --- |

4.1

EKES popiera potrzebę uznania ochrony i propagowania pełnej różnorodności i mnogości modeli przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, które wspólnie tworzą jednolity rynek (8). Obszar, w którym EKES ma szczególną wiedzę, dotyczy przedsiębiorstw społecznych. Przedsiębiorstwa i przedsiębiorcy społeczni wykorzystują szereg omawianych wyżej koncepcji i są dobrym przykładem owych pojawiających się w Europie hybrydowych modeli przedsiębiorczości.

| 4.2 | W Europie istnieje przeszło 2 mln przedsiębiorstw społecznych, które generują 10 % PKB. Niemniej w niektórych państwach członkowskich sektor ten jest słabo rozwinięty i wykazuje znaczne możliwości rozwoju. Społeczeństwo obywatelskie i gospodarka społeczna są ze sobą ściśle powiązane i przez innowacje doprowadziły do istotnych zmian systemowych w społeczeństwie, takich jak opieka nad dziećmi, szpitale, promowanie autonomii osobistej i niezależnego życia osób starszych i osób niepełnosprawnych, równowaga między życiem zawodowym i prywatnym, integracja na rynku pracy i mieszkalnictwo (socjalne), a także liczne odkrycia naukowe lub wynalazki. |
| --- | --- |

4.2

W Europie istnieje przeszło 2 mln przedsiębiorstw społecznych, które generują 10 % PKB. Niemniej w niektórych państwach członkowskich sektor ten jest słabo rozwinięty i wykazuje znaczne możliwości rozwoju. Społeczeństwo obywatelskie i gospodarka społeczna są ze sobą ściśle powiązane i przez innowacje doprowadziły do istotnych zmian systemowych w społeczeństwie, takich jak opieka nad dziećmi, szpitale, promowanie autonomii osobistej i niezależnego życia osób starszych i osób niepełnosprawnych, równowaga między życiem zawodowym i prywatnym, integracja na rynku pracy i mieszkalnictwo (socjalne), a także liczne odkrycia naukowe lub wynalazki.

| 4.3 | Koncentrując się na konkretnej grupie użytkowników, na niezaspokojonej potrzebie w społeczeństwie lub na wypełnianiu luki, przedsiębiorstwa społeczne eksperymentują i znajdują innowacyjne rozwiązania, a jednocześnie prowadzą działalność gospodarczą. Reinwestują wygenerowane zyski, by zrealizować misję społeczną i wywrzeć wpływ. Przedsiębiorstwa społeczne cieszą się ostatnio szczególnym zainteresowaniem, ponieważ oferują ciekawe rozwiązanie przez podwójne tworzenie wartości: o charakterze społecznym w wyniku prowadzonej działalności (spójność społeczna lub włączenie społeczne) oraz o charakterze ekonomicznym (poprzez działalność handlową, tworzenie przedsiębiorstwa i zapewnianie miejsc pracy). |
| --- | --- |

4.3

Koncentrując się na konkretnej grupie użytkowników, na niezaspokojonej potrzebie w społeczeństwie lub na wypełnianiu luki, przedsiębiorstwa społeczne eksperymentują i znajdują innowacyjne rozwiązania, a jednocześnie prowadzą działalność gospodarczą. Reinwestują wygenerowane zyski, by zrealizować misję społeczną i wywrzeć wpływ. Przedsiębiorstwa społeczne cieszą się ostatnio szczególnym zainteresowaniem, ponieważ oferują ciekawe rozwiązanie przez podwójne tworzenie wartości: o charakterze społecznym w wyniku prowadzonej działalności (spójność społeczna lub włączenie społeczne) oraz o charakterze ekonomicznym (poprzez działalność handlową, tworzenie przedsiębiorstwa i zapewnianie miejsc pracy).

| 4.3.1 | Pobudzanie innowacji i kreatywności zależy od każdego zainteresowanego podmiotu, a także od zachowania i postaw. Kluczowe jest zatem, aby nie tylko wzmacniać sektor przedsiębiorstw społecznych, lecz również zapewniać otwartą postawę wobec innych rozmaitych pojawiających się nowych modeli. Należy pielęgnować kulturę współpracy i wspólnych wartości jako zasadę, która wpisuje się np. w gospodarkę społeczną od samego jej początku. Skoro przedsiębiorstwo społeczne poprzez innowacje tworzy nowe możliwości rynkowe, trzeba zwrócić szczególną uwagę na ochronę tych podmiotów, aby umożliwić im dalszy rozwój. |
| --- | --- |

4.3.1

Pobudzanie innowacji i kreatywności zależy od każdego zainteresowanego podmiotu, a także od zachowania i postaw. Kluczowe jest zatem, aby nie tylko wzmacniać sektor przedsiębiorstw społecznych, lecz również zapewniać otwartą postawę wobec innych rozmaitych pojawiających się nowych modeli. Należy pielęgnować kulturę współpracy i wspólnych wartości jako zasadę, która wpisuje się np. w gospodarkę społeczną od samego jej początku. Skoro przedsiębiorstwo społeczne poprzez innowacje tworzy nowe możliwości rynkowe, trzeba zwrócić szczególną uwagę na ochronę tych podmiotów, aby umożliwić im dalszy rozwój.

| 4.3.2 | W szczególności warto zauważyć, że badania pokazują, że kobiety są lepiej reprezentowane w przedsiębiorstwach społecznych niż w tradycyjnych przedsiębiorstwach. Ponadto w badaniach gromadzących dane na ten temat z podziałem na płeć wykazano, że liczba kobiet prowadzących przedsiębiorstwa społeczne nawet przewyższa liczbę mężczyzn w niektórych krajach europejskich. Badania te wydają się też wskazywać, że kobiety prowadzące przedsiębiorstwa społeczne są bardziej innowacyjne niż mężczyźni prowadzący takie przedsiębiorstwa, a jednocześnie wydają mniej na innowacje (9). Badania wykazały ogromny obszar rozwoju ze szczególnym zaakcentowaniem wspierania kobiet w przedsiębiorczości społecznej. |
| --- | --- |

4.3.2

W szczególności warto zauważyć, że badania pokazują, że kobiety są lepiej reprezentowane w przedsiębiorstwach społecznych niż w tradycyjnych przedsiębiorstwach. Ponadto w badaniach gromadzących dane na ten temat z podziałem na płeć wykazano, że liczba kobiet prowadzących przedsiębiorstwa społeczne nawet przewyższa liczbę mężczyzn w niektórych krajach europejskich. Badania te wydają się też wskazywać, że kobiety prowadzące przedsiębiorstwa społeczne są bardziej innowacyjne niż mężczyźni prowadzący takie przedsiębiorstwa, a jednocześnie wydają mniej na innowacje (9). Badania wykazały ogromny obszar rozwoju ze szczególnym zaakcentowaniem wspierania kobiet w przedsiębiorczości społecznej.

5.   Tworzenie sprzyjającego środowiska dla nowych i innowacyjnych modeli biznesowych

| 5.1 | Nowe i innowacyjne modele przedsiębiorczości, takie jak przedsiębiorstwa społeczne, stanowią część normalnej gospodarki i nie stoją w sprzeczności z innymi modelami biznesowymi. W zmieniającym się krajobrazie społecznym w Europie należy położyć nacisk na wychwytywanie wszystkich form, które owocują nowymi modelami biznesowymi. O ile te nowe modele opierają się na wielu koncepcjach omawianych w części trzeciej, większość istniejących programów wspierania, rozwoju i uruchamiania przedsiębiorstw, podobnie jak inne niezbędne warunki, takie jak instrumenty prawne i finansowe, często nie stanowi wsparcia dla tych różnorodnych modeli biznesowych. Wynika to z faktu, że większość programów wsparcia i strategii jest obecnie wciąż projektowana z myślą o przedsiębiorstwach o standardowym, bardziej tradycyjnym modelu i logice. Dlatego, aby uruchomić wsparcie pełnego spektrum różnorodnych rodzących się w Europie modeli biznesowych, należy uwzględnić następujące fakty. |
| --- | --- |

5.1

Nowe i innowacyjne modele przedsiębiorczości, takie jak przedsiębiorstwa społeczne, stanowią część normalnej gospodarki i nie stoją w sprzeczności z innymi modelami biznesowymi. W zmieniającym się krajobrazie społecznym w Europie należy położyć nacisk na wychwytywanie wszystkich form, które owocują nowymi modelami biznesowymi. O ile te nowe modele opierają się na wielu koncepcjach omawianych w części trzeciej, większość istniejących programów wspierania, rozwoju i uruchamiania przedsiębiorstw, podobnie jak inne niezbędne warunki, takie jak instrumenty prawne i finansowe, często nie stanowi wsparcia dla tych różnorodnych modeli biznesowych. Wynika to z faktu, że większość programów wsparcia i strategii jest obecnie wciąż projektowana z myślą o przedsiębiorstwach o standardowym, bardziej tradycyjnym modelu i logice. Dlatego, aby uruchomić wsparcie pełnego spektrum różnorodnych rodzących się w Europie modeli biznesowych, należy uwzględnić następujące fakty.

| 5.1.1 | W przypadku przedsiębiorstw społecznych EKES czynnie opowiada się za tworzeniem pełnego ekosystemu, który jest specjalnie dostosowany do wyjątkowych cech tego specjalnego modelu biznesowego (10). Podobnie należy też opracować ekosystemy dla nowych i hybrydowych koncepcji biznesowych. Ponadto należy aktualizować istniejące wsparcie i dostosować je do rozpoznawania tych nowych modeli, jak również do wspierania istniejących przedsiębiorstw, które chcą poddać się zmianom i stosować te nowe trendy. Idealny ekosystem obejmuje takie elementy jak dopasowany ekosystem finansowy z hybrydowymi sposobami finansowania, lepsze formy zamówień publicznych, dopasowane wsparcie rozwoju działalności, a także stosowanie pomiaru wpływu społecznego. Bardzo ważne jest, by wspierać tworzenie i trwałe funkcjonowanie każdego modelu. |
| --- | --- |

5.1.1

W przypadku przedsiębiorstw społecznych EKES czynnie opowiada się za tworzeniem pełnego ekosystemu, który jest specjalnie dostosowany do wyjątkowych cech tego specjalnego modelu biznesowego (10). Podobnie należy też opracować ekosystemy dla nowych i hybrydowych koncepcji biznesowych. Ponadto należy aktualizować istniejące wsparcie i dostosować je do rozpoznawania tych nowych modeli, jak również do wspierania istniejących przedsiębiorstw, które chcą poddać się zmianom i stosować te nowe trendy. Idealny ekosystem obejmuje takie elementy jak dopasowany ekosystem finansowy z hybrydowymi sposobami finansowania, lepsze formy zamówień publicznych, dopasowane wsparcie rozwoju działalności, a także stosowanie pomiaru wpływu społecznego. Bardzo ważne jest, by wspierać tworzenie i trwałe funkcjonowanie każdego modelu.

| 5.1.2 | Innowacja nie ma już linearnego charakteru. Połączenie perspektyw innowacji technicznej, środowiskowej i społecznej ma kluczowe znaczenie w określaniu przyszłych rozwiązań. Pełne włączenie tych koncepcji wymaga nowego spojrzenia na postępy w obszarze sprawozdawczości, skoncentrowanego na wyniku lub na oddziaływaniu. Szczególnie ważne są w tym przypadku dwa elementy: tworzenie wspólnej wartości i potrójny wynik końcowy (zapewnienie postępu społecznego, środowiskowego i gospodarczego ma takie samo znaczenie). Jeżeli uznamy całkowitą wartość łącznego oddziaływania aspektów gospodarczych, społecznych i środowiskowych, szybko wyłonią się nowe rodzaje przedsiębiorstw mieszanych. Myślenie w kategoriach wspólnej wartości wciąż jeszcze jest słabo rozwinięte. Z tego względu członkowie kadry kierowniczej muszą doskonalić nowe umiejętności i zdobywać wiedzę, a rządy – nauczyć się wprowadzać uregulowania, które sprzyjają wspólnej wartości zamiast ją utrudniać. |
| --- | --- |

5.1.2

Innowacja nie ma już linearnego charakteru. Połączenie perspektyw innowacji technicznej, środowiskowej i społecznej ma kluczowe znaczenie w określaniu przyszłych rozwiązań. Pełne włączenie tych koncepcji wymaga nowego spojrzenia na postępy w obszarze sprawozdawczości, skoncentrowanego na wyniku lub na oddziaływaniu. Szczególnie ważne są w tym przypadku dwa elementy: tworzenie wspólnej wartości i potrójny wynik końcowy (zapewnienie postępu społecznego, środowiskowego i gospodarczego ma takie samo znaczenie). Jeżeli uznamy całkowitą wartość łącznego oddziaływania aspektów gospodarczych, społecznych i środowiskowych, szybko wyłonią się nowe rodzaje przedsiębiorstw mieszanych. Myślenie w kategoriach wspólnej wartości wciąż jeszcze jest słabo rozwinięte. Z tego względu członkowie kadry kierowniczej muszą doskonalić nowe umiejętności i zdobywać wiedzę, a rządy – nauczyć się wprowadzać uregulowania, które sprzyjają wspólnej wartości zamiast ją utrudniać.

| 5.1.3 | Rynki finansowe pełnią kluczową funkcję w prawidłowym przydzielaniu zasobów w społeczeństwie. Lecz coraz częściej ich cele krótkoterminowe stoją w bezpośredniej sprzeczności z wymogiem zaspokajania długoterminowych potrzeb społeczeństwa, o czym mowa w licznych sprawozdaniach (11). Przedsiębiorstwa muszą mieć przestrzeń do inwestowania w przyszłość, aby wytwarzać wartość dla inwestorów, a w szerszym ujęciu także dla społeczeństwa. Wymaga to nowych systemów, które nagradzają długoterminowe zaangażowanie inwestorów. Stąd wielkość finansowania publicznego, często w ramach mieszanych rozwiązań kapitałowych, stanowi ważny element, często wzmacniający rozwój przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

5.1.3

Rynki finansowe pełnią kluczową funkcję w prawidłowym przydzielaniu zasobów w społeczeństwie. Lecz coraz częściej ich cele krótkoterminowe stoją w bezpośredniej sprzeczności z wymogiem zaspokajania długoterminowych potrzeb społeczeństwa, o czym mowa w licznych sprawozdaniach (11). Przedsiębiorstwa muszą mieć przestrzeń do inwestowania w przyszłość, aby wytwarzać wartość dla inwestorów, a w szerszym ujęciu także dla społeczeństwa. Wymaga to nowych systemów, które nagradzają długoterminowe zaangażowanie inwestorów. Stąd wielkość finansowania publicznego, często w ramach mieszanych rozwiązań kapitałowych, stanowi ważny element, często wzmacniający rozwój przedsiębiorstwa.

| 5.1.4 | Aby innowacje stanowiły siłę napędową dla nowych modeli biznesowych, należy stale promować przyjazną innowacjom kulturę. Zachęcanie do systemów eksperymentalnych, w których zarówno sukces, jak i porażka są mile widziane (jako etapy nauki), ma kluczowe znaczenie dla wspierania kultury innowacji w Europie. Zasada ostrożności nie powinna stanowić przeszkody dla innowacji, zatem należy stosować „zasadę innowacyjności” w sposób uzupełniający do zasady ostrożności. Stosowanie „zasady innowacyjności” implikuje, że bierze się pod uwagę wpływ przepisów i regulacji na innowację. Punktem wyjścia jest opracowywanie procesów i systemów wokół koncepcji partnerstwa poprzez zaangażowanie kluczowych zainteresowanych stron (ułatwianie otwartych forów, przestrzeni dialogu i spotkań służących współpracy). Takie zdarzenia mają już miejsce w całej Europie i mogą być łatwo rozbudowywane, współdzielone i rozpowszechniane (12). |
| --- | --- |

5.1.4

Aby innowacje stanowiły siłę napędową dla nowych modeli biznesowych, należy stale promować przyjazną innowacjom kulturę. Zachęcanie do systemów eksperymentalnych, w których zarówno sukces, jak i porażka są mile widziane (jako etapy nauki), ma kluczowe znaczenie dla wspierania kultury innowacji w Europie. Zasada ostrożności nie powinna stanowić przeszkody dla innowacji, zatem należy stosować „zasadę innowacyjności” w sposób uzupełniający do zasady ostrożności. Stosowanie „zasady innowacyjności” implikuje, że bierze się pod uwagę wpływ przepisów i regulacji na innowację. Punktem wyjścia jest opracowywanie procesów i systemów wokół koncepcji partnerstwa poprzez zaangażowanie kluczowych zainteresowanych stron (ułatwianie otwartych forów, przestrzeni dialogu i spotkań służących współpracy). Takie zdarzenia mają już miejsce w całej Europie i mogą być łatwo rozbudowywane, współdzielone i rozpowszechniane (12).

| 5.2 | Wola polityczna i zaangażowanie mają kluczowe znaczenie w pobudzaniu tworzenia nowych przedsiębiorstw w Europie. Kluczowe znaczenie ma opracowywanie spójnych programów politycznych na szczeblu UE i państw członkowskich, dostosowanych do wspierania różnych modeli biznesowych. Nie ma wątpliwości, że zapewnienie wzrostu i dobrobytu w Europie wymaga przejścia na gospodarkę i społeczeństwo oparte na innowacji. W tym celu należy odpowiednio zastosować przepisy i strategie polityczne dotyczące rynku wewnętrznego. Przegląd strategii jednolitego rynku, przewidziany na 2017 r., to szansa na rozważenie nowych środków w tym obszarze. |
| --- | --- |

5.2

Wola polityczna i zaangażowanie mają kluczowe znaczenie w pobudzaniu tworzenia nowych przedsiębiorstw w Europie. Kluczowe znaczenie ma opracowywanie spójnych programów politycznych na szczeblu UE i państw członkowskich, dostosowanych do wspierania różnych modeli biznesowych. Nie ma wątpliwości, że zapewnienie wzrostu i dobrobytu w Europie wymaga przejścia na gospodarkę i społeczeństwo oparte na innowacji. W tym celu należy odpowiednio zastosować przepisy i strategie polityczne dotyczące rynku wewnętrznego. Przegląd strategii jednolitego rynku, przewidziany na 2017 r., to szansa na rozważenie nowych środków w tym obszarze.

| 5.2.1 | Kluczowe jest adekwatne i zrównoważone wsparcie badań podstawowych i stosowanych, jako zarzewia przyszłych innowacji, mając na uwadze nacisk na wspólną wartość i potrójny wynik końcowy. Dodatkowo działania tych nowych modeli biznesowych muszą być monitorowane statystycznie, aby zapewnić jak najodpowiedniejsze wsparcie polityczne. |
| --- | --- |

5.2.1

Kluczowe jest adekwatne i zrównoważone wsparcie badań podstawowych i stosowanych, jako zarzewia przyszłych innowacji, mając na uwadze nacisk na wspólną wartość i potrójny wynik końcowy. Dodatkowo działania tych nowych modeli biznesowych muszą być monitorowane statystycznie, aby zapewnić jak najodpowiedniejsze wsparcie polityczne.

| 5.2.2 | Istotne jest, aby budować świadomość występowania różnych form innowacji i innowacyjnych podmiotów. Przedsiębiorstwa społeczne i organizacje społeczeństwa obywatelskiego często nie określają siebie jako podmioty innowacyjne. Zwiększenie widoczności innowacji społecznej oraz zapewnienie jej uznania poprzez wyraźne docenienie jej znacznego wkładu w społeczeństwo zachęci do dalszych innowacji w różnych sektorach. |
| --- | --- |

5.2.2

Istotne jest, aby budować świadomość występowania różnych form innowacji i innowacyjnych podmiotów. Przedsiębiorstwa społeczne i organizacje społeczeństwa obywatelskiego często nie określają siebie jako podmioty innowacyjne. Zwiększenie widoczności innowacji społecznej oraz zapewnienie jej uznania poprzez wyraźne docenienie jej znacznego wkładu w społeczeństwo zachęci do dalszych innowacji w różnych sektorach.

| 5.2.3 | UE nadal odgrywa kluczową rolę w gromadzeniu i wymianie nowych inicjatyw, ułatwiając tym samym tworzenie sprzyjającego środowiska i zapewniając uwzględnianie tych nowych tendencji w kluczowych inicjatywach politycznych. Komisja jest odpowiednim organem, aby ułatwiać wymianę najlepszych praktyk i modeli do powielania. |
| --- | --- |

5.2.3

UE nadal odgrywa kluczową rolę w gromadzeniu i wymianie nowych inicjatyw, ułatwiając tym samym tworzenie sprzyjającego środowiska i zapewniając uwzględnianie tych nowych tendencji w kluczowych inicjatywach politycznych. Komisja jest odpowiednim organem, aby ułatwiać wymianę najlepszych praktyk i modeli do powielania.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.social-entrepreneurship-make-it-happen.

1

(2)  Źródło: http://ec.europa.eu/archives/bepa/pdf/publications_pdf/social_innovation.pdf.

2

(3)  https://hbr.org/2011/01/the-big-idea-creating-shared-value/ar/1.

3

(4)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 152.

4

(5)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 18.

5

(6)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 26.

6

(7)  Według MOP zasady godnej pracy dążą do następujących celów: zastosowanie podstawowych norm pracy, godne zatrudnienie za wystarczającą płacę, wzmocnienie zabezpieczenia społecznego i pogłębienie dialogu między partnerami społecznymi.

7

(8)  Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 22.

8

(9)  WEstart: Mapping Women’s Social Entrepreneurship in Europe, 2015 r.

9

(10)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.social-entrepreneurship-make-it-happen.

10

(11)  The Kay Review, 2012: https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/253454/bis-12-917-kay-review-of-equity-markets-final-report.pdf.

11

(12)  Europe Tomorrow – projekty Loss (FR) oraz UnMonastery (IT).

12

Loss

UnMonastery

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/36 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/36

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie konsumpcji współdzielonej i samoregulacji

(opinia rozpoznawcza)

(2016/C 303/05)

| Sprawozdawca: | Jorge PEGADO LIZ |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Jorge PEGADO LIZ

Pismem z dnia 16 grudnia 2015 r., działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, M.J. BOEREBOOM, dyrektor generalny w Ministerstwie Spraw Społecznych i Zatrudnienia Niderlandów, w imieniu prezydencji niderlandzkiej zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie

konsumpcji współdzielonej i samoregulacji

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 10 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 133 do 1 (7 osób wstrzymało się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | W odpowiedzi na skierowany do EKES-u wniosek prezydencji niderlandzkiej o sporządzenie opinii rozpoznawczej w sprawie konsumpcji współdzielonej i samoregulacji Komitet zakończył prace nad niniejszą opinią i przedstawia swoje wnioski. |
| --- | --- |

1.1

W odpowiedzi na skierowany do EKES-u wniosek prezydencji niderlandzkiej o sporządzenie opinii rozpoznawczej w sprawie konsumpcji współdzielonej i samoregulacji Komitet zakończył prace nad niniejszą opinią i przedstawia swoje wnioski.

| 1.2 | EKES w wielu swoich opiniach, wobec których bieżąca ma charakter uzupełniający, wypowiadał się już na temat różnych aspektów tego zjawiska występujących pod wieloma nazwami – w zależności od przyjętego języka i podejścia. |
| --- | --- |

1.2

EKES w wielu swoich opiniach, wobec których bieżąca ma charakter uzupełniający, wypowiadał się już na temat różnych aspektów tego zjawiska występujących pod wieloma nazwami – w zależności od przyjętego języka i podejścia.

| 1.3 | Zgodnie z otrzymanym wnioskiem Komitet starał się określić cechy charakterystyczne konsumpcji współdzielonej obejmującej praktyki gospodarcze wchodzące w zakres jej koncepcji, a także sposób, w jaki te zachowania gospodarcze i społeczne powinny być chronione przez prawo, w jakiej formie i przy wykorzystaniu jakich środków – poprzez samoregulację czy współregulację. |
| --- | --- |

1.3

Zgodnie z otrzymanym wnioskiem Komitet starał się określić cechy charakterystyczne konsumpcji współdzielonej obejmującej praktyki gospodarcze wchodzące w zakres jej koncepcji, a także sposób, w jaki te zachowania gospodarcze i społeczne powinny być chronione przez prawo, w jakiej formie i przy wykorzystaniu jakich środków – poprzez samoregulację czy współregulację.

| 1.4 | Istotna ze społecznego i gospodarczego punktu widzenia, począwszy od 2000 r., dzięki wykorzystaniu internetu i sieci społecznościowych, praktyka ta nie jest praktyką polegającą na wzajemnej wymianie – popularną od zamierzchłych czasów – ale raczej jest to „nieodwzajemnione działanie prospołeczne”, a dokładniej „akt i proces rozpowszechniania tego, co należy do nas, aby inni mogli z tego korzystać, i/lub akt i proces otrzymywania lub brania czegoś od innych dla naszego użytku”. |
| --- | --- |

1.4

Istotna ze społecznego i gospodarczego punktu widzenia, począwszy od 2000 r., dzięki wykorzystaniu internetu i sieci społecznościowych, praktyka ta nie jest praktyką polegającą na wzajemnej wymianie – popularną od zamierzchłych czasów – ale raczej jest to „nieodwzajemnione działanie prospołeczne”, a dokładniej „akt i proces rozpowszechniania tego, co należy do nas, aby inni mogli z tego korzystać, i/lub akt i proces otrzymywania lub brania czegoś od innych dla naszego użytku”.

| 1.5 | W tym wypadku ważniejsze od samej definicji, którą niemniej staramy się przedstawić, jest określenie cech charakterystycznych, wśród których wyróżniają się następujące:






  — | działanie takie nie prowadzi do posiadania własności lub współwłasności dóbr, ale do wspólnoty stosowania lub użytkowania, |
| --- | --- | --- |

1.5

W tym wypadku ważniejsze od samej definicji, którą niemniej staramy się przedstawić, jest określenie cech charakterystycznych, wśród których wyróżniają się następujące:

—

działanie takie nie prowadzi do posiadania własności lub współwłasności dóbr, ale do wspólnoty stosowania lub użytkowania,

| — | pośrednictwo platformy, która za pomocą środków elektronicznych umożliwia kontakt pomiędzy licznymi posiadaczami towarów lub usług oraz dużą liczbą użytkowników, |
| --- | --- |

—

pośrednictwo platformy, która za pomocą środków elektronicznych umożliwia kontakt pomiędzy licznymi posiadaczami towarów lub usług oraz dużą liczbą użytkowników,

| — | wspólny cel polegający na jak najlepszym wykorzystaniu danych towarów lub usług poprzez ich współużytkowanie, |
| --- | --- |

—

wspólny cel polegający na jak najlepszym wykorzystaniu danych towarów lub usług poprzez ich współużytkowanie,

| — | końcowymi elementami w modelu gospodarczym tej złożonej trójkątnej struktury są przede wszystkim relacje oparte na zasadach partnerstwa (P2P) i nigdy relacje przedsiębiorstwo–konsument (B2C). |
| --- | --- |

—

końcowymi elementami w modelu gospodarczym tej złożonej trójkątnej struktury są przede wszystkim relacje oparte na zasadach partnerstwa (P2P) i nigdy relacje przedsiębiorstwo–konsument (B2C).

| 1.6 | Ta charakterystyka, wsparta koncepcją, co do której panuje relatywna zgoda, umożliwia określenie modelu tego typu stosunków gospodarczych i odróżnienie działań rzeczywiście wpisujących się w koncepcję konsumpcji współdzielonej, które powinny zostać objęte specjalnym systemem, od działalności czasem niewłaściwie określanej tą nazwą jedynie w celu obejścia przepisów, jakim powinna ona podlegać, której przykładem może być obecnie Uber. Dokładniejsze rozróżnienie analityczne „współdzielenia” oraz wykorzystania platform może pomóc w lepszym podejmowaniu decyzji politycznych i tworzeniu bardziej odpowiednich regulacji. |
| --- | --- |

1.6

Ta charakterystyka, wsparta koncepcją, co do której panuje relatywna zgoda, umożliwia określenie modelu tego typu stosunków gospodarczych i odróżnienie działań rzeczywiście wpisujących się w koncepcję konsumpcji współdzielonej, które powinny zostać objęte specjalnym systemem, od działalności czasem niewłaściwie określanej tą nazwą jedynie w celu obejścia przepisów, jakim powinna ona podlegać, której przykładem może być obecnie Uber. Dokładniejsze rozróżnienie analityczne „współdzielenia” oraz wykorzystania platform może pomóc w lepszym podejmowaniu decyzji politycznych i tworzeniu bardziej odpowiednich regulacji.

| 1.7 | Zauważa również rosnące znaczenie gospodarcze przejawów konsumpcji współdzielonej, która generuje już znaczne obroty w Europie i na świecie. Podkreśla jej wymiar społeczny i środowiskowy będący w stanie umocnić solidarność między obywatelami, ożywić lokalną gospodarkę, tworzyć miejsca pracy, racjonalizować konsumpcję w gospodarstwach domowych poprzez wspólne korzystanie z niektórych dóbr, zmniejszyć zużycie energii i promować bardziej odpowiedzialną i zrównoważoną konsumpcję. W punkcie 5.2 przedstawiono niektóre istotne przykłady. |
| --- | --- |

1.7

Zauważa również rosnące znaczenie gospodarcze przejawów konsumpcji współdzielonej, która generuje już znaczne obroty w Europie i na świecie. Podkreśla jej wymiar społeczny i środowiskowy będący w stanie umocnić solidarność między obywatelami, ożywić lokalną gospodarkę, tworzyć miejsca pracy, racjonalizować konsumpcję w gospodarstwach domowych poprzez wspólne korzystanie z niektórych dóbr, zmniejszyć zużycie energii i promować bardziej odpowiedzialną i zrównoważoną konsumpcję. W punkcie 5.2 przedstawiono niektóre istotne przykłady.

| 1.8 | W tych okolicznościach EKES ponownie wzywa Komisję do podjęcia całego szeregu działań o charakterze politycznym niezbędnych do wspierania i wdrażania w UE i poszczególnych państwach członkowskich różnych form i odmian konsumpcji współdzielonej oraz zapewnienia ich wiarygodności i zaufania do nich. |
| --- | --- |

1.8

W tych okolicznościach EKES ponownie wzywa Komisję do podjęcia całego szeregu działań o charakterze politycznym niezbędnych do wspierania i wdrażania w UE i poszczególnych państwach członkowskich różnych form i odmian konsumpcji współdzielonej oraz zapewnienia ich wiarygodności i zaufania do nich.

| 1.9 | Zwraca także uwagę, że te nowe modele prowadzenia działalności muszą być zgodne z obowiązującym prawem krajowym i europejskim oraz muszą w szczególności gwarantować prawa pracownicze, odpowiednie opodatkowanie, ochronę danych osobowych i prywatności zaangażowanych podmiotów, prawa socjalne, uczciwą konkurencję i zwalczanie monopoli oraz praktyk antykonkurencyjnych, odpowiedzialność platform za transakcje pomiędzy partnerami oraz przestrzeganie legalności ich oferty, a przede wszystkim ochronę praw wszystkich partnerów działających w ramach konsumpcji współdzielonej, w tym także prosumentów. Należy dostosować do tych relacji cały obecny dorobek prawny UE dotyczący praw konsumentów, zwłaszcza przepisy odnoszące się do nieuczciwych postanowień umownych i nieuczciwych praktyk handlowych, bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz handlu elektronicznego. |
| --- | --- |

1.9

Zwraca także uwagę, że te nowe modele prowadzenia działalności muszą być zgodne z obowiązującym prawem krajowym i europejskim oraz muszą w szczególności gwarantować prawa pracownicze, odpowiednie opodatkowanie, ochronę danych osobowych i prywatności zaangażowanych podmiotów, prawa socjalne, uczciwą konkurencję i zwalczanie monopoli oraz praktyk antykonkurencyjnych, odpowiedzialność platform za transakcje pomiędzy partnerami oraz przestrzeganie legalności ich oferty, a przede wszystkim ochronę praw wszystkich partnerów działających w ramach konsumpcji współdzielonej, w tym także prosumentów. Należy dostosować do tych relacji cały obecny dorobek prawny UE dotyczący praw konsumentów, zwłaszcza przepisy odnoszące się do nieuczciwych postanowień umownych i nieuczciwych praktyk handlowych, bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz handlu elektronicznego.

| 1.10 | W związku z tym zdaniem EKES-u UE, a co za tym idzie również państwa członkowskie zebrane w Radzie pod egidą prezydencji niderlandzkiej, musi pilnie określić jasne i przejrzyste ramy prawne, w obrębie których działania te mają się rozwijać i funkcjonować na terytorium Europy, zgodnie z propozycjami zawartymi w punkcie 8.2.4. Wzywa również Komisję do jak najszybszego opublikowania oczekiwanego programu dotyczącego konsumpcji współdzielonej, który już ma znaczne opóźnienie. |
| --- | --- |

1.10

W związku z tym zdaniem EKES-u UE, a co za tym idzie również państwa członkowskie zebrane w Radzie pod egidą prezydencji niderlandzkiej, musi pilnie określić jasne i przejrzyste ramy prawne, w obrębie których działania te mają się rozwijać i funkcjonować na terytorium Europy, zgodnie z propozycjami zawartymi w punkcie 8.2.4. Wzywa również Komisję do jak najszybszego opublikowania oczekiwanego programu dotyczącego konsumpcji współdzielonej, który już ma znaczne opóźnienie.

| 1.11 | W programie należy jasno zdefiniować uzupełniającą rolę samoregulacji i współregulacji, zgodnie z zasadami i warunkami, które EKES określił już w przeszłości w opiniach i sprawozdaniach informacyjnych dotyczących szczególnie tych aspektów i które przytacza się po raz kolejny. |
| --- | --- |

1.11

W programie należy jasno zdefiniować uzupełniającą rolę samoregulacji i współregulacji, zgodnie z zasadami i warunkami, które EKES określił już w przeszłości w opiniach i sprawozdaniach informacyjnych dotyczących szczególnie tych aspektów i które przytacza się po raz kolejny.

2.   Wstęp: aktualny i kontrowersyjny temat

| 2.1 | W piśmie Ministerstwa Pracy i Spraw Społecznych prezydencja holenderska zwróciła się do EKES-u o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie konsumpcji współdzielonej i samoregulacji, ale nie określiła żadnych niezbędnych wskazówek ani nie sformułowała jakichkolwiek pytań. |
| --- | --- |

2.1

W piśmie Ministerstwa Pracy i Spraw Społecznych prezydencja holenderska zwróciła się do EKES-u o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie konsumpcji współdzielonej i samoregulacji, ale nie określiła żadnych niezbędnych wskazówek ani nie sformułowała jakichkolwiek pytań.

| 2.2 | Kwestia konsumpcji współdzielonej, począwszy od jej definicji i ram koncepcyjnych aż po szereg zagadnień i praktyk, które obejmuje, oraz ich skutków, jest tematem bardzo aktualnym i jednocześnie kontrowersyjnym. |
| --- | --- |

2.2

Kwestia konsumpcji współdzielonej, począwszy od jej definicji i ram koncepcyjnych aż po szereg zagadnień i praktyk, które obejmuje, oraz ich skutków, jest tematem bardzo aktualnym i jednocześnie kontrowersyjnym.

| 2.3 | Istnieje wiele praktyk, które w ostatnich latach przedstawiano jako działające zgodnie z jej zasadami; niezmiernie liczne są także wszelkiego rodzaju publikacje na ten temat. |
| --- | --- |

2.3

Istnieje wiele praktyk, które w ostatnich latach przedstawiano jako działające zgodnie z jej zasadami; niezmiernie liczne są także wszelkiego rodzaju publikacje na ten temat.

| 2.4 | Nic więc dziwnego, że EKES, zwracający zawsze uwagę na różne tendencje w obrębie społeczeństwa obywatelskiego, w wielu swoich opiniach (bieżąca ma wobec nich charakter uzupełniający (1) oraz przyjmuje i rozwija zawarte w nich stanowisko) poruszył już wiele aspektów tego zjawiska ukrywającego się pod różnymi nazwami, w zależności od przyjętego języka i podejścia. |
| --- | --- |

2.4

Nic więc dziwnego, że EKES, zwracający zawsze uwagę na różne tendencje w obrębie społeczeństwa obywatelskiego, w wielu swoich opiniach (bieżąca ma wobec nich charakter uzupełniający (1) oraz przyjmuje i rozwija zawarte w nich stanowisko) poruszył już wiele aspektów tego zjawiska ukrywającego się pod różnymi nazwami, w zależności od przyjętego języka i podejścia.

| 2.5 | Celem niniejszej opinii jest udzielenie odpowiedzi na pismo prezydencji niderlandzkiej i zdefiniowanie cech charakterystycznych konsumpcji współdzielonej, które pozwolą określić ją jako osobne pojęcie, a także wskazać praktyki gospodarcze wchodzące w jej zakres, oraz stwierdzić, czy i w jaki sposób te zachowania gospodarcze i społeczne powinny być chronione przez prawo, w jakiej formie i przy wykorzystaniu jakich środków – w szczególności poprzez samoregulację czy współregulację. |
| --- | --- |

2.5

Celem niniejszej opinii jest udzielenie odpowiedzi na pismo prezydencji niderlandzkiej i zdefiniowanie cech charakterystycznych konsumpcji współdzielonej, które pozwolą określić ją jako osobne pojęcie, a także wskazać praktyki gospodarcze wchodzące w jej zakres, oraz stwierdzić, czy i w jaki sposób te zachowania gospodarcze i społeczne powinny być chronione przez prawo, w jakiej formie i przy wykorzystaniu jakich środków – w szczególności poprzez samoregulację czy współregulację.

3.   Kwestia podejścia do „mieć lub być”

| 3.1 | Niektóre formy charakterystyczne dla konsumpcji współdzielonej dały się zauważyć jeszcze przed konceptualizacją samego pojęcia w postawie wobec „mieć lub być”, która wywodzi się zasadniczo z założenia, że „nie jesteś tym, co masz”, ale „tym, do czego możesz uzyskać dostęp”. |
| --- | --- |

3.1

Niektóre formy charakterystyczne dla konsumpcji współdzielonej dały się zauważyć jeszcze przed konceptualizacją samego pojęcia w postawie wobec „mieć lub być”, która wywodzi się zasadniczo z założenia, że „nie jesteś tym, co masz”, ale „tym, do czego możesz uzyskać dostęp”.

| 3.2 | Oczywiste jest, że historia swoistej konsumpcji współdzielonej jest tak długa jak historia samej ludzkości, a jej korzenie sięgają tradycji handlu wymiennego praktykowanego przez prymitywne społeczeństwa i stopniowo wypieranego wskutek wprowadzenia waluty, która daje jej posiadaczowi prawo do zakupu i posiadania. |
| --- | --- |

3.2

Oczywiste jest, że historia swoistej konsumpcji współdzielonej jest tak długa jak historia samej ludzkości, a jej korzenie sięgają tradycji handlu wymiennego praktykowanego przez prymitywne społeczeństwa i stopniowo wypieranego wskutek wprowadzenia waluty, która daje jej posiadaczowi prawo do zakupu i posiadania.

| 3.3 | Tak więc praktyka ta, istotna ze społeczno-gospodarczego punktu widzenia, począwszy od 2000 r., dzięki wykorzystaniu internetu i sieci społecznościowych, nie jest praktyką polegającą na wzajemnej wymianie, ale raczej jest to „nieodwzajemnione działanie prospołeczne”, a dokładniej „akt i proces rozpowszechniania tego, co należy do nas, aby inni mogli z tego korzystać, i/lub akt i proces otrzymywania lub brania czegoś od innych dla naszego użytku”. W związku z powyższym można stwierdzić, iż konsumpcja współdzielona czerpała inspirację z różnych szkół myślenia, począwszy od bezpłatnego i powszechnego dostępu do wiedzy aż do założeń gospodarki funkcjonalności czy „gospodarki prezentów” (gift economy) koncentrujących się na wymianie bez czerpania zysku. W przeciwieństwie do typowej gospodarki wymiany konsumpcja współdzielona opiera się na koncepcji wynagrodzenia pieniężnego lub niepieniężnego. |
| --- | --- |

3.3

Tak więc praktyka ta, istotna ze społeczno-gospodarczego punktu widzenia, począwszy od 2000 r., dzięki wykorzystaniu internetu i sieci społecznościowych, nie jest praktyką polegającą na wzajemnej wymianie, ale raczej jest to „nieodwzajemnione działanie prospołeczne”, a dokładniej „akt i proces rozpowszechniania tego, co należy do nas, aby inni mogli z tego korzystać, i/lub akt i proces otrzymywania lub brania czegoś od innych dla naszego użytku”. W związku z powyższym można stwierdzić, iż konsumpcja współdzielona czerpała inspirację z różnych szkół myślenia, począwszy od bezpłatnego i powszechnego dostępu do wiedzy aż do założeń gospodarki funkcjonalności czy „gospodarki prezentów” (gift economy) koncentrujących się na wymianie bez czerpania zysku. W przeciwieństwie do typowej gospodarki wymiany konsumpcja współdzielona opiera się na koncepcji wynagrodzenia pieniężnego lub niepieniężnego.

4.   Praktyka o istotnym znaczeniu gospodarczym

| 4.1 | To od tego pojęcia należy rozpocząć określenie właściwych i charakterystycznych cech konsumpcji współdzielonej w jej różnych przejawach, wskazując cechy, które muszą posiadać związane z nią praktyki i które pozwalają odróżnić je od innych praktyk gospodarczych stosowanych na rynku. |
| --- | --- |

4.1

To od tego pojęcia należy rozpocząć określenie właściwych i charakterystycznych cech konsumpcji współdzielonej w jej różnych przejawach, wskazując cechy, które muszą posiadać związane z nią praktyki i które pozwalają odróżnić je od innych praktyk gospodarczych stosowanych na rynku.

| 4.2 | Z jednej strony, cechą dominującą i wspólną dla praktyk stosowanych w ramach konsumpcji współdzielonej jest to, że podejmowane w jej ramach działania nie prowadzą do posiadania własności lub współwłasności, ale do wspólnoty stosowania lub użytkowania. |
| --- | --- |

4.2

Z jednej strony, cechą dominującą i wspólną dla praktyk stosowanych w ramach konsumpcji współdzielonej jest to, że podejmowane w jej ramach działania nie prowadzą do posiadania własności lub współwłasności, ale do wspólnoty stosowania lub użytkowania.

| 4.3 | Z drugiej strony, niezbędne jest pośrednictwo platformy, która za pomocą środków elektronicznych (takich jak przeglądarka lub aplikacja internetowa) umożliwia kontakt pomiędzy licznymi posiadaczami dóbr lub usług oraz dużą liczbą użytkowników. |
| --- | --- |

4.3

Z drugiej strony, niezbędne jest pośrednictwo platformy, która za pomocą środków elektronicznych (takich jak przeglądarka lub aplikacja internetowa) umożliwia kontakt pomiędzy licznymi posiadaczami dóbr lub usług oraz dużą liczbą użytkowników.

| 4.4 | Wspólny, charakterystyczny cel tego rodzaju działalności polega na jak najlepszym wykorzystaniu (idling capacity) dostępnych towarów lub usług poprzez wspólne korzystanie z nich. |
| --- | --- |

4.4

Wspólny, charakterystyczny cel tego rodzaju działalności polega na jak najlepszym wykorzystaniu (idling capacity) dostępnych towarów lub usług poprzez wspólne korzystanie z nich.

| 4.5 | Za kolejną podstawową cechę tego modelu uważa się tworzenie relacji, w której strony końcowe są w praktyce partnerami (P2P), nigdy zaś relacji przedsiębiorstwo–konsument (B2C), niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z osobami fizycznymi czy prawnymi, w tym przedsiębiorstwami, przy czym współkonsumpcja nie jest przedmiotem ich działalności gospodarczej (na przykład spółka może dzielić z innym przedsiębiorstwem flotę samochodową lub sprzęt). Nie można jednak wykluczyć możliwości, że pomiędzy partnerami utworzy się relacja biznesowa. |
| --- | --- |

4.5

Za kolejną podstawową cechę tego modelu uważa się tworzenie relacji, w której strony końcowe są w praktyce partnerami (P2P), nigdy zaś relacji przedsiębiorstwo–konsument (B2C), niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z osobami fizycznymi czy prawnymi, w tym przedsiębiorstwami, przy czym współkonsumpcja nie jest przedmiotem ich działalności gospodarczej (na przykład spółka może dzielić z innym przedsiębiorstwem flotę samochodową lub sprzęt). Nie można jednak wykluczyć możliwości, że pomiędzy partnerami utworzy się relacja biznesowa.

| 4.6 | Poniższy schemat ilustruje różnice pomiędzy poszczególnymi modelami biznesowymi:






  Relacja P2P | Relacja B2C |
| --- | --- | --- |
| | |

4.6

Poniższy schemat ilustruje różnice pomiędzy poszczególnymi modelami biznesowymi:

Relacja P2P

Relacja B2C

Image

Image

| 4.7 | Ten rodzaj działalności zakłada kompleksowe powiązanie stosunkiem umownym na trzech płaszczyznach: między posiadaczem towaru lub usługodawcą a podmiotem, który zarządza platformą; między użytkownikiem a podmiotem, który pośredniczy w transakcji na platformie (ewentualnie za opłatą); pomiędzy podmiotami korzystającymi z platformy w celu użytkowania. |
| --- | --- |

4.7

Ten rodzaj działalności zakłada kompleksowe powiązanie stosunkiem umownym na trzech płaszczyznach: między posiadaczem towaru lub usługodawcą a podmiotem, który zarządza platformą; między użytkownikiem a podmiotem, który pośredniczy w transakcji na platformie (ewentualnie za opłatą); pomiędzy podmiotami korzystającymi z platformy w celu użytkowania.

| 4.8 | Tak więc zdaniem Komitetu następujące cechy nie są charakterystyczne czy szczególne dla tego zjawiska:






  a) | odpłatność lub nieodpłatność – Couchsurfing vs Airbnb; |
| --- | --- | --- |

4.8

Tak więc zdaniem Komitetu następujące cechy nie są charakterystyczne czy szczególne dla tego zjawiska:

a)

odpłatność lub nieodpłatność – Couchsurfing vs Airbnb;

| b) | wzajemność pozycji umownych; |
| --- | --- |

b)

wzajemność pozycji umownych;

| c) | charakter finansowy lub niefinansowy operacji, obejmujący także możliwość finansowania działalności na drodze finansowania społecznościowego (crowdfunding); |
| --- | --- |

c)

charakter finansowy lub niefinansowy operacji, obejmujący także możliwość finansowania działalności na drodze finansowania społecznościowego (crowdfunding);

| d) | zwykłe wspólne korzystanie z towarów i usług pomiędzy jednostkami (podwiezienie kolegi samochodem, czasowe udostępnienie przyjacielowi miejsca na nocleg lub pobyt, umożliwienie korzystania z pralki, gdy urządzenie sąsiada uległo awarii); |
| --- | --- |

d)

zwykłe wspólne korzystanie z towarów i usług pomiędzy jednostkami (podwiezienie kolegi samochodem, czasowe udostępnienie przyjacielowi miejsca na nocleg lub pobyt, umożliwienie korzystania z pralki, gdy urządzenie sąsiada uległo awarii);

| e) | wymiana lub sprzedaż towarów z drugiej ręki, ponieważ nie oznacza współdzielenia, a jej efektem jest przeniesienie własności towarów. |
| --- | --- |

e)

wymiana lub sprzedaż towarów z drugiej ręki, ponieważ nie oznacza współdzielenia, a jej efektem jest przeniesienie własności towarów.

5.   Kilka praktycznych przykładów będących oraz niebędących przejawami konsumpcji współdzielonej

| 5.1 | Ograniczenia dotyczące objętości niniejszej opinii nie pozwalają na długie rozważania ani tym bardziej na dogłębne dyskusje na temat charakterystyki całego szeregu sytuacji, które przypuszczalnie wchodzą w zakres wymienionych cech konsumpcji współdzielonej. |
| --- | --- |

5.1

Ograniczenia dotyczące objętości niniejszej opinii nie pozwalają na długie rozważania ani tym bardziej na dogłębne dyskusje na temat charakterystyki całego szeregu sytuacji, które przypuszczalnie wchodzą w zakres wymienionych cech konsumpcji współdzielonej.

| 5.2 | Niektóre zasługują jednak na szczególne wyróżnienie w celu uzyskania lepszego wglądu w tematykę niniejszej opinii: |
| --- | --- |

5.2

Niektóre zasługują jednak na szczególne wyróżnienie w celu uzyskania lepszego wglądu w tematykę niniejszej opinii:

| 5.2.1 | W sektorze zakwaterowania wyróżnić można Airbnb, Rentalia, Homeaway, Couchsurfing i Bedycasa – platformy, na których rejestrują się właściciele nieruchomości udostępniający tymczasowo poszczególne pomieszczenia lub cały dom, przy czym schroniska, hotele i inne podmioty oferujące noclegi dla turystów także mają możliwość udostępniania na tych platformach informacji o swoich ofertach. Ze względu na łatwość, z jaką każdy może dodać swoją nieruchomość do oferty w ramach wspomnianych sieci umożliwiających współdzielenie, a także mając na uwadze coraz większy dochód, który właściciele czerpią z tej działalności, zwiększanie się liczby lokali dostępnych w ofercie tego segmentu doprowadziło do zawarcia umów o współpracy w zakresie pobierania i odprowadzania podatków między platformami a organami podatkowymi, zwłaszcza w Paryżu i Amsterdamie. W Amsterdamie, Barcelonie, Londynie i Berlinie powstał system obowiązkowej rejestracji obiektów zakwaterowania i przepisy dotyczące ram czasowych, aby nie działać na niekorzyść długoterminowego najmu i zapobiegać takim konsekwencjom jak wzrost czynszów. |
| --- | --- |

5.2.1

W sektorze zakwaterowania wyróżnić można Airbnb, Rentalia, Homeaway, Couchsurfing i Bedycasa – platformy, na których rejestrują się właściciele nieruchomości udostępniający tymczasowo poszczególne pomieszczenia lub cały dom, przy czym schroniska, hotele i inne podmioty oferujące noclegi dla turystów także mają możliwość udostępniania na tych platformach informacji o swoich ofertach. Ze względu na łatwość, z jaką każdy może dodać swoją nieruchomość do oferty w ramach wspomnianych sieci umożliwiających współdzielenie, a także mając na uwadze coraz większy dochód, który właściciele czerpią z tej działalności, zwiększanie się liczby lokali dostępnych w ofercie tego segmentu doprowadziło do zawarcia umów o współpracy w zakresie pobierania i odprowadzania podatków między platformami a organami podatkowymi, zwłaszcza w Paryżu i Amsterdamie. W Amsterdamie, Barcelonie, Londynie i Berlinie powstał system obowiązkowej rejestracji obiektów zakwaterowania i przepisy dotyczące ram czasowych, aby nie działać na niekorzyść długoterminowego najmu i zapobiegać takim konsekwencjom jak wzrost czynszów.

| 5.2.2 | W przypadku sektora transportu możemy wymienić aplikacje Blablacar, Umcoche, Liftshare, Karzoo, które umożliwiają rejestrację prywatnych właścicieli pojazdów pragnących udostępnić wolne miejsca w swoich pojazdach podczas podróży (carpooling). Niektóre platformy umożliwiają dzielenie się kosztami podróży, ale nie jest dozwolone pobieranie opłat w celu zarobkowym. Należy zwrócić tutaj szczególną uwagę na Uber, gdyż udostępnia usługę współdzielenia samochodów prywatnych (UberPop – aplikacja zakazana prawie w całej UE), jak również umożliwia zamówienie usługi transportowej realizowanej przez kierowców zawodowych (Uberblack i UberX – usługa zbliżona do tych oferowanych przez tradycyjne taksówki). Określenie jej cech charakterystycznych nie jest proste, ponieważ firma nie posiada przejrzystego modelu biznesowego, do tego stopnia, że przedmiotem rozważań sądu była kwestia, czy kierowcy Uber są pracownikami przedsiębiorstwa (2). Usługa ta stała się przyczyną demonstracji, w niektórych przypadkach gwałtownych, a także rozpraw sądowych w całej Europie. Tylko Zjednoczone Królestwo i Estonia mają przepisy, które umożliwiły legalizację usług firmy, a w chwili obecnej oczekuje się na decyzję Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na prośbę sądów w Barcelonie i Brukseli, które wnoszą o wyjaśnienie charakteru prowadzonej działalności (3). |
| --- | --- |

5.2.2

W przypadku sektora transportu możemy wymienić aplikacje Blablacar, Umcoche, Liftshare, Karzoo, które umożliwiają rejestrację prywatnych właścicieli pojazdów pragnących udostępnić wolne miejsca w swoich pojazdach podczas podróży (carpooling). Niektóre platformy umożliwiają dzielenie się kosztami podróży, ale nie jest dozwolone pobieranie opłat w celu zarobkowym. Należy zwrócić tutaj szczególną uwagę na Uber, gdyż udostępnia usługę współdzielenia samochodów prywatnych (UberPop – aplikacja zakazana prawie w całej UE), jak również umożliwia zamówienie usługi transportowej realizowanej przez kierowców zawodowych (Uberblack i UberX – usługa zbliżona do tych oferowanych przez tradycyjne taksówki). Określenie jej cech charakterystycznych nie jest proste, ponieważ firma nie posiada przejrzystego modelu biznesowego, do tego stopnia, że przedmiotem rozważań sądu była kwestia, czy kierowcy Uber są pracownikami przedsiębiorstwa (2). Usługa ta stała się przyczyną demonstracji, w niektórych przypadkach gwałtownych, a także rozpraw sądowych w całej Europie. Tylko Zjednoczone Królestwo i Estonia mają przepisy, które umożliwiły legalizację usług firmy, a w chwili obecnej oczekuje się na decyzję Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na prośbę sądów w Barcelonie i Brukseli, które wnoszą o wyjaśnienie charakteru prowadzonej działalności (3).

| 5.2.3 | Przykładami wspólnego (społecznościowego) finansowania może być finansowanie na zasadzie oprocentowanych pożyczek (np. Zopa i Auxmoney), finansowanie kapitałowe z udziałami w powstałej spółce (np. Fundedbyme i Crowdcube), finansowanie w zamian za nagrody (np. Kickstarter lub Indiegogo), a także finansowanie w formie darowizny, w przypadku którego nie oczekuje się żadnego wynagrodzenia za przekazanie kwot. |
| --- | --- |

5.2.3

Przykładami wspólnego (społecznościowego) finansowania może być finansowanie na zasadzie oprocentowanych pożyczek (np. Zopa i Auxmoney), finansowanie kapitałowe z udziałami w powstałej spółce (np. Fundedbyme i Crowdcube), finansowanie w zamian za nagrody (np. Kickstarter lub Indiegogo), a także finansowanie w formie darowizny, w przypadku którego nie oczekuje się żadnego wynagrodzenia za przekazanie kwot.

6.   Potrzeba zdefiniowania pojęcia

| 6.1 | Zazwyczaj trud konceptualizacji, w szczególności w przypadku metody indukcyjnej, nie ma charakteru liniowego i wymaga poświęcenia czasu na zakorzenienie się koncepcji i uzyskanie jednomyślnego porozumienia. Tak dzieje się w przypadku pojęcia „konsumpcja współdzielona”, które pojawia się w mediach oprócz innych pojęć, takich jak „gospodarka społeczna lub solidarnościowa”, „gospodarka o obiegu zamkniętym”, „gospodarka funkcjonalności”, „zielona gospodarka”, „niebieska gospodarka”, „gospodarka rozwiązań”, „gospodarka horyzontalna”, „gospodarka na żądanie”, „gospodarka platform” i „gig economy”. |
| --- | --- |

6.1

Zazwyczaj trud konceptualizacji, w szczególności w przypadku metody indukcyjnej, nie ma charakteru liniowego i wymaga poświęcenia czasu na zakorzenienie się koncepcji i uzyskanie jednomyślnego porozumienia. Tak dzieje się w przypadku pojęcia „konsumpcja współdzielona”, które pojawia się w mediach oprócz innych pojęć, takich jak „gospodarka społeczna lub solidarnościowa”, „gospodarka o obiegu zamkniętym”, „gospodarka funkcjonalności”, „zielona gospodarka”, „niebieska gospodarka”, „gospodarka rozwiązań”, „gospodarka horyzontalna”, „gospodarka na żądanie”, „gospodarka platform” i „gig economy”.

| 6.2 | Dlatego niektórzy autorzy wolą nawet nie podejmować próby podania definicji z obawy, że nie będzie wystarczająco wyczerpująca lub przeciwnie – nie będzie właściwie określała zakresu znaczenia. |
| --- | --- |

6.2

Dlatego niektórzy autorzy wolą nawet nie podejmować próby podania definicji z obawy, że nie będzie wystarczająco wyczerpująca lub przeciwnie – nie będzie właściwie określała zakresu znaczenia.

| 6.3 | W opiniach EKES-u, pomimo wielu odniesień do tego pojęcia, nigdzie nie określono jego definicji. Podobnie w opinii KR-u (4), choć podejmuje się próbę podziału na dwie główne kategorie i cztery formy, również nie ryzykuje się podania definicji. Wreszcie Komisja w swoim ostatnim komunikacie „Usprawnianie jednolitego rynku” (5) używa raczej terminu „gospodarka dzielenia się” rozumianego jako synonim, jednak zamiast podania definicji ogranicza się do określenia korzyści dla niektórych podmiotów (konsumentów, pracowników) i wskazania wpływu na wydajność i zrównoważony rozwój, obiecując przygotowanie na 2016 r. europejskiego programu dotyczącego gospodarki dzielenia się. Parlament Europejski do tej pory nie wniósł żadnego znaczącego wkładu poza rezolucją z dnia 21 grudnia 2015 r.„W kierunku Aktu o jednolitym rynku cyfrowym” (6), kilkoma badaniami wysokiej jakości oraz kilkoma briefingami dotyczącymi konkretnych zagadnień. Jednak do tej pory w żadnym z tych dokumentów nie przeprowadzono badania skutków w odniesieniu do tworzenia nowych miejsc pracy i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

6.3

W opiniach EKES-u, pomimo wielu odniesień do tego pojęcia, nigdzie nie określono jego definicji. Podobnie w opinii KR-u (4), choć podejmuje się próbę podziału na dwie główne kategorie i cztery formy, również nie ryzykuje się podania definicji. Wreszcie Komisja w swoim ostatnim komunikacie „Usprawnianie jednolitego rynku” (5) używa raczej terminu „gospodarka dzielenia się” rozumianego jako synonim, jednak zamiast podania definicji ogranicza się do określenia korzyści dla niektórych podmiotów (konsumentów, pracowników) i wskazania wpływu na wydajność i zrównoważony rozwój, obiecując przygotowanie na 2016 r. europejskiego programu dotyczącego gospodarki dzielenia się. Parlament Europejski do tej pory nie wniósł żadnego znaczącego wkładu poza rezolucją z dnia 21 grudnia 2015 r.„W kierunku Aktu o jednolitym rynku cyfrowym” (6), kilkoma badaniami wysokiej jakości oraz kilkoma briefingami dotyczącymi konkretnych zagadnień. Jednak do tej pory w żadnym z tych dokumentów nie przeprowadzono badania skutków w odniesieniu do tworzenia nowych miejsc pracy i wzrostu gospodarczego.

| 6.4 | Nie uważa się, aby w tej sprawie należało tworzyć oryginalne definicje, gdy spośród wielu już sformułowanych jedna zdaje się cieszyć szczególnym poparciem. Tym samym przyjmuje się definicję konsumpcji współdzielonej autorstwa Botsmana i Rogersa, którzy określają ją jako „system gospodarczy oparty na dzieleniu się, za darmo lub odpłatnie, niewykorzystanymi w pełnym stopniu towarami i usługami, bezpośrednio przez osoby fizyczne” i za pośrednictwem platform internetowych. Dokładniejsze rozróżnienie analityczne „współdzielenia”, tj. „działalności niezarobkowej”, oraz wykorzystania platform może pomóc w lepszym podejmowaniu decyzji politycznych i tworzeniu bardziej odpowiednich regulacji. |
| --- | --- |

6.4

Nie uważa się, aby w tej sprawie należało tworzyć oryginalne definicje, gdy spośród wielu już sformułowanych jedna zdaje się cieszyć szczególnym poparciem. Tym samym przyjmuje się definicję konsumpcji współdzielonej autorstwa Botsmana i Rogersa, którzy określają ją jako „system gospodarczy oparty na dzieleniu się, za darmo lub odpłatnie, niewykorzystanymi w pełnym stopniu towarami i usługami, bezpośrednio przez osoby fizyczne” i za pośrednictwem platform internetowych. Dokładniejsze rozróżnienie analityczne „współdzielenia”, tj. „działalności niezarobkowej”, oraz wykorzystania platform może pomóc w lepszym podejmowaniu decyzji politycznych i tworzeniu bardziej odpowiednich regulacji.

| 6.5 | Definicja ta jest wystarczająco obszerna, aby obejmować tak zróżnicowane obszary, jak produkcja, konsumpcja, finansowanie (crowdfunding) lub wiedza, i umożliwić podział na cztery obszary charakteryzujące się pewnym stopniem autonomii: konsumpcja współdzielona; wspólne kształcenie, szkolenie i wiedza; finansowanie społecznościowe; produkcja współdzielona (7). |
| --- | --- |

6.5

Definicja ta jest wystarczająco obszerna, aby obejmować tak zróżnicowane obszary, jak produkcja, konsumpcja, finansowanie (crowdfunding) lub wiedza, i umożliwić podział na cztery obszary charakteryzujące się pewnym stopniem autonomii: konsumpcja współdzielona; wspólne kształcenie, szkolenie i wiedza; finansowanie społecznościowe; produkcja współdzielona (7).

| 6.6 | Definicja ta umożliwia także rozróżnienie modeli biznesowych, które, podszywając się pod idee konsumpcji współdzielonej, w rzeczywistości są przedsiębiorstwami nastawionymi wyłącznie na zysk i działającymi zgodnie z modelem B2C. Wniosek ten opiera się na analizie sposobu działania tych platform (który często nie jest przejrzysty); możemy tu znaleźć przypadki prawdziwej konsumpcji współdzielonej, gdzie relacje ustanowione poprzez platformy rzeczywiście odpowiadają modelowi P2P, a jedyną rolą samej platformy jest umożliwienie kontaktu pomiędzy partnerami, ale także przykłady przedsiębiorstw, które pod pozorem platformy P2P ingerują w relacje biznesowe, pobierając prowizje i będąc odbiorcami płatności oraz dostarczając usług dodatkowych, które to firmy nie powinny być traktowane jako przykłady konsumpcji współdzielonej, lecz jako usługodawcy działający zgodnie z założeniami modelu B2C, wraz ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z prowadzenia takiej działalności. |
| --- | --- |

6.6

Definicja ta umożliwia także rozróżnienie modeli biznesowych, które, podszywając się pod idee konsumpcji współdzielonej, w rzeczywistości są przedsiębiorstwami nastawionymi wyłącznie na zysk i działającymi zgodnie z modelem B2C. Wniosek ten opiera się na analizie sposobu działania tych platform (który często nie jest przejrzysty); możemy tu znaleźć przypadki prawdziwej konsumpcji współdzielonej, gdzie relacje ustanowione poprzez platformy rzeczywiście odpowiadają modelowi P2P, a jedyną rolą samej platformy jest umożliwienie kontaktu pomiędzy partnerami, ale także przykłady przedsiębiorstw, które pod pozorem platformy P2P ingerują w relacje biznesowe, pobierając prowizje i będąc odbiorcami płatności oraz dostarczając usług dodatkowych, które to firmy nie powinny być traktowane jako przykłady konsumpcji współdzielonej, lecz jako usługodawcy działający zgodnie z założeniami modelu B2C, wraz ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z prowadzenia takiej działalności.

| 6.7 | Jednocześnie definicja ta pozwala automatycznie wykluczyć stosowanie pojęcia konsumpcji współdzielonej w odniesieniu do pewnego rodzaju działalności, które próbuje się objąć tą nazwą, takiej jak, między innymi:






  a) | dzielenie się jedzeniem lub nietrwałymi dobrami konsumpcyjnymi; |
| --- | --- | --- |

6.7

Jednocześnie definicja ta pozwala automatycznie wykluczyć stosowanie pojęcia konsumpcji współdzielonej w odniesieniu do pewnego rodzaju działalności, które próbuje się objąć tą nazwą, takiej jak, między innymi:

a)

dzielenie się jedzeniem lub nietrwałymi dobrami konsumpcyjnymi;

| b) | towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i spółdzielnie; |
| --- | --- |

b)

towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i spółdzielnie;

| c) | przedsiębiorczość społeczna; |
| --- | --- |

c)

przedsiębiorczość społeczna;

| d) | działalność charytatywna; |
| --- | --- |

d)

działalność charytatywna;

| e) | gospodarka na żądanie; |
| --- | --- |

e)

gospodarka na żądanie;

| f) | gospodarka funkcjonalności, związana bardziej z gospodarką o obiegu zamkniętym; |
| --- | --- |

f)

gospodarka funkcjonalności, związana bardziej z gospodarką o obiegu zamkniętym;

| g) | standardowe pośrednictwo. |
| --- | --- |

g)

standardowe pośrednictwo.

7.   Wzrost znaczenia gospodarczego zjawiska i niektóre strategie polityczne, które powinny zostać opracowane

| 7.1 | Nawet bez jasnego zdefiniowania zakresu zjawiska przeprowadzono liczne badania i analizy mające na celu określenie jego znaczenia gospodarczego w UE i na świecie. |
| --- | --- |

7.1

Nawet bez jasnego zdefiniowania zakresu zjawiska przeprowadzono liczne badania i analizy mające na celu określenie jego znaczenia gospodarczego w UE i na świecie.

| 7.2 | Nie ulega wątpliwości, że w ostatnich latach, a zwłaszcza w czasach kryzysu i jako odpowiedź na niego, nie przestaje rosnąć liczba inicjatyw w ramach konsumpcji współdzielonej – na stronie internetowej www.collaborativeconsumption.com figuruje obecnie ponad tysiąc inicjatyw. |
| --- | --- |

7.2

Nie ulega wątpliwości, że w ostatnich latach, a zwłaszcza w czasach kryzysu i jako odpowiedź na niego, nie przestaje rosnąć liczba inicjatyw w ramach konsumpcji współdzielonej – na stronie internetowej www.collaborativeconsumption.com figuruje obecnie ponad tysiąc inicjatyw.

| 7.3 | Szacunki Komisji Europejskiej wskazują, że globalne obroty stojące za określeniem „konsumpcja współdzielona” wzrosły w 2013 r. do 3,5 mld USD, co oznacza roczny wzrost o 25 %. Obecnie kwota ta wyniosłaby 20 mld. Prognozy biura badań PwC przewidują bardzo duży wzrost do 2025 r. (8). |
| --- | --- |

7.3

Szacunki Komisji Europejskiej wskazują, że globalne obroty stojące za określeniem „konsumpcja współdzielona” wzrosły w 2013 r. do 3,5 mld USD, co oznacza roczny wzrost o 25 %. Obecnie kwota ta wyniosłaby 20 mld. Prognozy biura badań PwC przewidują bardzo duży wzrost do 2025 r. (8).

| 7.4 | Konsumpcja współdzielona, oprócz tworzenia wartości ekonomicznej, propaguje w wymiarze społecznym i środowiskowym wzmocnienie solidarności między obywatelami, ożywia lokalną gospodarkę, tworzy miejsca pracy, sprzyja racjonalizacji zużycia w gospodarstwach domowych dzięki wspólnemu wykorzystywaniu niektórych dóbr, zmniejsza zużycie energii i promuje bardziej odpowiedzialną i zrównoważoną konsumpcję. |
| --- | --- |

7.4

Konsumpcja współdzielona, oprócz tworzenia wartości ekonomicznej, propaguje w wymiarze społecznym i środowiskowym wzmocnienie solidarności między obywatelami, ożywia lokalną gospodarkę, tworzy miejsca pracy, sprzyja racjonalizacji zużycia w gospodarstwach domowych dzięki wspólnemu wykorzystywaniu niektórych dóbr, zmniejsza zużycie energii i promuje bardziej odpowiedzialną i zrównoważoną konsumpcję.

| 7.5 | EKES uważa, że ten typ gospodarki „jest innowacyjnym i korzystnym dla gospodarki, społeczeństwa i środowiska uzupełnieniem gospodarki opartej na produkcji” i „stanowi rozwiązanie kryzysu finansowego i gospodarczego” (9). |
| --- | --- |

7.5

EKES uważa, że ten typ gospodarki „jest innowacyjnym i korzystnym dla gospodarki, społeczeństwa i środowiska uzupełnieniem gospodarki opartej na produkcji” i „stanowi rozwiązanie kryzysu finansowego i gospodarczego” (9).

| 7.6 | W związku z powyższym EKES wzywa Komisję do podjęcia całego szeregu działań o charakterze politycznym niezbędnych do wspierania i wdrażania w UE i poszczególnych państwach członkowskich różnych form i odmian konsumpcji współdzielonej oraz zapewnienia ich wiarygodności i zaufania do nich. W niniejszej opinii Komitet powtarza to, o czym wspominał już w odniesieniu do tych kwestii i do czego wyraźnie się odnosi. Uważa, że nowe modele biznesowe stosowane przez platformy prowadzą do wątpliwości wymagających pilnej odpowiedzi, m.in. w odniesieniu do zastosowania przepisów krajowych, zapewnienia przestrzegania praw pracowniczych i właściwego opodatkowania. EKES wzywa Komisję do zbadania tych kwestii, jeśli naprawdę pragniemy czerpać korzyści społeczne płynące z tych modeli biznesowych. |
| --- | --- |

7.6

W związku z powyższym EKES wzywa Komisję do podjęcia całego szeregu działań o charakterze politycznym niezbędnych do wspierania i wdrażania w UE i poszczególnych państwach członkowskich różnych form i odmian konsumpcji współdzielonej oraz zapewnienia ich wiarygodności i zaufania do nich. W niniejszej opinii Komitet powtarza to, o czym wspominał już w odniesieniu do tych kwestii i do czego wyraźnie się odnosi. Uważa, że nowe modele biznesowe stosowane przez platformy prowadzą do wątpliwości wymagających pilnej odpowiedzi, m.in. w odniesieniu do zastosowania przepisów krajowych, zapewnienia przestrzegania praw pracowniczych i właściwego opodatkowania. EKES wzywa Komisję do zbadania tych kwestii, jeśli naprawdę pragniemy czerpać korzyści społeczne płynące z tych modeli biznesowych.

| 7.7 | Ważne jest również, aby odwołać się do konieczności pilnego określenia definicji, wytycznych lub wskazówek na szczeblu europejskim, ponieważ niektóre państwa członkowskie w związku z opóźnieniem i widocznym niezdecydowaniem ze strony instytucji europejskich zaczęły już określać własne polityki. |
| --- | --- |

7.7

Ważne jest również, aby odwołać się do konieczności pilnego określenia definicji, wytycznych lub wskazówek na szczeblu europejskim, ponieważ niektóre państwa członkowskie w związku z opóźnieniem i widocznym niezdecydowaniem ze strony instytucji europejskich zaczęły już określać własne polityki.

8.   Działalność chroniona na mocy prawa

8.1   
  Przedmiotowe interesy i ich ochrona prawna

| 8.1.1 | Jak w przypadku każdej innej działalności, która łączy ludzi mających własne, czasem sprzeczne, interesy, konsumpcja współdzielona podlega przepisom regulującym dany rodzaj interesów. Nie popiera się zatem całkowicie nierealistycznego poglądu tych, którzy twierdzą, że konsumpcja współdzielona powinna być swoistą strefą „bez prawa”, gdzie wolność musi obowiązywać bez żadnych barier czy ograniczeń, opierając się wyłącznie na zaufaniu i naturalnej dobroci (na wzór „szlachetnego dzikusa” Rousseau). |
| --- | --- |

8.1.1

Jak w przypadku każdej innej działalności, która łączy ludzi mających własne, czasem sprzeczne, interesy, konsumpcja współdzielona podlega przepisom regulującym dany rodzaj interesów. Nie popiera się zatem całkowicie nierealistycznego poglądu tych, którzy twierdzą, że konsumpcja współdzielona powinna być swoistą strefą „bez prawa”, gdzie wolność musi obowiązywać bez żadnych barier czy ograniczeń, opierając się wyłącznie na zaufaniu i naturalnej dobroci (na wzór „szlachetnego dzikusa” Rousseau).

| 8.1.2 | EKES opowiada się stale i konsekwentnie za tym, aby każda działalność gospodarcza była chroniona przez prawo. Stwierdził również, że regulacja ta może przyjmować rożne formy, które muszą zostać powiązane w sposób harmonijny. |
| --- | --- |

8.1.2

EKES opowiada się stale i konsekwentnie za tym, aby każda działalność gospodarcza była chroniona przez prawo. Stwierdził również, że regulacja ta może przyjmować rożne formy, które muszą zostać powiązane w sposób harmonijny.

| 8.1.3 | Zwłaszcza w ostatniej opinii w sprawie roli samoregulacji i współregulacji w UE (10), do której odsyła Komitet, podkreślono w szczególności, że „samoregulacja i współregulacja” jako „samoistne bądź narzucone mechanizmy regulowania interesów gospodarczych i społecznych lub stosunków i praktyk handlowych różnych zainteresowanych podmiotów” powinny być traktowane jako ważne, uzupełniające lub dodatkowe instrumenty, ale nigdy jako alternatywa dla twardego prawa (hard law). Ich ważność można uznać, gdy określi się „ich formę i zasięg poprzez mające zastosowanie prawne, wyraźne i ścisłe przepisy o charakterze wiążącym zarówno na poziomie krajowym, jak i wspólnotowym, respektując zarazem charakter tych instrumentów, zwłaszcza dobrowolne porozumienie uczestników”. |
| --- | --- |

8.1.3

Zwłaszcza w ostatniej opinii w sprawie roli samoregulacji i współregulacji w UE (10), do której odsyła Komitet, podkreślono w szczególności, że „samoregulacja i współregulacja” jako „samoistne bądź narzucone mechanizmy regulowania interesów gospodarczych i społecznych lub stosunków i praktyk handlowych różnych zainteresowanych podmiotów” powinny być traktowane jako ważne, uzupełniające lub dodatkowe instrumenty, ale nigdy jako alternatywa dla twardego prawa (hard law). Ich ważność można uznać, gdy określi się „ich formę i zasięg poprzez mające zastosowanie prawne, wyraźne i ścisłe przepisy o charakterze wiążącym zarówno na poziomie krajowym, jak i wspólnotowym, respektując zarazem charakter tych instrumentów, zwłaszcza dobrowolne porozumienie uczestników”.

8.2   
  Prawa i obowiązki

| 8.2.1 | W istocie, od momentu gdy czysto spontaniczne praktyki stosowane między jednostkami przyjmują formę działalności gospodarczej, a wzajemne prawa i obowiązki stron nabierają charakteru umownego, powinny one podlegać regulacji krajowej lub unijnej, która prawnie określi prawa i obowiązki każdej ze stron. |
| --- | --- |

8.2.1

W istocie, od momentu gdy czysto spontaniczne praktyki stosowane między jednostkami przyjmują formę działalności gospodarczej, a wzajemne prawa i obowiązki stron nabierają charakteru umownego, powinny one podlegać regulacji krajowej lub unijnej, która prawnie określi prawa i obowiązki każdej ze stron.

| 8.2.2 | Okazuje się, iż złożoność relacji w ramach tego zjawiska (jak opisano w punkcie 4.7) jest tak znaczna, że uzasadnia określenie ram prawnych, w obrębie których powinny poruszać się zainteresowane podmioty, zwłaszcza gdy działania te mają charakter mieszany, tak jak ma to miejsce w przypadku modeli freemium lub donationware, dobrze udokumentowanych w przykładzie działalności typu geocaching. |
| --- | --- |

8.2.2

Okazuje się, iż złożoność relacji w ramach tego zjawiska (jak opisano w punkcie 4.7) jest tak znaczna, że uzasadnia określenie ram prawnych, w obrębie których powinny poruszać się zainteresowane podmioty, zwłaszcza gdy działania te mają charakter mieszany, tak jak ma to miejsce w przypadku modeli freemium lub donationware, dobrze udokumentowanych w przykładzie działalności typu geocaching.

| 8.2.3 | Mając na uwadze stopień, w jakim zjawisko to, ze względu na swój charakter, wyraźnie wykracza poza granice państw członkowskich, UE powinna określić ramy prawne dla wspólnego i zintegrowanego obszaru wielkiego jednolitego rynku. Ramy te powinny być obowiązujące dla wszelkich działań o charakterze transgranicznym. W wyniku ich braku miał już miejsce szereg przypadków przyjęcia odmiennych i sprzecznych stanowisk w kilku państwach członkowskich w odniesieniu do niektórych szczególnych kwestii (np. Uber), podobnie jak dzieje się to w USA. |
| --- | --- |

8.2.3

Mając na uwadze stopień, w jakim zjawisko to, ze względu na swój charakter, wyraźnie wykracza poza granice państw członkowskich, UE powinna określić ramy prawne dla wspólnego i zintegrowanego obszaru wielkiego jednolitego rynku. Ramy te powinny być obowiązujące dla wszelkich działań o charakterze transgranicznym. W wyniku ich braku miał już miejsce szereg przypadków przyjęcia odmiennych i sprzecznych stanowisk w kilku państwach członkowskich w odniesieniu do niektórych szczególnych kwestii (np. Uber), podobnie jak dzieje się to w USA.

| 8.2.4 | Te ramy prawne obejmują w szczególności następujące obszary priorytetowe:






  a) | ochrona praw wszystkich partnerów działających w ramach konsumpcji współdzielonej, w tym prosumenta, z dostosowaniem do tych relacji całego obecnego dorobku UE dotyczącego praw konsumentów, zwłaszcza zasad odnoszących się do nieuczciwych postanowień umownych, nieuczciwych praktyk handlowych, bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz handlu elektronicznego; |
| --- | --- | --- |

8.2.4

Te ramy prawne obejmują w szczególności następujące obszary priorytetowe:

a)

ochrona praw wszystkich partnerów działających w ramach konsumpcji współdzielonej, w tym prosumenta, z dostosowaniem do tych relacji całego obecnego dorobku UE dotyczącego praw konsumentów, zwłaszcza zasad odnoszących się do nieuczciwych postanowień umownych, nieuczciwych praktyk handlowych, bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz handlu elektronicznego;

| b) | podstawowe prawa konsumentów, które powinny objąć swych zasięgiem omawianą działalność (udzielanie informacji, przejrzystość, ochrona danych i prywatności, bezpieczeństwo i higiena pracy); |
| --- | --- |

b)

podstawowe prawa konsumentów, które powinny objąć swych zasięgiem omawianą działalność (udzielanie informacji, przejrzystość, ochrona danych i prywatności, bezpieczeństwo i higiena pracy);

| c) | ochrona danych i prywatności zainteresowanych stron (tracking and profiling), która gwarantuje możliwość przenoszenia ich danych; |
| --- | --- |

c)

ochrona danych i prywatności zainteresowanych stron (tracking and profiling), która gwarantuje możliwość przenoszenia ich danych;

| d) | prawo ochrony konkurencji, o ile taka działalność konkuruje na rynku z przedsiębiorstwami realizującymi identyczne cele i działania oraz na ile prawo to gwarantuje uczciwą konkurencję i przeciwdziała monopolom i praktykom antykonkurencyjnym, tak aby sprostać innym wyzwaniom konsumpcji współdzielonej; |
| --- | --- |

d)

prawo ochrony konkurencji, o ile taka działalność konkuruje na rynku z przedsiębiorstwami realizującymi identyczne cele i działania oraz na ile prawo to gwarantuje uczciwą konkurencję i przeciwdziała monopolom i praktykom antykonkurencyjnym, tak aby sprostać innym wyzwaniom konsumpcji współdzielonej;

| e) | prawo podatkowe, gdyż wpływy z takiej działalności nie mogą być wyłączone z odpowiedniego opodatkowania, mając na uwadze zwalczanie oszustw podatkowych i uchylania się od opodatkowania; |
| --- | --- |

e)

prawo podatkowe, gdyż wpływy z takiej działalności nie mogą być wyłączone z odpowiedniego opodatkowania, mając na uwadze zwalczanie oszustw podatkowych i uchylania się od opodatkowania;

| f) | odpowiedzialność platform biznesowych, w zależności od świadczonych usług oraz odpowiednio do poziomu ingerencji w związku z zawieranymi za ich pośrednictwem transakcjami, a także zapewnienie przestrzegania legalności ich oferty; |
| --- | --- |

f)

odpowiedzialność platform biznesowych, w zależności od świadczonych usług oraz odpowiednio do poziomu ingerencji w związku z zawieranymi za ich pośrednictwem transakcjami, a także zapewnienie przestrzegania legalności ich oferty;

| g) | wpływ na rynek pracy oraz definicję samego pojęcia i form pracy w środowisku cyfrowym; |
| --- | --- |

g)

wpływ na rynek pracy oraz definicję samego pojęcia i form pracy w środowisku cyfrowym;

| h) | ochrona zaangażowanych pracowników, z odróżnieniem sytuacji pracowników nienawiązujących rzeczywistej współpracy z platformą (ich ochrona powinna mieć miejsce zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie do osób samozatrudnionych) oraz z zastosowaniem zasady ochrony pracowników do tych osób, które faktycznie mogą być uznane za pracowników zatrudnionych przez platformę, w szczególności w odniesieniu do „fałszywych” pracowników pracujących na własny rachunek lub posiadających niepewny stosunek pracy; |
| --- | --- |

h)

ochrona zaangażowanych pracowników, z odróżnieniem sytuacji pracowników nienawiązujących rzeczywistej współpracy z platformą (ich ochrona powinna mieć miejsce zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie do osób samozatrudnionych) oraz z zastosowaniem zasady ochrony pracowników do tych osób, które faktycznie mogą być uznane za pracowników zatrudnionych przez platformę, w szczególności w odniesieniu do „fałszywych” pracowników pracujących na własny rachunek lub posiadających niepewny stosunek pracy;

| i) | ochrona praw i instrumentów polityki społecznej dotyczących pracowników, takich jak prawo do zrzeszania się, prawo do strajku i prawo do negocjacji zbiorowych i dialogu społecznego; |
| --- | --- |

i)

ochrona praw i instrumentów polityki społecznej dotyczących pracowników, takich jak prawo do zrzeszania się, prawo do strajku i prawo do negocjacji zbiorowych i dialogu społecznego;

| j) | ochrona modeli społecznych i zdolności państw członkowskich do utrzymania zrównoważonej formy tych modeli w przyszłości; |
| --- | --- |

j)

ochrona modeli społecznych i zdolności państw członkowskich do utrzymania zrównoważonej formy tych modeli w przyszłości;

| k) | wymiar środowiskowy w celu monitorowania wpływu konsumpcji współdzielonej na środowisko, a jednocześnie zapobieganie negatywnym skutkom (11); |
| --- | --- |

k)

wymiar środowiskowy w celu monitorowania wpływu konsumpcji współdzielonej na środowisko, a jednocześnie zapobieganie negatywnym skutkom (11);

| l) | prawa autorskie i prawo własności intelektualnej, do rozważenia podczas przeglądu dyrektywy 2001/29/WE. |
| --- | --- |

l)

prawa autorskie i prawo własności intelektualnej, do rozważenia podczas przeglądu dyrektywy 2001/29/WE.

8.3   
  Formuły regulacyjne

| 8.3.1 | W odniesieniu do poziomu UE, jedynego, do którego odnosi się niniejsza opinia, EKES jest zdania, że celem instytucji unijnych, poczynając od Komisji z racji posiadanego przez nią prawa inicjatywy, ale także Rady i PE, powinno być poświęcenie szczególnej i pilnej uwagi przyjęciu ram regulacyjnych, które dokładnie określą zakres i parametry, w obrębie których taka działalność ma się rozwijać, nie zapominając, że środki powinny zostać dostosowane do różnych rodzajów konsumpcji współdzielonej. |
| --- | --- |

8.3.1

W odniesieniu do poziomu UE, jedynego, do którego odnosi się niniejsza opinia, EKES jest zdania, że celem instytucji unijnych, poczynając od Komisji z racji posiadanego przez nią prawa inicjatywy, ale także Rady i PE, powinno być poświęcenie szczególnej i pilnej uwagi przyjęciu ram regulacyjnych, które dokładnie określą zakres i parametry, w obrębie których taka działalność ma się rozwijać, nie zapominając, że środki powinny zostać dostosowane do różnych rodzajów konsumpcji współdzielonej.

| 8.3.2 | W tym kontekście należy w pierwszym rzędzie określić wspólne zasady dotyczące interesu i porządku publicznego, które muszą być obowiązkowo przestrzegane przez uczestników takich form działalności gospodarczej, w szczególności te, o których mowa w punkcie 8.2.4. |
| --- | --- |

8.3.2

W tym kontekście należy w pierwszym rzędzie określić wspólne zasady dotyczące interesu i porządku publicznego, które muszą być obowiązkowo przestrzegane przez uczestników takich form działalności gospodarczej, w szczególności te, o których mowa w punkcie 8.2.4.

| 8.3.3 | Niemniej, jak zawsze twierdził EKES, istnieje równolegle spora przestrzeń, którą należy pozostawić samoregulacji i współregulacji. Komitet uważa, iż mamy tu do czynienia z klasycznym przykładem tego, co niektórzy określają już mianem „shared regulation” („współregulacja”), jak to ostatnio zdefiniowało Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce (RSA HOUSE) w Londynie lub jak określono w Kodeksie postępowania stworzonym przez Sharing Economy UK (SEUK) (12). |
| --- | --- |

8.3.3

Niemniej, jak zawsze twierdził EKES, istnieje równolegle spora przestrzeń, którą należy pozostawić samoregulacji i współregulacji. Komitet uważa, iż mamy tu do czynienia z klasycznym przykładem tego, co niektórzy określają już mianem „shared regulation” („współregulacja”), jak to ostatnio zdefiniowało Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce (RSA HOUSE) w Londynie lub jak określono w Kodeksie postępowania stworzonym przez Sharing Economy UK (SEUK) (12).

8.4   
  Szczególna rola samoregulacji

| 8.4.1 | EKES zawsze bronił stanowiska, iż instytucje UE i władze krajowe nie powinny określać treści kodeksów postępowania w zakresie samoregulacji, w przypadku których należy pozostawić pełną swobodę stronom, jeśli ich celem nie jest zawarcie wiążącej umowy pomiędzy stronami. |
| --- | --- |

8.4.1

EKES zawsze bronił stanowiska, iż instytucje UE i władze krajowe nie powinny określać treści kodeksów postępowania w zakresie samoregulacji, w przypadku których należy pozostawić pełną swobodę stronom, jeśli ich celem nie jest zawarcie wiążącej umowy pomiędzy stronami.

| 8.4.2 | W zakresie, w jakim takie porozumienia mają być uznane jako „dodatkowe instrumenty regulacyjne w danym porządku prawnym”, EKES w swojej opinii, o której mowa powyżej, uznał, że „regulacjom tym muszą towarzyszyć jasne parametry umożliwiające ich uznanie, zasady, którymi będą się kierować, i ograniczenia, jakim będą podlegać”. Zasada ta ma pełne zastosowanie do przypadku konsumpcji współdzielonej, która nie powinna znaleźć się poza jej ramami. |
| --- | --- |

8.4.2

W zakresie, w jakim takie porozumienia mają być uznane jako „dodatkowe instrumenty regulacyjne w danym porządku prawnym”, EKES w swojej opinii, o której mowa powyżej, uznał, że „regulacjom tym muszą towarzyszyć jasne parametry umożliwiające ich uznanie, zasady, którymi będą się kierować, i ograniczenia, jakim będą podlegać”. Zasada ta ma pełne zastosowanie do przypadku konsumpcji współdzielonej, która nie powinna znaleźć się poza jej ramami.

| 8.4.3 | EKES ubolewa, że Rada, Parlament i Komisja, zatwierdzając w dniu 13 kwietnia 2016 r. nowe porozumienie międzyinstytucjonalne, nie udoskonaliły go zgodnie z zaleceniami poczynionymi we wspomnianej opinii w sprawie samoregulacji i współregulacji, w aspektach wynikających z poprzedniego porozumienia. Obecnie kwestia samo- i współregulacji ogranicza się do niejasnego nawiązania w komunikacie w sprawie pakietu na rzecz lepszego stanowienia prawa w formie przypisu, gdzie określono zasady lepszego zastosowania obydwu form i platformy CoP, a także do kilku wzmianek w wytycznych oraz zestawie narzędzi. |
| --- | --- |

8.4.3

EKES ubolewa, że Rada, Parlament i Komisja, zatwierdzając w dniu 13 kwietnia 2016 r. nowe porozumienie międzyinstytucjonalne, nie udoskonaliły go zgodnie z zaleceniami poczynionymi we wspomnianej opinii w sprawie samoregulacji i współregulacji, w aspektach wynikających z poprzedniego porozumienia. Obecnie kwestia samo- i współregulacji ogranicza się do niejasnego nawiązania w komunikacie w sprawie pakietu na rzecz lepszego stanowienia prawa w formie przypisu, gdzie określono zasady lepszego zastosowania obydwu form i platformy CoP, a także do kilku wzmianek w wytycznych oraz zestawie narzędzi.

| 8.4.4 | Jednak bez wątpienia konsumpcja współdzielona jest obszarem, w którym określenie parametrów opisanych powyżej jest konieczne do zapewnienia wiarygodności i zaufania użytkowników. Koncepcja ta zyskałaby wiele na solidnej strukturze odpowiedzialnych ram samoregulacji lub współregulacji na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

8.4.4

Jednak bez wątpienia konsumpcja współdzielona jest obszarem, w którym określenie parametrów opisanych powyżej jest konieczne do zapewnienia wiarygodności i zaufania użytkowników. Koncepcja ta zyskałaby wiele na solidnej strukturze odpowiedzialnych ram samoregulacji lub współregulacji na szczeblu europejskim.

| 8.4.5 | Komitet oczekuje więc z nadzieją na zapowiedziany europejski program dotyczący gospodarki dzielenia się, apelując jednocześnie do Komisji, aby nie zaniedbała aspektów regulacji tego rodzaju działalności oraz roli, jaką w tym przypadku powinny odgrywać samoregulacja i współregulacja. |
| --- | --- |

8.4.5

Komitet oczekuje więc z nadzieją na zapowiedziany europejski program dotyczący gospodarki dzielenia się, apelując jednocześnie do Komisji, aby nie zaniedbała aspektów regulacji tego rodzaju działalności oraz roli, jaką w tym przypadku powinny odgrywać samoregulacja i współregulacja.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dz.U. C 177 z 11.6.2014, s. 1.

1

(2)  http://www.theguardian.com/technology/2015/sep/11/uber-driver-employee-ruling

2

(3)  Dz.U. C 363 z 3.11.2015, s. 21; Dz.U. C 429 z 21.12.2015, s. 9.

3

(4)  Dz.U. C 51 z 10.2.2016, s. 28.

4

(5)  COM(2015) 550 final, s. 4.

5

(6)  A8-0371/2015.

6

(7)  http://www.euro-freelancers.eu/marco-torregrossa-presentation-on-the-sharing-economy-2/

7

(8)  http://www.cpcp.be/medias/pdfs/publications/economie_collaborative.pdf

8

(9)  Dz.U. C 177 z 11.6.2014, s. 1.

9

(10)  Dz.U. C 291 z 4.9.2015, s. 29.

10

(11)  http://www.iddri.org/Evenements/Interventions/ST0314_DD%20ASN_sharing%20economy.pdf

11

(12)  http://www.sharingeconomyuk.com

12

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/45 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/45

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie programu REFIT

(opinia rozpoznawcza)

(2016/C 303/06)

| Sprawozdawca: | Denis MEYNENT |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Denis MEYNENT

Dnia 13 stycznia 2016 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

programu REFIT

(opinia rozpoznawcza).

Ustanowiony zgodnie z art. 19 regulaminu wewnętrznego podkomitet ds. programu REFIT, któremu powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjął swoją opinię jednomyślnie w dniu 19 kwietnia 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 26 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 185 do 4 (8 osób wstrzymało się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Komitet przypomina, że głównym celem programu REFIT (1) jest poprawa jakości i skuteczności europejskiego prawodawstwa oraz opracowywanie prostych, zrozumiałych i spójnych przepisów, bez podawania w wątpliwość ustanowionych celów strategicznych i bez działania na szkodę ochrony obywateli, konsumentów, pracowników, dialogu społecznego lub środowiska. |
| --- | --- |

1.1

Komitet przypomina, że głównym celem programu REFIT (1) jest poprawa jakości i skuteczności europejskiego prawodawstwa oraz opracowywanie prostych, zrozumiałych i spójnych przepisów, bez podawania w wątpliwość ustanowionych celów strategicznych i bez działania na szkodę ochrony obywateli, konsumentów, pracowników, dialogu społecznego lub środowiska.

| 1.2 | Europejskie prawodawstwo jest podstawowym czynnikiem integracji i nie stanowi obciążenia ani kosztu, które należałoby zmniejszyć. Odpowiednio skonstruowane, stanowi za to istotną dla wszystkich podmiotów i obywateli europejskich gwarancję ochrony, promowania i pewności prawnej. |
| --- | --- |

1.2

Europejskie prawodawstwo jest podstawowym czynnikiem integracji i nie stanowi obciążenia ani kosztu, które należałoby zmniejszyć. Odpowiednio skonstruowane, stanowi za to istotną dla wszystkich podmiotów i obywateli europejskich gwarancję ochrony, promowania i pewności prawnej.

| 1.3 | Oceny skutków wszystkich wniosków ustawodawczych powinny mieć zintegrowany charakter i należycie uwzględniać wymiar ekonomiczny, społeczny i środowiskowy, w tym także wymiar dotyczący MŚP. Komitet zwraca się do Parlamentu, Rady i Komisji Europejskiej o porozumienie się co do wspólnej metodologii dotyczącej oceny skutków, którą mogłyby się inspirować również Komitet oraz Komitet Regionów. |
| --- | --- |

1.3

Oceny skutków wszystkich wniosków ustawodawczych powinny mieć zintegrowany charakter i należycie uwzględniać wymiar ekonomiczny, społeczny i środowiskowy, w tym także wymiar dotyczący MŚP. Komitet zwraca się do Parlamentu, Rady i Komisji Europejskiej o porozumienie się co do wspólnej metodologii dotyczącej oceny skutków, którą mogłyby się inspirować również Komitet oraz Komitet Regionów.

| 1.4 | Należy również dokonać jak największego otwarcia procesów konsultacji publicznych oraz konsultacji z ekspertami i zainteresowanymi stronami, zarazem jednak nie mogą one zastąpić konsultacji z partnerami społecznymi i z Komitetem. |
| --- | --- |

1.4

Należy również dokonać jak największego otwarcia procesów konsultacji publicznych oraz konsultacji z ekspertami i zainteresowanymi stronami, zarazem jednak nie mogą one zastąpić konsultacji z partnerami społecznymi i z Komitetem.

| 1.5 | Komitet zwraca się do Komisji o to, aby włączyła do swojej tabeli wyników roczną ocenę głównych ilościowych i jakościowych kosztów i korzyści środków programu REFIT, łącznie z oceną poziomu i jakości zatrudnienia oraz ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów. |
| --- | --- |

1.5

Komitet zwraca się do Komisji o to, aby włączyła do swojej tabeli wyników roczną ocenę głównych ilościowych i jakościowych kosztów i korzyści środków programu REFIT, łącznie z oceną poziomu i jakości zatrudnienia oraz ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów.

| 1.6 | Proces decyzyjny powinien pozostać maksymalnie płynny i przejrzysty. Żaden organ ani filtr służący do sprawdzania jego uzasadnionego charakteru nie może wpływać na decyzję polityczną, która powinna być niezależna. W związku z tym należy walczyć z biurokratyzacją procesu decyzyjnego. |
| --- | --- |

1.6

Proces decyzyjny powinien pozostać maksymalnie płynny i przejrzysty. Żaden organ ani filtr służący do sprawdzania jego uzasadnionego charakteru nie może wpływać na decyzję polityczną, która powinna być niezależna. W związku z tym należy walczyć z biurokratyzacją procesu decyzyjnego.

| 1.7 | Komitet odnotowuje wdrożenie platformy REFIT, która ma w szczególności działać na rzecz zwiększania skuteczności prawodawstwa i upraszczania przepisów administracyjnych. Podkreśla, że jej rola nie powinna wykraczać poza analizę w ograniczonym zakresie pewnej liczby tematów i nie może zastąpić współustawodawców czy przewidzianych Traktatami obowiązkowych konsultacji z Komitetem – jego prace bowiem mają odmienny charakter – i z partnerami społecznymi. Zwraca się do Komisji, aby udostępniła publicznie kryteria wstępnego wyboru sugestii kierowanych do platformy, czuwała nad ich odpowiednim zrównoważeniem oraz jasno informowała o przebiegu realizacji zaleceń przekazanych przez platformę w celu umożliwienia śledzenia wpływów. |
| --- | --- |

1.7

Komitet odnotowuje wdrożenie platformy REFIT, która ma w szczególności działać na rzecz zwiększania skuteczności prawodawstwa i upraszczania przepisów administracyjnych. Podkreśla, że jej rola nie powinna wykraczać poza analizę w ograniczonym zakresie pewnej liczby tematów i nie może zastąpić współustawodawców czy przewidzianych Traktatami obowiązkowych konsultacji z Komitetem – jego prace bowiem mają odmienny charakter – i z partnerami społecznymi. Zwraca się do Komisji, aby udostępniła publicznie kryteria wstępnego wyboru sugestii kierowanych do platformy, czuwała nad ich odpowiednim zrównoważeniem oraz jasno informowała o przebiegu realizacji zaleceń przekazanych przez platformę w celu umożliwienia śledzenia wpływów.

| 1.8 | Jeśli chodzi o kwestię reprezentatywności platformy REFIT, Komitet uważa, że przydzielenie mu dwóch dodatkowych miejsc umożliwiłoby mu pełne poszanowanie charakteru własnego mandatu i w ten sposób odzwierciedlałoby społeczeństwo obywatelskie, które ma on reprezentować. Komitet stwierdza ponadto, że w grupie zainteresowanych stron platformy brakuje ogólnoeuropejskiej reprezentacji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, i zwraca się o jak najszybsze temu zaradzenie. |
| --- | --- |

1.8

Jeśli chodzi o kwestię reprezentatywności platformy REFIT, Komitet uważa, że przydzielenie mu dwóch dodatkowych miejsc umożliwiłoby mu pełne poszanowanie charakteru własnego mandatu i w ten sposób odzwierciedlałoby społeczeństwo obywatelskie, które ma on reprezentować. Komitet stwierdza ponadto, że w grupie zainteresowanych stron platformy brakuje ogólnoeuropejskiej reprezentacji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, i zwraca się o jak najszybsze temu zaradzenie.

| 1.9 | Komitet może wnieść znaczący wkład do ocen skutków przeprowadzanych na szczeblu europejskim, mając bezpośredni kontakt z podmiotami działającymi w terenie i korzystając z rozległej sieci organizacji na szczeblu krajowym oraz z wiedzy swoich członków. Komitet zamierza traktować priorytetowo oceny ex post i oceny jakościowe, pozwalające określić wpływ działań ustawodawczych lub danej polityki europejskiej oraz przekazać doświadczenia i odczucia europejskich partnerów gospodarczych i społecznych. |
| --- | --- |

1.9

Komitet może wnieść znaczący wkład do ocen skutków przeprowadzanych na szczeblu europejskim, mając bezpośredni kontakt z podmiotami działającymi w terenie i korzystając z rozległej sieci organizacji na szczeblu krajowym oraz z wiedzy swoich członków. Komitet zamierza traktować priorytetowo oceny ex post i oceny jakościowe, pozwalające określić wpływ działań ustawodawczych lub danej polityki europejskiej oraz przekazać doświadczenia i odczucia europejskich partnerów gospodarczych i społecznych.

| 1.10 | W przypadku transpozycji niektórych dyrektyw Komitet pragnie wnieść szczególny wkład do sprawozdania z własnej inicjatywy Parlamentu Europejskiego na temat sprawozdania rocznego dotyczącego wdrażania prawodawstwa UE przez państwa członkowskie, skupiając się na uzupełnieniach wprowadzonych przez państwa członkowskie w trakcie transpozycji. |
| --- | --- |

1.10

W przypadku transpozycji niektórych dyrektyw Komitet pragnie wnieść szczególny wkład do sprawozdania z własnej inicjatywy Parlamentu Europejskiego na temat sprawozdania rocznego dotyczącego wdrażania prawodawstwa UE przez państwa członkowskie, skupiając się na uzupełnieniach wprowadzonych przez państwa członkowskie w trakcie transpozycji.

| 1.11 | Komitet apeluje, aby program REFIT był mechanizmem działającym dwukierunkowo, tzn. aby nie zakładał z góry, jaki kierunek należy nadać danemu uregulowaniu: usankcjonowanie, dodanie, uzupełnienie, zmianę czy uchylenie aktu ustawodawczego. |
| --- | --- |

1.11

Komitet apeluje, aby program REFIT był mechanizmem działającym dwukierunkowo, tzn. aby nie zakładał z góry, jaki kierunek należy nadać danemu uregulowaniu: usankcjonowanie, dodanie, uzupełnienie, zmianę czy uchylenie aktu ustawodawczego.

| 1.12 | Komitet nie zgodzi się na zaangażowanie się w mechanizm, którego cele są ukierunkowane na ograniczenie dorobku UE według kryteriów ilościowych, bez wcześniejszego zbadania wszystkich jego konsekwencji dla ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów. |
| --- | --- |

1.12

Komitet nie zgodzi się na zaangażowanie się w mechanizm, którego cele są ukierunkowane na ograniczenie dorobku UE według kryteriów ilościowych, bez wcześniejszego zbadania wszystkich jego konsekwencji dla ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów.

| 1.13 | Komitet pozytywnie odnosi się do pomysłu bardziej rygorystycznej oceny ex post skutków prawodawstwa UE w ramach cyklu polityki unijnej, w szczególności w odniesieniu do oczekiwanych efektów w dziedzinie rozwoju i zatrudnienia przedstawionych w ocenie skutków towarzyszącej początkowemu wnioskowi ustawodawczemu. Oceny ex post należałoby realizować w sposób pluralistyczny po upływie rozsądnego czasu od ostatecznego terminu transpozycji do prawa krajowego. |
| --- | --- |

1.13

Komitet pozytywnie odnosi się do pomysłu bardziej rygorystycznej oceny ex post skutków prawodawstwa UE w ramach cyklu polityki unijnej, w szczególności w odniesieniu do oczekiwanych efektów w dziedzinie rozwoju i zatrudnienia przedstawionych w ocenie skutków towarzyszącej początkowemu wnioskowi ustawodawczemu. Oceny ex post należałoby realizować w sposób pluralistyczny po upływie rozsądnego czasu od ostatecznego terminu transpozycji do prawa krajowego.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1 | Komitet przypomina, że prawodawstwo ma podstawowe znaczenie dla osiągnięcia celów Traktatu oraz stworzenia warunków dla inteligentnego i trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, z którego korzyści czerpią obywatele, przedsiębiorstwa, a także pracownicy (2). Prawodawstwo przyczynia się również do poprawy dobrostanu, ochrony interesu ogólnego i praw podstawowych, do promowania wysokiego poziomu ochrony socjalnej i ochrony środowiska oraz do zapewnienia pewności i przewidywalności prawa. Powinno ono zapobiegać zakłóceniu konkurencji i dumpingowi społecznemu. |
| --- | --- |

2.1

Komitet przypomina, że prawodawstwo ma podstawowe znaczenie dla osiągnięcia celów Traktatu oraz stworzenia warunków dla inteligentnego i trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, z którego korzyści czerpią obywatele, przedsiębiorstwa, a także pracownicy (2). Prawodawstwo przyczynia się również do poprawy dobrostanu, ochrony interesu ogólnego i praw podstawowych, do promowania wysokiego poziomu ochrony socjalnej i ochrony środowiska oraz do zapewnienia pewności i przewidywalności prawa. Powinno ono zapobiegać zakłóceniu konkurencji i dumpingowi społecznemu.

| 2.2 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje zatem fakt, że wiceprzewodniczący Timmermans wielokrotnie przypominał o tym, że program REFIT nie może prowadzić do deregulacji dorobku UE ani nie może skutkować obniżeniem poziomu ochrony socjalnej, ochrony środowiska i praw podstawowych (3). |
| --- | --- |

2.2

Komitet z zadowoleniem przyjmuje zatem fakt, że wiceprzewodniczący Timmermans wielokrotnie przypominał o tym, że program REFIT nie może prowadzić do deregulacji dorobku UE ani nie może skutkować obniżeniem poziomu ochrony socjalnej, ochrony środowiska i praw podstawowych (3).

| 2.3 | Komitet uważa, że prawodawstwo generuje koszty i obciążenia administracyjne, które mogą wydawać się trudne do ponoszenia lub niepotrzebne, lecz przynosi również istotne korzyści dla obywateli, przedsiębiorstw i organów publicznych. Przypomina, że inteligentne regulacje powinny zawsze dążyć do uzyskania prawdziwej wartości dodanej. Przepisy unijne powinny zawsze w miarę możliwości likwidować istniejące obciążenia, a nie stwarzać nowe. |
| --- | --- |

2.3

Komitet uważa, że prawodawstwo generuje koszty i obciążenia administracyjne, które mogą wydawać się trudne do ponoszenia lub niepotrzebne, lecz przynosi również istotne korzyści dla obywateli, przedsiębiorstw i organów publicznych. Przypomina, że inteligentne regulacje powinny zawsze dążyć do uzyskania prawdziwej wartości dodanej. Przepisy unijne powinny zawsze w miarę możliwości likwidować istniejące obciążenia, a nie stwarzać nowe.

| 2.4 | Komitet uważa, że „lepsze stanowienie prawa” powinno oznaczać wybieranie najlepszych sposobów na urzeczywistnianie rynku wewnętrznego UE: ukierunkowaną harmonizację, właściwe stosowanie zasady wzajemnego uznawania w dziedzinach niezharmonizowanych, współregulację, samoregulację i normalizację. Komitet przypomina w związku z tym, że ukierunkowana i inteligentna harmonizacja ustawodawstw przyczynia się do likwidowania przeszkód utrudniających należyte funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Harmonizacja 28 ustawodawstw krajowych stanowi dla przedsiębiorstw i obywateli UE istotne źródło uproszczenia i ograniczenia obciążeń regulacyjnych i administracyjnych. |
| --- | --- |

2.4

Komitet uważa, że „lepsze stanowienie prawa” powinno oznaczać wybieranie najlepszych sposobów na urzeczywistnianie rynku wewnętrznego UE: ukierunkowaną harmonizację, właściwe stosowanie zasady wzajemnego uznawania w dziedzinach niezharmonizowanych, współregulację, samoregulację i normalizację. Komitet przypomina w związku z tym, że ukierunkowana i inteligentna harmonizacja ustawodawstw przyczynia się do likwidowania przeszkód utrudniających należyte funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Harmonizacja 28 ustawodawstw krajowych stanowi dla przedsiębiorstw i obywateli UE istotne źródło uproszczenia i ograniczenia obciążeń regulacyjnych i administracyjnych.

| 2.5 | Komitet przypomina, że głównym celem programu REFIT jest poprawa jakości i skuteczności europejskiego prawodawstwa oraz opracowywanie prostych, zrozumiałych i spójnych przepisów, bez podawania w wątpliwość ustanowionych celów strategicznych i bez działania na szkodę ochrony obywateli, konsumentów, pracowników, dialogu społecznego lub środowiska. |
| --- | --- |

2.5

Komitet przypomina, że głównym celem programu REFIT jest poprawa jakości i skuteczności europejskiego prawodawstwa oraz opracowywanie prostych, zrozumiałych i spójnych przepisów, bez podawania w wątpliwość ustanowionych celów strategicznych i bez działania na szkodę ochrony obywateli, konsumentów, pracowników, dialogu społecznego lub środowiska.

| 2.6 | Komitet przypomina w tym kontekście o swoim zaangażowaniu na rzecz zasady, by dane prawodawstwo i związane z nim obciążenie były przydatne, by końcowe korzyści, które przynoszą, były większe niż generowane przez nie koszty oraz by przepisy były proporcjonalne i gwarantowały wystarczającą pewność prawa. |
| --- | --- |

2.6

Komitet przypomina w tym kontekście o swoim zaangażowaniu na rzecz zasady, by dane prawodawstwo i związane z nim obciążenie były przydatne, by końcowe korzyści, które przynoszą, były większe niż generowane przez nie koszty oraz by przepisy były proporcjonalne i gwarantowały wystarczającą pewność prawa.

2.7   
  Ocena skutków

| 2.7.1 | Komitet przyjmuje do wiadomości podpisanie w dniu 13 kwietnia 2016 r. porozumienia międzyinstytucjonalnego „Lepsze stanowienie prawa” między trzema instytucjami. |
| --- | --- |

2.7.1

Komitet przyjmuje do wiadomości podpisanie w dniu 13 kwietnia 2016 r. porozumienia międzyinstytucjonalnego „Lepsze stanowienie prawa” między trzema instytucjami.

| 2.7.2 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje w szczególności fakt uznania przez trzy instytucje, że system oceny skutków stanowi instrument, który powinien pomóc im w podejmowaniu decyzji na solidnych podstawach, i że nie może on zastąpić decyzji politycznych (4). |
| --- | --- |

2.7.2

Komitet z zadowoleniem przyjmuje w szczególności fakt uznania przez trzy instytucje, że system oceny skutków stanowi instrument, który powinien pomóc im w podejmowaniu decyzji na solidnych podstawach, i że nie może on zastąpić decyzji politycznych (4).

| 2.7.3 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja włącza do swoich zintegrowanych, wyważonych i wielostronnych ocen skutków rozwiązania alternatywne, uwzględniające koszt zaniechania działań na szczeblu europejskim i oddziaływanie różnych opcji na konkurencyjność, ale również skutki wniosków dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw oraz wymiar cyfrowy i terytorialny (5). |
| --- | --- |

2.7.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja włącza do swoich zintegrowanych, wyważonych i wielostronnych ocen skutków rozwiązania alternatywne, uwzględniające koszt zaniechania działań na szczeblu europejskim i oddziaływanie różnych opcji na konkurencyjność, ale również skutki wniosków dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw oraz wymiar cyfrowy i terytorialny (5).

| 2.7.4 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja może uzupełnić swoją ocenę skutków z własnej inicjatywy lub na wniosek Parlamentu Europejskiego lub Rady, lecz ubolewa nad tym, że każda instytucja sama określa sposób organizacji swojej pracy nad oceną. Komitet zwraca się do trzech instytucji o porozumienie się co do wspólnej metodologii dotyczącej oceny skutków, z której również EKES i KR mogłyby korzystać, pracując nad własnymi poprawkami. |
| --- | --- |

2.7.4

Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja może uzupełnić swoją ocenę skutków z własnej inicjatywy lub na wniosek Parlamentu Europejskiego lub Rady, lecz ubolewa nad tym, że każda instytucja sama określa sposób organizacji swojej pracy nad oceną. Komitet zwraca się do trzech instytucji o porozumienie się co do wspólnej metodologii dotyczącej oceny skutków, z której również EKES i KR mogłyby korzystać, pracując nad własnymi poprawkami.

| 2.7.5 | Z punktu widzenia Komitetu oceny skutków powinny być przeprowadzane przez same instytucje europejskie. Jednak jeśli z jakichś szczególnych przyczyn planować się będzie skorzystanie z prywatnych konsultantów, Komitet domaga się, aby:






  — | specyfikacja istotnych warunków zamówienia była opracowywana w bezstronny sposób na podstawie przejrzystych i jasnych kryteriów i aby udostępniano ją wcześniej publicznie, |
| --- | --- | --- |

2.7.5

Z punktu widzenia Komitetu oceny skutków powinny być przeprowadzane przez same instytucje europejskie. Jednak jeśli z jakichś szczególnych przyczyn planować się będzie skorzystanie z prywatnych konsultantów, Komitet domaga się, aby:

—

specyfikacja istotnych warunków zamówienia była opracowywana w bezstronny sposób na podstawie przejrzystych i jasnych kryteriów i aby udostępniano ją wcześniej publicznie,

| — | wybór kandydatów odbywał się w warunkach pełnej przejrzystości w ramach pluralistycznego przetargu o szerokim zakresie umożliwiającego rotację wybranych konsultantów i sprawdzanie ich kompetencji, |
| --- | --- |

—

wybór kandydatów odbywał się w warunkach pełnej przejrzystości w ramach pluralistycznego przetargu o szerokim zakresie umożliwiającego rotację wybranych konsultantów i sprawdzanie ich kompetencji,

| — | informacja o udzieleniu zamówienia była upubliczniana. |
| --- | --- |

—

informacja o udzieleniu zamówienia była upubliczniana.

2.8   
  Konsultacje z zainteresowanymi stronami

| 2.8.1 | Komitet uważa, że konsultacje z zainteresowanymi stronami i ekspertami nie mogą zastąpić ani konsultacji z partnerami społecznymi, z Komitetem i Komitetem Regionów, które następują w ściśle określonych momentach cyklu ustawodawczego i w granicach ustalonych przez TFUE, ani istniejących konsultacji na szczeblu krajowym, które powinny się opierać na większym udziale partnerów społecznych. Podkreśla, że odpowiednie „mapowanie” zainteresowanych stron ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia właściwej reprezentatywności tych podmiotów i wysokiej jakości procedury konsultacji. Zachęca Komisję, aby w tej kwestii oparła się na rejestrze służącym przejrzystości. |
| --- | --- |

2.8.1

Komitet uważa, że konsultacje z zainteresowanymi stronami i ekspertami nie mogą zastąpić ani konsultacji z partnerami społecznymi, z Komitetem i Komitetem Regionów, które następują w ściśle określonych momentach cyklu ustawodawczego i w granicach ustalonych przez TFUE, ani istniejących konsultacji na szczeblu krajowym, które powinny się opierać na większym udziale partnerów społecznych. Podkreśla, że odpowiednie „mapowanie” zainteresowanych stron ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia właściwej reprezentatywności tych podmiotów i wysokiej jakości procedury konsultacji. Zachęca Komisję, aby w tej kwestii oparła się na rejestrze służącym przejrzystości.

| 2.8.2 | Komitet apeluje, aby konsultacje odbywały się bez szkody dla zorganizowanego dialogu obywatelskiego (art. 11 ust. 2 TUE), dla konsultacji prowadzonych w określonych ramach, takich jak konsultacje z partnerami społecznymi w ramach dialogu społecznego (organizacje pracodawców i związki zawodowe) (art. 154 TFUE), ani dla konsultacji z organami doradczymi, takimi jak Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (art. 304 TFUE). |
| --- | --- |

2.8.2

Komitet apeluje, aby konsultacje odbywały się bez szkody dla zorganizowanego dialogu obywatelskiego (art. 11 ust. 2 TUE), dla konsultacji prowadzonych w określonych ramach, takich jak konsultacje z partnerami społecznymi w ramach dialogu społecznego (organizacje pracodawców i związki zawodowe) (art. 154 TFUE), ani dla konsultacji z organami doradczymi, takimi jak Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (art. 304 TFUE).

| 2.8.3 | Komitet podkreśla, że należy zapewnić właściwy rozkład zainteresowanych stron pod względem geograficznym oraz według grup docelowych, ze szczególnym uwzględnieniem grup słabo reprezentowanych, wykorzystując do tego wspomniane „mapowanie” zainteresowanych stron. W ramach analizy odpowiedzi na konsultacje należy zastosować mechanizm uzasadnionego ważenia odpowiedzi (6). |
| --- | --- |

2.8.3

Komitet podkreśla, że należy zapewnić właściwy rozkład zainteresowanych stron pod względem geograficznym oraz według grup docelowych, ze szczególnym uwzględnieniem grup słabo reprezentowanych, wykorzystując do tego wspomniane „mapowanie” zainteresowanych stron. W ramach analizy odpowiedzi na konsultacje należy zastosować mechanizm uzasadnionego ważenia odpowiedzi (6).

2.9   
  Program REFIT

| 2.9.1 | Komitet odnotowuje ogólne cele programu REFIT określone przez Komisję i odsyła w szczególności do swoich opinii (7) w sprawie programu dotyczącego lepszego stanowienia prawa i inteligentnych regulacji. Zdaniem Komitetu tworzenie inteligentnych regulacji nie zwalnia z konieczności przestrzegania przepisów dotyczących ochrony obywateli, konsumentów i pracowników, norm równości między kobietami i mężczyznami lub norm środowiskowych i nie może przeszkadzać w ich doskonaleniu. Regulacje takie powinny również uwzględniać wymiar społeczny rynku wewnętrznego przewidziany w Traktacie, zwłaszcza jeśli chodzi o transpozycję umów negocjowanych w ramach europejskiego dialogu społecznego. |
| --- | --- |

2.9.1

Komitet odnotowuje ogólne cele programu REFIT określone przez Komisję i odsyła w szczególności do swoich opinii (7) w sprawie programu dotyczącego lepszego stanowienia prawa i inteligentnych regulacji. Zdaniem Komitetu tworzenie inteligentnych regulacji nie zwalnia z konieczności przestrzegania przepisów dotyczących ochrony obywateli, konsumentów i pracowników, norm równości między kobietami i mężczyznami lub norm środowiskowych i nie może przeszkadzać w ich doskonaleniu. Regulacje takie powinny również uwzględniać wymiar społeczny rynku wewnętrznego przewidziany w Traktacie, zwłaszcza jeśli chodzi o transpozycję umów negocjowanych w ramach europejskiego dialogu społecznego.

| 2.9.2 | Komitet zauważa, że Komisja dąży do poprawy procesu i jakości instrumentów służących do zagwarantowania optymalnego monitorowania wdrażania przepisów. |
| --- | --- |

2.9.2

Komitet zauważa, że Komisja dąży do poprawy procesu i jakości instrumentów służących do zagwarantowania optymalnego monitorowania wdrażania przepisów.

| 2.9.3 | Komitet zwraca się do Komisji o to, aby włączyła do swojej tabeli wyników roczną ocenę głównych ilościowych i jakościowych kosztów i korzyści środków programu REFIT, łącznie z oceną poziomu i jakości zatrudnienia oraz ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów. |
| --- | --- |

2.9.3

Komitet zwraca się do Komisji o to, aby włączyła do swojej tabeli wyników roczną ocenę głównych ilościowych i jakościowych kosztów i korzyści środków programu REFIT, łącznie z oceną poziomu i jakości zatrudnienia oraz ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów.

| 2.9.4 | Komitet podkreśla, że ulepszanie przepisów nie może i nie powinno zastępować decyzji politycznych. |
| --- | --- |

2.9.4

Komitet podkreśla, że ulepszanie przepisów nie może i nie powinno zastępować decyzji politycznych.

2.10   
  Platforma REFIT

| 2.10.1 | Komitet odnotowuje utworzenie platformy REFIT, w której uczestniczy, a która ma za zadanie analizę propozycji służących zmniejszeniu zbędnego obciążenia administracyjnego i regulacyjnego oraz ułatwieniu stosowania prawodawstwa europejskiego w państwach członkowskich. Zauważa, że z zakresu zadań platformy wyłączone zostały obszary objęte dialogiem społecznym i kompetencjami partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.10.1

Komitet odnotowuje utworzenie platformy REFIT, w której uczestniczy, a która ma za zadanie analizę propozycji służących zmniejszeniu zbędnego obciążenia administracyjnego i regulacyjnego oraz ułatwieniu stosowania prawodawstwa europejskiego w państwach członkowskich. Zauważa, że z zakresu zadań platformy wyłączone zostały obszary objęte dialogiem społecznym i kompetencjami partnerów społecznych.

| 2.10.2 | Komitet zwraca jednak uwagę, że platforma powinna:






  — | pozostać przestrzenią wymiany opinii o charakterze konsultacyjnym i nie może zmieniać normalnego funkcjonowania instytucji, w szczególności współprawodawców, |
| --- | --- | --- |

2.10.2

Komitet zwraca jednak uwagę, że platforma powinna:

—

pozostać przestrzenią wymiany opinii o charakterze konsultacyjnym i nie może zmieniać normalnego funkcjonowania instytucji, w szczególności współprawodawców,

| — | respektować konsultacje z Komitetem oraz inne obowiązkowe konsultacje przewidziane w Traktatach, w szczególności w art. 154 TFUE w odniesieniu do partnerów społecznych, |
| --- | --- |

—

respektować konsultacje z Komitetem oraz inne obowiązkowe konsultacje przewidziane w Traktatach, w szczególności w art. 154 TFUE w odniesieniu do partnerów społecznych,

| — | ograniczyć się do analizy ograniczonej liczby zagadnień. |
| --- | --- |

—

ograniczyć się do analizy ograniczonej liczby zagadnień.

| 2.10.3 | Komitet oczekuje również, że:






  — | platforma ta nie będzie dublować procesów konsultacji realizowanych w innym miejscu i nie będzie stanowić niepotrzebnej warstwy biurokracji, |
| --- | --- | --- |

2.10.3

Komitet oczekuje również, że:

—

platforma ta nie będzie dublować procesów konsultacji realizowanych w innym miejscu i nie będzie stanowić niepotrzebnej warstwy biurokracji,

| — | platforma nie będzie ingerowała w proces decyzyjny jakoby dlatego, że została jej przekazana jakaś sprawa, że poświęciła debatę jakiejś konkretnej kwestii czy że zasugerowała określony sposób działania. |
| --- | --- |

—

platforma nie będzie ingerowała w proces decyzyjny jakoby dlatego, że została jej przekazana jakaś sprawa, że poświęciła debatę jakiejś konkretnej kwestii czy że zasugerowała określony sposób działania.

| 2.10.4 | Komitet zwraca uwagę na fakt, że duża liczba uczestników tej platformy, bardzo zróżnicowany status podmiotów (państwa członkowskie, partnerzy społeczni, organizacje pozarządowe, członkowie społeczeństwa obywatelskiego), bardzo szeroki zakres tematów wpisanych do porządku dziennego oraz niewielka częstotliwość spotkań nie sprzyjają pogłębionej dyskusji na temat rozpatrywanych przez platformę sugestii. |
| --- | --- |

2.10.4

Komitet zwraca uwagę na fakt, że duża liczba uczestników tej platformy, bardzo zróżnicowany status podmiotów (państwa członkowskie, partnerzy społeczni, organizacje pozarządowe, członkowie społeczeństwa obywatelskiego), bardzo szeroki zakres tematów wpisanych do porządku dziennego oraz niewielka częstotliwość spotkań nie sprzyjają pogłębionej dyskusji na temat rozpatrywanych przez platformę sugestii.

2.11   
  Reprezentatywność platformy REFIT

| 2.11.1 | Komitet podkreśla w tej kwestii, że ma tylko jedno miejsce na forum platformy i uczestniczy w jej pracach na zasadzie rotacji między swoimi trzema grupami, tymczasem jest utworzoną na podstawie Traktatów instytucją reprezentującą różnorodność UE. |
| --- | --- |

2.11.1

Komitet podkreśla w tej kwestii, że ma tylko jedno miejsce na forum platformy i uczestniczy w jej pracach na zasadzie rotacji między swoimi trzema grupami, tymczasem jest utworzoną na podstawie Traktatów instytucją reprezentującą różnorodność UE.

| 2.11.2 | Komitet uważa wobec tego, że przydzielenie mu dwóch dodatkowych miejsc umożliwiłoby uwzględnienie trójstronnego charakteru instytucji oraz jej mandatu i w ten sposób odzwierciedlałoby społeczeństwo obywatelskie, które ma ona reprezentować. |
| --- | --- |

2.11.2

Komitet uważa wobec tego, że przydzielenie mu dwóch dodatkowych miejsc umożliwiłoby uwzględnienie trójstronnego charakteru instytucji oraz jej mandatu i w ten sposób odzwierciedlałoby społeczeństwo obywatelskie, które ma ona reprezentować.

| 2.11.3 | Komitet stwierdza, że w grupie zainteresowanych stron platformy brakuje ogólnoeuropejskiej reprezentacji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, i zwraca się o jak najszybsze temu zaradzenie. |
| --- | --- |

2.11.3

Komitet stwierdza, że w grupie zainteresowanych stron platformy brakuje ogólnoeuropejskiej reprezentacji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, i zwraca się o jak najszybsze temu zaradzenie.

2.12   
  Funkcjonowanie platformy

| 2.12.1 | Komitet zwraca się do Komisji o:






  — | wyjaśnienie zasad i kryteriów wyboru stron reprezentowanych w ramach platformy, |
| --- | --- | --- |

2.12.1

Komitet zwraca się do Komisji o:

—

wyjaśnienie zasad i kryteriów wyboru stron reprezentowanych w ramach platformy,

| — | upewnienie się, że każdy przedstawiciel zainteresowanych stron dysponuje środkami materialnymi umożliwiającymi mu przygotowanie spotkań i skuteczne występowanie podczas nich, |
| --- | --- |

—

upewnienie się, że każdy przedstawiciel zainteresowanych stron dysponuje środkami materialnymi umożliwiającymi mu przygotowanie spotkań i skuteczne występowanie podczas nich,

| — | upublicznienie liczby – oraz kryteriów wstępnego wyboru – sugestii otrzymywanych przez Komisję i następnie przekazywanych platformie, |
| --- | --- |

—

upublicznienie liczby – oraz kryteriów wstępnego wyboru – sugestii otrzymywanych przez Komisję i następnie przekazywanych platformie,

| — | czuwanie nad odpowiednio reprezentatywnym charakterem sugestii (państwa członkowskie, partnerzy społeczni, członkowie społeczeństwa obywatelskiego), |
| --- | --- |

—

czuwanie nad odpowiednio reprezentatywnym charakterem sugestii (państwa członkowskie, partnerzy społeczni, członkowie społeczeństwa obywatelskiego),

| — | dostarczenie w stosownym czasie użytecznych i wyczerpujących dokumentów przygotowawczych członkom, aby umożliwić im przygotowanie się do posiedzeń w optymalnych warunkach w celu skutecznego wnoszenia wkładu do całego procesu, |
| --- | --- |

—

dostarczenie w stosownym czasie użytecznych i wyczerpujących dokumentów przygotowawczych członkom, aby umożliwić im przygotowanie się do posiedzeń w optymalnych warunkach w celu skutecznego wnoszenia wkładu do całego procesu,

| — | monitorowanie zaleceń w celu umożliwienia śledzenia wpływów, |
| --- | --- |

—

monitorowanie zaleceń w celu umożliwienia śledzenia wpływów,

| — | publikowanie wyników uzyskanych w ramach działalności platformy. |
| --- | --- |

—

publikowanie wyników uzyskanych w ramach działalności platformy.

3.   Uwagi dodatkowe

3.1   
  Ocena kierunków polityki UE

| 3.1.1 | Komitet przypomina, że powinien być traktowany jako pełnoprawny partner instytucjonalny, a nie jako podkategoria zainteresowanych stron o wielu różnych i sprzecznych interesach. |
| --- | --- |

3.1.1

Komitet przypomina, że powinien być traktowany jako pełnoprawny partner instytucjonalny, a nie jako podkategoria zainteresowanych stron o wielu różnych i sprzecznych interesach.

| 3.1.2 | Komitet przypomina, że może wnieść znaczący wkład do tej oceny skutków, mając bezpośredni kontakt z podmiotami działającymi w terenie i korzystając z rozległej sieci organizacji na szczeblu krajowym oraz z wiedzy swoich członków. |
| --- | --- |

3.1.2

Komitet przypomina, że może wnieść znaczący wkład do tej oceny skutków, mając bezpośredni kontakt z podmiotami działającymi w terenie i korzystając z rozległej sieci organizacji na szczeblu krajowym oraz z wiedzy swoich członków.

| 3.1.3 | Komitet podkreśla, że ta działalność w dziedzinie oceny wzmocni jego stosunki z różnymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i pozwoli mu jeszcze lepiej odgrywać rolę łącznika między instytucjami a przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.1.3

Komitet podkreśla, że ta działalność w dziedzinie oceny wzmocni jego stosunki z różnymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i pozwoli mu jeszcze lepiej odgrywać rolę łącznika między instytucjami a przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego.

| 3.1.4 | EKES wyjaśnia, że podjęta przez niego ocena będzie miała postać zaleceń dotyczących polityki, które będą wskazywały główne aspekty wpływu analizowanej polityki na społeczeństwo obywatelskie, z propozycją najlepszego kierunku działania na przyszłość. |
| --- | --- |

3.1.4

EKES wyjaśnia, że podjęta przez niego ocena będzie miała postać zaleceń dotyczących polityki, które będą wskazywały główne aspekty wpływu analizowanej polityki na społeczeństwo obywatelskie, z propozycją najlepszego kierunku działania na przyszłość.

| 3.1.5 | Komitet podkreśla, że musi traktować priorytetowo oceny ex post i oceny jakościowe pozwalające określić wpływ działań ustawodawczych lub danej polityki europejskiej oraz przekazać doświadczenia i odczucia europejskich partnerów gospodarczych i społecznych. |
| --- | --- |

3.1.5

Komitet podkreśla, że musi traktować priorytetowo oceny ex post i oceny jakościowe pozwalające określić wpływ działań ustawodawczych lub danej polityki europejskiej oraz przekazać doświadczenia i odczucia europejskich partnerów gospodarczych i społecznych.

| 3.1.6 | Komitet uważa, że oceny ex post Komisji i Parlamentu, do których Komitet będzie wnosić wkład, powinny być podstawą do dokonania zmian legislacyjnych lub opracowania nowego prawodawstwa, w sprawie których odbywać się będą konsultacje z Komitetem. |
| --- | --- |

3.1.6

Komitet uważa, że oceny ex post Komisji i Parlamentu, do których Komitet będzie wnosić wkład, powinny być podstawą do dokonania zmian legislacyjnych lub opracowania nowego prawodawstwa, w sprawie których odbywać się będą konsultacje z Komitetem.

| 3.1.7 | Komitet wyraża radość, że w ten sposób będzie mógł w pełni uczestniczyć w cyklu legislacyjnym i uzyskać większe możliwości, jeśli chodzi o współtworzenie przyszłych strategii politycznych UE. |
| --- | --- |

3.1.7

Komitet wyraża radość, że w ten sposób będzie mógł w pełni uczestniczyć w cyklu legislacyjnym i uzyskać większe możliwości, jeśli chodzi o współtworzenie przyszłych strategii politycznych UE.

3.2   
  Transpozycja dyrektyw

| 3.2.1 | Podczas transpozycji dyrektyw do prawa krajowego państwa członkowskie dodają czasami elementy, które nie są w żaden sposób związane z danym aktem prawa unijnego. Komitet jest zdania, że tego rodzaju dodatki powinny być wyraźnie wskazane albo w samym akcie lub aktach transponujących, albo w dokumentach z nimi powiązanych (8). W tym kontekście Komitet uważa, że nie powinno się używać terminu „nadmiernie rygorystyczne wdrażanie” (gold-plating), ponieważ stygmatyzuje on pewne praktyki krajowe, a zarazem wyklucza zróżnicowane i elastyczne podejście. |
| --- | --- |

3.2.1

Podczas transpozycji dyrektyw do prawa krajowego państwa członkowskie dodają czasami elementy, które nie są w żaden sposób związane z danym aktem prawa unijnego. Komitet jest zdania, że tego rodzaju dodatki powinny być wyraźnie wskazane albo w samym akcie lub aktach transponujących, albo w dokumentach z nimi powiązanych (8). W tym kontekście Komitet uważa, że nie powinno się używać terminu „nadmiernie rygorystyczne wdrażanie” (gold-plating), ponieważ stygmatyzuje on pewne praktyki krajowe, a zarazem wyklucza zróżnicowane i elastyczne podejście.

| 3.2.2 | Komitet uważa, że w przypadku harmonizacji minimalnej państwa członkowskie powinny zachować zdolność do przewidzenia w swoim prawie wewnętrznym przepisów mających na celu promowanie zatrudnienia, poprawę warunków życia i pracy, odpowiednią ochronę socjalną, trwały wysoki poziom zatrudnienia i przeciwdziałanie wykluczeniu (9), wspieranie i rozwój MŚP oraz wysoki stopień ochrony zdrowia, konsumentów (10) i środowiska (11), nie tworząc jednak zbędnych barier regulacyjnych lub administracyjnych, i że w związku z tym jest rzeczą istotną, aby każdorazowo, gdy to możliwe, przyjmować raczej rozporządzenia niż dyrektywy. |
| --- | --- |

3.2.2

Komitet uważa, że w przypadku harmonizacji minimalnej państwa członkowskie powinny zachować zdolność do przewidzenia w swoim prawie wewnętrznym przepisów mających na celu promowanie zatrudnienia, poprawę warunków życia i pracy, odpowiednią ochronę socjalną, trwały wysoki poziom zatrudnienia i przeciwdziałanie wykluczeniu (9), wspieranie i rozwój MŚP oraz wysoki stopień ochrony zdrowia, konsumentów (10) i środowiska (11), nie tworząc jednak zbędnych barier regulacyjnych lub administracyjnych, i że w związku z tym jest rzeczą istotną, aby każdorazowo, gdy to możliwe, przyjmować raczej rozporządzenia niż dyrektywy.

| 3.2.3 | Komitet stwierdza, że bardzo często dążenie we wnioskach ustawodawczych do maksymalnej harmonizacji kończy się wprowadzeniem licznych odstępstw i wyłączeń, czego efektem jest tworzenie i sankcjonowanie kolejnych barier dla rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

3.2.3

Komitet stwierdza, że bardzo często dążenie we wnioskach ustawodawczych do maksymalnej harmonizacji kończy się wprowadzeniem licznych odstępstw i wyłączeń, czego efektem jest tworzenie i sankcjonowanie kolejnych barier dla rynku wewnętrznego.

| 3.2.4 | Komitet uważa, że może odegrać użyteczną rolę jako pośrednik między ustawodawcami a użytkownikami prawodawstwa UE i wnieść szczególny wkład do sprawozdania z własnej inicjatywy Parlamentu Europejskiego na temat sprawozdania rocznego dotyczącego wdrażania prawodawstwa UE przez państwa członkowskie, skupiając się na uzupełnieniach wprowadzonych przez państwa członkowskie w trakcie transpozycji. Uważa w związku z tym, że w kwestiach metodologicznych przydatna mogłaby być przykładowo analiza przeprowadzona przez jego Centrum Monitorowania Jednolitego Rynku na temat funkcjonowania dyrektywy usługowej w sektorze budownictwa (12) oraz analiza jego Centrum Monitorowania Rynku Pracy dotycząca bezrobocia ludzi młodych (13). |
| --- | --- |

3.2.4

Komitet uważa, że może odegrać użyteczną rolę jako pośrednik między ustawodawcami a użytkownikami prawodawstwa UE i wnieść szczególny wkład do sprawozdania z własnej inicjatywy Parlamentu Europejskiego na temat sprawozdania rocznego dotyczącego wdrażania prawodawstwa UE przez państwa członkowskie, skupiając się na uzupełnieniach wprowadzonych przez państwa członkowskie w trakcie transpozycji. Uważa w związku z tym, że w kwestiach metodologicznych przydatna mogłaby być przykładowo analiza przeprowadzona przez jego Centrum Monitorowania Jednolitego Rynku na temat funkcjonowania dyrektywy usługowej w sektorze budownictwa (12) oraz analiza jego Centrum Monitorowania Rynku Pracy dotycząca bezrobocia ludzi młodych (13).

3.3   
  Wymiar perspektywiczny

| 3.3.1 | Komitet apeluje, aby program REFIT był mechanizmem działającym dwukierunkowo, tzn. aby nie zakładał z góry, jaki kierunek należy nadać danemu uregulowaniu: dodanie, uzupełnienie, zmianę czy uchylenie aktu ustawodawczego. |
| --- | --- |

3.3.1

Komitet apeluje, aby program REFIT był mechanizmem działającym dwukierunkowo, tzn. aby nie zakładał z góry, jaki kierunek należy nadać danemu uregulowaniu: dodanie, uzupełnienie, zmianę czy uchylenie aktu ustawodawczego.

| 3.3.2 | Komitet aprobuje ciągły screening i ponowną ocenę dorobku prawnego UE przez Komisję, w szczególności polegające na ocenie adekwatności i wartości dodanej aktów ustawodawczych i nieustawodawczych UE. |
| --- | --- |

3.3.2

Komitet aprobuje ciągły screening i ponowną ocenę dorobku prawnego UE przez Komisję, w szczególności polegające na ocenie adekwatności i wartości dodanej aktów ustawodawczych i nieustawodawczych UE.

| 3.3.3 | Komitet uważa, że zasadnicze znaczenie ma, aby oceny skutków miały charakter zintegrowany i całościowy. Komisja nie powinna skupiać się wyłącznie na wymiarze konkurencyjności. Komitet jest zdania, że istotne jest należyte uwzględnienie wartości dodanej działania UE, a analiza kosztów i korzyści powinna uwzględniać wszystkie aspekty, łącznie z kosztami braku działań. |
| --- | --- |

3.3.3

Komitet uważa, że zasadnicze znaczenie ma, aby oceny skutków miały charakter zintegrowany i całościowy. Komisja nie powinna skupiać się wyłącznie na wymiarze konkurencyjności. Komitet jest zdania, że istotne jest należyte uwzględnienie wartości dodanej działania UE, a analiza kosztów i korzyści powinna uwzględniać wszystkie aspekty, łącznie z kosztami braku działań.

3.3.4   Ocena skutków

| 3.3.4.1 | Komitet uważa, że zwiększona liczba kryteriów oceny skutków nie może skłaniać Komisji do powstrzymywania się od działania czy do odrzucenia inicjatywy z powodu tego, że jedno lub kilka kryteriów nie zostało spełnionych. W związku z tym Komisja powinna jego zdaniem zróżnicować wagę poszczególnych kryteriów. Uważa on również, że wielość kryteriów nie może prowadzić do biurokratyzacji procesu decyzyjnego ani do rezygnacji ze stanowienia prawa. |
| --- | --- |

3.3.4.1

Komitet uważa, że zwiększona liczba kryteriów oceny skutków nie może skłaniać Komisji do powstrzymywania się od działania czy do odrzucenia inicjatywy z powodu tego, że jedno lub kilka kryteriów nie zostało spełnionych. W związku z tym Komisja powinna jego zdaniem zróżnicować wagę poszczególnych kryteriów. Uważa on również, że wielość kryteriów nie może prowadzić do biurokratyzacji procesu decyzyjnego ani do rezygnacji ze stanowienia prawa.

| 3.3.4.2 | Komitet przywiązuje szczególną uwagę do zasady „najpierw myśl na małą skalę” (Think Small First) i do testu MŚP – co pokazał zwłaszcza w swojej opinii w sprawie programu „Small Business Act” (14) – lecz uważa, że nie jest wskazane przyznawanie mikroprzedsiębiorstwom całkowitych zwolnień, za to rozsądniej byłoby przyjąć – w odniesieniu do wniosków ustawodawczych – indywidualne podejście do każdego przypadku na podstawie szczegółowej oceny skutków. |
| --- | --- |

3.3.4.2

Komitet przywiązuje szczególną uwagę do zasady „najpierw myśl na małą skalę” (Think Small First) i do testu MŚP – co pokazał zwłaszcza w swojej opinii w sprawie programu „Small Business Act” (14) – lecz uważa, że nie jest wskazane przyznawanie mikroprzedsiębiorstwom całkowitych zwolnień, za to rozsądniej byłoby przyjąć – w odniesieniu do wniosków ustawodawczych – indywidualne podejście do każdego przypadku na podstawie szczegółowej oceny skutków.

| 3.3.4.3 | Komitet zgadza się, by wnioskom Komisji towarzyszyła szczegółowa ocena skutków oparta na dowodach (evidence-based), lecz podkreśla, że prawodawca unijny powinien korzystać ze swojej swobody decyzyjnej – dbając o pewną równowagę między ochroną zdrowia, środowiska i konsumentów, z jednej strony, a interesem ekonomicznym podmiotów gospodarczych, z drugiej – w dążeniu do realizacji wyznaczonego mu w Traktacie celu zapewniania wysokiego stopnia ochrony zdrowia i środowiska (15). |
| --- | --- |

3.3.4.3

Komitet zgadza się, by wnioskom Komisji towarzyszyła szczegółowa ocena skutków oparta na dowodach (evidence-based), lecz podkreśla, że prawodawca unijny powinien korzystać ze swojej swobody decyzyjnej – dbając o pewną równowagę między ochroną zdrowia, środowiska i konsumentów, z jednej strony, a interesem ekonomicznym podmiotów gospodarczych, z drugiej – w dążeniu do realizacji wyznaczonego mu w Traktacie celu zapewniania wysokiego stopnia ochrony zdrowia i środowiska (15).

| 3.3.4.4 | Komitet stwierdza, że mechanizm ten może również dotyczyć ilościowej oceny obciążenia regulacyjnego i administracyjnego, pod warunkiem że w jego ramach:






  — | będzie się badać kwestię kosztów i obciążeń wynikających z danego uregulowania w stosunku do jego wpływu na przedsiębiorstwa i konkurencyjność ogółem, ale również w stosunku do korzyści, jakie istniejące regulacje przynoszą w dziedzinie społecznej, w dziedzinie środowiska, praw konsumentów, zdrowia publicznego i zatrudnienia, |
| --- | --- | --- |

3.3.4.4

Komitet stwierdza, że mechanizm ten może również dotyczyć ilościowej oceny obciążenia regulacyjnego i administracyjnego, pod warunkiem że w jego ramach:

—

będzie się badać kwestię kosztów i obciążeń wynikających z danego uregulowania w stosunku do jego wpływu na przedsiębiorstwa i konkurencyjność ogółem, ale również w stosunku do korzyści, jakie istniejące regulacje przynoszą w dziedzinie społecznej, w dziedzinie środowiska, praw konsumentów, zdrowia publicznego i zatrudnienia,

| — | nie będzie się w ostatecznym rozrachunku ograniczać lub osłabiać celów politycznych UE, |
| --- | --- |

—

nie będzie się w ostatecznym rozrachunku ograniczać lub osłabiać celów politycznych UE,

| — | będzie się sprawdzać luki w przepisach i przewidywanych inicjatywach, tak aby wyposażyć UE w inteligentne przepisy o bardzo wysokiej jakości. |
| --- | --- |

—

będzie się sprawdzać luki w przepisach i przewidywanych inicjatywach, tak aby wyposażyć UE w inteligentne przepisy o bardzo wysokiej jakości.

| 3.3.4.5 | Komitet nie zgodzi się na zaangażowanie się w mechanizm, którego cele są ukierunkowane na ograniczenie dorobku UE według kryteriów ilościowych, bez wcześniejszego zbadania wszystkich jego konsekwencji dla ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów. |
| --- | --- |

3.3.4.5

Komitet nie zgodzi się na zaangażowanie się w mechanizm, którego cele są ukierunkowane na ograniczenie dorobku UE według kryteriów ilościowych, bez wcześniejszego zbadania wszystkich jego konsekwencji dla ochrony socjalnej, ochrony środowiska i konsumentów.

| 3.3.4.6 | W odniesieniu do oceny łącznych kosztów (CCA) Komitet stwierdza, że Komisja, oceniając skutki ex ante i ex post jakiejś części prawodawstwa europejskiego, powinna mieć na uwadze fakt, że te nowe koszty dołączają się do istniejących kosztów zapewniania zgodności i wdrażania. Komitet przyznaje, że oceny CCA skupiają się na obliczaniu kosztów finansowych, którymi obarczone jest ustawodawstwo w określonym sektorze, lecz zauważa, że ocena ta nie może prowadzić do tego, by częściowo lub w całości wyłączyć jakikolwiek sektor. |
| --- | --- |

3.3.4.6

W odniesieniu do oceny łącznych kosztów (CCA) Komitet stwierdza, że Komisja, oceniając skutki ex ante i ex post jakiejś części prawodawstwa europejskiego, powinna mieć na uwadze fakt, że te nowe koszty dołączają się do istniejących kosztów zapewniania zgodności i wdrażania. Komitet przyznaje, że oceny CCA skupiają się na obliczaniu kosztów finansowych, którymi obarczone jest ustawodawstwo w określonym sektorze, lecz zauważa, że ocena ta nie może prowadzić do tego, by częściowo lub w całości wyłączyć jakikolwiek sektor.

3.3.5   Ocena ex ante

| 3.3.5.1 | Komitet niepokoi się tym, że dyskusja toczy się na coraz wcześniejszych etapach procedury, zanim jeszcze zabiorą głos współustawodawcy i partnerzy społeczni, ci zaś mogą w ten sposób zostać wyłączeni z ustalania warunków debaty, która odbędzie się bez ich udziału. |
| --- | --- |

3.3.5.1

Komitet niepokoi się tym, że dyskusja toczy się na coraz wcześniejszych etapach procedury, zanim jeszcze zabiorą głos współustawodawcy i partnerzy społeczni, ci zaś mogą w ten sposób zostać wyłączeni z ustalania warunków debaty, która odbędzie się bez ich udziału.

3.3.6   Ocena ex post

| 3.3.6.1 | Komitet uważa, że oceny ex post są co najmniej tak samo istotne jak oceny ex ante. Zwraca się do Komisji, aby przedstawiła w związku z tym wytyczne metodologiczne dotyczące kryteriów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.3.6.1

Komitet uważa, że oceny ex post są co najmniej tak samo istotne jak oceny ex ante. Zwraca się do Komisji, aby przedstawiła w związku z tym wytyczne metodologiczne dotyczące kryteriów zrównoważonego rozwoju.

| 3.3.6.2 | Komitet pozytywnie odnosi się do pomysłu bardziej rygorystycznej oceny ex post skutków prawodawstwa UE w ramach cyklu polityki unijnej, w szczególności w odniesieniu do oczekiwanych efektów w dziedzinie rozwoju i zatrudnienia przedstawionych w ocenie skutków towarzyszącej początkowemu wnioskowi ustawodawczemu. |
| --- | --- |

3.3.6.2

Komitet pozytywnie odnosi się do pomysłu bardziej rygorystycznej oceny ex post skutków prawodawstwa UE w ramach cyklu polityki unijnej, w szczególności w odniesieniu do oczekiwanych efektów w dziedzinie rozwoju i zatrudnienia przedstawionych w ocenie skutków towarzyszącej początkowemu wnioskowi ustawodawczemu.

| 3.3.6.3 | Komitet jest zdania, że oceny ex post należałoby realizować w sposób pluralistyczny po upływie rozsądnego czasu od ostatecznego terminu transpozycji do prawa krajowego. |
| --- | --- |

3.3.6.3

Komitet jest zdania, że oceny ex post należałoby realizować w sposób pluralistyczny po upływie rozsądnego czasu od ostatecznego terminu transpozycji do prawa krajowego.

| 3.3.6.4 | Komitet uważa, że oceny ex post są istotnymi narzędziami analizy, a wnioski wyciągnięte z ocen mogą zostać bezpośrednio wykorzystane w ewentualnej ocenie skutków związanej z przeglądem aktu ustawodawczego. |
| --- | --- |

3.3.6.4

Komitet uważa, że oceny ex post są istotnymi narzędziami analizy, a wnioski wyciągnięte z ocen mogą zostać bezpośrednio wykorzystane w ewentualnej ocenie skutków związanej z przeglądem aktu ustawodawczego.

Bruksela, dnia 26 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Skrót oznacza program sprawności i wydajności regulacyjnej.

1

(2)  COM(2012) 746 final, s. 2.

2

(3)  COM(2015) 215 final.

3

(4)  Porozumienie międzyinstytucjonalne (IIA) z dnia 15 grudnia 2015 r., pkt 7 (http://ec.europa.eu/smart-regulation/better_regulation/documents/iia_blm_final_en.pdf).

4

(5)  Tamże.

5

(6)  Dz.U. C 383 z 17.11.2015, s. 57.

6

(7)  Dz.U. C 327 z 12.11.2013, s. 33, Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 87 i Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 107.

7

(8)  Zob. pkt 31 porozumienia międzyinstytucjonalnego.

8

(9)  Art. 151 TFUE.

9

(10)  Art. 168 i 169 TFUE.

10

(11)  Art. 191 TFUE.

11

(12)  http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/eesc-2014-02466-00-01-tcd-tra-pl.pdf

12

(13)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.fr.lmo-observatory-impact-study-youth

13

(14)  Dz.U. C 376 z 22.12.2011, s. 51.

14

(15)  Wyrok Trybunału z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Afton Chemical, C-343/09, ECLI:EU:C:2010:419, pkt 56.

15

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 54 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

a)   Punkt 2.11.1 i 2.11.2

Komitet podkreśla w tej kwestii, że ma tylko jedno miejsce na forum platformy i uczestniczy w jej pracach na zasadzie rotacji między swoimi trzema Grupami, tymczasem jest utworzoną na podstawie Traktatów instytucją reprezentującą różnorodność UE.

Komitet uważa wobec tego, że przydzielenie mu dwóch dodatkowych miejsc umożliwiłoby uwzględnienie trójstronnego charakteru instytucji oraz jej mandatu i w ten sposób odzwierciedlałoby społeczeństwo obywatelskie, które ma ona reprezentować.

b)   Punkt 1.8

Jeśli chodzi o kwestię reprezentatywności platformy REFIT, Komitet uważa, że przydzielenie mu dwóch dodatkowych miejsc umożliwiłoby mu pełne poszanowanie charakteru własnego mandatu i w ten sposób odzwierciedlałoby społeczeństwo obywatelskie, które ma on reprezentować. Komitet stwierdza ponadto, że w grupie zainteresowanych stron platformy brakuje ogólnoeuropejskiej reprezentacji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, i zwraca się o jak najszybsze temu zaradzenie.

Uzasadnienie

EKES może być reprezentowany tylko przez siebie, a nie oddzielnie przez każdą grupę. Zapewnienie jednolitej reprezentacji jest zadaniem Komitetu, który nie powinien mieć możliwości oddania 3 ewentualnie sprzecznych głosów.

Wynik głosowania

| Za: | 49 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 123 |
| Wstrzymało się: | 16 |

Za:

49

Przeciw:

123

Wstrzymało się:

16

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/54 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/54

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zmiany charakteru stosunków pracy i jej wpływu na zachowanie płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie oraz wpływu rozwoju technologicznego na system zabezpieczeń społecznych i prawo pracy

(opinia rozpoznawcza)

(2016/C 303/07)

| Sprawozdawca: | Kathleen WALKER SHAW |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Kathleen WALKER SHAW

Pismem z dnia 16 grudnia 2015 r. Ministerstwo Spraw Społecznych i Zatrudnienia, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zwróciło się w imieniu prezydencji niderlandzkiej w Radzie do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie

zmiany charakteru stosunków pracy i jej wpływu na zachowanie płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie.

Pismem z dnia 14 marca 2016 r., działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich Republiki Słowackiej, która ma przejąć przewodnictwo w Radzie w lipcu 2016 r., zwróciło się w ramach przygotowań do nieformalnego posiedzenia Rady EPSCO (14–15 lipca 2016 r.) do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o przedstawienie opinii rozpoznawczej w sprawie

wpływu rozwoju technologicznego na system zabezpieczeń społecznych i prawo pracy.

(opinia rozpoznawcza)

Z uwagi na to, że wniosek ten w dużej mierze wiązał się z pracami prowadzonymi w związku z opinią, o której opracowanie wniosła prezydencja niderlandzka, oraz ze względu na ograniczenia czasowe narzucone przez Radę, postanowiono połączyć oba wnioski w jedną opinię.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 12 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 201 do 3 (4 osoby wstrzymały się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Zmiana charakteru stosunków pracy i zatrudnienia następuje szybko. Przed UE stoi wyzwanie polegające na zachęcaniu do innowacji, rozwoju technologicznego i kreatywności w celu stymulowania i tworzenia zrównoważonej i konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej. Należy ocenić wpływ tych zmian na rynek i standardy pracy, gospodarkę, systemy podatkowe i systemy zabezpieczenia społecznego oraz płacę zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie. Zapewnienie równych warunków działania i uczciwej gospodarki cyfrowej pracownikom i przedsiębiorstwom wszystkich rozmiarów i ze wszystkich sektorów oraz zwiększenie umiejętności cyfrowych należą do najważniejszych wyzwań, jakim musimy sprostać. Europa i jej partnerzy społeczni odgrywają kluczową rolę w zagwarantowaniu pozytywnych, sprawiedliwych i trwałych wyników tego procesu oraz w rozwiązaniu wszystkich nierozstrzygniętych kwestii dotyczących praw i ochrony. |
| --- | --- |

1.1.

Zmiana charakteru stosunków pracy i zatrudnienia następuje szybko. Przed UE stoi wyzwanie polegające na zachęcaniu do innowacji, rozwoju technologicznego i kreatywności w celu stymulowania i tworzenia zrównoważonej i konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej. Należy ocenić wpływ tych zmian na rynek i standardy pracy, gospodarkę, systemy podatkowe i systemy zabezpieczenia społecznego oraz płacę zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie. Zapewnienie równych warunków działania i uczciwej gospodarki cyfrowej pracownikom i przedsiębiorstwom wszystkich rozmiarów i ze wszystkich sektorów oraz zwiększenie umiejętności cyfrowych należą do najważniejszych wyzwań, jakim musimy sprostać. Europa i jej partnerzy społeczni odgrywają kluczową rolę w zagwarantowaniu pozytywnych, sprawiedliwych i trwałych wyników tego procesu oraz w rozwiązaniu wszystkich nierozstrzygniętych kwestii dotyczących praw i ochrony.

| 1.2. | EKES uważa, że pierwszoplanowe znaczenie ma ochrona jakości systemu zabezpieczenia społecznego w UE i stabilności jego finansowania. Zaleca, by Komisja Europejska i państwa członkowskie, konsultując się z partnerami społecznymi, przeprowadziły badania najlepszych praktyk jako podstawy opracowywania modeli zabezpieczenia społecznego dostosowanych do bardziej elastycznych form zatrudnienia i zapewniających odpowiedni poziom ochrony socjalnej wszystkim pracownikom, w tym osobom samozatrudnionym, które nie są objęte tradycyjnym systemem opieki społecznej. Należy zwrócić na to uwagę podczas tworzenia unijnego filaru praw socjalnych. Z zadowoleniem przyjmujemy fakt, że Komitet rozważa tę kwestię w odrębnej opinii. |
| --- | --- |

1.2.

EKES uważa, że pierwszoplanowe znaczenie ma ochrona jakości systemu zabezpieczenia społecznego w UE i stabilności jego finansowania. Zaleca, by Komisja Europejska i państwa członkowskie, konsultując się z partnerami społecznymi, przeprowadziły badania najlepszych praktyk jako podstawy opracowywania modeli zabezpieczenia społecznego dostosowanych do bardziej elastycznych form zatrudnienia i zapewniających odpowiedni poziom ochrony socjalnej wszystkim pracownikom, w tym osobom samozatrudnionym, które nie są objęte tradycyjnym systemem opieki społecznej. Należy zwrócić na to uwagę podczas tworzenia unijnego filaru praw socjalnych. Z zadowoleniem przyjmujemy fakt, że Komitet rozważa tę kwestię w odrębnej opinii.

| 1.3. | EKES zaleca dalszą analizę wpływu tych zjawisk na umiejętności oraz ocenę możliwości szkolenia przez całe życie, przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji dostępnych pracownikom w ramach nowych stosunków pracy, aby uniknąć sytuacji, w której innowacje te prowadzą do podejmowania pracy poniżej kwalifikacji lub mają negatywny wpływ na kwalifikacje, i zapewnić lepsze możliwości zatrudnienia. Priorytetem w UE musi być propagowanie i zwiększanie umiejętności informatycznych wszystkich obywateli. |
| --- | --- |

1.3.

EKES zaleca dalszą analizę wpływu tych zjawisk na umiejętności oraz ocenę możliwości szkolenia przez całe życie, przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji dostępnych pracownikom w ramach nowych stosunków pracy, aby uniknąć sytuacji, w której innowacje te prowadzą do podejmowania pracy poniżej kwalifikacji lub mają negatywny wpływ na kwalifikacje, i zapewnić lepsze możliwości zatrudnienia. Priorytetem w UE musi być propagowanie i zwiększanie umiejętności informatycznych wszystkich obywateli.

| 1.4. | EKES wyraża przekonanie, że na poziomie UE potrzeba więcej danych i analiz na temat zakresu pracy zlecanej za pośrednictwem platform społecznościowych, cech pracowników wykonujących taką pracę, różnorodności nowych form pracy, takich jak umowa bez określenia wymiaru czasu pracy i umowa o pracę na wezwanie, a także nowych zawodów, umów prawa cywilnego, rozmiaru „gospodarki platformowej” (ang. platform economy), sektorów, których ona dotyczy, oraz jej rozmieszczenia geograficznego w UE. Pomoże to w ocenie potrzeb przedsiębiorstw i pracowników korzystających z tego rodzaju form zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.4.

EKES wyraża przekonanie, że na poziomie UE potrzeba więcej danych i analiz na temat zakresu pracy zlecanej za pośrednictwem platform społecznościowych, cech pracowników wykonujących taką pracę, różnorodności nowych form pracy, takich jak umowa bez określenia wymiaru czasu pracy i umowa o pracę na wezwanie, a także nowych zawodów, umów prawa cywilnego, rozmiaru „gospodarki platformowej” (ang. platform economy), sektorów, których ona dotyczy, oraz jej rozmieszczenia geograficznego w UE. Pomoże to w ocenie potrzeb przedsiębiorstw i pracowników korzystających z tego rodzaju form zatrudnienia.

| 1.5. | Należy bardziej systematycznie gromadzić statystyki dotyczące tych zjawisk za pomocą europejskich badań rynku pracy i sprawozdań na temat rynku pracy, w których należy określać najlepsze praktyki, jeśli takowe występują. Pozwoli to monitorować wpływ nowych form stosunków pracy i zatrudnienia na rynek pracy i gospodarkę oraz ocenić ich wkład w tworzenie zrównoważonych miejsc pracy i zrównoważonego wzrostu, a informacje te wykorzystywać podczas kształtowania unijnej polityki zatrudnienia, w tym w europejskim semestrze i strategii „Europa 2020”. Badania te powinny być finansowane z programu „Horyzont 2020” i innych odpowiednich funduszy UE. |
| --- | --- |

1.5.

Należy bardziej systematycznie gromadzić statystyki dotyczące tych zjawisk za pomocą europejskich badań rynku pracy i sprawozdań na temat rynku pracy, w których należy określać najlepsze praktyki, jeśli takowe występują. Pozwoli to monitorować wpływ nowych form stosunków pracy i zatrudnienia na rynek pracy i gospodarkę oraz ocenić ich wkład w tworzenie zrównoważonych miejsc pracy i zrównoważonego wzrostu, a informacje te wykorzystywać podczas kształtowania unijnej polityki zatrudnienia, w tym w europejskim semestrze i strategii „Europa 2020”. Badania te powinny być finansowane z programu „Horyzont 2020” i innych odpowiednich funduszy UE.

| 1.6. | Potrzebne są też dane longitudinalne w celu ustalenia skutków nowych form pracy w perspektywie całego życia oraz ich wpływu na zrównoważony charakter pracy w cyklu całego życia (1). Istotne jest również, aby określić zakres, w jakim skutki te są uwarunkowane kwestiami płci lub powiązane z innymi zmiennymi demograficznymi (takimi jak wiek, niepełnosprawność, pochodzenie etniczne lub status migranta). |
| --- | --- |

1.6.

Potrzebne są też dane longitudinalne w celu ustalenia skutków nowych form pracy w perspektywie całego życia oraz ich wpływu na zrównoważony charakter pracy w cyklu całego życia (1). Istotne jest również, aby określić zakres, w jakim skutki te są uwarunkowane kwestiami płci lub powiązane z innymi zmiennymi demograficznymi (takimi jak wiek, niepełnosprawność, pochodzenie etniczne lub status migranta).

| 1.7. | Pilnie potrzebne jest uściślenie statusu prawnego nowych pośredników na rynku pracy, takich jak platformy internetowe, aby umożliwić ich uwzględnienie w oficjalnych statystykach, śledzić ich rozwój oraz ustalić, które normy, obowiązki i zasady prowadzenia działalności powinny obowiązywać, a także wskazać organy regulacyjne odpowiedzialne za inspekcje i egzekwowanie. Jednocześnie należy uznać, że platformy te mogą być źródłem innowacji, możliwości zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

1.7.

Pilnie potrzebne jest uściślenie statusu prawnego nowych pośredników na rynku pracy, takich jak platformy internetowe, aby umożliwić ich uwzględnienie w oficjalnych statystykach, śledzić ich rozwój oraz ustalić, które normy, obowiązki i zasady prowadzenia działalności powinny obowiązywać, a także wskazać organy regulacyjne odpowiedzialne za inspekcje i egzekwowanie. Jednocześnie należy uznać, że platformy te mogą być źródłem innowacji, możliwości zatrudnienia i wzrostu gospodarczego.

| 1.8. | EKES zwraca uwagę, że Komisja Europejska przeprowadza obecnie konsultacje na temat dyrektywy w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunków pracy (2), i oczekuje, że problematyka nowych form stosunku pracy zostanie uwzględniona we wnioskach, jeżeli Komisja podejmie decyzję o przeglądzie tych przepisów. Komitet wyraża w szczególności nadzieję, że zostaną podane wyjaśnienia dotyczące nowych form zatrudnienia i stosunków pracy, a jednocześnie uwzględni się potrzeby MŚP. Można by także rozważyć rozszerzenie zakresu stosowania przepisów, tak aby objąć nimi „pracowników”, podobnie jak obowiązek przedstawienia od pierwszego dnia pisemnych wyjaśnień dotyczących warunków pracy oraz określenie minimalnej liczby godzin, aby położyć kres umowom zawieranym bez określenia wymiaru czasu pracy. |
| --- | --- |

1.8.

EKES zwraca uwagę, że Komisja Europejska przeprowadza obecnie konsultacje na temat dyrektywy w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunków pracy (2), i oczekuje, że problematyka nowych form stosunku pracy zostanie uwzględniona we wnioskach, jeżeli Komisja podejmie decyzję o przeglądzie tych przepisów. Komitet wyraża w szczególności nadzieję, że zostaną podane wyjaśnienia dotyczące nowych form zatrudnienia i stosunków pracy, a jednocześnie uwzględni się potrzeby MŚP. Można by także rozważyć rozszerzenie zakresu stosowania przepisów, tak aby objąć nimi „pracowników”, podobnie jak obowiązek przedstawienia od pierwszego dnia pisemnych wyjaśnień dotyczących warunków pracy oraz określenie minimalnej liczby godzin, aby położyć kres umowom zawieranym bez określenia wymiaru czasu pracy.

| 1.9. | EKES zaleca, aby w odniesieniu do platform internetowych, zlecania pracy za pośrednictwem platform społecznościowych (crowdsourcing), w odniesieniu do ekonomicznie zależnych osób samozatrudnionych oraz innych nowych form samozatrudnienia, zająć się kwestiami uregulowania działalności pośrednika, odpowiedzialności za wypadki, szkody i brak świadczenia usługi, tak aby chronić pracowników, konsumentów i ogół społeczeństwa. Trzeba uściślić możliwości stosowania istniejących uregulowań unijnych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy do tych nowych form zatrudnienia, jasno określić procedury postępowania w przypadku naruszenia tych uregulowań oraz wymogi w zakresie inspekcji i ubezpieczeń pracowniczych, ubezpieczeń konsumentów i ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej. |
| --- | --- |

1.9.

EKES zaleca, aby w odniesieniu do platform internetowych, zlecania pracy za pośrednictwem platform społecznościowych (crowdsourcing), w odniesieniu do ekonomicznie zależnych osób samozatrudnionych oraz innych nowych form samozatrudnienia, zająć się kwestiami uregulowania działalności pośrednika, odpowiedzialności za wypadki, szkody i brak świadczenia usługi, tak aby chronić pracowników, konsumentów i ogół społeczeństwa. Trzeba uściślić możliwości stosowania istniejących uregulowań unijnych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy do tych nowych form zatrudnienia, jasno określić procedury postępowania w przypadku naruszenia tych uregulowań oraz wymogi w zakresie inspekcji i ubezpieczeń pracowniczych, ubezpieczeń konsumentów i ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej.

| 1.10. | Należy upoważnić inspektoraty pracy do tego, by zgodnie z praktykami danego kraju objęły swoimi działaniami tego rodzaju formy zatrudnienia, a ich inspektorzy powinni dysponować odpowiednimi zasobami, posiadać odpowiednie kompetencje i przejść odpowiednie szkolenie. Tworzenie partnerskich stosunków ze związkami zawodowymi, stowarzyszeniami konsumentów lub innymi stowarzyszeniami przedstawicielskimi może pomóc w reagowaniu na problemy społeczeństwa i w dochodzeniu roszczeń. Wymiana dobrych praktyk będzie ważną częścią tego procesu. |
| --- | --- |

1.10.

Należy upoważnić inspektoraty pracy do tego, by zgodnie z praktykami danego kraju objęły swoimi działaniami tego rodzaju formy zatrudnienia, a ich inspektorzy powinni dysponować odpowiednimi zasobami, posiadać odpowiednie kompetencje i przejść odpowiednie szkolenie. Tworzenie partnerskich stosunków ze związkami zawodowymi, stowarzyszeniami konsumentów lub innymi stowarzyszeniami przedstawicielskimi może pomóc w reagowaniu na problemy społeczeństwa i w dochodzeniu roszczeń. Wymiana dobrych praktyk będzie ważną częścią tego procesu.

| 1.11. | Należy również przeanalizować wpływ na zakres negocjacji zbiorowych w sektorach, których dotyczy problem, mając na uwadze, że większość pracowników może być wyłączona ze struktur negocjacji zbiorowych i z reprezentacji związkowej. EKES wyraża zaniepokojenie, że w sytuacji, gdy pracownicy są postrzegani jako osoby samozatrudnione, ich prawo do zrzeszania się może być kwestionowane, jeżeliby zrzeszanie się postrzegano jako tworzenie kartelu, co groziłoby naruszeniem unijnych przepisów dotyczących praktyk antykonkurencyjnych. Należy zająć się tego rodzaju problemami, które mogą podważyć to podstawowe prawo, i zaradzić im. Potrzebne są wytyczne na temat stosowania reguł konkurencji do prowadzących działalność na własny rachunek osób o statusie podobnym do pracowników. W tym kontekście stosowanie pojęcia „pracownik” (worker) w rozumieniu MOP zamiast bardziej zawężonego terminu „pracownik najemny” (employee) mogłoby pozwolić lepiej zrozumieć, w jaki sposób stosowane są podstawowe zasady i prawa w pracy (3), korzystania z których nie powinny utrudniać unijne reguły konkurencji. |
| --- | --- |

1.11.

Należy również przeanalizować wpływ na zakres negocjacji zbiorowych w sektorach, których dotyczy problem, mając na uwadze, że większość pracowników może być wyłączona ze struktur negocjacji zbiorowych i z reprezentacji związkowej. EKES wyraża zaniepokojenie, że w sytuacji, gdy pracownicy są postrzegani jako osoby samozatrudnione, ich prawo do zrzeszania się może być kwestionowane, jeżeliby zrzeszanie się postrzegano jako tworzenie kartelu, co groziłoby naruszeniem unijnych przepisów dotyczących praktyk antykonkurencyjnych. Należy zająć się tego rodzaju problemami, które mogą podważyć to podstawowe prawo, i zaradzić im. Potrzebne są wytyczne na temat stosowania reguł konkurencji do prowadzących działalność na własny rachunek osób o statusie podobnym do pracowników. W tym kontekście stosowanie pojęcia „pracownik” (worker) w rozumieniu MOP zamiast bardziej zawężonego terminu „pracownik najemny” (employee) mogłoby pozwolić lepiej zrozumieć, w jaki sposób stosowane są podstawowe zasady i prawa w pracy (3), korzystania z których nie powinny utrudniać unijne reguły konkurencji.

| 1.12. | EKES wzywa do zbadania statusu umownego pracowników wykonujących pracę zlecaną za pośrednictwem platform społecznościowych i innych nowych form stosunków pracy i zatrudnienia, jak również zobowiązań umownych pośredników, z uwzględnieniem zdolności takich pracowników do negocjowania lub określania wynagrodzenia, godzin i warunków pracy, dni wolnych, emerytur, praw związanych z macierzyństwem, ubezpieczenia zdrowotnego opłacanego przez pracodawcę i innych praw pracowniczych, a także ochrony praw do wytworzonej własności intelektualnej. Konieczne są również wytyczne w celu wyjaśnienia ewentualnych problematycznych kwestii związanych ze statusem zatrudnienia w zakresie podatków i ubezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

1.12.

EKES wzywa do zbadania statusu umownego pracowników wykonujących pracę zlecaną za pośrednictwem platform społecznościowych i innych nowych form stosunków pracy i zatrudnienia, jak również zobowiązań umownych pośredników, z uwzględnieniem zdolności takich pracowników do negocjowania lub określania wynagrodzenia, godzin i warunków pracy, dni wolnych, emerytur, praw związanych z macierzyństwem, ubezpieczenia zdrowotnego opłacanego przez pracodawcę i innych praw pracowniczych, a także ochrony praw do wytworzonej własności intelektualnej. Konieczne są również wytyczne w celu wyjaśnienia ewentualnych problematycznych kwestii związanych ze statusem zatrudnienia w zakresie podatków i ubezpieczenia społecznego.

| 1.13. | EKES zaleca, by Komisja Europejska, OECD i MOP współpracowały z partnerami społecznymi, aby opracować odpowiednie przepisy dotyczące godnych warunków pracy i ochrony osób pracujących online, a także osób zatrudnionych w ramach innych nowych stosunków pracy. EKES jest zdania, że opracowanie podejścia na szczeblu UE byłoby korzystne, przy czym zauważa, że większość działań będzie trzeba przeprowadzić na szczeblu krajowym, sektorowym lub w miejscu pracy. |
| --- | --- |

1.13.

EKES zaleca, by Komisja Europejska, OECD i MOP współpracowały z partnerami społecznymi, aby opracować odpowiednie przepisy dotyczące godnych warunków pracy i ochrony osób pracujących online, a także osób zatrudnionych w ramach innych nowych stosunków pracy. EKES jest zdania, że opracowanie podejścia na szczeblu UE byłoby korzystne, przy czym zauważa, że większość działań będzie trzeba przeprowadzić na szczeblu krajowym, sektorowym lub w miejscu pracy.

| 1.14. | Jak zauważyli europejscy partnerzy społeczni, istotne jest, by Komisja Europejska ułożyła swój program dotyczący polityki zatrudnienia w taki sposób, by uwzględnić cyfrową transformację naszych gospodarek i rynków pracy. Jednocześnie powinna dążyć do zmaksymalizowania możliwości zatrudnienia wysokiej jakości, jakie mogą wyniknąć z digitalizacji naszych gospodarek. Strategie rynku pracy również powinny zmierzać do ochrony osób, które odczują skutki digitalizacji, oraz do ich przekwalifikowania lub podnoszenia ich kwalifikacji. EKES zaleca wprowadzenie w tym zakresie skutecznych praw oraz ochrony, monitorowania i egzekwowania, tak by unikać pogłębiania się nierówności w dochodach i zmniejszania dochodów pozostających do dyspozycji oraz zagwarantować zrównoważony potencjał wzrostu gospodarczego w całej UE. |
| --- | --- |

1.14.

Jak zauważyli europejscy partnerzy społeczni, istotne jest, by Komisja Europejska ułożyła swój program dotyczący polityki zatrudnienia w taki sposób, by uwzględnić cyfrową transformację naszych gospodarek i rynków pracy. Jednocześnie powinna dążyć do zmaksymalizowania możliwości zatrudnienia wysokiej jakości, jakie mogą wyniknąć z digitalizacji naszych gospodarek. Strategie rynku pracy również powinny zmierzać do ochrony osób, które odczują skutki digitalizacji, oraz do ich przekwalifikowania lub podnoszenia ich kwalifikacji. EKES zaleca wprowadzenie w tym zakresie skutecznych praw oraz ochrony, monitorowania i egzekwowania, tak by unikać pogłębiania się nierówności w dochodach i zmniejszania dochodów pozostających do dyspozycji oraz zagwarantować zrównoważony potencjał wzrostu gospodarczego w całej UE.

| 1.15. | EKES proponuje, aby Komisja Europejska rozważyła możliwości zachęcania do rozwoju platform europejskich w taki sposób, by wytworzona wartość pozostawała w gospodarkach lokalnych, czerpiąc z bogatej europejskiej tradycji wzajemności i współpracy w zakresie koordynacji rynku pracy, często prowadzonej na poziomie społeczności lokalnej i przy aktywnej współpracy związków zawodowych, lokalnych pracodawców i krajowych stowarzyszeń osób samozatrudnionych. Należałoby rozważyć środki, którymi można by wspierać tworzenie przez przedsiębiorstwa trwałych miejsc pracy wysokiej jakości, świadcząc im wsparcie poza początkowym etapem zakładania przedsiębiorstwa (start-up) w celu przejścia do etapu ekspansji (move out), na którym wielu nowym przedsiębiorstwom brakuje obecnie dostępu do finansowania. |
| --- | --- |

1.15.

EKES proponuje, aby Komisja Europejska rozważyła możliwości zachęcania do rozwoju platform europejskich w taki sposób, by wytworzona wartość pozostawała w gospodarkach lokalnych, czerpiąc z bogatej europejskiej tradycji wzajemności i współpracy w zakresie koordynacji rynku pracy, często prowadzonej na poziomie społeczności lokalnej i przy aktywnej współpracy związków zawodowych, lokalnych pracodawców i krajowych stowarzyszeń osób samozatrudnionych. Należałoby rozważyć środki, którymi można by wspierać tworzenie przez przedsiębiorstwa trwałych miejsc pracy wysokiej jakości, świadcząc im wsparcie poza początkowym etapem zakładania przedsiębiorstwa (start-up) w celu przejścia do etapu ekspansji (move out), na którym wielu nowym przedsiębiorstwom brakuje obecnie dostępu do finansowania.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Szybki rozwój technologii w połączeniu z innymi zmianami gospodarczymi i społecznymi doprowadził do rozwoju nowych form stosunków pracy i zatrudnienia, które przekształcają i współtworzą coraz bardziej złożony krajobraz rynku pracy. Innowacja i kreatywność to ważne czynniki napędzające zrównoważoną i konkurencyjną społeczną gospodarkę rynkową. Kluczowe znaczenie ma to, by osiągnąć równowagę między wspieraniem korzyści gospodarczych i społecznych płynących z tych nowych zmian, zapewniając niezbędne zabezpieczenia dla pracowników, konsumentów i przedsiębiorstw, a przy tym unikając wykorzystywania ich jako środka do obchodzenia uczciwych praktyk na rynku pracy. |
| --- | --- |

2.1.

Szybki rozwój technologii w połączeniu z innymi zmianami gospodarczymi i społecznymi doprowadził do rozwoju nowych form stosunków pracy i zatrudnienia, które przekształcają i współtworzą coraz bardziej złożony krajobraz rynku pracy. Innowacja i kreatywność to ważne czynniki napędzające zrównoważoną i konkurencyjną społeczną gospodarkę rynkową. Kluczowe znaczenie ma to, by osiągnąć równowagę między wspieraniem korzyści gospodarczych i społecznych płynących z tych nowych zmian, zapewniając niezbędne zabezpieczenia dla pracowników, konsumentów i przedsiębiorstw, a przy tym unikając wykorzystywania ich jako środka do obchodzenia uczciwych praktyk na rynku pracy.

| 2.2. | Nowe formy zatrudnienia mogą sprzyjać tworzeniu nowych możliwości zatrudnienia i zapewniać płynniejsze funkcjonowanie rynków pracy, oferując większą elastyczność zarówno pracownikom, jak i pracodawcom, zwiększając autonomię pracowników i możliwości przystosowania miejsc pracy, wspierając rozwój umiejętności, a także stwarzając większe możliwości osiągania właściwej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Jednocześnie ważne jest, aby tam, gdzie to możliwe, propagować wysokiej jakości miejsca pracy, dialog społeczny i struktury negocjacji zbiorowych, a także likwidować niejasności w kwestii praw i obowiązków pracodawców i pracowników, statusu zatrudnienia pracowników, zobowiązań z tytułu wypadków, ubezpieczenia i odpowiedzialności zawodowej oraz w kwestii stosowania regulacji prawnych dotyczących podatków, ochrony socjalnej i innych dziedzin. Konieczna jest kompleksowa ocena, na ile istniejący rynek pracy i systemy zabezpieczenia społecznego są w stanie sprostać tym przemianom, aby uniknąć pogłębiania się różnic w dochodach, zapewnić zachowanie godziwych i stabilnych dochodów oraz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

2.2.

Nowe formy zatrudnienia mogą sprzyjać tworzeniu nowych możliwości zatrudnienia i zapewniać płynniejsze funkcjonowanie rynków pracy, oferując większą elastyczność zarówno pracownikom, jak i pracodawcom, zwiększając autonomię pracowników i możliwości przystosowania miejsc pracy, wspierając rozwój umiejętności, a także stwarzając większe możliwości osiągania właściwej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Jednocześnie ważne jest, aby tam, gdzie to możliwe, propagować wysokiej jakości miejsca pracy, dialog społeczny i struktury negocjacji zbiorowych, a także likwidować niejasności w kwestii praw i obowiązków pracodawców i pracowników, statusu zatrudnienia pracowników, zobowiązań z tytułu wypadków, ubezpieczenia i odpowiedzialności zawodowej oraz w kwestii stosowania regulacji prawnych dotyczących podatków, ochrony socjalnej i innych dziedzin. Konieczna jest kompleksowa ocena, na ile istniejący rynek pracy i systemy zabezpieczenia społecznego są w stanie sprostać tym przemianom, aby uniknąć pogłębiania się różnic w dochodach, zapewnić zachowanie godziwych i stabilnych dochodów oraz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.

| 2.3. | EKES przeanalizował kwestie dotyczące tych kształtujących się tendencji w szeregu opinii (4), które były pomocne w przygotowaniu niniejszej opinii rozpoznawczej. W Niderlandach i na Słowacji – państwach członkowskich, które wystąpiły o niniejszą opinię rozpoznawczą w związku ze sprawowaną prezydencją – odsetek nietypowych form zatrudnienia sięga odpowiednio 60 % i 20 % (5). |
| --- | --- |

2.3.

EKES przeanalizował kwestie dotyczące tych kształtujących się tendencji w szeregu opinii (4), które były pomocne w przygotowaniu niniejszej opinii rozpoznawczej. W Niderlandach i na Słowacji – państwach członkowskich, które wystąpiły o niniejszą opinię rozpoznawczą w związku ze sprawowaną prezydencją – odsetek nietypowych form zatrudnienia sięga odpowiednio 60 % i 20 % (5).

| 2.4. | Opublikowane niedawno sprawozdania Eurofoundu (6) i MOP-u (7) pomogły określić, na czym polega dokonujące się w ciągu ostatnich dziesięciu lat odejście od tradycyjnych stosunków pracy na rzecz bardziej nietypowych form zatrudnienia. MOP stwierdza, że „Trwająca transformacja w obszarze stosunków pracy ma poważne reperkusje ekonomiczne i społeczne. Przyczynia się do wzrostu rozbieżności między dochodami z pracy a produktywnością oraz [...] może sprzyjać powstawaniu nierówności w dochodach” (8). Według MOP (9) wśród krajów, dla których dostępne są dane, obejmujące łącznie 84 % całkowitego zatrudnienia na świecie, zaledwie około jedna czwarta (26,4 %) pracowników zatrudniona jest na podstawie umowy na czas nieokreślony, tymczasem w krajach o wysokim dochodzie na podstawie takich umów zatrudnionych jest ponad trzy czwarte pracowników. Mimo że standardowy model zatrudnienia staje się coraz mniej dominujący, pozostaje istotnym elementem europejskiego modelu rynku pracy. MOP podkreśla, jak ważne jest, by rządy, instytucje UE i partnerzy społeczni wskazali i określili nowe formy zatrudnienia, opracowali i dostosowali politykę i przepisy, tak by móc zarządzać zmianą, oraz zapewnili uzyskanie pozytywnych wyników dzięki korzystnemu otoczeniu prawnemu i politycznemu, tak by chronić interesy przedsiębiorstw i pracowników we wszystkich formach zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.4.

Opublikowane niedawno sprawozdania Eurofoundu (6) i MOP-u (7) pomogły określić, na czym polega dokonujące się w ciągu ostatnich dziesięciu lat odejście od tradycyjnych stosunków pracy na rzecz bardziej nietypowych form zatrudnienia. MOP stwierdza, że „Trwająca transformacja w obszarze stosunków pracy ma poważne reperkusje ekonomiczne i społeczne. Przyczynia się do wzrostu rozbieżności między dochodami z pracy a produktywnością oraz [...] może sprzyjać powstawaniu nierówności w dochodach” (8). Według MOP (9) wśród krajów, dla których dostępne są dane, obejmujące łącznie 84 % całkowitego zatrudnienia na świecie, zaledwie około jedna czwarta (26,4 %) pracowników zatrudniona jest na podstawie umowy na czas nieokreślony, tymczasem w krajach o wysokim dochodzie na podstawie takich umów zatrudnionych jest ponad trzy czwarte pracowników. Mimo że standardowy model zatrudnienia staje się coraz mniej dominujący, pozostaje istotnym elementem europejskiego modelu rynku pracy. MOP podkreśla, jak ważne jest, by rządy, instytucje UE i partnerzy społeczni wskazali i określili nowe formy zatrudnienia, opracowali i dostosowali politykę i przepisy, tak by móc zarządzać zmianą, oraz zapewnili uzyskanie pozytywnych wyników dzięki korzystnemu otoczeniu prawnemu i politycznemu, tak by chronić interesy przedsiębiorstw i pracowników we wszystkich formach zatrudnienia.

3.   Ogólne tendencje w obszarze zatrudnienia: kontekst

| 3.1. | Gospodarki europejskie odnotowały wzrost w zakresie stosowania licznych form zatrudnienia, które z jednej strony konkurują z tradycyjną normą stałego zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy z określoną liczbą godzin pracy, uzgodnionymi prawami i świadczeniami oraz pełnym włączeniem w krajowe systemy opieki społecznej. Z drugiej strony mogą one prowadzić do tworzenia większej liczby miejsc pracy oraz innowacyjnych metod pracy. Istotne jest zapewnienie jakości takich miejsc pracy zgodnie z nowymi modelami biznesowymi. Niektóre z tych form są powiązane z globalizacją, digitalizacją, zmianami modeli produkcji, takimi jak outsourcingiem pracy wcześniej wykonywanej wewnętrznie, inne wiążą się z wprowadzeniem nowych praktyk w przedsiębiorstwach, a jeszcze inne – z zupełnie nowymi modelami zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.1.

Gospodarki europejskie odnotowały wzrost w zakresie stosowania licznych form zatrudnienia, które z jednej strony konkurują z tradycyjną normą stałego zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy z określoną liczbą godzin pracy, uzgodnionymi prawami i świadczeniami oraz pełnym włączeniem w krajowe systemy opieki społecznej. Z drugiej strony mogą one prowadzić do tworzenia większej liczby miejsc pracy oraz innowacyjnych metod pracy. Istotne jest zapewnienie jakości takich miejsc pracy zgodnie z nowymi modelami biznesowymi. Niektóre z tych form są powiązane z globalizacją, digitalizacją, zmianami modeli produkcji, takimi jak outsourcingiem pracy wcześniej wykonywanej wewnętrznie, inne wiążą się z wprowadzeniem nowych praktyk w przedsiębiorstwach, a jeszcze inne – z zupełnie nowymi modelami zatrudnienia.

| 3.2. | Nowe formy pracy otwierają przed jednostkami nowe możliwości zakładania działalności gospodarczej oraz wykonywania zawodów, które wcześniej były dla nich niedostępne, lub wyjścia z szarej strefy pracy nierejestrowanej. Z badań motywacji przedsiębiorców wynika, że więcej osób rozpoczyna nową działalność z przyczyn pozytywnych (np. by maksymalnie wykorzystać dobry pomysł) niż z powodów negatywnych (np. dlatego, że nie mają innych możliwości pracy) (10). |
| --- | --- |

3.2.

Nowe formy pracy otwierają przed jednostkami nowe możliwości zakładania działalności gospodarczej oraz wykonywania zawodów, które wcześniej były dla nich niedostępne, lub wyjścia z szarej strefy pracy nierejestrowanej. Z badań motywacji przedsiębiorców wynika, że więcej osób rozpoczyna nową działalność z przyczyn pozytywnych (np. by maksymalnie wykorzystać dobry pomysł) niż z powodów negatywnych (np. dlatego, że nie mają innych możliwości pracy) (10).

| 3.3. | Nowe stosunki pracy obejmują takie formy, jak umowa bez określenia wymiaru czasu pracy, umowa o pracę na wezwanie lub umowa obejmująca tylko czas lotu (fly time only), miniprace (mini-jobs), praca na podstawie portfolio (polegająca na uzyskiwaniu dochodu z wielu różnych źródeł), praca oparta na czekach, umowy prawa cywilnego lub współdzielenie stanowiska. Towarzyszy im szereg nowych form umownych, gdzie praca jest organizowana przez pośredników, takich jak „przedsiębiorstwa parasolowe”, „agencje samozatrudnienia”, „agencje współzatrudnienia” lub społecznościowe platformy zlecania pracy. W wielu takich umowach pracowników określa się mianem „niezależnych wykonawców”, „wspólników”, „wykonawców zadania”, „partnerów” lub innymi pojęciami, co sprawia, że ich status zatrudnienia jest czasem niejasny. Chociaż takie formy pracy są często postrzegane jako samozatrudnienie, niektóre z nich nie spełniają kryteriów powiązanych z faktycznym samozatrudnieniem, takich jak zdolność do określania zadań, określanie stawek lub posiadanie wytworzonej własności intelektualnej. W niektórych sektorach, takich jak turystyka, catering i rolnictwo, typowa jest praca przerywana, dorywcza lub sezonowa i konieczny jest pewien stopień elastyczności w odniesieniu zarówno do pracodawcy, jak i pracownika. Niezależnie od tego, czy tego rodzaju pracą zarządza agencja, czy robi się to niezależnie, potrzebne są przepisy dotyczące tego typu umów, aby uniknąć plagi pracy nierejestrowanej. |
| --- | --- |

3.3.

Nowe stosunki pracy obejmują takie formy, jak umowa bez określenia wymiaru czasu pracy, umowa o pracę na wezwanie lub umowa obejmująca tylko czas lotu (fly time only), miniprace (mini-jobs), praca na podstawie portfolio (polegająca na uzyskiwaniu dochodu z wielu różnych źródeł), praca oparta na czekach, umowy prawa cywilnego lub współdzielenie stanowiska. Towarzyszy im szereg nowych form umownych, gdzie praca jest organizowana przez pośredników, takich jak „przedsiębiorstwa parasolowe”, „agencje samozatrudnienia”, „agencje współzatrudnienia” lub społecznościowe platformy zlecania pracy. W wielu takich umowach pracowników określa się mianem „niezależnych wykonawców”, „wspólników”, „wykonawców zadania”, „partnerów” lub innymi pojęciami, co sprawia, że ich status zatrudnienia jest czasem niejasny. Chociaż takie formy pracy są często postrzegane jako samozatrudnienie, niektóre z nich nie spełniają kryteriów powiązanych z faktycznym samozatrudnieniem, takich jak zdolność do określania zadań, określanie stawek lub posiadanie wytworzonej własności intelektualnej. W niektórych sektorach, takich jak turystyka, catering i rolnictwo, typowa jest praca przerywana, dorywcza lub sezonowa i konieczny jest pewien stopień elastyczności w odniesieniu zarówno do pracodawcy, jak i pracownika. Niezależnie od tego, czy tego rodzaju pracą zarządza agencja, czy robi się to niezależnie, potrzebne są przepisy dotyczące tego typu umów, aby uniknąć plagi pracy nierejestrowanej.

| 3.4. | Należy rozróżnić między faktyczną przedsiębiorczością, specjalistami pracującymi na własny rachunek i nowymi formami pracy zależnej na własny rachunek oraz zadbać o wysoką jakość pracy. Nawet w przypadku pracowników posiadających formalne umowy o pracę zmiany w organizacji pracy – ocena na podstawie zadań i praca w systemie realizacji projektów – powodują zmiany w tradycyjnych godzinach pracy, co wpływa na rytm życia i bezpieczeństwo finansowe. W wielu miejscach pracy, takich jak biura obsługi klienta, w rozwiązywaniu nierozstrzygniętych kwestii oraz poprawie warunków pracy skuteczne okazały się dialog społeczny i układy zbiorowe. |
| --- | --- |

3.4.

Należy rozróżnić między faktyczną przedsiębiorczością, specjalistami pracującymi na własny rachunek i nowymi formami pracy zależnej na własny rachunek oraz zadbać o wysoką jakość pracy. Nawet w przypadku pracowników posiadających formalne umowy o pracę zmiany w organizacji pracy – ocena na podstawie zadań i praca w systemie realizacji projektów – powodują zmiany w tradycyjnych godzinach pracy, co wpływa na rytm życia i bezpieczeństwo finansowe. W wielu miejscach pracy, takich jak biura obsługi klienta, w rozwiązywaniu nierozstrzygniętych kwestii oraz poprawie warunków pracy skuteczne okazały się dialog społeczny i układy zbiorowe.

4.   Digitalizacja

| 4.1. | Digitalizacja może zwiększać produktywność i elastyczność w istniejących przedsiębiorstwach oraz stanowić podstawę dla powstawania nowych sektorów i miejsc pracy, przyczyniając się do wzrostu i konkurencyjności w Europie. Jeżeli zarządza się nią skutecznie, digitalizacja odgrywa też ważną rolę w tworzeniu społecznej gospodarki rynkowej, wspieraniu potrzeb dotyczących równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz zmniejszaniu różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn pod względem zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego. Przydatnym odniesieniem w tej kwestii jest niedawno przyjęte wspólne oświadczenie ETUC, BusinessEurope, CEEP i UEAPME (11). |
| --- | --- |

4.1.

Digitalizacja może zwiększać produktywność i elastyczność w istniejących przedsiębiorstwach oraz stanowić podstawę dla powstawania nowych sektorów i miejsc pracy, przyczyniając się do wzrostu i konkurencyjności w Europie. Jeżeli zarządza się nią skutecznie, digitalizacja odgrywa też ważną rolę w tworzeniu społecznej gospodarki rynkowej, wspieraniu potrzeb dotyczących równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz zmniejszaniu różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn pod względem zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego. Przydatnym odniesieniem w tej kwestii jest niedawno przyjęte wspólne oświadczenie ETUC, BusinessEurope, CEEP i UEAPME (11).

| 4.2. | Digitalizacja wywiera istotny wpływ na organizację pracy i zatrudnienie, co wymaga silniejszej uwagi i zarządzania na poziomie politycznym. Zmieniła też stosunki z konsumentami, umożliwiając łatwy dostęp do towarów i usług. Zadowolenie konsumentów wzrosło, ale powstają obawy co do wpływu digitalizacji na gospodarkę. Mechanizmy dochodzenia roszczeń również wymagają poprawy. Proaktywne kształtowanie polityki na szczeblu europejskim i krajowym musi zagwarantować, że oferowany przez digitalizację potencjał zostanie uwolniony, a jednocześnie uda się uniknąć związanych z nią problemów (12). |
| --- | --- |

4.2.

Digitalizacja wywiera istotny wpływ na organizację pracy i zatrudnienie, co wymaga silniejszej uwagi i zarządzania na poziomie politycznym. Zmieniła też stosunki z konsumentami, umożliwiając łatwy dostęp do towarów i usług. Zadowolenie konsumentów wzrosło, ale powstają obawy co do wpływu digitalizacji na gospodarkę. Mechanizmy dochodzenia roszczeń również wymagają poprawy. Proaktywne kształtowanie polityki na szczeblu europejskim i krajowym musi zagwarantować, że oferowany przez digitalizację potencjał zostanie uwolniony, a jednocześnie uda się uniknąć związanych z nią problemów (12).

| 4.3. | Bardzo wysoki odsetek ludności ma dostęp do internetu z wielu lokalizacji i zasadniczo można się z tymi osobami skontaktować w celach zawodowych w dowolnym czasie i w dowolnym miejscu w celach związanych z pracą, co prowadzi do wzrostu w dziedzinie pracy nomadycznej oraz do zniesienia granic przestrzennych i czasowych między pracą a życiem prywatnym. Elastyczność może być korzystna dla przedsiębiorstw i pracowników tam, gdzie respektowane są interesy obu stron. Potrzebna jest dalsza ocena, czy i w jakim zakresie życie prywatne i rodzinne pracowników wymaga dodatkowej ochrony w czasach wszechobecnej cyfrowej komunikacji mobilnej oraz jakie środki na poziomie krajowym lub europejskim są odpowiednie do ograniczenia tej powszechnej dostępności (13). |
| --- | --- |

4.3.

Bardzo wysoki odsetek ludności ma dostęp do internetu z wielu lokalizacji i zasadniczo można się z tymi osobami skontaktować w celach zawodowych w dowolnym czasie i w dowolnym miejscu w celach związanych z pracą, co prowadzi do wzrostu w dziedzinie pracy nomadycznej oraz do zniesienia granic przestrzennych i czasowych między pracą a życiem prywatnym. Elastyczność może być korzystna dla przedsiębiorstw i pracowników tam, gdzie respektowane są interesy obu stron. Potrzebna jest dalsza ocena, czy i w jakim zakresie życie prywatne i rodzinne pracowników wymaga dodatkowej ochrony w czasach wszechobecnej cyfrowej komunikacji mobilnej oraz jakie środki na poziomie krajowym lub europejskim są odpowiednie do ograniczenia tej powszechnej dostępności (13).

| 4.4. | Rozpowszechnienie umiejętności cyfrowych oraz znajomość standardowego oprogramowania i języków o zasięgu światowym zapewniło pracodawcom możliwość czerpania z zasobów globalnych rynków pracy na zasadzie outsourcingu. Umożliwia to obywatelom europejskim pracę dla klientów na całym świecie bez względu na lokalizację, powoduje jednak też zagrożenie nierówną konkurencją dla przedsiębiorstw i pracowników, ponieważ muszą oni konkurować o te miejsca pracy ze swoimi odpowiednikami z gospodarek niskopłacowych, którzy być może nie przestrzegają podstawowych norm pracy MOP i nie gwarantują godnej pracy. |
| --- | --- |

4.4.

Rozpowszechnienie umiejętności cyfrowych oraz znajomość standardowego oprogramowania i języków o zasięgu światowym zapewniło pracodawcom możliwość czerpania z zasobów globalnych rynków pracy na zasadzie outsourcingu. Umożliwia to obywatelom europejskim pracę dla klientów na całym świecie bez względu na lokalizację, powoduje jednak też zagrożenie nierówną konkurencją dla przedsiębiorstw i pracowników, ponieważ muszą oni konkurować o te miejsca pracy ze swoimi odpowiednikami z gospodarek niskopłacowych, którzy być może nie przestrzegają podstawowych norm pracy MOP i nie gwarantują godnej pracy.

5.   Rozwój umiejętności

| 5.1. | Zmiana technologiczna może wzmacniać rozwój umiejętności, ale może również potencjalnie skutkować wykonywaniem pracy poniżej kwalifikacji w tradycyjnych zawodach. Należy rozważyć wpływ tych zmian na umiejętności, a także ocenić, jakie możliwości szkolenia przez całe życie, przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji są potrzebne i dostępne pracownikom w ramach tych nowych stosunków. Przedsiębiorstwa współpracujące ze związkami zawodowymi, CEDEFOP i różnymi poziomami sprawowania rządów muszą zagwarantować rozwój umiejętności, aby dostosować się do zapotrzebowania w zmieniającym się świecie pracy. W stawianiu czoła tym wyzwaniom zasadnicze znaczenie ma skuteczne wykorzystanie Europejskiego Funduszu Społecznego i innych zasobów. |
| --- | --- |

5.1.

Zmiana technologiczna może wzmacniać rozwój umiejętności, ale może również potencjalnie skutkować wykonywaniem pracy poniżej kwalifikacji w tradycyjnych zawodach. Należy rozważyć wpływ tych zmian na umiejętności, a także ocenić, jakie możliwości szkolenia przez całe życie, przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji są potrzebne i dostępne pracownikom w ramach tych nowych stosunków. Przedsiębiorstwa współpracujące ze związkami zawodowymi, CEDEFOP i różnymi poziomami sprawowania rządów muszą zagwarantować rozwój umiejętności, aby dostosować się do zapotrzebowania w zmieniającym się świecie pracy. W stawianiu czoła tym wyzwaniom zasadnicze znaczenie ma skuteczne wykorzystanie Europejskiego Funduszu Społecznego i innych zasobów.

| 5.2. | Zapewnianie ludziom umiejętności wymaganych do rozwoju na wysokiej jakości stanowiskach pracy w obliczu zmieniających się rynków pracy jest kluczowym wyzwaniem i na nim musi się koncentrować przyszły program UE w zakresie umiejętności. Priorytetem instytucji UE i władz publicznych, z aktywnym udziałem partnerów społecznych na wszystkich poziomach, musi być ocena sposobów najlepszego dostosowania umiejętności i zwiększanie umiejętności informatycznych wszystkich obywateli. EKES zauważa, że to zobowiązanie zapisano już w programie prac dotyczącym dialogu społecznego UE na lata 2015–2017. |
| --- | --- |

5.2.

Zapewnianie ludziom umiejętności wymaganych do rozwoju na wysokiej jakości stanowiskach pracy w obliczu zmieniających się rynków pracy jest kluczowym wyzwaniem i na nim musi się koncentrować przyszły program UE w zakresie umiejętności. Priorytetem instytucji UE i władz publicznych, z aktywnym udziałem partnerów społecznych na wszystkich poziomach, musi być ocena sposobów najlepszego dostosowania umiejętności i zwiększanie umiejętności informatycznych wszystkich obywateli. EKES zauważa, że to zobowiązanie zapisano już w programie prac dotyczącym dialogu społecznego UE na lata 2015–2017.

6.   Statystyki

| 6.1. | Brakuje wiarygodnych danych statystycznych na temat tych zmian. Należy pozyskać dane na temat zakresu pracy zlecanej za pośrednictwem platform społecznościowych, cech pracowników wykonujących taką pracę, rozmaitych form samozatrudnienia, samozatrudnienia ekonomicznie zależnego, fikcyjnego samozatrudnienia oraz niepewnych form zatrudnienia, rozmiaru „gospodarki platformowej”, sektorów, których ona dotyczy, oraz jej rozmieszczenia geograficznego w UE, co pozwoli porównać sytuację w UE w kontekście globalnym. |
| --- | --- |

6.1.

Brakuje wiarygodnych danych statystycznych na temat tych zmian. Należy pozyskać dane na temat zakresu pracy zlecanej za pośrednictwem platform społecznościowych, cech pracowników wykonujących taką pracę, rozmaitych form samozatrudnienia, samozatrudnienia ekonomicznie zależnego, fikcyjnego samozatrudnienia oraz niepewnych form zatrudnienia, rozmiaru „gospodarki platformowej”, sektorów, których ona dotyczy, oraz jej rozmieszczenia geograficznego w UE, co pozwoli porównać sytuację w UE w kontekście globalnym.

| 6.2. | Potrzebne są również statystyki, które pozwolą monitorować wpływ nowych form stosunków pracy na rynek pracy, polaryzację świata pracy, dochody i gospodarkę, a informacje te wykorzystać w unijnej polityce zatrudnienia, w tym w europejskim semestrze i strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

6.2.

Potrzebne są również statystyki, które pozwolą monitorować wpływ nowych form stosunków pracy na rynek pracy, polaryzację świata pracy, dochody i gospodarkę, a informacje te wykorzystać w unijnej polityce zatrudnienia, w tym w europejskim semestrze i strategii „Europa 2020”.

| 6.3. | Potrzebne są też dane longitudinalne, aby ustalić skutki nowych form pracy w perspektywie całego życia oraz ich wpływ na zrównoważony charakter pracy w cyklu całego życia, a także określić zakres, w jakim są one uwarunkowane kwestiami płci lub powiązane z innymi zmiennymi demograficznymi (takimi jak wiek, niepełnosprawność, pochodzenie etniczne lub status migranta). Należy również przeanalizować wpływ na zakres negocjacji zbiorowych w sektorach najbardziej dotkniętych omawianym problemem, mając na uwadze fakt, że wielu pracowników może być wyłączonych ze struktur negocjacji zbiorowych i z reprezentacji w związkach zawodowych, mimo że chcieliby zostać nimi objęci. |
| --- | --- |

6.3.

Potrzebne są też dane longitudinalne, aby ustalić skutki nowych form pracy w perspektywie całego życia oraz ich wpływ na zrównoważony charakter pracy w cyklu całego życia, a także określić zakres, w jakim są one uwarunkowane kwestiami płci lub powiązane z innymi zmiennymi demograficznymi (takimi jak wiek, niepełnosprawność, pochodzenie etniczne lub status migranta). Należy również przeanalizować wpływ na zakres negocjacji zbiorowych w sektorach najbardziej dotkniętych omawianym problemem, mając na uwadze fakt, że wielu pracowników może być wyłączonych ze struktur negocjacji zbiorowych i z reprezentacji w związkach zawodowych, mimo że chcieliby zostać nimi objęci.

| 6.4. | Badania te powinny być finansowane z programu „Horyzont 2020” i innych odpowiednich funduszy UE. |
| --- | --- |

6.4.

Badania te powinny być finansowane z programu „Horyzont 2020” i innych odpowiednich funduszy UE.

7.   Status prawny pośredników na rynku pracy

| 7.1. | Nowe formy zatrudnienia rozwijają się tak szybko, że stosunki umowne za nimi nie nadążają, dlatego też należy przeanalizować ich status prawny. Pilnego uściślenia wymaga status agencji pośredniczących na rynku pracy i platform online, aby można je było uwzględniać w oficjalnych statystykach, śledzić ich rozwój oraz opracować obowiązujące je normy, obowiązki i zasady prowadzenia działalności, a także wskazać organy regulacyjne odpowiedzialne za inspekcje i egzekwowanie. Różnice w warunkach i definicjach pracownika, pracownika najemnego, osoby samozatrudnionej i stażysty w UE jeszcze bardziej utrudniają ocenę. |
| --- | --- |

7.1.

Nowe formy zatrudnienia rozwijają się tak szybko, że stosunki umowne za nimi nie nadążają, dlatego też należy przeanalizować ich status prawny. Pilnego uściślenia wymaga status agencji pośredniczących na rynku pracy i platform online, aby można je było uwzględniać w oficjalnych statystykach, śledzić ich rozwój oraz opracować obowiązujące je normy, obowiązki i zasady prowadzenia działalności, a także wskazać organy regulacyjne odpowiedzialne za inspekcje i egzekwowanie. Różnice w warunkach i definicjach pracownika, pracownika najemnego, osoby samozatrudnionej i stażysty w UE jeszcze bardziej utrudniają ocenę.

| 7.2. | EKES zwraca uwagę, że Komisja Europejska przeprowadza obecnie konsultacje na temat dyrektywy w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (14), i oczekuje, że problematyka nowych form stosunków pracy zostanie uwzględniona w ewentualnych zmienionych przepisach. |
| --- | --- |

7.2.

EKES zwraca uwagę, że Komisja Europejska przeprowadza obecnie konsultacje na temat dyrektywy w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (14), i oczekuje, że problematyka nowych form stosunków pracy zostanie uwzględniona w ewentualnych zmienionych przepisach.

| 7.3. | Platformy internetowe szybko się rozwijają, co wywiera ogólnie pozytywny wpływ na gospodarkę, zatrudnienie i innowację, jednak w niektórych przypadkach rozwijają się one na taką skalę, że istnieje ryzyko powstania monopoli, które mogą potencjalnie zakłócać rynek i prowadzić do nierównej konkurencji. „Gospodarka dzielenia się” i inne nowe modele zatrudnienia nie powinny służyć do tego, by unikać zapłaty godziwego wynagrodzenia, podatków i składek socjalnych, unikać gwarantowania innych warunków i praw pracowniczych przez eksternalizację kosztów na użytkowników i pracowników oraz unikać przepisów obowiązujących przedsiębiorstwa działające poza środowiskiem internetowym. Mogłoby to grozić podważeniem pozycji przedsiębiorstw i pracowników w innych sektorach, naruszając uzgodnione normy, a także równe warunki działania. |
| --- | --- |

7.3.

Platformy internetowe szybko się rozwijają, co wywiera ogólnie pozytywny wpływ na gospodarkę, zatrudnienie i innowację, jednak w niektórych przypadkach rozwijają się one na taką skalę, że istnieje ryzyko powstania monopoli, które mogą potencjalnie zakłócać rynek i prowadzić do nierównej konkurencji. „Gospodarka dzielenia się” i inne nowe modele zatrudnienia nie powinny służyć do tego, by unikać zapłaty godziwego wynagrodzenia, podatków i składek socjalnych, unikać gwarantowania innych warunków i praw pracowniczych przez eksternalizację kosztów na użytkowników i pracowników oraz unikać przepisów obowiązujących przedsiębiorstwa działające poza środowiskiem internetowym. Mogłoby to grozić podważeniem pozycji przedsiębiorstw i pracowników w innych sektorach, naruszając uzgodnione normy, a także równe warunki działania.

8.   Zdrowie i bezpieczeństwo

| 8.1. | Zatrudnienie poza siedzibą przedsiębiorstwa może się wiązać z ryzykiem dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, klientów i ogółu społeczeństwa. Praca może być wykonywana w strefach publicznych lub w prywatnych domach, z użyciem niebezpiecznych materiałów lub urządzeń, bez odpowiednich instrukcji lub odpowiedniej odzieży ochronnej. Niejasna może być kwestia odpowiedzialności w zakresie ubezpieczenia, certyfikacji i odpowiedzialności zawodowej. Osoby pracujące online mogą wykonywać intensywną pracę przed monitorem w nieodpowiednim otoczeniu, przy użyciu mebli i urządzeń, które nie spełniają norm ergonomicznych. |
| --- | --- |

8.1.

Zatrudnienie poza siedzibą przedsiębiorstwa może się wiązać z ryzykiem dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, klientów i ogółu społeczeństwa. Praca może być wykonywana w strefach publicznych lub w prywatnych domach, z użyciem niebezpiecznych materiałów lub urządzeń, bez odpowiednich instrukcji lub odpowiedniej odzieży ochronnej. Niejasna może być kwestia odpowiedzialności w zakresie ubezpieczenia, certyfikacji i odpowiedzialności zawodowej. Osoby pracujące online mogą wykonywać intensywną pracę przed monitorem w nieodpowiednim otoczeniu, przy użyciu mebli i urządzeń, które nie spełniają norm ergonomicznych.

| 8.2. | Sprawa odpowiedzialności za bezpieczeństwo i wypadki to w przypadku niektórych platform internetowych problematyczna kwestia, którą należy rozwiązać, aby chronić pracowników, konsumentów i ogół społeczeństwa. |
| --- | --- |

8.2.

Sprawa odpowiedzialności za bezpieczeństwo i wypadki to w przypadku niektórych platform internetowych problematyczna kwestia, którą należy rozwiązać, aby chronić pracowników, konsumentów i ogół społeczeństwa.

| 8.3. | Podczas wysłuchania zorganizowanego w ramach przygotowań niniejszej opinii (15) wskazano na inne kwestie, które należałoby ocenić, w tym wyczerpanie związane z długimi i nieuregulowanymi godzinami pracy oraz stres związany z nieprzewidywalną pracą i dochodami, brakiem płatności za odrzuconą pracę, otrzymaniem złej oceny od klienta, z którą nie można polemizować, „dezaktywacją” na platformie lub odstąpieniem od umowy, problemy związane z organizacją zadań opiekuńczych bez jasno określonego harmonogramu pracy, z izolacją społeczną i połączonymi skutkami pracy na kilku stanowiskach. |
| --- | --- |

8.3.

Podczas wysłuchania zorganizowanego w ramach przygotowań niniejszej opinii (15) wskazano na inne kwestie, które należałoby ocenić, w tym wyczerpanie związane z długimi i nieuregulowanymi godzinami pracy oraz stres związany z nieprzewidywalną pracą i dochodami, brakiem płatności za odrzuconą pracę, otrzymaniem złej oceny od klienta, z którą nie można polemizować, „dezaktywacją” na platformie lub odstąpieniem od umowy, problemy związane z organizacją zadań opiekuńczych bez jasno określonego harmonogramu pracy, z izolacją społeczną i połączonymi skutkami pracy na kilku stanowiskach.

| 8.4. | Istnieje potrzeba uściślenia, na ile te nowe formy zatrudnienia chronione są istniejącymi uregulowaniami unijnymi i krajowymi w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz na ile można stosować procedury postępowania w przypadku naruszenia tych uregulowań, wymogi w zakresie inspekcji oraz ubezpieczeń pracowniczych, ubezpieczeń konsumentów i ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej. Pomóc w badaniach i analizie w tej dziedzinie mogłaby mieszcząca się w Bilbao agencja UE OHSA. |
| --- | --- |

8.4.

Istnieje potrzeba uściślenia, na ile te nowe formy zatrudnienia chronione są istniejącymi uregulowaniami unijnymi i krajowymi w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz na ile można stosować procedury postępowania w przypadku naruszenia tych uregulowań, wymogi w zakresie inspekcji oraz ubezpieczeń pracowniczych, ubezpieczeń konsumentów i ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej. Pomóc w badaniach i analizie w tej dziedzinie mogłaby mieszcząca się w Bilbao agencja UE OHSA.

| 8.5. | Należy upoważnić inspektoraty pracy do tego, by zgodnie z praktykami danego kraju objęły swoimi działaniami tego rodzaju formy zatrudnienia, a ich inspektorzy, by działać skutecznie, powinni dysponować odpowiednimi zasobami, posiadać odpowiednie kompetencje i przejść odpowiednie szkolenie. Tworzenie partnerskich stosunków ze związkami zawodowymi, stowarzyszeniami konsumentów lub innymi stowarzyszeniami przedstawicielskimi może pomóc w reagowaniu na problemy społeczeństwa i w dochodzeniu roszczeń. |
| --- | --- |

8.5.

Należy upoważnić inspektoraty pracy do tego, by zgodnie z praktykami danego kraju objęły swoimi działaniami tego rodzaju formy zatrudnienia, a ich inspektorzy, by działać skutecznie, powinni dysponować odpowiednimi zasobami, posiadać odpowiednie kompetencje i przejść odpowiednie szkolenie. Tworzenie partnerskich stosunków ze związkami zawodowymi, stowarzyszeniami konsumentów lub innymi stowarzyszeniami przedstawicielskimi może pomóc w reagowaniu na problemy społeczeństwa i w dochodzeniu roszczeń.

9.   Status zatrudnienia

| 9.1. | Nowe formy zatrudnienia mają wpływ na szeroki i niejednorodny wachlarz zawodów obejmujący pracę występującą wcześniej w gospodarce nieformalnej, pracę niezależną i pracę zwykle wykonywaną przez pracowników bezpośrednich. Ich wprowadzenie może prowadzić do sytuacji, w których te same zadania w takich samych warunkach wykonują pracownicy o różnym statusie, co stwarza nierówności w kwestii ochrony, praw i stawek wynagrodzenia. |
| --- | --- |

9.1.

Nowe formy zatrudnienia mają wpływ na szeroki i niejednorodny wachlarz zawodów obejmujący pracę występującą wcześniej w gospodarce nieformalnej, pracę niezależną i pracę zwykle wykonywaną przez pracowników bezpośrednich. Ich wprowadzenie może prowadzić do sytuacji, w których te same zadania w takich samych warunkach wykonują pracownicy o różnym statusie, co stwarza nierówności w kwestii ochrony, praw i stawek wynagrodzenia.

| 9.2. | Wprowadzenie nowych pośredników do stosunków pracy doprowadziło w niektórych wypadkach do braku przejrzystości stosunków między stronami, co utrudnia indywidualne negocjacje warunków zatrudnienia i ogranicza dostęp pracowników do negocjacji zbiorowych. |
| --- | --- |

9.2.

Wprowadzenie nowych pośredników do stosunków pracy doprowadziło w niektórych wypadkach do braku przejrzystości stosunków między stronami, co utrudnia indywidualne negocjacje warunków zatrudnienia i ogranicza dostęp pracowników do negocjacji zbiorowych.

| 9.3. | Powstają pytania o to, która strona powinna być postrzegana jako pracodawca i jak należy zdefiniować samozatrudnienie, włączając w to definicję prawną oraz system kar za nielegalne świadczenie pracy i poważniejsze formy wyzysku. Na platformach internetowych istnieje wiele różnych modeli zatrudnienia, włącznie z przykładami platform, które zaoferowały swoim pracownikom status pracowników najemnych w celu poprawy jakości i zmniejszenia rotacji (16). Status pracownika najemnego otwiera drogę do innych praw pracowniczych. W sytuacji, gdy pracownicy są postrzegani jako osoby samozatrudnione, ich prawo do wolności zrzeszania się może być kwestionowane, jeżeliby takie zrzeszanie się mogło być postrzegane jako forma kartelu, co stawiałoby ich w konflikcie z unijnymi przepisami dotyczącymi praktyk antykonkurencyjnych. Należy rozwiązać ten problem, zwłaszcza w sytuacji, gdy rzekomo samozatrudnieni pracownicy są pozbawieni autonomii w definiowaniu zadań i określaniu stawek wynagrodzenia. |
| --- | --- |

9.3.

Powstają pytania o to, która strona powinna być postrzegana jako pracodawca i jak należy zdefiniować samozatrudnienie, włączając w to definicję prawną oraz system kar za nielegalne świadczenie pracy i poważniejsze formy wyzysku. Na platformach internetowych istnieje wiele różnych modeli zatrudnienia, włącznie z przykładami platform, które zaoferowały swoim pracownikom status pracowników najemnych w celu poprawy jakości i zmniejszenia rotacji (16). Status pracownika najemnego otwiera drogę do innych praw pracowniczych. W sytuacji, gdy pracownicy są postrzegani jako osoby samozatrudnione, ich prawo do wolności zrzeszania się może być kwestionowane, jeżeliby takie zrzeszanie się mogło być postrzegane jako forma kartelu, co stawiałoby ich w konflikcie z unijnymi przepisami dotyczącymi praktyk antykonkurencyjnych. Należy rozwiązać ten problem, zwłaszcza w sytuacji, gdy rzekomo samozatrudnieni pracownicy są pozbawieni autonomii w definiowaniu zadań i określaniu stawek wynagrodzenia.

| 9.4. | EKES wnosi, by zbadano status zatrudnienia pracowników wykonujących pracę zlecaną za pośrednictwem platform społecznościowych i innych nowych form stosunków pracy, uwzględniając ich zdolność do negocjowania warunków, formę płatności (i to, kto je ustala) oraz prawo do wytworzonej własności intelektualnej. Badanie powinno prowadzić do opracowania wytycznych dla państw członkowskich, by zgodnie ze swoimi krajowymi praktykami mogły one sprecyzować kwestie opodatkowania, zabezpieczenia społecznego i statusu zatrudnienia pracowników oraz obowiązki tych platform w odniesieniu do godzin pracy, płacy, dni wolnych, emerytur, praw związanych z macierzyństwem, ubezpieczenia zdrowotnego opłacanego przez pracodawcę oraz innych praw pracowniczych. |
| --- | --- |

9.4.

EKES wnosi, by zbadano status zatrudnienia pracowników wykonujących pracę zlecaną za pośrednictwem platform społecznościowych i innych nowych form stosunków pracy, uwzględniając ich zdolność do negocjowania warunków, formę płatności (i to, kto je ustala) oraz prawo do wytworzonej własności intelektualnej. Badanie powinno prowadzić do opracowania wytycznych dla państw członkowskich, by zgodnie ze swoimi krajowymi praktykami mogły one sprecyzować kwestie opodatkowania, zabezpieczenia społecznego i statusu zatrudnienia pracowników oraz obowiązki tych platform w odniesieniu do godzin pracy, płacy, dni wolnych, emerytur, praw związanych z macierzyństwem, ubezpieczenia zdrowotnego opłacanego przez pracodawcę oraz innych praw pracowniczych.

10.   Prawa podstawowe i prawa pracownicze

| 10.1. | Istnieje potrzeba uściślenia praw pracowników wykonujących prace zlecane za pośrednictwem platform społecznościowych oraz innych pracowników wykonujących pracę w ramach niestabilnych i zmiennych stosunków pracy, w tym w dziedzinach obejmujących:






  — | godziny pracy, |
| --- | --- | --- |

10.1.

Istnieje potrzeba uściślenia praw pracowników wykonujących prace zlecane za pośrednictwem platform społecznościowych oraz innych pracowników wykonujących pracę w ramach niestabilnych i zmiennych stosunków pracy, w tym w dziedzinach obejmujących:

—

godziny pracy,

| — | negocjacje zbiorowe, |
| --- | --- |

—

negocjacje zbiorowe,

| — | wolność zrzeszania się, |
| --- | --- |

—

wolność zrzeszania się,

| — | informowanie i konsultowanie, |
| --- | --- |

—

informowanie i konsultowanie,

| — | umiejętności dostosowawcze, |
| --- | --- |

—

umiejętności dostosowawcze,

| — | przerwy na odpoczynek, |
| --- | --- |

—

przerwy na odpoczynek,

| — | prawo do ochrony socjalnej za pośrednictwem ubezpieczeń i świadczeń, |
| --- | --- |

—

prawo do ochrony socjalnej za pośrednictwem ubezpieczeń i świadczeń,

| — | prawo do podważenia nieuczciwych decyzji kierownictwa/ocen użytkowników/faktycznie nieuczciwego zwolnienia, |
| --- | --- |

—

prawo do podważenia nieuczciwych decyzji kierownictwa/ocen użytkowników/faktycznie nieuczciwego zwolnienia,

| — | prawo do odmowy pracy oferowanej z krótkim wyprzedzeniem bez ponoszenia kar, |
| --- | --- |

—

prawo do odmowy pracy oferowanej z krótkim wyprzedzeniem bez ponoszenia kar,

| — | uczciwe wynagrodzenie, |
| --- | --- |

—

uczciwe wynagrodzenie,

| — | prawo do wynagrodzenia za wykonaną pracę. |
| --- | --- |

—

prawo do wynagrodzenia za wykonaną pracę.

| 10.2. | Komisja Europejska, OECD i MOP powinny podjąć współpracę z partnerami społecznymi w celu opracowania odpowiednich przepisów dotyczących godnych warunków pracy i ochrony osób pracujących online, a także osób zatrudnionych w ramach innych nowych stosunków pracy. EKES jest zdania, że opracowanie podejścia na szczeblu UE byłoby korzystne, a zarazem zauważa, że większość działań będzie trzeba przeprowadzić na szczeblu krajowym, sektorowym lub w miejscu pracy. |
| --- | --- |

10.2.

Komisja Europejska, OECD i MOP powinny podjąć współpracę z partnerami społecznymi w celu opracowania odpowiednich przepisów dotyczących godnych warunków pracy i ochrony osób pracujących online, a także osób zatrudnionych w ramach innych nowych stosunków pracy. EKES jest zdania, że opracowanie podejścia na szczeblu UE byłoby korzystne, a zarazem zauważa, że większość działań będzie trzeba przeprowadzić na szczeblu krajowym, sektorowym lub w miejscu pracy.

| 10.3. | Związki zawodowe i stowarzyszenia osób samozatrudnionych nawiązały niedawno wzajemne kontakty, by wydać zalecenia dotyczące lepszych rozwiązań w dziedzinie ochrony socjalnej i świadczeń oraz ich zakresu. |
| --- | --- |

10.3.

Związki zawodowe i stowarzyszenia osób samozatrudnionych nawiązały niedawno wzajemne kontakty, by wydać zalecenia dotyczące lepszych rozwiązań w dziedzinie ochrony socjalnej i świadczeń oraz ich zakresu.

11.   Zachowanie płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie

| 11.1. | Nowe formy stosunków pracy nie ograniczają się do nisko wykwalifikowanych pracowników fizycznych lub świadczących usługi. Praca bez określenia wymiaru czasu pracy i inne formy pracy na wezwanie rozprzestrzeniają się, obejmując zawody lepiej płatne i wymagające wysokich kwalifikacji, w tym wykładowców, pilotów statków powietrznych oraz pracowników służby zdrowia i innych pracowników świadczących usługi publiczne, co może mieć niekorzystny wpływ na potencjalne zarobki i bezpieczeństwo zatrudnienia. |
| --- | --- |

11.1.

Nowe formy stosunków pracy nie ograniczają się do nisko wykwalifikowanych pracowników fizycznych lub świadczących usługi. Praca bez określenia wymiaru czasu pracy i inne formy pracy na wezwanie rozprzestrzeniają się, obejmując zawody lepiej płatne i wymagające wysokich kwalifikacji, w tym wykładowców, pilotów statków powietrznych oraz pracowników służby zdrowia i innych pracowników świadczących usługi publiczne, co może mieć niekorzystny wpływ na potencjalne zarobki i bezpieczeństwo zatrudnienia.

| 11.2. | Fakt, że znaczną część prac i usług związanych z ICT i mediami można wykonywać w każdym miejscu świata powoduje dalszy wzrost nierównej konkurencji dla przedsiębiorstw i pracowników, ponieważ taka praca jest coraz częściej przedmiotem outsourcingu w gospodarkach niskopłacowych, co obniża stawki ustalone w ramach negocjacji zbiorowych. |
| --- | --- |

11.2.

Fakt, że znaczną część prac i usług związanych z ICT i mediami można wykonywać w każdym miejscu świata powoduje dalszy wzrost nierównej konkurencji dla przedsiębiorstw i pracowników, ponieważ taka praca jest coraz częściej przedmiotem outsourcingu w gospodarkach niskopłacowych, co obniża stawki ustalone w ramach negocjacji zbiorowych.

| 11.3. | Z badań (17) wynika, że digitalizacja prowadzi do polaryzacji zatrudnienia między pracownikami wysoko wykwalifikowanymi i dobrze opłacanymi a pracownikami nisko wykwalifikowanymi i słabo opłacanymi oraz że ofiarą coraz większych nierówności na rynku pracy pada grupa średnio wykwalifikowanych i osiągających średnie dochody pracowników w sektorach bankowości, ubezpieczeń i administracji. Wielu takich pracowników musi podejmować kilka prac, aby utrzymać się na minimalnym poziomie. Jednakże wśród pracowników samozatrudnionych są wysoko wykwalifikowani i doświadczeni specjaliści, którzy są świadomi swej pozycji na rynku, wiedzą, ile są warci, i chcą rzeczywiście prowadzić działalność na własny rachunek lub traktują niezależne zlecenia jako sposób zróżnicowania źródła swoich dochodów, zapewnienia ciągłości na wypadek utraty głównego źródła dochodu, zarabiania na swoich pasjach i poszukiwania nowych szans zawodowych. Obie te rzeczywistości istnieją, a wszystkim należy zagwarantować niezbędne prawa i ochronę. |
| --- | --- |

11.3.

Z badań (17) wynika, że digitalizacja prowadzi do polaryzacji zatrudnienia między pracownikami wysoko wykwalifikowanymi i dobrze opłacanymi a pracownikami nisko wykwalifikowanymi i słabo opłacanymi oraz że ofiarą coraz większych nierówności na rynku pracy pada grupa średnio wykwalifikowanych i osiągających średnie dochody pracowników w sektorach bankowości, ubezpieczeń i administracji. Wielu takich pracowników musi podejmować kilka prac, aby utrzymać się na minimalnym poziomie. Jednakże wśród pracowników samozatrudnionych są wysoko wykwalifikowani i doświadczeni specjaliści, którzy są świadomi swej pozycji na rynku, wiedzą, ile są warci, i chcą rzeczywiście prowadzić działalność na własny rachunek lub traktują niezależne zlecenia jako sposób zróżnicowania źródła swoich dochodów, zapewnienia ciągłości na wypadek utraty głównego źródła dochodu, zarabiania na swoich pasjach i poszukiwania nowych szans zawodowych. Obie te rzeczywistości istnieją, a wszystkim należy zagwarantować niezbędne prawa i ochronę.

| 11.4. | Niektóre nowe formy zatrudnienia powstają z chęci uniknięcia kosztów i zobowiązań występujących w bardziej standardowych formach zatrudnienia. Istnieje ryzyko, że bez skutecznych praw oraz ochrony, monitorowania i egzekwowania liczne nowe formy stosunków pracy doprowadzą do równania w dół w obszarze płac i warunków pracy i będą sprzyjać pogłębianiu nierówności w dochodach, zmniejszać dochód pozostający do dyspozycji oraz ograniczać popyt i potencjał wzrostu gospodarczego w całej UE, co doprowadzi do dalszych długotrwałych problemów makroekonomicznych. Zdolność takich pracowników do określenia poziomu wynagrodzenia i warunków pracy w ramach negocjacji zbiorowych ma kluczowe znaczenie dla zachowania płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie. |
| --- | --- |

11.4.

Niektóre nowe formy zatrudnienia powstają z chęci uniknięcia kosztów i zobowiązań występujących w bardziej standardowych formach zatrudnienia. Istnieje ryzyko, że bez skutecznych praw oraz ochrony, monitorowania i egzekwowania liczne nowe formy stosunków pracy doprowadzą do równania w dół w obszarze płac i warunków pracy i będą sprzyjać pogłębianiu nierówności w dochodach, zmniejszać dochód pozostający do dyspozycji oraz ograniczać popyt i potencjał wzrostu gospodarczego w całej UE, co doprowadzi do dalszych długotrwałych problemów makroekonomicznych. Zdolność takich pracowników do określenia poziomu wynagrodzenia i warunków pracy w ramach negocjacji zbiorowych ma kluczowe znaczenie dla zachowania płacy zapewniającej utrzymanie na minimalnym poziomie.

| 11.5. | Płatność wynagrodzenia w nowych formach zatrudnienia często opiera się nie na stawkach godzinowych, lecz na wykonaniu konkretnych zadań. We wszystkich tych sytuacjach należy zachować zasady sprawiedliwego wynagrodzenia, uwzględniając wszystkie istotne aspekty wynagrodzenia, takie jak jakość wykonanej pracy i wynagrodzenie za czas pracy (18). |
| --- | --- |

11.5.

Płatność wynagrodzenia w nowych formach zatrudnienia często opiera się nie na stawkach godzinowych, lecz na wykonaniu konkretnych zadań. We wszystkich tych sytuacjach należy zachować zasady sprawiedliwego wynagrodzenia, uwzględniając wszystkie istotne aspekty wynagrodzenia, takie jak jakość wykonanej pracy i wynagrodzenie za czas pracy (18).

| 11.6. | Jako że funkcjonujące w UE systemy wspierania rodziny i zabezpieczenia społecznego są zróżnicowane, istotne jest, aby ocenić wpływ nowych form zatrudnienia na finansowanie polityki wsparcia rodzin, uznając, że płaca zapewniająca utrzymanie na minimalnym poziomie dla jednej osoby może nie wystarczyć, aby utrzymać rodzinę z dziećmi. |
| --- | --- |

11.6.

Jako że funkcjonujące w UE systemy wspierania rodziny i zabezpieczenia społecznego są zróżnicowane, istotne jest, aby ocenić wpływ nowych form zatrudnienia na finansowanie polityki wsparcia rodzin, uznając, że płaca zapewniająca utrzymanie na minimalnym poziomie dla jednej osoby może nie wystarczyć, aby utrzymać rodzinę z dziećmi.

| 11.7. | Kwestii związanych z płacą nie można postrzegać w izolacji od kwestii problematycznego powiązania między płacami a podatkami/systemami zabezpieczenia społecznego i świadczeń w mniej precyzyjnie zdefiniowanych stosunkach pracy. Raz jeszcze kluczową sprawą jest ustalenie, kto jest pracodawcą i jaki jest status pracownika. |
| --- | --- |

11.7.

Kwestii związanych z płacą nie można postrzegać w izolacji od kwestii problematycznego powiązania między płacami a podatkami/systemami zabezpieczenia społecznego i świadczeń w mniej precyzyjnie zdefiniowanych stosunkach pracy. Raz jeszcze kluczową sprawą jest ustalenie, kto jest pracodawcą i jaki jest status pracownika.

12.   Ochrona socjalna

| 12.1. | EKES uznaje różnorodność systemów w państwach członkowskich i uważa, że konieczne jest przeprowadzenie badań w celu opracowania modeli zabezpieczenia społecznego dostosowanych do bardziej elastycznych rynków pracy oraz zapewniających adekwatne i stabilne dochody gwarantujące godną egzystencję. Należy zwrócić na to uwagę podczas tworzenia unijnego filaru praw socjalnych. Z zadowoleniem przyjmujemy fakt, że Komitet rozważa tę kwestię w odrębnej opinii. |
| --- | --- |

12.1.

EKES uznaje różnorodność systemów w państwach członkowskich i uważa, że konieczne jest przeprowadzenie badań w celu opracowania modeli zabezpieczenia społecznego dostosowanych do bardziej elastycznych rynków pracy oraz zapewniających adekwatne i stabilne dochody gwarantujące godną egzystencję. Należy zwrócić na to uwagę podczas tworzenia unijnego filaru praw socjalnych. Z zadowoleniem przyjmujemy fakt, że Komitet rozważa tę kwestię w odrębnej opinii.

| 12.2. | Ponieważ rynki pracy stają się coraz bardziej niestabilne, a coraz większy odsetek pracowników to osoby, które nie wiedzą z wyprzedzeniem, kiedy i gdzie będą pracować, wzrasta poziom niezgodności z krajowymi systemami ochrony socjalnej, które opierają się na założeniu, że można zastosować jasne rozróżnienie między statusem bycia „zatrudnionym” a statusem bycia „bezrobotnym”. Taki brak zgodności nie jest korzystny ani dla przedsiębiorstw, ani dla pracowników. |
| --- | --- |

12.2.

Ponieważ rynki pracy stają się coraz bardziej niestabilne, a coraz większy odsetek pracowników to osoby, które nie wiedzą z wyprzedzeniem, kiedy i gdzie będą pracować, wzrasta poziom niezgodności z krajowymi systemami ochrony socjalnej, które opierają się na założeniu, że można zastosować jasne rozróżnienie między statusem bycia „zatrudnionym” a statusem bycia „bezrobotnym”. Taki brak zgodności nie jest korzystny ani dla przedsiębiorstw, ani dla pracowników.

| 12.3. | Rosnący odsetek pracowników nie może odprowadzać składek do ustanowionych systemów zabezpieczenia społecznego lub nie jest nimi objęty – chodzi tu zasiłki dla bezrobotnych, świadczenia lub ubezpieczenia zdrowotne i emerytalne. Jest to już przedmiotem dyskusji między partnerami społecznymi a rządem w niektórych państwach członkowskich, w których partnerzy społeczni są kluczowymi podmiotami, ale dialog ten należy rozszerzyć na całą UE i zaangażować w niego rządy krajowe, innych partnerów społecznych, stowarzyszenia i dostawców, tak by określić wykonalne i trwałe środki polityczne, przepisy i środki uzupełniające, które mogłyby zagwarantować odpowiedni poziom ochrony socjalnej wszystkim pracownikom – w tym działającym na własny rachunek, pozyskującym zlecenia za pośrednictwem platform społecznościowych i uczestniczącym w gospodarce dzielenia się. |
| --- | --- |

12.3.

Rosnący odsetek pracowników nie może odprowadzać składek do ustanowionych systemów zabezpieczenia społecznego lub nie jest nimi objęty – chodzi tu zasiłki dla bezrobotnych, świadczenia lub ubezpieczenia zdrowotne i emerytalne. Jest to już przedmiotem dyskusji między partnerami społecznymi a rządem w niektórych państwach członkowskich, w których partnerzy społeczni są kluczowymi podmiotami, ale dialog ten należy rozszerzyć na całą UE i zaangażować w niego rządy krajowe, innych partnerów społecznych, stowarzyszenia i dostawców, tak by określić wykonalne i trwałe środki polityczne, przepisy i środki uzupełniające, które mogłyby zagwarantować odpowiedni poziom ochrony socjalnej wszystkim pracownikom – w tym działającym na własny rachunek, pozyskującym zlecenia za pośrednictwem platform społecznościowych i uczestniczącym w gospodarce dzielenia się.

| 12.4. | EKES odnotowuje, że między państwami członkowskimi istnieją znaczne różnice w zakresie systemów zabezpieczenia społecznego. Podczas gdy istnieje wyraźna potrzeba oceny, na ile systemy zabezpieczenia społecznego są w stanie uporać się z wyzwaniami wynikającymi z przemian w gospodarce i na rynkach pracy, EKES uważa za istotne, by chronić dochody oraz poprawiać ogólną jakość, niezawodność, dostępność i skuteczność systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego w UE, które w wielu państwach członkowskich obecnie zależą od wysokich wskaźników standardowego zatrudnienia i związanych z nim składek. Taka utrata skuteczności stanowiłaby zagrożenie dla struktury europejskiego modelu społecznego i społecznej gospodarki rynkowej, opartych na silnym publicznym zaangażowaniu w finansowanie i świadczenie usług w interesie ogólnym i na skutecznych siatkach zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

12.4.

EKES odnotowuje, że między państwami członkowskimi istnieją znaczne różnice w zakresie systemów zabezpieczenia społecznego. Podczas gdy istnieje wyraźna potrzeba oceny, na ile systemy zabezpieczenia społecznego są w stanie uporać się z wyzwaniami wynikającymi z przemian w gospodarce i na rynkach pracy, EKES uważa za istotne, by chronić dochody oraz poprawiać ogólną jakość, niezawodność, dostępność i skuteczność systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego w UE, które w wielu państwach członkowskich obecnie zależą od wysokich wskaźników standardowego zatrudnienia i związanych z nim składek. Taka utrata skuteczności stanowiłaby zagrożenie dla struktury europejskiego modelu społecznego i społecznej gospodarki rynkowej, opartych na silnym publicznym zaangażowaniu w finansowanie i świadczenie usług w interesie ogólnym i na skutecznych siatkach zabezpieczenia społecznego.

| 12.5. | Systemy podatkowe i zabezpieczenia społecznego wymagają dokładnego przeanalizowania, tak aby zapewnić odpowiedni poziom opodatkowania i oskładkowania wszystkich rodzajów dochodów, czy to uzyskanych w sektorach zorganizowanych konwencjonalnie, czy to w ramach gospodarki dzielenia się/platform internetowych. Komitet uważa, że rolę tych platform – tam, gdzie to niezbędne – można by sprecyzować za pomocą przepisów i regulacji, które określałyby ochronę zarówno pracowników najemnych, jak i zatrudnionych na własny rachunek, włączając ich do systemu zabezpieczenia społecznego zarówno w zakresie uregulowań prawnych, jak i składek. UE powinna wspierać i koordynować odpowiednie reformy na szczeblu państw członkowskich, w oparciu o najlepsze praktyki. |
| --- | --- |

12.5.

Systemy podatkowe i zabezpieczenia społecznego wymagają dokładnego przeanalizowania, tak aby zapewnić odpowiedni poziom opodatkowania i oskładkowania wszystkich rodzajów dochodów, czy to uzyskanych w sektorach zorganizowanych konwencjonalnie, czy to w ramach gospodarki dzielenia się/platform internetowych. Komitet uważa, że rolę tych platform – tam, gdzie to niezbędne – można by sprecyzować za pomocą przepisów i regulacji, które określałyby ochronę zarówno pracowników najemnych, jak i zatrudnionych na własny rachunek, włączając ich do systemu zabezpieczenia społecznego zarówno w zakresie uregulowań prawnych, jak i składek. UE powinna wspierać i koordynować odpowiednie reformy na szczeblu państw członkowskich, w oparciu o najlepsze praktyki.

13.   Zapewnienie UE korzyści ze zmian

| 13.1. | Platformy internetowe stanowią innowację, która stała się już gospodarczą rzeczywistością w Europie. Obecnie znaczny odsetek takich platform działa jednak poza UE, co pozwala uzyskać znaczne oszczędności przy każdej transakcji w UE, niekiedy sięgające 25 % wartości, przy czym większość z nich jest realizowana za granicą. Platformy te płacą niskie podatki lub nie płacą ich wcale. Dotyczy to również składek na kształcenie, infrastrukturę lub usługi publiczne w miejscach, w których prowadzą one działalność w Europie. Tam, gdzie pracownicy nie są faktycznie samozatrudnieni, mogą pojawić się różnice w płaceniu podatków, składek emerytalnych lub do innych systemów ochrony socjalnej. Należy przeprowadzić ocenę wpływu tych platform na tworzenie zrównoważonych miejsc pracy i wzrost w UE oraz ich wkład w tych obszarach. |
| --- | --- |

13.1.

Platformy internetowe stanowią innowację, która stała się już gospodarczą rzeczywistością w Europie. Obecnie znaczny odsetek takich platform działa jednak poza UE, co pozwala uzyskać znaczne oszczędności przy każdej transakcji w UE, niekiedy sięgające 25 % wartości, przy czym większość z nich jest realizowana za granicą. Platformy te płacą niskie podatki lub nie płacą ich wcale. Dotyczy to również składek na kształcenie, infrastrukturę lub usługi publiczne w miejscach, w których prowadzą one działalność w Europie. Tam, gdzie pracownicy nie są faktycznie samozatrudnieni, mogą pojawić się różnice w płaceniu podatków, składek emerytalnych lub do innych systemów ochrony socjalnej. Należy przeprowadzić ocenę wpływu tych platform na tworzenie zrównoważonych miejsc pracy i wzrost w UE oraz ich wkład w tych obszarach.

| 13.2. | Komisja Europejska powinna rozważyć możliwości zachęcania do rozwoju platform europejskich w taki sposób, aby wytworzona wartość pozostawała w gospodarkach lokalnych, czerpiąc z bogatej europejskiej tradycji wzajemności i współpracy w zakresie koordynacji rynku pracy, często prowadzonej na poziomie społeczności lokalnej przy aktywnej współpracy związków zawodowych i lokalnych pracodawców. Należałoby rozważyć środki, którymi można by wspierać tworzenie przez przedsiębiorstwa trwałych miejsc pracy wysokiej jakości, świadcząc im wsparcie poza początkowym etapem zakładania przedsiębiorstwa (start-up) w celu przejścia do etapu ekspansji (move out), na którym obecnie wielu nowym przedsiębiorstwom brakuje wsparcia. |
| --- | --- |

13.2.

Komisja Europejska powinna rozważyć możliwości zachęcania do rozwoju platform europejskich w taki sposób, aby wytworzona wartość pozostawała w gospodarkach lokalnych, czerpiąc z bogatej europejskiej tradycji wzajemności i współpracy w zakresie koordynacji rynku pracy, często prowadzonej na poziomie społeczności lokalnej przy aktywnej współpracy związków zawodowych i lokalnych pracodawców. Należałoby rozważyć środki, którymi można by wspierać tworzenie przez przedsiębiorstwa trwałych miejsc pracy wysokiej jakości, świadcząc im wsparcie poza początkowym etapem zakładania przedsiębiorstwa (start-up) w celu przejścia do etapu ekspansji (move out), na którym obecnie wielu nowym przedsiębiorstwom brakuje wsparcia.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  France Stratégie, „Le compte d'activité de l'utopie au concret” [„Osobisty rachunek aktywności zawodowej – od utopii do konkretu”], sprawozdanie kpersonnel ońcowe.

1

OECD, „Employment outlook 2014” [„Przegląd stanu zatrudnienia 2014”], s. 179.

(2)  Dyrektywa 91/533/EWG.

2

(3)  Jak wynika z orzeczenia ETS w sprawie FNV-KIEM z 2015 r. (http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-413/13), istnieje wyraźne pole do interpretacji w kwestii stosowania reguł konkurencji do prowadzących działalność na własny rachunek osób o statusie podobnym do pracowników. W przeprowadzonym przez IViR w 2014 r. badaniu na temat ustaleń umownych dla autorów i wykonawców również wskazano na wyłączenia sektorowe jako możliwe rozwiązanie, naświetlając odpowiedni przykład z Niemiec, gdzie art. 12a ustawy o układach zbiorowych zezwala niektórym autorom i wykonawcom pracującym na własny rachunek na korzystanie z układów zbiorowych. W badaniu stwierdzono, że wyłączenia takie „uznawane są za zgodne z interesem publicznym, gdyż przyznaje się w ten sposób ochronę grupie, która pod względem ekonomicznym i społecznym zasługuje na taką samą ochronę jak pracownicy najemni”.

3

(4)  Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 77, Dz.U. C 11 z 15.1.2013, s. 65, Dz.U. C 18 z 19.1.2011, s. 44, Dz.U. C 318 z 29.10.2011, s. 43, Dz.U. C 161 z 6.6.2013, s. 14, Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161, Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 40.

4

(5)  OECD, „Reducing labour market polarisation and segmentation” [„Ograniczanie polaryzacji i segmentacji rynku pracy”], prezentacja przygotowana przez S. Scarpettę, 2014.

5

MOP, „Report for discussion of the meeting of Experts on non-standard forms of employment” [„Sprawozdanie do dyskusji na posiedzeniu ekspertów w sprawie nietypowych form zatrudnienia”].

MOP, „Conclusions of the meeting of experts on non-standard forms of employment” [„Konkluzje z posiedzenia ekspertów w sprawie nietypowych form zatrudnienia”].

(6)  Eurofound, „New forms of employment” [„Nowe formy zatrudnienia”].

6

Eurofound, „Harnessing the crowd – A new form of employment” [„Wykorzystanie potencjału społecznościowego – nowa forma zatrudnienia”].

(7)  MOP, „The changing nature of jobs – World Employment and Social Outlook 2015” [„Zmieniający się charakter zatrudnienia – prognozy na temat zatrudnienia i perspektyw społecznych na świecie na 2015 r.”].

7

MOP, „Regulating the employment relationship in Europe: A guide to Recommendation” – Employment Relationship Recommendation 2006 (no 198) [„Uregulowanie stosunków pracy w Europie: przewodnik po zaleceniu nr 198 z 2006 r. dotyczącym stosunków pracy”].

o

(8)  MOP, „The changing nature of jobs – World Employment and Social Outlook 2015” [„Zmieniający się charakter zatrudnienia – prognozy na temat zatrudnienia i perspektyw społecznych na świecie na 2015 r.”], s. 13–14.

8

(9)  Zob. przyp. 8, s. 30.

9

(10)  GEM 2015/2016 Global Report.

10

(11)  Statement of the European social partners on digitalisation [Oświadczenie europejskich partnerów społecznych w sprawie digitalizacji].

11

(12)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161, pkt 1.3, 1.5 i 5.6.

12

(13)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161, pkt 4.4.

13

(14)  Zob. przypis 2.

14

(15)  W dniu 31 marca 2016 r. EKES zorganizował wysłuchanie publiczne pt. „Zmiana charakteru stosunków pracy, konsumpcja współdzielona, umowy zerowe i płaca zapewniająca utrzymanie na minimalnym poziomie”.

15

(16)  http://www.nytimes.com/2015/12/11/business/a-middle-ground-between-contract-worker-and-employee.html

16

(17)  http://www.liberation.fr/debats/2015/09/03/daniel-cohen-il-faut-une-societe-dans-laquelle-perdre-son-emploi-devienne-un-non-evenement_1375142

17

(18)  Czas dojazdu uważa się za czas pracy – zob. sprawa Tyco, wyrok Trybunału z dnia 10 września 2015 r.

18

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/64 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/64

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych

(opinia rozpoznawcza)

(2016/C 303/08)

| Sprawozdawca: | Mindaugas MACIULEVIČIUS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Mindaugas MACIULEVIČIUS

Dnia 16 grudnia 2015 r. przyszła niderlandzka prezydencja Rady Unii Europejskiej, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 11 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 26 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 152 do 1 (1 osoba wstrzymała się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Uznając pilną potrzebę przezwyciężenia wielu gospodarczych, środowiskowych i społecznych skutków produkcji i konsumpcji żywności, EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do opracowania jednoznacznej unijnej polityki i planu wdrażania z myślą o stworzeniu zrównoważonego, odpornego, zdrowego, sprawiedliwego i przyjaznego dla klimatu systemu żywnościowego, który będzie sprzyjał współpracy i wzajemnemu zrozumieniu wśród wszystkich zainteresowanych stron w całym łańcuchu dostaw żywności. Konieczne jest zapewnienie większej spójności i integracji celów i instrumentów polityki żywnościowej (dotyczących np. rolnictwa, środowiska, zdrowia, klimatu, zatrudnienia itp.) przy uwzględnieniu trzech filarów zrównoważenia. |
| --- | --- |

1.1.

Uznając pilną potrzebę przezwyciężenia wielu gospodarczych, środowiskowych i społecznych skutków produkcji i konsumpcji żywności, EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do opracowania jednoznacznej unijnej polityki i planu wdrażania z myślą o stworzeniu zrównoważonego, odpornego, zdrowego, sprawiedliwego i przyjaznego dla klimatu systemu żywnościowego, który będzie sprzyjał współpracy i wzajemnemu zrozumieniu wśród wszystkich zainteresowanych stron w całym łańcuchu dostaw żywności. Konieczne jest zapewnienie większej spójności i integracji celów i instrumentów polityki żywnościowej (dotyczących np. rolnictwa, środowiska, zdrowia, klimatu, zatrudnienia itp.) przy uwzględnieniu trzech filarów zrównoważenia.

| 1.2. | Pilnie potrzebne jest przejście do bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych obejmujących wszystkie etapy: od produkcji do konsumpcji – producenci muszą wytwarzać coraz więcej żywności przy jednoczesnym zmniejszaniu wpływu na środowisko, zaś konsumentów należy zachęcać do przechodzenia na diety oparte na zdrowych i odżywczych produktach, które charakteryzują się mniejszym śladem węglowym. UE powinna zintensyfikować wysiłki zmierzające do realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ, ponieważ stanowią one niezbędne ramy wspólnych działań na rzecz zrównoważonego wyżywienia ludności na świecie do roku 2030. |
| --- | --- |

1.2.

Pilnie potrzebne jest przejście do bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych obejmujących wszystkie etapy: od produkcji do konsumpcji – producenci muszą wytwarzać coraz więcej żywności przy jednoczesnym zmniejszaniu wpływu na środowisko, zaś konsumentów należy zachęcać do przechodzenia na diety oparte na zdrowych i odżywczych produktach, które charakteryzują się mniejszym śladem węglowym. UE powinna zintensyfikować wysiłki zmierzające do realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ, ponieważ stanowią one niezbędne ramy wspólnych działań na rzecz zrównoważonego wyżywienia ludności na świecie do roku 2030.

| 1.3. | EKES przyznaje, że żaden system produkcji żywności nie jest w stanie sam bezpiecznie wyżywić całej planety, lecz połączenie różnych konwencjonalnych, innowacyjnych i agroekologicznych praktyk mogłoby przyczynić się do lepszego radzenia sobie ze środowiskowymi i klimatycznymi skutkami obecnych systemów produkcji żywności. W szczególności połączenie rolnictwa precyzyjnego, w tym dalszego rozwoju systemów ICT i satelitarnych oraz agroekologii, mogłoby stanowić uzupełnienie rolnictwa konwencjonalnego poprzez dostarczanie zbioru zasad i praktyk mających na celu większe zrównoważenie systemów rolniczych – chodzi tu na przykład o lepsze zastosowanie biomasy oraz lepsze jej przechowywanie i wykorzystywanie, zapewnianie korzystnych warunków glebowych, promowanie dywersyfikacji upraw i ograniczanie do minimum stosowania pestycydów. Dalsze promowanie zamkniętych modeli rolnictwa mogłoby prowadzić do stworzenia rolnictwa wolnego od paliw kopalnych. W ramach reformy WPR wprowadzono zestaw środków (zazielenianie, programy rolno-środowiskowo-klimatyczne itp.), które można uznać za krok w dobrym kierunku. |
| --- | --- |

1.3.

EKES przyznaje, że żaden system produkcji żywności nie jest w stanie sam bezpiecznie wyżywić całej planety, lecz połączenie różnych konwencjonalnych, innowacyjnych i agroekologicznych praktyk mogłoby przyczynić się do lepszego radzenia sobie ze środowiskowymi i klimatycznymi skutkami obecnych systemów produkcji żywności. W szczególności połączenie rolnictwa precyzyjnego, w tym dalszego rozwoju systemów ICT i satelitarnych oraz agroekologii, mogłoby stanowić uzupełnienie rolnictwa konwencjonalnego poprzez dostarczanie zbioru zasad i praktyk mających na celu większe zrównoważenie systemów rolniczych – chodzi tu na przykład o lepsze zastosowanie biomasy oraz lepsze jej przechowywanie i wykorzystywanie, zapewnianie korzystnych warunków glebowych, promowanie dywersyfikacji upraw i ograniczanie do minimum stosowania pestycydów. Dalsze promowanie zamkniętych modeli rolnictwa mogłoby prowadzić do stworzenia rolnictwa wolnego od paliw kopalnych. W ramach reformy WPR wprowadzono zestaw środków (zazielenianie, programy rolno-środowiskowo-klimatyczne itp.), które można uznać za krok w dobrym kierunku.

| 1.4. | Stabilne i godziwe dochody dla wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw żywności są konieczne do zapewnienia zrównoważonych i stałych dalszych inwestycji w technologie rolnośrodowiskowe i techniki przyjazne dla klimatu. |
| --- | --- |

1.4.

Stabilne i godziwe dochody dla wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw żywności są konieczne do zapewnienia zrównoważonych i stałych dalszych inwestycji w technologie rolnośrodowiskowe i techniki przyjazne dla klimatu.

| 1.5. | Zapobieganie marnotrawstwu żywności i ograniczanie tego zjawiska jest wspólną powinnością wszystkich podmiotów w łańcuchu żywnościowym. EKES z zadowoleniem przyjmuje plan Komisji, aby w ramach pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym utworzyć platformę dla zainteresowanych stron, która ma pomóc w określeniu koniecznych środków oraz umożliwić wymianę najlepszych praktyk w zakresie zapobiegania marnotrawstwu żywności i jego ograniczania. EKES wzywa Komisję do zbadania, w jaki sposób hierarchia wykorzystania żywności jest stosowana w praktyce przez państwa członkowskie, w tym również w odniesieniu do zachęt gospodarczych, z których mogą płynąć niejasne sygnały dla przedsiębiorstw. Popierając skuteczne stosowanie hierarchii postępowania z odpadami, EKES wzywa również do przeglądu rozporządzenia (WE) nr 1069/2009, tak aby zapewnić możliwość wykorzystania żywności nienadającej się do spożycia przez ludzi jako paszy, o ile jest to bezpieczne. |
| --- | --- |

1.5.

Zapobieganie marnotrawstwu żywności i ograniczanie tego zjawiska jest wspólną powinnością wszystkich podmiotów w łańcuchu żywnościowym. EKES z zadowoleniem przyjmuje plan Komisji, aby w ramach pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym utworzyć platformę dla zainteresowanych stron, która ma pomóc w określeniu koniecznych środków oraz umożliwić wymianę najlepszych praktyk w zakresie zapobiegania marnotrawstwu żywności i jego ograniczania. EKES wzywa Komisję do zbadania, w jaki sposób hierarchia wykorzystania żywności jest stosowana w praktyce przez państwa członkowskie, w tym również w odniesieniu do zachęt gospodarczych, z których mogą płynąć niejasne sygnały dla przedsiębiorstw. Popierając skuteczne stosowanie hierarchii postępowania z odpadami, EKES wzywa również do przeglądu rozporządzenia (WE) nr 1069/2009, tak aby zapewnić możliwość wykorzystania żywności nienadającej się do spożycia przez ludzi jako paszy, o ile jest to bezpieczne.

| 1.6. | Konieczne jest propagowanie zrównoważonych wyborów żywieniowych poprzez zapewnienie konsumentom częstszych okazji do podejmowania takich decyzji. Należy zachęcać do konsumpcji zrównoważonych produktów żywnościowych przez tworzenie silniejszego popytu rynkowego, ekologiczne zamówienia publiczne lub inne metody. W związku z tym EKES wzywa państwa członkowskie do zmiany krajowych wytycznych żywieniowych w taki sposób, aby odzwierciedlały one zasady zrównoważonego rozwoju, oraz do wspierania edukacji żywieniowej w szkolnych programach nauczania. Ponadto UE powinna promować wskazywanie miejsca pochodzenia, tworzenie etykiet wyraźnie informujących o produktach spożywczych w aspekcie zrównoważonego rozwoju, a także ogólnounijne kampanie reklam wizualnych na rzecz zdrowszej żywności i zdrowszych sposobów odżywiania. |
| --- | --- |

1.6.

Konieczne jest propagowanie zrównoważonych wyborów żywieniowych poprzez zapewnienie konsumentom częstszych okazji do podejmowania takich decyzji. Należy zachęcać do konsumpcji zrównoważonych produktów żywnościowych przez tworzenie silniejszego popytu rynkowego, ekologiczne zamówienia publiczne lub inne metody. W związku z tym EKES wzywa państwa członkowskie do zmiany krajowych wytycznych żywieniowych w taki sposób, aby odzwierciedlały one zasady zrównoważonego rozwoju, oraz do wspierania edukacji żywieniowej w szkolnych programach nauczania. Ponadto UE powinna promować wskazywanie miejsca pochodzenia, tworzenie etykiet wyraźnie informujących o produktach spożywczych w aspekcie zrównoważonego rozwoju, a także ogólnounijne kampanie reklam wizualnych na rzecz zdrowszej żywności i zdrowszych sposobów odżywiania.

| 1.7. | Polityka UE, w powiązaniu z konkretnymi programami badań i innowacji połączonymi z zachętami finansowymi dla producentów żywności, powinna:






  — | wspierać stopniowe przechodzenie na modele rolnictwa wolnego od paliw kopalnych, |
| --- | --- | --- |

1.7.

Polityka UE, w powiązaniu z konkretnymi programami badań i innowacji połączonymi z zachętami finansowymi dla producentów żywności, powinna:

—

wspierać stopniowe przechodzenie na modele rolnictwa wolnego od paliw kopalnych,

| — | wspierać efektywniejsze wykorzystanie zasobów, w tym gruntów, wody i składników pokarmowych, w całym systemie produkcji. |
| --- | --- |

—

wspierać efektywniejsze wykorzystanie zasobów, w tym gruntów, wody i składników pokarmowych, w całym systemie produkcji.

| 1.8. | Przechodzenie na zrównoważone systemy żywnościowe wymaga kompleksowej polityki żywnościowej, zintegrowanej z szeroko zakrojoną strategią na rzecz biogospodarki, a nie tylko samej polityki rolnej. Zamiast angażować się w debatę tworzącą podziały, trzeba przyjąć interdyscyplinarne podejście, angażujące dyrekcje generalne Komisji, liczne ministerstwa i instytucje państw członkowskich oraz władze lokalne i regionalne i zainteresowane strony reprezentujące systemy żywnościowe, w celu sprostania powiązanym ze sobą wyzwaniom przedstawionym w niniejszej opinii. EKES wyraża nadzieję na dostrzeżenie wzajemnej zależności produkcji i konsumpcji żywności oraz na opracowanie odpowiedniej europejskiej polityki obejmującej różne inicjatywy prywatne i nakreślającej drogę do zrównoważonego rozwoju, zdrowia i odporności. Jednakże wspólna polityka rolna i wspólna polityka rybołówstwa będą również w przyszłości odgrywać ważną rolę w UE. |
| --- | --- |

1.8.

Przechodzenie na zrównoważone systemy żywnościowe wymaga kompleksowej polityki żywnościowej, zintegrowanej z szeroko zakrojoną strategią na rzecz biogospodarki, a nie tylko samej polityki rolnej. Zamiast angażować się w debatę tworzącą podziały, trzeba przyjąć interdyscyplinarne podejście, angażujące dyrekcje generalne Komisji, liczne ministerstwa i instytucje państw członkowskich oraz władze lokalne i regionalne i zainteresowane strony reprezentujące systemy żywnościowe, w celu sprostania powiązanym ze sobą wyzwaniom przedstawionym w niniejszej opinii. EKES wyraża nadzieję na dostrzeżenie wzajemnej zależności produkcji i konsumpcji żywności oraz na opracowanie odpowiedniej europejskiej polityki obejmującej różne inicjatywy prywatne i nakreślającej drogę do zrównoważonego rozwoju, zdrowia i odporności. Jednakże wspólna polityka rolna i wspólna polityka rybołówstwa będą również w przyszłości odgrywać ważną rolę w UE.

2.   Wstęp

| 2.1. | Działając na podstawie wniosku o wydanie opinii złożonego przez niderlandzką prezydencję UE, EKES sporządza niniejszą opinię w celu zwrócenia uwagi na rosnące obawy społeczeństwa obywatelskiego związane ze środowiskowymi, zdrowotnymi, gospodarczymi i społecznymi skutkami produkcji i konsumpcji żywności oraz powiązane wyzwania dotyczące wyżywienia rosnącej ludności Ziemi w obliczu ograniczenia zasobów. Żywność odgrywa bardzo istotną rolę w każdym społeczeństwie; jest zarówno zależna od zasobów naturalnych, jak i wywiera na nie wpływ; oddziałuje na zdrowie publiczne i ma kluczowe znaczenie dla gospodarki europejskiej, stanowiąc największy sektor Unii pod względem zatrudnienia i wkładu w PKB. |
| --- | --- |

2.1.

Działając na podstawie wniosku o wydanie opinii złożonego przez niderlandzką prezydencję UE, EKES sporządza niniejszą opinię w celu zwrócenia uwagi na rosnące obawy społeczeństwa obywatelskiego związane ze środowiskowymi, zdrowotnymi, gospodarczymi i społecznymi skutkami produkcji i konsumpcji żywności oraz powiązane wyzwania dotyczące wyżywienia rosnącej ludności Ziemi w obliczu ograniczenia zasobów. Żywność odgrywa bardzo istotną rolę w każdym społeczeństwie; jest zarówno zależna od zasobów naturalnych, jak i wywiera na nie wpływ; oddziałuje na zdrowie publiczne i ma kluczowe znaczenie dla gospodarki europejskiej, stanowiąc największy sektor Unii pod względem zatrudnienia i wkładu w PKB.

| 2.2. | Według panelu ekspertów wysokiego szczebla (HLPE) ds. bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia Komitetu ds. Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego zrównoważony system żywnościowy definiuje się jako „system żywnościowy, który zapewnia bezpieczeństwo żywnościowe i żywienie dla wszystkich w sposób niezagrażający gospodarczym, społecznym i środowiskowym podstawom bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia dla przyszłych pokoleń” (1). Przejście na bardziej odporne i zrównoważone systemy żywnościowe dotyczy zatem wszystkich wzajemnie powiązanych działań w zakresie produkcji, przetwarzania, transportu, przechowywania i konsumpcji żywności oraz obrotu nią. Dostrzegana jest również rola globalnych trendów w konsumpcji jako czynnika wpływającego na sposób produkcji żywności i rodzaje produkowanej żywności. |
| --- | --- |

2.2.

Według panelu ekspertów wysokiego szczebla (HLPE) ds. bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia Komitetu ds. Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego zrównoważony system żywnościowy definiuje się jako „system żywnościowy, który zapewnia bezpieczeństwo żywnościowe i żywienie dla wszystkich w sposób niezagrażający gospodarczym, społecznym i środowiskowym podstawom bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia dla przyszłych pokoleń” (1). Przejście na bardziej odporne i zrównoważone systemy żywnościowe dotyczy zatem wszystkich wzajemnie powiązanych działań w zakresie produkcji, przetwarzania, transportu, przechowywania i konsumpcji żywności oraz obrotu nią. Dostrzegana jest również rola globalnych trendów w konsumpcji jako czynnika wpływającego na sposób produkcji żywności i rodzaje produkowanej żywności.

| 2.3. | EKES zajmie się kwestią zrównoważonych systemów żywnościowych w sposób całościowy oraz skupi się przede wszystkim na kontekście Unii Europejskiej, chociaż rozważone zostaną także skutki zewnętrzne, ponieważ Unia Europejska jest największym eksporterem i importerem produktów rolnych i spożywczych na świecie. |
| --- | --- |

2.3.

EKES zajmie się kwestią zrównoważonych systemów żywnościowych w sposób całościowy oraz skupi się przede wszystkim na kontekście Unii Europejskiej, chociaż rozważone zostaną także skutki zewnętrzne, ponieważ Unia Europejska jest największym eksporterem i importerem produktów rolnych i spożywczych na świecie.

| 2.4. | Komunikat w sprawie zrównoważonej żywności był planowany na 2014 r., lecz później został wycofany z programu prac Komisji. W planie działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym z grudnia 2015 r. podjęto niektóre z tych kwestii i wskazano ograniczenie zjawiska marnowania żywności jako kluczowy priorytet, co odzwierciedliło zobowiązanie podjęte przez UE i państwa członkowskie w kontekście celów zrównoważonego rozwoju ONZ do 2030 r. do zmniejszenia o połowę ilości odpadów spożywczych w przeliczeniu na osobę na poziomie handlu detalicznego i konsumentów oraz ograniczenia strat żywności w łańcuchu produkcji i łańcuchu dostaw (cel zrównoważonego rozwoju 12.3). |
| --- | --- |

2.4.

Komunikat w sprawie zrównoważonej żywności był planowany na 2014 r., lecz później został wycofany z programu prac Komisji. W planie działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym z grudnia 2015 r. podjęto niektóre z tych kwestii i wskazano ograniczenie zjawiska marnowania żywności jako kluczowy priorytet, co odzwierciedliło zobowiązanie podjęte przez UE i państwa członkowskie w kontekście celów zrównoważonego rozwoju ONZ do 2030 r. do zmniejszenia o połowę ilości odpadów spożywczych w przeliczeniu na osobę na poziomie handlu detalicznego i konsumentów oraz ograniczenia strat żywności w łańcuchu produkcji i łańcuchu dostaw (cel zrównoważonego rozwoju 12.3).

3.   Główne wyzwania dla obecnych systemów żywnościowych

| 3.1. | Międzynarodowy panel ONZ ds. zasobów uznaje, że produkcja żywności ma największy wpływ na środowisko spośród wszystkich sektorów pod względem wykorzystania zasobów na poziomie światowym (2), przy czym jest on znacznie mniejszy w UE. Systemy żywnościowe wykorzystują wiele zasobów naturalnych, w tym grunty, glebę, wodę i fosfor oraz energię, na potrzeby produkcji nawozów azotowych, przetwarzania, pakowania, transportu i schładzania. Nic zatem dziwnego, że mają także wpływ na środowisko na poziomie globalnym, w tym na utratę różnorodności biologicznej, wylesianie, degradację gleby, zanieczyszczenie wód i powietrza oraz emisję gazów cieplarnianych. Ciągła utrata różnorodności biologicznej na poziomie gospodarstw rolnych pozostaje kwestią budzącą poważne zaniepokojenie (3). W ujęciu globalnym większość sektorów gospodarki rybnej jest w pełni lub nadmiernie eksploatowana. Zarządzanie tymi wszystkimi zasobami w sposób wydajny i zrównoważony jest w związku z tym konieczne do zapewnienia ciągłych dostaw zdrowej i niedrogiej żywności. |
| --- | --- |

3.1.

Międzynarodowy panel ONZ ds. zasobów uznaje, że produkcja żywności ma największy wpływ na środowisko spośród wszystkich sektorów pod względem wykorzystania zasobów na poziomie światowym (2), przy czym jest on znacznie mniejszy w UE. Systemy żywnościowe wykorzystują wiele zasobów naturalnych, w tym grunty, glebę, wodę i fosfor oraz energię, na potrzeby produkcji nawozów azotowych, przetwarzania, pakowania, transportu i schładzania. Nic zatem dziwnego, że mają także wpływ na środowisko na poziomie globalnym, w tym na utratę różnorodności biologicznej, wylesianie, degradację gleby, zanieczyszczenie wód i powietrza oraz emisję gazów cieplarnianych. Ciągła utrata różnorodności biologicznej na poziomie gospodarstw rolnych pozostaje kwestią budzącą poważne zaniepokojenie (3). W ujęciu globalnym większość sektorów gospodarki rybnej jest w pełni lub nadmiernie eksploatowana. Zarządzanie tymi wszystkimi zasobami w sposób wydajny i zrównoważony jest w związku z tym konieczne do zapewnienia ciągłych dostaw zdrowej i niedrogiej żywności.

| 3.2. | W ujęciu globalnym jedna trzecia żywności produkowanej do spożycia przez ludzi jest tracona lub marnotrawiona, co stanowi 1,6 mld ton żywności i generuje 8 % globalnych emisji gazów cieplarnianych (4). Produkowanie żywności, która nie zostanie skonsumowana, generuje ponad 20 % globalnej presji wywieranej na różnorodność biologiczną i odpowiada za wykorzystanie niemal 30 % gruntów rolnych na całym świecie. |
| --- | --- |

3.2.

W ujęciu globalnym jedna trzecia żywności produkowanej do spożycia przez ludzi jest tracona lub marnotrawiona, co stanowi 1,6 mld ton żywności i generuje 8 % globalnych emisji gazów cieplarnianych (4). Produkowanie żywności, która nie zostanie skonsumowana, generuje ponad 20 % globalnej presji wywieranej na różnorodność biologiczną i odpowiada za wykorzystanie niemal 30 % gruntów rolnych na całym świecie.

| 3.3. | Rocznie w UE marnuje się około 100 mln ton żywności
   (5), przy czym przewiduje się, że ta ilość wzrośnie o 20 % do 2020 r., jeśli nie zostaną podjęte działania zapobiegawcze. Odpady spożywcze w Europie generowane są w całym łańcuchu dostaw, przy czym szacuje się, że wskaźnik nagromadzenia odpadów na poziomie gospodarstwa domowego wynosi 46 % (6). Należy zauważyć, że w ostatnich latach sektor detaliczny i przemysł wytwórczy poczyniły znaczące starania w celu lepszego zapobiegania marnotrawieniu żywności i ograniczenia go. Wysiłki podejmowane na rzecz większego zrównoważenia łańcucha produkcji i dostaw mają niewiele sensu bez zdecydowanych działań w kierunku ograniczenia ilości odpadów. |
| --- | --- |

3.3.

Rocznie w UE marnuje się około 100 mln ton żywności
   (5), przy czym przewiduje się, że ta ilość wzrośnie o 20 % do 2020 r., jeśli nie zostaną podjęte działania zapobiegawcze. Odpady spożywcze w Europie generowane są w całym łańcuchu dostaw, przy czym szacuje się, że wskaźnik nagromadzenia odpadów na poziomie gospodarstwa domowego wynosi 46 % (6). Należy zauważyć, że w ostatnich latach sektor detaliczny i przemysł wytwórczy poczyniły znaczące starania w celu lepszego zapobiegania marnotrawieniu żywności i ograniczenia go. Wysiłki podejmowane na rzecz większego zrównoważenia łańcucha produkcji i dostaw mają niewiele sensu bez zdecydowanych działań w kierunku ograniczenia ilości odpadów.

| 3.4. | Bardzo mało wiadomo obecnie na temat strat żywności i wytwarzania odpadów spożywczych na poziomie gospodarstw rolnych (7). Do strat żywności i jej marnotrawienia dochodzi na przykład z powodu braku modernizacji niektórych gospodarstw rolnych, anulowania zamówień i zmienności cen towarów, w wyniku czego dochodzi do zaorywania upraw, jeśli zbieranie plonów jest ekonomicznie nieopłacalne (ale przynajmniej ma to korzystny wpływ na środowisko, gdyż przyczynia się do poprawy zawartości materii organicznej w glebie), lub do wyrzucania i kompostowania żywności nienadającej się do odsprzedaży. Istotny wpływ, jaki zmiana klimatu wywiera na warunki pogodowe, a także na możliwość występowania chorób, to kolejne ważne wyzwanie, z którym będziemy mieli w coraz większym stopniu do czynienia. Uwzględnienie tych skutków pozwala stwierdzić, że co roku ma miejsce wiele działań, które można uznać za marnotrawienie żywności. W porównaniu z resztą świata UE bardzo aktywnie zajęła się tą kwestią, w związku z czym powinna wspierać rozpowszechnianie swoich dobrych praktyk i fachowej wiedzy w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.4.

Bardzo mało wiadomo obecnie na temat strat żywności i wytwarzania odpadów spożywczych na poziomie gospodarstw rolnych (7). Do strat żywności i jej marnotrawienia dochodzi na przykład z powodu braku modernizacji niektórych gospodarstw rolnych, anulowania zamówień i zmienności cen towarów, w wyniku czego dochodzi do zaorywania upraw, jeśli zbieranie plonów jest ekonomicznie nieopłacalne (ale przynajmniej ma to korzystny wpływ na środowisko, gdyż przyczynia się do poprawy zawartości materii organicznej w glebie), lub do wyrzucania i kompostowania żywności nienadającej się do odsprzedaży. Istotny wpływ, jaki zmiana klimatu wywiera na warunki pogodowe, a także na możliwość występowania chorób, to kolejne ważne wyzwanie, z którym będziemy mieli w coraz większym stopniu do czynienia. Uwzględnienie tych skutków pozwala stwierdzić, że co roku ma miejsce wiele działań, które można uznać za marnotrawienie żywności. W porównaniu z resztą świata UE bardzo aktywnie zajęła się tą kwestią, w związku z czym powinna wspierać rozpowszechnianie swoich dobrych praktyk i fachowej wiedzy w tej dziedzinie.

| 3.5. | Systemy żywnościowe są jedną z przyczyn zmiany klimatu, nieuchronnie pozostając również pod jej wpływem (8). Zmiana klimatu będzie miała wpływ na dostępność podstawowych zasobów naturalnych (wody, gleby), co doprowadzi do istotnych zmian w warunkach produkcji żywności i produkcji przemysłowej na niektórych obszarach (9). Ekstremalne warunki klimatyczne, takie jak powodzie, susze, pożary i silne wiatry, a także dalsze rozprzestrzenianie się chorób roślin i zwierząt związane z klimatem, już dziś wpływają na produkcję żywności, a wpływ ten będzie się w przyszłości zwiększał. |
| --- | --- |

3.5.

Systemy żywnościowe są jedną z przyczyn zmiany klimatu, nieuchronnie pozostając również pod jej wpływem (8). Zmiana klimatu będzie miała wpływ na dostępność podstawowych zasobów naturalnych (wody, gleby), co doprowadzi do istotnych zmian w warunkach produkcji żywności i produkcji przemysłowej na niektórych obszarach (9). Ekstremalne warunki klimatyczne, takie jak powodzie, susze, pożary i silne wiatry, a także dalsze rozprzestrzenianie się chorób roślin i zwierząt związane z klimatem, już dziś wpływają na produkcję żywności, a wpływ ten będzie się w przyszłości zwiększał.

| 3.6. | Obecnie na świecie obserwuje się jednocześnie niedożywienie oraz skutki nadmiaru żywności w niektórych częściach świata. Około 795 mln ludzi odczuwa głód, podczas gdy liczba osób z nadwagą bądź otyłych na świecie przekroczyła 1,4 mld, co stanowi około 30 % całej dorosłej populacji, przy czym liczba chorób związanych z otyłością szybko rośnie zarówno w krajach rozwijających się, jak i w krajach rozwiniętych (10). Te dane liczbowe wskazują na ogromne dysproporcje w sposobie produkcji, dystrybucji i konsumpcji żywności. Rosnąca liczba ludności i przewidywane zwiększenie o 82 % globalnej konsumpcji mięsa do 2050 r. sprawią, że oba te problemy będą narastać (11). W ostatnich 20 latach, w ciągu których państwa na całym świecie doświadczały urbanizacji i wzrostu gospodarczego, doszło do zmiany żywieniowej, która zmieniła sposób produkcji i konsumpcji żywności. Na całym świecie następuje zmiana zwyczajów żywieniowych polegająca na zwiększaniu ilości produktów złożonych, mięsa i nabiału oraz cukrów i napojów zawierających cukier (12). Jednocześnie coraz więcej ludzi prowadzi siedzący tryb życia, którego skutkiem jest brak aktywności fizycznej. |
| --- | --- |

3.6.

Obecnie na świecie obserwuje się jednocześnie niedożywienie oraz skutki nadmiaru żywności w niektórych częściach świata. Około 795 mln ludzi odczuwa głód, podczas gdy liczba osób z nadwagą bądź otyłych na świecie przekroczyła 1,4 mld, co stanowi około 30 % całej dorosłej populacji, przy czym liczba chorób związanych z otyłością szybko rośnie zarówno w krajach rozwijających się, jak i w krajach rozwiniętych (10). Te dane liczbowe wskazują na ogromne dysproporcje w sposobie produkcji, dystrybucji i konsumpcji żywności. Rosnąca liczba ludności i przewidywane zwiększenie o 82 % globalnej konsumpcji mięsa do 2050 r. sprawią, że oba te problemy będą narastać (11). W ostatnich 20 latach, w ciągu których państwa na całym świecie doświadczały urbanizacji i wzrostu gospodarczego, doszło do zmiany żywieniowej, która zmieniła sposób produkcji i konsumpcji żywności. Na całym świecie następuje zmiana zwyczajów żywieniowych polegająca na zwiększaniu ilości produktów złożonych, mięsa i nabiału oraz cukrów i napojów zawierających cukier (12). Jednocześnie coraz więcej ludzi prowadzi siedzący tryb życia, którego skutkiem jest brak aktywności fizycznej.

| 3.7. | Zwierzęta gospodarskie stanowią ważną i niezbędną część systemów żywnościowych jako źródło białek o wysokiej jakości i innych składników odżywczych, takich jak witaminy i minerały. Zwierzęta gospodarskie odgrywają także istotną rolę w obiegu składników pokarmowych w gospodarstwie i w regionie, jak również w ochronie otwartych i zróżnicowanych krajobrazów, łąk stałych i półnaturalnych siedlisk oraz w ochronie różnorodności gatunkowej. Zapewniają także ludziom dochody, aktywa i środki do życia. Jednocześnie w UE istnieje również wiele gruntów rolnych, które w praktyce nadają się wyłącznie do wypasu zwierząt gospodarskich. W okresie ostatnich 50 lat doszło jednak do ponadczterokrotnego wzrostu globalnej produkcji mięsa i jajek oraz ponaddwukrotnego wzrostu produkcji mleka. W tym samym czasie liczba ludności na świecie uległa jedynie podwojeniu (13). Należy zauważyć, że struktura popytu również uległa zmianie i że zwiększenie produkcji mięsa, mleka i jaj jest powiązane ze wzrostem dochodów, podczas gdy ceny utrzymują się na niskim poziomie. |
| --- | --- |

3.7.

Zwierzęta gospodarskie stanowią ważną i niezbędną część systemów żywnościowych jako źródło białek o wysokiej jakości i innych składników odżywczych, takich jak witaminy i minerały. Zwierzęta gospodarskie odgrywają także istotną rolę w obiegu składników pokarmowych w gospodarstwie i w regionie, jak również w ochronie otwartych i zróżnicowanych krajobrazów, łąk stałych i półnaturalnych siedlisk oraz w ochronie różnorodności gatunkowej. Zapewniają także ludziom dochody, aktywa i środki do życia. Jednocześnie w UE istnieje również wiele gruntów rolnych, które w praktyce nadają się wyłącznie do wypasu zwierząt gospodarskich. W okresie ostatnich 50 lat doszło jednak do ponadczterokrotnego wzrostu globalnej produkcji mięsa i jajek oraz ponaddwukrotnego wzrostu produkcji mleka. W tym samym czasie liczba ludności na świecie uległa jedynie podwojeniu (13). Należy zauważyć, że struktura popytu również uległa zmianie i że zwiększenie produkcji mięsa, mleka i jaj jest powiązane ze wzrostem dochodów, podczas gdy ceny utrzymują się na niskim poziomie.

| 3.8. | Biorąc pod uwagę żywność roślinną uprawianą na potrzeby ludzi, pasze roślinne uprawiane na potrzeby zwierząt gospodarskich oraz uprawę roślin spożywczych do pozyskiwania nasion i do celów przemysłowych, takich jak biopaliwa, produkujemy obecnie półtorakrotnie więcej żywności niż jest to konieczne do wyżywienia ludności dzisiejszego świata, co powinno wystarczyć do wyżywienia ludności w 2050 r. Jednak obecne światowe poziomy odpadów spożywczych oraz produkcja paszy niezbędnej do podtrzymania rosnącego spożycia mięsa stwarzają popyt na znaczący wzrost produkcji żywności. Aby żywić świat w sposób zrównoważony w roku 2050 i później, wymagane jest połączenie wzrostu i optymalizacji wydajności istniejących gruntów rolnych i rybołówstwa, z zachowaniem stabilności i jakości otoczenia, bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz sprawiedliwości społecznej, jak również przejście na zrównoważoną dietę oraz trwałe ograniczenie strat żywności i marnotrawstwa żywności. |
| --- | --- |

3.8.

Biorąc pod uwagę żywność roślinną uprawianą na potrzeby ludzi, pasze roślinne uprawiane na potrzeby zwierząt gospodarskich oraz uprawę roślin spożywczych do pozyskiwania nasion i do celów przemysłowych, takich jak biopaliwa, produkujemy obecnie półtorakrotnie więcej żywności niż jest to konieczne do wyżywienia ludności dzisiejszego świata, co powinno wystarczyć do wyżywienia ludności w 2050 r. Jednak obecne światowe poziomy odpadów spożywczych oraz produkcja paszy niezbędnej do podtrzymania rosnącego spożycia mięsa stwarzają popyt na znaczący wzrost produkcji żywności. Aby żywić świat w sposób zrównoważony w roku 2050 i później, wymagane jest połączenie wzrostu i optymalizacji wydajności istniejących gruntów rolnych i rybołówstwa, z zachowaniem stabilności i jakości otoczenia, bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz sprawiedliwości społecznej, jak również przejście na zrównoważoną dietę oraz trwałe ograniczenie strat żywności i marnotrawstwa żywności.

| 3.9. | Rosnące ceny produktów i materiałów rolnych oraz zmienność cen w ostatnim dziesięcioleciu stanowiły wyzwanie dla bezpieczeństwa żywnościowego i solidności systemu żywnościowego, jednocześnie rodząc poważne obawy zarówno wśród konsumentów, jak i producentów. Z jednej strony wysokie ceny końcowe nie przyniosły wyższych dochodów producentom żywności: wręcz przeciwnie, zmniejszenie lub zamrożenie dochodów wpłynęło negatywnie na czynnik pracy, zagrażając stabilności dochodów wszystkich podmiotów, z drugiej zaś kryzys gospodarczy nadwyrężył siłę nabywczą konsumentów. Stabilne i godziwe dochody dla wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw żywności są konieczne do zapewnienia zrównoważonych i stałych dalszych inwestycji w technologie rolnośrodowiskowe i techniki przyjazne dla klimatu. |
| --- | --- |

3.9.

Rosnące ceny produktów i materiałów rolnych oraz zmienność cen w ostatnim dziesięcioleciu stanowiły wyzwanie dla bezpieczeństwa żywnościowego i solidności systemu żywnościowego, jednocześnie rodząc poważne obawy zarówno wśród konsumentów, jak i producentów. Z jednej strony wysokie ceny końcowe nie przyniosły wyższych dochodów producentom żywności: wręcz przeciwnie, zmniejszenie lub zamrożenie dochodów wpłynęło negatywnie na czynnik pracy, zagrażając stabilności dochodów wszystkich podmiotów, z drugiej zaś kryzys gospodarczy nadwyrężył siłę nabywczą konsumentów. Stabilne i godziwe dochody dla wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw żywności są konieczne do zapewnienia zrównoważonych i stałych dalszych inwestycji w technologie rolnośrodowiskowe i techniki przyjazne dla klimatu.

| 3.10. | Niedawne wydarzenia na rynkach rolnych, zwłaszcza w sektorze mleczarskim, dostarczają jasnych dowodów na takie potencjalne zaburzenia równowagi, których przyczynę stanowi nie tylko nadmierna podaż na rynku, ale także wprowadzanie umotywowanych politycznie zakazów na dotychczasowych rynkach eksportowych. Przyszła stabilność będzie w dużej mierze zależeć od odporności bazy dostaw na kryzysy, w szczególności na najpoważniejszy z nich, czyli zmianę klimatu. Polityka UE powinna intensywnie promować dywersyfikację gospodarstw rolnych, innowacyjne finansowanie, systemy ubezpieczeń na wypadek utraty dochodów oraz inne innowacyjne instrumenty zarządzania rynkiem zapewniające ochronę w przypadku zaburzeń klimatu lub niepokojów na rynkach. |
| --- | --- |

3.10.

Niedawne wydarzenia na rynkach rolnych, zwłaszcza w sektorze mleczarskim, dostarczają jasnych dowodów na takie potencjalne zaburzenia równowagi, których przyczynę stanowi nie tylko nadmierna podaż na rynku, ale także wprowadzanie umotywowanych politycznie zakazów na dotychczasowych rynkach eksportowych. Przyszła stabilność będzie w dużej mierze zależeć od odporności bazy dostaw na kryzysy, w szczególności na najpoważniejszy z nich, czyli zmianę klimatu. Polityka UE powinna intensywnie promować dywersyfikację gospodarstw rolnych, innowacyjne finansowanie, systemy ubezpieczeń na wypadek utraty dochodów oraz inne innowacyjne instrumenty zarządzania rynkiem zapewniające ochronę w przypadku zaburzeń klimatu lub niepokojów na rynkach.

| 3.11. | Skutki społeczne i skutki w zakresie redystrybucji związane z cenami żywności należy rozpatrywać z perspektywy zarówno producenta, jak i konsumenta. Wielu konsumentów nie stać dziś na żywność najwyższej jakości. W ostatnich latach zmienił się układ sił w łańcuchu dostaw żywności, prowadząc do coraz większej koncentracji producentów żywności i sprzedawców detalicznych na rynku, a w rezultacie do zmiany układu sił przetargowych, w większości z korzyścią dla sektora detalicznego i ze szkodą dla producentów surowców. Kwestia ta będzie przedmiotem odrębnej opinii EKES-u w sprawie bardziej sprawiedliwego łańcucha dostaw żywności. |
| --- | --- |

3.11.

Skutki społeczne i skutki w zakresie redystrybucji związane z cenami żywności należy rozpatrywać z perspektywy zarówno producenta, jak i konsumenta. Wielu konsumentów nie stać dziś na żywność najwyższej jakości. W ostatnich latach zmienił się układ sił w łańcuchu dostaw żywności, prowadząc do coraz większej koncentracji producentów żywności i sprzedawców detalicznych na rynku, a w rezultacie do zmiany układu sił przetargowych, w większości z korzyścią dla sektora detalicznego i ze szkodą dla producentów surowców. Kwestia ta będzie przedmiotem odrębnej opinii EKES-u w sprawie bardziej sprawiedliwego łańcucha dostaw żywności.

| 3.12. | Należy w pełni uwzględniać skutki środowiskowe i klimatyczne, jakość żywności i normy zdrowotne, szerzej zakrojone normy sanitarne i fitosanitarne oraz proces produkcji (ekosystem przemysłowy, w którym dochodzi do produkcji, warunki pracy, kulturowy kontekst produkcji i stosunki pracy), w miarę jak w obliczu braku konkluzji rundy dauhańskiej WTO coraz silniejszy nacisk w światowym handlu kładzie się na negocjacje dwustronne i megaregionalne. Dla UE kluczowe znaczenie ma uniknięcie wszelkiego przenoszenia produkcji żywności do państw trzecich w przypadkach, w których wynikałoby to wyłącznie lub głównie z faktu, że przepisy dotyczące produkcji żywności są w tych państwach mniej restrykcyjne niż w UE. Polityka UE ma ważną rolę do odegrania w ujęciu globalnym poprzez zachęcanie do bezpiecznej i zdrowej produkcji żywności oraz zabranianie importowania wszelkich środków spożywczych niespełniających norm sanitarnych i fitosanitarnych bądź europejskich norm bezpieczeństwa żywności. |
| --- | --- |

3.12.

Należy w pełni uwzględniać skutki środowiskowe i klimatyczne, jakość żywności i normy zdrowotne, szerzej zakrojone normy sanitarne i fitosanitarne oraz proces produkcji (ekosystem przemysłowy, w którym dochodzi do produkcji, warunki pracy, kulturowy kontekst produkcji i stosunki pracy), w miarę jak w obliczu braku konkluzji rundy dauhańskiej WTO coraz silniejszy nacisk w światowym handlu kładzie się na negocjacje dwustronne i megaregionalne. Dla UE kluczowe znaczenie ma uniknięcie wszelkiego przenoszenia produkcji żywności do państw trzecich w przypadkach, w których wynikałoby to wyłącznie lub głównie z faktu, że przepisy dotyczące produkcji żywności są w tych państwach mniej restrykcyjne niż w UE. Polityka UE ma ważną rolę do odegrania w ujęciu globalnym poprzez zachęcanie do bezpiecznej i zdrowej produkcji żywności oraz zabranianie importowania wszelkich środków spożywczych niespełniających norm sanitarnych i fitosanitarnych bądź europejskich norm bezpieczeństwa żywności.

| 3.13. | Od 140 lat spółdzielnie producentów wyraźnie pokazują, że są bardziej odporne na zawirowania na rynkach rolnych oraz starają się przeciwdziałać delokalizacji produkcji rolnej. W związku z tym kluczowe znaczenie ma dalsze, jeszcze intensywniejsze promowanie ukierunkowanej na sektory i regiony współpracy między producentami a spółdzielniami, zwłaszcza małymi. Należy zwłaszcza położyć szczególny nacisk na sektory i regiony o słabo rozwiniętej współpracy. |
| --- | --- |

3.13.

Od 140 lat spółdzielnie producentów wyraźnie pokazują, że są bardziej odporne na zawirowania na rynkach rolnych oraz starają się przeciwdziałać delokalizacji produkcji rolnej. W związku z tym kluczowe znaczenie ma dalsze, jeszcze intensywniejsze promowanie ukierunkowanej na sektory i regiony współpracy między producentami a spółdzielniami, zwłaszcza małymi. Należy zwłaszcza położyć szczególny nacisk na sektory i regiony o słabo rozwiniętej współpracy.

4.   Kluczowe obszary działania w celu przejścia na bardziej zrównoważone systemy żywnościowe

Promowanie bardziej zasobooszczędnej i odpornej na zmianę klimatu produkcji żywności

| 4.1. | Ograniczenie wpływu rolnictwa, akwakultury i rybołówstwa na środowisko, w tym zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, wymaga zmiany sposobu produkcji żywności. Aby powstrzymać wyczerpywanie zasobów naturalnych oraz przystosować się do zmiany klimatu i łagodzić jej skutki, wymagane jest przyjęcie bardziej zrównoważonych praktyk. Szereg działań mogłoby poprawić wydajność, zwiększając jednocześnie zrównoważenie środowiskowe i odporność na zmianę klimatu. Obejmują one zwiększenie różnorodności odmian roślin i ras zwierząt, poprawę jakości bydła poprzez hodowlę, hodowlę roślin, poprawę funkcjonalności ekosystemów rolniczych i gospodarki wodnej, promowanie badań naukowych i innowacji oraz stosowanie ich wyników, optymalizację funkcji gleby, ułatwianie transferu wiedzy i szkoleń oraz promowanie zmian technologicznych poprzez wspieranie inwestycji. Należy promować dalszy rozwój unijnych systemów satelitarnych i ośrodków przetwarzania dużych zbiorów danych w celu ułatwienia wczesnego wykrywania ekstremalnych warunków pogodowych i różnych chorób oraz zapobiegania im bądź bycia gotowym na ich wystąpienie. Należy również promować rolnictwo precyzyjne. |
| --- | --- |

4.1.

Ograniczenie wpływu rolnictwa, akwakultury i rybołówstwa na środowisko, w tym zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, wymaga zmiany sposobu produkcji żywności. Aby powstrzymać wyczerpywanie zasobów naturalnych oraz przystosować się do zmiany klimatu i łagodzić jej skutki, wymagane jest przyjęcie bardziej zrównoważonych praktyk. Szereg działań mogłoby poprawić wydajność, zwiększając jednocześnie zrównoważenie środowiskowe i odporność na zmianę klimatu. Obejmują one zwiększenie różnorodności odmian roślin i ras zwierząt, poprawę jakości bydła poprzez hodowlę, hodowlę roślin, poprawę funkcjonalności ekosystemów rolniczych i gospodarki wodnej, promowanie badań naukowych i innowacji oraz stosowanie ich wyników, optymalizację funkcji gleby, ułatwianie transferu wiedzy i szkoleń oraz promowanie zmian technologicznych poprzez wspieranie inwestycji. Należy promować dalszy rozwój unijnych systemów satelitarnych i ośrodków przetwarzania dużych zbiorów danych w celu ułatwienia wczesnego wykrywania ekstremalnych warunków pogodowych i różnych chorób oraz zapobiegania im bądź bycia gotowym na ich wystąpienie. Należy również promować rolnictwo precyzyjne.

| 4.2. | Zasadnicze znaczenie ma także utrzymanie modelu rodzinnych gospodarstw rolnych w Europie, z czym wiązałaby się konieczność promowania zastępowalności pokoleń w gospodarstwach w celu przeciwdziałania starzeniu się społeczeństwa. Miałoby to pozytywny wpływ na tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich. Ważne jest także, by móc utrzymać zróżnicowanie produkcji rolnej we wszystkich regionach UE. Szczególną uwagę należy zwrócić na regiony rolnicze znajdujące się w niekorzystnej sytuacji. Należy uznać różne rodzaje gospodarstw oraz wprowadzić w tym celu specyficzne ukierunkowane narzędzia. |
| --- | --- |

4.2.

Zasadnicze znaczenie ma także utrzymanie modelu rodzinnych gospodarstw rolnych w Europie, z czym wiązałaby się konieczność promowania zastępowalności pokoleń w gospodarstwach w celu przeciwdziałania starzeniu się społeczeństwa. Miałoby to pozytywny wpływ na tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich. Ważne jest także, by móc utrzymać zróżnicowanie produkcji rolnej we wszystkich regionach UE. Szczególną uwagę należy zwrócić na regiony rolnicze znajdujące się w niekorzystnej sytuacji. Należy uznać różne rodzaje gospodarstw oraz wprowadzić w tym celu specyficzne ukierunkowane narzędzia.

| 4.3. | W ostatnich latach zaczęto reorganizować łańcuchy dostaw żywności w celu stworzenia nowych powiązań producentów z konsumentami oraz powrotu do lokalnej produkcji rolnej i lokalnej produkcji żywności. Reorganizacja ukierunkowana jest na rolnictwo wspierane przez społeczność lokalną, krótkie łańcuchy dostaw, alternatywne sieci żywności, lokalne systemy rolnicze i sprzedaż bezpośrednią. Nawet jeśli dany sektor jest stosunkowo mały, należy nadal go wspierać, ponieważ wpływa on bardzo pozytywnie na sprzedaż wysokiej jakości świeżej, zdrowej i tradycyjnej żywności, z pozytywnymi skutkami pod względem społecznym i gospodarczym. Duży wkład mają tu również MŚP. Należy podkreślić szczególną rolę gmin miejskich, gdyż ułatwienie producentom sprzedaży bezpośredniej wymaga zapewnienia na obszarach miejskich koniecznej infrastruktury i odpowiednich inwestycji. Dobre praktyki stosowane przez sektor prywatny również zasługują na wsparcie, na przykład gdy taka infrastruktura tworzona jest z prywatnej inicjatywy lokalnych centrów handlowych. |
| --- | --- |

4.3.

W ostatnich latach zaczęto reorganizować łańcuchy dostaw żywności w celu stworzenia nowych powiązań producentów z konsumentami oraz powrotu do lokalnej produkcji rolnej i lokalnej produkcji żywności. Reorganizacja ukierunkowana jest na rolnictwo wspierane przez społeczność lokalną, krótkie łańcuchy dostaw, alternatywne sieci żywności, lokalne systemy rolnicze i sprzedaż bezpośrednią. Nawet jeśli dany sektor jest stosunkowo mały, należy nadal go wspierać, ponieważ wpływa on bardzo pozytywnie na sprzedaż wysokiej jakości świeżej, zdrowej i tradycyjnej żywności, z pozytywnymi skutkami pod względem społecznym i gospodarczym. Duży wkład mają tu również MŚP. Należy podkreślić szczególną rolę gmin miejskich, gdyż ułatwienie producentom sprzedaży bezpośredniej wymaga zapewnienia na obszarach miejskich koniecznej infrastruktury i odpowiednich inwestycji. Dobre praktyki stosowane przez sektor prywatny również zasługują na wsparcie, na przykład gdy taka infrastruktura tworzona jest z prywatnej inicjatywy lokalnych centrów handlowych.

| 4.4. | Aby stymulować bardziej zasobooszczędną produkcję żywności, za sprawą reformy wspólnej polityki rolnej (WPR) wprowadzono zestaw środków, w tym obowiązkowe zazielenianie, programy rolnośrodowiskowe oraz szerokie wsparcie ze strony systemu doradztwa rolniczego i badań stosowanych, z myślą o rozwiązaniu problemów związanych z bezpieczeństwem żywnościowym, zmianą klimatu i zrównoważonym gospodarowaniem zasobami naturalnymi, dbając przy tym o tereny wiejskie i o utrzymanie gospodarki wiejskiej. Wprowadzenie tego zestawu można uznać za ważny krok w dobrym kierunku, przy czym możliwe jest dalsze usprawnienie jego wdrażania zarówno pod względem ograniczania biurokracji, jak i zwiększania związanych z tym korzyści. |
| --- | --- |

4.4.

Aby stymulować bardziej zasobooszczędną produkcję żywności, za sprawą reformy wspólnej polityki rolnej (WPR) wprowadzono zestaw środków, w tym obowiązkowe zazielenianie, programy rolnośrodowiskowe oraz szerokie wsparcie ze strony systemu doradztwa rolniczego i badań stosowanych, z myślą o rozwiązaniu problemów związanych z bezpieczeństwem żywnościowym, zmianą klimatu i zrównoważonym gospodarowaniem zasobami naturalnymi, dbając przy tym o tereny wiejskie i o utrzymanie gospodarki wiejskiej. Wprowadzenie tego zestawu można uznać za ważny krok w dobrym kierunku, przy czym możliwe jest dalsze usprawnienie jego wdrażania zarówno pod względem ograniczania biurokracji, jak i zwiększania związanych z tym korzyści.

| 4.5. | W odniesieniu do łańcucha w obszarze rybołówstwa ważne jest zapewnienie odpowiedniej równowagi między kwestiami zdrowotnymi a zrównoważonym rozwojem, gdyż konsumpcja ryb jest zdrowa, ale nadmierna presja wywierana na sektor gospodarki rybnej stoi często w jaskrawej sprzeczności ze zrównoważonością ekologiczną. Przeprowadzona w 2013 r. reforma wspólnej polityki rybołówstwa powinna zapewnić wkład w bardziej wydajne wykorzystanie zasobów rybnych, w szczególności poprzez obowiązkowy cel, jakim jest maksymalny podtrzymywalny połów ustanowiony w odniesieniu do wszystkich europejskich stad. Ważny jest także zrównoważony rozwój modeli akwakultury morskiej i śródlądowej. |
| --- | --- |

4.5.

W odniesieniu do łańcucha w obszarze rybołówstwa ważne jest zapewnienie odpowiedniej równowagi między kwestiami zdrowotnymi a zrównoważonym rozwojem, gdyż konsumpcja ryb jest zdrowa, ale nadmierna presja wywierana na sektor gospodarki rybnej stoi często w jaskrawej sprzeczności ze zrównoważonością ekologiczną. Przeprowadzona w 2013 r. reforma wspólnej polityki rybołówstwa powinna zapewnić wkład w bardziej wydajne wykorzystanie zasobów rybnych, w szczególności poprzez obowiązkowy cel, jakim jest maksymalny podtrzymywalny połów ustanowiony w odniesieniu do wszystkich europejskich stad. Ważny jest także zrównoważony rozwój modeli akwakultury morskiej i śródlądowej.

Promowanie ograniczania marnowania żywności i zapobiegania mu w łańcuchu dostaw żywności

| 4.6. | W pakiecie dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym UE i państwa członkowskie zobowiązały się zrealizować przyjęty przez ONZ cel zrównoważonego rozwoju nr 12.3 dotyczący zmniejszenia o połowę ilości odpadów spożywczych do 2030 roku. Aby przyczynić się do realizacji tego celu, hierarchia wykorzystania żywności powinna stanowić wiodącą zasadę zarządzania zasobami żywnościowymi, a każda polityka UE w tym zakresie powinna obejmować zachęty gospodarcze wspierające tego rodzaju działalność. Pomogłoby to uniknąć występującej obecnie sytuacji, kiedy to często tańszym rozwiązaniem jest składowanie nadającej się do spożycia żywności na wysypiskach odpadów niż jej przygotowanie i dostarczenie do banków żywności. |
| --- | --- |

4.6.

W pakiecie dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym UE i państwa członkowskie zobowiązały się zrealizować przyjęty przez ONZ cel zrównoważonego rozwoju nr 12.3 dotyczący zmniejszenia o połowę ilości odpadów spożywczych do 2030 roku. Aby przyczynić się do realizacji tego celu, hierarchia wykorzystania żywności powinna stanowić wiodącą zasadę zarządzania zasobami żywnościowymi, a każda polityka UE w tym zakresie powinna obejmować zachęty gospodarcze wspierające tego rodzaju działalność. Pomogłoby to uniknąć występującej obecnie sytuacji, kiedy to często tańszym rozwiązaniem jest składowanie nadającej się do spożycia żywności na wysypiskach odpadów niż jej przygotowanie i dostarczenie do banków żywności.

| 4.7. | Zrównoważone zarządzanie zasobami wymaga także zwiększenia wysiłków na rzecz ponownego użycia odpadów z zachowaniem ich jak największej wartości. Nowe badania porównujące koszt przygotowywania żywności w 28 państwach UE na potrzeby jej redystrybucji, wykorzystania jako paszy, przeznaczenia do rozkładu beztlenowego lub unieszkodliwienia na składowiskach odpadów pomogłyby określić rolę zachęt gospodarczych we właściwym stosowaniu unijnej hierarchii postępowania z odpadami. Sektor hotelarstwa i gastronomii nadal napotyka problemy w przekazywaniu żywności w formie darowizn, a związane z tym przepisy są mało znane. Jest to kluczowy obszar, w którym szczególnie użyteczne byłyby europejskie wytyczne szeroko rozpowszechniane wśród przedsiębiorstw w sektorze gastronomii i hotelarstwa. |
| --- | --- |

4.7.

Zrównoważone zarządzanie zasobami wymaga także zwiększenia wysiłków na rzecz ponownego użycia odpadów z zachowaniem ich jak największej wartości. Nowe badania porównujące koszt przygotowywania żywności w 28 państwach UE na potrzeby jej redystrybucji, wykorzystania jako paszy, przeznaczenia do rozkładu beztlenowego lub unieszkodliwienia na składowiskach odpadów pomogłyby określić rolę zachęt gospodarczych we właściwym stosowaniu unijnej hierarchii postępowania z odpadami. Sektor hotelarstwa i gastronomii nadal napotyka problemy w przekazywaniu żywności w formie darowizn, a związane z tym przepisy są mało znane. Jest to kluczowy obszar, w którym szczególnie użyteczne byłyby europejskie wytyczne szeroko rozpowszechniane wśród przedsiębiorstw w sektorze gastronomii i hotelarstwa.

| 4.8. | W pakiecie dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym wskazano również potrzebę sprecyzowania obecnych wytycznych dotyczących wykorzystania jako paszy żywności nienadającej się do spożycia przez ludzi. Solidne prawodawstwo regulujące stosowanie nowych technologii sterylizacji odpadów spożywczych na scentralizowanym szczeblu przemysłowym mogłoby zapewnić bezpieczeństwo mikrobiologiczne pasz, a jednocześnie doprowadzić do stworzenia nowych miejsc pracy i możliwości inwestycyjnych oraz osiągnięcia korzyści dla środowiska wynikających z bardziej efektywnego stosowania hierarchii postępowania z odpadami. |
| --- | --- |

4.8.

W pakiecie dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym wskazano również potrzebę sprecyzowania obecnych wytycznych dotyczących wykorzystania jako paszy żywności nienadającej się do spożycia przez ludzi. Solidne prawodawstwo regulujące stosowanie nowych technologii sterylizacji odpadów spożywczych na scentralizowanym szczeblu przemysłowym mogłoby zapewnić bezpieczeństwo mikrobiologiczne pasz, a jednocześnie doprowadzić do stworzenia nowych miejsc pracy i możliwości inwestycyjnych oraz osiągnięcia korzyści dla środowiska wynikających z bardziej efektywnego stosowania hierarchii postępowania z odpadami.

| 4.9. | Zważywszy, że świadomość konsumencka i akceptacja ze strony konsumentów mają zasadnicze znaczenie, należy rozpowszechniać materiały szkoleniowe dotyczące żywności, zrównoważenia produktów spożywczych i marnotrawienia żywności, w celu zwiększania wartości środków spożywczych i wspierania systemowych zmian w zachowaniu. Dostępne już są moduły dla szkół podstawowych i średnich oraz uniwersytetów, a także specjalistyczne programy w sektorze rolnictwa, produkcji oraz gastronomii i hotelarstwa, opracowane w oparciu o zestaw różnorodnych dobrych praktyk. |
| --- | --- |

4.9.

Zważywszy, że świadomość konsumencka i akceptacja ze strony konsumentów mają zasadnicze znaczenie, należy rozpowszechniać materiały szkoleniowe dotyczące żywności, zrównoważenia produktów spożywczych i marnotrawienia żywności, w celu zwiększania wartości środków spożywczych i wspierania systemowych zmian w zachowaniu. Dostępne już są moduły dla szkół podstawowych i średnich oraz uniwersytetów, a także specjalistyczne programy w sektorze rolnictwa, produkcji oraz gastronomii i hotelarstwa, opracowane w oparciu o zestaw różnorodnych dobrych praktyk.

| 4.10. | Od kilku już lat UE proaktywnie wspiera działania na rzecz zmniejszenia marnotrawienia żywności. Wiodący przykład UE w realizacji celu 12.3 będzie odgrywał kluczową rolę w osiągnięciu tego celu w skali globalnej, na przykład poprzez rozpowszechnianie europejskich dobrych praktyk i wiedzy fachowej. |
| --- | --- |

4.10.

Od kilku już lat UE proaktywnie wspiera działania na rzecz zmniejszenia marnotrawienia żywności. Wiodący przykład UE w realizacji celu 12.3 będzie odgrywał kluczową rolę w osiągnięciu tego celu w skali globalnej, na przykład poprzez rozpowszechnianie europejskich dobrych praktyk i wiedzy fachowej.

Wzmocnienie powiązania między systemami żywnościowymi a strategiami dotyczącymi zmiany klimatu

| 4.11. | Wpływ zmiany klimatu odczuwany jest we wszystkich aspektach bezpieczeństwa żywnościowego – nie tylko w odniesieniu do plonów i upraw, ale także w kontekście zdrowia rolników, rozprzestrzeniania się szkodników i chorób, utraty różnorodności biologicznej, braku stabilności dochodów, jakości wody itp. Obawy może budzić również utrata gruntów ornych w wyniku degradacji gleby i urbanizacja użytków rolnych. W związku z tym nadal należy traktować priorytetowo wykorzystanie gruntów do produkcji żywności. Instytucje i sektor prywatny odgrywają bardzo istotną rolę w zapewnianiu odporności systemów żywnościowych, np. poprzez udoskonalanie systemów zabezpieczenia społecznego w celu ograniczenia wstrząsów odczuwanych przez gospodarstwa domowe oraz zapewnianie ciągłych inwestycji w technologie niskoemisyjne w sektorze rolnym i spożywczym; poprawę dywersyfikacji upraw i rozwój zasobów genetycznych; inwestowanie w odporny rozwój rolnictwa zarówno na terenie gospodarstw, jak i poza nimi; oraz wdrażanie systemów sprzyjających lepszemu zarządzaniu ryzykiem związanym ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

4.11.

Wpływ zmiany klimatu odczuwany jest we wszystkich aspektach bezpieczeństwa żywnościowego – nie tylko w odniesieniu do plonów i upraw, ale także w kontekście zdrowia rolników, rozprzestrzeniania się szkodników i chorób, utraty różnorodności biologicznej, braku stabilności dochodów, jakości wody itp. Obawy może budzić również utrata gruntów ornych w wyniku degradacji gleby i urbanizacja użytków rolnych. W związku z tym nadal należy traktować priorytetowo wykorzystanie gruntów do produkcji żywności. Instytucje i sektor prywatny odgrywają bardzo istotną rolę w zapewnianiu odporności systemów żywnościowych, np. poprzez udoskonalanie systemów zabezpieczenia społecznego w celu ograniczenia wstrząsów odczuwanych przez gospodarstwa domowe oraz zapewnianie ciągłych inwestycji w technologie niskoemisyjne w sektorze rolnym i spożywczym; poprawę dywersyfikacji upraw i rozwój zasobów genetycznych; inwestowanie w odporny rozwój rolnictwa zarówno na terenie gospodarstw, jak i poza nimi; oraz wdrażanie systemów sprzyjających lepszemu zarządzaniu ryzykiem związanym ze zmianą klimatu.

| 4.12. | Mając na uwadze gospodarczy filar zrównoważenia, Komisja i państwa członkowskie muszą uwzględnić możliwości zarówno w zakresie łagodzenia, jak i sekwestracji, zapewniając jednocześnie wszelkie środki w ramach wsparcia finansowego na potrzeby wdrożenia i promowania innowacyjnych mechanizmów współpracy partnerstw publiczno-prywatnych. Dodatkowe wskaźniki dotyczące wzrostu wydajności rolnictwa, dostępnych gruntów, sposobów odżywiania oraz strat żywności i jej marnotrawienia dopełniłyby obrazu wpływu systemów żywnościowych na zmianę klimatu. |
| --- | --- |

4.12.

Mając na uwadze gospodarczy filar zrównoważenia, Komisja i państwa członkowskie muszą uwzględnić możliwości zarówno w zakresie łagodzenia, jak i sekwestracji, zapewniając jednocześnie wszelkie środki w ramach wsparcia finansowego na potrzeby wdrożenia i promowania innowacyjnych mechanizmów współpracy partnerstw publiczno-prywatnych. Dodatkowe wskaźniki dotyczące wzrostu wydajności rolnictwa, dostępnych gruntów, sposobów odżywiania oraz strat żywności i jej marnotrawienia dopełniłyby obrazu wpływu systemów żywnościowych na zmianę klimatu.

Promowanie zdrowszego i bardziej zrównoważonego odżywiania

| 4.13. | Zdrowe wybory żywieniowe są często wyborami zrównoważonymi (14), zwłaszcza w ramach zbilansowanej diety. Na przykład spożywanie większej ilości sezonowej, lokalnej i zróżnicowanej żywności pochodzenia roślinnego jest korzystne zarówno dla zdrowia, jak i dla środowiska. Zdrowsze nawyki żywieniowe zmniejszają również ryzyko występowania chorób przewlekłych, obniżają koszty opieki zdrowotnej oraz ograniczają zmniejszenie wydajności pracy w gospodarce. Należy ustanowić zasady opracowywania wytycznych dotyczących zdrowego i zrównoważonego odżywiania, które mogłyby być uwzględniane przez państwa członkowskie. Wytyczne dotyczące odżywiania i zamówień publicznych mają bezpośredni wpływ na konsumpcję, jeśli są stosowane przez instytucje publiczne, takie jak szkoły i szpitale. Należy także wziąć pod uwagę zmianę żywieniową, jaka zachodzi na całym świecie, oraz rolę UE w tworzeniu pozytywnego wzorca zrównoważonego odżywiania. Za dobry przykład w tym zakresie można uznać fleksitarianizm, polegający na ograniczaniu konsumpcji mięsa co najmniej raz w tygodniu, propagowany na przykład w Niderlandach. |
| --- | --- |

4.13.

Zdrowe wybory żywieniowe są często wyborami zrównoważonymi (14), zwłaszcza w ramach zbilansowanej diety. Na przykład spożywanie większej ilości sezonowej, lokalnej i zróżnicowanej żywności pochodzenia roślinnego jest korzystne zarówno dla zdrowia, jak i dla środowiska. Zdrowsze nawyki żywieniowe zmniejszają również ryzyko występowania chorób przewlekłych, obniżają koszty opieki zdrowotnej oraz ograniczają zmniejszenie wydajności pracy w gospodarce. Należy ustanowić zasady opracowywania wytycznych dotyczących zdrowego i zrównoważonego odżywiania, które mogłyby być uwzględniane przez państwa członkowskie. Wytyczne dotyczące odżywiania i zamówień publicznych mają bezpośredni wpływ na konsumpcję, jeśli są stosowane przez instytucje publiczne, takie jak szkoły i szpitale. Należy także wziąć pod uwagę zmianę żywieniową, jaka zachodzi na całym świecie, oraz rolę UE w tworzeniu pozytywnego wzorca zrównoważonego odżywiania. Za dobry przykład w tym zakresie można uznać fleksitarianizm, polegający na ograniczaniu konsumpcji mięsa co najmniej raz w tygodniu, propagowany na przykład w Niderlandach.

| 4.14. | Inicjatywy takie jak unijny program dopłat do żywności w szkołach, obejmujące doradztwo w zakresie odżywiania oraz dystrybucję pełnowartościowych produktów, przyczyniają się do bardziej zrównoważonego sposobu odżywiania. Komisja powinna zachęcać państwa członkowskie do zachęcania do zdrowej i zrównoważonej konsumpcji. Należy promować ogólnounijne kampanie reklam wizualnych na rzecz zdrowej żywności; może to być również dobrym sposobem na zwiększenie konsumpcji lokalnej podczas zawirowań na światowych rynkach. |
| --- | --- |

4.14.

Inicjatywy takie jak unijny program dopłat do żywności w szkołach, obejmujące doradztwo w zakresie odżywiania oraz dystrybucję pełnowartościowych produktów, przyczyniają się do bardziej zrównoważonego sposobu odżywiania. Komisja powinna zachęcać państwa członkowskie do zachęcania do zdrowej i zrównoważonej konsumpcji. Należy promować ogólnounijne kampanie reklam wizualnych na rzecz zdrowej żywności; może to być również dobrym sposobem na zwiększenie konsumpcji lokalnej podczas zawirowań na światowych rynkach.

| 4.15. | Jako że konsumenci coraz bardziej przyzwyczajają się do kupowania produktów spożywczych po niskiej cenie, należy ponownie zwrócić uwagę na prawdziwą wartość żywności. W tanich produktach nie uwzględnia się efektów zewnętrznych takich jak koszty związane z uzdatnianiem wody. Jak wspomniano wyżej, niezbędna jest edukacja żywieniowa w szkołach, jak również zrozumienie prawidłowych wzorców żywieniowych i nabycie podstawowych umiejętności kucharskich sprzyjających dobremu zdrowiu dzięki domowym posiłkom przygotowywanym zgodnie z zaleceniami żywieniowymi oraz zasadą ograniczania marnowania żywności. |
| --- | --- |

4.15.

Jako że konsumenci coraz bardziej przyzwyczajają się do kupowania produktów spożywczych po niskiej cenie, należy ponownie zwrócić uwagę na prawdziwą wartość żywności. W tanich produktach nie uwzględnia się efektów zewnętrznych takich jak koszty związane z uzdatnianiem wody. Jak wspomniano wyżej, niezbędna jest edukacja żywieniowa w szkołach, jak również zrozumienie prawidłowych wzorców żywieniowych i nabycie podstawowych umiejętności kucharskich sprzyjających dobremu zdrowiu dzięki domowym posiłkom przygotowywanym zgodnie z zaleceniami żywieniowymi oraz zasadą ograniczania marnowania żywności.

| 4.16. | Warto odnotować, że niderlandzkie Ministerstwo Zdrowia, Opieki Społecznej i Sportu zainicjowało ze związkami producentów, sprzedawców detalicznych oraz stowarzyszeniami z sektora gastronomii i hotelarstwa porozumienie w sprawie udoskonalenia składu żywności, co sprawia, że produkty są zdrowsze, a zdrowe wybory są wyborami najprostszymi. Porozumienie to obejmuje ambitne cele w odniesieniu do stopniowego ograniczania ilości soli i tłuszczów nasyconych w środkach spożywczych oraz kaloryczności środków spożywczych do 2020 r. przy jednoczesnej minimalizacji zauważalnych zmian w profilach smakowych (15). W niniejszej opinii wzywa się do wdrożenia unijnych ram dla krajowych inicjatyw dotyczących wybranych składników odżywczych, tj. niedawno zatwierdzonego załącznika dotyczącego dodatku cukrów. |
| --- | --- |

4.16.

Warto odnotować, że niderlandzkie Ministerstwo Zdrowia, Opieki Społecznej i Sportu zainicjowało ze związkami producentów, sprzedawców detalicznych oraz stowarzyszeniami z sektora gastronomii i hotelarstwa porozumienie w sprawie udoskonalenia składu żywności, co sprawia, że produkty są zdrowsze, a zdrowe wybory są wyborami najprostszymi. Porozumienie to obejmuje ambitne cele w odniesieniu do stopniowego ograniczania ilości soli i tłuszczów nasyconych w środkach spożywczych oraz kaloryczności środków spożywczych do 2020 r. przy jednoczesnej minimalizacji zauważalnych zmian w profilach smakowych (15). W niniejszej opinii wzywa się do wdrożenia unijnych ram dla krajowych inicjatyw dotyczących wybranych składników odżywczych, tj. niedawno zatwierdzonego załącznika dotyczącego dodatku cukrów.

| 4.17. | Rozwój produktów, rozwój rynku i tworzenie kluczowych partnerstw mogą przyczynić się do ułatwiania i uatrakcyjniania zdrowszych i zrównoważonych wyborów żywieniowych. Branża i społeczeństwo obywatelskie powinny przeanalizować i wykorzystać możliwości zwiększania spożycia sezonowych i lokalnych owoców i warzyw oraz innych produktów naturalnie bogatych we włókna pokarmowe, takich jak produkty pełnoziarniste czy suche nasiona roślin strączkowych. Ustanowienie przez ONZ bieżącego roku Międzynarodowym Rokiem Suchych Nasion Roślin Strączkowych należy uznać za pierwszy krok w tym kierunku. |
| --- | --- |

4.17.

Rozwój produktów, rozwój rynku i tworzenie kluczowych partnerstw mogą przyczynić się do ułatwiania i uatrakcyjniania zdrowszych i zrównoważonych wyborów żywieniowych. Branża i społeczeństwo obywatelskie powinny przeanalizować i wykorzystać możliwości zwiększania spożycia sezonowych i lokalnych owoców i warzyw oraz innych produktów naturalnie bogatych we włókna pokarmowe, takich jak produkty pełnoziarniste czy suche nasiona roślin strączkowych. Ustanowienie przez ONZ bieżącego roku Międzynarodowym Rokiem Suchych Nasion Roślin Strączkowych należy uznać za pierwszy krok w tym kierunku.

| 4.18. | Wprowadzenie przejrzystych etykiet zawierających informacje dotyczące pochodzenia, środków produkcji i wartości odżywczej produktów ułatwiłoby konsumentom dokonywanie wyboru. Identyfikowalność jest również bardzo ważna zarówno dla producentów żywności, jak i konsumentów, gdyż pozwala zapewnić bezpieczeństwo żywności. Należy rozważyć wprowadzenie jednolitej i łatwej do zrozumienia etykiety „zrównoważonej żywności”, a Komisja powinna ocenić wykonalność tego projektu. Powinno się także jeszcze bardziej zachęcać do kładzenia większego nacisku na takie technologie jak aplikacje mobilne czy wyświetlacze dla konsumentów w sektorze handlu detalicznego, które zapewniają wszystkie wymagane informacje i pełną identyfikowalność. |
| --- | --- |

4.18.

Wprowadzenie przejrzystych etykiet zawierających informacje dotyczące pochodzenia, środków produkcji i wartości odżywczej produktów ułatwiłoby konsumentom dokonywanie wyboru. Identyfikowalność jest również bardzo ważna zarówno dla producentów żywności, jak i konsumentów, gdyż pozwala zapewnić bezpieczeństwo żywności. Należy rozważyć wprowadzenie jednolitej i łatwej do zrozumienia etykiety „zrównoważonej żywności”, a Komisja powinna ocenić wykonalność tego projektu. Powinno się także jeszcze bardziej zachęcać do kładzenia większego nacisku na takie technologie jak aplikacje mobilne czy wyświetlacze dla konsumentów w sektorze handlu detalicznego, które zapewniają wszystkie wymagane informacje i pełną identyfikowalność.

Rozwój bazy wiedzy oraz wspieranie badań naukowych i innowacji

| 4.19. | Wiele wyzwań związanych z globalnym bezpieczeństwem żywnościowym i żywieniowym wymaga zaangażowania środowiska badawczego w celu generowania wiedzy, promowania innowacji, współpracy ze społeczeństwem oraz udzielania wsparcia w kształtowaniu bardziej zrównoważonego systemu żywnościowego. Na ten cel udostępniono znaczną pulę środków finansowych na podstawie programu ramowego UE w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” oraz wcześniejszego siódmego programu ramowego. Niedostateczną uwagę poświęcono jednak badaniom dotyczącym sposobów odżywiania, strat żywności i jej marnotrawienia, w związku z czym w tych obszarach należy podjąć wzmożone wysiłki. EKES zdecydowanie popiera inicjatywę Komisji dotyczącą opracowania długoterminowej strategii na rzecz europejskich badań i innowacji w dziedzinie rolnictwa, jak również niedawną ambitną decyzję DG ds. Badań Naukowych i Innowacji w sprawie opracowania kompleksowej strategii na rzecz europejskiej przestrzeni badań dotyczących żywności; Europa może również promować zrównoważone zmiany żywieniowe oraz ograniczanie strat żywności i jej marnotrawienia w innych regionach świata za pośrednictwem programu SWITCH (16). |
| --- | --- |

4.19.

Wiele wyzwań związanych z globalnym bezpieczeństwem żywnościowym i żywieniowym wymaga zaangażowania środowiska badawczego w celu generowania wiedzy, promowania innowacji, współpracy ze społeczeństwem oraz udzielania wsparcia w kształtowaniu bardziej zrównoważonego systemu żywnościowego. Na ten cel udostępniono znaczną pulę środków finansowych na podstawie programu ramowego UE w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” oraz wcześniejszego siódmego programu ramowego. Niedostateczną uwagę poświęcono jednak badaniom dotyczącym sposobów odżywiania, strat żywności i jej marnotrawienia, w związku z czym w tych obszarach należy podjąć wzmożone wysiłki. EKES zdecydowanie popiera inicjatywę Komisji dotyczącą opracowania długoterminowej strategii na rzecz europejskich badań i innowacji w dziedzinie rolnictwa, jak również niedawną ambitną decyzję DG ds. Badań Naukowych i Innowacji w sprawie opracowania kompleksowej strategii na rzecz europejskiej przestrzeni badań dotyczących żywności; Europa może również promować zrównoważone zmiany żywieniowe oraz ograniczanie strat żywności i jej marnotrawienia w innych regionach świata za pośrednictwem programu SWITCH (16).

| 4.20. | Naukowy Komitet Sterujący Unii Europejskiej w ramach wystawy Expo 2015 w Mediolanie określił wyzwania naukowe w siedmiu rozległych obszarach oraz podkreślił znaczenie promowania podejść systemowych oraz inwestowania w inter- i transdyscyplinarne badania naukowe. Zalecił również utworzenie międzynarodowego panelu ds. bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego, co stanowiłoby wyraźny krok wspierający podejście interdyscyplinarne i międzysektorowe. |
| --- | --- |

4.20.

Naukowy Komitet Sterujący Unii Europejskiej w ramach wystawy Expo 2015 w Mediolanie określił wyzwania naukowe w siedmiu rozległych obszarach oraz podkreślił znaczenie promowania podejść systemowych oraz inwestowania w inter- i transdyscyplinarne badania naukowe. Zalecił również utworzenie międzynarodowego panelu ds. bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego, co stanowiłoby wyraźny krok wspierający podejście interdyscyplinarne i międzysektorowe.

| 4.21. | Badania, innowacje i rozwój są głównym motorem przestawiania się na zrównoważony system żywnościowy zgodnie z celami polityki dotyczącej klimatu. EKES wzywa instytucje UE i państwa członkowskie do zwiększenia finansowania działań w tej dziedzinie i apeluje o wspólne wysiłki, w ramach których środowiska badawcze, osoby zajmujące się tą kwestią zawodowo oraz inne zainteresowane strony będą się dzieliły wynikami. Europejskie partnerstwo innowacyjne na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa (EIP-AGRI), wspierane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), ma do odegrania zasadniczą rolę w zacieśnianiu współpracy między różnymi zainteresowanymi stronami oraz zapewnianiu ściślejszego związku pomiędzy osobami zajmującymi się tą kwestią zawodowo a naukowcami. Ponadto wielopodmiotowe podejście przyjęte w ramach programu „Horyzont 2020” jest ważnym narzędziem zapewniającym, że rolnicy są kluczowymi podmiotami tego procesu. Kluczem do udanego wdrażania innowacji jest ich aktywne promowanie za pośrednictwem organów konsultacyjnych i edukacyjnych wśród użytkowników końcowych w systemie żywnościowym, a także aktywne włączanie użytkowników końcowych w działania w zakresie badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

4.21.

Badania, innowacje i rozwój są głównym motorem przestawiania się na zrównoważony system żywnościowy zgodnie z celami polityki dotyczącej klimatu. EKES wzywa instytucje UE i państwa członkowskie do zwiększenia finansowania działań w tej dziedzinie i apeluje o wspólne wysiłki, w ramach których środowiska badawcze, osoby zajmujące się tą kwestią zawodowo oraz inne zainteresowane strony będą się dzieliły wynikami. Europejskie partnerstwo innowacyjne na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa (EIP-AGRI), wspierane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), ma do odegrania zasadniczą rolę w zacieśnianiu współpracy między różnymi zainteresowanymi stronami oraz zapewnianiu ściślejszego związku pomiędzy osobami zajmującymi się tą kwestią zawodowo a naukowcami. Ponadto wielopodmiotowe podejście przyjęte w ramach programu „Horyzont 2020” jest ważnym narzędziem zapewniającym, że rolnicy są kluczowymi podmiotami tego procesu. Kluczem do udanego wdrażania innowacji jest ich aktywne promowanie za pośrednictwem organów konsultacyjnych i edukacyjnych wśród użytkowników końcowych w systemie żywnościowym, a także aktywne włączanie użytkowników końcowych w działania w zakresie badań naukowych i innowacji.

| 4.22. | EKES podkreśla, że wykorzystanie w sektorze rolnictwa nowych technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz istniejących programów Komisji, takich jak Galileo i Copernicus, przyczynia się do poprawy metod zrównoważonej produkcji surowców w UE. EKES apeluje o dalsze działania badawczo-rozwojowe w kontekście stosowania ICT we wszystkich sektorach produkcji żywności. Metody te mają kluczowe znaczenie w promowaniu dalszych precyzyjnych i bardziej zasobooszczędnych technik produkcji żywności oraz we wczesnym wykrywaniu chorób, zakłóceń klimatycznych i ekstremalnych warunków pogodowych. To może z kolei doprowadzić do ograniczenia zjawiska strat żywności w produkcji podstawowej. Więcej badań należy również poświęcić ocenie potencjału innowacyjnych rodzajów gospodarki rolnej (takich jak rolnictwo miejskie) i poprawie paszy dla zwierząt. |
| --- | --- |

4.22.

EKES podkreśla, że wykorzystanie w sektorze rolnictwa nowych technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz istniejących programów Komisji, takich jak Galileo i Copernicus, przyczynia się do poprawy metod zrównoważonej produkcji surowców w UE. EKES apeluje o dalsze działania badawczo-rozwojowe w kontekście stosowania ICT we wszystkich sektorach produkcji żywności. Metody te mają kluczowe znaczenie w promowaniu dalszych precyzyjnych i bardziej zasobooszczędnych technik produkcji żywności oraz we wczesnym wykrywaniu chorób, zakłóceń klimatycznych i ekstremalnych warunków pogodowych. To może z kolei doprowadzić do ograniczenia zjawiska strat żywności w produkcji podstawowej. Więcej badań należy również poświęcić ocenie potencjału innowacyjnych rodzajów gospodarki rolnej (takich jak rolnictwo miejskie) i poprawie paszy dla zwierząt.

Zwalczanie chorób zwierząt i roślin w celu zwiększenia odporności systemu żywnościowego

| 4.23. | Rozprzestrzenianie się chorób i szkodników atakujących zwierzęta i rośliny, nasilone przez zglobalizowany handel i zmianę klimatu, ma niekorzystny wpływ na systemy żywnościowe. Niedawne przypadki wystąpienia afrykańskiego pomoru świń i inwazji bakterii Xylella fastidiosa atakującej drzewa oliwne w południowych Włoszech stanowią jedynie przykłady tego, jak choroby roślin i zwierząt mogą negatywnie oddziaływać na system żywnościowy i generować straty żywności. Choć UE posiada niemal najlepszy system wczesnego wykrywania i zapobiegania na świecie, polityka UE i ramy legislacyjne w sprawie zdrowia zwierząt i roślin mogą być dalej rozwijane i wzmacnianie, z większym naciskiem na zapobieganie kryzysom, lepszy nadzór i wczesne wykrywanie, gotowość i zarządzanie, a także na wykrywanie i ocenę już pojawiających się lub nowych zagrożeń zarówno w UE, jak i poza nią. Istnieją już laboratoria referencyjne ds. chorób zwierząt, lecz nie utworzono analogicznych laboratoriów ds. chorób roślin. Wiedza i badania stanowią najważniejsze filary zapobiegania. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do wyznaczenia jeszcze ambitniejszych celów w zakresie pilnego finansowania ośrodków badań naukowych w dziedzinie chorób zwierząt oraz ustanowienia laboratoriów referencyjnych ds. chorób roślin. Należy również wzmocnić systemy wczesnego wykrywania i zapobiegania, zapewniając jednocześnie odpowiednie rekompensaty producentom żywności i innym operatorom (np. pracownikom rolnym) za wszelkie poniesione straty, m.in. za straty finansowe ponoszone przez rolnika, gdy na skutek wybuchu epidemii nałożono ograniczenia w handlu w ogólnym interesie publicznym. Ponadto należy położyć nacisk na ustanowienie bardziej zróżnicowanych systemów rolniczych, które są bardziej odporne na stresy biotyczne. |
| --- | --- |

4.23.

Rozprzestrzenianie się chorób i szkodników atakujących zwierzęta i rośliny, nasilone przez zglobalizowany handel i zmianę klimatu, ma niekorzystny wpływ na systemy żywnościowe. Niedawne przypadki wystąpienia afrykańskiego pomoru świń i inwazji bakterii Xylella fastidiosa atakującej drzewa oliwne w południowych Włoszech stanowią jedynie przykłady tego, jak choroby roślin i zwierząt mogą negatywnie oddziaływać na system żywnościowy i generować straty żywności. Choć UE posiada niemal najlepszy system wczesnego wykrywania i zapobiegania na świecie, polityka UE i ramy legislacyjne w sprawie zdrowia zwierząt i roślin mogą być dalej rozwijane i wzmacnianie, z większym naciskiem na zapobieganie kryzysom, lepszy nadzór i wczesne wykrywanie, gotowość i zarządzanie, a także na wykrywanie i ocenę już pojawiających się lub nowych zagrożeń zarówno w UE, jak i poza nią. Istnieją już laboratoria referencyjne ds. chorób zwierząt, lecz nie utworzono analogicznych laboratoriów ds. chorób roślin. Wiedza i badania stanowią najważniejsze filary zapobiegania. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do wyznaczenia jeszcze ambitniejszych celów w zakresie pilnego finansowania ośrodków badań naukowych w dziedzinie chorób zwierząt oraz ustanowienia laboratoriów referencyjnych ds. chorób roślin. Należy również wzmocnić systemy wczesnego wykrywania i zapobiegania, zapewniając jednocześnie odpowiednie rekompensaty producentom żywności i innym operatorom (np. pracownikom rolnym) za wszelkie poniesione straty, m.in. za straty finansowe ponoszone przez rolnika, gdy na skutek wybuchu epidemii nałożono ograniczenia w handlu w ogólnym interesie publicznym. Ponadto należy położyć nacisk na ustanowienie bardziej zróżnicowanych systemów rolniczych, które są bardziej odporne na stresy biotyczne.

| 4.24. | Inwestycje w badania naukowe powinny koncentrować się na zapobieganiu i wczesnym wykrywaniu, jako że leczenie i zwalczanie istniejącej choroby może być bardzo kosztowne i uciążliwe. Budowanie zdolności i zwiększanie świadomości mają kluczowe znaczenie, podobnie jak transfer wiedzy od naukowców do rolników i innych podmiotów. Transfer wiedzy i współpraca z państwami trzecimi mają fundamentalne znaczenie. UE powinna być źródłem miękkiego prawa, wytycznych i narzędzi do celów lepszego nadzoru, przy czym niezbędna jest także bardziej restrykcyjna kontrola przywozu. Kluczowe znaczenie ma również zwalczanie odporności na antybiotyki. Należy też przyjąć zintegrowane podejście łączące opiekę zdrowotną ludzi i zwierząt (podejście „Jedno zdrowie”). |
| --- | --- |

4.24.

Inwestycje w badania naukowe powinny koncentrować się na zapobieganiu i wczesnym wykrywaniu, jako że leczenie i zwalczanie istniejącej choroby może być bardzo kosztowne i uciążliwe. Budowanie zdolności i zwiększanie świadomości mają kluczowe znaczenie, podobnie jak transfer wiedzy od naukowców do rolników i innych podmiotów. Transfer wiedzy i współpraca z państwami trzecimi mają fundamentalne znaczenie. UE powinna być źródłem miękkiego prawa, wytycznych i narzędzi do celów lepszego nadzoru, przy czym niezbędna jest także bardziej restrykcyjna kontrola przywozu. Kluczowe znaczenie ma również zwalczanie odporności na antybiotyki. Należy też przyjąć zintegrowane podejście łączące opiekę zdrowotną ludzi i zwierząt (podejście „Jedno zdrowie”).

Bruksela, 26 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  HLPE, Food losses and waste in the context of sustainable food systems [Straty żywności i odpady spożywcze w kontekście zrównoważonych systemów żywnościowych], sprawozdanie HLPE, Rzym, 2014.

1

Food losses and waste in the context of sustainable food systems

(2)  http://www.unep.org/resourcepanel/Portals/24102/PDFs/PriorityProductsAndMaterials_Summary_EN.pdf.

2

(3)  COM(2013) 838 final, http://ec.europa.eu/agriculture/genetic-resources/pdf/com-2013-838_pl.pdf.

3

(4)  FAO, Global food losses and food waste [Globalne straty żywności i jej marnotrawienie], 2011.

4

(5)  Przyjęta przez ONZ definicja straty żywności i jej marnotrawienia dostępna jest na stronie: http://thinkeatsave.org/index.php/be-informed/definition-of-food-loss-and-waste.

5

(6)  FUSIONS (2016), Estimates of European food waste levels [Szacunki dotyczące poziomu marnotrawienia żywności w Europie], http://eu-fusions.org/phocadownload/Publications/Estimates%20of%20European%20food%20waste%20levels.pdf.

6

Estimates of European food waste levels

(7)  FUSIONS EU data set 2015 [Zbiory danych UE 2015]; EC Preparatory Study on Food Waste, 2011 [Wstępna analiza KE nt. marnotrawienia żywności, 2011] http://eu-fusions.org/index.php/publications, http://ec.europa.eu/environment/eussd/pdf/bio_foodwaste_report.pdf.

7

FUSIONS EU data set 2015

EC Preparatory Study on Food Waste, 2011

(8)  EEA (2015) http://www.eea.europa.eu/signals/signals-2015/articles/agriculture-and-climate-change.

8

(9)  Zob. „Strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu” (COM(2013) 216 final).

9

(10)  WHO, dane Światowego Obserwatorium Zdrowia [Global Health Observatory (GHO)] (2015). Dostępne pod adresem: http://www.who.int/gho/ncd/risk_factors/obesity_text/en/.

10

(11)  WRR, Towards a food policy [W kierunku polityki żywieniowej], 2015.

11

Towards a food policy

(12)  Rząd Niderlandów (2015) Food agenda: for safe, healthy and sustainable food [Program działań na rzecz bezpiecznej, zdrowej i zrównoważonej żywności].

12

Food agenda: for safe, healthy and sustainable food

(13)  FAOSTAT, 2015.

13

(14)  Niderlandzka Rada ds. Zdrowia, Guidelines for a healthy diet: the ecological perspective [Wytyczne dotyczące zdrowego odżywiania: perspektywa ekologiczna], publikacja nr 2011/08, Haga, niderlandzka Rada ds. Zdrowia (Gezondheidsraad).

14

Guidelines for a healthy diet: the ecological perspective

(15)  Izba niższa parlamentu niderlandzkiego, 2014–2015, 32793 nr 162.

15

(16)  http://www.switch-asia.eu.

16

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/73 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/73

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie forum europejskiego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju

(opinia rozpoznawcza)

(2016/C 303/09)

| Sprawozdawca: | Brenda KING |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Roman HAKEN |

Sprawozdawca:

Brenda KING

Współsprawozdawca:

Roman HAKEN

Dnia 16 grudnia 2015 r. przyszła prezydencja niderlandzka, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

forum europejskiego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 11 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 26 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 148 do 1 (nikt nie wstrzymał się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje program działań ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Uważa, że przyjęcie tego programu wraz z porozumieniem klimatycznym z Paryża (COP 21) to wielki przełom w ustalaniu na skalę światową kierunku działań mających na celu wyeliminowanie ubóstwa, zapewnienie dobrobytu dla wszystkich oraz ochronę zasobów naturalnych planety w zintegrowany sposób. |
| --- | --- |

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje program działań ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Uważa, że przyjęcie tego programu wraz z porozumieniem klimatycznym z Paryża (COP 21) to wielki przełom w ustalaniu na skalę światową kierunku działań mających na celu wyeliminowanie ubóstwa, zapewnienie dobrobytu dla wszystkich oraz ochronę zasobów naturalnych planety w zintegrowany sposób.

| 1.2 | Komitet zaleca utworzenie we współpracy z Komisją i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego europejskiego forum na rzecz zrównoważonego rozwoju („forum”), jako platformy angażującej szeroki krąg organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron w tworzenie ram realizacji tego programu w UE i jego stałego monitorowania i przeglądu. |
| --- | --- |

1.2

Komitet zaleca utworzenie we współpracy z Komisją i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego europejskiego forum na rzecz zrównoważonego rozwoju („forum”), jako platformy angażującej szeroki krąg organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron w tworzenie ram realizacji tego programu w UE i jego stałego monitorowania i przeglądu.

| 1.3 | Nowy program, obejmujący 17 celów zrównoważonego rozwoju, jest uniwersalny i stosuje się zarówno do krajów rozwijających się, jak i krajów rozwiniętych, a wymagać będzie od wszystkich stron przemian transformacyjnych. UE i jej państwa członkowskie będą musiały dostosować wszystkie swoje polityki, nie tylko rozwojowe, w wyważony i spójny sposób. |
| --- | --- |

1.3

Nowy program, obejmujący 17 celów zrównoważonego rozwoju, jest uniwersalny i stosuje się zarówno do krajów rozwijających się, jak i krajów rozwiniętych, a wymagać będzie od wszystkich stron przemian transformacyjnych. UE i jej państwa członkowskie będą musiały dostosować wszystkie swoje polityki, nie tylko rozwojowe, w wyważony i spójny sposób.

| 1.4 | Jako jedna z sił napędowych w przygotowaniu programu działań ONZ do roku 2030, UE i jej państwa członkowskie powinny dawać przykład, wprowadzając ten program w praktyce i ustanawiając ramy zarządzania. Komitet z zadowoleniem przyjmuje zatem zamiar opublikowania przez Komisję w 2016 r. nowej inicjatywy zatytułowanej Kolejne działania mające zapewnić Europie zrównoważoną przyszłość z uwagi na przyjęte w niej nowe i najpilniej potrzebne podejście do zapewnienia w Europie wzrostu gospodarczego oraz zrównoważonego rozwoju społecznego i środowiskowego po 2020 r. oraz wdrożenia celów zrównoważonego rozwoju w europejskiej polityce wewnętrznej i zewnętrznej w zintegrowany sposób (1). Komitet wzywa Komisję do przyznania tej inicjatywie wysokiego priorytetu i uwzględnienia w niej również ram zarządzania partycypacyjnego. Uważa, że inicjatywa ta jest koniecznym krokiem w kierunku umocnienia koncepcji zrównoważonego rozwoju w całej Europie poprzez wprowadzenie zintegrowanej strategii na rzecz zrównoważonej Europy w zglobalizowanym świecie w horyzoncie czasowym sięgającym co najmniej 2030 r., stanowiącej ramy wdrażania na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

1.4

Jako jedna z sił napędowych w przygotowaniu programu działań ONZ do roku 2030, UE i jej państwa członkowskie powinny dawać przykład, wprowadzając ten program w praktyce i ustanawiając ramy zarządzania. Komitet z zadowoleniem przyjmuje zatem zamiar opublikowania przez Komisję w 2016 r. nowej inicjatywy zatytułowanej Kolejne działania mające zapewnić Europie zrównoważoną przyszłość z uwagi na przyjęte w niej nowe i najpilniej potrzebne podejście do zapewnienia w Europie wzrostu gospodarczego oraz zrównoważonego rozwoju społecznego i środowiskowego po 2020 r. oraz wdrożenia celów zrównoważonego rozwoju w europejskiej polityce wewnętrznej i zewnętrznej w zintegrowany sposób (1). Komitet wzywa Komisję do przyznania tej inicjatywie wysokiego priorytetu i uwzględnienia w niej również ram zarządzania partycypacyjnego. Uważa, że inicjatywa ta jest koniecznym krokiem w kierunku umocnienia koncepcji zrównoważonego rozwoju w całej Europie poprzez wprowadzenie zintegrowanej strategii na rzecz zrównoważonej Europy w zglobalizowanym świecie w horyzoncie czasowym sięgającym co najmniej 2030 r., stanowiącej ramy wdrażania na poziomie krajowym.

| 1.5 | Komitet zobowiązuje się wnieść wkład w pełne wdrożenie w UE programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Na podstawie wieloletniego doświadczenia w kontaktach ze społeczeństwem obywatelskim Komitet czuje się szczególnie kompetentny, by przyczynić się do silnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w tym kontekście. |
| --- | --- |

1.5

Komitet zobowiązuje się wnieść wkład w pełne wdrożenie w UE programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Na podstawie wieloletniego doświadczenia w kontaktach ze społeczeństwem obywatelskim Komitet czuje się szczególnie kompetentny, by przyczynić się do silnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w tym kontekście.

| 1.6 | Aby umocnić demokratyczny i pluralistyczny proces decyzyjny, przypisując jednocześnie większą rolę społeczeństwu obywatelskiemu, należy dopracować system zarządzania partycypacyjnego na poziomie UE. |
| --- | --- |

1.6

Aby umocnić demokratyczny i pluralistyczny proces decyzyjny, przypisując jednocześnie większą rolę społeczeństwu obywatelskiemu, należy dopracować system zarządzania partycypacyjnego na poziomie UE.

| 1.7 | Forum zrównoważonego rozwoju, rekomendowane przez EKES, ułatwi dialog i komunikację między instytucjami UE i zainteresowanymi podmiotami pozarządowymi oraz między podmiotami pozarządowymi z różnych regionów w sprawie postępów na drodze do zrównoważonego rozwoju w UE. Wpłynie na zwiększenie świadomości na temat programu działań do 2030 r., umożliwi rzeczową dyskusję i zwiększy poczucie odpowiedzialności wszystkich zaangażowanych stron. |
| --- | --- |

1.7

Forum zrównoważonego rozwoju, rekomendowane przez EKES, ułatwi dialog i komunikację między instytucjami UE i zainteresowanymi podmiotami pozarządowymi oraz między podmiotami pozarządowymi z różnych regionów w sprawie postępów na drodze do zrównoważonego rozwoju w UE. Wpłynie na zwiększenie świadomości na temat programu działań do 2030 r., umożliwi rzeczową dyskusję i zwiększy poczucie odpowiedzialności wszystkich zaangażowanych stron.

| 1.8 | Komitet jest przekonany, że organizacja forum będzie wykonalna z praktycznego punktu widzenia i przyniesie korzyści różnym zaangażowanym stronom. Przekonanie to opiera się na dogłębnej analizie przedstawionej w opinii, obejmującej wysłuchania i posiedzenia, podczas których zainteresowane strony wyraziły poparcie dla koncepcji stworzenia forum; wzięto także pod uwagę bardzo udany przykład Europejskiego Forum Migracji. |
| --- | --- |

1.8

Komitet jest przekonany, że organizacja forum będzie wykonalna z praktycznego punktu widzenia i przyniesie korzyści różnym zaangażowanym stronom. Przekonanie to opiera się na dogłębnej analizie przedstawionej w opinii, obejmującej wysłuchania i posiedzenia, podczas których zainteresowane strony wyraziły poparcie dla koncepcji stworzenia forum; wzięto także pod uwagę bardzo udany przykład Europejskiego Forum Migracji.

| 1.9 | Mając na uwadze, że realizacja celów zrównoważonego rozwoju jest nową dziedziną polityki, odpowiednie ramy zarządzania nadal oczekują na ustanowienie i utrwalenie w nadchodzących latach. Struktura forum powinna zatem umożliwiać elastyczność w celu dostosowania do zmiany ogólnych ram zarządzania. |
| --- | --- |

1.9

Mając na uwadze, że realizacja celów zrównoważonego rozwoju jest nową dziedziną polityki, odpowiednie ramy zarządzania nadal oczekują na ustanowienie i utrwalenie w nadchodzących latach. Struktura forum powinna zatem umożliwiać elastyczność w celu dostosowania do zmiany ogólnych ram zarządzania.

| 1.10 | Forum powinno obejmować szerokie spektrum przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i stowarzyszeń zainteresowanych podmiotów, w tym pochodzących z sektora prywatnego i związków zawodowych. Należy uczynić skład forum możliwie jak najszerszym, jednak z zachowaniem możliwości efektywnego działania i zarządzania nim. Forum powinno być także otwarte na inicjatywy oddolne w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. Udział środowiska naukowego i przedstawicieli ośrodków badawczych zapewniłby możliwość merytorycznej debaty. |
| --- | --- |

1.10

Forum powinno obejmować szerokie spektrum przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i stowarzyszeń zainteresowanych podmiotów, w tym pochodzących z sektora prywatnego i związków zawodowych. Należy uczynić skład forum możliwie jak najszerszym, jednak z zachowaniem możliwości efektywnego działania i zarządzania nim. Forum powinno być także otwarte na inicjatywy oddolne w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. Udział środowiska naukowego i przedstawicieli ośrodków badawczych zapewniłby możliwość merytorycznej debaty.

| 1.11 | Zasadnicze znaczenie ma udział Komisji Europejskiej na wysokim szczeblu; zaproszeni zostaną też przedstawiciele Rady UE i Parlamentu. Oczekuje się również na współpracę z Komitetem Regionów. Reprezentowani powinni być też przedstawiciele krajowych rad zrównoważonego rozwoju oraz krajowych rad społeczno-gospodarczych, jak również podobnych organów krajowych, które działają na rzecz postępu w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.11

Zasadnicze znaczenie ma udział Komisji Europejskiej na wysokim szczeblu; zaproszeni zostaną też przedstawiciele Rady UE i Parlamentu. Oczekuje się również na współpracę z Komitetem Regionów. Reprezentowani powinni być też przedstawiciele krajowych rad zrównoważonego rozwoju oraz krajowych rad społeczno-gospodarczych, jak również podobnych organów krajowych, które działają na rzecz postępu w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| 1.12 | Forum winno być zarządzane przez radę składającą się w większości z członków wywodzących się z organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron oraz z innych członków, reprezentujących Komisję i EKES. |
| --- | --- |

1.12

Forum winno być zarządzane przez radę składającą się w większości z członków wywodzących się z organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron oraz z innych członków, reprezentujących Komisję i EKES.

| 1.13 | Musi być dobrze wbudowane w wielopoziomowy proces realizacji, monitorowania i oceny celów zrównoważonego rozwoju. Jego organizacja powinna zapewniać ciągłość prac, powinna przewidywać co najmniej jedno posiedzenie w roku i uwzględniać m.in. przygotowania UE do corocznego Forum Politycznego Wysokiego Szczebla ds. Zrównoważonego Rozwoju pod auspicjami ONZ. Forum powinno służyć jako platforma do omawiania kwestii dotyczących projektu, ustanowienia i metod unijnych ram realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Ponadto forum powinno ułatwiać zaangażowanie swoich członków w międzyrządową kontrolę realizacji celów zrównoważonego rozwoju prowadzoną przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

1.13

Musi być dobrze wbudowane w wielopoziomowy proces realizacji, monitorowania i oceny celów zrównoważonego rozwoju. Jego organizacja powinna zapewniać ciągłość prac, powinna przewidywać co najmniej jedno posiedzenie w roku i uwzględniać m.in. przygotowania UE do corocznego Forum Politycznego Wysokiego Szczebla ds. Zrównoważonego Rozwoju pod auspicjami ONZ. Forum powinno służyć jako platforma do omawiania kwestii dotyczących projektu, ustanowienia i metod unijnych ram realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Ponadto forum powinno ułatwiać zaangażowanie swoich członków w międzyrządową kontrolę realizacji celów zrównoważonego rozwoju prowadzoną przez państwa członkowskie.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Podczas zorganizowanego przez ONZ Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju w dniach 25–27 września 2015 r. światowi przywódcy przyjęli program działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 zawierający zbiór 17 celów zrównoważonego rozwoju, które mają zostać osiągnięte do 2030 r. |
| --- | --- |

2.1

Podczas zorganizowanego przez ONZ Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju w dniach 25–27 września 2015 r. światowi przywódcy przyjęli program działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 zawierający zbiór 17 celów zrównoważonego rozwoju, które mają zostać osiągnięte do 2030 r.

| 2.2 | W regionie europejskim UE będzie odgrywać kluczową rolę we włączaniu nowego programu do polityk europejskich, informowaniu o nim, określaniu kamieni milowych, koordynowaniu i dostarczaniu wytycznych oraz monitorowaniu postępów i zapewnianiu jakości wzajemnych ocen (krajowych). |
| --- | --- |

2.2

W regionie europejskim UE będzie odgrywać kluczową rolę we włączaniu nowego programu do polityk europejskich, informowaniu o nim, określaniu kamieni milowych, koordynowaniu i dostarczaniu wytycznych oraz monitorowaniu postępów i zapewnianiu jakości wzajemnych ocen (krajowych).

| 2.3 | W dążeniu do realizacji celów zrównoważonego rozwoju należy koniecznie ustanowić odpowiednie mechanizmy zarządzania na szczeblach globalnym, regionalnym, krajowym i lokalnym. Opierając się na podejściu zakładającym uczestnictwo wielu stron oraz na zasadach przejrzystości, rozliczalności i wzmacniania pozycji obywateli – społeczności lokalne, przedsiębiorstwa, organizacje pozarządowe i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego muszą odgrywać aktywną rolę na wszystkich szczeblach polityki. |
| --- | --- |

2.3

W dążeniu do realizacji celów zrównoważonego rozwoju należy koniecznie ustanowić odpowiednie mechanizmy zarządzania na szczeblach globalnym, regionalnym, krajowym i lokalnym. Opierając się na podejściu zakładającym uczestnictwo wielu stron oraz na zasadach przejrzystości, rozliczalności i wzmacniania pozycji obywateli – społeczności lokalne, przedsiębiorstwa, organizacje pozarządowe i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego muszą odgrywać aktywną rolę na wszystkich szczeblach polityki.

| 2.4 | W swoim raporcie informacyjnym (2) Komitet zbadał sposoby uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego we wdrażaniu programu na okres do 2030 r. w UE oraz przedstawił zalecenia dotyczące wzmocnionego zarządzania partycypacyjnego. Główne zalecenia z tego raportu stanowią podstawę wnioskowanego forum. |
| --- | --- |

2.4

W swoim raporcie informacyjnym (2) Komitet zbadał sposoby uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego we wdrażaniu programu na okres do 2030 r. w UE oraz przedstawił zalecenia dotyczące wzmocnionego zarządzania partycypacyjnego. Główne zalecenia z tego raportu stanowią podstawę wnioskowanego forum.

| 2.5 | Po przedstawieniu raportu Komisji, Forum Politycznemu Wysokiego Szczebla ONZ, grupom roboczym Rady i innym konferencjom prezydencja niderlandzka w Radzie UE zwróciła się do Komitetu o sporządzenie opinii rozpoznawczej w sprawie sposobów praktycznego ustanowienia mechanizmu służącego zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu UE, a także sposobów jego finansowania i zarządzania nim, tak aby stanowił skuteczne narzędzie zarządzania partycypacyjnego programem działań do roku 2030. Zalecenia zawarte w niniejszej opinii powinny ułatwić późniejsze decyzje polityczne dotyczące wprowadzenia takiego mechanizmu. |
| --- | --- |

2.5

Po przedstawieniu raportu Komisji, Forum Politycznemu Wysokiego Szczebla ONZ, grupom roboczym Rady i innym konferencjom prezydencja niderlandzka w Radzie UE zwróciła się do Komitetu o sporządzenie opinii rozpoznawczej w sprawie sposobów praktycznego ustanowienia mechanizmu służącego zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu UE, a także sposobów jego finansowania i zarządzania nim, tak aby stanowił skuteczne narzędzie zarządzania partycypacyjnego programem działań do roku 2030. Zalecenia zawarte w niniejszej opinii powinny ułatwić późniejsze decyzje polityczne dotyczące wprowadzenia takiego mechanizmu.

3.   Zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron w zrównoważony rozwój

| 3.1 | Proces prowadzący do utworzenia programu działań ONZ do roku 2030 oparto na szeroko zakrojonym dialogu uczestniczącym z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron mającymi znaczny wkład w opracowanie celów zrównoważonego rozwoju w ramach Otwartej Grupy Roboczej ONZ. Takie podejście oparte na włączeniu to konieczność, ponieważ społeczeństwo obywatelskie ma do odegrania kluczową rolę na każdym etapie cyklu polityki zrównoważonego rozwoju (tj. na etapie ustalania celów i założeń, strategii realizacji oraz programów polityki, wdrażania i monitorowania). Postęp w zakresie zrównoważonego rozwoju jest możliwy jedynie, jeśli pochodzi bezpośrednio od zaangażowanych i innowacyjnych przedsiębiorstw, społeczności lokalnych i obywateli. |
| --- | --- |

3.1

Proces prowadzący do utworzenia programu działań ONZ do roku 2030 oparto na szeroko zakrojonym dialogu uczestniczącym z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron mającymi znaczny wkład w opracowanie celów zrównoważonego rozwoju w ramach Otwartej Grupy Roboczej ONZ. Takie podejście oparte na włączeniu to konieczność, ponieważ społeczeństwo obywatelskie ma do odegrania kluczową rolę na każdym etapie cyklu polityki zrównoważonego rozwoju (tj. na etapie ustalania celów i założeń, strategii realizacji oraz programów polityki, wdrażania i monitorowania). Postęp w zakresie zrównoważonego rozwoju jest możliwy jedynie, jeśli pochodzi bezpośrednio od zaangażowanych i innowacyjnych przedsiębiorstw, społeczności lokalnych i obywateli.

| 3.2 | Jednym z najważniejszych ustaleń poprzedniego raportu informacyjnego EKES-u było stwierdzenie, że zaangażowanie zainteresowanych stron w zrównoważony rozwój sprawdza się najlepiej, jeśli jest zorganizowane jako uporządkowany i ciągły proces, a nie gdy jest realizowane w formie niepowiązanych ze sobą tematycznych lub doraźnych konsultacji. Zorganizowany proces daje zainteresowanym stronom możliwość planowania z wyprzedzeniem i wnoszenia wkładu popartego należytą analizą. |
| --- | --- |

3.2

Jednym z najważniejszych ustaleń poprzedniego raportu informacyjnego EKES-u było stwierdzenie, że zaangażowanie zainteresowanych stron w zrównoważony rozwój sprawdza się najlepiej, jeśli jest zorganizowane jako uporządkowany i ciągły proces, a nie gdy jest realizowane w formie niepowiązanych ze sobą tematycznych lub doraźnych konsultacji. Zorganizowany proces daje zainteresowanym stronom możliwość planowania z wyprzedzeniem i wnoszenia wkładu popartego należytą analizą.

| 3.3 | Należy w tym kontekście odnotować istnienie różnych definicji społeczeństwa obywatelskiego. Choć niektórzy dokonują rozróżnienia między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego zaangażowanymi w ochronę dóbr publicznych a tymi działającymi w sektorze prywatnym, Komitet posługuje się szerokim pojęciem „zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego” obejmującym wszystkie grupy i organizacje, w ramach których ludzie działają wspólnie i wyrażają swoje stanowisko, w tym organizacje sektora prywatnego, związki zawodowe i inne grupy interesu (3). Zalecenia zawarte w niniejszej opinii opierają się na szerokiej koncepcji społeczeństwa obywatelskiego, obejmującej wszystkie podmioty pozarządowe w sposób wszechstronny i różnorodny, gdyż do realizacji celów zrównoważonego rozwoju niezbędne jest zaangażowanie wszystkich grup społecznych i sektorów. |
| --- | --- |

3.3

Należy w tym kontekście odnotować istnienie różnych definicji społeczeństwa obywatelskiego. Choć niektórzy dokonują rozróżnienia między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego zaangażowanymi w ochronę dóbr publicznych a tymi działającymi w sektorze prywatnym, Komitet posługuje się szerokim pojęciem „zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego” obejmującym wszystkie grupy i organizacje, w ramach których ludzie działają wspólnie i wyrażają swoje stanowisko, w tym organizacje sektora prywatnego, związki zawodowe i inne grupy interesu (3). Zalecenia zawarte w niniejszej opinii opierają się na szerokiej koncepcji społeczeństwa obywatelskiego, obejmującej wszystkie podmioty pozarządowe w sposób wszechstronny i różnorodny, gdyż do realizacji celów zrównoważonego rozwoju niezbędne jest zaangażowanie wszystkich grup społecznych i sektorów.

4.   Europejskie forum na rzecz zrównoważonego rozwoju – wartość dodana

| 4.1 | Komitet ma wieloletnie doświadczenie w kontaktach z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego ze wszystkich sektorów oraz w tworzeniu wartości poprzez dialog i konkretne działania z europejskimi decydentami. Komitet promował ambitny program działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030, wydając kilka opinii oraz organizując we współpracy z Komisją i różnymi organami ONZ serię konferencji i warsztatów. Przy okazji negocjacji na temat programu działań do 2030 r. stały się one platformą dialogu społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu UE. Komitet proponuje obecnie, aby dalej rozwijać te działania i przekształcić je w strukturę bardziej stałą i stabilną. |
| --- | --- |

4.1

Komitet ma wieloletnie doświadczenie w kontaktach z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego ze wszystkich sektorów oraz w tworzeniu wartości poprzez dialog i konkretne działania z europejskimi decydentami. Komitet promował ambitny program działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030, wydając kilka opinii oraz organizując we współpracy z Komisją i różnymi organami ONZ serię konferencji i warsztatów. Przy okazji negocjacji na temat programu działań do 2030 r. stały się one platformą dialogu społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu UE. Komitet proponuje obecnie, aby dalej rozwijać te działania i przekształcić je w strukturę bardziej stałą i stabilną.

| 4.2 | Na podstawie oceny przedstawionej w raporcie Komitet zamierza utworzyć europejskie forum na rzecz zrównoważonego rozwoju („forum”) w partnerstwie z Komisją i przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

4.2

Na podstawie oceny przedstawionej w raporcie Komitet zamierza utworzyć europejskie forum na rzecz zrównoważonego rozwoju („forum”) w partnerstwie z Komisją i przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron.

| 4.3 | Forum powinno zapewnić regularną, stabilną, zorganizowaną i niezależną platformę na potrzeby dialogu z udziałem społeczeństwa obywatelskiego na temat zrównoważonego rozwoju na poziomie UE. Należy się w nim skupić na następujących zadaniach:






  — | stworzenie ram dialogu na temat zrównoważonego rozwoju i ułatwienie współpracy między instytucjami UE a zainteresowanymi podmiotami pozarządowymi oraz między podmiotami pozarządowymi z różnych środowisk, |
| --- | --- | --- |

4.3

Forum powinno zapewnić regularną, stabilną, zorganizowaną i niezależną platformę na potrzeby dialogu z udziałem społeczeństwa obywatelskiego na temat zrównoważonego rozwoju na poziomie UE. Należy się w nim skupić na następujących zadaniach:

—

stworzenie ram dialogu na temat zrównoważonego rozwoju i ułatwienie współpracy między instytucjami UE a zainteresowanymi podmiotami pozarządowymi oraz między podmiotami pozarządowymi z różnych środowisk,

| — | stworzenie przestrzeni dla organizacji pozarządowych, podmiotów i oddolnych inicjatyw z myślą o wymianie sugestii, sprawdzonych rozwiązań i pomysłów na skuteczne wdrożenie programu działań 2030, |
| --- | --- |

—

stworzenie przestrzeni dla organizacji pozarządowych, podmiotów i oddolnych inicjatyw z myślą o wymianie sugestii, sprawdzonych rozwiązań i pomysłów na skuteczne wdrożenie programu działań 2030,

| — | zapewnienie silnego zaangażowania podmiotów pozarządowych w stałe monitorowanie i przegląd programu działań 2030, |
| --- | --- |

—

zapewnienie silnego zaangażowania podmiotów pozarządowych w stałe monitorowanie i przegląd programu działań 2030,

| — | w tym celu organizowanie stałego dialogu ze spotkaniami, któremu towarzyszyć będą inne środki komunikacji, takie jak platforma internetowa. |
| --- | --- |

—

w tym celu organizowanie stałego dialogu ze spotkaniami, któremu towarzyszyć będą inne środki komunikacji, takie jak platforma internetowa.

| 4.4 | Wartością dodaną tego forum będzie:






  — | Nawiązywanie kontaktów: Jako koordynator forum EKES wykorzystałby swoją zdolność dotarcia do różnych zainteresowanych stron i do zapewnienia integracji międzysektorowej. |
| --- | --- | --- |

4.4

Wartością dodaną tego forum będzie:

—

Nawiązywanie kontaktów: Jako koordynator forum EKES wykorzystałby swoją zdolność dotarcia do różnych zainteresowanych stron i do zapewnienia integracji międzysektorowej.

| — | Informowanie i doradztwo: Forum ukazywałoby zarówno sukcesy, jak i niedociągnięcia i porażki polityki na rzecz wdrażania celów zrównoważonego rozwoju w sposób merytoryczny. Działałoby na rzecz powodzenia dzięki doświadczeniu wielu zainteresowanych podmiotów, wymianie sprawdzonych rozwiązań, zapewnieniu perspektywy długoterminowej i przedstawieniu nowych perspektyw. |
| --- | --- |

—

Informowanie i doradztwo: Forum ukazywałoby zarówno sukcesy, jak i niedociągnięcia i porażki polityki na rzecz wdrażania celów zrównoważonego rozwoju w sposób merytoryczny. Działałoby na rzecz powodzenia dzięki doświadczeniu wielu zainteresowanych podmiotów, wymianie sprawdzonych rozwiązań, zapewnieniu perspektywy długoterminowej i przedstawieniu nowych perspektyw.

| — | Podnoszenie świadomości i tworzenie poczucia odpowiedzialności: Forum będzie podnosić świadomość na temat programu działań do roku 2030, jak również będzie wzmacniać poczucie odpowiedzialności poprzez zaangażowanie w ten proces różnych zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

—

Podnoszenie świadomości i tworzenie poczucia odpowiedzialności: Forum będzie podnosić świadomość na temat programu działań do roku 2030, jak również będzie wzmacniać poczucie odpowiedzialności poprzez zaangażowanie w ten proces różnych zainteresowanych stron.

| — | Partnerstwo: Forum mogłoby ułatwić partnerstwa z udziałem wielu zainteresowanych stron na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu UE. |
| --- | --- |

—

Partnerstwo: Forum mogłoby ułatwić partnerstwa z udziałem wielu zainteresowanych stron na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu UE.

| 4.5 | Forum oferuje możliwość pogłębionego dialogu, osiągania konsensusu i wychwytywania kwestii spornych. Nie zabiera głosu w imieniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego ani nie zastępuje kampanii realizowanych przez uczestniczące w nim organizacje. Komitet docenia skuteczną działalność organizacji pozarządowych i innych stowarzyszeń opowiadających się za ambitnym wdrożeniem programu działań 2030 w UE. Zaprasza je wszystkie do uczestnictwa w forum, które mogą wykorzystać jako platformę do przekazywania swojego stanowiska i angażowania się w dialog z szerszym kręgiem zainteresowanych stron i instytucji UE. |
| --- | --- |

4.5

Forum oferuje możliwość pogłębionego dialogu, osiągania konsensusu i wychwytywania kwestii spornych. Nie zabiera głosu w imieniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego ani nie zastępuje kampanii realizowanych przez uczestniczące w nim organizacje. Komitet docenia skuteczną działalność organizacji pozarządowych i innych stowarzyszeń opowiadających się za ambitnym wdrożeniem programu działań 2030 w UE. Zaprasza je wszystkie do uczestnictwa w forum, które mogą wykorzystać jako platformę do przekazywania swojego stanowiska i angażowania się w dialog z szerszym kręgiem zainteresowanych stron i instytucji UE.

| 4.6 | Swoją propozycję Komitet opiera również na pozytywnych doświadczeniach kilku państw członkowskich UE w zakresie skutecznego wkładu krajowych rad zrównoważonego rozwoju w procesy decyzyjne rządów krajowych, społeczności lokalnych i przedsiębiorstw, odzwierciedlającego szerszą debatę na temat zrównoważonego rozwoju. Członkowie krajowych rad zrównoważonego rozwoju reprezentują społeczeństwo obywatelskie, grupy interesu oraz stowarzyszenia zainteresowanych stron, a także stowarzyszenia przedsiębiorców i związków zawodowych. Są mianowani przez rząd, a struktury instytucjonalne mogą się różnić w zależności od konkretnych warunków krajowych. Rady te, nie zastępując legalnych systemów reprezentacji interesów, porozumiewają się z decydentami na najwyższym szczeblu i zajmują różnymi działaniami i zadaniami:






  — | doradzają rządom, |
| --- | --- | --- |

4.6

Swoją propozycję Komitet opiera również na pozytywnych doświadczeniach kilku państw członkowskich UE w zakresie skutecznego wkładu krajowych rad zrównoważonego rozwoju w procesy decyzyjne rządów krajowych, społeczności lokalnych i przedsiębiorstw, odzwierciedlającego szerszą debatę na temat zrównoważonego rozwoju. Członkowie krajowych rad zrównoważonego rozwoju reprezentują społeczeństwo obywatelskie, grupy interesu oraz stowarzyszenia zainteresowanych stron, a także stowarzyszenia przedsiębiorców i związków zawodowych. Są mianowani przez rząd, a struktury instytucjonalne mogą się różnić w zależności od konkretnych warunków krajowych. Rady te, nie zastępując legalnych systemów reprezentacji interesów, porozumiewają się z decydentami na najwyższym szczeblu i zajmują różnymi działaniami i zadaniami:

—

doradzają rządom,

| — | zrzeszają zainteresowane strony, docierają do grup docelowych i rozszerzają integrację pionową, |
| --- | --- |

—

zrzeszają zainteresowane strony, docierają do grup docelowych i rozszerzają integrację pionową,

| — | monitorują postępy, |
| --- | --- |

—

monitorują postępy,

| — | ułatwiają polityczny proces uczenia się, w szczególności poprzez dokonywanie wzajemnych ocen, |
| --- | --- |

—

ułatwiają polityczny proces uczenia się, w szczególności poprzez dokonywanie wzajemnych ocen,

| — | ustalają program działań, |
| --- | --- |

—

ustalają program działań,

| — | stymulują działalność informacyjną poświęconą pojęciu zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

—

stymulują działalność informacyjną poświęconą pojęciu zrównoważonego rozwoju.

| 4.7 | Przykład Europejskiego Forum Migracji (EFM) dowodzi korzyści wynikających z podobnej platformy, zorganizowanej przez EKES. EFM zostało utworzone w 2009 r. przez Komisję Europejską we współpracy z EKES-em jako Europejskie Forum Integracji (4). Zważywszy na sukces Europejskiego Forum Integracji, podjęto decyzję o rozszerzeniu jego zakresu o kwestie dotyczące imigracji i azylu. Zrzesza ono około 200 uczestników, w tym około 120 organizacji społeczeństwa obywatelskiego, 20 przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych, przedstawicieli państw członkowskich UE oraz instytucji unijnych. |
| --- | --- |

4.7

Przykład Europejskiego Forum Migracji (EFM) dowodzi korzyści wynikających z podobnej platformy, zorganizowanej przez EKES. EFM zostało utworzone w 2009 r. przez Komisję Europejską we współpracy z EKES-em jako Europejskie Forum Integracji (4). Zważywszy na sukces Europejskiego Forum Integracji, podjęto decyzję o rozszerzeniu jego zakresu o kwestie dotyczące imigracji i azylu. Zrzesza ono około 200 uczestników, w tym około 120 organizacji społeczeństwa obywatelskiego, 20 przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych, przedstawicieli państw członkowskich UE oraz instytucji unijnych.

| 4.8 | W 2012 r. DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju z sukcesem utworzyła na szczeblu UE forum polityczne ds. rozwoju jako przestrzeń dialogu z udziałem wielu zainteresowanych stron, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego i samorządów z państw UE i krajów partnerskich, w celu zapewnienia skutecznych konsultacji i wkładu na rzecz unijnych polityk i programów dotyczących rozwoju. Wśród uczestników tego forum są organizacje pozarządowe działające na rzecz rozwoju, związki zawodowe, spółdzielnie, fundacje i organizacje charytatywne, samorządy, izby handlowe, organizacje praw człowieka, organizacje humanitarne i pomocowe, organizacje działające na rzecz ochrony środowiska i organizacje młodzieżowe. Jednakże forum to obejmuje jedynie aspekty unijnej polityki zewnętrznej i polityki rozwoju, w szczególności poprzez zapewnienie dogłębnego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na temat polityki rozwojowej i projektów w tej dziedzinie. Jest to doskonałe uzupełnienie szerszego programu na rzecz zrównoważonego rozwoju realizowanego przez forum na rzecz zrównoważonego rozwoju z nadrzędnym celem zintegrowania wewnętrznych i zewnętrznych aspektów celów zrównoważonego rozwoju. W praktyce znaczna część dyskusji na tym forum zostanie poświęcona realizacji celów zrównoważonego rozwoju wewnątrz UE. Aby zapewnić synergię, prace forum na rzecz zrównoważonego rozwoju będą musiały być ściśle koordynowane z forum politycznym ds. rozwoju. |
| --- | --- |

4.8

W 2012 r. DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju z sukcesem utworzyła na szczeblu UE forum polityczne ds. rozwoju jako przestrzeń dialogu z udziałem wielu zainteresowanych stron, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego i samorządów z państw UE i krajów partnerskich, w celu zapewnienia skutecznych konsultacji i wkładu na rzecz unijnych polityk i programów dotyczących rozwoju. Wśród uczestników tego forum są organizacje pozarządowe działające na rzecz rozwoju, związki zawodowe, spółdzielnie, fundacje i organizacje charytatywne, samorządy, izby handlowe, organizacje praw człowieka, organizacje humanitarne i pomocowe, organizacje działające na rzecz ochrony środowiska i organizacje młodzieżowe. Jednakże forum to obejmuje jedynie aspekty unijnej polityki zewnętrznej i polityki rozwoju, w szczególności poprzez zapewnienie dogłębnego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na temat polityki rozwojowej i projektów w tej dziedzinie. Jest to doskonałe uzupełnienie szerszego programu na rzecz zrównoważonego rozwoju realizowanego przez forum na rzecz zrównoważonego rozwoju z nadrzędnym celem zintegrowania wewnętrznych i zewnętrznych aspektów celów zrównoważonego rozwoju. W praktyce znaczna część dyskusji na tym forum zostanie poświęcona realizacji celów zrównoważonego rozwoju wewnątrz UE. Aby zapewnić synergię, prace forum na rzecz zrównoważonego rozwoju będą musiały być ściśle koordynowane z forum politycznym ds. rozwoju.

5.   Podstawowe cechy/elementy składowe europejskiego forum na rzecz zrównoważonego rozwoju

| 5.1 | Mając na uwadze bezprecedensowe cele zrównoważonego rozwoju oraz fakt, że cały czas trwa opracowywanie ram zarządzania, struktura forum powinna w szczególny sposób koncentrować się na aspektach zarządzania pracami będącymi w toku oraz powinna pozostać elastyczna. Forum będzie musiało zostać zintegrowane z pełnym cyklem polityki w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. Cel ten wymaga szczegółowego przeglądu po ukształtowaniu ram zarządzania UE i państw członkowskich dla programu działań 2030. |
| --- | --- |

5.1

Mając na uwadze bezprecedensowe cele zrównoważonego rozwoju oraz fakt, że cały czas trwa opracowywanie ram zarządzania, struktura forum powinna w szczególny sposób koncentrować się na aspektach zarządzania pracami będącymi w toku oraz powinna pozostać elastyczna. Forum będzie musiało zostać zintegrowane z pełnym cyklem polityki w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. Cel ten wymaga szczegółowego przeglądu po ukształtowaniu ram zarządzania UE i państw członkowskich dla programu działań 2030.

| 5.2 | Po przeanalizowaniu podstawowych cech forum w ramach opracowywania niniejszej opinii Komitet jest przekonany, że w chwili uruchomienia forum powinno obejmować następujące elementy: |
| --- | --- |

5.2

Po przeanalizowaniu podstawowych cech forum w ramach opracowywania niniejszej opinii Komitet jest przekonany, że w chwili uruchomienia forum powinno obejmować następujące elementy:

5.3   
  Uczestnicy

| 5.3.1 | Jeśli chodzi o udział zainteresowanych stron pozarządowych, celem jest włączenie możliwie jak największej liczby uczestników, zgodnie z podejściem przedstawionym w punkcie 3.3, i uwzględnienie przedstawicieli:






  — | organizacji pozarządowych zajmujących się rozwojem, sprawami społecznymi, ochroną środowiska, prawami człowieka i niedyskryminacją, |
| --- | --- | --- |

5.3.1

Jeśli chodzi o udział zainteresowanych stron pozarządowych, celem jest włączenie możliwie jak największej liczby uczestników, zgodnie z podejściem przedstawionym w punkcie 3.3, i uwzględnienie przedstawicieli:

—

organizacji pozarządowych zajmujących się rozwojem, sprawami społecznymi, ochroną środowiska, prawami człowieka i niedyskryminacją,

| — | sektora prywatnego, w tym przemysłu, MŚP i mikroprzedsiębiorstw, usług i zrównoważonych inwestycji, |
| --- | --- |

—

sektora prywatnego, w tym przemysłu, MŚP i mikroprzedsiębiorstw, usług i zrównoważonych inwestycji,

| — | związków zawodowych, |
| --- | --- |

—

związków zawodowych,

| — | rolnictwa, sektora leśnego, |
| --- | --- |

—

rolnictwa, sektora leśnego,

| — | konsumentów, |
| --- | --- |

—

konsumentów,

| — | wymiaru kulturowego zrównoważonego rozwoju, |
| --- | --- |

—

wymiaru kulturowego zrównoważonego rozwoju,

| — | młodzieży, |
| --- | --- |

—

młodzieży,

| — | podmiotów odpowiedzialnych za rozwój obszarów miejskich i wiejskich, |
| --- | --- |

—

podmiotów odpowiedzialnych za rozwój obszarów miejskich i wiejskich,

| — | i innych stosownych sektorów. |
| --- | --- |

—

i innych stosownych sektorów.

| 5.3.2 | W proces ten muszą być zaangażowane grupy społeczeństwa obywatelskiego, których interesy zwykle nie są dobrze reprezentowane na szczeblu UE. Poza tym wśród uczestników powinni znaleźć się nie tylko przedstawiciele organizacji, lecz liderzy autentycznych inicjatyw i podmiotów w dziedzinie zrównoważonego rozwoju, którzy mogą wnieść doświadczenie ze sprawdzonych rozwiązań. |
| --- | --- |

5.3.2

W proces ten muszą być zaangażowane grupy społeczeństwa obywatelskiego, których interesy zwykle nie są dobrze reprezentowane na szczeblu UE. Poza tym wśród uczestników powinni znaleźć się nie tylko przedstawiciele organizacji, lecz liderzy autentycznych inicjatyw i podmiotów w dziedzinie zrównoważonego rozwoju, którzy mogą wnieść doświadczenie ze sprawdzonych rozwiązań.

| 5.3.3 | Skład forum powinien być wyważony, tak aby należeli do niego przedstawiciele różnych sektorów i grup zainteresowanych stron oraz by odpowiednio obejmował swym zakresem wszystkie wymiary zrównoważonego rozwoju. Jednocześnie trzeba będzie uwzględnić zróżnicowaną tematykę poszczególnych posiedzeń. Zapewni to stałe uczestnictwo podstawowych grup z obszaru polityki zrównoważonego rozwoju, natomiast udział pozostałych grup będzie zależał od konkretnej tematyki. Grupy podstawowe to takie, które dążą do realizacji wszystkich 17 celów zrównoważonego rozwoju i koncentrują się na nadrzędnych kwestiach dotyczących zarządzania. Uczestnictwo specjalnych grup dyskusyjnych będzie uwarunkowane otwartym zaproszeniem, w którym będzie określony porządek dzienny poszczególnych posiedzeń. |
| --- | --- |

5.3.3

Skład forum powinien być wyważony, tak aby należeli do niego przedstawiciele różnych sektorów i grup zainteresowanych stron oraz by odpowiednio obejmował swym zakresem wszystkie wymiary zrównoważonego rozwoju. Jednocześnie trzeba będzie uwzględnić zróżnicowaną tematykę poszczególnych posiedzeń. Zapewni to stałe uczestnictwo podstawowych grup z obszaru polityki zrównoważonego rozwoju, natomiast udział pozostałych grup będzie zależał od konkretnej tematyki. Grupy podstawowe to takie, które dążą do realizacji wszystkich 17 celów zrównoważonego rozwoju i koncentrują się na nadrzędnych kwestiach dotyczących zarządzania. Uczestnictwo specjalnych grup dyskusyjnych będzie uwarunkowane otwartym zaproszeniem, w którym będzie określony porządek dzienny poszczególnych posiedzeń.

| 5.3.4 | Skład członkowski forum powinien odzwierciedlać międzypoziomowe sprawowanie rządów, jak również ciągłość i elastyczność wiedzy eksperckiej. Główny nacisk położony będzie na organizacje prowadzące działalność na poziomie europejskim. Jeśli chodzi o poziom krajowy i niższy, na forum powinni być obecni przedstawiciele rad zrównoważonego rozwoju, rad społeczno-gospodarczych oraz społeczności lokalnych i regionalnych. Należy przewidzieć współpracę z Komitetem Regionów. |
| --- | --- |

5.3.4

Skład członkowski forum powinien odzwierciedlać międzypoziomowe sprawowanie rządów, jak również ciągłość i elastyczność wiedzy eksperckiej. Główny nacisk położony będzie na organizacje prowadzące działalność na poziomie europejskim. Jeśli chodzi o poziom krajowy i niższy, na forum powinni być obecni przedstawiciele rad zrównoważonego rozwoju, rad społeczno-gospodarczych oraz społeczności lokalnych i regionalnych. Należy przewidzieć współpracę z Komitetem Regionów.

| 5.3.5 | Z punktu widzenia instytucjonalnego Komisja, zwłaszcza w osobie wiceprzewodniczącego odpowiedzialnego za koordynację w obszarze polityki zrównoważonego rozwoju, musi być obecna na posiedzeniach i zapraszana do przeprowadzania prezentacji oraz uczestnictwa w dialogu z zainteresowanymi stronami. Zapraszać należy również przedstawicieli Rady UE i Parlamentu Europejskiego. |
| --- | --- |

5.3.5

Z punktu widzenia instytucjonalnego Komisja, zwłaszcza w osobie wiceprzewodniczącego odpowiedzialnego za koordynację w obszarze polityki zrównoważonego rozwoju, musi być obecna na posiedzeniach i zapraszana do przeprowadzania prezentacji oraz uczestnictwa w dialogu z zainteresowanymi stronami. Zapraszać należy również przedstawicieli Rady UE i Parlamentu Europejskiego.

| 5.3.6 | Swoją reprezentację w ramach forum powinno mieć środowisko naukowo-badawcze. Włączenie filara naukowego mogłoby również ułatwić wzajemną wymianę informacji między środowiskiem naukowym a politycznym w ramach realizacji programu działań 2030 na szczeblu UE. |
| --- | --- |

5.3.6

Swoją reprezentację w ramach forum powinno mieć środowisko naukowo-badawcze. Włączenie filara naukowego mogłoby również ułatwić wzajemną wymianę informacji między środowiskiem naukowym a politycznym w ramach realizacji programu działań 2030 na szczeblu UE.

| 5.3.7 | Aby umożliwić uczestnictwo organizacjom społeczeństwa obywatelskiego o ograniczonych zasobach, trzeba będzie zapewnić im zwrot kosztów podróży i zakwaterowania. |
| --- | --- |

5.3.7

Aby umożliwić uczestnictwo organizacjom społeczeństwa obywatelskiego o ograniczonych zasobach, trzeba będzie zapewnić im zwrot kosztów podróży i zakwaterowania.

| 5.3.8 | W celu zachowania równowagi między ciągłością a elastycznością wybór uczestników niestałych powinien dokonywać się z wyprzedzeniem przed każdym posiedzeniem forum przy jednoczesnym uwzględnieniu zakresu tematycznego danego posiedzenia i na podstawie otwartego zaproszenia do udziału. Podobną procedurę stosuje się z powodzeniem w odniesieniu do Europejskiego Forum Migracji. |
| --- | --- |

5.3.8

W celu zachowania równowagi między ciągłością a elastycznością wybór uczestników niestałych powinien dokonywać się z wyprzedzeniem przed każdym posiedzeniem forum przy jednoczesnym uwzględnieniu zakresu tematycznego danego posiedzenia i na podstawie otwartego zaproszenia do udziału. Podobną procedurę stosuje się z powodzeniem w odniesieniu do Europejskiego Forum Migracji.

| 5.3.9 | Warunki udziału będą przejrzyste, co będzie sprzyjać integracji i zaufaniu, a od uczestników będzie się wymagać wpisu do unijnego rejestru służącego przejrzystości i zobowiązania do przestrzegania właściwych zasad, takich jak stambulskie zasady skuteczności rozwoju organizacji społeczeństwa obywatelskiego (5). |
| --- | --- |

5.3.9

Warunki udziału będą przejrzyste, co będzie sprzyjać integracji i zaufaniu, a od uczestników będzie się wymagać wpisu do unijnego rejestru służącego przejrzystości i zobowiązania do przestrzegania właściwych zasad, takich jak stambulskie zasady skuteczności rozwoju organizacji społeczeństwa obywatelskiego (5).

5.4   
  Organizacja i zarządzanie

| 5.4.1 | Aby odpowiednio określić status instytucjonalny i strukturę organizacyjną forum, należy wziąć pod uwagę jego liczne funkcje. Ogromną wartość ma jego niezależność i wiarygodność. Zarządzanie forum będzie musiało być możliwie jak najwyraźniej określone i przejrzyste, przy czym należy unikać wszelkiego zacierania zakresów odpowiedzialności. |
| --- | --- |

5.4.1

Aby odpowiednio określić status instytucjonalny i strukturę organizacyjną forum, należy wziąć pod uwagę jego liczne funkcje. Ogromną wartość ma jego niezależność i wiarygodność. Zarządzanie forum będzie musiało być możliwie jak najwyraźniej określone i przejrzyste, przy czym należy unikać wszelkiego zacierania zakresów odpowiedzialności.

| 5.4.2 | Forum powinno być prowadzone i koordynowane przez EKES, który jest organem odpowiedzialnym za ułatwianie uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego na poziomie UE. |
| --- | --- |

5.4.2

Forum powinno być prowadzone i koordynowane przez EKES, który jest organem odpowiedzialnym za ułatwianie uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego na poziomie UE.

| 5.4.3 | Przygotowaniami do posiedzeń powinien kierować zarząd z mieszanym składem obejmującym przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron, którzy będą stanowili większość członków zarządu, jak również przedstawicieli Komisji i EKES-u. Członkowie zarządu mogliby być wybierani przez uczestników forum na rzecz zrównoważonego rozwoju na zasadzie rotacji, tak samo jak w przypadku Europejskiego Forum Migracji. |
| --- | --- |

5.4.3

Przygotowaniami do posiedzeń powinien kierować zarząd z mieszanym składem obejmującym przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron, którzy będą stanowili większość członków zarządu, jak również przedstawicieli Komisji i EKES-u. Członkowie zarządu mogliby być wybierani przez uczestników forum na rzecz zrównoważonego rozwoju na zasadzie rotacji, tak samo jak w przypadku Europejskiego Forum Migracji.

5.5   
  Proces roboczy i posiedzenia

| 5.5.1 | Forum należy nadać strukturę nieustannego procesu roboczego. Każdego roku będą się odbywały regularne posiedzenia, którym będą towarzyszyły posiedzenia przygotowawcze czy to w formie posiedzeń otwartych typu open space, grup roboczych, czy też ciągłej współpracy w oparciu o platformy online z wykorzystaniem innowacyjnych metod organizacji procesów komunikacji i wydarzeń. |
| --- | --- |

5.5.1

Forum należy nadać strukturę nieustannego procesu roboczego. Każdego roku będą się odbywały regularne posiedzenia, którym będą towarzyszyły posiedzenia przygotowawcze czy to w formie posiedzeń otwartych typu open space, grup roboczych, czy też ciągłej współpracy w oparciu o platformy online z wykorzystaniem innowacyjnych metod organizacji procesów komunikacji i wydarzeń.

| 5.5.2 | Skład oraz sposób funkcjonowania forum powinny respektować prawo organizacji społeczeństwa obywatelskiego do wnoszenia swojego wkładu w sposób niezależny i oparty na samoorganizacji. |
| --- | --- |

5.5.2

Skład oraz sposób funkcjonowania forum powinny respektować prawo organizacji społeczeństwa obywatelskiego do wnoszenia swojego wkładu w sposób niezależny i oparty na samoorganizacji.

| 5.5.3 | Forum będzie dążyło do ścisłego powiązania z procesem realizacji celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu europejskim oraz odpowiednio na szczeblu ONZ i państw członkowskich. Oczekuje się, że na szczeblu państw członkowskich rządy krajowe dostosują się do uniwersalnych celów oraz będą przedkładały sprawozdania w ONZ, gdzie utworzono Forum Polityczne Wysokiego Szczebla ds. Zrównoważonego Rozwoju, powierzając mu zadanie kierowania realizacją programu działań ONZ do roku 2030 oraz monitorowania tej realizacji. Posiedzenia plenarne forum powinny odbywać się przynajmniej raz w roku, przed corocznym letnim posiedzeniem Forum Politycznego Wysokiego Szczebla, aby można było wykorzystać na nim poczynione ustalenia. |
| --- | --- |

5.5.3

Forum będzie dążyło do ścisłego powiązania z procesem realizacji celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu europejskim oraz odpowiednio na szczeblu ONZ i państw członkowskich. Oczekuje się, że na szczeblu państw członkowskich rządy krajowe dostosują się do uniwersalnych celów oraz będą przedkładały sprawozdania w ONZ, gdzie utworzono Forum Polityczne Wysokiego Szczebla ds. Zrównoważonego Rozwoju, powierzając mu zadanie kierowania realizacją programu działań ONZ do roku 2030 oraz monitorowania tej realizacji. Posiedzenia plenarne forum powinny odbywać się przynajmniej raz w roku, przed corocznym letnim posiedzeniem Forum Politycznego Wysokiego Szczebla, aby można było wykorzystać na nim poczynione ustalenia.

| 5.5.4 | W kwestii harmonogramu innych posiedzeń należy kierować się europejskim semestrem, negocjacjami budżetowymi i programem prac Komisji Europejskiej. Forum ułatwi udział partnerów ze społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron w nowych programach wzajemnej oceny rządów państw członkowskich, które są obecnie analizowane przez Europejską Sieć Zrównoważonego Rozwoju. |
| --- | --- |

5.5.4

W kwestii harmonogramu innych posiedzeń należy kierować się europejskim semestrem, negocjacjami budżetowymi i programem prac Komisji Europejskiej. Forum ułatwi udział partnerów ze społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron w nowych programach wzajemnej oceny rządów państw członkowskich, które są obecnie analizowane przez Europejską Sieć Zrównoważonego Rozwoju.

| 5.5.5 | Innym ważnym punktem odniesienia dla zaangażowania zainteresowanych stron w monitorowanie są sprawozdania z monitorowania realizacji programu działań do roku 2030 w UE, zwłaszcza sprawozdania z monitorowania sporządzane przez Eurostat na potrzeby debat prowadzonych w ramach forum stanowiłyby wiarygodną bazę wiedzy. |
| --- | --- |

5.5.5

Innym ważnym punktem odniesienia dla zaangażowania zainteresowanych stron w monitorowanie są sprawozdania z monitorowania realizacji programu działań do roku 2030 w UE, zwłaszcza sprawozdania z monitorowania sporządzane przez Eurostat na potrzeby debat prowadzonych w ramach forum stanowiłyby wiarygodną bazę wiedzy.

5.6   
  Ustalanie porządku obrad

| 5.6.1 | Porządek obrad posiedzeń plenarnych musi systematycznie koncentrować się wszechstronnie na postępach i metodach programu działań 2030. Ponadto mógłby skupiać się na konkretnym temacie obejmującym grupę celów zrównoważonego rozwoju lub na temacie o znaczeniu horyzontalnym dla większej liczby celów zrównoważonego rozwoju (np. ograniczanie o połowę ubóstwa i nierówności jednocześnie). Porządek obrad powinien być opracowany w sposób zachęcający do współpracy zainteresowane strony z różnych środowisk. |
| --- | --- |

5.6.1

Porządek obrad posiedzeń plenarnych musi systematycznie koncentrować się wszechstronnie na postępach i metodach programu działań 2030. Ponadto mógłby skupiać się na konkretnym temacie obejmującym grupę celów zrównoważonego rozwoju lub na temacie o znaczeniu horyzontalnym dla większej liczby celów zrównoważonego rozwoju (np. ograniczanie o połowę ubóstwa i nierówności jednocześnie). Porządek obrad powinien być opracowany w sposób zachęcający do współpracy zainteresowane strony z różnych środowisk.

| 5.6.2 | W związku z tym, że forum powinno funkcjonować jako organ niezależny i przejrzysty, porządek obrad będzie konsultowany z uczestnikami za pośrednictwem zarządu forum. |
| --- | --- |

5.6.2

W związku z tym, że forum powinno funkcjonować jako organ niezależny i przejrzysty, porządek obrad będzie konsultowany z uczestnikami za pośrednictwem zarządu forum.

5.7   
  Baza wiedzy

| 5.7.1 | Aby zapewnić skuteczność i adekwatność podejmowanych działań, dyskusje prowadzone w ramach forum muszą opierać się na doskonałej bazie wiedzy. Należy oczekiwać, że Eurostat nadal będzie przedstawiał dwa razy w roku sprawozdania (6) dotyczące monitorowania realizacji programu działań ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 w UE. Sprawozdania te będą się składały na bazę wiedzy służącą dyskusjom prowadzonym w ramach forum. |
| --- | --- |

5.7.1

Aby zapewnić skuteczność i adekwatność podejmowanych działań, dyskusje prowadzone w ramach forum muszą opierać się na doskonałej bazie wiedzy. Należy oczekiwać, że Eurostat nadal będzie przedstawiał dwa razy w roku sprawozdania (6) dotyczące monitorowania realizacji programu działań ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 w UE. Sprawozdania te będą się składały na bazę wiedzy służącą dyskusjom prowadzonym w ramach forum.

| 5.7.2 | W omawianym procesie należy uwzględnić informacje pochodzące z niezależnych źródeł, np. sprawozdania i inicjatywy zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, krajowych rad społeczno-gospodarczych i rad zrównoważonego rozwoju, środowiska naukowego i jednostek badawczych, takich jak system zarządzania wiedzą na temat celów zrównoważonego rozwoju opracowany przez Międzynarodowy Instytut Zrównoważonego Rozwoju, oraz europejskich agencji, jak również prowadzone przez obywateli działania w zakresie monitorowania. Pozyskiwanie informacji mogłoby zostać wsparte przez platformy internetowe. Aby pozyskać wiedzę ekspercką w drodze zapraszania ekspertów lub inicjowania badań naukowych, forum powinno dążyć do wykorzystywania istniejących możliwości badawczych. |
| --- | --- |

5.7.2

W omawianym procesie należy uwzględnić informacje pochodzące z niezależnych źródeł, np. sprawozdania i inicjatywy zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, krajowych rad społeczno-gospodarczych i rad zrównoważonego rozwoju, środowiska naukowego i jednostek badawczych, takich jak system zarządzania wiedzą na temat celów zrównoważonego rozwoju opracowany przez Międzynarodowy Instytut Zrównoważonego Rozwoju, oraz europejskich agencji, jak również prowadzone przez obywateli działania w zakresie monitorowania. Pozyskiwanie informacji mogłoby zostać wsparte przez platformy internetowe. Aby pozyskać wiedzę ekspercką w drodze zapraszania ekspertów lub inicjowania badań naukowych, forum powinno dążyć do wykorzystywania istniejących możliwości badawczych.

| 5.7.3 | W oparciu o doświadczenia związane ze sprawdzonymi wzorcami wykorzystywanymi w ramach krajowych rad zrównoważonego rozwoju forum powinno nawiązać współpracę z instytucjami finansującymi badania oraz zapoczątkować transdyscyplinarne badania transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju w całej Europie. |
| --- | --- |

5.7.3

W oparciu o doświadczenia związane ze sprawdzonymi wzorcami wykorzystywanymi w ramach krajowych rad zrównoważonego rozwoju forum powinno nawiązać współpracę z instytucjami finansującymi badania oraz zapoczątkować transdyscyplinarne badania transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju w całej Europie.

5.8   
  Rezultaty

| 5.8.1 | Wyniki spotkań i dyskusji forum spotkań należy przedstawić w sprawozdaniach lub innych odpowiednich formach dokumentacji. Wszyscy przedstawiciele powinni mieć gwarancję, że ich poglądy i zalecenia będą przedstawione w dokumentacji końcowej. Rozwiązywanie konfliktów interesów leży w gestii zarządu. Organizacje uczestniczące powinny mieć również możliwość przedstawienia swoich wyników badań i sprawozdań w ramach dokumentacji końcowej. |
| --- | --- |

5.8.1

Wyniki spotkań i dyskusji forum spotkań należy przedstawić w sprawozdaniach lub innych odpowiednich formach dokumentacji. Wszyscy przedstawiciele powinni mieć gwarancję, że ich poglądy i zalecenia będą przedstawione w dokumentacji końcowej. Rozwiązywanie konfliktów interesów leży w gestii zarządu. Organizacje uczestniczące powinny mieć również możliwość przedstawienia swoich wyników badań i sprawozdań w ramach dokumentacji końcowej.

| 5.8.2 | Jeżeli Eurostat lub Komisja będą regularnie sporządzały sprawozdania z postępów na rzecz zrównoważonego rozwoju, forum zaproponuje uwzględnienie swoich ustaleń w formie kontrsprawozdania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

5.8.2

Jeżeli Eurostat lub Komisja będą regularnie sporządzały sprawozdania z postępów na rzecz zrównoważonego rozwoju, forum zaproponuje uwzględnienie swoich ustaleń w formie kontrsprawozdania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego.

| 5.8.3 | Należy dopilnować, by rezultaty uwzględniano w pracach nad programem działań 2030, realizowanych przez Komisję i inne instytucje europejskie, oraz by dokładnie monitorowano wszystkie informacje zwrotne. |
| --- | --- |

5.8.3

Należy dopilnować, by rezultaty uwzględniano w pracach nad programem działań 2030, realizowanych przez Komisję i inne instytucje europejskie, oraz by dokładnie monitorowano wszystkie informacje zwrotne.

| 5.8.4 | Innym rezultatem może być szereg europejskich dialogów ze specjalnymi grupami interesu lub innymi docelowymi grupami obywateli, np. z młodymi ludźmi jako przedstawicielami kolejnego pokolenia osób podejmujących decyzje, mającymi osiągnąć wiek emerytalny w roku 2050. |
| --- | --- |

5.8.4

Innym rezultatem może być szereg europejskich dialogów ze specjalnymi grupami interesu lub innymi docelowymi grupami obywateli, np. z młodymi ludźmi jako przedstawicielami kolejnego pokolenia osób podejmujących decyzje, mającymi osiągnąć wiek emerytalny w roku 2050.

| 5.8.5 | Ponadto forum może zdecydować o ustanowieniu nowych form współdziałania. Możliwe jest ustanowienie europejskiej nagrody za działalność na rzecz zrównoważonego rozwoju, przyznawanej za nadzwyczajne działania i przywództwo ze strony społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

5.8.5

Ponadto forum może zdecydować o ustanowieniu nowych form współdziałania. Możliwe jest ustanowienie europejskiej nagrody za działalność na rzecz zrównoważonego rozwoju, przyznawanej za nadzwyczajne działania i przywództwo ze strony społeczeństwa obywatelskiego.

5.9   
  Finansowanie

| 5.9.1 | EKES mógłby zaoferować swoją infrastrukturę techniczną oraz zarządzanie sekretariatem. Kwestia wymaganych środków na zwrot kosztów podróży dla uczestników i prelegentów, a także zarządzania platformami internetowymi i sporządzania sprawozdań i dokumentów końcowych będzie musiała zostać przeanalizowana z partnerami współpracującymi. |
| --- | --- |

5.9.1

EKES mógłby zaoferować swoją infrastrukturę techniczną oraz zarządzanie sekretariatem. Kwestia wymaganych środków na zwrot kosztów podróży dla uczestników i prelegentów, a także zarządzania platformami internetowymi i sporządzania sprawozdań i dokumentów końcowych będzie musiała zostać przeanalizowana z partnerami współpracującymi.

Bruksela, dnia 26 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  COM(2015) 610 final.

1

(2)  Raport informacyjny EESC-2015-1169 z dnia 17 września 2015 r. Do raportu dołączona została zlecona przez Komitet i przeprowadzona przez forum zainteresowanych stron analiza pt. „Budując Europę, której chcemy – Modele zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w realizację agendy na okres po 2015 r.”, czerwiec 2015 r.

2

„Budując Europę, której chcemy – Modele zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w realizację agendy na okres po 2015 r.”

(3)  Art. 300 ust. 2 TFUE.

3

(4)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Elementy struktury, organizacji i funkcjonowania platformy na rzecz większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w promowanie na szczeblu wspólnotowym polityki integracji obywateli państw trzecich” (Dz.U. C 27 z 3.2.2009, s. 95).

4

(5)  http://cso-effectiveness.org/InternationalFramework

5

(6)  http://ec.europa.eu/eurostat/en/web/products-statistical-books/-/KS-GT-15-001

6

---

III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

517. sesja plenarna EKES-u w dniach 25 i 26 maja 2016 r.

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/81 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/81

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – Coroczny program prac Unii Europejskiej w zakresie normalizacji europejskiej na rok 2016

[COM(2015) 686 final]

(2016/C 303/10)

| Sprawozdawca: | Patrick LIÉBUS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Patrick LIÉBUS

Dnia 5 lutego 2016 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – Coroczny program prac Unii Europejskiej w zakresie normalizacji europejskiej na rok 2016

(COM(2015) 686 final).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 10 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 141 głosami (6 osób wstrzymało się od głosu) następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Niniejsza opinia koncentruje się na zagadnieniu pluralizmu europejskiego systemu normalizacji (ESN). Decyzja ta wynika z faktu, że EKES reprezentuje organizacje ANEC, ECOS, ETUC, SBS, znane w kontekście rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 pod nazwą „organizacje, o których mowa w załączniku III”. Z tego względu EKES jako opiekun społeczeństwa obywatelskiego pragnie skoncentrować się na przejrzystości i włączeniu możliwie szerokiego kręgu zainteresowanych podmiotów do ESN. |
| --- | --- |

1.1.

Niniejsza opinia koncentruje się na zagadnieniu pluralizmu europejskiego systemu normalizacji (ESN). Decyzja ta wynika z faktu, że EKES reprezentuje organizacje ANEC, ECOS, ETUC, SBS, znane w kontekście rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 pod nazwą „organizacje, o których mowa w załączniku III”. Z tego względu EKES jako opiekun społeczeństwa obywatelskiego pragnie skoncentrować się na przejrzystości i włączeniu możliwie szerokiego kręgu zainteresowanych podmiotów do ESN.

| 1.2. | EKES uznał również gotowość Komisji Europejskiej do zajęcia się pewnymi strategicznymi aspektami europejskiego systemu normalizacji w ramach rocznych programów prac. |
| --- | --- |

1.2.

EKES uznał również gotowość Komisji Europejskiej do zajęcia się pewnymi strategicznymi aspektami europejskiego systemu normalizacji w ramach rocznych programów prac.

| 1.3. | Jeśli chodzi o stosunki między organizacjami, o których mowa w załączniku III, a ESN, EKES zachęca europejskie organizacje normalizacyjne do przyznania organizacjom, o których mowa w załączniku III, specjalnego statusu członków/partnerów, posiadających właściwe im prawa i obowiązki. Powinno to przejawiać się przyznaniem organizacjom, o których mowa w załączniku III nieograniczonego prawa do odwołania i uprawnień doradczych, szczególnie w odniesieniu do norm interesu publicznego. |
| --- | --- |

1.3.

Jeśli chodzi o stosunki między organizacjami, o których mowa w załączniku III, a ESN, EKES zachęca europejskie organizacje normalizacyjne do przyznania organizacjom, o których mowa w załączniku III, specjalnego statusu członków/partnerów, posiadających właściwe im prawa i obowiązki. Powinno to przejawiać się przyznaniem organizacjom, o których mowa w załączniku III nieograniczonego prawa do odwołania i uprawnień doradczych, szczególnie w odniesieniu do norm interesu publicznego.

| 1.4. | Uznając, że delegacja krajowa jest jedną z podstawowych zasad normalizacji europejskiej, EKES podkreśla znaczenie ułatwienia dostępu do procesu normalizacji MŚP oraz partnerom społecznym, jak również ich przedstawicielom na szczeblu krajowym. W związku z tym EKES proponuje wdrożenie na szczeblu krajowym darmowego dostępu do „lustrzanych komitetów” dla MŚP i partnerów społecznych oraz ich odpowiednich stowarzyszeń przedstawicielskich. |
| --- | --- |

1.4.

Uznając, że delegacja krajowa jest jedną z podstawowych zasad normalizacji europejskiej, EKES podkreśla znaczenie ułatwienia dostępu do procesu normalizacji MŚP oraz partnerom społecznym, jak również ich przedstawicielom na szczeblu krajowym. W związku z tym EKES proponuje wdrożenie na szczeblu krajowym darmowego dostępu do „lustrzanych komitetów” dla MŚP i partnerów społecznych oraz ich odpowiednich stowarzyszeń przedstawicielskich.

| 1.5. | EKES przypomina o podstawowej roli „konsultantów nowego podejścia” i przyjmuje z uznaniem ich wkład w ocenę zgodności norm z kierunkami polityki Unii w ramach zharmonizowanej normalizacji. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji utrzymania ich działalności w perspektywie długoterminowej. |
| --- | --- |

1.5.

EKES przypomina o podstawowej roli „konsultantów nowego podejścia” i przyjmuje z uznaniem ich wkład w ocenę zgodności norm z kierunkami polityki Unii w ramach zharmonizowanej normalizacji. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji utrzymania ich działalności w perspektywie długoterminowej.

| 1.6. | Podsumowując, EKES wzywa, by przeprowadzić pogłębione monitorowanie działań prowadzonych przez najważniejsze podmioty normalizacji, po to by wzmocnić pluralizm ESN. EKES mógłby zapewniać monitorowanie przez utworzenie forum ad hoc na temat pluralizmu ESN. Organ ten byłby odpowiedzialny za organizowanie dorocznego wysłuchania publicznego w celu oceny postępów w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.6.

Podsumowując, EKES wzywa, by przeprowadzić pogłębione monitorowanie działań prowadzonych przez najważniejsze podmioty normalizacji, po to by wzmocnić pluralizm ESN. EKES mógłby zapewniać monitorowanie przez utworzenie forum ad hoc na temat pluralizmu ESN. Organ ten byłby odpowiedzialny za organizowanie dorocznego wysłuchania publicznego w celu oceny postępów w tej dziedzinie.

2.   Streszczenie komunikatu

| 2.1. | Komisja zawarła strategiczną wizję normalizacji europejskiej w swoim komunikacie, a stosowne ramy prawne ustanowiła rozporządzeniem (UE) nr 1025/2012 w sprawie normalizacji europejskiej, które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Jedną z nowości rozporządzenia jest nałożony na Komisję obowiązek przyjmowania rocznego programu prac Unii w zakresie normalizacji europejskiej. |
| --- | --- |

2.1.

Komisja zawarła strategiczną wizję normalizacji europejskiej w swoim komunikacie, a stosowne ramy prawne ustanowiła rozporządzeniem (UE) nr 1025/2012 w sprawie normalizacji europejskiej, które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Jedną z nowości rozporządzenia jest nałożony na Komisję obowiązek przyjmowania rocznego programu prac Unii w zakresie normalizacji europejskiej.

| 2.2. | Program prac jest narzędziem usprawniającym współpracę Komisji z europejskim systemem normalizacji (ESN) poprzez określenie wizji Komisji w odniesieniu do normalizacji i związanych z nią planów na kolejny rok. Komisja zamierza dokonać przeglądu partnerskiej współpracy z ESN w trosce o zapewnienie odpowiedniego udziału wszystkich zainteresowanych stron (przemysłu, MŚP, konsumentów, organizacji ekologicznych, pracowników itd.). |
| --- | --- |

2.2.

Program prac jest narzędziem usprawniającym współpracę Komisji z europejskim systemem normalizacji (ESN) poprzez określenie wizji Komisji w odniesieniu do normalizacji i związanych z nią planów na kolejny rok. Komisja zamierza dokonać przeglądu partnerskiej współpracy z ESN w trosce o zapewnienie odpowiedniego udziału wszystkich zainteresowanych stron (przemysłu, MŚP, konsumentów, organizacji ekologicznych, pracowników itd.).

| 2.3. | Wśród strategicznych priorytetów normalizacji europejskiej znalazły się przyjęcie planu priorytetowych norm ICT oraz normalizacja usług. Przyjęcie planu priorytetowych norm ICT ma uzupełnić roczny program prac Unii. |
| --- | --- |

2.3.

Wśród strategicznych priorytetów normalizacji europejskiej znalazły się przyjęcie planu priorytetowych norm ICT oraz normalizacja usług. Przyjęcie planu priorytetowych norm ICT ma uzupełnić roczny program prac Unii.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES gratuluje Komisji przedstawienia rocznego programu prac w zakresie normalizacji na 2016 r. i przypomina kluczową rolę norm w zakresie strukturyzacji rynku wewnętrznego i konkurencyjności przedsiębiorstw. Jak stwierdził Komitet w swojej opinii INT/590 z września 2011 r. (1), roczny program prac w zakresie normalizacji stanowi prawdziwy atut pod względem przejrzystości, planowania i prognozowania, w szczególności dla podmiotów i zainteresowanych stron europejskiego systemu normalizacji (ESN). |
| --- | --- |

3.1.

EKES gratuluje Komisji przedstawienia rocznego programu prac w zakresie normalizacji na 2016 r. i przypomina kluczową rolę norm w zakresie strukturyzacji rynku wewnętrznego i konkurencyjności przedsiębiorstw. Jak stwierdził Komitet w swojej opinii INT/590 z września 2011 r. (1), roczny program prac w zakresie normalizacji stanowi prawdziwy atut pod względem przejrzystości, planowania i prognozowania, w szczególności dla podmiotów i zainteresowanych stron europejskiego systemu normalizacji (ESN).

| 3.2. | EKES pozytywnie przyjmuje roczny program na 2016 r., ponieważ umożliwia on zapoznanie się z aktualnym stanem dyskusji, a przede wszystkim stanowi prawdziwą wartość dodaną dla przyszłych planów. EKES zachęca wobec tego Komisję do tego, aby lepiej przygotowywała przyszłe programy roczne, zasięgając opinii zainteresowanych stron co do kwestii technicznych i strategicznych, oraz aby publikowała program prac w lipcu roku poprzedzającego. EKES przyjmuje pozytywnie treść priorytetów w poszczególnych sektorach. |
| --- | --- |

3.2.

EKES pozytywnie przyjmuje roczny program na 2016 r., ponieważ umożliwia on zapoznanie się z aktualnym stanem dyskusji, a przede wszystkim stanowi prawdziwą wartość dodaną dla przyszłych planów. EKES zachęca wobec tego Komisję do tego, aby lepiej przygotowywała przyszłe programy roczne, zasięgając opinii zainteresowanych stron co do kwestii technicznych i strategicznych, oraz aby publikowała program prac w lipcu roku poprzedzającego. EKES przyjmuje pozytywnie treść priorytetów w poszczególnych sektorach.

3.3.   
  Priorytet dla szerokiej integracji

| 3.3.1. | EKES reprezentuje wszystkie organizacje znane jako „organizacje, o których mowa w załączniku III” w nawiązaniu do rozporządzenia (UE) nr 1025/2012, czyli ANEC, ECOS, ETUC, SBS (wraz z członkami krajowymi), reprezentujące zainteresowane strony, które zawsze miały trudny lub gorszy dostęp do ESN, czyli konsumentów, pracowników, interesy ochrony środowiska i MŚP. Dlatego też świadomy zasadniczego wkładu innych zainteresowanych stron w opracowywanie norm i problemów związanych z udziałem w tym procesie, z którymi się one ogólnie borykają, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny – jako opiekun społeczeństwa obywatelskiego – pragnie skoncentrować większość swoich wysiłków na przejrzystości i pluralizmie ESN. |
| --- | --- |

3.3.1.

EKES reprezentuje wszystkie organizacje znane jako „organizacje, o których mowa w załączniku III” w nawiązaniu do rozporządzenia (UE) nr 1025/2012, czyli ANEC, ECOS, ETUC, SBS (wraz z członkami krajowymi), reprezentujące zainteresowane strony, które zawsze miały trudny lub gorszy dostęp do ESN, czyli konsumentów, pracowników, interesy ochrony środowiska i MŚP. Dlatego też świadomy zasadniczego wkładu innych zainteresowanych stron w opracowywanie norm i problemów związanych z udziałem w tym procesie, z którymi się one ogólnie borykają, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny – jako opiekun społeczeństwa obywatelskiego – pragnie skoncentrować większość swoich wysiłków na przejrzystości i pluralizmie ESN.

| 3.3.2. | W związku z tym szczególnej uwagi wymaga wykonanie rozporządzenia (UE) nr 1025/2012, co Komisja słusznie podkreśla w komunikacie. Wiąże się z tym w szczególności konieczność poprawy rozpowszechniania i publikacji sprawozdań przewidzianych w art. 24 rozporządzenia oraz komunikacji i informacji z nimi związanych. |
| --- | --- |

3.3.2.

W związku z tym szczególnej uwagi wymaga wykonanie rozporządzenia (UE) nr 1025/2012, co Komisja słusznie podkreśla w komunikacie. Wiąże się z tym w szczególności konieczność poprawy rozpowszechniania i publikacji sprawozdań przewidzianych w art. 24 rozporządzenia oraz komunikacji i informacji z nimi związanych.

| 3.3.3. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wolę Komisji, aby ściśle monitorować postępy i wysiłki poszczególnych podmiotów ESN na rzecz poszerzenia kręgu zaangażowanych w system. EKES uważa, że aby osiągnąć ten cel, Komisja powinna odgrywać rolę proaktywną, w szczególności jako organ współfinansujący ESN. |
| --- | --- |

3.3.3.

EKES przyjmuje z zadowoleniem wolę Komisji, aby ściśle monitorować postępy i wysiłki poszczególnych podmiotów ESN na rzecz poszerzenia kręgu zaangażowanych w system. EKES uważa, że aby osiągnąć ten cel, Komisja powinna odgrywać rolę proaktywną, w szczególności jako organ współfinansujący ESN.

| 3.3.4. | Komitet przyjmuje również z zadowoleniem ustanowienie procesu finansowania organizacji, o których mowa w załączniku III, i wzywa do dodatkowego uproszczenia procedur administracyjnych i do przyjęcia dłuższej perspektywy czasowej w celu zagwarantowania realizacji strategii wieloletniej przez te podmioty. |
| --- | --- |

3.3.4.

Komitet przyjmuje również z zadowoleniem ustanowienie procesu finansowania organizacji, o których mowa w załączniku III, i wzywa do dodatkowego uproszczenia procedur administracyjnych i do przyjęcia dłuższej perspektywy czasowej w celu zagwarantowania realizacji strategii wieloletniej przez te podmioty.

3.4.   
  Wspólna inicjatywa dotycząca normalizacji

| 3.4.1. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem propozycję dotyczącą wspólnej inicjatywy w zakresie normalizacji i pozytywnie zapatruje się na uczestnictwo zainteresowanych stron w systemie, w szczególności organizacji, o których mowa w załączniku III, jako na widoczną oznakę odnowy partnerstwa publiczno-prywatnego, stanowiącego podstawę ESN. W tym kontekście EKES pragnie podkreślić, że jest kwestią bardzo istotną, aby działania proponowane w ostatecznej wersji wspólnej inicjatywy dotyczącej normalizacji były ukierunkowane na większy pluralizm i aby wyraźnie się do niego przyczyniły, co umożliwiłoby przyłączenie się do niej wszystkim zainteresowanym stronom, w szczególności organizacjom, o których mowa w załączniku III. |
| --- | --- |

3.4.1.

Komitet przyjmuje z zadowoleniem propozycję dotyczącą wspólnej inicjatywy w zakresie normalizacji i pozytywnie zapatruje się na uczestnictwo zainteresowanych stron w systemie, w szczególności organizacji, o których mowa w załączniku III, jako na widoczną oznakę odnowy partnerstwa publiczno-prywatnego, stanowiącego podstawę ESN. W tym kontekście EKES pragnie podkreślić, że jest kwestią bardzo istotną, aby działania proponowane w ostatecznej wersji wspólnej inicjatywy dotyczącej normalizacji były ukierunkowane na większy pluralizm i aby wyraźnie się do niego przyczyniły, co umożliwiłoby przyłączenie się do niej wszystkim zainteresowanym stronom, w szczególności organizacjom, o których mowa w załączniku III.

| 3.4.2. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem i popiera propozycję działania w ramach wspólnej inicjatywy dotyczącej normalizacji, obejmującego analizę mającą na celu lepsze zrozumienie możliwości i wyzwań związanych z darmowym udostępnianiem norm, przykładowo w ramach badania na temat ekonomicznego i społecznego oddziaływania norm. |
| --- | --- |

3.4.2.

Komitet przyjmuje z zadowoleniem i popiera propozycję działania w ramach wspólnej inicjatywy dotyczącej normalizacji, obejmującego analizę mającą na celu lepsze zrozumienie możliwości i wyzwań związanych z darmowym udostępnianiem norm, przykładowo w ramach badania na temat ekonomicznego i społecznego oddziaływania norm.

3.5.   
  Działanie europejskich organizacji normalizacyjnych

| 3.5.1. | EKES ocenia pozytywnie i przyjmuje z zadowoleniem rolę organizacji CEN, CENELEC i ETSI jako niezależnych, neutralnych i profesjonalnych organizacji dysponujących przepisami i procedurami gwarantującymi przestrzeganie zasad leżących u podstaw WTO w dziedzinie normalizacji oraz zasad ustanowionych rozporządzeniem (UE) nr 1025/2012. |
| --- | --- |

3.5.1.

EKES ocenia pozytywnie i przyjmuje z zadowoleniem rolę organizacji CEN, CENELEC i ETSI jako niezależnych, neutralnych i profesjonalnych organizacji dysponujących przepisami i procedurami gwarantującymi przestrzeganie zasad leżących u podstaw WTO w dziedzinie normalizacji oraz zasad ustanowionych rozporządzeniem (UE) nr 1025/2012.

| 3.5.2. | Aby poprawić udział wszystkich podmiotów w normalizacji, EKES zachęca europejskie organizacje normalizacyjne do przyznania organizacjom, o którym mowa w załączniku III, specjalnego statusu członków/partnerów, posiadających szczególne prawa i obowiązki odpowiednie do ich statutu i roli, w szczególności nieograniczony dostęp do organów technicznych i do projektów norm w trakcie opracowania, z poszanowaniem polityki poufności uwzględniającej konieczność konsultacji. EKES proponuje, aby przystąpić do rozważań nad kwestią darmowości tego dostępu, z uwagi na udział Unii w finansowaniu europejskich organizacji normalizacyjnych i organizacji, o których mowa w załączniku III. |
| --- | --- |

3.5.2.

Aby poprawić udział wszystkich podmiotów w normalizacji, EKES zachęca europejskie organizacje normalizacyjne do przyznania organizacjom, o którym mowa w załączniku III, specjalnego statusu członków/partnerów, posiadających szczególne prawa i obowiązki odpowiednie do ich statutu i roli, w szczególności nieograniczony dostęp do organów technicznych i do projektów norm w trakcie opracowania, z poszanowaniem polityki poufności uwzględniającej konieczność konsultacji. EKES proponuje, aby przystąpić do rozważań nad kwestią darmowości tego dostępu, z uwagi na udział Unii w finansowaniu europejskich organizacji normalizacyjnych i organizacji, o których mowa w załączniku III.

| 3.5.3. | EKES proponuje również, aby przywrócić organizacjom, o których mowa w załączniku III, nieograniczone prawo do odwołania, także w odniesieniu do prac, z którymi nie były od początku bezpośrednio związane, lub aby nadać im uprawnienia doradcze w procesie ratyfikacji norm. |
| --- | --- |

3.5.3.

EKES proponuje również, aby przywrócić organizacjom, o których mowa w załączniku III, nieograniczone prawo do odwołania, także w odniesieniu do prac, z którymi nie były od początku bezpośrednio związane, lub aby nadać im uprawnienia doradcze w procesie ratyfikacji norm.

| 3.5.4. | EKES pragnie zwrócić uwagę na znaczenie wysokiej jakości normalizacji angażującej szerokie grono zainteresowanych stron. EKES pragnie przypomnieć, że szybkości produkcji i publikacji norm nie można uważać za cel sam w sobie, przede wszystkim, jeśli stanowi to przeszkodę dla realizacji celu EKES-u, którym jest włączenie organizacji, o których mowa w załączniku III, do ESN. W istocie EKES ostrzega ESN przed wszelkimi decyzjami, które pod pretekstem szybkości ograniczałyby zaangażowanie w system i jego otwarcie. |
| --- | --- |

3.5.4.

EKES pragnie zwrócić uwagę na znaczenie wysokiej jakości normalizacji angażującej szerokie grono zainteresowanych stron. EKES pragnie przypomnieć, że szybkości produkcji i publikacji norm nie można uważać za cel sam w sobie, przede wszystkim, jeśli stanowi to przeszkodę dla realizacji celu EKES-u, którym jest włączenie organizacji, o których mowa w załączniku III, do ESN. W istocie EKES ostrzega ESN przed wszelkimi decyzjami, które pod pretekstem szybkości ograniczałyby zaangażowanie w system i jego otwarcie.

| 3.5.5. | EKES przypomina, że integracja zainteresowanych stron jest możliwa tylko pod warunkiem ich zaangażowania na zasadach przejrzystości. Mając na celu podkreślenie znaczenia, wzmocnienie i wdrożenie zasady delegacji krajowej, EKES podkreśla znaczenie ułatwienia dostępu do procesu normalizacji dla MŚP oraz ich przedstawicieli na szczeblu krajowym, co nadal jest wyzwaniem, jak wspomniano w pkt 4 komunikatu. |
| --- | --- |

3.5.5.

EKES przypomina, że integracja zainteresowanych stron jest możliwa tylko pod warunkiem ich zaangażowania na zasadach przejrzystości. Mając na celu podkreślenie znaczenia, wzmocnienie i wdrożenie zasady delegacji krajowej, EKES podkreśla znaczenie ułatwienia dostępu do procesu normalizacji dla MŚP oraz ich przedstawicieli na szczeblu krajowym, co nadal jest wyzwaniem, jak wspomniano w pkt 4 komunikatu.

| 3.5.6. | W związku z tym EKES proponuje wdrożenie na szczeblu krajowym darmowego dostępu do „lustrzanych komitetów” dla MŚP i podmiotów społecznych oraz ich odpowiednich stowarzyszeń przedstawicielskich. Łatwość zaangażowania i udziału ma również szczególne znaczenie na etapie konsultacji publicznych, na którym nie powinny istnieć przeszkody praktyczne lub techniczne. |
| --- | --- |

3.5.6.

W związku z tym EKES proponuje wdrożenie na szczeblu krajowym darmowego dostępu do „lustrzanych komitetów” dla MŚP i podmiotów społecznych oraz ich odpowiednich stowarzyszeń przedstawicielskich. Łatwość zaangażowania i udziału ma również szczególne znaczenie na etapie konsultacji publicznych, na którym nie powinny istnieć przeszkody praktyczne lub techniczne.

3.6.   
  Nowy przewodnik po normalizacji i wytyczne dla organizacji, o których mowa w załączniku III

| 3.6.1. | W ramach wdrażania nowego „Przewodnika po normalizacji europejskiej” Komitet przekazuje wyrazy uznania Komisji w związku z zaproszeniem skierowanym do europejskich organizacji normalizacyjnych, aby dostosowały swoje organy i pracowników technicznych do treści i środków zawartych w tym nowym dokumencie. |
| --- | --- |

3.6.1.

W ramach wdrażania nowego „Przewodnika po normalizacji europejskiej” Komitet przekazuje wyrazy uznania Komisji w związku z zaproszeniem skierowanym do europejskich organizacji normalizacyjnych, aby dostosowały swoje organy i pracowników technicznych do treści i środków zawartych w tym nowym dokumencie.

| 3.6.2. | EKES zaprasza również Komisję do czuwania nad rozpowszechnianiem, zrozumieniem i stosowaniem przewodnika przez wszystkie służby Komisji Europejskiej, które zamierzają wykorzystywać normalizację w realizacji europejskich strategii politycznych. Pożyteczne byłoby również zadbanie o rozpowszechnianie przewodnika wraz z powiązanymi informacjami za pośrednictwem witryny internetowej Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

3.6.2.

EKES zaprasza również Komisję do czuwania nad rozpowszechnianiem, zrozumieniem i stosowaniem przewodnika przez wszystkie służby Komisji Europejskiej, które zamierzają wykorzystywać normalizację w realizacji europejskich strategii politycznych. Pożyteczne byłoby również zadbanie o rozpowszechnianie przewodnika wraz z powiązanymi informacjami za pośrednictwem witryny internetowej Komisji Europejskiej.

| 3.6.3. | Komitet pragnie przede wszystkim podkreślić, jak istotna jest znajomość przez osoby odpowiedzialne za organy techniczne europejskich organizacji normalizacyjnych poszczególnych wytycznych CEN-CENELEC dotyczących opracowania norm, z uwzględnieniem potrzeb podmiotów społecznych i MŚP (czyli wytycznych nr 2, 5 i 17 CEN-CENELEC oraz wytycznych nr 4 CEN). Komitet z zadowoleniem przyjmuje w związku z tym działania już podjęte przez CEN-CENELEC wraz z grupą roboczą MŚP (SME Working Group) i grupą roboczą podmiotów społecznych (Societal Stakeholders Working group) i zachęca do ich kontynuowania za pomocą konkretnych i ambitnych środków. Należy podkreślić, że wytyczne CEN-CENELEC warte są stosowania w całym procesie normalizacji, począwszy od badania możliwości opracowania normy aż do jej publikacji. |
| --- | --- |

3.6.3.

Komitet pragnie przede wszystkim podkreślić, jak istotna jest znajomość przez osoby odpowiedzialne za organy techniczne europejskich organizacji normalizacyjnych poszczególnych wytycznych CEN-CENELEC dotyczących opracowania norm, z uwzględnieniem potrzeb podmiotów społecznych i MŚP (czyli wytycznych nr 2, 5 i 17 CEN-CENELEC oraz wytycznych nr 4 CEN). Komitet z zadowoleniem przyjmuje w związku z tym działania już podjęte przez CEN-CENELEC wraz z grupą roboczą MŚP (SME Working Group) i grupą roboczą podmiotów społecznych (Societal Stakeholders Working group) i zachęca do ich kontynuowania za pomocą konkretnych i ambitnych środków. Należy podkreślić, że wytyczne CEN-CENELEC warte są stosowania w całym procesie normalizacji, począwszy od badania możliwości opracowania normy aż do jej publikacji.

3.7.   
  Normalizacja ICT i prawo własności intelektualnej w kontekście normalizacji

| 3.7.1. | EKES zastanawia się nad wartością dodaną „planu priorytetowych norm ICT” proponowanego w rozdziale 3.1 komunikatu. Dokument ten wydaje się być zbędnym dodatkiem do „kroczącego planu działań dotyczącego normalizacji ICT” oraz do rocznego programu w zakresie normalizacji. Komitet obawia się powielania źródeł i poziomów priorytetów, co może utrudnić monitorowanie debaty i udziału zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.7.1.

EKES zastanawia się nad wartością dodaną „planu priorytetowych norm ICT” proponowanego w rozdziale 3.1 komunikatu. Dokument ten wydaje się być zbędnym dodatkiem do „kroczącego planu działań dotyczącego normalizacji ICT” oraz do rocznego programu w zakresie normalizacji. Komitet obawia się powielania źródeł i poziomów priorytetów, co może utrudnić monitorowanie debaty i udziału zainteresowanych stron.

| 3.7.2. | W dziedzinie prawa własności intelektualnej Komitet zwraca uwagę na istniejący brak równowagi między użytkownikami i posiadaczami patentu koniecznego dla spełnienia normy określonej przez organizację normalizacyjną (zwanego dalej „SEP”), w szczególności w przypadku, gdy innowacyjne MŚP nie jest w stanie poznać liczby patentów, które powinno zastosować, ani kto jest ich posiadaczem. EKES proponuje więc, aby ETSI opracował na potrzeby MŚP poradnik praktyczny dotyczący negocjacji umów licencyjnych w sprawie SEP, z zastosowaniem warunków FRAND („fair, reasonable, and non-discriminatory” – na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach). |
| --- | --- |

3.7.2.

W dziedzinie prawa własności intelektualnej Komitet zwraca uwagę na istniejący brak równowagi między użytkownikami i posiadaczami patentu koniecznego dla spełnienia normy określonej przez organizację normalizacyjną (zwanego dalej „SEP”), w szczególności w przypadku, gdy innowacyjne MŚP nie jest w stanie poznać liczby patentów, które powinno zastosować, ani kto jest ich posiadaczem. EKES proponuje więc, aby ETSI opracował na potrzeby MŚP poradnik praktyczny dotyczący negocjacji umów licencyjnych w sprawie SEP, z zastosowaniem warunków FRAND („fair, reasonable, and non-discriminatory” – na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach).

| 3.7.3. | W odniesieniu do kryteriów FRAND Komitet podkreśla potrzebę lepszego zdefiniowania tych zasad, aby rozszerzyć zakres ich stosowania i praktyczne wykorzystanie. |
| --- | --- |

3.7.3.

W odniesieniu do kryteriów FRAND Komitet podkreśla potrzebę lepszego zdefiniowania tych zasad, aby rozszerzyć zakres ich stosowania i praktyczne wykorzystanie.

| 3.7.4. | W tym kontekście EKES zwraca się również do ETSI o poprawę jakości i przejrzystości bazy danych, w której zebrane są deklaracje dotyczące praw własności intelektualnej. Ma to zasadnicze znaczenie dla zapewnienia użytkownikom SEP-a pewnej możliwości przewidywania oraz dostarczenia innowacyjnym MŚP informacji na temat kosztów i zasad negocjacji dotyczących wyżej wspomnianych umów licencyjnych. |
| --- | --- |

3.7.4.

W tym kontekście EKES zwraca się również do ETSI o poprawę jakości i przejrzystości bazy danych, w której zebrane są deklaracje dotyczące praw własności intelektualnej. Ma to zasadnicze znaczenie dla zapewnienia użytkownikom SEP-a pewnej możliwości przewidywania oraz dostarczenia innowacyjnym MŚP informacji na temat kosztów i zasad negocjacji dotyczących wyżej wspomnianych umów licencyjnych.

3.8.   
  „Konsultanci nowego podejścia”

| 3.8.1. | EKES przypomina o podstawowej roli „konsultantów nowego podejścia” wspomnianych w rozdziale 7.2 komunikatu i przyjmuje z uznaniem ich niezbędny wkład w wiarygodną ocenę zgodności norm z prawodawstwem i kierunkami polityki Unii w ramach zharmonizowanej normalizacji. |
| --- | --- |

3.8.1.

EKES przypomina o podstawowej roli „konsultantów nowego podejścia” wspomnianych w rozdziale 7.2 komunikatu i przyjmuje z uznaniem ich niezbędny wkład w wiarygodną ocenę zgodności norm z prawodawstwem i kierunkami polityki Unii w ramach zharmonizowanej normalizacji.

| 3.8.2. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wolę, wyrażoną przez Komisję w pkt 7.2 komunikatu, zapewnienia długoterminowej dostępności tego rodzaju oceny. Komitet pragnie wzmocnić pierwszeństwo tej niezależnej oceny w stosunku do wszelkich innych wewnętrznych ocen prowadzonych przez europejskie organizacje normalizacyjne. |
| --- | --- |

3.8.2.

EKES przyjmuje z zadowoleniem wolę, wyrażoną przez Komisję w pkt 7.2 komunikatu, zapewnienia długoterminowej dostępności tego rodzaju oceny. Komitet pragnie wzmocnić pierwszeństwo tej niezależnej oceny w stosunku do wszelkich innych wewnętrznych ocen prowadzonych przez europejskie organizacje normalizacyjne.

| 3.8.3. | EKES pragnie, aby jeszcze bardziej wzmocnić niezależny charakter tych konsultantów, być może poprzez bezpośrednie zatrudnianie „konsultantów nowego podejścia” przez Komisję Europejską. |
| --- | --- |

3.8.3.

EKES pragnie, aby jeszcze bardziej wzmocnić niezależny charakter tych konsultantów, być może poprzez bezpośrednie zatrudnianie „konsultantów nowego podejścia” przez Komisję Europejską.

3.9.   
  Wnioski o normalizację i zlecenia normalizacji

| 3.9.1. | EKES pragnie podkreślić znaczenie procesu przygotowania europejskich zleceń, które Komisja przesyła do europejskich organizacji normalizacyjnych w celu zwrócenia się z wnioskiem o opracowanie normy. EKES zwraca się do Komisji, aby uczyniła ten proces jeszcze bardziej przejrzystym i pluralistycznym, w szczególności w odniesieniu do organizacji, o których mowa w załączniku III. |
| --- | --- |

3.9.1.

EKES pragnie podkreślić znaczenie procesu przygotowania europejskich zleceń, które Komisja przesyła do europejskich organizacji normalizacyjnych w celu zwrócenia się z wnioskiem o opracowanie normy. EKES zwraca się do Komisji, aby uczyniła ten proces jeszcze bardziej przejrzystym i pluralistycznym, w szczególności w odniesieniu do organizacji, o których mowa w załączniku III.

| 3.9.2. | EKES podkreśla znaczenie sprawdzenia zgodności wyniku opracowanej normy z początkowym celem, ze szczególną dbałością o to, aby dziedzina stosowania nie została rozszerzona podczas prowadzenia prac. |
| --- | --- |

3.9.2.

EKES podkreśla znaczenie sprawdzenia zgodności wyniku opracowanej normy z początkowym celem, ze szczególną dbałością o to, aby dziedzina stosowania nie została rozszerzona podczas prowadzenia prac.

| 3.9.3. | Komitet podkreśla, jak ważne w normalizacji są prace przygotowawcze, zwłaszcza po to, by ocenić gospodarcze i społeczne skutki norm i umożliwić określenie zainteresowanych stron i zapewnienie ich udziału w pracach normalizacyjnych. |
| --- | --- |

3.9.3.

Komitet podkreśla, jak ważne w normalizacji są prace przygotowawcze, zwłaszcza po to, by ocenić gospodarcze i społeczne skutki norm i umożliwić określenie zainteresowanych stron i zapewnienie ich udziału w pracach normalizacyjnych.

| 3.10. | W odniesieniu do współpracy międzynarodowej EKES wskazuje na znaczne trudności, na jakie nadal napotykają organizacje, o których mowa w załączniku III, w kontynuowaniu tej pracy i wzywa europejskie organizacje normalizacyjne oraz krajowe organy normalizacyjne do wdrożenia wszystkich możliwych środków w ramach ich umów o współpracy z ISO i IEC w celu zapewnienia przejrzystości, udziału i zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności w przypadku, gdy prace są związane z wnioskiem dotyczącym normalizacji złożonym przez Komisję. |
| --- | --- |

3.10.

W odniesieniu do współpracy międzynarodowej EKES wskazuje na znaczne trudności, na jakie nadal napotykają organizacje, o których mowa w załączniku III, w kontynuowaniu tej pracy i wzywa europejskie organizacje normalizacyjne oraz krajowe organy normalizacyjne do wdrożenia wszystkich możliwych środków w ramach ich umów o współpracy z ISO i IEC w celu zapewnienia przejrzystości, udziału i zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności w przypadku, gdy prace są związane z wnioskiem dotyczącym normalizacji złożonym przez Komisję.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES mógłby utworzyć forum ad hoc na temat pluralizmu ESN. Forum to spotykałoby się regularnie i co najmniej raz w roku. Byłoby złożone z członków Komitetu pragnących przyczynić się do zaangażowania i uwzględniania zainteresowanych stron, w szczególności podmiotów społecznych i MŚP. Organizacje, o których mowa w załączniku III, byłyby regularnie zapraszane na spotkania tego forum. |
| --- | --- |

4.1.

EKES mógłby utworzyć forum ad hoc na temat pluralizmu ESN. Forum to spotykałoby się regularnie i co najmniej raz w roku. Byłoby złożone z członków Komitetu pragnących przyczynić się do zaangażowania i uwzględniania zainteresowanych stron, w szczególności podmiotów społecznych i MŚP. Organizacje, o których mowa w załączniku III, byłyby regularnie zapraszane na spotkania tego forum.

| 4.1.1. | Forum mogłoby odpowiadać między innymi za organizację dorocznego wysłuchania publicznego na temat pluralizmu ESN. W ramach tego wydarzenia EKES zapraszałby podmioty ESN i Komisję Europejską w celu przeprowadzenia ich wysłuchania publicznego w ramach sprawozdań z działalności przewidzianych w art. 24 rozporządzenia (UE) nr 1025/2012, aby poprawić ich znajomość i rozpowszechnianie. EKES wykorzystałby tę okazję do włączenia Parlamentu Europejskiego we wspomniane działanie. |
| --- | --- |

4.1.1.

Forum mogłoby odpowiadać między innymi za organizację dorocznego wysłuchania publicznego na temat pluralizmu ESN. W ramach tego wydarzenia EKES zapraszałby podmioty ESN i Komisję Europejską w celu przeprowadzenia ich wysłuchania publicznego w ramach sprawozdań z działalności przewidzianych w art. 24 rozporządzenia (UE) nr 1025/2012, aby poprawić ich znajomość i rozpowszechnianie. EKES wykorzystałby tę okazję do włączenia Parlamentu Europejskiego we wspomniane działanie.

| 4.1.2. | Forum odpowiadałoby również za finansowanie badania na temat składu krajowych „komitetów lustrzanych” w celu dokonania oceny ich reprezentatywności i pluralizmu. |
| --- | --- |

4.1.2.

Forum odpowiadałoby również za finansowanie badania na temat składu krajowych „komitetów lustrzanych” w celu dokonania oceny ich reprezentatywności i pluralizmu.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dz.U. C 376 z 22.12.2011, s. 69.

1

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/86 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/86

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów

[COM(2016) 31 final – 2016/0014 (COD)]

(2016/C 303/11)

| Sprawozdawca: | Jan SIMONS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Jan SIMONS

Parlament Europejski, w dniu 4 lutego 2016 r., oraz Rada, w dniu 11 lutego 2016 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów

[COM(2016) 31 final – 2016/0014 (COD)].

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 10 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 157 do 2 (2 osoby wstrzymały się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji i jego zamierzenie dotyczące poprawy skuteczności ram prawnych służących osiąganiu celów gospodarczych, środowiskowych i społecznych, poprzez wkład w zwiększanie niezależności i rozliczalności systemu. Niemniej należy podkreślić, że ważne jest stworzenie wyważonego ustawodawstwa oraz że potrzebne jest ustanowienie skutecznych i opłacalnych środków. |
| --- | --- |

1.1.

EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji i jego zamierzenie dotyczące poprawy skuteczności ram prawnych służących osiąganiu celów gospodarczych, środowiskowych i społecznych, poprzez wkład w zwiększanie niezależności i rozliczalności systemu. Niemniej należy podkreślić, że ważne jest stworzenie wyważonego ustawodawstwa oraz że potrzebne jest ustanowienie skutecznych i opłacalnych środków.

| 1.2. | EKES popiera zaproponowaną zmianę z dyrektywy na rozporządzenie, której celem jest ograniczenie różnic w interpretacji i ścisłości stosowania w poszczególnych państwach członkowskich. EKES zdecydowanie sugeruje postępowanie w ten sam sposób ze wszystkimi przyszłymi przepisami dotyczącymi rynku wewnętrznego, stosownie do okoliczności. |
| --- | --- |

1.2.

EKES popiera zaproponowaną zmianę z dyrektywy na rozporządzenie, której celem jest ograniczenie różnic w interpretacji i ścisłości stosowania w poszczególnych państwach członkowskich. EKES zdecydowanie sugeruje postępowanie w ten sam sposób ze wszystkimi przyszłymi przepisami dotyczącymi rynku wewnętrznego, stosownie do okoliczności.

| 1.3. | Omawiana zmiana obejmuje przyjęcie szeregu aktów ustawodawczych i synchronizację terminów. Komitet pilnie wzywa Komisję, Parlament i Radę, by przyjęły odpowiedni i ambitny harmonogram przyjmowania aktów delegowanych i aktów wykonawczych, którego obecnie brak. |
| --- | --- |

1.3.

Omawiana zmiana obejmuje przyjęcie szeregu aktów ustawodawczych i synchronizację terminów. Komitet pilnie wzywa Komisję, Parlament i Radę, by przyjęły odpowiedni i ambitny harmonogram przyjmowania aktów delegowanych i aktów wykonawczych, którego obecnie brak.

| 1.4. | Szczegółowe przepisy dotyczące nadzoru rynku mają na celu skuteczne wyłączanie produktów niespełniających wymogów z tego specyficznego rynku. Wprowadzane środki muszą być jednak skuteczne i opłacalne, szczególnie te, które wpływają na funkcjonowanie rynku i koszt produktów. Zasadnicze znaczenie ma skuteczny i prosty system koordynacji i współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami, zwłaszcza w zakresie działań państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.4.

Szczegółowe przepisy dotyczące nadzoru rynku mają na celu skuteczne wyłączanie produktów niespełniających wymogów z tego specyficznego rynku. Wprowadzane środki muszą być jednak skuteczne i opłacalne, szczególnie te, które wpływają na funkcjonowanie rynku i koszt produktów. Zasadnicze znaczenie ma skuteczny i prosty system koordynacji i współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami, zwłaszcza w zakresie działań państw członkowskich.

| 1.5. | Pozytywne są usprawnienia w zakresie wyznaczania, okresowej weryfikacji i działania służb technicznych, lecz zaproponowano kilka uciążliwych i zbędnych wymogów, które zwiększyłyby koszty i opóźnienia, zarówno po stronie administracji, jak i producentów, nie przynosząc żadnych realnych korzyści. |
| --- | --- |

1.5.

Pozytywne są usprawnienia w zakresie wyznaczania, okresowej weryfikacji i działania służb technicznych, lecz zaproponowano kilka uciążliwych i zbędnych wymogów, które zwiększyłyby koszty i opóźnienia, zarówno po stronie administracji, jak i producentów, nie przynosząc żadnych realnych korzyści.

| 1.6. | Należy ustanowić bardziej szczegółowe procedury skuteczniejszego wprowadzenia nowej koncepcji okresów ważności świadectw homologacji. |
| --- | --- |

1.6.

Należy ustanowić bardziej szczegółowe procedury skuteczniejszego wprowadzenia nowej koncepcji okresów ważności świadectw homologacji.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje dalsze wyjaśnienia i uproszczenia procedur i wymogów wpływających na małe i średnie przedsiębiorstwa, łącznie z rynkami niszowymi, częściami zamiennymi i komponentami. Zaleca również należyte rozważenie i uregulowanie kwestii homologacji typu produktów przeznaczonych na rynek wtórny, które wpływają na bezpieczeństwo i efektywność środowiskową. |
| --- | --- |

1.7.

EKES z zadowoleniem przyjmuje dalsze wyjaśnienia i uproszczenia procedur i wymogów wpływających na małe i średnie przedsiębiorstwa, łącznie z rynkami niszowymi, częściami zamiennymi i komponentami. Zaleca również należyte rozważenie i uregulowanie kwestii homologacji typu produktów przeznaczonych na rynek wtórny, które wpływają na bezpieczeństwo i efektywność środowiskową.

2.   Wprowadzenie i kontekst

| 2.1. | Przemysł motoryzacyjny jest ważnym uczestnikiem gospodarki UE. W 2012 r. zapewniał 2,3 mln bezpośrednich miejsc pracy i 9,8 mln pośrednio miejsc pracy. Około 75 % oryginalnych części składowych i technologii wykorzystywanych w pojazdach pochodzi od niezależnych dostawców. Obrót wynosi łącznie 859 mld EUR, co stanowi 6,4 % produktu krajowego brutto UE. |
| --- | --- |

2.1.

Przemysł motoryzacyjny jest ważnym uczestnikiem gospodarki UE. W 2012 r. zapewniał 2,3 mln bezpośrednich miejsc pracy i 9,8 mln pośrednio miejsc pracy. Około 75 % oryginalnych części składowych i technologii wykorzystywanych w pojazdach pochodzi od niezależnych dostawców. Obrót wynosi łącznie 859 mld EUR, co stanowi 6,4 % produktu krajowego brutto UE.

| 2.2. | Ramy prawne unijnego systemu homologacji typu stanowi dyrektywa Rady 2007/46/WE (1) ustanawiająca procedury homologacji nowych pojazdów, przyczep oraz układów i części w celu zapewnienia bezpieczeństwa i spełnienia norm środowiskowych. Wymaganych jest 70 szczegółowych przepisów technicznych, a wiele z nich stanowią przepisy międzynarodowe ustanowione przez ONZ. |
| --- | --- |

2.2.

Ramy prawne unijnego systemu homologacji typu stanowi dyrektywa Rady 2007/46/WE (1) ustanawiająca procedury homologacji nowych pojazdów, przyczep oraz układów i części w celu zapewnienia bezpieczeństwa i spełnienia norm środowiskowych. Wymaganych jest 70 szczegółowych przepisów technicznych, a wiele z nich stanowią przepisy międzynarodowe ustanowione przez ONZ.

| 2.3. | Ogólne przepisy dotyczące nadzoru rynku obowiązują zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2008/765 (2). |
| --- | --- |

2.3.

Ogólne przepisy dotyczące nadzoru rynku obowiązują zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2008/765 (2).

| 2.4. | Komisja rozpoczęła przegląd ram prawnych homologacji typu pojazdów silnikowych już w 2010 r. |
| --- | --- |

2.4.

Komisja rozpoczęła przegląd ram prawnych homologacji typu pojazdów silnikowych już w 2010 r.

| 2.5. | Obecne ramy spotykają się ze szczególną krytyką od września 2015 r., gdy ujawniono, że Volkswagen wykorzystywał „urządzenia ograniczające skuteczność działania”, czyli szczególny rodzaj oprogramowania służącego do obejścia wymogów dotyczących emisji. W 2016 r. Komisja wskazała, że „mechanizmy mające na celu zapewnienie zharmonizowanego wdrażania i egzekwowania nie są wystarczająco solidne” oraz że „pojawiły się istotne różnice w interpretacji i stosowaniu przepisów” przez państwa członkowskie, „co osłabiło główne cele dyrektywy”. |
| --- | --- |

2.5.

Obecne ramy spotykają się ze szczególną krytyką od września 2015 r., gdy ujawniono, że Volkswagen wykorzystywał „urządzenia ograniczające skuteczność działania”, czyli szczególny rodzaj oprogramowania służącego do obejścia wymogów dotyczących emisji. W 2016 r. Komisja wskazała, że „mechanizmy mające na celu zapewnienie zharmonizowanego wdrażania i egzekwowania nie są wystarczająco solidne” oraz że „pojawiły się istotne różnice w interpretacji i stosowaniu przepisów” przez państwa członkowskie, „co osłabiło główne cele dyrektywy”.

| 2.6. | Przeprowadzona przez Komisję ocena skutków omawianego wniosku wskazuje na znaczne koszty dla niezgodnych z wymogami pojazdów i części, które to koszty mogą sięgać nawet 12 mld EUR rocznie. |
| --- | --- |

2.6.

Przeprowadzona przez Komisję ocena skutków omawianego wniosku wskazuje na znaczne koszty dla niezgodnych z wymogami pojazdów i części, które to koszty mogą sięgać nawet 12 mld EUR rocznie.

3.   Wniosek Komisji

| 3.1. | Główne wyniki konsultacji społecznych (przeprowadzonych w 2010 r.), oceny wpływu oraz kontroli sprawności (2013 r.), wraz z wnioskami zawartymi w komunikacie „CARS 2020: Plan działania na rzecz konkurencyjnego i zrównoważonego przemysłu motoryzacyjnego w Europie” (2012 r.), zawierają wezwanie do przeglądu procedur nadzoru produktów motoryzacyjnych na rynku UE w celu dopilnowania, aby wszystkie pojazdy i części spełniały wymogi prawne, przy jednoczesnym ograniczeniu obciążeń administracyjnych, wsparciu badania i rozwoju innowacyjnych produktów, ułatwieniu międzynarodowej harmonizacji i uwzględnieniu potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

3.1.

Główne wyniki konsultacji społecznych (przeprowadzonych w 2010 r.), oceny wpływu oraz kontroli sprawności (2013 r.), wraz z wnioskami zawartymi w komunikacie „CARS 2020: Plan działania na rzecz konkurencyjnego i zrównoważonego przemysłu motoryzacyjnego w Europie” (2012 r.), zawierają wezwanie do przeglądu procedur nadzoru produktów motoryzacyjnych na rynku UE w celu dopilnowania, aby wszystkie pojazdy i części spełniały wymogi prawne, przy jednoczesnym ograniczeniu obciążeń administracyjnych, wsparciu badania i rozwoju innowacyjnych produktów, ułatwieniu międzynarodowej harmonizacji i uwzględnieniu potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw.

| 3.2. | Wniosek pomoże osiągnąć trzy cele:






  — | zwiększenie niezależności i poprawę jakości badań samochodów wprowadzanych do obrotu, |
| --- | --- | --- |

3.2.

Wniosek pomoże osiągnąć trzy cele:

—

zwiększenie niezależności i poprawę jakości badań samochodów wprowadzanych do obrotu,

| — | poprawę skuteczności systemu nadzoru rynku poprzez kontrolę nowych pojazdów i części oraz tych, które już znajdują się na drogach, |
| --- | --- |

—

poprawę skuteczności systemu nadzoru rynku poprzez kontrolę nowych pojazdów i części oraz tych, które już znajdują się na drogach,

| — | wzmocnienie systemu homologacji typu za pomocą ściślejszego europejskiego nadzoru. |
| --- | --- |

—

wzmocnienie systemu homologacji typu za pomocą ściślejszego europejskiego nadzoru.

| 3.3. | Obok innych działań Komisja proponuje modyfikację systemu wynagradzania w celu uniknięcia powiązań finansowych między laboratoriami badawczymi a producentami, które to powiązania mogłyby prowadzić do konfliktu interesów i narażać na szwank niezależność badań. We wniosku przewidziano też bardziej rygorystyczne kryteria efektywności dla tych służb technicznych, które powinny podlegać regularnej i niezależnej kontroli w celu uzyskania i utrzymania wyznaczenia. Krajowe organy udzielające homologacji typu będą poddawane wzajemnej ocenie w celu dopilnowania, aby odpowiednie przepisy były wdrażane i rygorystycznie egzekwowane w całej UE. |
| --- | --- |

3.3.

Obok innych działań Komisja proponuje modyfikację systemu wynagradzania w celu uniknięcia powiązań finansowych między laboratoriami badawczymi a producentami, które to powiązania mogłyby prowadzić do konfliktu interesów i narażać na szwank niezależność badań. We wniosku przewidziano też bardziej rygorystyczne kryteria efektywności dla tych służb technicznych, które powinny podlegać regularnej i niezależnej kontroli w celu uzyskania i utrzymania wyznaczenia. Krajowe organy udzielające homologacji typu będą poddawane wzajemnej ocenie w celu dopilnowania, aby odpowiednie przepisy były wdrażane i rygorystycznie egzekwowane w całej UE.

| 3.4. | Wniosek ten ustanawia mechanizm zarządzania i koordynacji kontroli na miejscu nowych pojazdów i części oraz tych, które już znajdują się na drogach, a także nadaje Komisji uprawnienie do przeprowadzania kontroli i inicjowania wycofań. |
| --- | --- |

3.4.

Wniosek ten ustanawia mechanizm zarządzania i koordynacji kontroli na miejscu nowych pojazdów i części oraz tych, które już znajdują się na drogach, a także nadaje Komisji uprawnienie do przeprowadzania kontroli i inicjowania wycofań.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji jako całość i podkreśla znaczenie uzyskania wyważonego prawodawstwa. Przedmiotowy wniosek spowoduje utworzenie opłacalnych rozwiązań umożliwiających:






  — | zapewnienie bardziej wyrównanych warunków działania, w których podmioty gospodarcze skorzystają na uczciwej konkurencji, |
| --- | --- | --- |

4.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji jako całość i podkreśla znaczenie uzyskania wyważonego prawodawstwa. Przedmiotowy wniosek spowoduje utworzenie opłacalnych rozwiązań umożliwiających:

—

zapewnienie bardziej wyrównanych warunków działania, w których podmioty gospodarcze skorzystają na uczciwej konkurencji,

| — | poprawę ochrony konsumentów i środowiska przed produktami niespełniającymi wymogów, które są przyczyną wypadków drogowych i złej jakości powietrza, |
| --- | --- |

—

poprawę ochrony konsumentów i środowiska przed produktami niespełniającymi wymogów, które są przyczyną wypadków drogowych i złej jakości powietrza,

| — | uważne uwzględnianie potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw, |
| --- | --- |

—

uważne uwzględnianie potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw,

| — | przywrócenie zaufania konsumentów do tego sektora rynku. |
| --- | --- |

—

przywrócenie zaufania konsumentów do tego sektora rynku.

| 4.2. | Aspektem wymagającym uwagi jest harmonogram wprowadzenia nowych wymogów i procedur, który da organom administracji i producentom wystarczająco dużo czasu na dostosowanie się. Harmonogram ten powinien być też w pełni zsynchronizowany ze wszystkimi powiązanymi aktami delegowanymi i wykonawczymi, które zostaną przyjęte przez Komisję w niedalekiej przyszłości. |
| --- | --- |

4.2.

Aspektem wymagającym uwagi jest harmonogram wprowadzenia nowych wymogów i procedur, który da organom administracji i producentom wystarczająco dużo czasu na dostosowanie się. Harmonogram ten powinien być też w pełni zsynchronizowany ze wszystkimi powiązanymi aktami delegowanymi i wykonawczymi, które zostaną przyjęte przez Komisję w niedalekiej przyszłości.

| 4.3. | Ponownie położono nacisk na nadzór rynku, wprowadzając specjalne nowe przepisy dotyczące konkretnej sytuacji tego sektora rynku. Należy jednak podjąć kroki, by unikać mnożenia się porównywalnych kontroli i wniosków o podobne informacje, unikać zakłóceń rynku i nadmiernych obciążeń lub kosztów, zaś sprzęt potrzebny do realizacji nadzoru rynku powinien być pozyskiwany po cenach rynkowych. W związku z tym należy wdrożyć solidny i skuteczny system koordynacji i współpracy między wszystkimi zaangażowanymi stronami (organami nadzoru rynku, podmiotami gospodarczymi, producentami, organami udzielającymi homologacji typu). Taki system powinien też uwzględniać najlepsze praktyki istniejące w Europie lub poza nią. |
| --- | --- |

4.3.

Ponownie położono nacisk na nadzór rynku, wprowadzając specjalne nowe przepisy dotyczące konkretnej sytuacji tego sektora rynku. Należy jednak podjąć kroki, by unikać mnożenia się porównywalnych kontroli i wniosków o podobne informacje, unikać zakłóceń rynku i nadmiernych obciążeń lub kosztów, zaś sprzęt potrzebny do realizacji nadzoru rynku powinien być pozyskiwany po cenach rynkowych. W związku z tym należy wdrożyć solidny i skuteczny system koordynacji i współpracy między wszystkimi zaangażowanymi stronami (organami nadzoru rynku, podmiotami gospodarczymi, producentami, organami udzielającymi homologacji typu). Taki system powinien też uwzględniać najlepsze praktyki istniejące w Europie lub poza nią.

| 4.4. | EKES wspiera cel polegający na doskonaleniu skuteczności ram homologacji typu poprzez ograniczenie różnic w interpretacji i ścisłości stosowania w poszczególnych państwach członkowskich i z myślą o wzmocnieniu całego systemu prawnego. Pierwszym krokiem naprzód jest proponowane przejście od dyrektywy 2007/46/WE do instrumentu prawnego w randze rozporządzenia UE, który uznaje się za najbardziej odpowiedni. EKES zdecydowanie sugeruje postępowanie w ten sam sposób ze wszystkimi przyszłymi przepisami dotyczącymi rynku wewnętrznego, stosownie do okoliczności. |
| --- | --- |

4.4.

EKES wspiera cel polegający na doskonaleniu skuteczności ram homologacji typu poprzez ograniczenie różnic w interpretacji i ścisłości stosowania w poszczególnych państwach członkowskich i z myślą o wzmocnieniu całego systemu prawnego. Pierwszym krokiem naprzód jest proponowane przejście od dyrektywy 2007/46/WE do instrumentu prawnego w randze rozporządzenia UE, który uznaje się za najbardziej odpowiedni. EKES zdecydowanie sugeruje postępowanie w ten sam sposób ze wszystkimi przyszłymi przepisami dotyczącymi rynku wewnętrznego, stosownie do okoliczności.

| 4.4.1. | We wniosku przywiązuje się wielką wagę do ulepszania procedur wyznaczania i okresowej weryfikacji służb technicznych wskazywanych przez organ udzielający homologacji typu jako laboratoria badawcze. Ten aspekt można uznać za korzystny. Z wnioskiem wiąże się jednak ryzyko wprowadzania uciążliwych i zbędnych wymogów, które mogą zwiększać koszty i opóźnienia, nie przynosząc żadnych realnych korzyści, co prawdopodobnie skutkowałoby niedostatecznym wdrożeniem. Ponadto nadmierna weryfikacja kwalifikacji usług technicznych, w tym podwójne lub krzyżowe kontrole pomiędzy organami z różnych państw członkowskich, a także proponowana częstotliwość weryfikacji, nie wydają się opłacalna i może być w sprzeczności z systemem homologacji EKG ONZ. |
| --- | --- |

4.4.1.

We wniosku przywiązuje się wielką wagę do ulepszania procedur wyznaczania i okresowej weryfikacji służb technicznych wskazywanych przez organ udzielający homologacji typu jako laboratoria badawcze. Ten aspekt można uznać za korzystny. Z wnioskiem wiąże się jednak ryzyko wprowadzania uciążliwych i zbędnych wymogów, które mogą zwiększać koszty i opóźnienia, nie przynosząc żadnych realnych korzyści, co prawdopodobnie skutkowałoby niedostatecznym wdrożeniem. Ponadto nadmierna weryfikacja kwalifikacji usług technicznych, w tym podwójne lub krzyżowe kontrole pomiędzy organami z różnych państw członkowskich, a także proponowana częstotliwość weryfikacji, nie wydają się opłacalna i może być w sprzeczności z systemem homologacji EKG ONZ.

| 4.4.2. | Znacznie sztywniejsze i węższe zasady unieważniania świadectw homologacji typu, szczególnie w przypadku niezgodności o mniejszym znaczeniu lub o charakterze administracyjnym, wydają się być sprzeczne z zasadą lepszego stanowienia prawa i nie powinny prowadzić, jak to się obecnie proponuje, do przerywania sprzedaży produktu. |
| --- | --- |

4.4.2.

Znacznie sztywniejsze i węższe zasady unieważniania świadectw homologacji typu, szczególnie w przypadku niezgodności o mniejszym znaczeniu lub o charakterze administracyjnym, wydają się być sprzeczne z zasadą lepszego stanowienia prawa i nie powinny prowadzić, jak to się obecnie proponuje, do przerywania sprzedaży produktu.

| 4.4.3. | Proponowany mechanizm struktury opłat krajowych, który określa sposób gromadzenia przychodów z działalności związanej z homologacją typu i zarządzania tymi przychodami, wydaje się nieproporcjonalny i stanowi ryzyko, że mniejsze organy będą niezdolne do oferowania wartościowych usług. |
| --- | --- |

4.4.3.

Proponowany mechanizm struktury opłat krajowych, który określa sposób gromadzenia przychodów z działalności związanej z homologacją typu i zarządzania tymi przychodami, wydaje się nieproporcjonalny i stanowi ryzyko, że mniejsze organy będą niezdolne do oferowania wartościowych usług.

| 4.5. | Całkowicie nową koncepcją jest okres ważności świadectwa homologacji typu, które wygasałoby po pięciu latach, z możliwością wznowienia, jeżeli organ udzielający homologacji typu zaświadczyłby, że nadal jest ono zgodne z obowiązującymi przepisami. Ten nowy środek może skutecznie pomóc w ograniczeniu liczby „nieważnych” świadectw, lecz niezmierna złożoność i obszerny charakter takich świadectw – obejmujących setki świadectw cząstkowych z różnymi datami wygaśnięcia, z których każde jest powiązane z innym dostawcą części lub komponentów – wymaga bardziej szczegółowych i solidnych procedur niż opisane we wniosku. |
| --- | --- |

4.5.

Całkowicie nową koncepcją jest okres ważności świadectwa homologacji typu, które wygasałoby po pięciu latach, z możliwością wznowienia, jeżeli organ udzielający homologacji typu zaświadczyłby, że nadal jest ono zgodne z obowiązującymi przepisami. Ten nowy środek może skutecznie pomóc w ograniczeniu liczby „nieważnych” świadectw, lecz niezmierna złożoność i obszerny charakter takich świadectw – obejmujących setki świadectw cząstkowych z różnymi datami wygaśnięcia, z których każde jest powiązane z innym dostawcą części lub komponentów – wymaga bardziej szczegółowych i solidnych procedur niż opisane we wniosku.

| 4.5.1. | Należy wyjaśnić, czy i w jaki sposób procedury te dotyczą też homologacji komponentów lub systemu, w odniesieniu do których, w każdym razie, homologacje typu udzielane na podstawie ram Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) mogą być regulowane tylko w odpowiednich ramach prawnych. |
| --- | --- |

4.5.1.

Należy wyjaśnić, czy i w jaki sposób procedury te dotyczą też homologacji komponentów lub systemu, w odniesieniu do których, w każdym razie, homologacje typu udzielane na podstawie ram Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) mogą być regulowane tylko w odpowiednich ramach prawnych.

| 4.6. | W celu podniesienia rangi strategii dotyczących pojazdów i określonych parametrów działania, które mogą wpływać na bezpieczeństwo i efektywność środowiskową, wniosek zobowiązuje producentów do pełnego udostępniania wszelkiego oprogramowania lub algorytmów organowi udzielającemu homologacji typu. Wymagania te są dość szerokie i stwarzają potrzebę bardziej szczegółowych przepisów, obejmujących różne przypadki i wyjaśniających, że w każdym wypadku trzeba przestrzega tajemnicy przemysłowej. |
| --- | --- |

4.6.

W celu podniesienia rangi strategii dotyczących pojazdów i określonych parametrów działania, które mogą wpływać na bezpieczeństwo i efektywność środowiskową, wniosek zobowiązuje producentów do pełnego udostępniania wszelkiego oprogramowania lub algorytmów organowi udzielającemu homologacji typu. Wymagania te są dość szerokie i stwarzają potrzebę bardziej szczegółowych przepisów, obejmujących różne przypadki i wyjaśniających, że w każdym wypadku trzeba przestrzega tajemnicy przemysłowej.

| 4.7. | Zamiarem autorów wniosku jest dokonanie przeglądu procedur i wymogów oddziałujących na małe i średnie przedsiębiorstwa, a także na produkty niszowe. EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar dalszego wyjaśnienia i uproszczenia procedur dotyczących:






  — | „pojazdów budowanych wieloetapowo”, czyli zbudowanych przez dwóch lub więcej producentów w kolejnych etapach, |
| --- | --- | --- |

4.7.

Zamiarem autorów wniosku jest dokonanie przeglądu procedur i wymogów oddziałujących na małe i średnie przedsiębiorstwa, a także na produkty niszowe. EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar dalszego wyjaśnienia i uproszczenia procedur dotyczących:

—

„pojazdów budowanych wieloetapowo”, czyli zbudowanych przez dwóch lub więcej producentów w kolejnych etapach,

| — | homologacji indywidualnych, czyli dotyczących co najmniej jednego określonego pojazdu, |
| --- | --- |

—

homologacji indywidualnych, czyli dotyczących co najmniej jednego określonego pojazdu,

| — | krajowych małych serii, czyli ograniczonej produkcji na poziomie krajowym, |
| --- | --- |

—

krajowych małych serii, czyli ograniczonej produkcji na poziomie krajowym,

| — | autobusów i ciężarówek produkowanych w małych seriach w UE, czyli ograniczonej produkcji na poziomie europejskim (samochody osobowe i dostawcze już kwalifikują się do homologacji dla pojazdów produkowanych w małych seriach w UE). |
| --- | --- |

—

autobusów i ciężarówek produkowanych w małych seriach w UE, czyli ograniczonej produkcji na poziomie europejskim (samochody osobowe i dostawcze już kwalifikują się do homologacji dla pojazdów produkowanych w małych seriach w UE).

| 4.7.1. | EKES zaleca również należyte rozważenie i uregulowanie kwestii homologacji typu produktów przeznaczonych na rynek wtórny, które wpływają na bezpieczeństwo i efektywność środowiskową. |
| --- | --- |

4.7.1.

EKES zaleca również należyte rozważenie i uregulowanie kwestii homologacji typu produktów przeznaczonych na rynek wtórny, które wpływają na bezpieczeństwo i efektywność środowiskową.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | „Końcowa partia produkcji” jest procedurą potrzebną w celu umożliwienia rejestracji pojazdów, które pozostają niesprzedane z przyczyn handlowych, podczas gdy ich homologacja typu wygasła ze względu na przeszkody techniczne w modernizacji w celu spełnienia nowych wymagań. Procedura ta jest już wdrożona, lecz daje każdemu państwu członkowskiemu prawo niezależnego działania. EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje propozycję harmonizacji tej procedury na poziomie europejskim, lecz proponowany tekst wciąż nadaje państwom członkowskim prawo do odrzucenia lub ograniczenia tej procedury. Jedynie prawdziwie europejska procedura może dać pewność i stabilność potrzebną do utrzymania jednolitego rynku UE. |
| --- | --- |

5.1.

„Końcowa partia produkcji” jest procedurą potrzebną w celu umożliwienia rejestracji pojazdów, które pozostają niesprzedane z przyczyn handlowych, podczas gdy ich homologacja typu wygasła ze względu na przeszkody techniczne w modernizacji w celu spełnienia nowych wymagań. Procedura ta jest już wdrożona, lecz daje każdemu państwu członkowskiemu prawo niezależnego działania. EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje propozycję harmonizacji tej procedury na poziomie europejskim, lecz proponowany tekst wciąż nadaje państwom członkowskim prawo do odrzucenia lub ograniczenia tej procedury. Jedynie prawdziwie europejska procedura może dać pewność i stabilność potrzebną do utrzymania jednolitego rynku UE.

| 5.1.1. | Tekst dotyczący „końcowej partii produkcji” wymaga dalszego wyjaśnienia i poprawek redakcyjnych, natomiast ograniczenia czasowe mogłyby zostać jeszcze uproszczone w celu zmniejszenia wpływu ekonomicznego na wielkość sprzedaży, która jest stosunkowo marginalna w porównaniu do całego rynku. |
| --- | --- |

5.1.1.

Tekst dotyczący „końcowej partii produkcji” wymaga dalszego wyjaśnienia i poprawek redakcyjnych, natomiast ograniczenia czasowe mogłyby zostać jeszcze uproszczone w celu zmniejszenia wpływu ekonomicznego na wielkość sprzedaży, która jest stosunkowo marginalna w porównaniu do całego rynku.

| 5.2. | „Świadectwo zgodności” w wersji elektronicznej istnieje już w niektórych państwach członkowskich, a w ramach ogólnoeuropejskiego projektu „EReg” wkrótce finalizowana będzie procedura „elektronicznej rejestracji” pojazdów bez dokumentów papierowych. W ramach dwóch systemów – europejskiego systemu wymiany informacji dotyczących homologacji typu (ETAES) oraz bazy danych Organizacji Narodów Zjednoczonych na potrzeby wymiany informacji dotyczących homologacji typu (DETA) – prowadzona jest archiwizacja elektroniczna świadectw homologacji typu. Byłoby właściwe, gdyby Komisja uwzględniła w swoim wniosku zachętę do szybkiego wprowadzenia europejskich zharmonizowanych procedur elektronicznego składania wniosków i wymiany informacji o homologacjach typu oraz danych rejestracyjnych we wspólnej europejskiej elektronicznej bazie danych z publicznym dostępem, na ile pozwala na to tajemnica przemysłowa, co skutkowałoby ograniczeniem biurokracji i kosztów, a także oszczędnością czasu dla organów administracji, producentów i konsumentów oraz korzyściami dla środowiska. |
| --- | --- |

5.2.

„Świadectwo zgodności” w wersji elektronicznej istnieje już w niektórych państwach członkowskich, a w ramach ogólnoeuropejskiego projektu „EReg” wkrótce finalizowana będzie procedura „elektronicznej rejestracji” pojazdów bez dokumentów papierowych. W ramach dwóch systemów – europejskiego systemu wymiany informacji dotyczących homologacji typu (ETAES) oraz bazy danych Organizacji Narodów Zjednoczonych na potrzeby wymiany informacji dotyczących homologacji typu (DETA) – prowadzona jest archiwizacja elektroniczna świadectw homologacji typu. Byłoby właściwe, gdyby Komisja uwzględniła w swoim wniosku zachętę do szybkiego wprowadzenia europejskich zharmonizowanych procedur elektronicznego składania wniosków i wymiany informacji o homologacjach typu oraz danych rejestracyjnych we wspólnej europejskiej elektronicznej bazie danych z publicznym dostępem, na ile pozwala na to tajemnica przemysłowa, co skutkowałoby ograniczeniem biurokracji i kosztów, a także oszczędnością czasu dla organów administracji, producentów i konsumentów oraz korzyściami dla środowiska.

| 5.3. | Przegląd tekstu ustawodawczego nie jest zgodny z obecnym systemem numeracji i identyfikacji produktów, który działa od wielu lat. Zmiana systemu numeracji nie jest uzasadniona i byłaby ogromną komplikacją, a także tworzyłaby dodatkową biurokrację zarówno dla organów administracji, jak i producentów; łatwo można sobie wyobrazić błędy powstałe z tej przyczyny, prowadzące do wyższych kosztów i opóźnień. Dokumentacja homologacji typu może zawierać setki stron informacji ujętych w tysiącach ponumerowanych wierszy. |
| --- | --- |

5.3.

Przegląd tekstu ustawodawczego nie jest zgodny z obecnym systemem numeracji i identyfikacji produktów, który działa od wielu lat. Zmiana systemu numeracji nie jest uzasadniona i byłaby ogromną komplikacją, a także tworzyłaby dodatkową biurokrację zarówno dla organów administracji, jak i producentów; łatwo można sobie wyobrazić błędy powstałe z tej przyczyny, prowadzące do wyższych kosztów i opóźnień. Dokumentacja homologacji typu może zawierać setki stron informacji ujętych w tysiącach ponumerowanych wierszy.

| 5.4. | W nowej procedurze dotyczącej końcowej partii produkcji proponuje się drukowanie niektórych określonych informacji na świadectwie zgodności każdego z przedmiotowych pojedynczych pojazdów, lecz jest to niepraktyczne, gdyż świadectwo zgodności jest zazwyczaj drukowane przed wprowadzeniem pojazdu na rynek, więc nie jest możliwe dodanie kolejnych danych na późniejszym etapie; nie jest to też skuteczne, gdyż nie można z wyprzedzeniem wskazać pojazdów, które nie zostaną sprzedane. Gdy zaistnieje potrzeba uzyskania obszerniejszych informacji w odniesieniu do wybranej liczby pojazdów, producent może przekazać oddzielny dokument, zgodnie z obecną procedurą. |
| --- | --- |

5.4.

W nowej procedurze dotyczącej końcowej partii produkcji proponuje się drukowanie niektórych określonych informacji na świadectwie zgodności każdego z przedmiotowych pojedynczych pojazdów, lecz jest to niepraktyczne, gdyż świadectwo zgodności jest zazwyczaj drukowane przed wprowadzeniem pojazdu na rynek, więc nie jest możliwe dodanie kolejnych danych na późniejszym etapie; nie jest to też skuteczne, gdyż nie można z wyprzedzeniem wskazać pojazdów, które nie zostaną sprzedane. Gdy zaistnieje potrzeba uzyskania obszerniejszych informacji w odniesieniu do wybranej liczby pojazdów, producent może przekazać oddzielny dokument, zgodnie z obecną procedurą.

| 5.5. | Proponuje się przyznać organom udzielającym homologacji typu trzymiesięczny termin na przygotowanie wniosku dotyczącego krajowej homologacji pojazdów produkowanych w małych seriach i podjęcie decyzji, czy zostanie ona uznana. Termin ten wydaje się powodować nadmierne opóźnienie, szczególnie dla małych przedsiębiorstw, i mógłby zostać ograniczony do dwóch miesięcy. |
| --- | --- |

5.5.

Proponuje się przyznać organom udzielającym homologacji typu trzymiesięczny termin na przygotowanie wniosku dotyczącego krajowej homologacji pojazdów produkowanych w małych seriach i podjęcie decyzji, czy zostanie ona uznana. Termin ten wydaje się powodować nadmierne opóźnienie, szczególnie dla małych przedsiębiorstw, i mógłby zostać ograniczony do dwóch miesięcy.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dyrektywa Rady 2007/46/WE z dnia 5 września 2007 r. (Dz.U. L 263 z 9.10.2007, s. 1).

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. (Dz.U. L 218 z 13.8.2008, s. 30).

2

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/91 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/91

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/65/UE w sprawie rynków instrumentów finansowych w odniesieniu do niektórych

dat

(COM(2016) 56 final – 2016/0033 (COD))

oraz

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 600/2014 w sprawie rynków instrumentów finansowych, ozporządzenie (UE) nr 596/2014 w sprawie nadużyć na rynku oraz rozporządzenie (UE) nr 909/2014 w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych w odniesieniu do niektórych dat

(COM(2016) 57 final – 2016/0034 (COD))

(2016/C 303/12)

Sprawozdawca:

Daniel MAREELS

Dnia 25 lutego 2016 r. Parlament Europejski, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowił zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/65/UE w sprawie rynków instrumentów finansowych w odniesieniu do niektórych dat

(COM(2016) 56 final – 2016/0033 (COD))

Dnia 25 lutego 2016 r. Parlament Europejski i Rada Europejska, działając na podstawie art. 114 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiły zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 600/2014 w sprawie rynków instrumentów finansowych, rozporządzenie (UE) nr 596/2014 w sprawie nadużyć na rynku oraz rozporządzenie (UE) nr 909/2014 w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych w odniesieniu do niektórych dat

(COM(2016) 57 final – 2016/0034 (COD)).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 10 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 26 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 132 do 2 (1 osoba wstrzymała się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Mając na względzie okoliczności wspomniane w opinii, Komitet przyjmuje propozycje Komisji, w których przesuwa się termin rozpoczęcia stosowania wszystkich przepisów MiFID II o jeden rok – z 3 stycznia 2017 r. na 3 stycznia 2018 r. Takie przesunięcie terminu zdają się uzasadniać liczne istotne problemy techniczne i informatyczne oraz fakt, że częściowe odroczenie bynajmniej nie byłoby proste, ponieważ spowodowałoby wystąpienie kolejnych trudności, związanych między innymi z przejrzystością, pewnością prawa, potencjalnymi zakłóceniami rynku oraz dodatkowymi kosztami i inwestycjami. Komitet wzywa jednak do podjęcia wszelkich odpowiednich działań, by zapobiec dalszemu odraczaniu rozpoczęcia stosowania MiFID II, oraz do dbania w okresie odroczenia o to, by przepisy mające na celu ochronę inwestorów nie były w praktyce naruszane. Zanim nowe przepisy zostaną wdrożone, w odpowiednich przypadkach należy nadal w pełni stosować obowiązujące przepisy MiFID I. |
| --- | --- |

1.1

Mając na względzie okoliczności wspomniane w opinii, Komitet przyjmuje propozycje Komisji, w których przesuwa się termin rozpoczęcia stosowania wszystkich przepisów MiFID II o jeden rok – z 3 stycznia 2017 r. na 3 stycznia 2018 r. Takie przesunięcie terminu zdają się uzasadniać liczne istotne problemy techniczne i informatyczne oraz fakt, że częściowe odroczenie bynajmniej nie byłoby proste, ponieważ spowodowałoby wystąpienie kolejnych trudności, związanych między innymi z przejrzystością, pewnością prawa, potencjalnymi zakłóceniami rynku oraz dodatkowymi kosztami i inwestycjami. Komitet wzywa jednak do podjęcia wszelkich odpowiednich działań, by zapobiec dalszemu odraczaniu rozpoczęcia stosowania MiFID II, oraz do dbania w okresie odroczenia o to, by przepisy mające na celu ochronę inwestorów nie były w praktyce naruszane. Zanim nowe przepisy zostaną wdrożone, w odpowiednich przypadkach należy nadal w pełni stosować obowiązujące przepisy MiFID I.

| 1.2 | To zalecenie Komitetu jest tym bardziej właściwe, że już w przeszłości występował on w roli zwolennika (1) określonych reform rynków finansowych oraz naciskał na szybką ich realizację. Miało to miejsce między innymi w momencie sporządzenia dyrektywy MiFID II w 2014 r. MiFID II oznacza zaktualizowaną i ulepszoną wersję wprowadzonej w 2007 r. dyrektywy europejskiej MiFID (2) (MiFID I) oraz wprowadzenie rozporządzenia MiFIR (3). W skrócie, celem MiFID II jest poprawa efektywności i przejrzystości europejskich rynków finansowych oraz zwiększenie ochrony inwestorów. |
| --- | --- |

1.2

To zalecenie Komitetu jest tym bardziej właściwe, że już w przeszłości występował on w roli zwolennika (1) określonych reform rynków finansowych oraz naciskał na szybką ich realizację. Miało to miejsce między innymi w momencie sporządzenia dyrektywy MiFID II w 2014 r. MiFID II oznacza zaktualizowaną i ulepszoną wersję wprowadzonej w 2007 r. dyrektywy europejskiej MiFID (2) (MiFID I) oraz wprowadzenie rozporządzenia MiFIR (3). W skrócie, celem MiFID II jest poprawa efektywności i przejrzystości europejskich rynków finansowych oraz zwiększenie ochrony inwestorów.

| 1.3 | Gdy dokonywano przeglądu i ulepszenia dyrektywy MiFID, EKES stwierdził: „Podstawowym celem dyrektywy jest zwiększenie przejrzystości i skuteczności obrotu, a także wzmocnienie uczciwości pośredników finansowych i ochrony inwestorów oraz ograniczenie zmienności rynków i otwarcie rynków europejskich na rzeczywistą konkurencję w zakresie świadczenia usług finansowych. EKES popiera te cele i uważa, że ogólnie mówiąc wniosek zmierza we właściwym kierunku” (4). Omawiane przesunięcie terminu nie powinno pod żadnym względem być przeszkodą dla realizacji tych celów i stosowania nowych aktów. |
| --- | --- |

1.3

Gdy dokonywano przeglądu i ulepszenia dyrektywy MiFID, EKES stwierdził: „Podstawowym celem dyrektywy jest zwiększenie przejrzystości i skuteczności obrotu, a także wzmocnienie uczciwości pośredników finansowych i ochrony inwestorów oraz ograniczenie zmienności rynków i otwarcie rynków europejskich na rzeczywistą konkurencję w zakresie świadczenia usług finansowych. EKES popiera te cele i uważa, że ogólnie mówiąc wniosek zmierza we właściwym kierunku” (4). Omawiane przesunięcie terminu nie powinno pod żadnym względem być przeszkodą dla realizacji tych celów i stosowania nowych aktów.

2.   Kontekst

| 2.1 | Proces regulacji rynków finansowych wkroczył na nowe tory w chwili sporządzenia dyrektywy MiFID I w 2007 r., której ostatecznym celem było wspieranie przejrzystego i uczciwego rynku. Dyrektywa ta zapewniła przede wszystkim poprawę warunków konkurencji oraz dalszą integrację europejskich rynków finansowych. Jej skutkiem jest liberalizacja rynku w zakresie realizacji zleceń. Wzrosła konkurencja między platformami obrotu, nastąpiła także fragmentacja rynku. Wprowadzono też przepisy dotyczące ochrony inwestycji i integralności rynku. |
| --- | --- |

2.1

Proces regulacji rynków finansowych wkroczył na nowe tory w chwili sporządzenia dyrektywy MiFID I w 2007 r., której ostatecznym celem było wspieranie przejrzystego i uczciwego rynku. Dyrektywa ta zapewniła przede wszystkim poprawę warunków konkurencji oraz dalszą integrację europejskich rynków finansowych. Jej skutkiem jest liberalizacja rynku w zakresie realizacji zleceń. Wzrosła konkurencja między platformami obrotu, nastąpiła także fragmentacja rynku. Wprowadzono też przepisy dotyczące ochrony inwestycji i integralności rynku.

| 2.2 | Kryzys finansowy zwiększył potrzebę ściślejszego nadzoru. Ujawnił także braki w zakresie ochrony inwestorów i niedociągnięcia w zakresie funkcjonowania i przejrzystości rynków finansowych. Ponadto powstała potrzeba uwzględnienia postępu technicznego na rynkach, m.in. w zakresie transakcji wysokich częstotliwości oraz handlu algorytmicznego. |
| --- | --- |

2.2

Kryzys finansowy zwiększył potrzebę ściślejszego nadzoru. Ujawnił także braki w zakresie ochrony inwestorów i niedociągnięcia w zakresie funkcjonowania i przejrzystości rynków finansowych. Ponadto powstała potrzeba uwzględnienia postępu technicznego na rynkach, m.in. w zakresie transakcji wysokich częstotliwości oraz handlu algorytmicznego.

| 2.3 | W związku przystąpiono do zastąpienia i wzmocnienia istniejących ram prawnych. Operacja ta została zrealizowana w 2014 r. wraz z dyrektywą MiFID II, w nawiązaniu do której wprowadzono MiFIR. Dokumenty te zastępują dotychczasową dyrektywę MiFID I. MiFID II ma na celu ulepszenie efektywności i przejrzystości europejskich rynków finansowych oraz zwiększenie ochrony inwestorów. |
| --- | --- |

2.3

W związku przystąpiono do zastąpienia i wzmocnienia istniejących ram prawnych. Operacja ta została zrealizowana w 2014 r. wraz z dyrektywą MiFID II, w nawiązaniu do której wprowadzono MiFIR. Dokumenty te zastępują dotychczasową dyrektywę MiFID I. MiFID II ma na celu ulepszenie efektywności i przejrzystości europejskich rynków finansowych oraz zwiększenie ochrony inwestorów.

| 2.4 | Nowa wersja dyrektywy obejmuje większą liczbę instrumentów finansowych i kieruje handel na regulowane platformy obrotu. Poprawia to zarówno przejrzystość i możliwość kontroli rynków finansowych, jak i wprowadza lepsze warunki konkurencji dla obrotu instrumentami finansowymi i ich rozliczania. Zaktualizowane przepisy MiFID zwiększają również ochronę inwestorów poprzez wprowadzenie surowych wymogów organizacyjnych oraz wymogów w zakresie prowadzenia działalności. |
| --- | --- |

2.4

Nowa wersja dyrektywy obejmuje większą liczbę instrumentów finansowych i kieruje handel na regulowane platformy obrotu. Poprawia to zarówno przejrzystość i możliwość kontroli rynków finansowych, jak i wprowadza lepsze warunki konkurencji dla obrotu instrumentami finansowymi i ich rozliczania. Zaktualizowane przepisy MiFID zwiększają również ochronę inwestorów poprzez wprowadzenie surowych wymogów organizacyjnych oraz wymogów w zakresie prowadzenia działalności.

| 2.5 | W chwili sporządzenia tych dokumentów w 2014 r. określono, że transpozycja nowych przepisów do prawa krajowego (5) powinna nastąpić do dnia 3 lipca 2016 r., a ich stosowanie powinno rozpocząć się z dniem 3 stycznia 2017 r. |
| --- | --- |

2.5

W chwili sporządzenia tych dokumentów w 2014 r. określono, że transpozycja nowych przepisów do prawa krajowego (5) powinna nastąpić do dnia 3 lipca 2016 r., a ich stosowanie powinno rozpocząć się z dniem 3 stycznia 2017 r.

| 2.6 | Obecny wniosek zakłada przesunięcie terminu rozpoczęcia stosowania MiFID II o jeden rok, z 3 stycznia 2017 r. na 3 stycznia 2018 r. |
| --- | --- |

2.6

Obecny wniosek zakłada przesunięcie terminu rozpoczęcia stosowania MiFID II o jeden rok, z 3 stycznia 2017 r. na 3 stycznia 2018 r.

| 2.7 | Odroczenie wiąże się przede wszystkim z trudnościami, jakie podczas technicznego wdrażania dotknęły Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (EUNGiPW) (6), właściwe organy krajowe oraz zainteresowane strony. Ich przyczyną jest wyjątkowa złożoność dyrektywy MiFID II oraz fakt, iż wymaga ona znacznej liczby środków wykonawczych, m.in. w zakresie zobowiązań związanych ze sprawozdawczością. Odnośne struktury muszą być w zasadzie budowane od podstaw, a to zajmuje więcej czasu niż pierwotnie przewidywano. |
| --- | --- |

2.7

Odroczenie wiąże się przede wszystkim z trudnościami, jakie podczas technicznego wdrażania dotknęły Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (EUNGiPW) (6), właściwe organy krajowe oraz zainteresowane strony. Ich przyczyną jest wyjątkowa złożoność dyrektywy MiFID II oraz fakt, iż wymaga ona znacznej liczby środków wykonawczych, m.in. w zakresie zobowiązań związanych ze sprawozdawczością. Odnośne struktury muszą być w zasadzie budowane od podstaw, a to zajmuje więcej czasu niż pierwotnie przewidywano.

3.   Uwagi

| 3.1 | W chwili sporządzenia dyrektywy MiFID II zakładano jej transpozycję w państwach członkowskich do 3 lipca 2016 r., a rozpoczęcie jej stosowania na 3 stycznia 2017 r. |
| --- | --- |

3.1

W chwili sporządzenia dyrektywy MiFID II zakładano jej transpozycję w państwach członkowskich do 3 lipca 2016 r., a rozpoczęcie jej stosowania na 3 stycznia 2017 r.

| 3.2 | W celu realizacji założeń MiFID II przewiduje się między innymi utworzenie kompleksowego systemu gromadzenia danych. W celu efektywnego i zharmonizowanego gromadzenia informacji należy stworzyć nową infrastrukturę do celów gromadzenia danych. W związku z tym EUNGiPW ma obowiązek ustanowienia, wspólnie z właściwymi organami krajowymi, systemu danych referencyjnych dotyczących instrumentów finansowych (ang. Financial Instruments Reference Data System – FIRDS), obejmującego pełen zestaw instrumentów finansowych wchodzących rozszerzony zakres stosowania dyrektywy MiFID II. W tym celu w ramach FIRDS musi dojść do połączenia danych pochodzących z EUNGiPW, przekazywanych przez właściwe organy krajowe oraz pochodzących z około 300 systemów obrotu w Unii Europejskiej. Z dostępnych informacji wynika, że zdecydowaną większość nowych systemów informatycznych stanowiących podstawę FIRDS trzeba będzie dopiero stworzyć w oparciu o nowe parametry (7). |
| --- | --- |

3.2

W celu realizacji założeń MiFID II przewiduje się między innymi utworzenie kompleksowego systemu gromadzenia danych. W celu efektywnego i zharmonizowanego gromadzenia informacji należy stworzyć nową infrastrukturę do celów gromadzenia danych. W związku z tym EUNGiPW ma obowiązek ustanowienia, wspólnie z właściwymi organami krajowymi, systemu danych referencyjnych dotyczących instrumentów finansowych (ang. Financial Instruments Reference Data System – FIRDS), obejmującego pełen zestaw instrumentów finansowych wchodzących rozszerzony zakres stosowania dyrektywy MiFID II. W tym celu w ramach FIRDS musi dojść do połączenia danych pochodzących z EUNGiPW, przekazywanych przez właściwe organy krajowe oraz pochodzących z około 300 systemów obrotu w Unii Europejskiej. Z dostępnych informacji wynika, że zdecydowaną większość nowych systemów informatycznych stanowiących podstawę FIRDS trzeba będzie dopiero stworzyć w oparciu o nowe parametry (7).

| 3.3 | Jak podano, datę rozpoczęcia stosowania MiFIR odroczono o 30 miesięcy od daty wejścia w życie ze względu na złożoność nowych ram prawnych i konieczność przyjęcia bardzo dużej liczby aktów delegowanych i wykonawczych. Mimo tego wyjątkowo długiego okresu zainteresowane strony, takie jak platformy obrotu, właściwe organy krajowe i EUNGiPW, utrzymują, że nie są w stanie zapewnić gotowości i funkcjonowania niezbędnej infrastruktury do celów gromadzenia danych w terminie do dnia 3 stycznia 2017 r. W szczególności EUNGiPW jeszcze przed końcem 2015 r. poinformował Komisję, że opóźnienie w technicznym wdrażaniu MiFID II jest nieuniknione. Jako powód podano wielkość i złożoność danych, które muszą zostać zgromadzone i przetworzone po to, by nowe ramy prawne mogły być stosowane, zwłaszcza w niektórych przypadkach (8), a także fakt, że brak infrastruktury gromadzenia danych wpływa na cały obszar zastosowania MiFID II (9). |
| --- | --- |

3.3

Jak podano, datę rozpoczęcia stosowania MiFIR odroczono o 30 miesięcy od daty wejścia w życie ze względu na złożoność nowych ram prawnych i konieczność przyjęcia bardzo dużej liczby aktów delegowanych i wykonawczych. Mimo tego wyjątkowo długiego okresu zainteresowane strony, takie jak platformy obrotu, właściwe organy krajowe i EUNGiPW, utrzymują, że nie są w stanie zapewnić gotowości i funkcjonowania niezbędnej infrastruktury do celów gromadzenia danych w terminie do dnia 3 stycznia 2017 r. W szczególności EUNGiPW jeszcze przed końcem 2015 r. poinformował Komisję, że opóźnienie w technicznym wdrażaniu MiFID II jest nieuniknione. Jako powód podano wielkość i złożoność danych, które muszą zostać zgromadzone i przetworzone po to, by nowe ramy prawne mogły być stosowane, zwłaszcza w niektórych przypadkach (8), a także fakt, że brak infrastruktury gromadzenia danych wpływa na cały obszar zastosowania MiFID II (9).

| 3.4 | Komisja zaakceptowała taki stan rzeczy i w związku z nim rozważyła dwa warianty: częściowe i całkowite odroczenie MiFID II. Niemniej zdaniem Komisji częściowe odroczenie bynajmniej nie jest proste i w każdym razie spowodowałoby wystąpienie szeregu nowych istotnych problemów, związanych między innymi z ryzykiem wprowadzenia zamieszania, koniecznością rozróżnienia między przepisami, które można wdrożyć od razu, a pozostałymi przepisami, oraz koniecznością ustanawiania przepisów przejściowych, które mogą same powodować nowe problemy i ryzyko dalszych opóźnień. Ponadto należałoby także mieć na uwadze aspekt opłacalności. |
| --- | --- |

3.4

Komisja zaakceptowała taki stan rzeczy i w związku z nim rozważyła dwa warianty: częściowe i całkowite odroczenie MiFID II. Niemniej zdaniem Komisji częściowe odroczenie bynajmniej nie jest proste i w każdym razie spowodowałoby wystąpienie szeregu nowych istotnych problemów, związanych między innymi z ryzykiem wprowadzenia zamieszania, koniecznością rozróżnienia między przepisami, które można wdrożyć od razu, a pozostałymi przepisami, oraz koniecznością ustanawiania przepisów przejściowych, które mogą same powodować nowe problemy i ryzyko dalszych opóźnień. Ponadto należałoby także mieć na uwadze aspekt opłacalności.

| 3.5 | Zdaniem Komisji, biorąc pod uwagę domniemane problemy techniczne i informatyczne, a także to, że częściowe wdrożenie zapewne nie byłoby proste i trzeba dołożyć wszelkich starań, aby uniknąć dalszych opóźnień, których w przypadku częściowego wdrożenia nie można wykluczyć, propozycja przesunięcia terminu rozpoczęcia pełnego stosowania MiFID II o jeden rok jest prawdopodobnie najrozsądniejszym i najbardziej akceptowalnym rozwiązaniem. |
| --- | --- |

3.5

Zdaniem Komisji, biorąc pod uwagę domniemane problemy techniczne i informatyczne, a także to, że częściowe wdrożenie zapewne nie byłoby proste i trzeba dołożyć wszelkich starań, aby uniknąć dalszych opóźnień, których w przypadku częściowego wdrożenia nie można wykluczyć, propozycja przesunięcia terminu rozpoczęcia pełnego stosowania MiFID II o jeden rok jest prawdopodobnie najrozsądniejszym i najbardziej akceptowalnym rozwiązaniem.

| 3.6 | EKES wyraża ubolewanie, że Komisja nie zareagowała natychmiast, gdy w 2015 r. otrzymała pierwsze informacje dotyczące opóźnień w technicznym wdrażaniu dyrektywy MiFID II oraz że nie podjęła inicjatywy w celu zaradzenia tej sytuacji lub znalezienia rozwiązania dla problemów, co pozwoliłoby poprawić warunki, w jakich funkcjonują rynki finansowe, i wzmocnić ochronę inwestorów. |
| --- | --- |

3.6

EKES wyraża ubolewanie, że Komisja nie zareagowała natychmiast, gdy w 2015 r. otrzymała pierwsze informacje dotyczące opóźnień w technicznym wdrażaniu dyrektywy MiFID II oraz że nie podjęła inicjatywy w celu zaradzenia tej sytuacji lub znalezienia rozwiązania dla problemów, co pozwoliłoby poprawić warunki, w jakich funkcjonują rynki finansowe, i wzmocnić ochronę inwestorów.

| 3.7 | Komitet przyznaje, że przesunięcie terminu stanowi w obecnych okolicznościach mniejsze zło, niemniej sądzi, że powinno mieć ono charakter jednorazowy i że należy dołożyć wszelkich starań w celu uniknięcia dalszych opóźnień w stosowaniu MiFID II. Ponadto trzeba także zadbać o to, by przepisy dotyczące ochrony inwestorów w nowej MiFID II, których nie dotyczą obecne problemy, nie były w praktyce naruszane w czasie pozostałym do rozpoczęcia stosowania nowych uregulowań w dniu 3 stycznia 2018 r. Zanim nowe przepisy zostaną wdrożone, w odpowiednich przypadkach należy nadal w pełni stosować obowiązujące przepisy MiFID I. |
| --- | --- |

3.7

Komitet przyznaje, że przesunięcie terminu stanowi w obecnych okolicznościach mniejsze zło, niemniej sądzi, że powinno mieć ono charakter jednorazowy i że należy dołożyć wszelkich starań w celu uniknięcia dalszych opóźnień w stosowaniu MiFID II. Ponadto trzeba także zadbać o to, by przepisy dotyczące ochrony inwestorów w nowej MiFID II, których nie dotyczą obecne problemy, nie były w praktyce naruszane w czasie pozostałym do rozpoczęcia stosowania nowych uregulowań w dniu 3 stycznia 2018 r. Zanim nowe przepisy zostaną wdrożone, w odpowiednich przypadkach należy nadal w pełni stosować obowiązujące przepisy MiFID I.

Bruksela, dnia 26 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 42.

1

(2)  Dyrektywa w sprawie rynków instrumentów finansowych.

2

(3)  Rozporządzenie w sprawie rynków instrumentów finansowych.

3

(4)  Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 80.

4

(5)  Założenia te dotyczyły w szczególności dyrektywy MiFID II. MiFIR jest rozporządzeniem.

5

(6)  Skrót nazwy urzędu w języku angielskim: ESMA – European Security and Markets Authority.

6

(7)  COM(2016) 56 final – 2016/0033 (COD), zob. motyw 4.

7

(8)  COM(2016) 57 final – 2016/0034 (COD), zob. motyw 5.

8

(9)  COM(2016) 57 final – 2016/0034 (COD), zob. motyw 6.

9

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/94 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/94

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego – maksymalizowanie wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych”

(COM(2015) 639 final)

(2016/C 303/13)

| Sprawozdawca: | Dimitris DIMITRIADIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Dimitris DIMITRIADIS

Dnia 14 grudnia 2015 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji zatytułowanego „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego – maksymalizowanie wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych”

(COM(2015) 639 final).

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 14 kwietnia 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 182 do 1 (1 osoba wstrzymała się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje nowe podejście – przyjęte na podstawie art. 16 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów (1) – polegające na podsumowaniu i złożeniu sprawozdania z wyników negocjacji pomiędzy organami państw członkowskich i ich partnerami na potrzeby przeglądu głównych osiągnięć tego procesu. EKES uważa, że zapewnia to konieczny punkt wyjścia do oceny i monitorowania efektywności i skuteczności wykorzystania ograniczonych środków dostępnych w okresie finansowania 2014–2020, jak również do lepszego monitorowania wyników i postępów w osiąganiu docelowych wskaźników. |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje nowe podejście – przyjęte na podstawie art. 16 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów (1) – polegające na podsumowaniu i złożeniu sprawozdania z wyników negocjacji pomiędzy organami państw członkowskich i ich partnerami na potrzeby przeglądu głównych osiągnięć tego procesu. EKES uważa, że zapewnia to konieczny punkt wyjścia do oceny i monitorowania efektywności i skuteczności wykorzystania ograniczonych środków dostępnych w okresie finansowania 2014–2020, jak również do lepszego monitorowania wyników i postępów w osiąganiu docelowych wskaźników.

| 1.2 | EKES popiera wysiłki Komisji Europejskiej mające na celu zmaksymalizowanie wpływu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI) oraz podziela pogląd, że powinno to stanowić nadrzędny priorytet w okresie pokryzysowym. Zwraca jednak uwagę, że na szczeblu zarówno UE, jak i państw członkowskich zachodzi szczególna potrzeba większego uproszczenia funduszy dla beneficjentów oraz dokładniejszego ukierunkowania środków dla zaspokojenia ich potrzeb. |
| --- | --- |

1.2

EKES popiera wysiłki Komisji Europejskiej mające na celu zmaksymalizowanie wpływu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI) oraz podziela pogląd, że powinno to stanowić nadrzędny priorytet w okresie pokryzysowym. Zwraca jednak uwagę, że na szczeblu zarówno UE, jak i państw członkowskich zachodzi szczególna potrzeba większego uproszczenia funduszy dla beneficjentów oraz dokładniejszego ukierunkowania środków dla zaspokojenia ich potrzeb.

| 1.2.1 | W związku z tym EKES apeluje o większe zaangażowanie partnerów społecznych i zainteresowanych stron w prace grupy wysokiego szczebla niezależnych ekspertów ds. monitorowania uproszczenia dla beneficjentów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (2) oraz o ich ściślejszą współpracę w tym zakresie. Ponadto wzywa Komisję do zapewnienia bardziej efektywnej i przejrzystej komunikacji w kwestii składu oraz prac grupy wysokiego szczebla. EKES jest przekonany, że partnerzy społeczni i inne zainteresowane strony mogą przyczynić się do określenia zarówno dobrych, jak i złych praktyk, a także pomóc we wprowadzaniu wariantów uproszczenia w swoich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.1

W związku z tym EKES apeluje o większe zaangażowanie partnerów społecznych i zainteresowanych stron w prace grupy wysokiego szczebla niezależnych ekspertów ds. monitorowania uproszczenia dla beneficjentów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (2) oraz o ich ściślejszą współpracę w tym zakresie. Ponadto wzywa Komisję do zapewnienia bardziej efektywnej i przejrzystej komunikacji w kwestii składu oraz prac grupy wysokiego szczebla. EKES jest przekonany, że partnerzy społeczni i inne zainteresowane strony mogą przyczynić się do określenia zarówno dobrych, jak i złych praktyk, a także pomóc we wprowadzaniu wariantów uproszczenia w swoich państwach członkowskich.

| 1.3 | EKES z zadowoleniem przyjmuje nowe rozporządzenia dotyczące EFSI (3), gdyż przewidują one koncentrację tematyczną oraz skupiają się na możliwych sposobach łagodzenia ujemnych skutków kryzysu. EKES docenia w szczególności nowe instrumenty oraz podejścia takie jak Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego oraz nowy fundusz na rzecz walki z ubóstwem (4). |
| --- | --- |

1.3

EKES z zadowoleniem przyjmuje nowe rozporządzenia dotyczące EFSI (3), gdyż przewidują one koncentrację tematyczną oraz skupiają się na możliwych sposobach łagodzenia ujemnych skutków kryzysu. EKES docenia w szczególności nowe instrumenty oraz podejścia takie jak Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego oraz nowy fundusz na rzecz walki z ubóstwem (4).

| 1.4 | Jednocześnie EKES wyraża zaniepokojenie kwestiami wciąż niesprecyzowanymi w rozporządzeniach regulujących korzystanie z funduszy EFSI. |
| --- | --- |

1.4

Jednocześnie EKES wyraża zaniepokojenie kwestiami wciąż niesprecyzowanymi w rozporządzeniach regulujących korzystanie z funduszy EFSI.

| 1.4.1 | EKES ostrzega, że w każdym przypadku przeniesienia decyzji oraz powiązanych zagrożeń na państwa członkowskie zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że państwa te przyjmą zbyt konserwatywne podejście, aby uniknąć ewentualnych sankcji ze strony Komisji, przez co uniemożliwią dostęp do EFSI dużej części kwalifikujących się beneficjentów. |
| --- | --- |

1.4.1

EKES ostrzega, że w każdym przypadku przeniesienia decyzji oraz powiązanych zagrożeń na państwa członkowskie zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że państwa te przyjmą zbyt konserwatywne podejście, aby uniknąć ewentualnych sankcji ze strony Komisji, przez co uniemożliwią dostęp do EFSI dużej części kwalifikujących się beneficjentów.

| 1.4.2 | EKES wzywa do uproszczenia procedur wyłączeń grupowych z zasad pomocy państwa dla organizacji reprezentujących osoby niepełnosprawne oraz grup beneficjentów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. |
| --- | --- |

1.4.2

EKES wzywa do uproszczenia procedur wyłączeń grupowych z zasad pomocy państwa dla organizacji reprezentujących osoby niepełnosprawne oraz grup beneficjentów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji.

| 1.5 | EKES pochwala Komisję za postęp w kwestii przyjęcia europejskiego kodeksu postępowania w zakresie partnerstwa (5), regulującego zaangażowanie partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron na wszystkich etapach programowania, a także ich udział zarówno w procesie decyzyjnym, jak i wdrażaniu oraz monitorowaniu EFSI. |
| --- | --- |

1.5

EKES pochwala Komisję za postęp w kwestii przyjęcia europejskiego kodeksu postępowania w zakresie partnerstwa (5), regulującego zaangażowanie partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron na wszystkich etapach programowania, a także ich udział zarówno w procesie decyzyjnym, jak i wdrażaniu oraz monitorowaniu EFSI.

| 1.6 | Z drugiej strony EKES wyraża pewne obawy co do sposobu, w jaki wspomniane rozporządzenia i nowe instrumenty oraz sposoby podejścia są wdrażane w państwach członkowskich, ponieważ różne praktyki stosowane na szczeblu krajowym stawiają partnerów społecznych w nierównej sytuacji. Przykładowo europejski kodeks postępowania w zakresie partnerstwa nie jest w pełni wdrożony ani przestrzegany przez wszystkie państwa członkowskie: rola partnerów społecznych nie jest należycie uznawana w toku wdrażania inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, jak też nie wszystkie państwa członkowskie w pełni dostrzegają istotność ich wspólnych działań, czego przejawem jest brak zagospodarowania potencjału partnerów społecznych na potrzeby zaradzenia negatywnym skutkom kryzysu, lepszego zarządzania zmianami przemysłowymi oraz generowania wzrostu i tworzenia miejsc pracy. EKES proponuje Komisji, aby prawne i praktyczne środki gwarantujące pełne wdrożenie zasady partnerstwa oraz kodeksu postępowania przyjąć najpóźniej do końca 2016 r. oraz aby określić bardziej szczegółowe przepisy i środki w celu uniknięcia takiego zróżnicowania działań na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

1.6

Z drugiej strony EKES wyraża pewne obawy co do sposobu, w jaki wspomniane rozporządzenia i nowe instrumenty oraz sposoby podejścia są wdrażane w państwach członkowskich, ponieważ różne praktyki stosowane na szczeblu krajowym stawiają partnerów społecznych w nierównej sytuacji. Przykładowo europejski kodeks postępowania w zakresie partnerstwa nie jest w pełni wdrożony ani przestrzegany przez wszystkie państwa członkowskie: rola partnerów społecznych nie jest należycie uznawana w toku wdrażania inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, jak też nie wszystkie państwa członkowskie w pełni dostrzegają istotność ich wspólnych działań, czego przejawem jest brak zagospodarowania potencjału partnerów społecznych na potrzeby zaradzenia negatywnym skutkom kryzysu, lepszego zarządzania zmianami przemysłowymi oraz generowania wzrostu i tworzenia miejsc pracy. EKES proponuje Komisji, aby prawne i praktyczne środki gwarantujące pełne wdrożenie zasady partnerstwa oraz kodeksu postępowania przyjąć najpóźniej do końca 2016 r. oraz aby określić bardziej szczegółowe przepisy i środki w celu uniknięcia takiego zróżnicowania działań na szczeblu krajowym.

| 1.7 | EKES apeluje o przeprowadzenie śródokresowego przeglądu rozporządzeń regulujących inwestowanie z wykorzystaniem EFSI, a w szczególności rozporządzeń odnoszących się do pomocy państwa (6), jako że właśnie te regulacje wywołują największą niepewność – zarówno po stronie państw członkowskich, jak i beneficjentów – oraz stanowią główne źródło ryzyka korekt finansowych. Kwestie te powinny zostać objęte komunikatem Komisji oraz wnioskiem dotyczącym rozporządzenia Rady w sprawie śródokresowego przeglądu wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2014–2020. EKES wzywa Komisję do utrzymania kursu wyznaczonego w wytycznych politycznych Komisji Junckera (7), w których stwierdza się, że trzeba „poprawić otoczenie inwestycyjne, a także zwiększyć poziom absorpcji środków”. |
| --- | --- |

1.7

EKES apeluje o przeprowadzenie śródokresowego przeglądu rozporządzeń regulujących inwestowanie z wykorzystaniem EFSI, a w szczególności rozporządzeń odnoszących się do pomocy państwa (6), jako że właśnie te regulacje wywołują największą niepewność – zarówno po stronie państw członkowskich, jak i beneficjentów – oraz stanowią główne źródło ryzyka korekt finansowych. Kwestie te powinny zostać objęte komunikatem Komisji oraz wnioskiem dotyczącym rozporządzenia Rady w sprawie śródokresowego przeglądu wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2014–2020. EKES wzywa Komisję do utrzymania kursu wyznaczonego w wytycznych politycznych Komisji Junckera (7), w których stwierdza się, że trzeba „poprawić otoczenie inwestycyjne, a także zwiększyć poziom absorpcji środków”.

| 1.8 | Kolejna dziedzina niepewności i ciągłych problemów to zamówienia publiczne. EKES wyraża ubolewanie, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat nie znaleziono skutecznego rozwiązania, mającego zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, pozwalającego na wysoce przejrzysty, szybki i skuteczny wybór podwykonawców w przypadku zamówień z wykorzystaniem EFSI. Szczegółowe przepisy krajowe w sprawie zamówień publicznych dodatkowo komplikują tę dziedzinę. |
| --- | --- |

1.8

Kolejna dziedzina niepewności i ciągłych problemów to zamówienia publiczne. EKES wyraża ubolewanie, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat nie znaleziono skutecznego rozwiązania, mającego zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, pozwalającego na wysoce przejrzysty, szybki i skuteczny wybór podwykonawców w przypadku zamówień z wykorzystaniem EFSI. Szczegółowe przepisy krajowe w sprawie zamówień publicznych dodatkowo komplikują tę dziedzinę.

| 1.9 | EKES uważa, że środki unijne należy wykorzystać przede wszystkim nie tylko do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020”, ale także do zwiększenia inwestycji w realną gospodarkę. Komisja powinna wprowadzić ocenę pokazującą w ujęciu ilościowym efektywność i skuteczność wkładu funduszy już zainwestowanych. |
| --- | --- |

1.9

EKES uważa, że środki unijne należy wykorzystać przede wszystkim nie tylko do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020”, ale także do zwiększenia inwestycji w realną gospodarkę. Komisja powinna wprowadzić ocenę pokazującą w ujęciu ilościowym efektywność i skuteczność wkładu funduszy już zainwestowanych.

| 1.10 | Wreszcie EKES wzywa Komisję do wzmożenia wysiłków na rzecz rozszerzenia zakresu programu „Small Business Act” na poziomie krajowym i regionalnym oraz do zobowiązania państw członkowskich do realizacji tego programu, zwłaszcza w odniesieniu do inwestycji EFSI. |
| --- | --- |

1.10

Wreszcie EKES wzywa Komisję do wzmożenia wysiłków na rzecz rozszerzenia zakresu programu „Small Business Act” na poziomie krajowym i regionalnym oraz do zobowiązania państw członkowskich do realizacji tego programu, zwłaszcza w odniesieniu do inwestycji EFSI.

2.   Kontekst i podstawa prawna

| 2.1 | Art. 16 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów (8) nakłada na Komisję zadanie podsumowania i złożenia sprawozdania z wyników negocjacji między organami państw członkowskich i ich partnerami na potrzeby przeglądu głównych osiągnięć w tym procesie. |
| --- | --- |

2.1

Art. 16 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów (8) nakłada na Komisję zadanie podsumowania i złożenia sprawozdania z wyników negocjacji między organami państw członkowskich i ich partnerami na potrzeby przeglądu głównych osiągnięć w tym procesie.

| 2.2 | Wysiłki Komisji Europejskiej w celu zmaksymalizowania wpływu EFSI oraz większego ich uproszczenia dla beneficjentów zostały wzmocnione poprzez utworzenie grupy wysokiego szczebla (9) monitorującej uproszczenie dla beneficjentów EFSI. |
| --- | --- |

2.2

Wysiłki Komisji Europejskiej w celu zmaksymalizowania wpływu EFSI oraz większego ich uproszczenia dla beneficjentów zostały wzmocnione poprzez utworzenie grupy wysokiego szczebla (9) monitorującej uproszczenie dla beneficjentów EFSI.

| 2.3 | Nowe rozporządzenia dotyczące EFSI (10) zostały przyjęte, aby zapewnić lepsze regulacje prawne na bieżący okres programowania oraz koncentrację tematyczną. Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi, opracowała nowe instrumenty i podejścia takie jak inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego oraz nowy fundusz na rzecz zwalczania ubóstwa (11). |
| --- | --- |

2.3

Nowe rozporządzenia dotyczące EFSI (10) zostały przyjęte, aby zapewnić lepsze regulacje prawne na bieżący okres programowania oraz koncentrację tematyczną. Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi, opracowała nowe instrumenty i podejścia takie jak inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego oraz nowy fundusz na rzecz zwalczania ubóstwa (11).

| 2.4 | Komisja przyjęła europejski kodeks postępowania w zakresie partnerstwa (12), regulujący zaangażowanie partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron na wszystkich etapach programowania, a także ich udział zarówno w procesie decyzyjnym, jak i we wdrażaniu oraz monitorowaniu EFSI. |
| --- | --- |

2.4

Komisja przyjęła europejski kodeks postępowania w zakresie partnerstwa (12), regulujący zaangażowanie partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron na wszystkich etapach programowania, a także ich udział zarówno w procesie decyzyjnym, jak i we wdrażaniu oraz monitorowaniu EFSI.

3.   Ogólne uwagi dotyczące inwestycji w ramach EFSI w obecnym kontekście społeczno-gospodarczym

3.1   
  EFSI jako główna siła napędowa spójności gospodarczej i społecznej oraz źródło inwestycji publicznych

| 3.1.1 | To naturalne, że w czasie kryzysu wzrasta rola EFSI, zwłaszcza w państwach członkowskich najbardziej tym kryzysem dotkniętych. Tym niemniej EFSI nie powinny w żadnym razie zastępować inwestycji publicznych, ani tym bardziej prywatnych, a raczej muszą tworzyć warunki pobudzające takie inwestycje. EKES wzywa Komisję oraz państwa członkowskie do kontynuacji wysiłków służących zwiększeniu inwestycji prywatnych oraz poprawie otoczenia biznesowego, jak wspomniano już w odniesieniu do trzeciego filaru planu inwestycyjnego dla Europy (13) oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, które staną się podstawowymi narzędziami rozwoju, jeżeli tylko będą mogły współgrać z EFSI. Komisja powinna ocenić, na ile inwestycje funduszu wpływają na inwestycje sektora prywatnego, i obliczyć współczynnik efektu wypierania w sektorze realnym. |
| --- | --- |

3.1.1

To naturalne, że w czasie kryzysu wzrasta rola EFSI, zwłaszcza w państwach członkowskich najbardziej tym kryzysem dotkniętych. Tym niemniej EFSI nie powinny w żadnym razie zastępować inwestycji publicznych, ani tym bardziej prywatnych, a raczej muszą tworzyć warunki pobudzające takie inwestycje. EKES wzywa Komisję oraz państwa członkowskie do kontynuacji wysiłków służących zwiększeniu inwestycji prywatnych oraz poprawie otoczenia biznesowego, jak wspomniano już w odniesieniu do trzeciego filaru planu inwestycyjnego dla Europy (13) oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, które staną się podstawowymi narzędziami rozwoju, jeżeli tylko będą mogły współgrać z EFSI. Komisja powinna ocenić, na ile inwestycje funduszu wpływają na inwestycje sektora prywatnego, i obliczyć współczynnik efektu wypierania w sektorze realnym.

| 3.1.2 | EKES ubolewa, że omawiany komunikat odnosi się tylko do wyniku negocjacji dotyczących bieżącego okresu programowania, a nie zawiera podsumowania ani wniosków wyciągniętych z przeszłości. Nieodzowne jest uważne przeanalizowanie przez Komisję rzeczywistego wpływu inwestowania w ramach funduszy UE w poprzednim okresie programowania oraz wyciągnięcie bardzo konkretnych wniosków z pozytywnych i negatywnych doświadczeń, które posłużą jako punkt wyjścia dla dodania wartości procesowi inwestycyjnemu. |
| --- | --- |

3.1.2

EKES ubolewa, że omawiany komunikat odnosi się tylko do wyniku negocjacji dotyczących bieżącego okresu programowania, a nie zawiera podsumowania ani wniosków wyciągniętych z przeszłości. Nieodzowne jest uważne przeanalizowanie przez Komisję rzeczywistego wpływu inwestowania w ramach funduszy UE w poprzednim okresie programowania oraz wyciągnięcie bardzo konkretnych wniosków z pozytywnych i negatywnych doświadczeń, które posłużą jako punkt wyjścia dla dodania wartości procesowi inwestycyjnemu.

| 3.1.3 | EKES odnosi wrażenie, że jakkolwiek w tytule komunikatu kładzie się nacisk inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego, w samej jego treści niespecjalnie skupiono się na zatrudnieniu i tworzeniu miejsc pracy. EKES zaleca, by Komisja poświęciła więcej uwagi wpływowi różnych polityk na promocję zatrudnienia i zmniejszenie bezrobocia, aby ocenić, czy i w jakim zakresie zainwestowane środki wywarły rzeczywisty wpływ na rynek pracy. |
| --- | --- |

3.1.3

EKES odnosi wrażenie, że jakkolwiek w tytule komunikatu kładzie się nacisk inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego, w samej jego treści niespecjalnie skupiono się na zatrudnieniu i tworzeniu miejsc pracy. EKES zaleca, by Komisja poświęciła więcej uwagi wpływowi różnych polityk na promocję zatrudnienia i zmniejszenie bezrobocia, aby ocenić, czy i w jakim zakresie zainwestowane środki wywarły rzeczywisty wpływ na rynek pracy.

3.2   
  Ramy na rzecz skuteczniejszych EFSI

| 3.2.1 | EKES, jak już stwierdził we wcześniejszych opiniach (14), jest zdania, że posługiwanie się pojęciem MŚP, zważywszy na jego nieaktualną i niezwykle szeroką definicję, prowadzi do nazbyt szerokiego ukierunkowania polityki, co z kolei utrudnia osiągnięcie konkretnych i wymiernych rezultatów. Ponadto dopóki nie zostaną zastosowane bardziej precyzyjne kryteria segmentacji, sprawozdania z wyników będą obarczone błędem, gdyż według aktualnej definicji MŚP do tej kategorii zalicza się 98 % przedsiębiorstw europejskich. Zastosowanie tak szerokich kryteriów segmentacji uniemożliwia gromadzenie i przetwarzanie informacji na potrzeby oceny faktycznej poprawy sytuacji dla różnych grup przedsiębiorstw szczególnie narażonych, a jakże ważnych dla tworzenia oraz utrzymania miejsc pracy i w związku z tym pilnie potrzebujących wsparcia – tj. mikroprzedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw działających na obszarach oddalonych i wiejskich. Takie przedsiębiorstwa, nawet jeśli nie są innowacyjne, wysoce konkurencyjne ani zaawansowane, to i tak wnoszą wartościowy wkład w rozwój regionalny i zapewnienie spójności. |
| --- | --- |

3.2.1

EKES, jak już stwierdził we wcześniejszych opiniach (14), jest zdania, że posługiwanie się pojęciem MŚP, zważywszy na jego nieaktualną i niezwykle szeroką definicję, prowadzi do nazbyt szerokiego ukierunkowania polityki, co z kolei utrudnia osiągnięcie konkretnych i wymiernych rezultatów. Ponadto dopóki nie zostaną zastosowane bardziej precyzyjne kryteria segmentacji, sprawozdania z wyników będą obarczone błędem, gdyż według aktualnej definicji MŚP do tej kategorii zalicza się 98 % przedsiębiorstw europejskich. Zastosowanie tak szerokich kryteriów segmentacji uniemożliwia gromadzenie i przetwarzanie informacji na potrzeby oceny faktycznej poprawy sytuacji dla różnych grup przedsiębiorstw szczególnie narażonych, a jakże ważnych dla tworzenia oraz utrzymania miejsc pracy i w związku z tym pilnie potrzebujących wsparcia – tj. mikroprzedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw działających na obszarach oddalonych i wiejskich. Takie przedsiębiorstwa, nawet jeśli nie są innowacyjne, wysoce konkurencyjne ani zaawansowane, to i tak wnoszą wartościowy wkład w rozwój regionalny i zapewnienie spójności.

| 3.2.1.1 | EKES zdecydowanie apeluje o natychmiastową aktualizację definicji MŚP w celu zapewnienia większej jasności, o dokonanie rozróżnienia między poszczególnymi kategoriami MŚP z myślą o lepszym ukierunkowaniu działań na ich potrzeby oraz poszerzeniu i zróżnicowaniu źródeł informacji dla nich, oraz o lepszą koordynację między państwami członkowskimi odnośnie do źródeł i metod zbierania informacji o różnych MŚP oraz metod przetwarzania i analizy danych statystycznych. |
| --- | --- |

3.2.1.1

EKES zdecydowanie apeluje o natychmiastową aktualizację definicji MŚP w celu zapewnienia większej jasności, o dokonanie rozróżnienia między poszczególnymi kategoriami MŚP z myślą o lepszym ukierunkowaniu działań na ich potrzeby oraz poszerzeniu i zróżnicowaniu źródeł informacji dla nich, oraz o lepszą koordynację między państwami członkowskimi odnośnie do źródeł i metod zbierania informacji o różnych MŚP oraz metod przetwarzania i analizy danych statystycznych.

| 3.2.2 | Na szeroko popieranym korzystaniu z instrumentów finansowych cieniem kładą się liczne nadużycia, do których dochodzi z uwagi na brak informacji i skutecznego monitorowania na szczeblu państw członkowskich. Przykładowo instrumenty finansowe zaprojektowane w celu zapewnienia nisko oprocentowanych pożyczek dla MŚP w wielu przypadkach nie docierają do MŚP potrzebujących finansowania, a zamiast tego są wykorzystywane przez dobrze sfinansowane MŚP w celu dalszego zmniejszania kosztów ich finansowania. To samo dotyczy gwarancji finansowych dla MŚP. Takie sytuacje przeważnie nie zostają nawet rozpoznane z uwagi na brak odpowiednich mechanizmów oceny czy systemów zbierania informacji zwrotnych od użytkowników końcowych. |
| --- | --- |

3.2.2

Na szeroko popieranym korzystaniu z instrumentów finansowych cieniem kładą się liczne nadużycia, do których dochodzi z uwagi na brak informacji i skutecznego monitorowania na szczeblu państw członkowskich. Przykładowo instrumenty finansowe zaprojektowane w celu zapewnienia nisko oprocentowanych pożyczek dla MŚP w wielu przypadkach nie docierają do MŚP potrzebujących finansowania, a zamiast tego są wykorzystywane przez dobrze sfinansowane MŚP w celu dalszego zmniejszania kosztów ich finansowania. To samo dotyczy gwarancji finansowych dla MŚP. Takie sytuacje przeważnie nie zostają nawet rozpoznane z uwagi na brak odpowiednich mechanizmów oceny czy systemów zbierania informacji zwrotnych od użytkowników końcowych.

| 3.2.3 | Wysiłki Komisji na rzecz większego uproszczenia dla beneficjentów są godne pochwały, ale uproszczenie nie powinno dokonywać się bez udziału beneficjentów końcowych. Dlatego szkoda, że stosowane przez państwa członkowskie metody zbierania informacji zwrotnych od beneficjentów są zbyt biurokratyczne i skierowane do zbyt szerokich grup. W większości przypadków nie pozwalają one na dogłębne zbadanie prawdziwych przyczyn problemów, a tym samym nie dostarczają możliwych do wdrożenia rozwiązań. Komisja powinna pamiętać, że MŚP mają różne potrzeby, takie jak: łatwiejszy dostęp do finansowania, większy dostęp do środków wspomagających, coachingu i doradztwa itd. |
| --- | --- |

3.2.3

Wysiłki Komisji na rzecz większego uproszczenia dla beneficjentów są godne pochwały, ale uproszczenie nie powinno dokonywać się bez udziału beneficjentów końcowych. Dlatego szkoda, że stosowane przez państwa członkowskie metody zbierania informacji zwrotnych od beneficjentów są zbyt biurokratyczne i skierowane do zbyt szerokich grup. W większości przypadków nie pozwalają one na dogłębne zbadanie prawdziwych przyczyn problemów, a tym samym nie dostarczają możliwych do wdrożenia rozwiązań. Komisja powinna pamiętać, że MŚP mają różne potrzeby, takie jak: łatwiejszy dostęp do finansowania, większy dostęp do środków wspomagających, coachingu i doradztwa itd.

| 3.2.4 | Jedną z głównych przeszkód, jakie napotykają przedsiębiorstwa, jest brak odpowiednich informacji we właściwym czasie. Komisja stale stwierdza, że informacje powinny być kompletne i przystępne cenowo, a wszystkie procedury – przejrzyste, ale skuteczne. W tym aspekcie Komisja sama uczyniła dostęp do możliwości finansowania raczej skomplikowanym. Przedsiębiorstwa, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, powinny wiedzieć, gdzie szukać informacji o różnych programach i projektach bezpośrednio wspieranych przez Komisję. Mimo dostępności w państwach członkowskich centralnych portali informacyjnych dotyczących wszystkich programów operacyjnych i instrumentów finansowych, brakuje takiego portalu na poziomie unijnym. |
| --- | --- |

3.2.4

Jedną z głównych przeszkód, jakie napotykają przedsiębiorstwa, jest brak odpowiednich informacji we właściwym czasie. Komisja stale stwierdza, że informacje powinny być kompletne i przystępne cenowo, a wszystkie procedury – przejrzyste, ale skuteczne. W tym aspekcie Komisja sama uczyniła dostęp do możliwości finansowania raczej skomplikowanym. Przedsiębiorstwa, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, powinny wiedzieć, gdzie szukać informacji o różnych programach i projektach bezpośrednio wspieranych przez Komisję. Mimo dostępności w państwach członkowskich centralnych portali informacyjnych dotyczących wszystkich programów operacyjnych i instrumentów finansowych, brakuje takiego portalu na poziomie unijnym.

| 3.2.4.1 | Informacje powinny być udostępniane w sposób przyjazny dla użytkownika, aby zapewnić skuteczną komunikację i aby były w pełni zrozumiałe dla wszystkich istotnych uczestników procesu finansowania. EKES wzywa Komisję, by starała się unikać wydawania skomplikowanych wskazówek co do zaproszeń do składania wniosków i dała szansę projektom o dużym potencjale, przygotowywanym przez same przedsiębiorstwa, nie zaś przez podmioty profesjonalnie zajmujące się przygotowywaniem wniosków. EKES zdecydowanie zaleca, aby Komisja oceniła funkcjonowanie swego europejskiego biura kontaktowego i pilnie przedsięwzięła stosowne środki w razie stwierdzenia braku skuteczności, jako że pracownicy biura często podają różne, mylące i w konsekwencji niejasne, a czasem nawet sprzeczne informacje. |
| --- | --- |

3.2.4.1

Informacje powinny być udostępniane w sposób przyjazny dla użytkownika, aby zapewnić skuteczną komunikację i aby były w pełni zrozumiałe dla wszystkich istotnych uczestników procesu finansowania. EKES wzywa Komisję, by starała się unikać wydawania skomplikowanych wskazówek co do zaproszeń do składania wniosków i dała szansę projektom o dużym potencjale, przygotowywanym przez same przedsiębiorstwa, nie zaś przez podmioty profesjonalnie zajmujące się przygotowywaniem wniosków. EKES zdecydowanie zaleca, aby Komisja oceniła funkcjonowanie swego europejskiego biura kontaktowego i pilnie przedsięwzięła stosowne środki w razie stwierdzenia braku skuteczności, jako że pracownicy biura często podają różne, mylące i w konsekwencji niejasne, a czasem nawet sprzeczne informacje.

| 3.2.5 | EKES stanowczo zaleca, by Komisja opracowała i utworzyła przyjazny dla użytkownika portal zawierający zwięzłe opisy wszystkich możliwości finansowania na szczeblu UE oraz odsyłacze do stron internetowych wszystkich poszczególnych programów. Komisja posiada cenne doświadczenie nabyte przy tworzeniu portalu TED, który jest przyjazny dla użytkownika i zawiera dużo informacji. |
| --- | --- |

3.2.5

EKES stanowczo zaleca, by Komisja opracowała i utworzyła przyjazny dla użytkownika portal zawierający zwięzłe opisy wszystkich możliwości finansowania na szczeblu UE oraz odsyłacze do stron internetowych wszystkich poszczególnych programów. Komisja posiada cenne doświadczenie nabyte przy tworzeniu portalu TED, który jest przyjazny dla użytkownika i zawiera dużo informacji.

| 3.2.6 | Podobnie rzecz się ma ze sprawozdawczością dotyczącą projektów, które zostały już zatwierdzone bądź zrealizowane. Komisja nie dysponuje publicznymi, zbiorczymi statystykami dotyczącymi projektów zatwierdzonych do finansowania przez państwa w ramach poszczególnych programów. Informacje są niekompletne, a ich częściowe zbiory mają różne formaty elektroniczne. |
| --- | --- |

3.2.6

Podobnie rzecz się ma ze sprawozdawczością dotyczącą projektów, które zostały już zatwierdzone bądź zrealizowane. Komisja nie dysponuje publicznymi, zbiorczymi statystykami dotyczącymi projektów zatwierdzonych do finansowania przez państwa w ramach poszczególnych programów. Informacje są niekompletne, a ich częściowe zbiory mają różne formaty elektroniczne.

| 3.2.7 | Należy przeprowadzić szczegółową analizę wpływu projektów realizowanych w poprzednim okresie programowania, w tym tych nieudanych, oraz zakresu, w jakim fundusze przyczyniły się do osiągnięcia europejskich celów. Brak jest oceny wpływu EFSI na MŚP oraz oceny przyczynienia się tych funduszy do pobudzenia konkurencyjności. Państwa członkowskie i Komisja często zapominają, że głównymi generatorami nowych miejsc pracy są MŚP, dlatego potrzebują one większego i lepiej ukierunkowanego wsparcia. |
| --- | --- |

3.2.7

Należy przeprowadzić szczegółową analizę wpływu projektów realizowanych w poprzednim okresie programowania, w tym tych nieudanych, oraz zakresu, w jakim fundusze przyczyniły się do osiągnięcia europejskich celów. Brak jest oceny wpływu EFSI na MŚP oraz oceny przyczynienia się tych funduszy do pobudzenia konkurencyjności. Państwa członkowskie i Komisja często zapominają, że głównymi generatorami nowych miejsc pracy są MŚP, dlatego potrzebują one większego i lepiej ukierunkowanego wsparcia.

| 3.2.8 | EKES jest zaniepokojony tym, w jakim zakresie audytorzy pracujący w Komisji przyjmują do wiadomości uproszczenie procedur i kosztów. Często można zauważyć nadmiernie sformalizowane, administracyjne podejście wskazujące, że audytorom potrzeba więcej praktycznego doświadczenia dotyczącego badanego sektora. Dlatego też EKES zaleca szczegółową komunikację między ekspertami z różnych dyrekcji generalnych i audytorami Komisji w kwestii procedur uproszczeń, ponieważ zasady wydatkowania funduszy są nierzadko interpretowane odmiennie. |
| --- | --- |

3.2.8

EKES jest zaniepokojony tym, w jakim zakresie audytorzy pracujący w Komisji przyjmują do wiadomości uproszczenie procedur i kosztów. Często można zauważyć nadmiernie sformalizowane, administracyjne podejście wskazujące, że audytorom potrzeba więcej praktycznego doświadczenia dotyczącego badanego sektora. Dlatego też EKES zaleca szczegółową komunikację między ekspertami z różnych dyrekcji generalnych i audytorami Komisji w kwestii procedur uproszczeń, ponieważ zasady wydatkowania funduszy są nierzadko interpretowane odmiennie.

| 3.2.9 | EKES stanowczo zaleca wprowadzenie form kosztów uproszczonych w ramach EFS. Przykładowo na podstawie art. 14 ust. 1 zadanie określenia form kosztów uproszczonych zostało delegowane przez Komisję państwom członkowskim, co jest niewłaściwe (15). Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi stosowania form kosztów uproszczonych na podstawie art. 14 ust. 1, państwa członkowskie przedstawiają swoje opinie nt. definicji kosztów uproszczonych na podstawie swoich badań, a Komisja następnie przyjmuje akt delegowany, co jednak niepotrzebnie komplikuje procedurę oraz ogranicza swobodę podejmowania decyzji przyznaną państwom członkowskim. Rozwiązaniem byłoby, aby Komisja określała standardowe skale kosztów jednostkowych i kwoty ryczałtowe dla typowych działań w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), których obliczanie nie podlegałoby audytowi. |
| --- | --- |

3.2.9

EKES stanowczo zaleca wprowadzenie form kosztów uproszczonych w ramach EFS. Przykładowo na podstawie art. 14 ust. 1 zadanie określenia form kosztów uproszczonych zostało delegowane przez Komisję państwom członkowskim, co jest niewłaściwe (15). Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi stosowania form kosztów uproszczonych na podstawie art. 14 ust. 1, państwa członkowskie przedstawiają swoje opinie nt. definicji kosztów uproszczonych na podstawie swoich badań, a Komisja następnie przyjmuje akt delegowany, co jednak niepotrzebnie komplikuje procedurę oraz ogranicza swobodę podejmowania decyzji przyznaną państwom członkowskim. Rozwiązaniem byłoby, aby Komisja określała standardowe skale kosztów jednostkowych i kwoty ryczałtowe dla typowych działań w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), których obliczanie nie podlegałoby audytowi.

| 3.2.10 | EKES uważa, że przydałoby się jeszcze zmniejszyć liczbę wskaźników w programach operacyjnych (PO). Wprowadzenie wspólnych wskaźników było dobrym punktem wyjścia, ale niektóre PO wciąż posiadają ogromną liczbę szczegółowych wskaźników, z których część została sztucznie wprowadzona przez Komisję w toku procesu negocjacji. EKES uważa, że jeżeli chodzi o monitorowanie PO, należy odejść od szczegółowych wskaźników na rzecz wspólnych wskaźników, gdyż pozwoli to na lepsze porównanie poszczególnych PO w różnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.2.10

EKES uważa, że przydałoby się jeszcze zmniejszyć liczbę wskaźników w programach operacyjnych (PO). Wprowadzenie wspólnych wskaźników było dobrym punktem wyjścia, ale niektóre PO wciąż posiadają ogromną liczbę szczegółowych wskaźników, z których część została sztucznie wprowadzona przez Komisję w toku procesu negocjacji. EKES uważa, że jeżeli chodzi o monitorowanie PO, należy odejść od szczegółowych wskaźników na rzecz wspólnych wskaźników, gdyż pozwoli to na lepsze porównanie poszczególnych PO w różnych państwach członkowskich.

| 3.2.11 | EKES wolałby, gdyby częściej korzystano ze wskaźników rezultatu (zamiast wskaźników produktu) w związku z EFSI, oraz zachęca, by skupić się na wyraźnym wkładzie EFSI we wzrost, a także na opracowaniu wskaźników środowiskowych, aby uchwycić nowy przekrojowy nacisk na ochronę środowiska. |
| --- | --- |

3.2.11

EKES wolałby, gdyby częściej korzystano ze wskaźników rezultatu (zamiast wskaźników produktu) w związku z EFSI, oraz zachęca, by skupić się na wyraźnym wkładzie EFSI we wzrost, a także na opracowaniu wskaźników środowiskowych, aby uchwycić nowy przekrojowy nacisk na ochronę środowiska.

| 3.2.12 | EKES ogólnie wyraża zadowolenie, że beneficjentom zaoferowano większą elastyczność i swobodę dzięki narzędziom rozwoju lokalnego (takim jak zintegrowane inwestycje terytorialne i rozwój lokalny kierowany przez społeczność) (16). EKES zastanawia się jednak, w jakim zakresie instrumenty te mogą faktycznie zostać wykorzystane w praktyce, zważywszy na ich złożoność, brak jasności co do rozwiązań praktycznych oraz rozdzielenie środków, zadań i obowiązków między poszczególne programy operacyjne. |
| --- | --- |

3.2.12

EKES ogólnie wyraża zadowolenie, że beneficjentom zaoferowano większą elastyczność i swobodę dzięki narzędziom rozwoju lokalnego (takim jak zintegrowane inwestycje terytorialne i rozwój lokalny kierowany przez społeczność) (16). EKES zastanawia się jednak, w jakim zakresie instrumenty te mogą faktycznie zostać wykorzystane w praktyce, zważywszy na ich złożoność, brak jasności co do rozwiązań praktycznych oraz rozdzielenie środków, zadań i obowiązków między poszczególne programy operacyjne.

4.   Spodziewane osiągnięcia programów EFSI

4.1   
  Badania naukowe i innowacje, ICT i rozwój MŚP

| 4.1.1 | Co się tyczy badań naukowych i innowacji, EKES utrzymuje, że należy ściśle obserwować i monitorować międzynarodowe trendy gospodarcze i technologiczne oraz bezpośrednio uwzględniać je podczas kształtowania poszczególnych działań na szczeblu UE, a następnie przekazywać te informacje na szczebel państw członkowskich. Ponadto zważywszy że postęp w tych dziedzinach dokonuje się niezwykle szybko, nieodzowne jest skonstruowanie ram zapewniających dużą elastyczność, tak aby środki można było dostosowywać. |
| --- | --- |

4.1.1

Co się tyczy badań naukowych i innowacji, EKES utrzymuje, że należy ściśle obserwować i monitorować międzynarodowe trendy gospodarcze i technologiczne oraz bezpośrednio uwzględniać je podczas kształtowania poszczególnych działań na szczeblu UE, a następnie przekazywać te informacje na szczebel państw członkowskich. Ponadto zważywszy że postęp w tych dziedzinach dokonuje się niezwykle szybko, nieodzowne jest skonstruowanie ram zapewniających dużą elastyczność, tak aby środki można było dostosowywać.

| 4.1.2 | Konieczne jest, by Komisja dokładnie rozważyła, jakie rodzaje inkubatorów i ośrodków technologicznych utworzono w ostatnim okresie programowania i na ile trwałe się one okazały, a także dokładnie ustaliła, jakie rezultaty zostały osiągnięte za sprawą ich wkładu w badania naukowe i innowacje w UE – przez porównanie z głównymi konkurentami światowymi – nim nastąpi kontynuacja wsparcia tych rozwiązań. Zachodzi szereg obaw związanych z wartością dodaną inkubatorów i ośrodków technologicznych w zakresie promowania badań naukowych i innowacji, jak również związanych z ogólną przejrzystością ich finansowania. EKES wzywa do głębokiej analizy i pomiaru stosunku inwestycji do korzyści na poziomie operacyjnym i pod względem zwrotu z inwestycji, wartości dodanej i trwałych wyników. |
| --- | --- |

4.1.2

Konieczne jest, by Komisja dokładnie rozważyła, jakie rodzaje inkubatorów i ośrodków technologicznych utworzono w ostatnim okresie programowania i na ile trwałe się one okazały, a także dokładnie ustaliła, jakie rezultaty zostały osiągnięte za sprawą ich wkładu w badania naukowe i innowacje w UE – przez porównanie z głównymi konkurentami światowymi – nim nastąpi kontynuacja wsparcia tych rozwiązań. Zachodzi szereg obaw związanych z wartością dodaną inkubatorów i ośrodków technologicznych w zakresie promowania badań naukowych i innowacji, jak również związanych z ogólną przejrzystością ich finansowania. EKES wzywa do głębokiej analizy i pomiaru stosunku inwestycji do korzyści na poziomie operacyjnym i pod względem zwrotu z inwestycji, wartości dodanej i trwałych wyników.

| 4.1.3 | EKES zdecydowanie popiera wysiłki na rzecz promowania jednolitego rynku cyfrowego i szacowanych rezultatów – według prognoz jednolity rynek cyfrowy ma wpłynąć na sytuację 14,6 mln gospodarstw domowych i 18,8 mln osób. Warto jednak byłoby wiedzieć, czy te wartości odnoszące się do gospodarstw domowych i ludności oparte są na rzetelnej analizie, w tym także co do faktycznego odsetka wszystkich europejskich gospodarstw domowych i całej ludności w Europie. EKES nie jest w stanie oszacować, czy wsparcie przewidziane dla przedsiębiorstw będzie wystarczające do osiągnięcia tych celów, w związku z tym apeluje do Komisji o przeprowadzenie dogłębnej oceny skutków obejmującej także wskaźniki postępu w dziedzinie tworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy, dobrobytu i standardu życia obywateli europejskich. Cyfryzacja usług niekoniecznie oznacza, że utworzone miejsca pracy są godziwe i wysokiej jakości. Brak pogłębionej analizy wpływu cyfryzacji na rynek pracy zagraża osiągnięciu celów strategii „Europa 2020”. EKES wyraził już swoje obawy dotyczące cyfryzacji i jej wpływu na systemy zabezpieczenia społecznego w treści ostatnich opinii (17). |
| --- | --- |

4.1.3

EKES zdecydowanie popiera wysiłki na rzecz promowania jednolitego rynku cyfrowego i szacowanych rezultatów – według prognoz jednolity rynek cyfrowy ma wpłynąć na sytuację 14,6 mln gospodarstw domowych i 18,8 mln osób. Warto jednak byłoby wiedzieć, czy te wartości odnoszące się do gospodarstw domowych i ludności oparte są na rzetelnej analizie, w tym także co do faktycznego odsetka wszystkich europejskich gospodarstw domowych i całej ludności w Europie. EKES nie jest w stanie oszacować, czy wsparcie przewidziane dla przedsiębiorstw będzie wystarczające do osiągnięcia tych celów, w związku z tym apeluje do Komisji o przeprowadzenie dogłębnej oceny skutków obejmującej także wskaźniki postępu w dziedzinie tworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy, dobrobytu i standardu życia obywateli europejskich. Cyfryzacja usług niekoniecznie oznacza, że utworzone miejsca pracy są godziwe i wysokiej jakości. Brak pogłębionej analizy wpływu cyfryzacji na rynek pracy zagraża osiągnięciu celów strategii „Europa 2020”. EKES wyraził już swoje obawy dotyczące cyfryzacji i jej wpływu na systemy zabezpieczenia społecznego w treści ostatnich opinii (17).

| 4.1.4 | EKES uważa odsetek MŚP, które uzyskały wsparcie, oraz spodziewaną liczbę tworzonych miejsc pracy za absolutnie niewystarczające i oczekuje lepszych osiągnięć w tym zakresie. Komitet wzywa Komisję do utworzenia europejskich poziomów referencyjnych oraz do ścisłej oceny i monitorowania rezultatów państw członkowskich na tle tych poziomów. |
| --- | --- |

4.1.4

EKES uważa odsetek MŚP, które uzyskały wsparcie, oraz spodziewaną liczbę tworzonych miejsc pracy za absolutnie niewystarczające i oczekuje lepszych osiągnięć w tym zakresie. Komitet wzywa Komisję do utworzenia europejskich poziomów referencyjnych oraz do ścisłej oceny i monitorowania rezultatów państw członkowskich na tle tych poziomów.

| 4.1.5 | EKES ma pewne obawy dotyczące sposobu rozdziału środków finansowych między przedsiębiorstwa w przypadku programów bezpośrednio finansowane przez Komisję, gdyż nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorstwa z niektórych państw członkowskich znajdują się w lepszym położeniu. Przykładowo według statystyk urzędowych w ramach programu „Horyzont 2020” złożono łącznie 36 732 kwalifikujące się wnioski. Szczegółowe dane dotyczące pierwszych 100 zaproszeń przedstawiają się następująco: 29 794 pełnych wniosków w ramach zaproszeń jednoetapowych, 5 617 wniosków wstępnych na pierwszym etapie zaproszeń dwuetapowych, 1 321 pełnych wniosków w drugim etapie zaproszeń dwuetapowych. Niemniej większość wniosków pochodziła z pięciu największych państw członkowskich: Wielkiej Brytanii, Włoch, Niemiec, Hiszpanii i Francji. Są to państwa o dużej liczbie zatwierdzonych projektów, natomiast w innych państwach wskaźniki zatwierdzeń są bardzo niskie. Dlatego EKES stanowczo zaleca niezwłoczne przeprowadzenie dogłębnej analizy tej sytuacji, a także opracowanie i wdrożenie środków służących poprawie rozpowszechniania informacji i promowaniu równego dostępu oraz zapewnieniu równowagi geograficznej. |
| --- | --- |

4.1.5

EKES ma pewne obawy dotyczące sposobu rozdziału środków finansowych między przedsiębiorstwa w przypadku programów bezpośrednio finansowane przez Komisję, gdyż nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorstwa z niektórych państw członkowskich znajdują się w lepszym położeniu. Przykładowo według statystyk urzędowych w ramach programu „Horyzont 2020” złożono łącznie 36 732 kwalifikujące się wnioski. Szczegółowe dane dotyczące pierwszych 100 zaproszeń przedstawiają się następująco: 29 794 pełnych wniosków w ramach zaproszeń jednoetapowych, 5 617 wniosków wstępnych na pierwszym etapie zaproszeń dwuetapowych, 1 321 pełnych wniosków w drugim etapie zaproszeń dwuetapowych. Niemniej większość wniosków pochodziła z pięciu największych państw członkowskich: Wielkiej Brytanii, Włoch, Niemiec, Hiszpanii i Francji. Są to państwa o dużej liczbie zatwierdzonych projektów, natomiast w innych państwach wskaźniki zatwierdzeń są bardzo niskie. Dlatego EKES stanowczo zaleca niezwłoczne przeprowadzenie dogłębnej analizy tej sytuacji, a także opracowanie i wdrożenie środków służących poprawie rozpowszechniania informacji i promowaniu równego dostępu oraz zapewnieniu równowagi geograficznej.

| 4.1.6 | Jeżeli chodzi o projekty na dużą skalę z wyznaczonymi podmiotami oceniającymi, sytuacja przedstawia się tak samo: wskaźniki uczestnictwa nowych państw członkowskich są o wiele niższe. Wyjaśnia to, dlaczego niektóre państwa cechuje niski profil innowacyjności: nie mają bowiem dostępu do nowego finansowania bezpośrednio z UE. Trzeba jak najszybciej skutecznie zaradzić temu problemowi. |
| --- | --- |

4.1.6

Jeżeli chodzi o projekty na dużą skalę z wyznaczonymi podmiotami oceniającymi, sytuacja przedstawia się tak samo: wskaźniki uczestnictwa nowych państw członkowskich są o wiele niższe. Wyjaśnia to, dlaczego niektóre państwa cechuje niski profil innowacyjności: nie mają bowiem dostępu do nowego finansowania bezpośrednio z UE. Trzeba jak najszybciej skutecznie zaradzić temu problemowi.

4.2   
  Środowisko, zmiana klimatu, energia i transport

| 4.2.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje szacowany wkład w efektywność energetyczną, ale chciałby, aby szacunki te zostały wyrażone w wartościach względnych, aby uzyskać wyraźniejszy obraz ogólnej realizacji celów dotyczących ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianie klimatu. |
| --- | --- |

4.2.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje szacowany wkład w efektywność energetyczną, ale chciałby, aby szacunki te zostały wyrażone w wartościach względnych, aby uzyskać wyraźniejszy obraz ogólnej realizacji celów dotyczących ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianie klimatu.

| 4.2.2 | W treści komunikatu nadmieniono, że sześć państw członkowskich planuje wykorzystać ok. 2 mld EUR na inteligentną infrastrukturę energii elektrycznej i gazu. Pytanie brzmi, czy Komisja dopilnowała, by te plany tworzyły synergię i wartość dodaną na szczeblu UE, a nie pozostawały nieskoordynowane. |
| --- | --- |

4.2.2

W treści komunikatu nadmieniono, że sześć państw członkowskich planuje wykorzystać ok. 2 mld EUR na inteligentną infrastrukturę energii elektrycznej i gazu. Pytanie brzmi, czy Komisja dopilnowała, by te plany tworzyły synergię i wartość dodaną na szczeblu UE, a nie pozostawały nieskoordynowane.

| 4.2.3 | EKES zwraca uwagę na brak metodologii, analizy i oceny efektywności odnawialnych źródeł energii oraz ich wpływu na przeciwdziałanie zmianie klimatu. Niejasne pozostaje, czy zmiana klimatu wywoływana jest zanieczyszczeniem związanym z używaniem konwencjonalnych źródeł energii, produkcją przemysłową, czy też zwiększonym ruchem samochodowym i powodowaną przezeń emisją spalin do środowiska. Wprowadzanie alternatywnych źródeł energii może ujemnie wpływać na wzrost gospodarczy, ponieważ energia wytwarzana w ten sposób jest droższa. Aby tego uniknąć, potrzebne są rozwiązania korzystne we wszystkich aspektach. |
| --- | --- |

4.2.3

EKES zwraca uwagę na brak metodologii, analizy i oceny efektywności odnawialnych źródeł energii oraz ich wpływu na przeciwdziałanie zmianie klimatu. Niejasne pozostaje, czy zmiana klimatu wywoływana jest zanieczyszczeniem związanym z używaniem konwencjonalnych źródeł energii, produkcją przemysłową, czy też zwiększonym ruchem samochodowym i powodowaną przezeń emisją spalin do środowiska. Wprowadzanie alternatywnych źródeł energii może ujemnie wpływać na wzrost gospodarczy, ponieważ energia wytwarzana w ten sposób jest droższa. Aby tego uniknąć, potrzebne są rozwiązania korzystne we wszystkich aspektach.

| 4.2.3.1 | W celu zajęcia się tą kwestią dotyczącą konkurencyjności EKES zaleca, by Komisja przeprowadziła analizę faktycznego wpływu korzystania z odnawialnych źródeł energii oraz stopnia zanieczyszczenia powodowanego przez każde z konwencjonalnych źródeł energii. Fundusze przeznaczone na przeciwdziałanie zmianie klimatu można by wówczas skuteczniej ukierunkować, np. na rozwój tanich i wysoce bezpiecznych technologii czystych samochodów. |
| --- | --- |

4.2.3.1

W celu zajęcia się tą kwestią dotyczącą konkurencyjności EKES zaleca, by Komisja przeprowadziła analizę faktycznego wpływu korzystania z odnawialnych źródeł energii oraz stopnia zanieczyszczenia powodowanego przez każde z konwencjonalnych źródeł energii. Fundusze przeznaczone na przeciwdziałanie zmianie klimatu można by wówczas skuteczniej ukierunkować, np. na rozwój tanich i wysoce bezpiecznych technologii czystych samochodów.

4.3   
  Zatrudnienie, włączenie społeczne i edukacja

| 4.3.1 | EKES z ogromnym żalem zauważa, że wciąż nie ma spójnej i zintegrowanej polityki w zakresie migracji i zarządzania przepływem uchodźców. W ciągu ostatnich dwóch lat na terytorium Europy przybyły tysiące młodych ludzi, w tym dzieci, co doprowadziło do dużego zagrożenia zejściem dużej grupy ludności poniżej granicy ubóstwa. Instrumenty i polityki także w tej dziedzinie różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

4.3.1

EKES z ogromnym żalem zauważa, że wciąż nie ma spójnej i zintegrowanej polityki w zakresie migracji i zarządzania przepływem uchodźców. W ciągu ostatnich dwóch lat na terytorium Europy przybyły tysiące młodych ludzi, w tym dzieci, co doprowadziło do dużego zagrożenia zejściem dużej grupy ludności poniżej granicy ubóstwa. Instrumenty i polityki także w tej dziedzinie różnią się w poszczególnych państwach członkowskich.

| 4.3.2 | EKES postrzega integrację uchodźców jaka ważną i pilną kwestię polityczną, ale sama polityka regionalna ani fundusze regionalne nie wystarczą, by uporać się z tym skomplikowanym wyzwaniem: potrzebna jest konkretna, ukierunkowana polityka oraz fundusze. |
| --- | --- |

4.3.2

EKES postrzega integrację uchodźców jaka ważną i pilną kwestię polityczną, ale sama polityka regionalna ani fundusze regionalne nie wystarczą, by uporać się z tym skomplikowanym wyzwaniem: potrzebna jest konkretna, ukierunkowana polityka oraz fundusze.

| 4.3.3 | Doszło do dużego opóźnienia we wdrażaniu inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. EKES zawsze zachęcał do aktywnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w te prace. Nadal apelujemy zwłaszcza o to, by państwa członkowskie włączyły organizacje młodzieżowe i służby zajmujące się młodzieżą we wdrażanie inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. EKES uważa, że potrzebna jest dalsza analiza w celu określenia przyczyn opóźnionego rozpoczęcia realizacji inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. Ponieważ bezrobocie wśród młodzieży stanowi poważny problem dla rynków pracy w wielu państwach UE, Komisja powinna zadbać o skuteczniejsze wdrażanie tej inicjatywy. Możliwym rozwiązaniem jest przesunięcie terminu ustalonego w art. 22a rozporządzenia (UE) 2015/779. W dniu 17 września 2015 r. Komisja przyjęła wytyczne w sprawie weryfikacji, które nie zapewniają państwom członkowskim dostatecznej ilości czasu na dostosowanie swoich struktur zarządczych w celu dochowania terminu. |
| --- | --- |

4.3.3

Doszło do dużego opóźnienia we wdrażaniu inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. EKES zawsze zachęcał do aktywnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w te prace. Nadal apelujemy zwłaszcza o to, by państwa członkowskie włączyły organizacje młodzieżowe i służby zajmujące się młodzieżą we wdrażanie inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. EKES uważa, że potrzebna jest dalsza analiza w celu określenia przyczyn opóźnionego rozpoczęcia realizacji inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych. Ponieważ bezrobocie wśród młodzieży stanowi poważny problem dla rynków pracy w wielu państwach UE, Komisja powinna zadbać o skuteczniejsze wdrażanie tej inicjatywy. Możliwym rozwiązaniem jest przesunięcie terminu ustalonego w art. 22a rozporządzenia (UE) 2015/779. W dniu 17 września 2015 r. Komisja przyjęła wytyczne w sprawie weryfikacji, które nie zapewniają państwom członkowskim dostatecznej ilości czasu na dostosowanie swoich struktur zarządczych w celu dochowania terminu.

| 4.3.4 | Komisja powinna stworzyć specjalną witrynę internetową poświęconą wdrażaniu inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, a także publikować statystyki dotyczące już osiągniętych celów. EKES zaleca, by Komisja zebrała dane od państw członkowskich, jako że minęły już dwa lata od uruchomienia inicjatywy. |
| --- | --- |

4.3.4

Komisja powinna stworzyć specjalną witrynę internetową poświęconą wdrażaniu inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, a także publikować statystyki dotyczące już osiągniętych celów. EKES zaleca, by Komisja zebrała dane od państw członkowskich, jako że minęły już dwa lata od uruchomienia inicjatywy.

| 4.3.5 | EKES jest zdania, że Komisja powinna być świadoma faktu, że nieaktywni zawodowo młodzi ludzi nie stanowią jednorodnej grupy, a zatem potrzebują różnych poziomów wsparcia i interwencji w celu pełnego uczestnictwa w kształceniu, szkoleniu i zatrudnieniu. Wszystko to powinno być dostosowane do faktycznych potrzeb odnośnych rynków pracy, tak aby zapewnić lepsze szanse na zatrudnienie w przyszłości. W tym celu EKES zaleca większe zaangażowanie młodzieży i organizacji młodzieżowych, w ścisłej współpracy z potencjalnymi pracodawcami i ich organizacjami, we wdrażanie inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych oraz odejście od czysto administracyjnego podejścia niepozwalającego na elastyczność w krajowych planach działania do tej inicjatywy. |
| --- | --- |

4.3.5

EKES jest zdania, że Komisja powinna być świadoma faktu, że nieaktywni zawodowo młodzi ludzi nie stanowią jednorodnej grupy, a zatem potrzebują różnych poziomów wsparcia i interwencji w celu pełnego uczestnictwa w kształceniu, szkoleniu i zatrudnieniu. Wszystko to powinno być dostosowane do faktycznych potrzeb odnośnych rynków pracy, tak aby zapewnić lepsze szanse na zatrudnienie w przyszłości. W tym celu EKES zaleca większe zaangażowanie młodzieży i organizacji młodzieżowych, w ścisłej współpracy z potencjalnymi pracodawcami i ich organizacjami, we wdrażanie inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych oraz odejście od czysto administracyjnego podejścia niepozwalającego na elastyczność w krajowych planach działania do tej inicjatywy.

| 4.3.6 | Edukacja stanowi klucz do przyszłego wzrostu gospodarczego i rozwoju państw członkowskich oraz do zwiększania konkurencyjności UE na rynkach światowych. Brak wysoko wykwalifikowanych pracowników we wszystkich państwach członkowskich ma bardzo poważne negatywne następstwa. Ponadto luka między podażą a popytem występuje zwłaszcza w kilku sektorach – branży inżynieryjnej, nowoczesnych technologii, telekomunikacji itp. EKES uważa, że zwiększający się rozdźwięk między realiami rynku pracy a systemem edukacji stworzy specyficzne bariery strukturalne w produkcji w następnych 10–15 latach. EKES zaleca, by środki finansowe przeznaczane na edukację bardziej ukierunkować na uatrakcyjnienie kształcenia zawodowego i szkoleń i podniesienie ich jakości, oraz by przeprowadzić reformy zapewniające skuteczniejsze nastawienie systemu edukacji na zaspokajanie potrzeb rynku pracy oraz potrzeb państw członkowskich dotyczących różnych zawodów, dyscyplin, sektorów i gałęzi przemysłu. Komisja powinna także więcej inwestować w kształcenie dorosłych, gdyż dorośli stanowią największą grupę osób bezrobotnych i zatrudnionych, potrzebują zaawansowanych umiejętności i muszą aktualizować swoją wiedzę, szczególnie w zakresie nowych technologii. |
| --- | --- |

4.3.6

Edukacja stanowi klucz do przyszłego wzrostu gospodarczego i rozwoju państw członkowskich oraz do zwiększania konkurencyjności UE na rynkach światowych. Brak wysoko wykwalifikowanych pracowników we wszystkich państwach członkowskich ma bardzo poważne negatywne następstwa. Ponadto luka między podażą a popytem występuje zwłaszcza w kilku sektorach – branży inżynieryjnej, nowoczesnych technologii, telekomunikacji itp. EKES uważa, że zwiększający się rozdźwięk między realiami rynku pracy a systemem edukacji stworzy specyficzne bariery strukturalne w produkcji w następnych 10–15 latach. EKES zaleca, by środki finansowe przeznaczane na edukację bardziej ukierunkować na uatrakcyjnienie kształcenia zawodowego i szkoleń i podniesienie ich jakości, oraz by przeprowadzić reformy zapewniające skuteczniejsze nastawienie systemu edukacji na zaspokajanie potrzeb rynku pracy oraz potrzeb państw członkowskich dotyczących różnych zawodów, dyscyplin, sektorów i gałęzi przemysłu. Komisja powinna także więcej inwestować w kształcenie dorosłych, gdyż dorośli stanowią największą grupę osób bezrobotnych i zatrudnionych, potrzebują zaawansowanych umiejętności i muszą aktualizować swoją wiedzę, szczególnie w zakresie nowych technologii.

4.4   
  Wzmacnianie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej

| 4.4.1 | Należy przeprowadzić analizę funkcjonalną w każdym państwie członkowskim w celu wzmocnienia potencjału instytucjonalnego organów publicznych. Ponadto należy utworzyć europejską platformę wymiany informacji. Reforma administracji publicznej i sądownictwa w państwach członkowskich winna być poprzedzona oceną wpływu środków finansowych wydatkowanych w poprzednim okresie programowania. |
| --- | --- |

4.4.1

Należy przeprowadzić analizę funkcjonalną w każdym państwie członkowskim w celu wzmocnienia potencjału instytucjonalnego organów publicznych. Ponadto należy utworzyć europejską platformę wymiany informacji. Reforma administracji publicznej i sądownictwa w państwach członkowskich winna być poprzedzona oceną wpływu środków finansowych wydatkowanych w poprzednim okresie programowania.

| 4.4.2 | EKES niepokoi fakt, że w okresie programowania 2007–2013 Komisja wprowadziła formę warunkowości ex post. Nowe środki wprowadzają warunkowość ex ante (warunki wstępne) w bieżącym okresie programowania, służącą ocenie, czy warunki konieczne do skutecznego wdrożenia funduszy zostały osiągnięte przed określeniem zobowiązań inwestycyjnych, jak również budzącą większe kontrowersje warunkowość makroekonomiczną. W tym ostatnim przypadku przydział środków finansowych jest uwarunkowany tym, czy rządy krajowe i regiony mogą już wykazać się silnym wzrostem gospodarczym, dobrze zorganizowaną administracją i istnieniem usług publicznych wysokiej jakości. Komisja zastrzega sobie prawo do zawieszenia finansowania, jeżeli takie warunki nie zostaną spełnione. |
| --- | --- |

4.4.2

EKES niepokoi fakt, że w okresie programowania 2007–2013 Komisja wprowadziła formę warunkowości ex post. Nowe środki wprowadzają warunkowość ex ante (warunki wstępne) w bieżącym okresie programowania, służącą ocenie, czy warunki konieczne do skutecznego wdrożenia funduszy zostały osiągnięte przed określeniem zobowiązań inwestycyjnych, jak również budzącą większe kontrowersje warunkowość makroekonomiczną. W tym ostatnim przypadku przydział środków finansowych jest uwarunkowany tym, czy rządy krajowe i regiony mogą już wykazać się silnym wzrostem gospodarczym, dobrze zorganizowaną administracją i istnieniem usług publicznych wysokiej jakości. Komisja zastrzega sobie prawo do zawieszenia finansowania, jeżeli takie warunki nie zostaną spełnione.

| 4.4.3 | EKES uważa uproszczenie za jeden z najważniejszych czynników sukcesu w realizacji programu. Mimo że w ramach regulacyjnych na ten okres programowania przewidziano wystarczające zachęty do przyspieszenia procesu, to Komisja wciąż może udzielić więcej dostosowanego do potrzeb wsparcia państwom członkowskim. Zdanie Komisji w kwestii akceptowalności rozmaitych praktyk powinno zostać wyrażone jaśniej, aby pomóc państwom członkowskim o mniejszym doświadczeniu w skorzystaniu z różnych możliwości uproszczenia (np. form kosztów uproszczonych), co zwiększy pewność osiągnięcia dobrych końcowych rezultatów. EKES niepokoi wzmianka w komunikacie o 750 warunkach z zakresu warunkowości ex ante, które mają zostać spełnione przez państwa członkowskie (18). |
| --- | --- |

4.4.3

EKES uważa uproszczenie za jeden z najważniejszych czynników sukcesu w realizacji programu. Mimo że w ramach regulacyjnych na ten okres programowania przewidziano wystarczające zachęty do przyspieszenia procesu, to Komisja wciąż może udzielić więcej dostosowanego do potrzeb wsparcia państwom członkowskim. Zdanie Komisji w kwestii akceptowalności rozmaitych praktyk powinno zostać wyrażone jaśniej, aby pomóc państwom członkowskim o mniejszym doświadczeniu w skorzystaniu z różnych możliwości uproszczenia (np. form kosztów uproszczonych), co zwiększy pewność osiągnięcia dobrych końcowych rezultatów. EKES niepokoi wzmianka w komunikacie o 750 warunkach z zakresu warunkowości ex ante, które mają zostać spełnione przez państwa członkowskie (18).

5.   Europejska współpraca terytorialna/INTERREG

EKES zdecydowanie zaleca, by Komisja ustanowiła większą liczbę niezwiązanych z PKB wskaźników pomiaru jakości życia i jakości wzrostu gospodarczego.

| 5.1 | EKES obawia się o skuteczność programów, zważywszy na zadłużenie organów lokalnych i regionalnych, choć zwiększanie poziomu długu publicznego wynika głównie z działań organów centralnych. Oznacza to, że niektóre regiony lub gminy są wykluczone z finansowania. |
| --- | --- |

5.1

EKES obawia się o skuteczność programów, zważywszy na zadłużenie organów lokalnych i regionalnych, choć zwiększanie poziomu długu publicznego wynika głównie z działań organów centralnych. Oznacza to, że niektóre regiony lub gminy są wykluczone z finansowania.

| 5.2 | Rozporządzenie w sprawie EFSI jest dość konserwatywne i ustala prawne limity odnoszące się do przeprogramowania istniejących umów partnerstwa. Takie podejście jest cokolwiek niepraktyczne i nie sprawdzi się, jeżeli dojdzie do kolejnego kryzysu. Uciążliwe procedury ograniczają elastyczność stosowania EFSI i mogą utrudnić osiągnięcie celów strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

5.2

Rozporządzenie w sprawie EFSI jest dość konserwatywne i ustala prawne limity odnoszące się do przeprogramowania istniejących umów partnerstwa. Takie podejście jest cokolwiek niepraktyczne i nie sprawdzi się, jeżeli dojdzie do kolejnego kryzysu. Uciążliwe procedury ograniczają elastyczność stosowania EFSI i mogą utrudnić osiągnięcie celów strategii „Europa 2020”.

| 5.3 | Programy współpracy terytorialnej powinny zostać szerzej otwarte na organy lokalne poprzez mniej ścisłe stosowanie zasad podziału administracyjnego poszczególnych państw członkowskich. Wiele społeczności podlegających władzom gmin lub obszarów administracyjnych nie może bowiem uczestniczyć w zaproszeniach niezależnie, gdyż muszą uzyskać akceptację władz wyższego szczebla. Powstrzymuje to rozwój małych społeczności, w szczególności tych położonych na obszarach górskich. |
| --- | --- |

5.3

Programy współpracy terytorialnej powinny zostać szerzej otwarte na organy lokalne poprzez mniej ścisłe stosowanie zasad podziału administracyjnego poszczególnych państw członkowskich. Wiele społeczności podlegających władzom gmin lub obszarów administracyjnych nie może bowiem uczestniczyć w zaproszeniach niezależnie, gdyż muszą uzyskać akceptację władz wyższego szczebla. Powstrzymuje to rozwój małych społeczności, w szczególności tych położonych na obszarach górskich.

6.   Karty państw

| 6.1 | Komisja powinna wykazać więcej zdecydowania w monitorowaniu wdrażania zaleceń w poszczególnych państwach członkowskich, zwłaszcza dbając o ich promowanie i o zaangażowanie w proces w innych państwach członkowskich. Wszystkie te zalecenia powinny być wdrażane z większym zaangażowaniem partnerów społecznych. Warto zwrócić uwagę, że w ostatnich latach w wielu krajach wzrósł poziom niezadowolenia z trwających reform. Reformy są często forsowane bez uwzględnienia tradycji poszczególnych regionów. Prawodawstwo przyjęte na szczeblu unijnym jest wdrażane bardzo liberalnie w niektórych państwach członkowskich, natomiast w innych bardzo konserwatywnie. Dlatego potrzebne jest większe zaangażowanie ze strony partnerów społecznych. |
| --- | --- |

6.1

Komisja powinna wykazać więcej zdecydowania w monitorowaniu wdrażania zaleceń w poszczególnych państwach członkowskich, zwłaszcza dbając o ich promowanie i o zaangażowanie w proces w innych państwach członkowskich. Wszystkie te zalecenia powinny być wdrażane z większym zaangażowaniem partnerów społecznych. Warto zwrócić uwagę, że w ostatnich latach w wielu krajach wzrósł poziom niezadowolenia z trwających reform. Reformy są często forsowane bez uwzględnienia tradycji poszczególnych regionów. Prawodawstwo przyjęte na szczeblu unijnym jest wdrażane bardzo liberalnie w niektórych państwach członkowskich, natomiast w innych bardzo konserwatywnie. Dlatego potrzebne jest większe zaangażowanie ze strony partnerów społecznych.

| 6.2 | Państwa członkowskie muszą zmagać się z bardzo skomplikowaną procedurą przy przeprogramowaniu, co zwiększy biurokrację, gdyż wiąże się z takimi samymi zobowiązaniami jak opracowywanie umowy partnerstwa (wskaźniki skuteczności, warunki itd.), a to wymaga zaangażowania dalszych ekspertów i poniesienia kolejnych wydatków. Nadmierne obciążenie obecnych pracowników dodatkowymi obowiązkami może prowadzić do spadku efektywności ich pracy, czyli skutku odwrotnego do zamierzonego. |
| --- | --- |

6.2

Państwa członkowskie muszą zmagać się z bardzo skomplikowaną procedurą przy przeprogramowaniu, co zwiększy biurokrację, gdyż wiąże się z takimi samymi zobowiązaniami jak opracowywanie umowy partnerstwa (wskaźniki skuteczności, warunki itd.), a to wymaga zaangażowania dalszych ekspertów i poniesienia kolejnych wydatków. Nadmierne obciążenie obecnych pracowników dodatkowymi obowiązkami może prowadzić do spadku efektywności ich pracy, czyli skutku odwrotnego do zamierzonego.

| 6.3 | Partnerzy społeczni i inne zainteresowane strony reprezentowane w komitetach monitorujących PO często uskarżają się na duże uprawnienia administracji krajowej przy podejmowaniu decyzji oraz na nacisk na przedstawianie danych finansowych zamiast skupiania się na faktycznych ulepszeniach. Narzekają też na brak analiz kosztów i korzyści. |
| --- | --- |

6.3

Partnerzy społeczni i inne zainteresowane strony reprezentowane w komitetach monitorujących PO często uskarżają się na duże uprawnienia administracji krajowej przy podejmowaniu decyzji oraz na nacisk na przedstawianie danych finansowych zamiast skupiania się na faktycznych ulepszeniach. Narzekają też na brak analiz kosztów i korzyści.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Rozporządzenie (UE) nr 1303/2013.

1

(2)  Decyzja Komisji z dnia 10 lipca 2015 r., C(2015) 4806 final.

2

(3)  Dz.U. L 270 z 15.10.2015, s. 1; Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 289; Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 259; Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 259; Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 487.

3

(4)  COM(2012) 727 final; COM(2013) 144 final; Dz.U. C 120 z 26.4.2013, s. 1; Dz.U. L 72 z 12.3.2014, s. 1.

4

(5)  Dz.U. L 74 z 14.3.2014, s. 1.

5

(6)  Dz.U. L 352 z 24.12.2013, s. 1; Dz.U. L 204 z 31.7.2013, s. 11; Dz.U. L 248 z 24.9.2015, s. 9.

6

(7)  https://ec.europa.eu/priorities/publications/president-junckers-political-guidelines_pl.

7

(8)  Zob. przypis 1.

8

(9)  Grupa ma za zadanie określenie dobrych i złych praktyk oraz rozpowszechnianie możliwości uproszczeń pośród organów państw członkowskich. Jej prace przyczynią się do osiągnięcia ogólnych celów lepszych uregulowań prawnych oraz inicjatywy „Budżet ukierunkowany na wyniki”, COM(2015) 639, s. 6.

9

(10)  Zob. przypis 2.

10

(11)  Zob. przypis 3.

11

(12)  Zob. przypis 4.

12

(13)  Plan inwestycyjny dla Europy (COM (2014) 903 final).

13

(14)  Zielona księga w sprawie tworzenia unii rynków kapitałowych, Dostęp MŚP do finansowania
  Przedsiębiorstwa rodzinne w Europie jako źródła ponownego wzrostu gospodarczego i lepszych miejsc pracy.

14

Zielona księga w sprawie tworzenia unii rynków kapitałowych

Dostęp MŚP do finansowania

Przedsiębiorstwa rodzinne w Europie jako źródła ponownego wzrostu gospodarczego i lepszych miejsc pracy

(15)  Artykuł 14 ust. 1 rozporządzenia 1304/2013 stanowi: „Obok form, o których mowa w art. 67 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, Komisja może refundować wydatki poniesione przez państwa członkowskie na podstawie standardowych stawek jednostkowych i kwot ryczałtowych określonych przez Komisję”.

15

„Obok form, o których mowa w art. 67 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, Komisja może refundować wydatki poniesione przez państwa członkowskie na podstawie standardowych stawek jednostkowych i kwot ryczałtowych określonych przez Komisję”

(16)  Rozwój lokalny kierowany przez społeczność (RLKS).

16

Rozwój lokalny kierowany przez społeczność (RLKS)

(17)  Dz.U. C 13 z 15.1. 2016, s. 40.

17

(18)  Komunikat Komisji „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego – maksymalizowanie wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych”, COM(2015) 639 final, s. 14.

18

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/103 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/103

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w odniesieniu do wymogów dostępności produktów i usług

(COM(2015) 615 final – 2015/0278 (COD))

(2016/C 303/14)

Sprawozdawca:

Ask Løvbjerg ABILDGAARD

Dnia 13 stycznia 2016 r. Rada, działając na podstawie art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w odniesieniu do wymogów dostępności produktów i usług

(COM(2015) 615 final – 2015/0278 (COD)).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 12 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 152 głosami (1 osoba wstrzymała się od głosu) następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący europejskiego aktu w sprawie dostępności. |
| --- | --- |

1.1

EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący europejskiego aktu w sprawie dostępności.

| 1.2 | EKES uważa, że wniosek dotyczący europejskiego aktu w sprawie dostępności stanowi dobry przykład prawodawstwa UE mającego sprawić, że rynek wewnętrzny będzie mógł służyć zarówno obywatelom, jak i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

1.2

EKES uważa, że wniosek dotyczący europejskiego aktu w sprawie dostępności stanowi dobry przykład prawodawstwa UE mającego sprawić, że rynek wewnętrzny będzie mógł służyć zarówno obywatelom, jak i przedsiębiorstwom.

| 1.3 | W oparciu o nadzór rynku i analizę ogólnounijnych przeszkód w dostępności dla osób z ograniczeniami funkcjonalnymi EKES proponuje stopniowe rozszerzenie zakresu proponowanej dyrektywy, po ocenie jej wdrożenia i w ramach konsultacji z zainteresowanymi stronami, w celu objęcia przepisami tej dyrektywy także terminali płatniczych, usług ubezpieczeniowych, usług hotelowo-restauracyjnych, elektronicznych czasopism i gazet, a także obiektów fizycznych i stron internetowych umożliwiających dostęp do produktów i usług objętych zakresem dyrektywy. |
| --- | --- |

1.3

W oparciu o nadzór rynku i analizę ogólnounijnych przeszkód w dostępności dla osób z ograniczeniami funkcjonalnymi EKES proponuje stopniowe rozszerzenie zakresu proponowanej dyrektywy, po ocenie jej wdrożenia i w ramach konsultacji z zainteresowanymi stronami, w celu objęcia przepisami tej dyrektywy także terminali płatniczych, usług ubezpieczeniowych, usług hotelowo-restauracyjnych, elektronicznych czasopism i gazet, a także obiektów fizycznych i stron internetowych umożliwiających dostęp do produktów i usług objętych zakresem dyrektywy.

| 1.4 | EKES zachęca wszystkie zainteresowane strony do rozszerzenia wykładni podstawy prawnej przedmiotowego wniosku – art. 114 TFUE – w celu uniknięcia zbyt wąskiej koncentracji na istniejącej fragmentacji rynku związanej z wymogami dotyczącymi dostępności. |
| --- | --- |

1.4

EKES zachęca wszystkie zainteresowane strony do rozszerzenia wykładni podstawy prawnej przedmiotowego wniosku – art. 114 TFUE – w celu uniknięcia zbyt wąskiej koncentracji na istniejącej fragmentacji rynku związanej z wymogami dotyczącymi dostępności.

| 1.5 | EKES proponuje włączenie do zakresu dyrektywy infrastruktury transportowej i pojazdów nieobjętych przepisami UE dotyczącymi dostępności, aby uniknąć niezamierzonych luk prawnych. |
| --- | --- |

1.5

EKES proponuje włączenie do zakresu dyrektywy infrastruktury transportowej i pojazdów nieobjętych przepisami UE dotyczącymi dostępności, aby uniknąć niezamierzonych luk prawnych.

| 1.6 | EKES zaleca, by w dyrektywie zawarto konkretny zapis, zgodnie z którym po jej wejściu w życie jej wymogi powinny się stosować jedynie do nowych produktów i usług. W ten sposób można uniknąć strat związanych z dokonanymi już inwestycjami w dostępność. |
| --- | --- |

1.6

EKES zaleca, by w dyrektywie zawarto konkretny zapis, zgodnie z którym po jej wejściu w życie jej wymogi powinny się stosować jedynie do nowych produktów i usług. W ten sposób można uniknąć strat związanych z dokonanymi już inwestycjami w dostępność.

| 1.7 | EKES proponuje wprowadzenie ogólnounijnego systemu etykiet dotyczących dostępności jako środka gwarantującego osobom z ograniczeniami funkcjonalnymi znalezienie wiarygodnych i łatwo dostępnych informacji na temat dostępności produktów i usług. |
| --- | --- |

1.7

EKES proponuje wprowadzenie ogólnounijnego systemu etykiet dotyczących dostępności jako środka gwarantującego osobom z ograniczeniami funkcjonalnymi znalezienie wiarygodnych i łatwo dostępnych informacji na temat dostępności produktów i usług.

| 1.8 | EKES zaleca, by w dyrektywie przewidziano silne i dysponujące odpowiednimi środkami organy wykonawcze umożliwiające współpracę pomiędzy państwami członkowskimi w celu stworzenia równych szans dla podmiotów gospodarczych w kontekście wymogów dostępności. |
| --- | --- |

1.8

EKES zaleca, by w dyrektywie przewidziano silne i dysponujące odpowiednimi środkami organy wykonawcze umożliwiające współpracę pomiędzy państwami członkowskimi w celu stworzenia równych szans dla podmiotów gospodarczych w kontekście wymogów dostępności.

| 1.9 | EKES podkreśla znaczenie aktywnego nadzoru rynkowego w celu zapobieżenia sytuacji, w której stosowanie europejskiego aktu w sprawie dostępności przez wszystkie zainteresowane strony byłoby w zbyt dużym stopniu uzależnione od indywidualnych skarg konsumentów z ograniczeniami funkcjonalnymi. |
| --- | --- |

1.9

EKES podkreśla znaczenie aktywnego nadzoru rynkowego w celu zapobieżenia sytuacji, w której stosowanie europejskiego aktu w sprawie dostępności przez wszystkie zainteresowane strony byłoby w zbyt dużym stopniu uzależnione od indywidualnych skarg konsumentów z ograniczeniami funkcjonalnymi.

| 1.10 | EKES zaleca, by rozważono włączenie kryterium „zrozumiały” jako wymogu w odniesieniu do wszystkich stosownych produktów i usług objętych zakresem tej dyrektywy. |
| --- | --- |

1.10

EKES zaleca, by rozważono włączenie kryterium „zrozumiały” jako wymogu w odniesieniu do wszystkich stosownych produktów i usług objętych zakresem tej dyrektywy.

2.   Kontekst wniosku

| 2.1 | Środki służące dostępności zapobiegają powstawaniu przeszkód w korzystaniu z podstawowych produktów i usług lub je usuwają. Umożliwiają postrzeganie i zrozumienie tych produktów i usług oraz posługiwanie się nimi przez osoby z ograniczeniami funkcjonalnymi, w tym osoby niepełnosprawne (1), na takich samych warunkach, jak to ma miejsce w przypadku innych osób. |
| --- | --- |

2.1

Środki służące dostępności zapobiegają powstawaniu przeszkód w korzystaniu z podstawowych produktów i usług lub je usuwają. Umożliwiają postrzeganie i zrozumienie tych produktów i usług oraz posługiwanie się nimi przez osoby z ograniczeniami funkcjonalnymi, w tym osoby niepełnosprawne (1), na takich samych warunkach, jak to ma miejsce w przypadku innych osób.

| 2.2 | Popyt na dostępne produkty i usługi jest wysoki, a liczba osób niepełnosprawnych lub osób z ograniczeniami funkcjonalnymi znacznie wzrośnie wraz ze starzeniem się ludności UE. |
| --- | --- |

2.2

Popyt na dostępne produkty i usługi jest wysoki, a liczba osób niepełnosprawnych lub osób z ograniczeniami funkcjonalnymi znacznie wzrośnie wraz ze starzeniem się ludności UE.

| 2.3 | Biorąc pod uwagę starzenie się społeczeństwa, oczekuje się, że w 2020 r. w Unii Europejskiej będzie około 120 mln osób w mniejszym lub większym stopniu niepełnosprawnych. |
| --- | --- |

2.3

Biorąc pod uwagę starzenie się społeczeństwa, oczekuje się, że w 2020 r. w Unii Europejskiej będzie około 120 mln osób w mniejszym lub większym stopniu niepełnosprawnych.

| 2.4 | Poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego dla dostępnych produktów i usług służy potrzebom zarówno tych obywateli/konsumentów, jak i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

2.4

Poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego dla dostępnych produktów i usług służy potrzebom zarówno tych obywateli/konsumentów, jak i przedsiębiorstw.

| 2.5 | Przedsiębiorcy mają obecnie do czynienia z różnymi, często sprzecznymi krajowymi wymogami dostępności, uniemożliwiającymi im wykorzystanie potencjału rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

2.5

Przedsiębiorcy mają obecnie do czynienia z różnymi, często sprzecznymi krajowymi wymogami dostępności, uniemożliwiającymi im wykorzystanie potencjału rynku wewnętrznego.

| 2.6 | Dostępność jest integralnym elementem Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych (2), do której przystąpiła UE i 25 z jej państw członkowskich (3). |
| --- | --- |

2.6

Dostępność jest integralnym elementem Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych (2), do której przystąpiła UE i 25 z jej państw członkowskich (3).

| 2.7 | Proponowana dyrektywa ma wesprzeć państwa członkowskie w realizacji zobowiązań krajowych, a także zobowiązań dotyczących dostępności wynikających z Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, i tym samym w wypełnieniu zobowiązań UE jako strony konwencji. |
| --- | --- |

2.7

Proponowana dyrektywa ma wesprzeć państwa członkowskie w realizacji zobowiązań krajowych, a także zobowiązań dotyczących dostępności wynikających z Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, i tym samym w wypełnieniu zobowiązań UE jako strony konwencji.

| 2.8 | Jak wskazano powyżej, między państwami członkowskimi istnieją już pewne różnice w zakresie przepisów, norm i wytycznych dotyczących dostępności, które prawdopodobnie się pogłębią, gdyż państwa członkowskie opracowują nowe zasady dostępności. Wynika to częściowo z wejścia w życie w UE i w większości państw członkowskich Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, a także z ogólnego charakteru jej przepisów, które mogą być przedmiotem różnych interpretacji i praktyk podczas wdrażania na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

2.8

Jak wskazano powyżej, między państwami członkowskimi istnieją już pewne różnice w zakresie przepisów, norm i wytycznych dotyczących dostępności, które prawdopodobnie się pogłębią, gdyż państwa członkowskie opracowują nowe zasady dostępności. Wynika to częściowo z wejścia w życie w UE i w większości państw członkowskich Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, a także z ogólnego charakteru jej przepisów, które mogą być przedmiotem różnych interpretacji i praktyk podczas wdrażania na szczeblu krajowym.

| 2.9 | W związku z tym w przypadku potencjalnej sprzedaży produktów i usług transgranicznych władze i wszelkie podmioty gospodarcze działają w warunkach niepewności co do wymogów dostępności i obowiązujących ram polityki w tej dziedzinie. Ponadto istnieje ryzyko, że w trakcie dalszego wdrażania w państwach członkowskich Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych pojawi się w przyszłości jeszcze większa niepewność. |
| --- | --- |

2.9

W związku z tym w przypadku potencjalnej sprzedaży produktów i usług transgranicznych władze i wszelkie podmioty gospodarcze działają w warunkach niepewności co do wymogów dostępności i obowiązujących ram polityki w tej dziedzinie. Ponadto istnieje ryzyko, że w trakcie dalszego wdrażania w państwach członkowskich Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych pojawi się w przyszłości jeszcze większa niepewność.

3.   Streszczenie wniosku

| 3.1 | W proponowanej dyrektywie ustanowione mają zostać wspólne unijne ramy definiowania i wdrażania wymogów dostępności niektórych produktów i usług. |
| --- | --- |

3.1

W proponowanej dyrektywie ustanowione mają zostać wspólne unijne ramy definiowania i wdrażania wymogów dostępności niektórych produktów i usług.

| 3.2 | Proponowana dyrektywa ujednolici wymogi dostępności w odniesieniu do określonych w wykazie produktów i usług:






  — | sprzętu komputerowego i systemów operacyjnych, |
| --- | --- | --- |

3.2

Proponowana dyrektywa ujednolici wymogi dostępności w odniesieniu do określonych w wykazie produktów i usług:

—

sprzętu komputerowego i systemów operacyjnych,

| — | bankomatów, automatów do sprzedaży biletów i urządzeń do odprawy samoobsługowej; |
| --- | --- |

—

bankomatów, automatów do sprzedaży biletów i urządzeń do odprawy samoobsługowej;

| — | smartfonów, |
| --- | --- |

—

smartfonów,

| — | sprzętu telewizyjnego związanego z usługami telewizji cyfrowej, |
| --- | --- |

—

sprzętu telewizyjnego związanego z usługami telewizji cyfrowej,

| — | usług telefonicznych i związanych z nimi urządzeń, |
| --- | --- |

—

usług telefonicznych i związanych z nimi urządzeń,

| — | audiowizualnych usług medialnych i związanych z nimi urządzeń, |
| --- | --- |

—

audiowizualnych usług medialnych i związanych z nimi urządzeń,

| — | usług transportu pasażerskiego – lotniczego, autobusowego, kolejowego, wodnego, |
| --- | --- |

—

usług transportu pasażerskiego – lotniczego, autobusowego, kolejowego, wodnego,

| — | usług bankowych, |
| --- | --- |

—

usług bankowych,

| — | e-książek, |
| --- | --- |

—

e-książek,

| — | handlu elektronicznego. |
| --- | --- |

—

handlu elektronicznego.

| 3.3 | Ponadto we wniosku wykorzystuje się te same wymogi dostępności, aby określić i podać treść – już istniejącego, ale nieokreślonego – obowiązku zapewnienia dostępności określonego w prawie UE, np. w dziedzinie zamówień publicznych oraz funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. |
| --- | --- |

3.3

Ponadto we wniosku wykorzystuje się te same wymogi dostępności, aby określić i podać treść – już istniejącego, ale nieokreślonego – obowiązku zapewnienia dostępności określonego w prawie UE, np. w dziedzinie zamówień publicznych oraz funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

| 3.4 | Nie określa on szczegółowo, w jaki sposób obowiązek zapewnienia dostępności danego produktu lub usługi, poprzez zgodność z określonymi wymogami dostępności, ma być wypełniany w praktyce. Gdyby podejście to prowadziło do powstawania przeszkód na rynku wewnętrznym, we wniosku umożliwia się Komisji skorzystanie z innych rozwiązań, aby zapewnić państwom członkowskim odpowiednie wytyczne, takie jak normalizacja czy przepisy wykonawcze. |
| --- | --- |

3.4

Nie określa on szczegółowo, w jaki sposób obowiązek zapewnienia dostępności danego produktu lub usługi, poprzez zgodność z określonymi wymogami dostępności, ma być wypełniany w praktyce. Gdyby podejście to prowadziło do powstawania przeszkód na rynku wewnętrznym, we wniosku umożliwia się Komisji skorzystanie z innych rozwiązań, aby zapewnić państwom członkowskim odpowiednie wytyczne, takie jak normalizacja czy przepisy wykonawcze.

| 3.5 | Wniosek przewiduje możliwość stosowania dobrowolnych norm zharmonizowanych, aby zapewnić domniemanie zgodności z wymogami dostępności. Daje również Komisji Europejskiej okazję do wydania specyfikacji technicznych, w przypadku gdy nieodpowiednie normy europejskie prowadzą do oczywistych luk w wytycznych dotyczących dostępności. |
| --- | --- |

3.5

Wniosek przewiduje możliwość stosowania dobrowolnych norm zharmonizowanych, aby zapewnić domniemanie zgodności z wymogami dostępności. Daje również Komisji Europejskiej okazję do wydania specyfikacji technicznych, w przypadku gdy nieodpowiednie normy europejskie prowadzą do oczywistych luk w wytycznych dotyczących dostępności.

| 3.6 | W celu oceny zgodności produktów z wymogami dostępności we wniosku zapewnia się prostą ocenę zgodności (deklarację własną) i istniejące mechanizmy nadzoru rynku. Ustanowiono również prostszą procedurę sprawdzania zgodności usług. |
| --- | --- |

3.6

W celu oceny zgodności produktów z wymogami dostępności we wniosku zapewnia się prostą ocenę zgodności (deklarację własną) i istniejące mechanizmy nadzoru rynku. Ustanowiono również prostszą procedurę sprawdzania zgodności usług.

| 3.7 | We wniosku zobowiązuje się państwa członkowskie do wyznaczenia terminu zastosowania wszelkich środków dyrektywy, w tym swobodnego przepływu produktów i usług, na sześć lat po jej wejściu w życie. |
| --- | --- |

3.7

We wniosku zobowiązuje się państwa członkowskie do wyznaczenia terminu zastosowania wszelkich środków dyrektywy, w tym swobodnego przepływu produktów i usług, na sześć lat po jej wejściu w życie.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji jako instrument prawny mający sprawić, że rynek wewnętrzny będzie służyć zarówno obywatelom, jak i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

4.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji jako instrument prawny mający sprawić, że rynek wewnętrzny będzie służyć zarówno obywatelom, jak i przedsiębiorstwom.

| 4.2 | Wniosek ma wszelkie dane po temu, by zapewnić podmiotom gospodarczym, w tym producentom i usługodawcom, większą przejrzystość, jasność i spójność na całym rynku wewnętrznym, tym samym obniżając cenę dostępnych towarów i usług w UE. Może on zwłaszcza obniżyć próg wejścia na rynek mniejszym podmiotom gospodarczych, które mają do zaoferowania rozwiązania dotyczące dostępności poza swymi często wąskimi rynkami krajowymi. |
| --- | --- |

4.2

Wniosek ma wszelkie dane po temu, by zapewnić podmiotom gospodarczym, w tym producentom i usługodawcom, większą przejrzystość, jasność i spójność na całym rynku wewnętrznym, tym samym obniżając cenę dostępnych towarów i usług w UE. Może on zwłaszcza obniżyć próg wejścia na rynek mniejszym podmiotom gospodarczych, które mają do zaoferowania rozwiązania dotyczące dostępności poza swymi często wąskimi rynkami krajowymi.

| 4.3 | Co więcej, wniosek może zwiększyć zaufanie konsumentów o szczególnych potrzebach dotyczących dostępności do transgranicznego zakupu towarów i usług, szczególnie w wyniku włączenia handlu elektronicznego do zakresu stosowania wniosku. |
| --- | --- |

4.3

Co więcej, wniosek może zwiększyć zaufanie konsumentów o szczególnych potrzebach dotyczących dostępności do transgranicznego zakupu towarów i usług, szczególnie w wyniku włączenia handlu elektronicznego do zakresu stosowania wniosku.

| 4.4 | EKES jest przekonany, że wniosek dotyczący dyrektywy jeszcze lepiej nadawałby się do realizacji swego celu, jeżeli miałby szerszy zakres i towarzyszyłyby mu silniejsze mechanizmy egzekwowania przepisów. |
| --- | --- |

4.4

EKES jest przekonany, że wniosek dotyczący dyrektywy jeszcze lepiej nadawałby się do realizacji swego celu, jeżeli miałby szerszy zakres i towarzyszyłyby mu silniejsze mechanizmy egzekwowania przepisów.

| 4.5 | EKES zaleca, by Komisja rozważyła ponownie swą wąską interpretację art. 114 TFUE. Interpretacja leżąca u podstaw wniosku znacznie ogranicza zakres zastosowania dyrektywy i nie bierze wystarczająco pod uwagę potencjalnych przyszłych barier w transgranicznych dostawach towarów i usług, tym samym grożąc mniejszym uwzględnieniem rozwiązań dotyczących dostępności w długoterminowym planowaniu przedsiębiorstw działających w sektorach i na rynkach nieobjętych zakresem zastosowania wniosku. |
| --- | --- |

4.5

EKES zaleca, by Komisja rozważyła ponownie swą wąską interpretację art. 114 TFUE. Interpretacja leżąca u podstaw wniosku znacznie ogranicza zakres zastosowania dyrektywy i nie bierze wystarczająco pod uwagę potencjalnych przyszłych barier w transgranicznych dostawach towarów i usług, tym samym grożąc mniejszym uwzględnieniem rozwiązań dotyczących dostępności w długoterminowym planowaniu przedsiębiorstw działających w sektorach i na rynkach nieobjętych zakresem zastosowania wniosku.

| 4.6 | Proponowany zakres zastosowania jest ograniczony w tym sensie, że wymogi dyrektywy dotyczące dostępności mogą obejmować jedynie część usługi, powodując, że inne jej części będą niedostępne lub, w niektórych wypadkach, cała usługa będzie niedostępna dla osób z ograniczeniami funkcjonalnymi. Za przykład mogą posłużyć usługi bankowe. Dyrektywa nie nakłada na banki wymogu udostępniania pomieszczeń osobom z ograniczeniami funkcjonalnymi. |
| --- | --- |

4.6

Proponowany zakres zastosowania jest ograniczony w tym sensie, że wymogi dyrektywy dotyczące dostępności mogą obejmować jedynie część usługi, powodując, że inne jej części będą niedostępne lub, w niektórych wypadkach, cała usługa będzie niedostępna dla osób z ograniczeniami funkcjonalnymi. Za przykład mogą posłużyć usługi bankowe. Dyrektywa nie nakłada na banki wymogu udostępniania pomieszczeń osobom z ograniczeniami funkcjonalnymi.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1 | W oparciu o nadzór rynku i analizę ogólnounijnych przeszkód w dostępności dla osób z ograniczeniami funkcjonalnymi EKES zaleca rozważenie stopniowego włączenia do zakresu proponowanej dyrektywy, po ocenie jej wdrożenia i w ramach konsultacji z zainteresowanymi stronami, następujących elementów:






  — | terminali płatniczych, takich jak systemy płatności kartą dla klientów w punktach sprzedaży, |
| --- | --- | --- |

5.1

W oparciu o nadzór rynku i analizę ogólnounijnych przeszkód w dostępności dla osób z ograniczeniami funkcjonalnymi EKES zaleca rozważenie stopniowego włączenia do zakresu proponowanej dyrektywy, po ocenie jej wdrożenia i w ramach konsultacji z zainteresowanymi stronami, następujących elementów:

—

terminali płatniczych, takich jak systemy płatności kartą dla klientów w punktach sprzedaży,

| — | usług hotelowo-restauracyjnych, w tym hoteli, |
| --- | --- |

—

usług hotelowo-restauracyjnych, w tym hoteli,

| — | usług ubezpieczeniowych, w tym prywatnych i publicznych systemów emerytalnych, |
| --- | --- |

—

usług ubezpieczeniowych, w tym prywatnych i publicznych systemów emerytalnych,

| — | wersji elektronicznych gazet i czasopism, |
| --- | --- |

—

wersji elektronicznych gazet i czasopism,

| — | środowiska zbudowanego związanego z produktami i usługami, które są objęte zakresem dyrektywy, lub umożliwiającego dostęp do takich produktów i usług, |
| --- | --- |

—

środowiska zbudowanego związanego z produktami i usługami, które są objęte zakresem dyrektywy, lub umożliwiającego dostęp do takich produktów i usług,

| — | stron internetowych i aplikacji mobilnych udostępnionych przez podmioty gospodarcze objęte zakresem dyrektywy. |
| --- | --- |

—

stron internetowych i aplikacji mobilnych udostępnionych przez podmioty gospodarcze objęte zakresem dyrektywy.

| 5.2 | Ogólnie rzecz biorąc, EKES zaleca, by wykładnia art. 114 TFUE została rozszerzona, aby umożliwić szerszy zakres stosowania dyrektywy. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE ewentualne rozdrobnienie rynku, techniczna złożoność regulacji danego rynku oraz ochrona konsumentów to aspekty, które mogłyby również zostać uwzględnione przy opracowywaniu aktów ustawodawczych, których podstawą jest art. 114 TFUE (4). Dlatego też obecna fragmentacja rynku nie jest jedynym kryterium, które należy zastosować przy określaniu zakresu dyrektywy. |
| --- | --- |

5.2

Ogólnie rzecz biorąc, EKES zaleca, by wykładnia art. 114 TFUE została rozszerzona, aby umożliwić szerszy zakres stosowania dyrektywy. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE ewentualne rozdrobnienie rynku, techniczna złożoność regulacji danego rynku oraz ochrona konsumentów to aspekty, które mogłyby również zostać uwzględnione przy opracowywaniu aktów ustawodawczych, których podstawą jest art. 114 TFUE (4). Dlatego też obecna fragmentacja rynku nie jest jedynym kryterium, które należy zastosować przy określaniu zakresu dyrektywy.

| 5.3 | EKES proponuje włączenie do zakresu dyrektywy infrastruktury transportowej i pojazdów nieobjętych przepisami UE dotyczącymi dostępności, aby uniknąć niezamierzonych luk prawnych. Takie nieduże rozszerzenie zakresu dyrektywy pozwoliłoby ustalić wymogi dotyczące dostępności odpowiedniej infrastruktury transportowej, pomieszczeń czy budynków powiązanych z infrastrukturą transportową i pojazdów, które nie są objęte obowiązującymi przepisami UE; w ten sposób uniknięto by arbitralnych rozróżnień między różnymi rodzajami transportu oraz infrastruktury transportowej oraz ułatwiono by dostęp do całego łańcucha transportu dla chcących podróżować osób o ograniczeniach funkcjonalnych. |
| --- | --- |

5.3

EKES proponuje włączenie do zakresu dyrektywy infrastruktury transportowej i pojazdów nieobjętych przepisami UE dotyczącymi dostępności, aby uniknąć niezamierzonych luk prawnych. Takie nieduże rozszerzenie zakresu dyrektywy pozwoliłoby ustalić wymogi dotyczące dostępności odpowiedniej infrastruktury transportowej, pomieszczeń czy budynków powiązanych z infrastrukturą transportową i pojazdów, które nie są objęte obowiązującymi przepisami UE; w ten sposób uniknięto by arbitralnych rozróżnień między różnymi rodzajami transportu oraz infrastruktury transportowej oraz ułatwiono by dostęp do całego łańcucha transportu dla chcących podróżować osób o ograniczeniach funkcjonalnych.

| 5.4 | EKES uważa, że należy jasno doprecyzować, że dyrektywa, od momentu jej wejścia w życie, odnosi się wyłącznie do nowych produktów i usług – chodzi o to, by uniknąć strat związanych z dokonanymi już inwestycjami w dostępność. Biorąc pod uwagę krótki okres użytkowania produktów i usług technologii informacyjnych, sensowne byłoby skrócenie sześcioletniego okresu od wejścia w życie dyrektywy, przynajmniej w zakresie przepisów mających zastosowanie do technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz powiązanych usług. |
| --- | --- |

5.4

EKES uważa, że należy jasno doprecyzować, że dyrektywa, od momentu jej wejścia w życie, odnosi się wyłącznie do nowych produktów i usług – chodzi o to, by uniknąć strat związanych z dokonanymi już inwestycjami w dostępność. Biorąc pod uwagę krótki okres użytkowania produktów i usług technologii informacyjnych, sensowne byłoby skrócenie sześcioletniego okresu od wejścia w życie dyrektywy, przynajmniej w zakresie przepisów mających zastosowanie do technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz powiązanych usług.

| 5.5 | Jeżeli, zgodnie z zaleceniami EKES-u, części budynków i infrastruktury fizycznej zostaną włączone w zakres przedmiotowej dyrektywy, można byłoby rozważyć stopniowe wdrożenie wymogów dostępności, przy czym termin wdrożenia byłby krótszy w przypadku produktów i usług związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, zaś dłuższy w przypadku środowiska zbudowanego. |
| --- | --- |

5.5

Jeżeli, zgodnie z zaleceniami EKES-u, części budynków i infrastruktury fizycznej zostaną włączone w zakres przedmiotowej dyrektywy, można byłoby rozważyć stopniowe wdrożenie wymogów dostępności, przy czym termin wdrożenia byłby krótszy w przypadku produktów i usług związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, zaś dłuższy w przypadku środowiska zbudowanego.

| 5.6 | EKES proponuje, aby dyrektywa wyraźnie przewidywała utworzenie ogólnounijnego oznakowania dotyczącego dostępności produktów i usług, które mogłoby ułatwić wdrażanie dyrektywy. Oznakowanie CE, które przewidziano we wniosku Komisji, nie ma za zadanie wskazywania dostępności dla konsumentów o ograniczeniach funkcjonalnych. Od konsumenta nie można oczekiwać znajomości zakresu proponowanej dyrektywy, przez co nie będzie on mógł ustalić, czy oznakowanie CE w odniesieniu do danego produktu wskazuje zgodność z europejskim aktem w sprawie dostępności czy też zgodność z obowiązującym prawodawstwem UE o innym charakterze. W związku z tym stosowanie oznakowania CE należy traktować jako instrument umożliwiający wprowadzanie produktów i usług w sposób zgodny z obowiązującym prawem, a nie informowanie konsumentów o dostępności. |
| --- | --- |

5.6

EKES proponuje, aby dyrektywa wyraźnie przewidywała utworzenie ogólnounijnego oznakowania dotyczącego dostępności produktów i usług, które mogłoby ułatwić wdrażanie dyrektywy. Oznakowanie CE, które przewidziano we wniosku Komisji, nie ma za zadanie wskazywania dostępności dla konsumentów o ograniczeniach funkcjonalnych. Od konsumenta nie można oczekiwać znajomości zakresu proponowanej dyrektywy, przez co nie będzie on mógł ustalić, czy oznakowanie CE w odniesieniu do danego produktu wskazuje zgodność z europejskim aktem w sprawie dostępności czy też zgodność z obowiązującym prawodawstwem UE o innym charakterze. W związku z tym stosowanie oznakowania CE należy traktować jako instrument umożliwiający wprowadzanie produktów i usług w sposób zgodny z obowiązującym prawem, a nie informowanie konsumentów o dostępności.

| 5.7 | Ponieważ oznakowanie CE nie obejmuje usług, EKES jest zdania, że istnieją dodatkowe powody do tego, by w następstwie europejskiego aktu w sprawie dostępności w UE została stworzona nowa etykieta dotycząca dostępności. W związku z etykietą dotyczącą dostępności usług z natury rzeczy wymagany jest również pewien poziom wiedzy na temat dostępności wśród właściwego personelu. |
| --- | --- |

5.7

Ponieważ oznakowanie CE nie obejmuje usług, EKES jest zdania, że istnieją dodatkowe powody do tego, by w następstwie europejskiego aktu w sprawie dostępności w UE została stworzona nowa etykieta dotycząca dostępności. W związku z etykietą dotyczącą dostępności usług z natury rzeczy wymagany jest również pewien poziom wiedzy na temat dostępności wśród właściwego personelu.

| 5.8 | EKES pragnie podkreślić, że w dyrektywie należy przewidzieć zabezpieczenie przed obniżeniem obecnych norm dostępności obowiązujących w państwach członkowskich. Powinno się również unikać zakłócania funkcjonowania istniejących, sprawnie działających systemów etykiet dotyczących dostępności. Jednocześnie ważne jest, by dyrektywę wykorzystywać do zagwarantowania, że będzie się unikać sprzecznych wymogów dostępności dla podmiotów gospodarczych. |
| --- | --- |

5.8

EKES pragnie podkreślić, że w dyrektywie należy przewidzieć zabezpieczenie przed obniżeniem obecnych norm dostępności obowiązujących w państwach członkowskich. Powinno się również unikać zakłócania funkcjonowania istniejących, sprawnie działających systemów etykiet dotyczących dostępności. Jednocześnie ważne jest, by dyrektywę wykorzystywać do zagwarantowania, że będzie się unikać sprzecznych wymogów dostępności dla podmiotów gospodarczych.

| 5.9 | EKES proponuje, aby w dyrektywie zawarto dwie dodatkowe definicje:






  — | definicję usługodawcy, w celu uniknięcia ewentualnych nieporozumień związanych z faktem, że niektórzy dostawcy usług, których dotyczy przedmiotowy wniosek, nie są objęci zakresem innych aktów prawnych UE dotyczących świadczenia usług, |
| --- | --- | --- |

5.9

EKES proponuje, aby w dyrektywie zawarto dwie dodatkowe definicje:

—

definicję usługodawcy, w celu uniknięcia ewentualnych nieporozumień związanych z faktem, że niektórzy dostawcy usług, których dotyczy przedmiotowy wniosek, nie są objęci zakresem innych aktów prawnych UE dotyczących świadczenia usług,

| — | definicję strony internetowej, w celu uniknięcia ewentualnych nieporozumień związanych z dostarczaniem pewnych funkcji na danej stronie internetowej za pośrednictwem serwisów zewnętrznych; wszystkie strony internetowe oraz ich funkcje związane z produktami i usługami objętymi zakresem dyrektywy powinny być wyraźnie ujęte w drodze takiej definicji. |
| --- | --- |

—

definicję strony internetowej, w celu uniknięcia ewentualnych nieporozumień związanych z dostarczaniem pewnych funkcji na danej stronie internetowej za pośrednictwem serwisów zewnętrznych; wszystkie strony internetowe oraz ich funkcje związane z produktami i usługami objętymi zakresem dyrektywy powinny być wyraźnie ujęte w drodze takiej definicji.

| 5.10 | EKES uważa, że ważne jest zwracanie szczególnej uwagi na stosowanie proponowanych przepisów dotyczących zasadniczych zmian i nieproporcjonalnych obciążeń w celu uniknięcia sytuacji, że zwolnienia z ogólnych zobowiązań dyrektywy będą stosowane w sposób arbitralny. Dostrzega konieczność oceny potrzeby zasadniczych zmian i stosowania pojęcia nieproporcjonalnych obciążeń dla każdego przypadku z osobna. Proponuje się, by przedstawiciele zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerzy społeczni, a zwłaszcza przedstawiciele organizacji zrzeszających osoby niepełnosprawne, zostali zaangażowani w stosowanie koncepcji zasadniczych zmian i nieproporcjonalnych obciążeń w ramach nadzoru rynku przewidzianego w dyrektywie. |
| --- | --- |

5.10

EKES uważa, że ważne jest zwracanie szczególnej uwagi na stosowanie proponowanych przepisów dotyczących zasadniczych zmian i nieproporcjonalnych obciążeń w celu uniknięcia sytuacji, że zwolnienia z ogólnych zobowiązań dyrektywy będą stosowane w sposób arbitralny. Dostrzega konieczność oceny potrzeby zasadniczych zmian i stosowania pojęcia nieproporcjonalnych obciążeń dla każdego przypadku z osobna. Proponuje się, by przedstawiciele zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerzy społeczni, a zwłaszcza przedstawiciele organizacji zrzeszających osoby niepełnosprawne, zostali zaangażowani w stosowanie koncepcji zasadniczych zmian i nieproporcjonalnych obciążeń w ramach nadzoru rynku przewidzianego w dyrektywie.

| 5.11 | EKES proponuje, by postanowienia dotyczące egzekwowania dyrektywy zostały wzmocnione w tekście wniosku. Istotne jest, aby organy odpowiedzialne za egzekwowanie dyrektywy przyczyniały się do tworzenia równych szans dla podmiotów gospodarczych w całej UE z myślą o osiągnięciu celu tej dyrektywy, a mianowicie swobodnego przepływu produktów i usług dostępnych na rynku wewnętrznym. Z tego powodu organ odpowiedzialny za egzekwowanie dyrektywy w jednym państwie członkowskim powinien być zobowiązany do współpracy z takimi organami w pozostałych państwach członkowskich. Ponadto organy odpowiedzialne za egzekwowanie dyrektywy powinny posiadać dostateczne zdolności analityczne oraz wiedzę techniczną. Umożliwiłoby to organom egzekwowania prawa udzielenie wszystkim zainteresowanym podmiotom wskazówek dotyczących prawidłowego stosowania wymogów dostępności zawartych w proponowanej dyrektywie. |
| --- | --- |

5.11

EKES proponuje, by postanowienia dotyczące egzekwowania dyrektywy zostały wzmocnione w tekście wniosku. Istotne jest, aby organy odpowiedzialne za egzekwowanie dyrektywy przyczyniały się do tworzenia równych szans dla podmiotów gospodarczych w całej UE z myślą o osiągnięciu celu tej dyrektywy, a mianowicie swobodnego przepływu produktów i usług dostępnych na rynku wewnętrznym. Z tego powodu organ odpowiedzialny za egzekwowanie dyrektywy w jednym państwie członkowskim powinien być zobowiązany do współpracy z takimi organami w pozostałych państwach członkowskich. Ponadto organy odpowiedzialne za egzekwowanie dyrektywy powinny posiadać dostateczne zdolności analityczne oraz wiedzę techniczną. Umożliwiłoby to organom egzekwowania prawa udzielenie wszystkim zainteresowanym podmiotom wskazówek dotyczących prawidłowego stosowania wymogów dostępności zawartych w proponowanej dyrektywie.

| 5.12 | EKES podkreśla znaczenie aktywnego nadzoru rynkowego w celu zapobieżenia sytuacji, w której skuteczne i przejrzyste stosowanie proponowanej dyrektywy byłoby w zbyt dużym stopniu uzależnione od indywidualnych skarg. Podejście do nadzoru rynku na podstawie indywidualnych skarg pociąga za sobą znaczące ryzyko arbitralnego stosowania dyrektywy i ewentualnie także wystąpienia zróżnicowanych warunków dla podmiotów gospodarczych w państwach członkowskich, czyli sytuacji, której dyrektywa ta ma w swoim zamyśle pozwolić uniknąć. |
| --- | --- |

5.12

EKES podkreśla znaczenie aktywnego nadzoru rynkowego w celu zapobieżenia sytuacji, w której skuteczne i przejrzyste stosowanie proponowanej dyrektywy byłoby w zbyt dużym stopniu uzależnione od indywidualnych skarg. Podejście do nadzoru rynku na podstawie indywidualnych skarg pociąga za sobą znaczące ryzyko arbitralnego stosowania dyrektywy i ewentualnie także wystąpienia zróżnicowanych warunków dla podmiotów gospodarczych w państwach członkowskich, czyli sytuacji, której dyrektywa ta ma w swoim zamyśle pozwolić uniknąć.

| 5.13 | EKES uznaje za pozytywny fakt, że załącznik 1 do wniosku dotyczącego dyrektywy określającej wymagania dostępności funkcjonalnej obejmuje również „zrozumiały” jako kryterium mające na celu ułatwienie dostępu osobom niepełnosprawnym umysłowo, a także ogółowi społeczeństwa. Jednakże wybór przypadków, w których kryterium „zrozumiały” przyjęto jako istotny wymóg funkcjonalny, wydaje się raczej arbitralny. EKES zaleca Komisji rozważenie włączenia kryterium „zrozumiały” jako wymogu w odniesieniu do wszystkich stosownych produktów i usług objętych zakresem tej dyrektywy i załączników do niej. |
| --- | --- |

5.13

EKES uznaje za pozytywny fakt, że załącznik 1 do wniosku dotyczącego dyrektywy określającej wymagania dostępności funkcjonalnej obejmuje również „zrozumiały” jako kryterium mające na celu ułatwienie dostępu osobom niepełnosprawnym umysłowo, a także ogółowi społeczeństwa. Jednakże wybór przypadków, w których kryterium „zrozumiały” przyjęto jako istotny wymóg funkcjonalny, wydaje się raczej arbitralny. EKES zaleca Komisji rozważenie włączenia kryterium „zrozumiały” jako wymogu w odniesieniu do wszystkich stosownych produktów i usług objętych zakresem tej dyrektywy i załączników do niej.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych pojęcie „osoby niepełnosprawne” obejmuje osoby, które mają długotrwale naruszoną sprawność fizyczną, umysłową, intelektualną lub w zakresie zmysłów, co może, w oddziaływaniu z różnymi barierami, utrudniać im pełny i skuteczny udział w życiu społecznym, na zasadzie równości z innymi osobami.

1

(2)  Konwencja Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych.

2

(3)  Chociaż wszystkie państwa członkowskie UE podpisały Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, Finlandia, Irlandia i Niderlandy są obecnie w trakcie jej ratyfikacji.

3

(4)  Sprawa C-217/04, Zjednoczone Królestwo przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, 2 maja 2006 r.

4

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/109 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/109

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 768/2005 ustanawiające Wspólnotową Agencję Kontroli Rybołówstwa

(COM(2015) 669 final – 2015/0308 (COD)),

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady „Europejska straż graniczna i przybrzeżna oraz skuteczne zarządzanie granicami zewnętrznymi UE”

(COM(2015) 673 final),

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2007/2004, rozporządzenie (WE) nr 863/2007 i decyzję Rady 2005/267/WE

(COM(2015) 671 final – 2015/0310 (COD))

(2016/C 303/15)

| Sprawozdawca: | Giuseppe IULIANO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Cristian PÎRVULESCU |

Sprawozdawca:

Giuseppe IULIANO

Współsprawozdawca:

Cristian PÎRVULESCU

Parlament Europejski, w dniu 21 stycznia 2016 r., oraz Rada, w dniu 4 lutego 2016 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 768/2005 ustanawiające Wspólnotową Agencję Kontroli Rybołówstwa

(COM(2015) 669 final – 2015/0308 (COD))

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady „Europejska straż graniczna i przybrzeżna oraz skuteczne zarządzanie granicami zewnętrznymi UE”

(COM(2015) 673 final)

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2007/2004, rozporządzenie (WE) nr 863/2007 i decyzję Rady 2005/267/WE

(COM(2015) 671 final – 2015/0310 (COD)).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 12 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 133 głosami (2 osoby wstrzymały się od głosu) następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Ogólnie rzecz ujmując, EKES popiera propozycje zmian rozporządzeń przedłożone przez Komisję, niemniej zamierza zgłosić szereg uwag. |
| --- | --- |

1.1

Ogólnie rzecz ujmując, EKES popiera propozycje zmian rozporządzeń przedłożone przez Komisję, niemniej zamierza zgłosić szereg uwag.

| 1.2 | Zamknięcie granic zarządzone przez szereg państw członkowskich stanowi poważne zagrożenie dla realizacji prawa swobodnego przepływu osób. Instytucje europejskie muszą zapewnić sprawne funkcjonowanie obszaru Schengen. Na sesji plenarnej w dniu 17 lutego 2016 r. EKES przyjął istotną rezolucję (1) w sprawie obrony strefy Schengen, w której domaga się od Rady i państw członkowskich zagwarantowania realizacji prawa swobodnego przepływu osób oraz konsolidacji i rozszerzenia obszaru Schengen. |
| --- | --- |

1.2

Zamknięcie granic zarządzone przez szereg państw członkowskich stanowi poważne zagrożenie dla realizacji prawa swobodnego przepływu osób. Instytucje europejskie muszą zapewnić sprawne funkcjonowanie obszaru Schengen. Na sesji plenarnej w dniu 17 lutego 2016 r. EKES przyjął istotną rezolucję (1) w sprawie obrony strefy Schengen, w której domaga się od Rady i państw członkowskich zagwarantowania realizacji prawa swobodnego przepływu osób oraz konsolidacji i rozszerzenia obszaru Schengen.

| 1.3 | Zasady Schengen powinny być stosowane jednakowo we wszystkich państwach członkowskich. W tym celu konieczne będzie przyjęcie dalszych wiążących prawnie środków. EKES nie zgadza się jednak z wnioskiem Komisji zmierzającym do wprowadzenia systematycznych i obowiązkowych kontroli dla obywateli UE na zewnętrznych granicach strefy Schengen, ponieważ przepis ten ogranicza pełne korzystanie z jednej z podstawowych swobód. |
| --- | --- |

1.3

Zasady Schengen powinny być stosowane jednakowo we wszystkich państwach członkowskich. W tym celu konieczne będzie przyjęcie dalszych wiążących prawnie środków. EKES nie zgadza się jednak z wnioskiem Komisji zmierzającym do wprowadzenia systematycznych i obowiązkowych kontroli dla obywateli UE na zewnętrznych granicach strefy Schengen, ponieważ przepis ten ogranicza pełne korzystanie z jednej z podstawowych swobód.

| 1.4 | W celu zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania strefy Schengen zewnętrzne granice, będące granicami wspólnymi, powinny być zarządzane wspólnie przez UE i państwa członkowskie. EKES był pierwszą instytucją, która wnioskowała o utworzenie europejskiej straży granicznej. |
| --- | --- |

1.4

W celu zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania strefy Schengen zewnętrzne granice, będące granicami wspólnymi, powinny być zarządzane wspólnie przez UE i państwa członkowskie. EKES był pierwszą instytucją, która wnioskowała o utworzenie europejskiej straży granicznej.

| 1.5 | Wniosek o wzmocnienie mandatu agencji Frontex, poprzez wyposażenie jej w nowe zespoły oraz grupę szybkiego reagowania, liczącą 1 500 funkcjonariuszy i ekspertów, powinien iść w parze z poprawą przejrzystości zarządzania nią i jej działań, a także większą rozliczalnością agencji. |
| --- | --- |

1.5

Wniosek o wzmocnienie mandatu agencji Frontex, poprzez wyposażenie jej w nowe zespoły oraz grupę szybkiego reagowania, liczącą 1 500 funkcjonariuszy i ekspertów, powinien iść w parze z poprawą przejrzystości zarządzania nią i jej działań, a także większą rozliczalnością agencji.

| 1.6 | Należy ulepszyć współpracę między agencją Frontex a władzami krajowymi. Agencja powinna wzmocnić ośrodek analiz ryzyka, w którym to celu mogłaby wysłać oficerów łącznikowych do państw członkowskich i dysponować kompetencjami w zakresie oceny możliwości operacyjnych i zasobów. UE powinna dopilnować, aby państwa członkowskie współpracowały w operacjach prowadzonych przez agencję na granicach. |
| --- | --- |

1.6

Należy ulepszyć współpracę między agencją Frontex a władzami krajowymi. Agencja powinna wzmocnić ośrodek analiz ryzyka, w którym to celu mogłaby wysłać oficerów łącznikowych do państw członkowskich i dysponować kompetencjami w zakresie oceny możliwości operacyjnych i zasobów. UE powinna dopilnować, aby państwa członkowskie współpracowały w operacjach prowadzonych przez agencję na granicach.

| 1.7 | Najtrudniejszą kwestią zawartą we wniosku Komisji jest prawo agencji do działania nawet w przypadkach, gdy dane państwo członkowskie nie wystąpiło z wnioskiem o pomoc. EKES zgadza się, aby Komisja podejmowała decyzje o interweniowaniu agencji na granicach zewnętrznych, ale jedynie w sytuacjach wyjątkowych i zgodnie z przejrzystą procedurą, informując o tym natychmiast europejskich prawodawców (Parlament i Radę). |
| --- | --- |

1.7

Najtrudniejszą kwestią zawartą we wniosku Komisji jest prawo agencji do działania nawet w przypadkach, gdy dane państwo członkowskie nie wystąpiło z wnioskiem o pomoc. EKES zgadza się, aby Komisja podejmowała decyzje o interweniowaniu agencji na granicach zewnętrznych, ale jedynie w sytuacjach wyjątkowych i zgodnie z przejrzystą procedurą, informując o tym natychmiast europejskich prawodawców (Parlament i Radę).

| 1.8 | Należy zapewnić lepszą koordynację między poszczególnymi agencjami i instytucjami, które posiadają kompetencje w dziedzinie kontroli granicznych, patrolowania wybrzeży, bezpieczeństwa morskiego, ratownictwa morskiego, ceł i rybołówstwa. Niezbędne jest jednak zapewnienie, by te organy i instytucje utrzymały własne zadania. W tym względzie EKES zaleca, aby w rozporządzeniu odwoływać się do „Europejskiej Straży Granicznej” i usunąć określenie „przybrzeżnej” (2). |
| --- | --- |

1.8

Należy zapewnić lepszą koordynację między poszczególnymi agencjami i instytucjami, które posiadają kompetencje w dziedzinie kontroli granicznych, patrolowania wybrzeży, bezpieczeństwa morskiego, ratownictwa morskiego, ceł i rybołówstwa. Niezbędne jest jednak zapewnienie, by te organy i instytucje utrzymały własne zadania. W tym względzie EKES zaleca, aby w rozporządzeniu odwoływać się do „Europejskiej Straży Granicznej” i usunąć określenie „przybrzeżnej” (2).

| 1.9 | Nie należy nadawać kontroli granic charakteru wojskowego. Straż graniczna nie powinna mieć charakteru wojskowego, tylko policji cywilnej. |
| --- | --- |

1.9

Nie należy nadawać kontroli granic charakteru wojskowego. Straż graniczna nie powinna mieć charakteru wojskowego, tylko policji cywilnej.

| 1.10 | W przypadku osób znajdujących się w sytuacji zagrożenia życia lub bezpieczeństwa na zewnętrznych – lądowych lub morskich – granicach Unii pierwszym obowiązkiem straży granicznej i innych organów działających na miejscu jest ratowanie takich osób i udzielenie im właściwej pomocy. EKES zwraca uwagę na fakt, że w ciągu ostatnich miesięcy wiele osób wysiedlonych w wyniku konfliktów w krajach sąsiadujących zginęło u wybrzeży UE lub na jej granicach, a władze nie podjęły wymaganych akcji ratunkowych i ochronnych. |
| --- | --- |

1.10

W przypadku osób znajdujących się w sytuacji zagrożenia życia lub bezpieczeństwa na zewnętrznych – lądowych lub morskich – granicach Unii pierwszym obowiązkiem straży granicznej i innych organów działających na miejscu jest ratowanie takich osób i udzielenie im właściwej pomocy. EKES zwraca uwagę na fakt, że w ciągu ostatnich miesięcy wiele osób wysiedlonych w wyniku konfliktów w krajach sąsiadujących zginęło u wybrzeży UE lub na jej granicach, a władze nie podjęły wymaganych akcji ratunkowych i ochronnych.

| 1.11 | Komitet uważa, że korzystne byłoby przyjęcie wniosku Komisji dotyczącego poprawy zarządzania granicami zewnętrznymi z jednoczesnym przekształceniem wspólnego europejskiego systemu azylowego. Powodem obecnego kryzysu jest niezdolność UE do ustanowienia wspólnego europejskiego systemu azylowego i zapewnienia odpowiedniej ochrony setkom tysięcy osób wysiedlonych i ubiegających się o azyl, które docierają do naszych granic. Niektóre rządy odrzuciły wnioski Komisji i decyzje Rady w sprawie wdrożenia programów relokacji i przesiedleń oraz odmówiły wypełnienia zobowiązań ciążących na nich na mocy Traktatu i prawa międzynarodowego. |
| --- | --- |

1.11

Komitet uważa, że korzystne byłoby przyjęcie wniosku Komisji dotyczącego poprawy zarządzania granicami zewnętrznymi z jednoczesnym przekształceniem wspólnego europejskiego systemu azylowego. Powodem obecnego kryzysu jest niezdolność UE do ustanowienia wspólnego europejskiego systemu azylowego i zapewnienia odpowiedniej ochrony setkom tysięcy osób wysiedlonych i ubiegających się o azyl, które docierają do naszych granic. Niektóre rządy odrzuciły wnioski Komisji i decyzje Rady w sprawie wdrożenia programów relokacji i przesiedleń oraz odmówiły wypełnienia zobowiązań ciążących na nich na mocy Traktatu i prawa międzynarodowego.

| 1.12 | EKES podkreśla, że w wielu przypadkach organy odpowiedzialne za granice nie trzymały się zasady non-refoulement zapisanej wyraźnie w prawie międzynarodowym w dziedzinie azylu i w Traktacie. Komitet wnioskuje o wzmocnienie – w ramach systemu zintegrowanego zarządzania granicami zewnętrznymi – gwarancji dotyczących przestrzegania praw człowieka. |
| --- | --- |

1.12

EKES podkreśla, że w wielu przypadkach organy odpowiedzialne za granice nie trzymały się zasady non-refoulement zapisanej wyraźnie w prawie międzynarodowym w dziedzinie azylu i w Traktacie. Komitet wnioskuje o wzmocnienie – w ramach systemu zintegrowanego zarządzania granicami zewnętrznymi – gwarancji dotyczących przestrzegania praw człowieka.

| 1.13 | EKES proponuje wyznaczenie – do celów współpracy z agencją w zakresie praw podstawowych – jednego ze swoich członków na przedstawiciela na forum doradcze poświęcone temu zagadnieniu. Proponuje także wzmocnienie uprawnień urzędnika ds. praw podstawowych, tak aby mógł działać z własnej inicjatywy, oraz opracowanie mechanizmu odwołań zaproponowanego przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. |
| --- | --- |

1.13

EKES proponuje wyznaczenie – do celów współpracy z agencją w zakresie praw podstawowych – jednego ze swoich członków na przedstawiciela na forum doradcze poświęcone temu zagadnieniu. Proponuje także wzmocnienie uprawnień urzędnika ds. praw podstawowych, tak aby mógł działać z własnej inicjatywy, oraz opracowanie mechanizmu odwołań zaproponowanego przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

| 1.14 | EKES zwraca uwagę na sytuację opuszczenia i braku ochrony, w której znajdują się obecnie w UE tysiące małoletnich bez opieki, przybywających na terytorium Unii po przesiedleniu z powodu konfliktów, i proponuje Komisji uruchomienie na ich rzecz pilnych środków ochrony. |
| --- | --- |

1.14

EKES zwraca uwagę na sytuację opuszczenia i braku ochrony, w której znajdują się obecnie w UE tysiące małoletnich bez opieki, przybywających na terytorium Unii po przesiedleniu z powodu konfliktów, i proponuje Komisji uruchomienie na ich rzecz pilnych środków ochrony.

2.   Kontekst

| 2.1 | Rozporządzenie (WE) nr 2007/2004 ustanowiło Europejską Agencję Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej (Frontex). |
| --- | --- |

2.1

Rozporządzenie (WE) nr 2007/2004 ustanowiło Europejską Agencję Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej (Frontex).

| 2.2 | EKES sporządził opinię (3) w sprawie tego aktu, w której z zadowoleniem przyjął utworzenie agencji Frontex, przypominając jednocześnie, że należy zagwarantować na granicach Unii przestrzegania prawa azylu (zasada non-refoulement) i ochronę praw podstawowych. |
| --- | --- |

2.2

EKES sporządził opinię (3) w sprawie tego aktu, w której z zadowoleniem przyjął utworzenie agencji Frontex, przypominając jednocześnie, że należy zagwarantować na granicach Unii przestrzegania prawa azylu (zasada non-refoulement) i ochronę praw podstawowych.

| 2.3 | W rozporządzeniu (WE) nr 863/2007 ustanowiono następnie mechanizm tworzenia „zespołów szybkiej interwencji na granicy” (RABIT) oraz zmieniono rozporządzenie Rady (WE) nr 2007/2004 w odniesieniu do tego mechanizmu, określając uprawnienia i zadania zaproszonych funkcjonariuszy. Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi do tego rozporządzenia państwo członkowskie posiada możliwość zwrócenia się o oddelegowanie na swoje terytorium działających w ramach Agencji zespołów szybkiej interwencji na granicy złożonych ze specjalnie przeszkolonych ekspertów z innych państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.3

W rozporządzeniu (WE) nr 863/2007 ustanowiono następnie mechanizm tworzenia „zespołów szybkiej interwencji na granicy” (RABIT) oraz zmieniono rozporządzenie Rady (WE) nr 2007/2004 w odniesieniu do tego mechanizmu, określając uprawnienia i zadania zaproszonych funkcjonariuszy. Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi do tego rozporządzenia państwo członkowskie posiada możliwość zwrócenia się o oddelegowanie na swoje terytorium działających w ramach Agencji zespołów szybkiej interwencji na granicy złożonych ze specjalnie przeszkolonych ekspertów z innych państw członkowskich.

| 2.4 | EKES sporządził opinię (4), w której wyraził poparcie dla aktualizacji rozporządzenia. Ostrzegł jednak o konieczności usprawnienia ochrony praw człowieka i prawa azylu. Wydał również ostrzeżenie o ryzyku „militaryzacji” nadzoru i kontroli granic zewnętrznych. |
| --- | --- |

2.4

EKES sporządził opinię (4), w której wyraził poparcie dla aktualizacji rozporządzenia. Ostrzegł jednak o konieczności usprawnienia ochrony praw człowieka i prawa azylu. Wydał również ostrzeżenie o ryzyku „militaryzacji” nadzoru i kontroli granic zewnętrznych.

| 2.5 | Dyrektywa 2008/115/WE, tzw. dyrektywa w sprawie powrotów, określa wspólne normy i procedury stosowane przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich „zgodnie z prawami podstawowymi [...], w tym z obowiązkami w zakresie ochrony uchodźców oraz praw człowieka”. |
| --- | --- |

2.5

Dyrektywa 2008/115/WE, tzw. dyrektywa w sprawie powrotów, określa wspólne normy i procedury stosowane przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich „zgodnie z prawami podstawowymi [...], w tym z obowiązkami w zakresie ochrony uchodźców oraz praw człowieka”.

| 2.6 | Ostatnia zmiana dotycząca agencji Frontex miała miejsce w październiku 2011 r. i przygotowała grunt pod definicję kontroli granicznej jako współodpowiedzialności UE i państw członkowskich oraz pod realizację zintegrowanego zarządzania. Zaczęły wówczas powstawać europejskie zespoły funkcjonariuszy straży granicznej, ale w dalszym ciągu to państwo członkowskie musi zwrócić się o pomoc agencji. Wzmocniono również rolę agencji Frontex w operacjach powrotu oraz wprowadzono ulepszenia w zakresie jej mandatu dotyczącego ochrony praw podstawowych. |
| --- | --- |

2.6

Ostatnia zmiana dotycząca agencji Frontex miała miejsce w październiku 2011 r. i przygotowała grunt pod definicję kontroli granicznej jako współodpowiedzialności UE i państw członkowskich oraz pod realizację zintegrowanego zarządzania. Zaczęły wówczas powstawać europejskie zespoły funkcjonariuszy straży granicznej, ale w dalszym ciągu to państwo członkowskie musi zwrócić się o pomoc agencji. Wzmocniono również rolę agencji Frontex w operacjach powrotu oraz wprowadzono ulepszenia w zakresie jej mandatu dotyczącego ochrony praw podstawowych.

3.   Wniosek Komisji – Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna a skuteczne zarządzanie granicami zewnętrznymi

| 3.1 | Wniosek przedłożony przez Komisję o utworzenie europejskiej straży granicznej i przybrzeżnej jest jednym ze środków przewidzianych w europejskim programie w zakresie migracji mającym na celu poprawę zarządzania granicami zewnętrznymi UE i ich bezpieczeństwa oraz stanowi odpowiedź na konieczność wprowadzenia środków wzmocnionej kontroli bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE, zgodnie z apelem ministrów spraw wewnętrznych wystosowanym w dniu 20 listopada 2015 r. (5). |
| --- | --- |

3.1

Wniosek przedłożony przez Komisję o utworzenie europejskiej straży granicznej i przybrzeżnej jest jednym ze środków przewidzianych w europejskim programie w zakresie migracji mającym na celu poprawę zarządzania granicami zewnętrznymi UE i ich bezpieczeństwa oraz stanowi odpowiedź na konieczność wprowadzenia środków wzmocnionej kontroli bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE, zgodnie z apelem ministrów spraw wewnętrznych wystosowanym w dniu 20 listopada 2015 r. (5).

| 3.2 | Organ ten będzie skupiał Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej, utworzoną z agencji Frontex, oraz organy odpowiedzialne za zarządzanie granicami w państwach członkowskich, które w dalszym ciągu będą zarządzać nimi na co dzień. |
| --- | --- |

3.2

Organ ten będzie skupiał Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej, utworzoną z agencji Frontex, oraz organy odpowiedzialne za zarządzanie granicami w państwach członkowskich, które w dalszym ciągu będą zarządzać nimi na co dzień.

| 3.3 | Nowa Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna zostanie wyposażona w szybką rezerwę interwencyjną składającą się z 1 500 funkcjonariuszy i ekspertów, którzy mogą być oddelegowani w czasie krótszym niż trzy dni, oraz w zapas wyposażenia technicznego; będzie posiadać funkcję monitorowania i nadzoru oraz prawo do interwencji, prowadzić działalność związaną z ochroną wybrzeży oraz posiadać upoważnienie do działania w państwach trzecich, a także będzie zapewniać bezpieczeństwo wewnętrzne i odgrywać decydującą rolę w zakresie powrotów. W przypadku powrotów znormalizowany europejski dokument podróży zagwarantuje osobom zmuszonym do powrotu lepsze przyjęcie w państwach trzecich. |
| --- | --- |

3.3

Nowa Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna zostanie wyposażona w szybką rezerwę interwencyjną składającą się z 1 500 funkcjonariuszy i ekspertów, którzy mogą być oddelegowani w czasie krótszym niż trzy dni, oraz w zapas wyposażenia technicznego; będzie posiadać funkcję monitorowania i nadzoru oraz prawo do interwencji, prowadzić działalność związaną z ochroną wybrzeży oraz posiadać upoważnienie do działania w państwach trzecich, a także będzie zapewniać bezpieczeństwo wewnętrzne i odgrywać decydującą rolę w zakresie powrotów. W przypadku powrotów znormalizowany europejski dokument podróży zagwarantuje osobom zmuszonym do powrotu lepsze przyjęcie w państwach trzecich.

| 3.4 | Komisja zaproponowała również inne środki w zakresie zarządzania granicami zewnętrznymi Unii oraz ochrony strefy Schengen bez granic wewnętrznych. W celu dalszego zwiększania bezpieczeństwa obywateli europejskich Komisja proponuje wprowadzenie systematycznych kontroli wszystkich osób, które wjeżdżają do strefy Schengen lub z niej wyjeżdżają, za pomocą stosownych baz danych. Propozycje te przyczynią się do skuteczniejszego zarządzania przepływami migracyjnymi, poprawy bezpieczeństwa wewnętrznego UE oraz ochrony zasady swobodnego przepływu osób. |
| --- | --- |

3.4

Komisja zaproponowała również inne środki w zakresie zarządzania granicami zewnętrznymi Unii oraz ochrony strefy Schengen bez granic wewnętrznych. W celu dalszego zwiększania bezpieczeństwa obywateli europejskich Komisja proponuje wprowadzenie systematycznych kontroli wszystkich osób, które wjeżdżają do strefy Schengen lub z niej wyjeżdżają, za pomocą stosownych baz danych. Propozycje te przyczynią się do skuteczniejszego zarządzania przepływami migracyjnymi, poprawy bezpieczeństwa wewnętrznego UE oraz ochrony zasady swobodnego przepływu osób.

| 3.5 | Komisja proponuje wprowadzenie do kodeksu granicznego Schengen konkretnych zmian w celu wprowadzenia obowiązku systematycznych kontroli obywateli UE na wszystkich granicach zewnętrznych – lądowych, morskich i powietrznych – przy wykorzystaniu baz danych, takich jak system informacyjny Schengen, baza danych Interpolu na temat skradzionych lub zagubionych dokumentów podróży lub właściwych systemów krajowych. Ponadto we wniosku położono szczególny nacisk na konieczność sprawdzania danych biometrycznych w paszportach obywateli UE, w razie wątpliwości co do autentyczności paszportu lub uprawnień do posiadania go przez daną osobę. Odtąd kontrole graniczne będą również obowiązkowe przy opuszczaniu terytorium Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.5

Komisja proponuje wprowadzenie do kodeksu granicznego Schengen konkretnych zmian w celu wprowadzenia obowiązku systematycznych kontroli obywateli UE na wszystkich granicach zewnętrznych – lądowych, morskich i powietrznych – przy wykorzystaniu baz danych, takich jak system informacyjny Schengen, baza danych Interpolu na temat skradzionych lub zagubionych dokumentów podróży lub właściwych systemów krajowych. Ponadto we wniosku położono szczególny nacisk na konieczność sprawdzania danych biometrycznych w paszportach obywateli UE, w razie wątpliwości co do autentyczności paszportu lub uprawnień do posiadania go przez daną osobę. Odtąd kontrole graniczne będą również obowiązkowe przy opuszczaniu terytorium Unii Europejskiej.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1 | Na posiedzeniu Europejskiego Forum Migracji (6), które odbyło się w dniach 26–27 stycznia 2015 r., zaproszeni przez Komisję i EKES przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego rozmawiali z instytucjami europejskimi o kryzysie humanitarnym w rejonie Morza Śródziemnego oraz o niejednolitym charakterze przepływów migracyjnych do Unii, składających się z imigrantów i osób ubiegających się o azyl. W oparciu o wnioski z forum Komisja przyjęła szereg inicjatyw w celu wzmocnienia polityki azylowej i w zakresie granic. EKES wyraża jednak ubolewanie nad nieuwzględnieniem wspomnianych wniosków przez Radę. Wielu z napotykanych obecnie problemów można by było bowiem uniknąć, gdyby wdrożono ich zalecenia. |
| --- | --- |

4.1

Na posiedzeniu Europejskiego Forum Migracji (6), które odbyło się w dniach 26–27 stycznia 2015 r., zaproszeni przez Komisję i EKES przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego rozmawiali z instytucjami europejskimi o kryzysie humanitarnym w rejonie Morza Śródziemnego oraz o niejednolitym charakterze przepływów migracyjnych do Unii, składających się z imigrantów i osób ubiegających się o azyl. W oparciu o wnioski z forum Komisja przyjęła szereg inicjatyw w celu wzmocnienia polityki azylowej i w zakresie granic. EKES wyraża jednak ubolewanie nad nieuwzględnieniem wspomnianych wniosków przez Radę. Wielu z napotykanych obecnie problemów można by było bowiem uniknąć, gdyby wdrożono ich zalecenia.

| 4.2 | Obecny kryzys dobitnie ukazuje ograniczenia modelu zarządzania granicami zewnętrznymi oraz fakt, że obecne uprawnienia agencji Frontex są niewystarczające. EKES proponował w kilku opiniach (7), aby zewnętrzne granice strefy Schengen były uważane przez UE za granice wspólne i w związku z tym zarządzanie nimi było wspólnym obowiązkiem Unii Europejskiej i państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.2

Obecny kryzys dobitnie ukazuje ograniczenia modelu zarządzania granicami zewnętrznymi oraz fakt, że obecne uprawnienia agencji Frontex są niewystarczające. EKES proponował w kilku opiniach (7), aby zewnętrzne granice strefy Schengen były uważane przez UE za granice wspólne i w związku z tym zarządzanie nimi było wspólnym obowiązkiem Unii Europejskiej i państw członkowskich.

| 4.3 | EKES był pierwszą instytucją, która wnioskowała o utworzenie europejskiej straży granicznej. Przygotował również wnioski (8) dotyczące zagwarantowania ochrony praw podstawowych w ramach kontroli granicznych oraz polityki powrotów. |
| --- | --- |

4.3

EKES był pierwszą instytucją, która wnioskowała o utworzenie europejskiej straży granicznej. Przygotował również wnioski (8) dotyczące zagwarantowania ochrony praw podstawowych w ramach kontroli granicznych oraz polityki powrotów.

| 4.4 | EKES uważa, że wnioski Komisji dotyczące poprawy zarządzania granicami zewnętrznymi powinny zostać przyjęte wraz z przekształceniem wspólnego europejskiego systemu azylowego. Masowy napływ przesiedleńców do granic zewnętrznych niektórych państw wykracza poza zdolność tych państw do działania i ujawnia wyraźnie, że system dubliński nie jest zdolny do zarządzania masowym napływem osób przesiedlonych i ubiegających się o azyl. Konieczny jest podział obowiązków i solidarne zarządzanie nimi. Komitet zaleca: |
| --- | --- |

4.4

EKES uważa, że wnioski Komisji dotyczące poprawy zarządzania granicami zewnętrznymi powinny zostać przyjęte wraz z przekształceniem wspólnego europejskiego systemu azylowego. Masowy napływ przesiedleńców do granic zewnętrznych niektórych państw wykracza poza zdolność tych państw do działania i ujawnia wyraźnie, że system dubliński nie jest zdolny do zarządzania masowym napływem osób przesiedlonych i ubiegających się o azyl. Konieczny jest podział obowiązków i solidarne zarządzanie nimi. Komitet zaleca:

| 4.4.1 | realizację przez UE planu relokacji w sytuacjach nadzwyczajnych oraz uruchomienie stałego mechanizmu relokacji, co do których osiągnięto porozumienie podczas posiedzenia Rady Europejskiej w dniu 22 września 2015 r.; |
| --- | --- |

4.4.1

realizację przez UE planu relokacji w sytuacjach nadzwyczajnych oraz uruchomienie stałego mechanizmu relokacji, co do których osiągnięto porozumienie podczas posiedzenia Rady Europejskiej w dniu 22 września 2015 r.;

| 4.4.2 | wzmocnienie programów przesiedleń w celu przenoszenia uchodźców spoza UE i ich osiedlenia w Unii, we współpracy z państwami trzecimi oraz Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców; a także |
| --- | --- |

4.4.2

wzmocnienie programów przesiedleń w celu przenoszenia uchodźców spoza UE i ich osiedlenia w Unii, we współpracy z państwami trzecimi oraz Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców; a także

| 4.4.3 | realizację nowych programów relokacji w obrębie UE i zapewnienie zachęt finansowych dla tych państw, które się tego podejmą. Mechanizm relokacji powinien mieć stały i skuteczny charakter oraz opierać się na zastosowaniu klucza podziału. |
| --- | --- |

4.4.3

realizację nowych programów relokacji w obrębie UE i zapewnienie zachęt finansowych dla tych państw, które się tego podejmą. Mechanizm relokacji powinien mieć stały i skuteczny charakter oraz opierać się na zastosowaniu klucza podziału.

| 4.4.4 | EKES zaznaczył już przy innych okazjach (9), że system dubliński powinien zostać zmieniony i zastąpiony innym mechanizmem zapewniającym większą solidarność wewnątrz Unii Europejskiej, uwzględniającym życzenia osób ubiegających się o azyl i gwarantującym podział odpowiedzialności między państwa członkowskie. |
| --- | --- |

4.4.4

EKES zaznaczył już przy innych okazjach (9), że system dubliński powinien zostać zmieniony i zastąpiony innym mechanizmem zapewniającym większą solidarność wewnątrz Unii Europejskiej, uwzględniającym życzenia osób ubiegających się o azyl i gwarantującym podział odpowiedzialności między państwa członkowskie.

| 4.5 | Wniosek Komisji wzmacnia rolę agencji w zakresie operacji powrotów. Komitet przypomina: |
| --- | --- |

4.5

Wniosek Komisji wzmacnia rolę agencji w zakresie operacji powrotów. Komitet przypomina:

| 4.5.1 | że postępowanie administracyjne w sprawie wydalenia powinno mieć charakter indywidualny oraz że każda osoba będąca przedmiotem tego postępowania powinna posiadać możliwość przekazania uwag władzom administracyjnym lub sądowym; |
| --- | --- |

4.5.1

że postępowanie administracyjne w sprawie wydalenia powinno mieć charakter indywidualny oraz że każda osoba będąca przedmiotem tego postępowania powinna posiadać możliwość przekazania uwag władzom administracyjnym lub sądowym;

| 4.5.2 | że w Karcie zapisano wyraźny zakaz wydaleń zbiorowych oraz zagwarantowano, że „nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu” (zasada non-refoulement). |
| --- | --- |

4.5.2

że w Karcie zapisano wyraźny zakaz wydaleń zbiorowych oraz zagwarantowano, że „nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu” (zasada non-refoulement).

| 4.5.3 | Komitet ostrzegł (10), że UE nie powinna uznawać Turcji za „bezpieczny kraj” w dziedzinie azylu; również UNHCR i różne organizacje pozarządowe stwierdziły, że niedawne porozumienie między UE a Turcją nie szanuje w pełni międzynarodowego prawa w dziedzinie azylu, ponieważ „uchodźcy potrzebują ochrony, a nie odrzucenia” (11). Również decyzja Macedonii dotycząca zamknięcia granic dla uchodźców narusza prawo do azylu. |
| --- | --- |

4.5.3

Komitet ostrzegł (10), że UE nie powinna uznawać Turcji za „bezpieczny kraj” w dziedzinie azylu; również UNHCR i różne organizacje pozarządowe stwierdziły, że niedawne porozumienie między UE a Turcją nie szanuje w pełni międzynarodowego prawa w dziedzinie azylu, ponieważ „uchodźcy potrzebują ochrony, a nie odrzucenia” (11). Również decyzja Macedonii dotycząca zamknięcia granic dla uchodźców narusza prawo do azylu.

| 4.6 | EKES wyraża zadowolenie z utworzenia – w ramach reformy rozporządzenia dotyczącego agencji Frontex z października 2011 r. – forum doradczego ds. praw podstawowych oraz stanowiska urzędnika ds. praw podstawowych oraz z faktu, że niektóre ze zgłoszonych przez niego propozycji (12) w sprawie ochrony praw podstawowych na zewnętrznych granicach zostały uwzględnione w nowym wniosku dotyczącym rozporządzenia. |
| --- | --- |

4.6

EKES wyraża zadowolenie z utworzenia – w ramach reformy rozporządzenia dotyczącego agencji Frontex z października 2011 r. – forum doradczego ds. praw podstawowych oraz stanowiska urzędnika ds. praw podstawowych oraz z faktu, że niektóre ze zgłoszonych przez niego propozycji (12) w sprawie ochrony praw podstawowych na zewnętrznych granicach zostały uwzględnione w nowym wniosku dotyczącym rozporządzenia.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1 | EKES zaleca przyjęcie zarówno zintegrowanego, jak i zapobiegawczego podejścia, ze szczególnym uwzględnieniem uważnej analizy danych dotyczących mobilności na granicach Unii, pozwalającego z góry przewidzieć, gdzie i kiedy organy krajowe będą potrzebowały pomocy. Ponadto konieczne jest opracowanie zestawu wytycznych i wskaźników, które odzwierciedlałyby stopień realizacji złożonej misji tego zintegrowanego systemu. Doświadczenie w systemie Schengen oraz dotyczące go procedury oceny są właściwe do stworzenia podobnego mechanizmu zarządzania informacjami oraz środkami operacyjnymi. |
| --- | --- |

5.1

EKES zaleca przyjęcie zarówno zintegrowanego, jak i zapobiegawczego podejścia, ze szczególnym uwzględnieniem uważnej analizy danych dotyczących mobilności na granicach Unii, pozwalającego z góry przewidzieć, gdzie i kiedy organy krajowe będą potrzebowały pomocy. Ponadto konieczne jest opracowanie zestawu wytycznych i wskaźników, które odzwierciedlałyby stopień realizacji złożonej misji tego zintegrowanego systemu. Doświadczenie w systemie Schengen oraz dotyczące go procedury oceny są właściwe do stworzenia podobnego mechanizmu zarządzania informacjami oraz środkami operacyjnymi.

| 5.2 | W odniesieniu do wiążących decyzji agencji i jej prawa do interweniowania EKES – zgadzając się, że przepisy te są niezbędne – uważa jednocześnie, że UE powinna użyć wszystkich środków koniecznych do zagwarantowania, że państwa członkowskie współpracują przy wszystkich operacjach prowadzonych na granicach przez wspomnianą agencję. EKES zgadza się, by Komisja podejmowała decyzje dotyczące działań agencji na granicach zewnętrznych, jednak tylko w sytuacjach wyjątkowych i zgodnie z przejrzystymi procedurami obejmującymi natychmiastowe poinformowanie europejskich prawodawców (Parlamentu i Rady). Jest to kluczowy element powodzenia zintegrowanego i skoordynowanego podejścia do zarządzania granicami, któremu powinna towarzyszyć większa przejrzystość i wzmocnienie zdolności agencji do udzielenia wyjaśnień dotyczących jej zarządzania i działań. |
| --- | --- |

5.2

W odniesieniu do wiążących decyzji agencji i jej prawa do interweniowania EKES – zgadzając się, że przepisy te są niezbędne – uważa jednocześnie, że UE powinna użyć wszystkich środków koniecznych do zagwarantowania, że państwa członkowskie współpracują przy wszystkich operacjach prowadzonych na granicach przez wspomnianą agencję. EKES zgadza się, by Komisja podejmowała decyzje dotyczące działań agencji na granicach zewnętrznych, jednak tylko w sytuacjach wyjątkowych i zgodnie z przejrzystymi procedurami obejmującymi natychmiastowe poinformowanie europejskich prawodawców (Parlamentu i Rady). Jest to kluczowy element powodzenia zintegrowanego i skoordynowanego podejścia do zarządzania granicami, któremu powinna towarzyszyć większa przejrzystość i wzmocnienie zdolności agencji do udzielenia wyjaśnień dotyczących jej zarządzania i działań.

| 5.3 | EKES uważa, że konieczne jest zwiększenie poziomu koordynacji między licznymi agencjami odpowiedzialnymi za patrolowanie wybrzeży, kontrole graniczne, cła, bezpieczeństwo morskie, działalność poszukiwawczą i ratownictwo morskie, ochronę środowiska i rybołówstwo. Można zapobiec zachodzeniu na siebie kompetencji i poczynić oszczędności, przynajmniej na szczeblu budżetu unijnego. Należy jednak zapewnić, aby poszczególne organy i instytucje zachowały integralność w realizacji ich zadań i aby nie podlegały żadnej nadrzędnej strukturze mającej na celu zapewnienie bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

5.3

EKES uważa, że konieczne jest zwiększenie poziomu koordynacji między licznymi agencjami odpowiedzialnymi za patrolowanie wybrzeży, kontrole graniczne, cła, bezpieczeństwo morskie, działalność poszukiwawczą i ratownictwo morskie, ochronę środowiska i rybołówstwo. Można zapobiec zachodzeniu na siebie kompetencji i poczynić oszczędności, przynajmniej na szczeblu budżetu unijnego. Należy jednak zapewnić, aby poszczególne organy i instytucje zachowały integralność w realizacji ich zadań i aby nie podlegały żadnej nadrzędnej strukturze mającej na celu zapewnienie bezpieczeństwa.

| 5.4 | EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek o utworzenie Europejskiej Straży Granicznej, składającej się z 1 500 ekspertów (pracowników straży granicznej). Ich liczba może ulec zmianie w miarę upływu czasu, w zależności od potrzeb. Ważna jest szybkość, z jaką straż graniczna będzie wysyłana na tereny przygraniczne oraz sposób współpracy z jej odpowiednikami. |
| --- | --- |

5.4

EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek o utworzenie Europejskiej Straży Granicznej, składającej się z 1 500 ekspertów (pracowników straży granicznej). Ich liczba może ulec zmianie w miarę upływu czasu, w zależności od potrzeb. Ważna jest szybkość, z jaką straż graniczna będzie wysyłana na tereny przygraniczne oraz sposób współpracy z jej odpowiednikami.

| 5.5 | Innym istotnym elementem jej gotowości operacyjnej są szkolenia. EKES uważa, że konieczne jest szkolenie zarówno europejskiej straży granicznej, jak i straży granicznej państw członkowskich. Agencja powinna pełnić przewodnią rolę w zakresie szkolenia i przekazywania dobrych praktyk między strażami granicznymi wszystkich państw członkowskich. Podczas prowadzenia programów szkoleniowych należy zwrócić szczególną uwagę na prawa podstawowe, zważywszy na fakt, że to z pracownikami straży granicznej stykają się w pierwszej kolejności uchodźcy i imigranci, z których większość znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

5.5

Innym istotnym elementem jej gotowości operacyjnej są szkolenia. EKES uważa, że konieczne jest szkolenie zarówno europejskiej straży granicznej, jak i straży granicznej państw członkowskich. Agencja powinna pełnić przewodnią rolę w zakresie szkolenia i przekazywania dobrych praktyk między strażami granicznymi wszystkich państw członkowskich. Podczas prowadzenia programów szkoleniowych należy zwrócić szczególną uwagę na prawa podstawowe, zważywszy na fakt, że to z pracownikami straży granicznej stykają się w pierwszej kolejności uchodźcy i imigranci, z których większość znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji.

| 5.6 | Pozytywnie należy ocenić fakt udziału agencji w operacjach powrotów. Ze względu na uwagę, jaka będzie poświęcana w przyszłości tej polityce, zasoby przydzielone agencji mogą okazać się niewystarczające. Zarówno w treści komunikatu, jak i pod względem operacyjnym należy wyjaśnić zasady, na których agencja będzie uczestniczyć w działaniach związanych z powrotami, zwłaszcza podczas przeprowadzania działań z własnej inicjatywy. Agencja powinna również upewnić się, że będzie brać udział w operacjach powrotów przeprowadzanych z pełnym poszanowaniem praw podstawowych zainteresowanych osób (13). |
| --- | --- |

5.6

Pozytywnie należy ocenić fakt udziału agencji w operacjach powrotów. Ze względu na uwagę, jaka będzie poświęcana w przyszłości tej polityce, zasoby przydzielone agencji mogą okazać się niewystarczające. Zarówno w treści komunikatu, jak i pod względem operacyjnym należy wyjaśnić zasady, na których agencja będzie uczestniczyć w działaniach związanych z powrotami, zwłaszcza podczas przeprowadzania działań z własnej inicjatywy. Agencja powinna również upewnić się, że będzie brać udział w operacjach powrotów przeprowadzanych z pełnym poszanowaniem praw podstawowych zainteresowanych osób (13).

| 5.7 | Agencja powinna współpracować z właściwymi organami władz w celu zapewnienia odpowiednich warunków przyjmowania osób powracających, w tym w odniesieniu do ich bezpieczeństwa. EKES uważa, że przestrzeganie praw człowieka jest warunkiem wstępnym podpisania umów o readmisji z krajami trzecimi i nie zgadza się, aby państwa członkowskie lub cała Unia Europejska podpisywały konwencje o powrocie z krajami, które nie ratyfikowały głównych międzynarodowych instrumentów na rzecz ochrony praw człowieka lub systematycznie je naruszają (14). |
| --- | --- |

5.7

Agencja powinna współpracować z właściwymi organami władz w celu zapewnienia odpowiednich warunków przyjmowania osób powracających, w tym w odniesieniu do ich bezpieczeństwa. EKES uważa, że przestrzeganie praw człowieka jest warunkiem wstępnym podpisania umów o readmisji z krajami trzecimi i nie zgadza się, aby państwa członkowskie lub cała Unia Europejska podpisywały konwencje o powrocie z krajami, które nie ratyfikowały głównych międzynarodowych instrumentów na rzecz ochrony praw człowieka lub systematycznie je naruszają (14).

| 5.8 | Ochrona praw podstawowych musi być dla agencji priorytetem. Prawa te mają zastosowanie wobec wszystkich, a nie tylko wobec obywateli Unii. Osoby ubiegające się o azyl i imigranci objęci są ochroną wynikającą z EKPC i Karty praw podstawowych UE (15). EKES wyraża w szczególności zaniepokojenie, jeśli chodzi o przestrzeganie praw podstawowych w ramach operacji przeprowadzanych w państwach trzecich, o zasady niedyskryminacji podczas weryfikacji przy wjeździe na terytorium Unii, o zbiorowe wydalenia oraz wydalenia imigrantów i osób ubiegających się o azyl do państw, które naruszają prawa człowieka, jak również o ochronę osób szczególnie narażonych, takich jak kobiety i małoletni bez opieki. |
| --- | --- |

5.8

Ochrona praw podstawowych musi być dla agencji priorytetem. Prawa te mają zastosowanie wobec wszystkich, a nie tylko wobec obywateli Unii. Osoby ubiegające się o azyl i imigranci objęci są ochroną wynikającą z EKPC i Karty praw podstawowych UE (15). EKES wyraża w szczególności zaniepokojenie, jeśli chodzi o przestrzeganie praw podstawowych w ramach operacji przeprowadzanych w państwach trzecich, o zasady niedyskryminacji podczas weryfikacji przy wjeździe na terytorium Unii, o zbiorowe wydalenia oraz wydalenia imigrantów i osób ubiegających się o azyl do państw, które naruszają prawa człowieka, jak również o ochronę osób szczególnie narażonych, takich jak kobiety i małoletni bez opieki.

| 5.9 | W celu zapewnienia, że ochrona praw podstawowych otrzyma odpowiednią uwagę i wsparcie, EKES oferuje pomoc agencji poprzez wysłanie przedstawiciela na forum doradcze ds. praw podstawowych. Zaleca ponadto, aby agencja otwarcie podchodziła do niezależnej oceny swoich procedur oraz prowadzonych przez siebie działań. Jeśli chodzi o jej organizację wewnętrzną, zdaniem Komitetu wystarczające może być wyznaczenie urzędnika ds. praw podstawowych, pod warunkiem że będzie on miał do dyspozycji skonsolidowaną organizację roboczą oraz szerokie kompetencje i zasoby. |
| --- | --- |

5.9

W celu zapewnienia, że ochrona praw podstawowych otrzyma odpowiednią uwagę i wsparcie, EKES oferuje pomoc agencji poprzez wysłanie przedstawiciela na forum doradcze ds. praw podstawowych. Zaleca ponadto, aby agencja otwarcie podchodziła do niezależnej oceny swoich procedur oraz prowadzonych przez siebie działań. Jeśli chodzi o jej organizację wewnętrzną, zdaniem Komitetu wystarczające może być wyznaczenie urzędnika ds. praw podstawowych, pod warunkiem że będzie on miał do dyspozycji skonsolidowaną organizację roboczą oraz szerokie kompetencje i zasoby.

| 5.10 | EKES pozytywnie ocenia opracowanie, jego zdaniem niezbędnego, nowego europejskiego dokumentu podróży przeznaczonego dla obywateli państw trzecich i używanego przez nich przy operacjach powrotu. |
| --- | --- |

5.10

EKES pozytywnie ocenia opracowanie, jego zdaniem niezbędnego, nowego europejskiego dokumentu podróży przeznaczonego dla obywateli państw trzecich i używanego przez nich przy operacjach powrotu.

| 5.11 | EKES uważa, że kodeks graniczny Schengen może zostać zmieniony pod warunkiem dołożenia niezbędnych starań, aby kontrole stosowane wobec obywateli Unii, niezależnie od tego, czy należą do strefy Schengen czy nie, nie stanowiły przeszkody dla ich mobilności, będącej jedną z ich podstawowych swobód. Powszechne stosowanie takich kontroli, przeprowadzanych za pomocą mniej lub bardziej zaawansowanych technicznie środków, zagrozi zdolności funkcjonowania systemu Schengen. |
| --- | --- |

5.11

EKES uważa, że kodeks graniczny Schengen może zostać zmieniony pod warunkiem dołożenia niezbędnych starań, aby kontrole stosowane wobec obywateli Unii, niezależnie od tego, czy należą do strefy Schengen czy nie, nie stanowiły przeszkody dla ich mobilności, będącej jedną z ich podstawowych swobód. Powszechne stosowanie takich kontroli, przeprowadzanych za pomocą mniej lub bardziej zaawansowanych technicznie środków, zagrozi zdolności funkcjonowania systemu Schengen.

| 5.12 | EKES pragnie ponownie przywołać swoje zalecenia dotyczące potrzeby otwarcia się na społeczeństwo obywatelskie na wszystkich szczeblach i we wszystkich działaniach. Komitet przypomina, że społeczeństwo obywatelskie i obywatele odegrali kluczową rolę w zapobieżeniu pogorszenia się sytuacji humanitarnej, zarówno na wodach terytorialnych państw członkowskich, jak i na ich terytoriach. Uważa za priorytet przyznanie pomocy społeczeństwu obywatelskiemu, które stara się udzielać pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych mimo bardzo ograniczonych zasobów. |
| --- | --- |

5.12

EKES pragnie ponownie przywołać swoje zalecenia dotyczące potrzeby otwarcia się na społeczeństwo obywatelskie na wszystkich szczeblach i we wszystkich działaniach. Komitet przypomina, że społeczeństwo obywatelskie i obywatele odegrali kluczową rolę w zapobieżeniu pogorszenia się sytuacji humanitarnej, zarówno na wodach terytorialnych państw członkowskich, jak i na ich terytoriach. Uważa za priorytet przyznanie pomocy społeczeństwu obywatelskiemu, które stara się udzielać pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych mimo bardzo ograniczonych zasobów.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dz.U. C 133 z 14.4.2016, s. 1.

1

(2)  Dz.U. C 177 z 18.5.2016, s. 57.

2

(3)  Dz.U. C 108 z 30.4.2004, s. 97.

3

(4)  Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 162.

4

(5)  http://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2015/11/20-jha-conclusions-counter-terrorism

5

(6)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-european-migration-forum-1

6

(7)  Dz.U. C 451 z 16.12.2014, s. 1, Dz.U. C 458 z 19.12.2014, s. 7, Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 162.

7

(8)  Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 29.

8

(9)  Dz.U. C 451 z 16.12.2014, s. 1.

9

(10)  Dz.U. C 71 z 24.2.2016, s. 82.

10

(11)  http://www.unhcr.org/56ec533e9.html

11

(12)  Zob. przypis 8.

12

(13)  Art. 19 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wyraźnie zakazuje wydaleń zbiorowych i stanowi, że nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.

13

(14)  Zob. przypis 8.

14

(15)  Zob. przypis 8.

15

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/116 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/116

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego zarządzania zewnętrznymi flotami rybackimi, uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1006/2008

(COM(2015) 636 final – 2015/0289 (COD))

(2016/C 303/16)

| Sprawozdawca: | Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

Parlament Europejski, w dniu 17 grudnia 2015 r., oraz Rada, w dniu 22 grudnia 2015 r., postanowiły, zgodnie z art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego zarządzania zewnętrznymi flotami rybackimi, uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1006/2008

(COM(2015) 636 final – 2015/0289 (COD)).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 11 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 146 do 4 (8 osób wstrzymało się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

| 1.1 | EKES podziela cele, do których dąży Komisja Europejska w ramach tego wniosku. W związku z tym uważa, że konieczne jest dokonanie przeglądu obowiązującego rozporządzenia, aby zadbać o uproszczenie przepisów, zwiększyć przejrzystość, usprawnić rządzenie, zagwarantować skuteczne kontrole stosowania norm, wzmocnić zasadę wzajemności wobec państw trzecich oraz zachować wielowiekową tradycję działalności połowowej, zapewniając jej zrównoważenie. |
| --- | --- |

1.1

EKES podziela cele, do których dąży Komisja Europejska w ramach tego wniosku. W związku z tym uważa, że konieczne jest dokonanie przeglądu obowiązującego rozporządzenia, aby zadbać o uproszczenie przepisów, zwiększyć przejrzystość, usprawnić rządzenie, zagwarantować skuteczne kontrole stosowania norm, wzmocnić zasadę wzajemności wobec państw trzecich oraz zachować wielowiekową tradycję działalności połowowej, zapewniając jej zrównoważenie.

| 1.2 | Jednakże Komitet uważa, że wniosek w obecnej formie mógłby stanowić nadmierne obciążenie biurokratyczne i administracyjne dla Komisji Europejskiej, państw członkowskich i operatorów, co – w wypadku niezapewnienia niezbędnych zasobów technicznych, materialnych i ludzkich – zagroziłoby pożądanym działaniom w zakresie uproszczenia oraz wywołałoby negatywne skutki społeczno-gospodarcze dla przedsiębiorców i pracowników w sektorze rybołówstwa. |
| --- | --- |

1.2

Jednakże Komitet uważa, że wniosek w obecnej formie mógłby stanowić nadmierne obciążenie biurokratyczne i administracyjne dla Komisji Europejskiej, państw członkowskich i operatorów, co – w wypadku niezapewnienia niezbędnych zasobów technicznych, materialnych i ludzkich – zagroziłoby pożądanym działaniom w zakresie uproszczenia oraz wywołałoby negatywne skutki społeczno-gospodarcze dla przedsiębiorców i pracowników w sektorze rybołówstwa.

| 1.3 | EKES wnioskuje o przeznaczenie wystarczających zasobów kadrowych i środków budżetowych dla działu Dyrekcji Generalnej ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa Komisji Europejskiej odpowiedzialnego za te kwestie oraz dla organów kontroli państw członkowskich, tak by mogły one odpowiednio wykonywać swoje zadania. |
| --- | --- |

1.3

EKES wnioskuje o przeznaczenie wystarczających zasobów kadrowych i środków budżetowych dla działu Dyrekcji Generalnej ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa Komisji Europejskiej odpowiedzialnego za te kwestie oraz dla organów kontroli państw członkowskich, tak by mogły one odpowiednio wykonywać swoje zadania.

| 1.4 | Komitet stoi na stanowisku, że odpowiedzialność za rozpatrywanie upoważnień do połowów powinna spoczywać na państwach członkowskich, natomiast należy zezwolić Komisji Europejskiej na sprawdzanie ważności upoważnienia na podstawie kryteriów kwalifikowalności. Komisja, jako strażnik traktatów, będzie czuwać nad wypełnieniem przez państwa członkowskie ich zobowiązań. |
| --- | --- |

1.4

Komitet stoi na stanowisku, że odpowiedzialność za rozpatrywanie upoważnień do połowów powinna spoczywać na państwach członkowskich, natomiast należy zezwolić Komisji Europejskiej na sprawdzanie ważności upoważnienia na podstawie kryteriów kwalifikowalności. Komisja, jako strażnik traktatów, będzie czuwać nad wypełnieniem przez państwa członkowskie ich zobowiązań.

| 1.5 | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, Rady Ministrów ds. Rybołówstwa UE i Parlamentu Europejskiego o uwzględnienie ogólnych i szczegółowych uwag przedstawionych w niniejszej opinii. |
| --- | --- |

1.5

EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, Rady Ministrów ds. Rybołówstwa UE i Parlamentu Europejskiego o uwzględnienie ogólnych i szczegółowych uwag przedstawionych w niniejszej opinii.

2.   Kontekst

| 2.1 | Wspólna polityka rybołówstwa (WPRyb) obejmuje ochronę żywych zasobów morza oraz zarządzanie rybołówstwem i flotami eksploatującymi takie zasoby. Obejmuje ona działalność połowową prowadzoną na wodach Unii, jak również działalność prowadzoną poza wodami Unii przez unijne statki rybackie. WPRyb została zreformowana rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. |
| --- | --- |

2.1

Wspólna polityka rybołówstwa (WPRyb) obejmuje ochronę żywych zasobów morza oraz zarządzanie rybołówstwem i flotami eksploatującymi takie zasoby. Obejmuje ona działalność połowową prowadzoną na wodach Unii, jak również działalność prowadzoną poza wodami Unii przez unijne statki rybackie. WPRyb została zreformowana rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r.

| 2.2 | Rozporządzenie Rady (WE) nr 1006/2008 z dnia 29 września 2008 r. reguluje upoważnienia statków unijnych do dokonywania połowów poza wodami Unii i upoważnienia przyznawane statkom rybackim państw trzecich na prowadzenie działalności na wodach Unii. |
| --- | --- |

2.2

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1006/2008 z dnia 29 września 2008 r. reguluje upoważnienia statków unijnych do dokonywania połowów poza wodami Unii i upoważnienia przyznawane statkom rybackim państw trzecich na prowadzenie działalności na wodach Unii.

| 2.3 | Komisja uważa, że należy zmienić obowiązujące rozporządzenie w sprawie upoważnień do połowów, aby odpowiednio realizować cele nowej WPRyb oraz zapewnić spójność z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1005/2008 z dnia 29 września 2008 r. ustanawiającym wspólnotowy system zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom (NNN) oraz ich powstrzymywania i eliminowania i z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1224/2009 z dnia 20 listopada 2009 r. ustanawiającym wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa. |
| --- | --- |

2.3

Komisja uważa, że należy zmienić obowiązujące rozporządzenie w sprawie upoważnień do połowów, aby odpowiednio realizować cele nowej WPRyb oraz zapewnić spójność z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1005/2008 z dnia 29 września 2008 r. ustanawiającym wspólnotowy system zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom (NNN) oraz ich powstrzymywania i eliminowania i z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1224/2009 z dnia 20 listopada 2009 r. ustanawiającym wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa.

| 2.4 | Jednocześnie Komisja zwraca uwagę na zobowiązania międzynarodowe podjęte przez Unię jako umawiającą się stronę Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, a także w wyniku przyjęcia porozumienia FAO o wspieraniu przestrzegania przez statki rybackie międzynarodowych środków ochrony i zarządzania na pełnym morzu oraz zatwierdzenia międzynarodowego planu działania FAO na rzecz zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania. |
| --- | --- |

2.4

Jednocześnie Komisja zwraca uwagę na zobowiązania międzynarodowe podjęte przez Unię jako umawiającą się stronę Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, a także w wyniku przyjęcia porozumienia FAO o wspieraniu przestrzegania przez statki rybackie międzynarodowych środków ochrony i zarządzania na pełnym morzu oraz zatwierdzenia międzynarodowego planu działania FAO na rzecz zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania.

| 2.5 | Wniosek rozszerza zakres stosowania o takie kwestie, jak wydawanie upoważnień bezpośrednich w przypadku, gdy nie istnieje obowiązująca umowa o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów z odpowiednim państwem trzecim, wydawanie upoważnień i sprawozdawczość w odniesieniu do statków pomocniczych dla statków rybackich, kontrola zmian bandery, ponowny przydział niewykorzystanych uprawnień do połowów i konieczność ustanowienia ram prawnych, które pomogą Unii lepiej monitorować działalność czarterowanych unijnych statków rybackich na podstawie tego, co zostało przyjęte przez odpowiednią regionalną organizację ds. zarządzania rybołówstwem. |
| --- | --- |

2.5

Wniosek rozszerza zakres stosowania o takie kwestie, jak wydawanie upoważnień bezpośrednich w przypadku, gdy nie istnieje obowiązująca umowa o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów z odpowiednim państwem trzecim, wydawanie upoważnień i sprawozdawczość w odniesieniu do statków pomocniczych dla statków rybackich, kontrola zmian bandery, ponowny przydział niewykorzystanych uprawnień do połowów i konieczność ustanowienia ram prawnych, które pomogą Unii lepiej monitorować działalność czarterowanych unijnych statków rybackich na podstawie tego, co zostało przyjęte przez odpowiednią regionalną organizację ds. zarządzania rybołówstwem.

| 2.6 | Jednocześnie wniosek reguluje wiele innych kwestii, takich jak wymiana danych drogą elektroniczną między państwami członkowskimi i Komisją, ustanowienie elektronicznego rejestru upoważnień do połowów w Unii, przepisy dla statków państw trzecich poławiających na wodach Unii, łącznie z danymi dotyczącymi dokonanych połowów, zgodnymi z przepisami mającymi zastosowanie do unijnych statków rybackich, a także możliwość przyjmowania przez Komisję aktów delegowanych oraz, w stosownych przypadkach, aktów wykonawczych mających natychmiastowe zastosowanie. |
| --- | --- |

2.6

Jednocześnie wniosek reguluje wiele innych kwestii, takich jak wymiana danych drogą elektroniczną między państwami członkowskimi i Komisją, ustanowienie elektronicznego rejestru upoważnień do połowów w Unii, przepisy dla statków państw trzecich poławiających na wodach Unii, łącznie z danymi dotyczącymi dokonanych połowów, zgodnymi z przepisami mającymi zastosowanie do unijnych statków rybackich, a także możliwość przyjmowania przez Komisję aktów delegowanych oraz, w stosownych przypadkach, aktów wykonawczych mających natychmiastowe zastosowanie.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | EKES podziela cele, do których dąży Komisja Europejska w ramach tego wniosku, czyli zwiększenie zdolności UE do monitorowania swojej floty poza wodami Unii, niezależnie od ram jej działalności, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia równowagi pomiędzy lepszą kontrolą floty Unii a zmniejszeniem nakładu pracy dla administracji krajowych i UE. EKE uważa, że konieczne jest dokonanie przeglądu obowiązującego rozporządzenia, aby zadbać o uproszczenie przepisów, zwiększyć przejrzystość, usprawnić rządzenie, zagwarantować skuteczne kontrole stosowania norm, wzmocnić zasadę wzajemności wobec państw trzecich oraz zachować wielowiekową tradycję działalności połowowej, zapewniając jej zrównoważenie. |
| --- | --- |

3.1

EKES podziela cele, do których dąży Komisja Europejska w ramach tego wniosku, czyli zwiększenie zdolności UE do monitorowania swojej floty poza wodami Unii, niezależnie od ram jej działalności, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia równowagi pomiędzy lepszą kontrolą floty Unii a zmniejszeniem nakładu pracy dla administracji krajowych i UE. EKE uważa, że konieczne jest dokonanie przeglądu obowiązującego rozporządzenia, aby zadbać o uproszczenie przepisów, zwiększyć przejrzystość, usprawnić rządzenie, zagwarantować skuteczne kontrole stosowania norm, wzmocnić zasadę wzajemności wobec państw trzecich oraz zachować wielowiekową tradycję działalności połowowej, zapewniając jej zrównoważenie.

| 3.2 | Jednakże Komitet uważa, że wniosek w obecnej formie, bez określenia odpowiednich instrumentów służących uproszczeniu systemu, mógłby stanowić nadmierne obciążenie biurokratyczne i administracyjne, co – w wypadku niezapewnienia niezbędnych zasobów technicznych, materialnych i ludzkich – zagroziłoby pożądanym działaniom w zakresie uproszczenia. Konieczne jest ustanowienie skutecznej procedury wydawania licencji, która zagwarantuje ich legalność, ale będzie jednocześnie prosta i szybka. Brak takiej procedury miałby poważne konsekwencje dla operatorów w UE w postaci opóźnień w wydawaniu licencji, a przez to utraty dni połowów, co miałoby negatywne skutki ze społeczno-gospodarczego punktu widzenia. |
| --- | --- |

3.2

Jednakże Komitet uważa, że wniosek w obecnej formie, bez określenia odpowiednich instrumentów służących uproszczeniu systemu, mógłby stanowić nadmierne obciążenie biurokratyczne i administracyjne, co – w wypadku niezapewnienia niezbędnych zasobów technicznych, materialnych i ludzkich – zagroziłoby pożądanym działaniom w zakresie uproszczenia. Konieczne jest ustanowienie skutecznej procedury wydawania licencji, która zagwarantuje ich legalność, ale będzie jednocześnie prosta i szybka. Brak takiej procedury miałby poważne konsekwencje dla operatorów w UE w postaci opóźnień w wydawaniu licencji, a przez to utraty dni połowów, co miałoby negatywne skutki ze społeczno-gospodarczego punktu widzenia.

| 3.3 | EKES zdaje sobie sprawę z niewystarczającej liczby pracowników działu Dyrekcji Generalnej ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa Komisji Europejskiej odpowiedzialnego za te kwestie oraz organów kontroli państw członkowskich. W związku z tym wnioskuje o przeznaczenie wystarczających zasobów kadrowych i środków budżetowych, tak aby mogły one odpowiednio wykonywać swoje zadania. |
| --- | --- |

3.3

EKES zdaje sobie sprawę z niewystarczającej liczby pracowników działu Dyrekcji Generalnej ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa Komisji Europejskiej odpowiedzialnego za te kwestie oraz organów kontroli państw członkowskich. W związku z tym wnioskuje o przeznaczenie wystarczających zasobów kadrowych i środków budżetowych, tak aby mogły one odpowiednio wykonywać swoje zadania.

| 3.4 | Podkreślając ważną rolę Komisji Europejskiej w całym procesie, Komitet stoi na stanowisku, że odpowiedzialność za rozpatrywanie upoważnień do połowów powinna spoczywać na państwach członkowskich, natomiast należy zezwolić Komisji Europejskiej na sprawdzanie ważności upoważnienia na podstawie kryteriów kwalifikowalności. |
| --- | --- |

3.4

Podkreślając ważną rolę Komisji Europejskiej w całym procesie, Komitet stoi na stanowisku, że odpowiedzialność za rozpatrywanie upoważnień do połowów powinna spoczywać na państwach członkowskich, natomiast należy zezwolić Komisji Europejskiej na sprawdzanie ważności upoważnienia na podstawie kryteriów kwalifikowalności.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1 | Zdaniem EKES-u definicja „programu obecności obserwatorów” zawarta w art. 3 lit. f) powinna obejmować, oprócz programu realizowanego pod auspicjami regionalnej organizacji ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO), program realizowany przez państwa członkowskie, nie tylko w celu sprawdzenia, czy statek przestrzega przepisów, ale również w celu zbierania danych. |
| --- | --- |

4.1

Zdaniem EKES-u definicja „programu obecności obserwatorów” zawarta w art. 3 lit. f) powinna obejmować, oprócz programu realizowanego pod auspicjami regionalnej organizacji ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO), program realizowany przez państwa członkowskie, nie tylko w celu sprawdzenia, czy statek przestrzega przepisów, ale również w celu zbierania danych.

| 4.2 | Artykuł 5 ust. 1 lit. d) stanowi, że państwo członkowskie bandery może wydać upoważnienie do prowadzenia działalności połowowej, jeśli operator i statek rybacki nie byli objęci sankcjami za poważne naruszenie przepisów w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie upoważnienia do połowów. EKES uważa, że to kryterium kwalifikowalności należy wyeliminować, gdyż może ono skutkować podwójną sankcją, która byłaby nieproporcjonalna i dyskryminująca. Komitet jest zdania, że rozporządzenia nr 1224/2009 (w sprawie systemu kontroli) i nr 1005/2008 (w sprawie systemu zapobiegania połowom NNN) przewidują już procedurę i sankcje w przypadku poważnych naruszeń przepisów, których dopuszczono się zarówno na wodach UE, jak i poza nimi. |
| --- | --- |

4.2

Artykuł 5 ust. 1 lit. d) stanowi, że państwo członkowskie bandery może wydać upoważnienie do prowadzenia działalności połowowej, jeśli operator i statek rybacki nie byli objęci sankcjami za poważne naruszenie przepisów w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie upoważnienia do połowów. EKES uważa, że to kryterium kwalifikowalności należy wyeliminować, gdyż może ono skutkować podwójną sankcją, która byłaby nieproporcjonalna i dyskryminująca. Komitet jest zdania, że rozporządzenia nr 1224/2009 (w sprawie systemu kontroli) i nr 1005/2008 (w sprawie systemu zapobiegania połowom NNN) przewidują już procedurę i sankcje w przypadku poważnych naruszeń przepisów, których dopuszczono się zarówno na wodach UE, jak i poza nimi.

| 4.3 | Artykuł 7 ust. 5 stanowi, że na wniosek Komisji państwo członkowskie bandery odmawia wydania upoważnienia, zawiesza je lub wycofuje w przypadkach „nadrzędnych względów politycznych (...)”. Zdaniem EKES-u sformułowanie to jest zbyt niejednoznaczne i może prowadzić do sytuacji niepewności prawa dla operatorów, w zależności od tego, co w danym przypadku Komisja Europejska uzna za „nadrzędne względy polityczne”. W artykule tym należy sprecyzować, że odmowa, zawieszenie lub wycofanie upoważnienia następuje – na wniosek Komisji – w przypadku gdy uzna ona, że zachodzi poważne ryzyko naruszenia przepisów. |
| --- | --- |

4.3

Artykuł 7 ust. 5 stanowi, że na wniosek Komisji państwo członkowskie bandery odmawia wydania upoważnienia, zawiesza je lub wycofuje w przypadkach „nadrzędnych względów politycznych (...)”. Zdaniem EKES-u sformułowanie to jest zbyt niejednoznaczne i może prowadzić do sytuacji niepewności prawa dla operatorów, w zależności od tego, co w danym przypadku Komisja Europejska uzna za „nadrzędne względy polityczne”. W artykule tym należy sprecyzować, że odmowa, zawieszenie lub wycofanie upoważnienia następuje – na wniosek Komisji – w przypadku gdy uzna ona, że zachodzi poważne ryzyko naruszenia przepisów.

| 4.4 | Artykuł 8 stanowi, że unijny statek rybacki może prowadzić działalność połowową na wodach państwa trzeciego, jeżeli państwo to jest umawiającą się stroną lub współpracującym podmiotem niebędącym stroną RFMO. EKES zwraca uwagę na sytuację Gwinei Bissau, kraju, z którym UE zawarła umowę o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów, ale nie jest on ani umawiającą się stroną, ani współpracującym podmiotem niebędącym stroną Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Tuńczyka Atlantyckiego (ICCAT). W związku z tym Komitet uważa, że UE nie powinna zajmować się kwestiami naruszającymi suwerenność państw trzecich. Poza tym tego rodzaju wymóg stawiałby flotę UE w niekorzystnej sytuacji, jeśli chodzi o konkurencję w stosunku do flot państw trzecich, które nie muszą spełniać wspomnianego wymogu. W każdym razie EKES zachęca Komisję Europejską do kontynuowania wysiłków, w ramach umowy o partnerstwie w sprawie połowów, by zapewnić udział Gwinei Bissau w pracach ICCAT w celu osiągnięcia zrównoważonej eksploatacji zasobów. |
| --- | --- |

4.4

Artykuł 8 stanowi, że unijny statek rybacki może prowadzić działalność połowową na wodach państwa trzeciego, jeżeli państwo to jest umawiającą się stroną lub współpracującym podmiotem niebędącym stroną RFMO. EKES zwraca uwagę na sytuację Gwinei Bissau, kraju, z którym UE zawarła umowę o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów, ale nie jest on ani umawiającą się stroną, ani współpracującym podmiotem niebędącym stroną Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Tuńczyka Atlantyckiego (ICCAT). W związku z tym Komitet uważa, że UE nie powinna zajmować się kwestiami naruszającymi suwerenność państw trzecich. Poza tym tego rodzaju wymóg stawiałby flotę UE w niekorzystnej sytuacji, jeśli chodzi o konkurencję w stosunku do flot państw trzecich, które nie muszą spełniać wspomnianego wymogu. W każdym razie EKES zachęca Komisję Europejską do kontynuowania wysiłków, w ramach umowy o partnerstwie w sprawie połowów, by zapewnić udział Gwinei Bissau w pracach ICCAT w celu osiągnięcia zrównoważonej eksploatacji zasobów.

| 4.5 | W odniesieniu do art. 12 ust. 3 i 4 EKES jest zaniepokojony tym, że Komisja Europejska mogłaby spowalniać procedurę wydawania upoważnień do połowów. |
| --- | --- |

4.5

W odniesieniu do art. 12 ust. 3 i 4 EKES jest zaniepokojony tym, że Komisja Europejska mogłaby spowalniać procedurę wydawania upoważnień do połowów.

| 4.6 | W odniesieniu do art. 13 i 14 dotyczących ponownego przydziału niewykorzystanych uprawnień do połowów w ramach umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów Komitet wzywa Komisję Europejską do zachowania wewnętrznej spójności w kontekście ponownego przydziału uprawnień do połowów zarówno na wodach unijnych, jak i w ramach dwustronnych umów w sprawie połowów z państwami trzecimi, na przykład z Norwegią. |
| --- | --- |

4.6

W odniesieniu do art. 13 i 14 dotyczących ponownego przydziału niewykorzystanych uprawnień do połowów w ramach umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów Komitet wzywa Komisję Europejską do zachowania wewnętrznej spójności w kontekście ponownego przydziału uprawnień do połowów zarówno na wodach unijnych, jak i w ramach dwustronnych umów w sprawie połowów z państwami trzecimi, na przykład z Norwegią.

| 4.7 | Artykuł 18 lit. c) stanowi, że państwo członkowskie bandery może wydać upoważnienie do połowów tylko wtedy, jeżeli operator przedstawił dowód na zrównoważony charakter planowanej działalności połowowej na podstawie oceny naukowej zapewnianej przez państwo trzecie lub przez regionalną organizację ds. zarządzania rybołówstwem oraz analizy tej oceny przez państwo członkowskie bandery na podstawie oceny krajowego instytutu naukowego. Komitet jest zdania, że należy zrezygnować z dokonywania tej ostatniej analizy przez państwo członkowskie bandery. |
| --- | --- |

4.7

Artykuł 18 lit. c) stanowi, że państwo członkowskie bandery może wydać upoważnienie do połowów tylko wtedy, jeżeli operator przedstawił dowód na zrównoważony charakter planowanej działalności połowowej na podstawie oceny naukowej zapewnianej przez państwo trzecie lub przez regionalną organizację ds. zarządzania rybołówstwem oraz analizy tej oceny przez państwo członkowskie bandery na podstawie oceny krajowego instytutu naukowego. Komitet jest zdania, że należy zrezygnować z dokonywania tej ostatniej analizy przez państwo członkowskie bandery.

| 4.8 | Artykuł 19 ust. 2 stanowi, że Komisja Europejska będzie dysponowała terminem 15 dni kalendarzowych na przeanalizowanie dokumentacji przekazanej przez państwa członkowskie, a w razie problemu z jakimkolwiek statkiem (i/lub armatorem) – terminem 2 miesięcy na wyrażenie sprzeciwu wobec udzielenia upoważnienia. Zastosowanie tego ustępu może spowodować znaczące opóźnienia w udzielaniu bezpośrednich upoważnień do połowów. |
| --- | --- |

4.8

Artykuł 19 ust. 2 stanowi, że Komisja Europejska będzie dysponowała terminem 15 dni kalendarzowych na przeanalizowanie dokumentacji przekazanej przez państwa członkowskie, a w razie problemu z jakimkolwiek statkiem (i/lub armatorem) – terminem 2 miesięcy na wyrażenie sprzeciwu wobec udzielenia upoważnienia. Zastosowanie tego ustępu może spowodować znaczące opóźnienia w udzielaniu bezpośrednich upoważnień do połowów.

| 4.9 | Artykuł 27 przewiduje, że państwo członkowskie bandery zgłasza do Komisji upoważnienie do połowów co najmniej 15 dni kalendarzowych przed rozpoczęciem planowanej działalności połowowej na pełnym morzu. Zgodnie z wcześniejszą argumentacją EKES uważa, że należy zrezygnować z terminu 15 dni, postanawiając po prostu, że upoważnienie należy zgłosić do Komisji Europejskiej przed rozpoczęciem działalności. |
| --- | --- |

4.9

Artykuł 27 przewiduje, że państwo członkowskie bandery zgłasza do Komisji upoważnienie do połowów co najmniej 15 dni kalendarzowych przed rozpoczęciem planowanej działalności połowowej na pełnym morzu. Zgodnie z wcześniejszą argumentacją EKES uważa, że należy zrezygnować z terminu 15 dni, postanawiając po prostu, że upoważnienie należy zgłosić do Komisji Europejskiej przed rozpoczęciem działalności.

| 4.10 | EKES uważa za bardzo wskazane, aby wszelka wymiana informacji między Komisją a państwami członkowskimi oraz państwami trzecimi odbywała się drogą elektroniczną. Jednocześnie uważa za konieczne ustanowienie elektronicznego rejestru upoważnień do połowów. |
| --- | --- |

4.10

EKES uważa za bardzo wskazane, aby wszelka wymiana informacji między Komisją a państwami członkowskimi oraz państwami trzecimi odbywała się drogą elektroniczną. Jednocześnie uważa za konieczne ustanowienie elektronicznego rejestru upoważnień do połowów.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

ZAŁĄCZNIK

Następujący fragment opinii sekcji, który uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów (art. 54 ust. 4 regulaminu wewnętrznego), został zmieniony wskutek przyjęcia poprawek przez Zgromadzenie:

Punkt 4.2

Artykuł 5 ust. 1 lit. d) stanowi, że państwo członkowskie bandery może wydać upoważnienie do prowadzenia działalności połowowej, jeśli operator i statek rybacki nie byli objęci sankcjami za poważne naruszenie przepisów w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie upoważnienia do połowów. EKES uważa, że należy odpowiednio karać operatorów za poważne naruszenie przepisów: niewydanie upoważnienia do połowów nie stanowi podwójnej sankcji dla operatora, lecz wynika ze stosowania kryterium kwalifikowalności. Jednocześnie Komitet jest zdania, że środek ten należy stosować wyłącznie w sytuacji prawomocnych wyroków.

Uzasadnienie

Proponowane kryterium może skutkować podwójną sankcją, która byłaby nieproporcjonalna, ponieważ operator i kapitan statku nie tylko podlegaliby sankcjom przewidzianym w art. 90–92 rozporządzenia Rady (WE) nr 1224/2009 z dnia 20 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa oraz w art. 42–47 rozporządzenia Rady (WE) nr 1005/2008 z dnia 29 września 2008 r. ustanawiającego wspólnotowy system zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania, lecz także nie kwalifikowaliby się do uzyskania upoważnienia.

W wymienionych artykułach określono już znaczące sankcje dla operatorów, którzy dopuszczają się poważnego naruszenia przepisów, a sankcje te obejmują cały wachlarz środków – od sankcji finansowej (co najmniej pięciokrotność wartości produktów rybołówstwa pozyskanych w wyniku poważnego naruszenia przepisów) po sankcje dodatkowe, takie jak:

| 1) | zajęcie statku rybackiego biorącego udział w naruszeniu; |
| --- | --- |

1)

zajęcie statku rybackiego biorącego udział w naruszeniu;

| 2) | czasowe unieruchomienie statku rybackiego; |
| --- | --- |

2)

czasowe unieruchomienie statku rybackiego;

| 3) | konfiskata narzędzi połowowych, połowów i produktów rybołówstwa objętych zakazem; |
| --- | --- |

3)

konfiskata narzędzi połowowych, połowów i produktów rybołówstwa objętych zakazem;

| 4) | zawieszenie lub cofnięcie upoważnienia do połowów; |
| --- | --- |

4)

zawieszenie lub cofnięcie upoważnienia do połowów;

| 5) | ograniczenie lub odebranie praw połowowych; |
| --- | --- |

5)

ograniczenie lub odebranie praw połowowych;

| 6) | czasowe lub stałe odebranie prawa do uzyskania nowych praw połowowych; |
| --- | --- |

6)

czasowe lub stałe odebranie prawa do uzyskania nowych praw połowowych;

| 7) | czasowy lub stały zakaz korzystania z pomocy publicznej lub dotacji; |
| --- | --- |

7)

czasowy lub stały zakaz korzystania z pomocy publicznej lub dotacji;

| 8) | zawieszenie lub cofnięcie statusu zatwierdzonego podmiotu gospodarczego przyznanego na mocy art. 16 ust. 3. |
| --- | --- |

8)

zawieszenie lub cofnięcie statusu zatwierdzonego podmiotu gospodarczego przyznanego na mocy art. 16 ust. 3.

Jednocześnie w art. 92 rozporządzenia nr 1224/2009 określa się system punktów za poważne naruszenia przepisów. Jeżeli całkowita liczba punktów jest równa określonej liczbie punktów lub jest wyższa od tej liczby, licencja połowowa zostaje automatycznie zawieszona na okres co najmniej dwóch miesięcy. Okres ten wynosi cztery miesiące, jeżeli licencja połowowa zostaje zawieszona po raz drugi, osiem miesięcy, jeżeli licencja połowowa zostaje zawieszona po raz trzeci, i jeden rok – jeżeli licencja połowowa zostaje zawieszona po raz czwarty w wyniku przyznania właścicielowi licencji określonej liczby punktów. Jeżeli określona liczba punktów zostaje przyznana właścicielowi po raz piąty, licencję połowową cofa się na stałe.

Uważamy również, że proponowane kryterium jest sprzeczne z zasadą niedyskryminacji, ponieważ do tego samego rodzaju naruszeń przepisów nie stosowałyby się takie same sankcje na wodach UE i poza nimi. Dopuszczając się takiego samego naruszenia, jednostki dokonujące połowów poza UE podlegałyby dodatkowej sankcji, jaką byłoby niekwalifikowanie się przez 12 miesięcy do uzyskania upoważnienia do połowów. W ten sposób tworzyłoby się podwójne standardy w odniesieniu do podobnych naruszeń.

Wynik głosowania

| Za: | 92 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 50 |
| Wstrzymało się: | 23 |

Za:

92

Przeciw:

50

Wstrzymało się:

23

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/122 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/122

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008

[COM(2016) 39 final – 2016/023 (COD)]

(2016/C 303/17)

| Sprawozdawca: | Vladimír NOVOTNÝ |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Vladimír NOVOTNÝ

Parlament Europejski, w dniu 4 lutego 2016 r., oraz Rada, w dniu 18 lutego 2016 r., postanowiły, zgodnie z art. 192 ust. 1, art. 207 oraz 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008

[COM(2016) 39 final – 2016/023 (COD)].

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 153 do 2 (3 osoby wstrzymały się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Komitet w pełni zaleca przyjęcie przedłożonego wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008, punktu wyjścia do ratyfikacji konwencji z Minamaty przez Unię Europejską jako całość oraz przez poszczególne państwa członkowskie. |
| --- | --- |

1.1.

Komitet w pełni zaleca przyjęcie przedłożonego wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008, punktu wyjścia do ratyfikacji konwencji z Minamaty przez Unię Europejską jako całość oraz przez poszczególne państwa członkowskie.

| 1.2. | Globalny problem emisji rtęci wymaga rozwiązania w wymiarze światowym, jakim jest konwencja z Minamaty. UE jest wraz z Japonią głównym propagatorem obniżania obciążenia środowiska naturalnego (i ludności) rtęcią, należy jednak mieć na uwadze, że rtęć i jej związki jeszcze długo pozostaną w środowisku naturalnym. |
| --- | --- |

1.2.

Globalny problem emisji rtęci wymaga rozwiązania w wymiarze światowym, jakim jest konwencja z Minamaty. UE jest wraz z Japonią głównym propagatorem obniżania obciążenia środowiska naturalnego (i ludności) rtęcią, należy jednak mieć na uwadze, że rtęć i jej związki jeszcze długo pozostaną w środowisku naturalnym.

| 1.3. | Komitet zauważa, że stałe działania Unii Europejskiej w zakresie problematyki rtęci w wymiarze światowym, a przede wszystkim w samej Unii, przyniosły obniżenie antropogenicznych emisji rtęci na terenie UE o 75 % w porównaniu z rokiem 1990, a obowiązujące rozwiązania prawne gwarantują dalsze stopniowe obniżanie antropogenicznych emisji rtęci. |
| --- | --- |

1.3.

Komitet zauważa, że stałe działania Unii Europejskiej w zakresie problematyki rtęci w wymiarze światowym, a przede wszystkim w samej Unii, przyniosły obniżenie antropogenicznych emisji rtęci na terenie UE o 75 % w porównaniu z rokiem 1990, a obowiązujące rozwiązania prawne gwarantują dalsze stopniowe obniżanie antropogenicznych emisji rtęci.

| 1.4. | Komitet zaleca, by UE w dalszym ciągu postępowała w sposób umożliwiający realizację ratyfikowanej konwencji z Minamaty po wejściu konwencji w życie. Komitet jest przekonany, że ramy prawne, regulujące przede wszystkim emisję, ale także procesy produkcyjne oraz wyroby, są wystarczające, aby spełnić przyjęte zobowiązania, które wynikają z konwencji, i aby konkurencyjność UE jako całości nie była zagrożona. |
| --- | --- |

1.4.

Komitet zaleca, by UE w dalszym ciągu postępowała w sposób umożliwiający realizację ratyfikowanej konwencji z Minamaty po wejściu konwencji w życie. Komitet jest przekonany, że ramy prawne, regulujące przede wszystkim emisję, ale także procesy produkcyjne oraz wyroby, są wystarczające, aby spełnić przyjęte zobowiązania, które wynikają z konwencji, i aby konkurencyjność UE jako całości nie była zagrożona.

| 1.5. | Komitet uważa za konieczne poświęcenie problematyce rtęci i jej substytutów w procesach produkcyjnych oraz wyrobach odpowiednich zasobów naukowych i badawczych UE. |
| --- | --- |

1.5.

Komitet uważa za konieczne poświęcenie problematyce rtęci i jej substytutów w procesach produkcyjnych oraz wyrobach odpowiednich zasobów naukowych i badawczych UE.

| 1.6. | Komitet zaleca także, by odpowiednie organy UE wzięły, wraz z państwami członkowskimi UE, sygnatariuszami konwencji, udział w przygotowywanej Konferencji Stron Konwencji (COP) 1 w sprawie rtęci w związku z ratyfikacją konwencji z Minamaty, wnosząc nową wiedzę, umożliwiającą dalsze obniżanie antropogenicznych emisji rtęci i jej wykorzystania w wyrobach oraz w procesach produkcyjnych. |
| --- | --- |

1.6.

Komitet zaleca także, by odpowiednie organy UE wzięły, wraz z państwami członkowskimi UE, sygnatariuszami konwencji, udział w przygotowywanej Konferencji Stron Konwencji (COP) 1 w sprawie rtęci w związku z ratyfikacją konwencji z Minamaty, wnosząc nową wiedzę, umożliwiającą dalsze obniżanie antropogenicznych emisji rtęci i jej wykorzystania w wyrobach oraz w procesach produkcyjnych.

2.   Wstęp

| 2.1. | Rtęć stanowi naturalny składnik skorupy ziemskiej, w której występuje średnio w ilości ok. 0,05 mg/kg, ze znacznym zróżnicowaniem lokalnym. W bardzo niewielkich ilościach obecna jest również w biosferze. Wchłanianie rtęci przez rośliny tłumaczy jej obecność w paliwach, takich jak węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny, a także w biopaliwach. Z punktu widzenia emisji rtęci spalanie biomasy jest praktycznie tożsame ze spalaniem węgla. Problematyka rtęci i jej emisji została dokładnie opisana w dokumentach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) (1). |
| --- | --- |

2.1.

Rtęć stanowi naturalny składnik skorupy ziemskiej, w której występuje średnio w ilości ok. 0,05 mg/kg, ze znacznym zróżnicowaniem lokalnym. W bardzo niewielkich ilościach obecna jest również w biosferze. Wchłanianie rtęci przez rośliny tłumaczy jej obecność w paliwach, takich jak węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny, a także w biopaliwach. Z punktu widzenia emisji rtęci spalanie biomasy jest praktycznie tożsame ze spalaniem węgla. Problematyka rtęci i jej emisji została dokładnie opisana w dokumentach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) (1).

| 2.2. | Gdy rtęć przedostanie się do środowiska naturalnego, pozostaje w nim, przenikając pod różnymi postaciami pomiędzy powietrzem, wodą, osadami, glebą oraz organizmami żywymi. Rtęć może przekształcić się (przede wszystkim wskutek metabolizmu drobnoustrojowego) w metylortęć, która może gromadzić się w organizmach, zwłaszcza w łańcuchu pokarmowym w środowisku wodnym (ryby i ssaki morskie). Bioakumulacja rtęci i pozostałych metali ciężkich oraz zdolność pokonywania przez nie w atmosferze dużych odległości stanowią powód, dla którego uważa się je za globalne zagrożenie dla środowiska. |
| --- | --- |

2.2.

Gdy rtęć przedostanie się do środowiska naturalnego, pozostaje w nim, przenikając pod różnymi postaciami pomiędzy powietrzem, wodą, osadami, glebą oraz organizmami żywymi. Rtęć może przekształcić się (przede wszystkim wskutek metabolizmu drobnoustrojowego) w metylortęć, która może gromadzić się w organizmach, zwłaszcza w łańcuchu pokarmowym w środowisku wodnym (ryby i ssaki morskie). Bioakumulacja rtęci i pozostałych metali ciężkich oraz zdolność pokonywania przez nie w atmosferze dużych odległości stanowią powód, dla którego uważa się je za globalne zagrożenie dla środowiska.

| 2.3. | W niektórych częściach świata, głównie poza UE, duża liczba ludności narażona jest na rtęć w stężeniach znacznie przekraczających bezpieczne poziomy. Najlepszy wynik emisji antropogenicznej rtęci do powietrza wynosił w wymiarze światowym 1 960 ton/rok, z czego emisja antropogeniczna rtęci w UE wynosi 87,5 t/rok (4,5 %). Bezpośrednia emisja do wód wynosi w wymiarze światowym około 900 t/rok, zaś emisja naturalna (erozja skał i działalność wulkaniczna) również wynosi około 900 t/rok. Przegląd emisji antropogenicznej rtęci przedstawiono w załączniku I do niniejszego dokumentu. |
| --- | --- |

2.3.

W niektórych częściach świata, głównie poza UE, duża liczba ludności narażona jest na rtęć w stężeniach znacznie przekraczających bezpieczne poziomy. Najlepszy wynik emisji antropogenicznej rtęci do powietrza wynosił w wymiarze światowym 1 960 ton/rok, z czego emisja antropogeniczna rtęci w UE wynosi 87,5 t/rok (4,5 %). Bezpośrednia emisja do wód wynosi w wymiarze światowym około 900 t/rok, zaś emisja naturalna (erozja skał i działalność wulkaniczna) również wynosi około 900 t/rok. Przegląd emisji antropogenicznej rtęci przedstawiono w załączniku I do niniejszego dokumentu.

| 2.4. | Pomimo spadku globalnego zużycia rtęci (ogólny popyt spadł o ponad połowę od 1980 r.) oraz niskich cen niektóre państwa nadal produkują rtęć poprzez eksploatację górniczą. Największymi producentami są tutaj Chiny i Kazachstan. W Europie produkcji pierwotnej rtęci zaprzestano już w roku 2003, niemniej wciąż ma miejsce separacja rtęci jako produktu ubocznego innych procesów wydobywczych i obróbczych surowców mineralnych. Rtęć tę klasyfikuje się jako odpady i postępuje się z nią zgodnie z prawodawstwem właściwym dla odpadów. |
| --- | --- |

2.4.

Pomimo spadku globalnego zużycia rtęci (ogólny popyt spadł o ponad połowę od 1980 r.) oraz niskich cen niektóre państwa nadal produkują rtęć poprzez eksploatację górniczą. Największymi producentami są tutaj Chiny i Kazachstan. W Europie produkcji pierwotnej rtęci zaprzestano już w roku 2003, niemniej wciąż ma miejsce separacja rtęci jako produktu ubocznego innych procesów wydobywczych i obróbczych surowców mineralnych. Rtęć tę klasyfikuje się jako odpady i postępuje się z nią zgodnie z prawodawstwem właściwym dla odpadów.

| 2.5. | Duże ilości rtęci docierają także na rynek światowy wskutek przekształcania lub zamykania zakładów produkujących chlor lub wodorotlenki alkaliczne z wykorzystaniem procesu rtęciowego w krajach, w których w przeciwieństwie do UE obrót taką rtęcią nie został zabroniony. |
| --- | --- |

2.5.

Duże ilości rtęci docierają także na rynek światowy wskutek przekształcania lub zamykania zakładów produkujących chlor lub wodorotlenki alkaliczne z wykorzystaniem procesu rtęciowego w krajach, w których w przeciwieństwie do UE obrót taką rtęcią nie został zabroniony.

| 2.6. | Emisje ze spalania węgla i z innych procesów spalania, w tym hutniczych, oraz produkcji metali nieżelaznych, są dominującym źródłem emisji antropogenicznych, a zwłaszcza emisji związków rtęci, w okolicach istotnych tu punktowych źródeł emisji w UE. Wśród wskazanych wariantów ocenia się zarówno usuwanie rtęci wraz z innymi elementami w procesach oczyszczania gazów spalinowych, jak i specjalne procesy wychwytywania tam, gdzie tego typu procesy selektywne mają sens. |
| --- | --- |

2.6.

Emisje ze spalania węgla i z innych procesów spalania, w tym hutniczych, oraz produkcji metali nieżelaznych, są dominującym źródłem emisji antropogenicznych, a zwłaszcza emisji związków rtęci, w okolicach istotnych tu punktowych źródeł emisji w UE. Wśród wskazanych wariantów ocenia się zarówno usuwanie rtęci wraz z innymi elementami w procesach oczyszczania gazów spalinowych, jak i specjalne procesy wychwytywania tam, gdzie tego typu procesy selektywne mają sens.

| 2.7. | Innym ważnym źródłem emisji antropogenicznych, zwłaszcza rtęci elementarnej, jest stosowanie amalgamatu stomatologicznego. Wydaje się, że w tej dziedzinie emisje (przede wszystkim do wody) o wiele łatwiej jest kontrolować, a dostępne technologie są powszechnie stosowane w krajach rozwiniętych. |
| --- | --- |

2.7.

Innym ważnym źródłem emisji antropogenicznych, zwłaszcza rtęci elementarnej, jest stosowanie amalgamatu stomatologicznego. Wydaje się, że w tej dziedzinie emisje (przede wszystkim do wody) o wiele łatwiej jest kontrolować, a dostępne technologie są powszechnie stosowane w krajach rozwiniętych.

| 2.8. | Stanowisko społeczeństwa obywatelskiego w kwestii szkodliwych emisji rtęci i jej związków Komitet przedstawił we wcześniejszych opiniach (2), do których niniejsza opinia w naturalny sposób nawiązuje. |
| --- | --- |

2.8.

Stanowisko społeczeństwa obywatelskiego w kwestii szkodliwych emisji rtęci i jej związków Komitet przedstawił we wcześniejszych opiniach (2), do których niniejsza opinia w naturalny sposób nawiązuje.

3.   Dokument Komisji

| 3.1. | Unia i 26 państw członkowskich podpisały nową międzynarodową konwencję w sprawie rtęci. Tzw. konwencja z Minamaty dotyczy globalnie całego cyklu życia rtęci – od jej wydobycia podstawowego do zagospodarowania odpadów rtęciowych – i ma na celu ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska przed antropogenicznymi emisjami rtęci i związków rtęci do atmosfery, wody i gruntu. Unia oraz zdecydowana większość krajów członkowskich podpisały nową konwencję międzynarodową w sprawie rtęci; konwencja zawiera już 128 podpisów i obecnie ratyfikowana została przez 25 stron (3). |
| --- | --- |

3.1.

Unia i 26 państw członkowskich podpisały nową międzynarodową konwencję w sprawie rtęci. Tzw. konwencja z Minamaty dotyczy globalnie całego cyklu życia rtęci – od jej wydobycia podstawowego do zagospodarowania odpadów rtęciowych – i ma na celu ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska przed antropogenicznymi emisjami rtęci i związków rtęci do atmosfery, wody i gruntu. Unia oraz zdecydowana większość krajów członkowskich podpisały nową konwencję międzynarodową w sprawie rtęci; konwencja zawiera już 128 podpisów i obecnie ratyfikowana została przez 25 stron (3).

| 3.2. | W wyniku szczegółowej oceny dorobku prawnego Unii stwierdzono niewielką liczbę luk regulacyjnych, które należy uzupełnić w celu zapewnienia pełnego dostosowania prawa Unii do konwencji (4). Niniejszy wniosek ma na celu uzupełnienie tych luk, które dotyczą następujących kwestii:






  — | przywozu rtęci, |
| --- | --- | --- |

3.2.

W wyniku szczegółowej oceny dorobku prawnego Unii stwierdzono niewielką liczbę luk regulacyjnych, które należy uzupełnić w celu zapewnienia pełnego dostosowania prawa Unii do konwencji (4). Niniejszy wniosek ma na celu uzupełnienie tych luk, które dotyczą następujących kwestii:

—

przywozu rtęci,

| — | wywozu niektórych produktów z dodatkiem rtęci, |
| --- | --- |

—

wywozu niektórych produktów z dodatkiem rtęci,

| — | stosowania rtęci w niektórych procesach produkcyjnych, |
| --- | --- |

—

stosowania rtęci w niektórych procesach produkcyjnych,

| — | nowych zastosowań rtęci w produktach i procesach produkcyjnych, |
| --- | --- |

—

nowych zastosowań rtęci w produktach i procesach produkcyjnych,

| — | stosowania rtęci w wydobyciu złota tradycyjnym i na małą skalę, oraz |
| --- | --- |

—

stosowania rtęci w wydobyciu złota tradycyjnym i na małą skalę, oraz

| — | stosowania rtęci w amalgamatach stomatologicznych. |
| --- | --- |

—

stosowania rtęci w amalgamatach stomatologicznych.

| 3.3. | Dla zachowania jasności prawa zobowiązania wynikające z konwencji, które nie zostały jeszcze transponowane do prawa UE, powinny zostać połączone w jednym akcie prawnym. |
| --- | --- |

3.3.

Dla zachowania jasności prawa zobowiązania wynikające z konwencji, które nie zostały jeszcze transponowane do prawa UE, powinny zostać połączone w jednym akcie prawnym.

| 3.4. | Konieczne jest zwiększenie spójności i jasności prawa, w związku z czym rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 powinno zostać uchylone i zastąpione omawianym wnioskiem, przy czym we wniosku tym należy uwzględnić wszystkie najistotniejsze, określone w tym rozporządzeniu zobowiązania. |
| --- | --- |

3.4.

Konieczne jest zwiększenie spójności i jasności prawa, w związku z czym rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 powinno zostać uchylone i zastąpione omawianym wnioskiem, przy czym we wniosku tym należy uwzględnić wszystkie najistotniejsze, określone w tym rozporządzeniu zobowiązania.

| 3.5. | Cele omawianej inicjatywy są również spójne z celami strategii „Europa 2020” na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wniosek przyczyni się do osiągnięcia równych warunków działania na poziomie globalnym dla procesów przemysłowych wykorzystujących lub w sposób niezamierzony emitujących rtęć i związki rtęci oraz dla obrotu produktami z dodatkiem rtęci, a tym samym będzie wspierać konkurencyjność przemysłu unijnego. |
| --- | --- |

3.5.

Cele omawianej inicjatywy są również spójne z celami strategii „Europa 2020” na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wniosek przyczyni się do osiągnięcia równych warunków działania na poziomie globalnym dla procesów przemysłowych wykorzystujących lub w sposób niezamierzony emitujących rtęć i związki rtęci oraz dla obrotu produktami z dodatkiem rtęci, a tym samym będzie wspierać konkurencyjność przemysłu unijnego.

| 3.6. | Dodatkowo, tam gdzie to możliwe, wniosek zakłada uproszczenie i doprecyzowanie dorobku prawnego, co umożliwi lepsze i efektywniejsze wdrażanie przepisów. |
| --- | --- |

3.6.

Dodatkowo, tam gdzie to możliwe, wniosek zakłada uproszczenie i doprecyzowanie dorobku prawnego, co umożliwi lepsze i efektywniejsze wdrażanie przepisów.

| 3.7. | Ocena skutków wykazała, że ratyfikacja i wdrożenie konwencji z Minamaty przyniesie Unii znaczące korzyści pod względem ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, głównie ze względu na oczekiwane zmniejszenie emisji rtęci pochodzących z innych części świata. |
| --- | --- |

3.7.

Ocena skutków wykazała, że ratyfikacja i wdrożenie konwencji z Minamaty przyniesie Unii znaczące korzyści pod względem ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, głównie ze względu na oczekiwane zmniejszenie emisji rtęci pochodzących z innych części świata.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | Komitet popiera przyjęcie proponowanego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady jako kulminację wieloletnich starań o stworzenie właściwego otoczenia regulacyjnego, umożliwiającego długoterminowe, trwałe ograniczenie negatywnego wpływu rtęci i związków rtęci na całym świecie. Komitet stwierdza, że wniosek dotyczący rozporządzenia odpowiada podstawowemu celowi, jakim jest ochrona zdrowia i środowiska przed szkodliwym oddziaływaniem rtęci. |
| --- | --- |

4.1.

Komitet popiera przyjęcie proponowanego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady jako kulminację wieloletnich starań o stworzenie właściwego otoczenia regulacyjnego, umożliwiającego długoterminowe, trwałe ograniczenie negatywnego wpływu rtęci i związków rtęci na całym świecie. Komitet stwierdza, że wniosek dotyczący rozporządzenia odpowiada podstawowemu celowi, jakim jest ochrona zdrowia i środowiska przed szkodliwym oddziaływaniem rtęci.

| 4.2. | Komitet wysoko ocenia wkład instytucji UE, jak i poszczególnych państw członkowskich w proces powstawania i negocjacji konwencji z Minamaty oraz jej ratyfikację. |
| --- | --- |

4.2.

Komitet wysoko ocenia wkład instytucji UE, jak i poszczególnych państw członkowskich w proces powstawania i negocjacji konwencji z Minamaty oraz jej ratyfikację.

| 4.3. | Komitet równie wysoko ocenia to, że w całym tym procesie były i są stosowane fundamentalne zasady pomocniczości i proporcjonalności, bez szkody dla skuteczności przyjętych rozwiązań prawnych na poziomie całej UE i w wymiarze światowym. |
| --- | --- |

4.3.

Komitet równie wysoko ocenia to, że w całym tym procesie były i są stosowane fundamentalne zasady pomocniczości i proporcjonalności, bez szkody dla skuteczności przyjętych rozwiązań prawnych na poziomie całej UE i w wymiarze światowym.

| 4.4. | Komitet jest przekonany, że europejskie wysiłki przyczynią się do szybkiej ratyfikacji konwencji z Minamaty do końca 2016 r. i do odpowiedniego ograniczenia zagrożeń dla zdrowia i środowiska wynikających z emisji antropogenicznej rtęci oraz ze stosowania rtęci na całym świecie. Komitet wyraża również przekonanie, że rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nie powinno i nie będzie wykraczać poza zakres wymogów konwencji z Minamaty. |
| --- | --- |

4.4.

Komitet jest przekonany, że europejskie wysiłki przyczynią się do szybkiej ratyfikacji konwencji z Minamaty do końca 2016 r. i do odpowiedniego ograniczenia zagrożeń dla zdrowia i środowiska wynikających z emisji antropogenicznej rtęci oraz ze stosowania rtęci na całym świecie. Komitet wyraża również przekonanie, że rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nie powinno i nie będzie wykraczać poza zakres wymogów konwencji z Minamaty.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | EKES wyraża również zadowolenie z uwzględnienia w rozporządzeniu wyników konsultacji z zainteresowanymi stronami w UE oraz wyników dyskusji na temat konwencji z Minamaty prowadzonych wśród ekspertów pod egidą Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP). Komitet gratuluje Komisji zakończenia sukcesem bardzo wymagającej i rozległej pracy analitycznej, która zaowocowała przedłożonym wnioskiem dotyczącym rozporządzenia. |
| --- | --- |

5.1.

EKES wyraża również zadowolenie z uwzględnienia w rozporządzeniu wyników konsultacji z zainteresowanymi stronami w UE oraz wyników dyskusji na temat konwencji z Minamaty prowadzonych wśród ekspertów pod egidą Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP). Komitet gratuluje Komisji zakończenia sukcesem bardzo wymagającej i rozległej pracy analitycznej, która zaowocowała przedłożonym wnioskiem dotyczącym rozporządzenia.

| 5.2. | Komitet zgadza się ze stwierdzeniem Komisji, że ograniczenia w handlu, które wykraczałyby poza wymogi konwencji, tj. ustanowienie bezwarunkowego zakazu przywozu rtęci, nie byłyby uzasadnione, ponieważ byłyby bardziej kosztowne dla przemysłu unijnego i nie przyniosłyby znaczących korzyści dla środowiska. |
| --- | --- |

5.2.

Komitet zgadza się ze stwierdzeniem Komisji, że ograniczenia w handlu, które wykraczałyby poza wymogi konwencji, tj. ustanowienie bezwarunkowego zakazu przywozu rtęci, nie byłyby uzasadnione, ponieważ byłyby bardziej kosztowne dla przemysłu unijnego i nie przyniosłyby znaczących korzyści dla środowiska.

| 5.3. | Komitet popiera również zawarte we wniosku dotyczącym rozporządzenia stanowisko Komisji mówiące, że ograniczenia wywozu niektórych produktów z dodatkiem rtęci także nie byłyby uzasadnione, ponieważ wprowadzanie i uwalnianie rtęci do środowiska pozostałoby zasadniczo niezmienione, a emisje rtęci mogłyby w wyniku wprowadzenia takiego zakazu wzrosnąć w państwach trzecich. |
| --- | --- |

5.3.

Komitet popiera również zawarte we wniosku dotyczącym rozporządzenia stanowisko Komisji mówiące, że ograniczenia wywozu niektórych produktów z dodatkiem rtęci także nie byłyby uzasadnione, ponieważ wprowadzanie i uwalnianie rtęci do środowiska pozostałoby zasadniczo niezmienione, a emisje rtęci mogłyby w wyniku wprowadzenia takiego zakazu wzrosnąć w państwach trzecich.

| 5.4. | Komitet w pełni zgadza się również (zgodnie z wynikiem konsultacji i rezultatami analiz) z tym, że ograniczenie stosowania rtęci w niektórych procesach produkcyjnych i ograniczenie stosowania rtęci w nowych procesach produkcyjnych powinno być proporcjonalne do powiązanych zagrożeń i odpowiadać długoterminowej ewolucji procesu rozwoju technologicznego. |
| --- | --- |

5.4.

Komitet w pełni zgadza się również (zgodnie z wynikiem konsultacji i rezultatami analiz) z tym, że ograniczenie stosowania rtęci w niektórych procesach produkcyjnych i ograniczenie stosowania rtęci w nowych procesach produkcyjnych powinno być proporcjonalne do powiązanych zagrożeń i odpowiadać długoterminowej ewolucji procesu rozwoju technologicznego.

| 5.5. | Niemniej jednak Komitet zgadza się z postanowieniami konwencji z Minamaty stanowiącymi, że strony mają obowiązek wprowadzić środki zniechęcające do opracowywania nowych procesów produkcyjnych, w których wykorzystuje się rtęć, oraz do produkcji i wprowadzania do obrotu nowych produktów z dodatkiem rtęci. |
| --- | --- |

5.5.

Niemniej jednak Komitet zgadza się z postanowieniami konwencji z Minamaty stanowiącymi, że strony mają obowiązek wprowadzić środki zniechęcające do opracowywania nowych procesów produkcyjnych, w których wykorzystuje się rtęć, oraz do produkcji i wprowadzania do obrotu nowych produktów z dodatkiem rtęci.

| 5.6. | Komitet zauważa, że zakres stosowania dyrektywy 2001/80/WE w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania przyniósł znaczne ograniczenia emisji rtęci w sektorze energetycznym, który z uwagi na procesy depozycji atmosferycznej jest sektorem powodującym największe imisje i emisje antropogeniczne rtęci do gleby i wody – i ta tendencja nadal się utrzymuje. Od roku 1990 doszło do obniżenia antropogenicznych emisji rtęci w UE o ponad 75 % (5). Do dalszego obniżenia emisji rtęci znacznie przyczyni się pełne wdrożenie dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych. EKES wyraża zgodne z opinią Komisji Europejskiej przekonanie, że w chwili obecnej nie zachodzi konieczność zmiany i uzupełnienia wymogów dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych w odniesieniu do emisji rtęci. |
| --- | --- |

5.6.

Komitet zauważa, że zakres stosowania dyrektywy 2001/80/WE w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania przyniósł znaczne ograniczenia emisji rtęci w sektorze energetycznym, który z uwagi na procesy depozycji atmosferycznej jest sektorem powodującym największe imisje i emisje antropogeniczne rtęci do gleby i wody – i ta tendencja nadal się utrzymuje. Od roku 1990 doszło do obniżenia antropogenicznych emisji rtęci w UE o ponad 75 % (5). Do dalszego obniżenia emisji rtęci znacznie przyczyni się pełne wdrożenie dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych. EKES wyraża zgodne z opinią Komisji Europejskiej przekonanie, że w chwili obecnej nie zachodzi konieczność zmiany i uzupełnienia wymogów dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych w odniesieniu do emisji rtęci.

| 5.7. | EKES popiera proponowane procedury ograniczania emisji rtęci związanych z procesami przemysłowymi w oparciu o koncepcję najlepszych dostępnych technik (BAT) i dokumentów referencyjnych ich dotyczących (BREF). |
| --- | --- |

5.7.

EKES popiera proponowane procedury ograniczania emisji rtęci związanych z procesami przemysłowymi w oparciu o koncepcję najlepszych dostępnych technik (BAT) i dokumentów referencyjnych ich dotyczących (BREF).

| 5.8. | EKES podkreśla konieczność prawnego uregulowania kwestii trwałego bezpiecznego składowania rtęci wycofanej z łańcucha produkcji przemysłowej w odpowiednich strukturach geologicznych, np. w nieczynnych kopalniach soli. EKES wzywa Komisję Europejską do pilnego ustanowienia kryteriów dla obiektów składowania i wymogów dotyczących składowania odpadów zanieczyszczonych rtęcią. |
| --- | --- |

5.8.

EKES podkreśla konieczność prawnego uregulowania kwestii trwałego bezpiecznego składowania rtęci wycofanej z łańcucha produkcji przemysłowej w odpowiednich strukturach geologicznych, np. w nieczynnych kopalniach soli. EKES wzywa Komisję Europejską do pilnego ustanowienia kryteriów dla obiektów składowania i wymogów dotyczących składowania odpadów zanieczyszczonych rtęcią.

| 5.9. | EKES docenia wyważone stanowisko Komisji Europejskiej w kwestii stosowania amalgamatu stomatologicznego oparte na najnowszych dostępnych dowodach naukowych. Uważa wymogi dotyczące wyposażenia gabinetów stomatologicznych w separatory rtęci i ograniczenia stosowania amalgamatu do jego formy kapsułkowej za wystarczająco skuteczne, aby ograniczyć uwalnianie rtęci do środowiska oraz chronić zdrowie ludzi (6). Jednocześnie EKES zwraca uwagę na jak dotąd niedostatecznie poznane i nieokreślone szczegółowo możliwe ryzyka płynące z używania nowych materiałów stomatologicznych, które mają zastąpić amalgamat. |
| --- | --- |

5.9.

EKES docenia wyważone stanowisko Komisji Europejskiej w kwestii stosowania amalgamatu stomatologicznego oparte na najnowszych dostępnych dowodach naukowych. Uważa wymogi dotyczące wyposażenia gabinetów stomatologicznych w separatory rtęci i ograniczenia stosowania amalgamatu do jego formy kapsułkowej za wystarczająco skuteczne, aby ograniczyć uwalnianie rtęci do środowiska oraz chronić zdrowie ludzi (6). Jednocześnie EKES zwraca uwagę na jak dotąd niedostatecznie poznane i nieokreślone szczegółowo możliwe ryzyka płynące z używania nowych materiałów stomatologicznych, które mają zastąpić amalgamat.

| 5.10. | Jednocześnie EKES zwraca uwagę na wzrost kosztów usług objętych publicznym ubezpieczeniem zdrowotnym oraz na ewentualne zdrowotno-społeczne skutki dla niektórych grup pacjentów w przypadku, gdyby to oni ponosili te koszty. |
| --- | --- |

5.10.

Jednocześnie EKES zwraca uwagę na wzrost kosztów usług objętych publicznym ubezpieczeniem zdrowotnym oraz na ewentualne zdrowotno-społeczne skutki dla niektórych grup pacjentów w przypadku, gdyby to oni ponosili te koszty.

Bruksela, 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  UNEP, 2013, Global Mercury Assessment 2013: Sources, Emissions, Releases and Environmental Transport. UNEP Chemicals Branch, Genewa, Szwajcaria.

1

Global Mercury Assessment 2013: Sources, Emissions, Releases and Environmental Transport.

(2)  Dz.U. C 318 z 23.12.2006, s. 115.

2

Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 44.

Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 78.

(3)  http://mercuryconvention.org/Convention/tabid/3426/Default.aspx.

3

(4)  Dokument roboczy służb Komisji, ocena skutków towarzysząca dokumentom: wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 oraz wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie zawarcia Konwencji z Minamaty w sprawie rtęci, SWD(2016) 17 final.

4

(5)  Źródło: EEA, Trends in Emissions of Heavy Metals http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/daviz/emission-trends-of-heavy-metals-3#tab-chart_3.

5

Źródło:

Trends in Emissions of Heavy Metals

(6)  Opinion on the environmental risks and indirect health effects of mercury from dental amalgam (update 2014), Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska.

6

Opinion on the environmental risks and indirect health effects of mercury from dental amalgam (update 2014)

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/127 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/127

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykorzystywania zakresu częstotliwości 470–790 MHz w Unii

[COM(2016) 43 final – 2016/0027 (COD)]

(2016/C 303/18)

| Sprawozdawca: | Raymond HENCKS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Raymond HENCKS

Rada, w dniu 16 lutego 2016 r., oraz Parlament Europejski, w dniu ... r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykorzystywania zakresu częstotliwości 470–790 MHz w Unii

[COM(2016) 43 final – 2016/0027 (COD)].

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 3 maja 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 26 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 167 głosami (3 osoby wstrzymały się od głosu) następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera propozycję Komisji, by w wytyczonym terminie dokonać skoordynowanego uwolnienia nowo dostępnej przepustowości pasma częstotliwości 694–790 MHz (tzw. „pasma 700 MHz”), która umożliwi operatorom telefonii komórkowej zaoferowanie bezprzewodowych usług szerokopasmowych w ramach zaawansowanej technologii czwartej generacji lub przyszłej piątej generacji, a także zmniejszenie przepaści cyfrowej spowodowanej czynnikami geograficznymi dzięki lepszemu pokryciu obszarów wiejskich i większej prędkości przesyłu danych. |
| --- | --- |

1.1.

EKES popiera propozycję Komisji, by w wytyczonym terminie dokonać skoordynowanego uwolnienia nowo dostępnej przepustowości pasma częstotliwości 694–790 MHz (tzw. „pasma 700 MHz”), która umożliwi operatorom telefonii komórkowej zaoferowanie bezprzewodowych usług szerokopasmowych w ramach zaawansowanej technologii czwartej generacji lub przyszłej piątej generacji, a także zmniejszenie przepaści cyfrowej spowodowanej czynnikami geograficznymi dzięki lepszemu pokryciu obszarów wiejskich i większej prędkości przesyłu danych.

| 1.2. | EKES obawia się jednak, że ceny spowodowane nową technologią wykorzystującą częstotliwość 700 MHz i ceny licytacji nowych częstotliwości przełożą się na dodatkowe koszty, którym coraz większa część społeczeństwa, a także niektóre małe przedsiębiorstwa nie będą w stanie podołać, do tego stopnia, że wiele osób znajdujących się w trudnej sytuacji może nie dysponować środkami finansowymi umożliwiającymi udział w nowej dynamice cyfrowej. Zachęca zatem państwa członkowskie, by stworzyły system rekompensat, z poszanowaniem zasad UE dotyczących pomocy państwa, aby uniknąć dalszego pogłębiania przepaści ekonomicznej. |
| --- | --- |

1.2.

EKES obawia się jednak, że ceny spowodowane nową technologią wykorzystującą częstotliwość 700 MHz i ceny licytacji nowych częstotliwości przełożą się na dodatkowe koszty, którym coraz większa część społeczeństwa, a także niektóre małe przedsiębiorstwa nie będą w stanie podołać, do tego stopnia, że wiele osób znajdujących się w trudnej sytuacji może nie dysponować środkami finansowymi umożliwiającymi udział w nowej dynamice cyfrowej. Zachęca zatem państwa członkowskie, by stworzyły system rekompensat, z poszanowaniem zasad UE dotyczących pomocy państwa, aby uniknąć dalszego pogłębiania przepaści ekonomicznej.

| 1.3. | Fizyczne cechy propagacji fal radiowych pasma 700 MHz prawdopodobnie ponownie wywołają dyskusję na temat potencjalnych skutków zdrowotnych narażenia na pole elektromagnetyczne. Komitet zachęca ponownie (1) Komisję do kontynuacji prac w tej dziedzinie z poszanowaniem zasady ostrożności, zwłaszcza w związku z tym, że konieczne są szersze badania. |
| --- | --- |

1.3.

Fizyczne cechy propagacji fal radiowych pasma 700 MHz prawdopodobnie ponownie wywołają dyskusję na temat potencjalnych skutków zdrowotnych narażenia na pole elektromagnetyczne. Komitet zachęca ponownie (1) Komisję do kontynuacji prac w tej dziedzinie z poszanowaniem zasady ostrożności, zwłaszcza w związku z tym, że konieczne są szersze badania.

| 1.4. | EKES zachęca państwa członkowskie, by przy udzielaniu praw użytkowania w paśmie 700 MHz dla bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej zagwarantowały, że różne sieci transportu zbiorowego mogą korzystać z kanałów wymaganych do zapewnienia odpowiedniego pokrycia. |
| --- | --- |

1.4.

EKES zachęca państwa członkowskie, by przy udzielaniu praw użytkowania w paśmie 700 MHz dla bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej zagwarantowały, że różne sieci transportu zbiorowego mogą korzystać z kanałów wymaganych do zapewnienia odpowiedniego pokrycia.

| 1.5. | Wreszcie, mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie wyznaczyły już nowe wycinki częstotliwości do sprzedaży na licytacjach i uruchomiły krajowe procedury przeznaczenia tych częstotliwości, EKES zwraca się do Komisji o dokładne monitorowanie rozwoju sytuacji i podjęcie działań, w ramach jej kompetencji, w przypadku najmniejszego nawet ryzyka rozdrobnienia jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.5.

Wreszcie, mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie wyznaczyły już nowe wycinki częstotliwości do sprzedaży na licytacjach i uruchomiły krajowe procedury przeznaczenia tych częstotliwości, EKES zwraca się do Komisji o dokładne monitorowanie rozwoju sytuacji i podjęcie działań, w ramach jej kompetencji, w przypadku najmniejszego nawet ryzyka rozdrobnienia jednolitego rynku.

2.   Wprowadzenie i kontekst

| 2.1. | Po odejściu od telewizji analogowej i przejściu do naziemnej telewizji cyfrowej, której technologie zajmują o wiele mniejszy zakres spektrum radiowego niż technologie analogowe, poczyniono znaczne oszczędności, jeśli chodzi o szerokość pasma (około 18 % całkowitych zasobów), co pozwoliło na uprzednie wcześniejsze pasma 800 MHZ dywidendy cyfrowej na łączność ruchomą. |
| --- | --- |

2.1.

Po odejściu od telewizji analogowej i przejściu do naziemnej telewizji cyfrowej, której technologie zajmują o wiele mniejszy zakres spektrum radiowego niż technologie analogowe, poczyniono znaczne oszczędności, jeśli chodzi o szerokość pasma (około 18 % całkowitych zasobów), co pozwoliło na uprzednie wcześniejsze pasma 800 MHZ dywidendy cyfrowej na łączność ruchomą.

| 2.2. | Wykorzystywane obecnie w telewizji naziemnej spektrum mieści się w niskich zakresach tzw. pasma UHF (470 do 862 MHz), o mocniejszych fizycznych cechach propagacji fal radiowych (słabsze tłumienie niż w przypadku wyższych częstotliwości). |
| --- | --- |

2.2.

Wykorzystywane obecnie w telewizji naziemnej spektrum mieści się w niskich zakresach tzw. pasma UHF (470 do 862 MHz), o mocniejszych fizycznych cechach propagacji fal radiowych (słabsze tłumienie niż w przypadku wyższych częstotliwości).

| 2.3. | Częstotliwości te wyróżniają się rozprowadzaniem sygnału na większą odległość i większą zdolnością przenikania, co czyni je szczególnie dostosowanymi do potrzeb pokrycia terenów wiejskich i rozprowadzania w budynkach. Zwolnienie niskich częstotliwości, bardzo cennych dla szerokopasmowych dwukierunkowych usług ruchomych, jest również korzystne z punktu widzenia kosztów budowy sieci (ponieważ wymagają one mniejszej liczby nadajników lub stacji przekaźnikowych) i finansów publicznych ze względu na sprzedaż praw do użytkowania tych częstotliwości operatorom, zgodnie ze ściśle określonymi zasadami ustanowionymi przez organy regulacji telekomunikacji. Właśnie dlatego te częstotliwości określa się czasami mianem „złotych częstotliwości”. Operatorzy łączności ruchomej i usług audiowizualnych muszą w przypadku przydziału wspomnianych częstotliwości stawiać czoła organom publicznym. |
| --- | --- |

2.3.

Częstotliwości te wyróżniają się rozprowadzaniem sygnału na większą odległość i większą zdolnością przenikania, co czyni je szczególnie dostosowanymi do potrzeb pokrycia terenów wiejskich i rozprowadzania w budynkach. Zwolnienie niskich częstotliwości, bardzo cennych dla szerokopasmowych dwukierunkowych usług ruchomych, jest również korzystne z punktu widzenia kosztów budowy sieci (ponieważ wymagają one mniejszej liczby nadajników lub stacji przekaźnikowych) i finansów publicznych ze względu na sprzedaż praw do użytkowania tych częstotliwości operatorom, zgodnie ze ściśle określonymi zasadami ustanowionymi przez organy regulacji telekomunikacji. Właśnie dlatego te częstotliwości określa się czasami mianem „złotych częstotliwości”. Operatorzy łączności ruchomej i usług audiowizualnych muszą w przypadku przydziału wspomnianych częstotliwości stawiać czoła organom publicznym.

| 2.4. | Obecnie pasmo 470–790 MHz służy do rozpowszechniania audiowizualnych usług medialnych, w tym naziemnej telewizji cyfrowej, oraz do realizacji programów i imprez specjalnych (urządzenia PMSE, takie jak mikrofony bezprzewodowe i słuchawki wykorzystywane podczas widowisk oraz do transmitowania poleceń z pomieszczenia reżyserskiego w studiach telewizyjnych). Częstotliwości stosowane obecnie w technologiach łączności ruchomej ostatniej generacji to pasma 800 MHz, 900 MHz, 1 800 MHz i 2 600 MHz. |
| --- | --- |

2.4.

Obecnie pasmo 470–790 MHz służy do rozpowszechniania audiowizualnych usług medialnych, w tym naziemnej telewizji cyfrowej, oraz do realizacji programów i imprez specjalnych (urządzenia PMSE, takie jak mikrofony bezprzewodowe i słuchawki wykorzystywane podczas widowisk oraz do transmitowania poleceń z pomieszczenia reżyserskiego w studiach telewizyjnych). Częstotliwości stosowane obecnie w technologiach łączności ruchomej ostatniej generacji to pasma 800 MHz, 900 MHz, 1 800 MHz i 2 600 MHz.

| 2.5. | Podczas światowej konferencji radiokomunikacyjnej w 2012 r. postanowiono przydzielić znaczną część zwolnionych częstotliwości w paśmie 470–790 MHz (tzw. pasmo 700 MHz) w Europie i w Afryce na ruchome usługi szerokopasmowe. |
| --- | --- |

2.5.

Podczas światowej konferencji radiokomunikacyjnej w 2012 r. postanowiono przydzielić znaczną część zwolnionych częstotliwości w paśmie 470–790 MHz (tzw. pasmo 700 MHz) w Europie i w Afryce na ruchome usługi szerokopasmowe.

| 2.6. | Przydzielenie częstotliwości w paśmie 700 MHz na usługi, co oferuje dodatkową przepustowość szerokopasmową, jest całkowicie zgodne z celem wieloletniego programu polityki UE w zakresie widma radiowego, zgodnie z którym osoby prywatne powinny dysponować do roku 2020 dostępem o przepustowości co najmniej 30 Mb/s. |
| --- | --- |

2.6.

Przydzielenie częstotliwości w paśmie 700 MHz na usługi, co oferuje dodatkową przepustowość szerokopasmową, jest całkowicie zgodne z celem wieloletniego programu polityki UE w zakresie widma radiowego, zgodnie z którym osoby prywatne powinny dysponować do roku 2020 dostępem o przepustowości co najmniej 30 Mb/s.

| 2.7. | Zgodnie z szacunkami Komisji nowy podział częstotliwości pociągnie za sobą koszty dla operatorów telewizyjnych w związku z przejściem ze standardu kodowania telewizji cyfrowej MPEG-2 na standard MPEG-4 (600–890 mln EUR) lub HEVC (450–660 mln EUR), a także koszty dla konsumentów, rzędu dodatkowych 40 do 100 EUR na gospodarstwo domowe, w związku z zakupem nowych dekoderów lub przejściówek. |
| --- | --- |

2.7.

Zgodnie z szacunkami Komisji nowy podział częstotliwości pociągnie za sobą koszty dla operatorów telewizyjnych w związku z przejściem ze standardu kodowania telewizji cyfrowej MPEG-2 na standard MPEG-4 (600–890 mln EUR) lub HEVC (450–660 mln EUR), a także koszty dla konsumentów, rzędu dodatkowych 40 do 100 EUR na gospodarstwo domowe, w związku z zakupem nowych dekoderów lub przejściówek.

3.   Treść wniosku dotyczącego decyzji

| 3.1. | Zamiarem analizowanego wniosku jest wykorzystanie uwolnionych wycinków częstotliwości 700 MHz w celu nieomal globalnej harmonizacji tego pasma, w szczególności poprzez skoordynowane wyznaczenie i koncesjonowanie wspomnianej częstotliwości na poziomie UE. Oznacza to:






  — | harmonizację warunków technicznych bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej z poszanowaniem zasady neutralności w zakresie technologii i usług, |
| --- | --- | --- |

3.1.

Zamiarem analizowanego wniosku jest wykorzystanie uwolnionych wycinków częstotliwości 700 MHz w celu nieomal globalnej harmonizacji tego pasma, w szczególności poprzez skoordynowane wyznaczenie i koncesjonowanie wspomnianej częstotliwości na poziomie UE. Oznacza to:

—

harmonizację warunków technicznych bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej z poszanowaniem zasady neutralności w zakresie technologii i usług,

| — | w przypadku państw członkowskich przyjęcie i ogłoszenie pozostałym krajom Unii swoich planów zmiany przeznaczenia całego pasma częstotliwości 700 MHz przed końcem roku 2017 i jednoczesne zawieranie umów koniecznych do transgranicznej koordynacji częstotliwości, |
| --- | --- |

—

w przypadku państw członkowskich przyjęcie i ogłoszenie pozostałym krajom Unii swoich planów zmiany przeznaczenia całego pasma częstotliwości 700 MHz przed końcem roku 2017 i jednoczesne zawieranie umów koniecznych do transgranicznej koordynacji częstotliwości,

| — | przyjęcie wspólnego terminu (do połowy 2020 r.) udostępniania zakresów pasma 700 MHz, |
| --- | --- |

—

przyjęcie wspólnego terminu (do połowy 2020 r.) udostępniania zakresów pasma 700 MHz,

| — | zobowiązanie państw członkowskich, aby do czerwca 2022 r. dopuściły obrót prawami użytkowania pasma. |
| --- | --- |

—

zobowiązanie państw członkowskich, aby do czerwca 2022 r. dopuściły obrót prawami użytkowania pasma.

| 3.2. | W odniesieniu do pasm częstotliwości poniżej 700 MHz konieczne będzie:






  — | zapewnienie dostępu do zakresu częstotliwości 470–694 MHz lub jego części na potrzeby naziemnej emisji audiowizualnych usług medialnych do masowego odbiorcy, z uwzględnieniem darmowej telewizji, oraz dla urządzeń do transmisji sygnałów akustycznych (PMSE), stosownie do krajowych potrzeb nadawczych, |
| --- | --- | --- |

3.2.

W odniesieniu do pasm częstotliwości poniżej 700 MHz konieczne będzie:

—

zapewnienie dostępu do zakresu częstotliwości 470–694 MHz lub jego części na potrzeby naziemnej emisji audiowizualnych usług medialnych do masowego odbiorcy, z uwzględnieniem darmowej telewizji, oraz dla urządzeń do transmisji sygnałów akustycznych (PMSE), stosownie do krajowych potrzeb nadawczych,

| — | przeprowadzenie przed rokiem 2025 oceny wykorzystania pasma częstotliwości poniżej 700 MHz z uwzględnieniem wyników światowej konferencji radiokomunikacyjnej zorganizowanej przez ITU w 2023 r. |
| --- | --- |

—

przeprowadzenie przed rokiem 2025 oceny wykorzystania pasma częstotliwości poniżej 700 MHz z uwzględnieniem wyników światowej konferencji radiokomunikacyjnej zorganizowanej przez ITU w 2023 r.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES wyraża zadowolenie z przydzielenia uwolnionych częstotliwości w paśmie 700 MHz na świadczenie bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej przy jednoczesnym utrzymaniu wystarczających wycinków częstotliwości dla naziemnej telewizji cyfrowej. |
| --- | --- |

4.1.

EKES wyraża zadowolenie z przydzielenia uwolnionych częstotliwości w paśmie 700 MHz na świadczenie bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej przy jednoczesnym utrzymaniu wystarczających wycinków częstotliwości dla naziemnej telewizji cyfrowej.

| 4.2. | Popiera również propozycję Komisji, by dokonać skoordynowanego uwalniania w wytyczonych terminach, co pozwoli uniknąć chaosu, przypominającego negatywne doświadczenia podczas udzielania zezwoleń na uwolnione częstotliwości w paśmie 800 MHz bez harmonogramu wdrażania po 2008 r. Zarazem proponuje, aby Komisja wsparła państwa członkowskie w zakresie terminowego zawierania umów ws. transgranicznej koordynacji wykorzystania częstotliwości z państwami sąsiednimi spoza UE, tak aby ułatwić udostępnianie pasma 700 MHz na bezprzewodowe usługi szerokopasmowego w obrębie jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.2.

Popiera również propozycję Komisji, by dokonać skoordynowanego uwalniania w wytyczonych terminach, co pozwoli uniknąć chaosu, przypominającego negatywne doświadczenia podczas udzielania zezwoleń na uwolnione częstotliwości w paśmie 800 MHz bez harmonogramu wdrażania po 2008 r. Zarazem proponuje, aby Komisja wsparła państwa członkowskie w zakresie terminowego zawierania umów ws. transgranicznej koordynacji wykorzystania częstotliwości z państwami sąsiednimi spoza UE, tak aby ułatwić udostępnianie pasma 700 MHz na bezprzewodowe usługi szerokopasmowego w obrębie jednolitego rynku.

| 4.3. | W przypadku operatorów łączności ruchomej przydzielenie im częstotliwości w paśmie 700 MHz umożliwi im zachowanie w średniej perspektywie czołowej pozycji na rynku telefonii ruchomej, który skłania się ku pogłębionej technologii GSM 4. generacji, a następnie otwarcie się na testowaną obecnie technologię 5. generacji, która pozwalałaby osiągać prędkości od 10 do 50 Gb/s. Technologia 5G zapewni konsumentom większą prędkość i przepustowość, co umożliwi rozwój internetu przedmiotów, oglądania filmów online, aplikacji w dziedzinie e-zdrowia, hologramów itp. |
| --- | --- |

4.3.

W przypadku operatorów łączności ruchomej przydzielenie im częstotliwości w paśmie 700 MHz umożliwi im zachowanie w średniej perspektywie czołowej pozycji na rynku telefonii ruchomej, który skłania się ku pogłębionej technologii GSM 4. generacji, a następnie otwarcie się na testowaną obecnie technologię 5. generacji, która pozwalałaby osiągać prędkości od 10 do 50 Gb/s. Technologia 5G zapewni konsumentom większą prędkość i przepustowość, co umożliwi rozwój internetu przedmiotów, oglądania filmów online, aplikacji w dziedzinie e-zdrowia, hologramów itp.

| 4.4. | EKES stwierdza z zadowoleniem, że przyszła łączność za pomocą pasma 700 MHz nadaje się szczególnie do tego, by zapewnić lepsze pokrycie obszarów wiejskich, co przyczyni się do zmniejszenia przepaści cyfrowej spowodowanej czynnikami geograficznymi. |
| --- | --- |

4.4.

EKES stwierdza z zadowoleniem, że przyszła łączność za pomocą pasma 700 MHz nadaje się szczególnie do tego, by zapewnić lepsze pokrycie obszarów wiejskich, co przyczyni się do zmniejszenia przepaści cyfrowej spowodowanej czynnikami geograficznymi.

| 4.5. | Nowy podział częstotliwości obciąży jednak konsumentów kosztami, które będą z pewnością wyższe od szacunków Komisji (zob. pkt 2.7 powyżej) w związku z tym, że nie tylko opłaty dla operatorów wynikające ze zmiany norm kodowania telewizji cyfrowej, ale także cena zakupu nowych zakresów częstotliwości w paśmie 700 MHz przez operatorów telefonii ruchomej odbiją się na konsumentach, którzy oprócz nowych dekoderów/przejściówek telewizyjnych będą musieli na etapie wprowadzania usług łączności ruchomej piątej generacji wyposażyć się w nowe smartfony. |
| --- | --- |

4.5.

Nowy podział częstotliwości obciąży jednak konsumentów kosztami, które będą z pewnością wyższe od szacunków Komisji (zob. pkt 2.7 powyżej) w związku z tym, że nie tylko opłaty dla operatorów wynikające ze zmiany norm kodowania telewizji cyfrowej, ale także cena zakupu nowych zakresów częstotliwości w paśmie 700 MHz przez operatorów telefonii ruchomej odbiją się na konsumentach, którzy oprócz nowych dekoderów/przejściówek telewizyjnych będą musieli na etapie wprowadzania usług łączności ruchomej piątej generacji wyposażyć się w nowe smartfony.

| 4.6. | Dlatego też ceny wynikające bezpośrednio lub pośrednio z nowego przydziału częstotliwości 700 MHz mogą okazać się zbyt wysokie dla coraz większej części społeczeństwa oraz dla niektórych małych przedsiębiorstw, które często płacą też więcej za dostęp do technologii cyfrowej niż użytkownicy „pakietów zintegrowanych”, jako że nie spełniają warunków oferty stworzonej z myślą o dużych użytkownikach. Dlatego też wiele osób znajdujących się w trudnej sytuacji nie będzie posiadało wymaganej niezależności, by korzystać ze swych praw, czasami dostępnych tylko za pośrednictwem technologii cyfrowej, takich jak niektóre świadczenia lub zasiłki dla osób starszych lub młodzieży poszukującej zatrudnienia. EKES zachęca państwa członkowskie, by w poszanowaniu zasad UE dotyczących pomocy państwa stworzyły system rekompensat na rzecz najbardziej narażonych użytkowników, tak by przeciwdziałać dalszemu pogłębieniu się przepaści ekonomicznej i zagwarantować powszechną łączność cyfrową, co pozwoli wszystkim czerpać korzyści z nowej dynamiki cyfrowej. |
| --- | --- |

4.6.

Dlatego też ceny wynikające bezpośrednio lub pośrednio z nowego przydziału częstotliwości 700 MHz mogą okazać się zbyt wysokie dla coraz większej części społeczeństwa oraz dla niektórych małych przedsiębiorstw, które często płacą też więcej za dostęp do technologii cyfrowej niż użytkownicy „pakietów zintegrowanych”, jako że nie spełniają warunków oferty stworzonej z myślą o dużych użytkownikach. Dlatego też wiele osób znajdujących się w trudnej sytuacji nie będzie posiadało wymaganej niezależności, by korzystać ze swych praw, czasami dostępnych tylko za pośrednictwem technologii cyfrowej, takich jak niektóre świadczenia lub zasiłki dla osób starszych lub młodzieży poszukującej zatrudnienia. EKES zachęca państwa członkowskie, by w poszanowaniu zasad UE dotyczących pomocy państwa stworzyły system rekompensat na rzecz najbardziej narażonych użytkowników, tak by przeciwdziałać dalszemu pogłębieniu się przepaści ekonomicznej i zagwarantować powszechną łączność cyfrową, co pozwoli wszystkim czerpać korzyści z nowej dynamiki cyfrowej.

| 4.7. | Fizyczne cechy propagacji fal radiowych pasma 700 MHz prawdopodobnie ponownie wywołają dyskusję na temat potencjalnych skutków zdrowotnych narażenia na pole elektromagnetyczne. Komitet zachęca ponownie (2) Komisję do kontynuacji prac w tej dziedzinie z poszanowaniem zasady ostrożności, zwłaszcza w związku z tym, że konieczne są szersze badania. |
| --- | --- |

4.7.

Fizyczne cechy propagacji fal radiowych pasma 700 MHz prawdopodobnie ponownie wywołają dyskusję na temat potencjalnych skutków zdrowotnych narażenia na pole elektromagnetyczne. Komitet zachęca ponownie (2) Komisję do kontynuacji prac w tej dziedzinie z poszanowaniem zasady ostrożności, zwłaszcza w związku z tym, że konieczne są szersze badania.

| 4.8. | Wniosek dotyczący decyzji zobowiązuje państwa członkowskie do „rozważenia podjęcia stosownych środków w celu zapewnienia wysoce zadowalającego poziomu zasięgu w proporcji do całej populacji i całego terytorium przy udzielaniu praw użytkowania w paśmie 700 MHz dla bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej”. EKES uważa, że w tym kontekście operatorzy powinni dysponować kanałami wymaganymi do zapewnienia odpowiedniego pokrycia ultraszybkimi szerokopasmowymi usługami ruchomymi, nie tylko na obszarach o najbardziej wiejskim charakterze, ale również w obrębie różnych sieci transportu zbiorowego. |
| --- | --- |

4.8.

Wniosek dotyczący decyzji zobowiązuje państwa członkowskie do „rozważenia podjęcia stosownych środków w celu zapewnienia wysoce zadowalającego poziomu zasięgu w proporcji do całej populacji i całego terytorium przy udzielaniu praw użytkowania w paśmie 700 MHz dla bezprzewodowych usług szerokopasmowej łączności elektronicznej”. EKES uważa, że w tym kontekście operatorzy powinni dysponować kanałami wymaganymi do zapewnienia odpowiedniego pokrycia ultraszybkimi szerokopasmowymi usługami ruchomymi, nie tylko na obszarach o najbardziej wiejskim charakterze, ale również w obrębie różnych sieci transportu zbiorowego.

| 4.9. | Wreszcie, mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie wyznaczyły już nowe wycinki częstotliwości do sprzedaży na licytacjach i uruchomiły krajowe procedury przeznaczenia tych częstotliwości, EKES zwraca się do Komisji o dokładne monitorowanie rozwoju sytuacji i podjęcie działań, w ramach jej kompetencji, w przypadku najmniejszego nawet ryzyka rozdrobnienia jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.9.

Wreszcie, mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie wyznaczyły już nowe wycinki częstotliwości do sprzedaży na licytacjach i uruchomiły krajowe procedury przeznaczenia tych częstotliwości, EKES zwraca się do Komisji o dokładne monitorowanie rozwoju sytuacji i podjęcie działań, w ramach jej kompetencji, w przypadku najmniejszego nawet ryzyka rozdrobnienia jednolitego rynku.

Bruksela, dnia 26 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dz.U. C 242 z 23.7.2015, s. 31.

1

(2)  Zob. przypis 1.

2

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/131 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/131

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Przyszłość stosunków UE z grupą państw AKP”

(2016/C 303/19)

| Sprawozdawca: | Brenda KING |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Brenda KING

Dnia 15 lipca 2015 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii w sprawie:

„Przyszłość stosunków UE z grupą państw AKP”.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 19 kwietnia 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 192 głosami (4 osoby wstrzymały się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Zalecenia i wnioski

| 1.1. | Wygaśnięcie umowy z Kotonu w 2020 r. daje możliwość dokonania przeglądu partnerstwa AKP–UE oraz określenia, jaką formę powinno przyjąć i jakimi sprawami powinno się zajmować. Komisja Europejska i Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) wyrażają chęć odnowienia partnerstwa, gdyż państwa AKP uważa się za kluczowych partnerów. Podkreślają jednak, że przeanalizują wszystkie opcje, w tym rozwiązania alternatywne względem traktatu i podejścia zbiorowego. |
| --- | --- |

1.1.

Wygaśnięcie umowy z Kotonu w 2020 r. daje możliwość dokonania przeglądu partnerstwa AKP–UE oraz określenia, jaką formę powinno przyjąć i jakimi sprawami powinno się zajmować. Komisja Europejska i Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) wyrażają chęć odnowienia partnerstwa, gdyż państwa AKP uważa się za kluczowych partnerów. Podkreślają jednak, że przeanalizują wszystkie opcje, w tym rozwiązania alternatywne względem traktatu i podejścia zbiorowego.

| 1.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zauważa, że decyzja dotycząca dalszego stosowania zbiorowego podejścia do AKP powinna zostać podjęta przez państwa AKP. |
| --- | --- |

1.2.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zauważa, że decyzja dotycząca dalszego stosowania zbiorowego podejścia do AKP powinna zostać podjęta przez państwa AKP.

| 1.3. | EKES zaleca, by UE dążyła do ustanowienia nowoczesnego, równoprawnego i skutecznego partnerstwa z państwami AKP, które wykracza poza relację o charakterze darczyńca–beneficjent oraz oparte jest na spójnej i zintegrowanej polityce zewnętrznej UE, bazującej na zasadzie spójności polityki na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

1.3.

EKES zaleca, by UE dążyła do ustanowienia nowoczesnego, równoprawnego i skutecznego partnerstwa z państwami AKP, które wykracza poza relację o charakterze darczyńca–beneficjent oraz oparte jest na spójnej i zintegrowanej polityce zewnętrznej UE, bazującej na zasadzie spójności polityki na rzecz rozwoju.

| 1.4. | Takie ramy powinny zapewniać zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym sektora prywatnego, których szczególnym zadaniem powinno być monitorowanie i dokonywanie oceny wpływu wdrażania tej umowy na zrównoważony rozwój jej stron. Społeczeństwo obywatelskie powinno otrzymać wsparcie techniczne i finansowe umożliwiające mu odgrywanie takiej roli. |
| --- | --- |

1.4.

Takie ramy powinny zapewniać zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym sektora prywatnego, których szczególnym zadaniem powinno być monitorowanie i dokonywanie oceny wpływu wdrażania tej umowy na zrównoważony rozwój jej stron. Społeczeństwo obywatelskie powinno otrzymać wsparcie techniczne i finansowe umożliwiające mu odgrywanie takiej roli.

| 1.5. | Umowa z Kotonu w swojej aktualnej formie – łączącej inwestycje i rozwój gospodarczy z podejściem politycznym opartym na wartościach – już stanowi uzupełnienie programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Ustalenia przyjęte po wygaśnięciu umowy z Kotonu musiałyby jednak uwzględniać zalecenia przedstawione w niniejszej opinii, a także przewidywać monitorowanie i ocenę umowy. EKES wyraża gotowość do odegrania znaczącej roli w tym procesie. |
| --- | --- |

1.5.

Umowa z Kotonu w swojej aktualnej formie – łączącej inwestycje i rozwój gospodarczy z podejściem politycznym opartym na wartościach – już stanowi uzupełnienie programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030. Ustalenia przyjęte po wygaśnięciu umowy z Kotonu musiałyby jednak uwzględniać zalecenia przedstawione w niniejszej opinii, a także przewidywać monitorowanie i ocenę umowy. EKES wyraża gotowość do odegrania znaczącej roli w tym procesie.

| 1.6. | Komitet zaleca, aby wszelkie formy wspierania rozwoju zapewniane przez UE państwom trzecim podlegały tym samym ramom prawnym i takiej samej kontroli demokratycznej ze strony Parlamentu Europejskiego, przy jednoczesnym zachowaniu tych samych pozytywnych aspektów EFR. |
| --- | --- |

1.6.

Komitet zaleca, aby wszelkie formy wspierania rozwoju zapewniane przez UE państwom trzecim podlegały tym samym ramom prawnym i takiej samej kontroli demokratycznej ze strony Parlamentu Europejskiego, przy jednoczesnym zachowaniu tych samych pozytywnych aspektów EFR.

| 1.7. | Partnerstwo UE–AKP zapewnia już wszechstronne ramy na potrzeby rozwiązywania takich kwestii globalnych jak zmiana klimatu. Okazało się to skuteczne podczas negocjacji w ramach konferencji COP 21. Należy wspierać wspólne wysiłki w celu budowania odporności w państwach AKP i UE oraz przeciwdziałania ewentualnym negatywnym wpływom: klęskom żywiołowym, zapaści gospodarczej oraz migracji klimatycznej. |
| --- | --- |

1.7.

Partnerstwo UE–AKP zapewnia już wszechstronne ramy na potrzeby rozwiązywania takich kwestii globalnych jak zmiana klimatu. Okazało się to skuteczne podczas negocjacji w ramach konferencji COP 21. Należy wspierać wspólne wysiłki w celu budowania odporności w państwach AKP i UE oraz przeciwdziałania ewentualnym negatywnym wpływom: klęskom żywiołowym, zapaści gospodarczej oraz migracji klimatycznej.

| 1.8. | EKES wspiera zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, począwszy od etapu opracowywania koncepcji, przez rozpoczęcie realizacji, po monitorowanie, wdrażanie i przegląd ex post obszarów polityki UE–AKP. Dzięki całościowemu procesowi zorganizowanego dialogu i regularnych konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego partnerstwo osiągnie cel umowy z Kotonu, jakim jest pełne włączenie podmiotów niepaństwowych, zgodnie z art. 6 tejże umowy. |
| --- | --- |

1.8.

EKES wspiera zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, począwszy od etapu opracowywania koncepcji, przez rozpoczęcie realizacji, po monitorowanie, wdrażanie i przegląd ex post obszarów polityki UE–AKP. Dzięki całościowemu procesowi zorganizowanego dialogu i regularnych konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego partnerstwo osiągnie cel umowy z Kotonu, jakim jest pełne włączenie podmiotów niepaństwowych, zgodnie z art. 6 tejże umowy.

| 1.9. | W oparciu o dorobek prawny równorzędna współpraca UE–AKP może skutecznie rozwinąć wspólne strategie w kontekście przyszłych ram południe–południe i trójstronnych ram współpracy na rzecz rozwoju. Wzajemna wymiana między tymi partnerami może być skutecznym czynnikiem przyspieszającym podjęcie kwestii nowych ram rozwoju międzynarodowego oraz wyzwań globalnych, w tym wyzwań związanych z rolą krajów o średnich dochodach. |
| --- | --- |

1.9.

W oparciu o dorobek prawny równorzędna współpraca UE–AKP może skutecznie rozwinąć wspólne strategie w kontekście przyszłych ram południe–południe i trójstronnych ram współpracy na rzecz rozwoju. Wzajemna wymiana między tymi partnerami może być skutecznym czynnikiem przyspieszającym podjęcie kwestii nowych ram rozwoju międzynarodowego oraz wyzwań globalnych, w tym wyzwań związanych z rolą krajów o średnich dochodach.

| 1.10. | Przyszłe partnerstwo musi stanowić przykład „partnerstwa między równorzędnymi stronami”, czemu należy dać wyraz w nowym dokumencie ramowym, uznającym powszechny charakter wyzwań występujących w państwach członkowskich UE i państwach AKP, takich jak nierówności w dochodach, bezrobocie osób młodych, zmiana klimatu itd. W ramach współpracy na zasadzie równości partnerzy UE i AKP mogą dążyć do sprostania wyzwaniom dotyczącym rozwoju zarówno w państwach członkowskich UE, jak i państwach AKP. |
| --- | --- |

1.10.

Przyszłe partnerstwo musi stanowić przykład „partnerstwa między równorzędnymi stronami”, czemu należy dać wyraz w nowym dokumencie ramowym, uznającym powszechny charakter wyzwań występujących w państwach członkowskich UE i państwach AKP, takich jak nierówności w dochodach, bezrobocie osób młodych, zmiana klimatu itd. W ramach współpracy na zasadzie równości partnerzy UE i AKP mogą dążyć do sprostania wyzwaniom dotyczącym rozwoju zarówno w państwach członkowskich UE, jak i państwach AKP.

2.   Wstęp

| 2.1. | Unia Europejska (UE) oraz 79 krajów należących do grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) zawarły kompleksową i wiążącą umowę o współpracy międzynarodowej, która zjednoczyła ponad połowę państw świata. Umowa ta, znana jako umowa o partnerstwie z Kotonu (umowa z Kotonu), została podpisana w Beninie w 2000 r. Jej celem jest wzmocnienie wieloletniej współpracy w zakresie polityki, handlu i rozwoju pomiędzy UE a państwami AKP. Na podstawie umowy utworzono instytucje ułatwiające współpracę pomiędzy państwami AKP a UE na szczeblu rządów, urzędników administracji publicznej, posłów do Parlamentu, władz lokalnych i społeczeństwa obywatelskiego, w tym sektora prywatnego. Opiera się ona na historycznych związkach między UE a jej dawnymi koloniami, które to związki zmieniały się wraz z kolejnymi porozumieniami zawieranymi w okresie postkolonialnym: od układów o stowarzyszeniu w ramach konwencji z Jaunde I i II zawartych między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a dawnymi koloniami francuskimi w Afryce (1963–1975) po kolejne konwencje AKP–UE z Lomé (1975–2000) oraz najnowszą umowę o partnerstwie podpisaną w Kotonu (2000 r.). |
| --- | --- |

2.1.

Unia Europejska (UE) oraz 79 krajów należących do grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) zawarły kompleksową i wiążącą umowę o współpracy międzynarodowej, która zjednoczyła ponad połowę państw świata. Umowa ta, znana jako umowa o partnerstwie z Kotonu (umowa z Kotonu), została podpisana w Beninie w 2000 r. Jej celem jest wzmocnienie wieloletniej współpracy w zakresie polityki, handlu i rozwoju pomiędzy UE a państwami AKP. Na podstawie umowy utworzono instytucje ułatwiające współpracę pomiędzy państwami AKP a UE na szczeblu rządów, urzędników administracji publicznej, posłów do Parlamentu, władz lokalnych i społeczeństwa obywatelskiego, w tym sektora prywatnego. Opiera się ona na historycznych związkach między UE a jej dawnymi koloniami, które to związki zmieniały się wraz z kolejnymi porozumieniami zawieranymi w okresie postkolonialnym: od układów o stowarzyszeniu w ramach konwencji z Jaunde I i II zawartych między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a dawnymi koloniami francuskimi w Afryce (1963–1975) po kolejne konwencje AKP–UE z Lomé (1975–2000) oraz najnowszą umowę o partnerstwie podpisaną w Kotonu (2000 r.).

| 2.2. | Umowa z Kotonu wygasa w 2020 r., w związku z czym Komisja Europejska i Wysoka Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa opublikowały w dniu 6 października 2015 r. wspólny dokument konsultacyjny. Jak wskazano w tym dokumencie, jego celem jest zbadanie, w odniesieniu do umowy z Kotonu, „na ile można ją wykorzystać w przyszłości i czy daje ona możliwość realizacji wspólnych interesów” w kontekście zmian instytucjonalnych, politycznych i socjoekonomicznych zarówno w UE, jak i państwach AKP, w globalnym otoczeniu, które w ciągu ostatnich 15 lat uległo znacznym zmianom. |
| --- | --- |

2.2.

Umowa z Kotonu wygasa w 2020 r., w związku z czym Komisja Europejska i Wysoka Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa opublikowały w dniu 6 października 2015 r. wspólny dokument konsultacyjny. Jak wskazano w tym dokumencie, jego celem jest zbadanie, w odniesieniu do umowy z Kotonu, „na ile można ją wykorzystać w przyszłości i czy daje ona możliwość realizacji wspólnych interesów” w kontekście zmian instytucjonalnych, politycznych i socjoekonomicznych zarówno w UE, jak i państwach AKP, w globalnym otoczeniu, które w ciągu ostatnich 15 lat uległo znacznym zmianom.

| 2.3. | Zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego – uwagi szczegółowe dotyczące dialogu politycznego |
| --- | --- |

2.3.

Zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego – uwagi szczegółowe dotyczące dialogu politycznego

| 2.3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że art. 6 umowy z Kotonu wspiera zaangażowanie podmiotów niepaństwowych przez uznanie ich za istotnych graczy w kontekście tej umowy. Niemniej z rozczarowaniem stwierdza, że współpraca odbywa się głównie na poziomie rządowym, mimo uznania faktu, iż dialog polityczny jest istotny dla promowania udziału społeczeństwa obywatelskiego w procesie rozwoju. |
| --- | --- |

2.3.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że art. 6 umowy z Kotonu wspiera zaangażowanie podmiotów niepaństwowych przez uznanie ich za istotnych graczy w kontekście tej umowy. Niemniej z rozczarowaniem stwierdza, że współpraca odbywa się głównie na poziomie rządowym, mimo uznania faktu, iż dialog polityczny jest istotny dla promowania udziału społeczeństwa obywatelskiego w procesie rozwoju.

| 2.3.2. | EKES ponownie podkreśla kluczową rolę podmiotów pozarządowych w całym procesie opracowywania oraz monitorowania umów o partnerstwie gospodarczym. Jasne jest, że bardziej otwarte i oparte na zasadach uczestnictwa ramy obowiązujące po wygaśnięciu umowy z Kotonu zapewniłyby lepszą możliwość osiągnięcia znaczących wyników. |
| --- | --- |

2.3.2.

EKES ponownie podkreśla kluczową rolę podmiotów pozarządowych w całym procesie opracowywania oraz monitorowania umów o partnerstwie gospodarczym. Jasne jest, że bardziej otwarte i oparte na zasadach uczestnictwa ramy obowiązujące po wygaśnięciu umowy z Kotonu zapewniłyby lepszą możliwość osiągnięcia znaczących wyników.

| 2.3.3. | EKES z rozczarowaniem odnotowuje, że część państw AKP wprowadza restrykcyjne przepisy ograniczające możliwości działania podmiotów niepaństwowych, co w niektórych przypadkach miało negatywne skutki dla aktywnego udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Indeks stabilności organizacji społeczeństwa obywatelskiego z 2014 r. (1) wskazuje, że w wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej organizacje społeczeństwa obywatelskiego – w szczególności zajmujące się rzecznictwem i prawami człowieka – napotykają coraz większe ograniczenia lub groźby ograniczeń dla swojej działalności. |
| --- | --- |

2.3.3.

EKES z rozczarowaniem odnotowuje, że część państw AKP wprowadza restrykcyjne przepisy ograniczające możliwości działania podmiotów niepaństwowych, co w niektórych przypadkach miało negatywne skutki dla aktywnego udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Indeks stabilności organizacji społeczeństwa obywatelskiego z 2014 r. (1) wskazuje, że w wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej organizacje społeczeństwa obywatelskiego – w szczególności zajmujące się rzecznictwem i prawami człowieka – napotykają coraz większe ograniczenia lub groźby ograniczeń dla swojej działalności.

| 2.3.4. | EKES zaleca, aby – niezależnie od ich formy – ramy uzgodnione po 2020 r. wzmacniały legitymację organizacji społeczeństwa obywatelskiego i podmiotów niepaństwowych jako prawdziwych zainteresowanych stron w procesach politycznych. Ponadto EKES zdaje sobie sprawę, że następstwa wykluczenia podmiotów niepaństwowych są z gruntu szkodliwe. Wzywa zatem do bardziej zdecydowanych zobowiązań technicznych i finansowych w celu wspierania i wzmacniania aktywnego uczestnictwa organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

2.3.4.

EKES zaleca, aby – niezależnie od ich formy – ramy uzgodnione po 2020 r. wzmacniały legitymację organizacji społeczeństwa obywatelskiego i podmiotów niepaństwowych jako prawdziwych zainteresowanych stron w procesach politycznych. Ponadto EKES zdaje sobie sprawę, że następstwa wykluczenia podmiotów niepaństwowych są z gruntu szkodliwe. Wzywa zatem do bardziej zdecydowanych zobowiązań technicznych i finansowych w celu wspierania i wzmacniania aktywnego uczestnictwa organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

3.   Kontekst: umowa z Kotonu

| 3.1. | Podpisanie traktatu rzymskiego w 1957 r. powiązało kraje i terytoria zamorskie z Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG) za pomocą formalnych i preferencyjnych ram współpracy, które regulowały stosunki Europy z państwami AKP. Grupa państw AKP, utworzona przez członków na mocy porozumienia z Georgetown w 1975 r., obejmowała początkowo 46 państw AKP: 36 z Afryki, 7 z Karaibów i 3 z Pacyfiku. Obecnie grupa państw AKP składa się z 79 państw: 48 w Afryce Subsaharyjskiej, 16 na Karaibach i 15 na Pacyfiku (Kuba jest członkiem, ale nie jest sygnatariuszem umowy z Kotonu, natomiast Republika Południowej Afryki jest umawiającą się stroną umowy z Kotonu, lecz niektóre zapisy tej umowy nie dotyczą tego państwa). Od 2000 r. współpracę między państwami AKP a UE reguluje umowa z Kotonu. |
| --- | --- |

3.1.

Podpisanie traktatu rzymskiego w 1957 r. powiązało kraje i terytoria zamorskie z Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG) za pomocą formalnych i preferencyjnych ram współpracy, które regulowały stosunki Europy z państwami AKP. Grupa państw AKP, utworzona przez członków na mocy porozumienia z Georgetown w 1975 r., obejmowała początkowo 46 państw AKP: 36 z Afryki, 7 z Karaibów i 3 z Pacyfiku. Obecnie grupa państw AKP składa się z 79 państw: 48 w Afryce Subsaharyjskiej, 16 na Karaibach i 15 na Pacyfiku (Kuba jest członkiem, ale nie jest sygnatariuszem umowy z Kotonu, natomiast Republika Południowej Afryki jest umawiającą się stroną umowy z Kotonu, lecz niektóre zapisy tej umowy nie dotyczą tego państwa). Od 2000 r. współpracę między państwami AKP a UE reguluje umowa z Kotonu.

| 3.2. | Realizacja głównego celu umowy z Kotonu, polegającego na „ograniczeniu, a ostatecznie wyeliminowaniu ubóstwa oraz stopniowym włączeniu państw AKP do światowej gospodarki, z uwzględnieniem celów zrównoważonego rozwoju”, bazuje na trzech wzajemnie uzupełniających się filarach:






  — | Dialog polityczny: umowa z Kotonu stanowiła nowatorskie rozwiązanie, gdyż jej podstawą jest kompleksowy dialog polityczny wymagający istotnych zobowiązań dwustronnych. Jak określono w umowie: „Dialog koncentruje się między innymi na szczególnych zagadnieniach politycznych stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania lub mających ogólne znaczenie dla osiągnięcia celów niniejszej Umowy, takich jak handel bronią, nadmierne wydatki na zbrojenia, narkotyki, zorganizowana przestępczość lub dyskryminacja etniczna, religijna czy rasowa. Dialog obejmuje również regularną ocenę postępów w zakresie poszanowania praw człowieka, zasad demokratycznych, państwa prawa i dobrych rządów”. |
| --- | --- | --- |

3.2.

Realizacja głównego celu umowy z Kotonu, polegającego na „ograniczeniu, a ostatecznie wyeliminowaniu ubóstwa oraz stopniowym włączeniu państw AKP do światowej gospodarki, z uwzględnieniem celów zrównoważonego rozwoju”, bazuje na trzech wzajemnie uzupełniających się filarach:

—

Dialog polityczny: umowa z Kotonu stanowiła nowatorskie rozwiązanie, gdyż jej podstawą jest kompleksowy dialog polityczny wymagający istotnych zobowiązań dwustronnych. Jak określono w umowie: „Dialog koncentruje się między innymi na szczególnych zagadnieniach politycznych stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania lub mających ogólne znaczenie dla osiągnięcia celów niniejszej Umowy, takich jak handel bronią, nadmierne wydatki na zbrojenia, narkotyki, zorganizowana przestępczość lub dyskryminacja etniczna, religijna czy rasowa. Dialog obejmuje również regularną ocenę postępów w zakresie poszanowania praw człowieka, zasad demokratycznych, państwa prawa i dobrych rządów”.

| — | Stosunki gospodarcze i handlowe: umowa z Kotonu odchodzi od logiki charakterystycznej dla poprzednich porozumień handlowych w ramach konwencji z Jaunde i Lomé, które przewidywały jednostronne preferencje przyznawane przez UE. UE zauważyła, że „pod względem fundamentalnych parametrów gospodarczych prawdą jest, że obecny system zawiódł; państwa AKP stają się coraz bardziej zmarginalizowane w handlu światowym, nawet pomimo przyznanych hojnych preferencji taryfowych” (2). Nowe porozumienia handlowe, które mają być negocjowane w ramach umowy z Kotonu – umowy o partnerstwie gospodarczym – zostały tak opracowane, aby położyć kres tym kwestiom historycznym i umożliwić w końcu państwom AKP integrację ze światową gospodarką. Umowa o partnerstwie gospodarczym jest także zgodna z zasadami Światowej Organizacji Handlu (WTO) dzięki ograniczaniu negatywnych skutków „jednostronnych preferencji” dla krajów rozwijających się nienależących do grupy państw AKP. Wspiera ona także integrację regionalną poprzez powiązania z istniejącymi regionalnymi organizacjami gospodarczymi AKP i strefami wolnego handlu. Chociaż negocjacje dotyczące tych wzajemnych i asymetrycznych umów o wolnym handlu rozpoczęły się w 2002 r., CARIFORUM jest pierwszym i jedynym regionem, który podpisał wszechstronną umowę o partnerstwie gospodarczym (w 2007 r.) wykraczającą poza aspekty handlowe i obejmującą „kwestie singapurskie”. W ramach negocjacji z innymi regionami nie obeszło się bez sporów dotyczących różnych wizji rozwoju gospodarczego, a dotychczas zawarto tylko kilka wstępnych umów o partnerstwie gospodarczym z Południowoafrykańską Wspólnotą Rozwoju, Wspólnotą Wschodnioafrykańską i Wspólnotą Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej, obejmujących wyłącznie handel towarami.






  — | Handel oraz integracja regionalna: umowa o partnerstwie gospodarczym ma na celu wspieranie integracji regionalnej i opiera się na założeniu, że większa integracja regionalna stymuluje zdolności handlowe, a zatem wzrost, zatrudnienie i rozwój gospodarczy. Jednak zgodnie z krytycznymi opiniami na temat umowy o partnerstwie gospodarczym ma miejsce wręcz odwrotna sytuacja, a mianowicie umowa stanowi przeszkodę dla większej integracji regionalnej. Argument ten opiera się na przekonaniu, że umowa o partnerstwie gospodarczym nie przewiduje koniecznego przekształcenia strukturalnego gospodarek państw AKP, które umożliwiłoby im wzmocnienie i poprawę pozycji w globalnym łańcuchu wartości. |
| --- | --- | --- |

—

Stosunki gospodarcze i handlowe: umowa z Kotonu odchodzi od logiki charakterystycznej dla poprzednich porozumień handlowych w ramach konwencji z Jaunde i Lomé, które przewidywały jednostronne preferencje przyznawane przez UE. UE zauważyła, że „pod względem fundamentalnych parametrów gospodarczych prawdą jest, że obecny system zawiódł; państwa AKP stają się coraz bardziej zmarginalizowane w handlu światowym, nawet pomimo przyznanych hojnych preferencji taryfowych” (2). Nowe porozumienia handlowe, które mają być negocjowane w ramach umowy z Kotonu – umowy o partnerstwie gospodarczym – zostały tak opracowane, aby położyć kres tym kwestiom historycznym i umożliwić w końcu państwom AKP integrację ze światową gospodarką. Umowa o partnerstwie gospodarczym jest także zgodna z zasadami Światowej Organizacji Handlu (WTO) dzięki ograniczaniu negatywnych skutków „jednostronnych preferencji” dla krajów rozwijających się nienależących do grupy państw AKP. Wspiera ona także integrację regionalną poprzez powiązania z istniejącymi regionalnymi organizacjami gospodarczymi AKP i strefami wolnego handlu. Chociaż negocjacje dotyczące tych wzajemnych i asymetrycznych umów o wolnym handlu rozpoczęły się w 2002 r., CARIFORUM jest pierwszym i jedynym regionem, który podpisał wszechstronną umowę o partnerstwie gospodarczym (w 2007 r.) wykraczającą poza aspekty handlowe i obejmującą „kwestie singapurskie”. W ramach negocjacji z innymi regionami nie obeszło się bez sporów dotyczących różnych wizji rozwoju gospodarczego, a dotychczas zawarto tylko kilka wstępnych umów o partnerstwie gospodarczym z Południowoafrykańską Wspólnotą Rozwoju, Wspólnotą Wschodnioafrykańską i Wspólnotą Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej, obejmujących wyłącznie handel towarami.

—

Handel oraz integracja regionalna: umowa o partnerstwie gospodarczym ma na celu wspieranie integracji regionalnej i opiera się na założeniu, że większa integracja regionalna stymuluje zdolności handlowe, a zatem wzrost, zatrudnienie i rozwój gospodarczy. Jednak zgodnie z krytycznymi opiniami na temat umowy o partnerstwie gospodarczym ma miejsce wręcz odwrotna sytuacja, a mianowicie umowa stanowi przeszkodę dla większej integracji regionalnej. Argument ten opiera się na przekonaniu, że umowa o partnerstwie gospodarczym nie przewiduje koniecznego przekształcenia strukturalnego gospodarek państw AKP, które umożliwiłoby im wzmocnienie i poprawę pozycji w globalnym łańcuchu wartości.

| — | Handel i zrównoważony rozwój: paradoksalnie, umowa o partnerstwie gospodarczym była mocno krytykowana za brak wystarczająco ambitnych celów, zwłaszcza w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju. Wstępne umowy o partnerstwie gospodarczym z trzema regionami Afryki spotkały się z krytyką między innymi ze strony posłów do Parlamentu Europejskiego za to, że nie zawierają rozdziałów dotyczących zrównoważonego rozwoju. Zdaniem posłów podważa to ambitny zakres umowy, zobowiązanie Unii w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zasadę UE dotyczącą spójności polityki na rzecz rozwoju. Mimo że umowa o partnerstwie gospodarczym CARIFORUM–UE jest dotychczas jedyną wszechstronną umową tego rodzaju, krytycy wskazali, że restrykcyjne przepisy dotyczące wywozu mogą negatywnie wpłynąć na zdolność regionu do reagowania na wstrząsy systemowe, a zatem na jego zdolność do osiągnięcia bezpieczeństwa żywnościowego. |
| --- | --- |

—

Handel i zrównoważony rozwój: paradoksalnie, umowa o partnerstwie gospodarczym była mocno krytykowana za brak wystarczająco ambitnych celów, zwłaszcza w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju. Wstępne umowy o partnerstwie gospodarczym z trzema regionami Afryki spotkały się z krytyką między innymi ze strony posłów do Parlamentu Europejskiego za to, że nie zawierają rozdziałów dotyczących zrównoważonego rozwoju. Zdaniem posłów podważa to ambitny zakres umowy, zobowiązanie Unii w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zasadę UE dotyczącą spójności polityki na rzecz rozwoju. Mimo że umowa o partnerstwie gospodarczym CARIFORUM–UE jest dotychczas jedyną wszechstronną umową tego rodzaju, krytycy wskazali, że restrykcyjne przepisy dotyczące wywozu mogą negatywnie wpłynąć na zdolność regionu do reagowania na wstrząsy systemowe, a zatem na jego zdolność do osiągnięcia bezpieczeństwa żywnościowego.

| — | Współpraca w zakresie rozwoju: narzędzia i metody współpracy mają na celu wdrożenie zasad umowy z Kotonu poprzez skupienie się na wynikach, partnerstwie i odpowiedzialności. W związku z tym programowanie i wdrożenie Europejskiego Funduszu Rozwoju zaplanowano jako wspólną odpowiedzialność.






  — | EFR jest finansowany bezpośrednio z dobrowolnych wkładów państw członkowskich UE nieujętych w budżecie unijnym, niemniej negocjacje prowadzone są równolegle z innymi instrumentami finansowania zewnętrznego UE w celu zapewnienia spójności. EFR jest zarządzany przez Komisję Europejską i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI). EBI zarządza instrumentem inwestycyjnym, a także udziela pożyczek i gwarancji oraz zapewnia środki finansowe z EFR i własnych zasobów dla przedsiębiorstw prywatnych w państwach AKP, z przeznaczeniem na krótko- i długoterminowe projekty sektora prywatnego i publicznego. |
| --- | --- | --- |

—

Współpraca w zakresie rozwoju: narzędzia i metody współpracy mają na celu wdrożenie zasad umowy z Kotonu poprzez skupienie się na wynikach, partnerstwie i odpowiedzialności. W związku z tym programowanie i wdrożenie Europejskiego Funduszu Rozwoju zaplanowano jako wspólną odpowiedzialność.

—

EFR jest finansowany bezpośrednio z dobrowolnych wkładów państw członkowskich UE nieujętych w budżecie unijnym, niemniej negocjacje prowadzone są równolegle z innymi instrumentami finansowania zewnętrznego UE w celu zapewnienia spójności. EFR jest zarządzany przez Komisję Europejską i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI). EBI zarządza instrumentem inwestycyjnym, a także udziela pożyczek i gwarancji oraz zapewnia środki finansowe z EFR i własnych zasobów dla przedsiębiorstw prywatnych w państwach AKP, z przeznaczeniem na krótko- i długoterminowe projekty sektora prywatnego i publicznego.

| — | Łączne środki przydzielone w ramach EFR uległy zwiększeniu, przy czym zachowano międzyrządowy charakter i strukturę zarządzania EFR, co sprawia, że jest on najważniejszym, obok wieloletnich ram finansowych (WRF), elementem unijnej współpracy na rzecz rozwoju. Ze względu na wyjątkową historię EFR, jego status prawny i międzyrządowy charakter Parlament Europejski (PE) nie ma w stosunku do niego uprawnień do współdecydowania. Komisja Rozwoju PE bierze udział w ogólnych rozmowach politycznych i jest ważną zainteresowaną stroną w ramach umowy z Kotonu. Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne także ma prawo do sprawowania kontroli parlamentarnej nad środkami przydzielonymi z EFR w krajowych programach orientacyjnych oraz regionalnych programach orientacyjnych. |
| --- | --- |

—

Łączne środki przydzielone w ramach EFR uległy zwiększeniu, przy czym zachowano międzyrządowy charakter i strukturę zarządzania EFR, co sprawia, że jest on najważniejszym, obok wieloletnich ram finansowych (WRF), elementem unijnej współpracy na rzecz rozwoju. Ze względu na wyjątkową historię EFR, jego status prawny i międzyrządowy charakter Parlament Europejski (PE) nie ma w stosunku do niego uprawnień do współdecydowania. Komisja Rozwoju PE bierze udział w ogólnych rozmowach politycznych i jest ważną zainteresowaną stroną w ramach umowy z Kotonu. Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne także ma prawo do sprawowania kontroli parlamentarnej nad środkami przydzielonymi z EFR w krajowych programach orientacyjnych oraz regionalnych programach orientacyjnych.

| — | EFR i budżetowanie – PE, za pośrednictwem swojej specjalnej procedury udzielania absolutorium, udziela absolutorium Komisji Europejskiej w zakresie zarządzania i wdrażania EFR. Budżetowanie – włączenie EFR do budżetu UE – pozostaje źródłem sporów między PE a Radą, chociaż Komisja kilkakrotnie sugerowała, by włączyć EFR do budżetu unijnego. |
| --- | --- |

—

EFR i budżetowanie – PE, za pośrednictwem swojej specjalnej procedury udzielania absolutorium, udziela absolutorium Komisji Europejskiej w zakresie zarządzania i wdrażania EFR. Budżetowanie – włączenie EFR do budżetu UE – pozostaje źródłem sporów między PE a Radą, chociaż Komisja kilkakrotnie sugerowała, by włączyć EFR do budżetu unijnego.

| — | EKES wyraża przekonanie, że wszelkie formy wsparcia zapewnianego przez UE na rzecz państw trzecich powinny podlegać tym samym ramom prawnym i takim samym kontrolom demokratycznym ze strony PE. Wzywa zatem do włączenia EFR do budżetu UE, przy jednoczesnym zachowaniu pozytywnych aspektów EFR (np. wzajemności i współodpowiedzialności). Zapewni to większą spójność polityki rozwojowej UE. |
| --- | --- |

—

EKES wyraża przekonanie, że wszelkie formy wsparcia zapewnianego przez UE na rzecz państw trzecich powinny podlegać tym samym ramom prawnym i takim samym kontrolom demokratycznym ze strony PE. Wzywa zatem do włączenia EFR do budżetu UE, przy jednoczesnym zachowaniu pozytywnych aspektów EFR (np. wzajemności i współodpowiedzialności). Zapewni to większą spójność polityki rozwojowej UE.

4.   Kontekst – zmieniający się świat

| 4.1. | Jak wskazano we wspólnym dokumencie konsultacyjnym, świat uległ daleko idącym zmianom od czasu wejścia w życie umowy w 2000 r. Na poziomie UE doszło do rozszerzenia o 13 nowych państw w okresie 2000–2013, w związku z czym obecnie Unia liczy 28 członków. Nowe państwa członkowskie nie posiadają historycznych powiązań kolonialnych, a zatem ich historia stosunków handlowych, gospodarczych i politycznych z państwami UE, wykraczających poza stosunki nawiązane od czasu przystąpienia do UE, ma odmienny charakter lub w ogóle nie istnieje. Na poziomie globalnym świat staje się coraz bardziej zaludniony, połączony, wzajemnie zależny, złożony i zmienny oraz staje przed nowymi wyzwaniami, takimi jak zakłócenia klimatu, skutki globalizacji, coraz częstsze akty terrorystyczne, konflikty i masowe migracje. |
| --- | --- |

4.1.

Jak wskazano we wspólnym dokumencie konsultacyjnym, świat uległ daleko idącym zmianom od czasu wejścia w życie umowy w 2000 r. Na poziomie UE doszło do rozszerzenia o 13 nowych państw w okresie 2000–2013, w związku z czym obecnie Unia liczy 28 członków. Nowe państwa członkowskie nie posiadają historycznych powiązań kolonialnych, a zatem ich historia stosunków handlowych, gospodarczych i politycznych z państwami UE, wykraczających poza stosunki nawiązane od czasu przystąpienia do UE, ma odmienny charakter lub w ogóle nie istnieje. Na poziomie globalnym świat staje się coraz bardziej zaludniony, połączony, wzajemnie zależny, złożony i zmienny oraz staje przed nowymi wyzwaniami, takimi jak zakłócenia klimatu, skutki globalizacji, coraz częstsze akty terrorystyczne, konflikty i masowe migracje.

| 4.2. | Po 2000 r. pojawiły się nowe potęgi gospodarcze w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej oraz inne grupy partnerskie, takie jak Unia Afrykańska i Grupa 77. Wiele państw AKP ma osiągnąć status kraju o średnich dochodach w okresie 2020–2030, tym samym ograniczając swoją zależność od pomocy zagranicznej. |
| --- | --- |

4.2.

Po 2000 r. pojawiły się nowe potęgi gospodarcze w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej oraz inne grupy partnerskie, takie jak Unia Afrykańska i Grupa 77. Wiele państw AKP ma osiągnąć status kraju o średnich dochodach w okresie 2020–2030, tym samym ograniczając swoją zależność od pomocy zagranicznej.

| 4.3. | Partnerstwo UE z trzema regionami stanowiącymi grupę państw AKP zostało wzmocnione za pomocą instrumentów innych niż umowa z Kotonu, chociaż pozostających z nią w synergii. Sytuację tę odzwierciedla strategiczne partnerstwo pomiędzy Afryką a UE, wspólna strategia partnerstwa UE–Karaiby oraz strategia mająca na celu wzmocnienie partnerstwa z Wyspami Pacyfiku. Rozwinęła się też współpraca z organizacjami na szczeblach regionalnym i lokalnych, zwłaszcza w ramach umów o partnerstwie gospodarczym oraz w obszarze pokoju i bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.3.

Partnerstwo UE z trzema regionami stanowiącymi grupę państw AKP zostało wzmocnione za pomocą instrumentów innych niż umowa z Kotonu, chociaż pozostających z nią w synergii. Sytuację tę odzwierciedla strategiczne partnerstwo pomiędzy Afryką a UE, wspólna strategia partnerstwa UE–Karaiby oraz strategia mająca na celu wzmocnienie partnerstwa z Wyspami Pacyfiku. Rozwinęła się też współpraca z organizacjami na szczeblach regionalnym i lokalnych, zwłaszcza w ramach umów o partnerstwie gospodarczym oraz w obszarze pokoju i bezpieczeństwa.

| 4.4. | Pomimo sukcesów w rozwoju globalnym, wciąż istnieją poważne luki: od setek milionów ludzi nadal żyjących w skrajnym ubóstwie, przez różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, do wzrostu globalnej emisji dwutlenku węgla o ponad 50 % od 1990 r. Na szczeblu międzynarodowym we wrześniu 2015 r. przyjęto nowe globalne ramy w zakresie celów zrównoważonego rozwoju i ich finansowania, jednocześnie odnosząc się do powiązanych z tą kwestią wyzwań dotyczących eliminacji ubóstwa i zapewnienia zrównoważonego rozwoju. Podstawę tych ram stanowi obejmujące wszystkie państwa nowe „globalne partnerstwo”, którego celem jest wykorzystanie wszystkich możliwych środków wdrażających oraz zmobilizowanie wszystkich podmiotów. |
| --- | --- |

4.4.

Pomimo sukcesów w rozwoju globalnym, wciąż istnieją poważne luki: od setek milionów ludzi nadal żyjących w skrajnym ubóstwie, przez różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, do wzrostu globalnej emisji dwutlenku węgla o ponad 50 % od 1990 r. Na szczeblu międzynarodowym we wrześniu 2015 r. przyjęto nowe globalne ramy w zakresie celów zrównoważonego rozwoju i ich finansowania, jednocześnie odnosząc się do powiązanych z tą kwestią wyzwań dotyczących eliminacji ubóstwa i zapewnienia zrównoważonego rozwoju. Podstawę tych ram stanowi obejmujące wszystkie państwa nowe „globalne partnerstwo”, którego celem jest wykorzystanie wszystkich możliwych środków wdrażających oraz zmobilizowanie wszystkich podmiotów.

| 4.5. | EKES zaleca zatem przyjęcie skutecznych ram stosunków międzynarodowych wykraczających poza relację o charakterze darczyńca–beneficjent. Ramy te muszą służyć osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju oraz uzyskaniu lepszych rezultatów dla obywateli państw AKP i Europy poprzez współpracę polityczną, gospodarczą i na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

4.5.

EKES zaleca zatem przyjęcie skutecznych ram stosunków międzynarodowych wykraczających poza relację o charakterze darczyńca–beneficjent. Ramy te muszą służyć osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju oraz uzyskaniu lepszych rezultatów dla obywateli państw AKP i Europy poprzez współpracę polityczną, gospodarczą i na rzecz rozwoju.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1.   
  Filar współpracy na rzecz rozwoju

| 5.1.1. | EKES wyraża przekonanie, że przywrócenie równowagi partnerstwa, zgodnie z programem działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 oraz określonymi w jego ramach 17 celami zrównoważonego rozwoju, stanowi najodpowiedniejsze ramy zapewniające „wzmacnianie narzędzi wdrażania i odbudowywania globalnego partnerstwa” (cel 17). Cele zrównoważonego rozwoju zapewniają wspólne ramy obejmujące 169 powiązanych celów i zostały opracowane, aby doprowadzić do eliminacji ubóstwa i głodu, zapewnić zrównoważone i przystępne cenowo dostawy energii, zbudować odporną infrastrukturę, przeciwdziałać zmianie klimatu i jej konsekwencjom oraz promować praworządność i równy dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla wszystkich. |
| --- | --- |

5.1.1.

EKES wyraża przekonanie, że przywrócenie równowagi partnerstwa, zgodnie z programem działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 oraz określonymi w jego ramach 17 celami zrównoważonego rozwoju, stanowi najodpowiedniejsze ramy zapewniające „wzmacnianie narzędzi wdrażania i odbudowywania globalnego partnerstwa” (cel 17). Cele zrównoważonego rozwoju zapewniają wspólne ramy obejmujące 169 powiązanych celów i zostały opracowane, aby doprowadzić do eliminacji ubóstwa i głodu, zapewnić zrównoważone i przystępne cenowo dostawy energii, zbudować odporną infrastrukturę, przeciwdziałać zmianie klimatu i jej konsekwencjom oraz promować praworządność i równy dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla wszystkich.

| 5.1.2. | Zgodnie z zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju ramy celów zrównoważonego rozwoju zapewniają uzupełniające i całościowe wytyczne dotyczące przyszłych stosunków UE–AKP z myślą o realizacji wspólnych celów o zasięgu globalnym. Ponadto z uwagi na fakt, że wewnętrzna polityka UE ma konsekwencje zewnętrzne, które mogą negatywnie wpływać na kraje partnerskie, współpraca w dążeniu do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju ma pozytywny efekt mnożnikowy dla zapewnienia spójności polityki na rzecz rozwoju poprzez dostosowywanie priorytetów przy jednoczesnym poszanowaniu regionalnych agend rozwoju. |
| --- | --- |

5.1.2.

Zgodnie z zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju ramy celów zrównoważonego rozwoju zapewniają uzupełniające i całościowe wytyczne dotyczące przyszłych stosunków UE–AKP z myślą o realizacji wspólnych celów o zasięgu globalnym. Ponadto z uwagi na fakt, że wewnętrzna polityka UE ma konsekwencje zewnętrzne, które mogą negatywnie wpływać na kraje partnerskie, współpraca w dążeniu do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju ma pozytywny efekt mnożnikowy dla zapewnienia spójności polityki na rzecz rozwoju poprzez dostosowywanie priorytetów przy jednoczesnym poszanowaniu regionalnych agend rozwoju.

| 5.1.3. | Do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju konieczne są ogromne środki finansowe, z których – zgodnie z wyliczeniami Banku Światowego i innych wielostronnych banków rozwoju – 80 % pochłoną inwestycje infrastrukturalne. Pomimo iż EFR pozostaje ważnym źródłem finansowania dla krajów najsłabiej rozwiniętych, w porównaniu z budżetami wielu państw fundusz ten jest niewielki i można oczekiwać, że z czasem będzie jeszcze mniejszy. Jednocześnie mobilizacja środków krajowych w wielu państwach AKP może być kluczowym źródłem finansowania rozwoju. W opublikowanym w 2013 r. raporcie Banku Światowego w sprawie finansowania rozwoju po 2015 r. oceniono, że 50–80 % finansowania infrastruktury w ramach celów zrównoważonego rozwoju powinno pochodzić z wewnętrznych zasobów poszczególnych państw. |
| --- | --- |

5.1.3.

Do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju konieczne są ogromne środki finansowe, z których – zgodnie z wyliczeniami Banku Światowego i innych wielostronnych banków rozwoju – 80 % pochłoną inwestycje infrastrukturalne. Pomimo iż EFR pozostaje ważnym źródłem finansowania dla krajów najsłabiej rozwiniętych, w porównaniu z budżetami wielu państw fundusz ten jest niewielki i można oczekiwać, że z czasem będzie jeszcze mniejszy. Jednocześnie mobilizacja środków krajowych w wielu państwach AKP może być kluczowym źródłem finansowania rozwoju. W opublikowanym w 2013 r. raporcie Banku Światowego w sprawie finansowania rozwoju po 2015 r. oceniono, że 50–80 % finansowania infrastruktury w ramach celów zrównoważonego rozwoju powinno pochodzić z wewnętrznych zasobów poszczególnych państw.

| 5.1.4. | W związku z tym EKES wyraża przekonanie, że finansowanie rozwoju powinno służyć rozwijaniu potencjału w zakresie mobilizacji i wykorzystania zasobów krajowych. Przykładowo, wedle OECD, każdy dolar zagranicznej oficjalnej pomocy rozwojowej przeznaczony na rozwijanie potencjału administracji podatkowej może wygenerować tysiące dolarów w przychodach podatkowych, w zależności od sytuacji danego państwa. Szacuje się, że podatki stanowią zaledwie 10–15 % PKB w większości krajów Afryki (3). Podobnie można pomagać państwom bogatym w zasoby w budowaniu ich zdolności do negocjowania uczciwych umów z przedsiębiorstwami górniczymi i wydobywczymi, tak aby zwiększyć przychody i szansę na realizację celów zrównoważonego rozwoju. Ponadto państwa AKP powinny otrzymywać wsparcie w osiąganiu swoich celów w zakresie uprzemysłowienia oraz przetwarzania własnych surowców i towarów przeznaczonych na rynki lokalne, regionalne i międzynarodowe. |
| --- | --- |

5.1.4.

W związku z tym EKES wyraża przekonanie, że finansowanie rozwoju powinno służyć rozwijaniu potencjału w zakresie mobilizacji i wykorzystania zasobów krajowych. Przykładowo, wedle OECD, każdy dolar zagranicznej oficjalnej pomocy rozwojowej przeznaczony na rozwijanie potencjału administracji podatkowej może wygenerować tysiące dolarów w przychodach podatkowych, w zależności od sytuacji danego państwa. Szacuje się, że podatki stanowią zaledwie 10–15 % PKB w większości krajów Afryki (3). Podobnie można pomagać państwom bogatym w zasoby w budowaniu ich zdolności do negocjowania uczciwych umów z przedsiębiorstwami górniczymi i wydobywczymi, tak aby zwiększyć przychody i szansę na realizację celów zrównoważonego rozwoju. Ponadto państwa AKP powinny otrzymywać wsparcie w osiąganiu swoich celów w zakresie uprzemysłowienia oraz przetwarzania własnych surowców i towarów przeznaczonych na rynki lokalne, regionalne i międzynarodowe.

| 5.1.5. | EKES zaleca także, by w ramach przyszłej współpracy podjęto kwestię poważnego niedoboru wykwalifikowanych robotników w szybko rozwijających się sektorach w państwach AKP, zwłaszcza że zgodnie z prognozami ONZ liczba ludności Afryki osiągnie 2,5 mld – Afrykanie będą stanowić jedną czwartą ludności świata (4). Te sektory to między innymi przemysł wydobywczy, energia, gospodarka wodna, infrastruktura, a także rolnictwo, ochrona zdrowia i telekomunikacja. Ów niedobór wykwalifikowanej siły roboczej jest jednym z powodów, dla których państwa AKP wywożą swoje surowce, które są przetwarzane w innych miejscach na świecie, ze szkodą dla przemysłu i miejsc pracy w państwach AKP. Państwa te potrzebują także własnych rozwiązań w zakresie badań i innowacji w celu sprostania wyzwaniom w zakresie rozwoju, w tym zmianie klimatu. Stosunek liczby badaczy do liczby ludności jest jednak bardzo niski w państwach afrykańskich. Na przykład w Burkina Faso na milion mieszkańców przypada 45 specjalistów ds. badań i rozwoju, a w Nigerii liczba ta wynosi 38, w porównaniu ze średnią wynoszącą 481 w Ameryce Łacińskiej i 1714 w Azji Wschodniej (5). Aby rozwiązać problem niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej, należy także uwzględnić kwestię migracji cyrkulacyjnej. Program Erasmus+ zapewnia już możliwość migracji cyrkulacyjnej młodzieży w UE; podobne przepisy należy wdrożyć w odniesieniu do młodzieży z państw AKP. Wymaga to przekształcenia debaty na temat migracji, tak aby skoncentrować się w większym stopniu na mobilności, zwłaszcza wśród młodzieży, w celach kształcenia i szkolenia, staży, wymian itp. |
| --- | --- |

5.1.5.

EKES zaleca także, by w ramach przyszłej współpracy podjęto kwestię poważnego niedoboru wykwalifikowanych robotników w szybko rozwijających się sektorach w państwach AKP, zwłaszcza że zgodnie z prognozami ONZ liczba ludności Afryki osiągnie 2,5 mld – Afrykanie będą stanowić jedną czwartą ludności świata (4). Te sektory to między innymi przemysł wydobywczy, energia, gospodarka wodna, infrastruktura, a także rolnictwo, ochrona zdrowia i telekomunikacja. Ów niedobór wykwalifikowanej siły roboczej jest jednym z powodów, dla których państwa AKP wywożą swoje surowce, które są przetwarzane w innych miejscach na świecie, ze szkodą dla przemysłu i miejsc pracy w państwach AKP. Państwa te potrzebują także własnych rozwiązań w zakresie badań i innowacji w celu sprostania wyzwaniom w zakresie rozwoju, w tym zmianie klimatu. Stosunek liczby badaczy do liczby ludności jest jednak bardzo niski w państwach afrykańskich. Na przykład w Burkina Faso na milion mieszkańców przypada 45 specjalistów ds. badań i rozwoju, a w Nigerii liczba ta wynosi 38, w porównaniu ze średnią wynoszącą 481 w Ameryce Łacińskiej i 1714 w Azji Wschodniej (5). Aby rozwiązać problem niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej, należy także uwzględnić kwestię migracji cyrkulacyjnej. Program Erasmus+ zapewnia już możliwość migracji cyrkulacyjnej młodzieży w UE; podobne przepisy należy wdrożyć w odniesieniu do młodzieży z państw AKP. Wymaga to przekształcenia debaty na temat migracji, tak aby skoncentrować się w większym stopniu na mobilności, zwłaszcza wśród młodzieży, w celach kształcenia i szkolenia, staży, wymian itp.

| 5.1.6. | UE i jej państwa członkowskie, zgodnie z zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju oraz wspomnianego wyżej zalecenia dotyczącego rozwijania potencjału administracji podatkowej z wykorzystaniem wsparcia rozwojowego, powinny skutecznie rozwiązać problem nielegalnych przepływów finansowych. Dobre zarządzanie w kwestiach podatkowych ma kluczowe znaczenie i może wspierać zrównoważony rozwój państw AKP. W szczególności w Afryce straty w ramach nielegalnych przepływów finansowych przewyższają łączne środki kierowane na ten kontynent za pośrednictwem oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) i bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). |
| --- | --- |

5.1.6.

UE i jej państwa członkowskie, zgodnie z zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju oraz wspomnianego wyżej zalecenia dotyczącego rozwijania potencjału administracji podatkowej z wykorzystaniem wsparcia rozwojowego, powinny skutecznie rozwiązać problem nielegalnych przepływów finansowych. Dobre zarządzanie w kwestiach podatkowych ma kluczowe znaczenie i może wspierać zrównoważony rozwój państw AKP. W szczególności w Afryce straty w ramach nielegalnych przepływów finansowych przewyższają łączne środki kierowane na ten kontynent za pośrednictwem oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) i bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ).

| 5.1.7. | Przyszłe partnerstwo musi także uwzględniać istotną rolę przekazów pieniężnych ze strony zatrudnionych migrantów i diaspor, które stały się podstawowym źródłem BIZ w państwach AKP, przewyższającym ODA. Niemniej państwa członkowskie UE muszą dotrzymać zobowiązania do przeznaczenia 0,7 % DNB w ramach utrzymania zasady spójności polityki na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

5.1.7.

Przyszłe partnerstwo musi także uwzględniać istotną rolę przekazów pieniężnych ze strony zatrudnionych migrantów i diaspor, które stały się podstawowym źródłem BIZ w państwach AKP, przewyższającym ODA. Niemniej państwa członkowskie UE muszą dotrzymać zobowiązania do przeznaczenia 0,7 % DNB w ramach utrzymania zasady spójności polityki na rzecz rozwoju.

5.2.   
  Filar stosunków gospodarczych i handlowych

| 5.2.1. | Umowy o partnerstwie gospodarczym mają na celu wzmocnienie integracji regionalnej, m.in. poprzez tworzenie regionalnych wspólnot gospodarczych (REC). Negocjacje rozpoczęto w 2002 r., ale prowadzono je pod presją czasu ze względu na upływającą z końcem 2007 r. ważność odstępstwa ustanowionego przez WTO – dotyczącego utrzymywania preferencyjnego traktowania krajów rozwijających się należących do grupy państw AKP względem innych krajów rozwijających się, które do niej nie należały. |
| --- | --- |

5.2.1.

Umowy o partnerstwie gospodarczym mają na celu wzmocnienie integracji regionalnej, m.in. poprzez tworzenie regionalnych wspólnot gospodarczych (REC). Negocjacje rozpoczęto w 2002 r., ale prowadzono je pod presją czasu ze względu na upływającą z końcem 2007 r. ważność odstępstwa ustanowionego przez WTO – dotyczącego utrzymywania preferencyjnego traktowania krajów rozwijających się należących do grupy państw AKP względem innych krajów rozwijających się, które do niej nie należały.

| 5.2.2. | Negocjacje dotyczące umowy o partnerstwie gospodarczym stały się trudne z kilku powodów: różnic w zdolnościach negocjacyjnych i dojrzałości regionalnych wspólnot gospodarczych w AKP; różnych wizji rozwoju i integracji regionalnej; różnych wizji handlu opartego na zasadzie wzajemności itd. Od rozpoczęcia negocjacji w 2002 r. opracowano wszechstronne umowy o partnerstwie gospodarczym i wstępne umowy o partnerstwie gospodarczym, a także szereg różnych systemów handlu mających zastosowanie do państw AKP, w tym ogólny system preferencji taryfowych (GSP/GSP+) oraz inicjatywa „wszystko oprócz broni” (EBA). |
| --- | --- |

5.2.2.

Negocjacje dotyczące umowy o partnerstwie gospodarczym stały się trudne z kilku powodów: różnic w zdolnościach negocjacyjnych i dojrzałości regionalnych wspólnot gospodarczych w AKP; różnych wizji rozwoju i integracji regionalnej; różnych wizji handlu opartego na zasadzie wzajemności itd. Od rozpoczęcia negocjacji w 2002 r. opracowano wszechstronne umowy o partnerstwie gospodarczym i wstępne umowy o partnerstwie gospodarczym, a także szereg różnych systemów handlu mających zastosowanie do państw AKP, w tym ogólny system preferencji taryfowych (GSP/GSP+) oraz inicjatywa „wszystko oprócz broni” (EBA).

| 5.2.3. | Mając na uwadze, że celem umowy o partnerstwie gospodarczym jest przyczynienie się między innymi do integracji regionalnej, trwałego wzrostu gospodarczego, eliminacji ubóstwa i podniesienia poziomu życia, kluczowe dla zrealizowania tych celów będzie skuteczne wdrożenie i monitorowanie jej stosowania. |
| --- | --- |

5.2.3.

Mając na uwadze, że celem umowy o partnerstwie gospodarczym jest przyczynienie się między innymi do integracji regionalnej, trwałego wzrostu gospodarczego, eliminacji ubóstwa i podniesienia poziomu życia, kluczowe dla zrealizowania tych celów będzie skuteczne wdrożenie i monitorowanie jej stosowania.

| 5.2.4. | Dlatego też EKES zdecydowanie zaleca ustanowienie ram (np. wspólnych komitetów konsultacyjnych) gwarantujących włączenie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zarówno w UE, jak i regionach AKP, w struktury monitorowania umów o partnerstwie gospodarczym, a także zapewniających egzekwowanie zaleceń wynikających z monitorowania oraz zgodność procesów z zasadami zrównoważonego rozwoju. Będzie to równie ważne po 2020 r. W przypadkach, w których umowy o partnerstwie gospodarczym, takie jak np. z Południowoafrykańską Wspólnotą Rozwoju (SADC), zostały już zawarte i w związku z tym ich ponowne otwarcie jest mało prawdopodobne, EKES opowiada się za wynegocjowaniem odpowiedniego protokołu do umowy o partnerstwie gospodarczym. |
| --- | --- |

5.2.4.

Dlatego też EKES zdecydowanie zaleca ustanowienie ram (np. wspólnych komitetów konsultacyjnych) gwarantujących włączenie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zarówno w UE, jak i regionach AKP, w struktury monitorowania umów o partnerstwie gospodarczym, a także zapewniających egzekwowanie zaleceń wynikających z monitorowania oraz zgodność procesów z zasadami zrównoważonego rozwoju. Będzie to równie ważne po 2020 r. W przypadkach, w których umowy o partnerstwie gospodarczym, takie jak np. z Południowoafrykańską Wspólnotą Rozwoju (SADC), zostały już zawarte i w związku z tym ich ponowne otwarcie jest mało prawdopodobne, EKES opowiada się za wynegocjowaniem odpowiedniego protokołu do umowy o partnerstwie gospodarczym.

| 5.2.5. | Delegatury UE są podmiotami o kluczowym znaczeniu i powinny angażować się we współpracę z lokalnymi podmiotami niepaństwowymi oraz regionalnymi instytucjami UE i państw AKP w celu zapewnienia przejrzystego, skoordynowanego i skutecznego wspólnego działania. Ponadto należy zapewnić wspólną koordynację planów działania delegatur UE dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz odnośnej strategii regionalnej państw AKP dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego z myślą o wspieraniu wszechstronnego podejścia do udziału tych organizacji. |
| --- | --- |

5.2.5.

Delegatury UE są podmiotami o kluczowym znaczeniu i powinny angażować się we współpracę z lokalnymi podmiotami niepaństwowymi oraz regionalnymi instytucjami UE i państw AKP w celu zapewnienia przejrzystego, skoordynowanego i skutecznego wspólnego działania. Ponadto należy zapewnić wspólną koordynację planów działania delegatur UE dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz odnośnej strategii regionalnej państw AKP dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego z myślą o wspieraniu wszechstronnego podejścia do udziału tych organizacji.

| 5.2.6. | EKES zaleca również, aby wspólne komitety konsultacyjne działały w oparciu o szeroki udział społeczeństwa obywatelskiego, w tym środowisk akademickich, przedsiębiorców i partnerów społecznych (między innymi organizacji rolników, kobiet i młodzieży). Komitetom tym należy przydzielić budżet, z którego będą mogły korzystać w sposób ułatwiający im skuteczne i autonomiczne działanie. Ponadto EKES podkreśla znaczenie udostępnienia przez obie strony środków finansowych w celu włączenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego do partnerstwa, tak aby w pełni ucieleśnić „partnerstwo równych podmiotów”, do którego dążą UE i państwa AKP. |
| --- | --- |

5.2.6.

EKES zaleca również, aby wspólne komitety konsultacyjne działały w oparciu o szeroki udział społeczeństwa obywatelskiego, w tym środowisk akademickich, przedsiębiorców i partnerów społecznych (między innymi organizacji rolników, kobiet i młodzieży). Komitetom tym należy przydzielić budżet, z którego będą mogły korzystać w sposób ułatwiający im skuteczne i autonomiczne działanie. Ponadto EKES podkreśla znaczenie udostępnienia przez obie strony środków finansowych w celu włączenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego do partnerstwa, tak aby w pełni ucieleśnić „partnerstwo równych podmiotów”, do którego dążą UE i państwa AKP.

5.3.   
  Europejski Fundusz Rozwoju (EFR)

| 5.3.1. | Europejski Fundusz Rozwoju postrzegany jest jako przewidywalne i stabilne źródło finansowania rozwoju, które odgrywa istotną rolę w podtrzymywaniu zainteresowania państw AKP umową z Kotonu. Kontrowersje budzi jedna z form finansowania przez Fundusz – wsparcie budżetowe, zwane też pomocą bezpośrednią dla budżetów krajowych, zarówno w ramach określonych priorytetów (sektorowe wsparcie budżetowe), jak i poza nimi (ogólne wsparcie budżetowe). W latach 2002–2010 Komisja przekazała łącznie 6,2 mld EUR na ogólne wsparcie budżetowe, z czego ponad 90 % dla Afryki. Mimo to, niezależnie od formy przyszłego partnerstwa nie należy osłabiać stosunków z państwami Karaibów i Pacyfiku ani też dopuścić do tego, by zniesienie preferencji dla krajów o średnich dochodach stanowiło przeszkodę dla zrównoważonego rozwoju. Przyszłe partnerstwo musi sprzyjać włączeniu i stawiać je na pierwszym miejscu. |
| --- | --- |

5.3.1.

Europejski Fundusz Rozwoju postrzegany jest jako przewidywalne i stabilne źródło finansowania rozwoju, które odgrywa istotną rolę w podtrzymywaniu zainteresowania państw AKP umową z Kotonu. Kontrowersje budzi jedna z form finansowania przez Fundusz – wsparcie budżetowe, zwane też pomocą bezpośrednią dla budżetów krajowych, zarówno w ramach określonych priorytetów (sektorowe wsparcie budżetowe), jak i poza nimi (ogólne wsparcie budżetowe). W latach 2002–2010 Komisja przekazała łącznie 6,2 mld EUR na ogólne wsparcie budżetowe, z czego ponad 90 % dla Afryki. Mimo to, niezależnie od formy przyszłego partnerstwa nie należy osłabiać stosunków z państwami Karaibów i Pacyfiku ani też dopuścić do tego, by zniesienie preferencji dla krajów o średnich dochodach stanowiło przeszkodę dla zrównoważonego rozwoju. Przyszłe partnerstwo musi sprzyjać włączeniu i stawiać je na pierwszym miejscu.

| 5.3.2. | W ujęciu średnim jedna piąta funduszy EFR jest wykorzystywana w ramach wsparcia sektorowego i budżetowego. Pomimo iż wsparcie budżetowe co do zasady uważa się za skuteczny sposób przekazywania pomocy, zmniejsza ono rozliczalność i jakość sprawowania rządów ze względu na brak odpowiedniego monitorowania i wystarczającej warunkowości. Ponadto nie jest ono dobrze widoczne, ponieważ staje się częścią budżetu danego kraju, w związku z czym obywatele i podmioty krajowe nie są świadome wielkości wkładu Europejskiego Funduszu Rozwoju. |
| --- | --- |

5.3.2.

W ujęciu średnim jedna piąta funduszy EFR jest wykorzystywana w ramach wsparcia sektorowego i budżetowego. Pomimo iż wsparcie budżetowe co do zasady uważa się za skuteczny sposób przekazywania pomocy, zmniejsza ono rozliczalność i jakość sprawowania rządów ze względu na brak odpowiedniego monitorowania i wystarczającej warunkowości. Ponadto nie jest ono dobrze widoczne, ponieważ staje się częścią budżetu danego kraju, w związku z czym obywatele i podmioty krajowe nie są świadome wielkości wkładu Europejskiego Funduszu Rozwoju.

| 5.3.3. | Komitet zaleca, aby w celu zwiększenia rozliczalności i przejrzystości wszelkie formy wspierania rozwoju zapewniane przez UE państwom trzecim podlegały tym samym ramom prawnym i takiej samej kontroli demokratycznej ze strony Parlamentu Europejskiego, przy jednoczesnym zachowaniu tych samych pozytywnych aspektów partnerstwa. |
| --- | --- |

5.3.3.

Komitet zaleca, aby w celu zwiększenia rozliczalności i przejrzystości wszelkie formy wspierania rozwoju zapewniane przez UE państwom trzecim podlegały tym samym ramom prawnym i takiej samej kontroli demokratycznej ze strony Parlamentu Europejskiego, przy jednoczesnym zachowaniu tych samych pozytywnych aspektów partnerstwa.

| 5.3.4. | Informacje zwrotne płynące z posiedzeń regionalnych EKES-u pokazują, że podmioty społeczeństwa obywatelskiego uważają procedury przetargowe UE dotyczące finansowania za zbyt długie, zbiurokratyzowane i nieprzejrzyste. Ponadto procedury składania wniosków są dla wielu podmiotów niepaństwowych zbyt kłopotliwe, ponieważ w niektórych państwach istotne informacje rozpowszechnia się w niedostatecznym stopniu. |
| --- | --- |

5.3.4.

Informacje zwrotne płynące z posiedzeń regionalnych EKES-u pokazują, że podmioty społeczeństwa obywatelskiego uważają procedury przetargowe UE dotyczące finansowania za zbyt długie, zbiurokratyzowane i nieprzejrzyste. Ponadto procedury składania wniosków są dla wielu podmiotów niepaństwowych zbyt kłopotliwe, ponieważ w niektórych państwach istotne informacje rozpowszechnia się w niedostatecznym stopniu.

| 5.3.5. | EKES niezmiennie popiera budowanie potencjału organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zapewnienie im dostępu do koniecznych zasobów, co pozwoli im odgrywać rolę skutecznych partnerów w rozwijaniu odpowiedzialności za strategie rozwoju, sprawowanie rządów i prawa człowieka oraz monitorowanie tych kwestii w poszczególnych państwach i regionach, zgodnie z postanowieniami artykułu 6 umowy z Kotonu. Zasady te muszą być respektowane zarówno w UE, jak i w krajach AKP. |
| --- | --- |

5.3.5.

EKES niezmiennie popiera budowanie potencjału organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zapewnienie im dostępu do koniecznych zasobów, co pozwoli im odgrywać rolę skutecznych partnerów w rozwijaniu odpowiedzialności za strategie rozwoju, sprawowanie rządów i prawa człowieka oraz monitorowanie tych kwestii w poszczególnych państwach i regionach, zgodnie z postanowieniami artykułu 6 umowy z Kotonu. Zasady te muszą być respektowane zarówno w UE, jak i w krajach AKP.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  https://www.usaid.gov/africa-civil-society

1

(2)  Karel de Gucht, komisarz do spraw handlu, „A Partnership of Equals” [Partnerstwo równych podmiotów], 20. sesja Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego AKP–UE, Kinszasa, 4 grudnia 2010 r., s. 3. Dostęp: 26 grudnia 2012 r., http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/december/tradoc_147082.pdf.

2

(3)  Making Africa Work, „The Economist” z 16.4.2015.

3

Making Africa Work

(4)  Zob. przypis 3.

4

(5)  http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/04/15/world-bank-centers-excellence-science-technology-education-africa

5

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/138 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/138

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspólnego komunikatu do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów

„Przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa”

(JOIN(2015) 50 final)

(2016/C 303/20)

| Sprawozdawca: | Andrzej ADAMCZYK |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Gintaras MORKIS |

Sprawozdawca:

Andrzej ADAMCZYK

Współsprawozdawca:

Gintaras MORKIS

Dnia 18 listopada 2015 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wspólnego komunikatu do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa”

(JOIN(2015) 50 final).

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 19 kwietnia 2016 r.

Na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 162 do 15 (21 osób wstrzymało się od głosu) przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES przyjmuje z zadowoleniem przyjęcie przez Wysokiego Przedstawiciela i Komisję Europejską wspólnego komunikatu w sprawie przeglądu europejskiej polityki sąsiedztwa i uznaje, że w przeglądzie tym zawarto wiele wniosków przedstawionych przez EKES w opinii w sprawie wspólnego dokumentu konsultacyjnego „W stronę nowej europejskiej polityki sąsiedztwa” (1). Przegląd stanowi próbę przedefiniowania europejskiej polityki sąsiedztwa (EPS) w celu zwiększenia jej skuteczności. |
| --- | --- |

1.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem przyjęcie przez Wysokiego Przedstawiciela i Komisję Europejską wspólnego komunikatu w sprawie przeglądu europejskiej polityki sąsiedztwa i uznaje, że w przeglądzie tym zawarto wiele wniosków przedstawionych przez EKES w opinii w sprawie wspólnego dokumentu konsultacyjnego „W stronę nowej europejskiej polityki sąsiedztwa” (1). Przegląd stanowi próbę przedefiniowania europejskiej polityki sąsiedztwa (EPS) w celu zwiększenia jej skuteczności.

| 1.2 | Potrzeba przeglądu EPS jest z jednej strony wynikiem porażki stosowania jednolitego podejścia uniwersalnego, a z drugiej konsekwencją trwającego rozdrobnienia i rozkładu stosunkowej jednolitości zarówno południowego, jak i wschodniego sąsiedztwa. |
| --- | --- |

1.2

Potrzeba przeglądu EPS jest z jednej strony wynikiem porażki stosowania jednolitego podejścia uniwersalnego, a z drugiej konsekwencją trwającego rozdrobnienia i rozkładu stosunkowej jednolitości zarówno południowego, jak i wschodniego sąsiedztwa.

| 1.3 | Nowa EPS powinna mieć świadomość, że źródłem dramatycznych wydarzeń w tych regionach jest zarówno presja zewnętrzna, jak i niestabilność wewnętrzna, w powiązaniu z ubóstwem, nierównością, brakiem szans, korupcją, polityczną i religijną radykalizacją oraz brutalnym ekstremizmem. |
| --- | --- |

1.3

Nowa EPS powinna mieć świadomość, że źródłem dramatycznych wydarzeń w tych regionach jest zarówno presja zewnętrzna, jak i niestabilność wewnętrzna, w powiązaniu z ubóstwem, nierównością, brakiem szans, korupcją, polityczną i religijną radykalizacją oraz brutalnym ekstremizmem.

| 1.4 | Celem przeglądu EPS jest jej uelastycznienie wystarczające do utrzymania w jej zasięgu krajów, które nie są w stanie lub nie chcą spełnić wszystkich wymagań związanych z integracją gospodarczą lub dostosowaniem do wspólnotowego dorobku prawnego. W tym sensie nowa EPS jest zaprojektowana w duchu integracji. |
| --- | --- |

1.4

Celem przeglądu EPS jest jej uelastycznienie wystarczające do utrzymania w jej zasięgu krajów, które nie są w stanie lub nie chcą spełnić wszystkich wymagań związanych z integracją gospodarczą lub dostosowaniem do wspólnotowego dorobku prawnego. W tym sensie nowa EPS jest zaprojektowana w duchu integracji.

| 1.5 | W celu ograniczenia szkód wynikających z dramatycznych wydarzeń w sąsiedztwie, w komunikacie ustala się nowe priorytety dotyczące stabilizacji i nowe podejście polegające na zróżnicowaniu. |
| --- | --- |

1.5

W celu ograniczenia szkód wynikających z dramatycznych wydarzeń w sąsiedztwie, w komunikacie ustala się nowe priorytety dotyczące stabilizacji i nowe podejście polegające na zróżnicowaniu.

| 1.6 | Nacisk położony na stabilizację wyjaśnia, dlaczego zagadnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego zajmuje tak istotne miejsce w komunikacie. Jednak mimo tego, że instrumenty pozostające do dyspozycji UE są ograniczone, obecna postawa polegająca na reagowaniu po fakcie powinna zostać zastąpiona proaktywną polityką energicznych wysiłków dyplomatycznych zmierzających do zapobiegania konfliktom i pokojowego rozwiązywania zamrożonych konfliktów. |
| --- | --- |

1.6

Nacisk położony na stabilizację wyjaśnia, dlaczego zagadnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego zajmuje tak istotne miejsce w komunikacie. Jednak mimo tego, że instrumenty pozostające do dyspozycji UE są ograniczone, obecna postawa polegająca na reagowaniu po fakcie powinna zostać zastąpiona proaktywną polityką energicznych wysiłków dyplomatycznych zmierzających do zapobiegania konfliktom i pokojowego rozwiązywania zamrożonych konfliktów.

| 1.7 | EKES pragnie podkreślić znaczenie rozwoju gospodarczego jako głównego warunku stabilnego i bezpiecznego środowiska w sąsiedztwie UE. Unia powinna konsekwentnie udzielać wsparcia gospodarczego partnerom objętym EPS oraz polepszać długofalowe warunki i zwiększać motywację do przeprowadzenia reform gospodarczych, zwiększenia konkurencyjności i unowocześnienia regulacji dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej. |
| --- | --- |

1.7

EKES pragnie podkreślić znaczenie rozwoju gospodarczego jako głównego warunku stabilnego i bezpiecznego środowiska w sąsiedztwie UE. Unia powinna konsekwentnie udzielać wsparcia gospodarczego partnerom objętym EPS oraz polepszać długofalowe warunki i zwiększać motywację do przeprowadzenia reform gospodarczych, zwiększenia konkurencyjności i unowocześnienia regulacji dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej.

| 1.8 | Jest również oczywiste, że rozwojowi gospodarczemu musi towarzyszyć wymiar społeczny i środowiskowy. Jedynie wszystkie te elementy razem mogą skutecznie przyczynić się do rzeczywistego postępu, stabilności i pokoju społecznego. |
| --- | --- |

1.8

Jest również oczywiste, że rozwojowi gospodarczemu musi towarzyszyć wymiar społeczny i środowiskowy. Jedynie wszystkie te elementy razem mogą skutecznie przyczynić się do rzeczywistego postępu, stabilności i pokoju społecznego.

| 1.9 | EKES rozumie, że nowa metoda pracy oparta na zróżnicowaniu stanowi odzwierciedlenie poczucia realizmu politycznego, powiększających się różnic między krajami partnerskimi i ich różnych aspiracji. Nawet jeśli nie wszystkie kryteria ekonomiczne mogą zostać spełnione, UE nie może narażać na szwank fundamentalnych europejskich wartości, w tym wymiaru społecznego, poszanowania powszechnych praw człowieka, demokracji i praworządności. Jest godne ubolewania, że zasada poszanowania norm pracy ustanowionych przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) nie została wymieniona w komunikacie jako fundament zdrowych stosunków pracy. |
| --- | --- |

1.9

EKES rozumie, że nowa metoda pracy oparta na zróżnicowaniu stanowi odzwierciedlenie poczucia realizmu politycznego, powiększających się różnic między krajami partnerskimi i ich różnych aspiracji. Nawet jeśli nie wszystkie kryteria ekonomiczne mogą zostać spełnione, UE nie może narażać na szwank fundamentalnych europejskich wartości, w tym wymiaru społecznego, poszanowania powszechnych praw człowieka, demokracji i praworządności. Jest godne ubolewania, że zasada poszanowania norm pracy ustanowionych przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) nie została wymieniona w komunikacie jako fundament zdrowych stosunków pracy.

| 1.10 | W niewystarczającym stopniu podkreśla się rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz niezależnego dialogu społecznego i obywatelskiego. Cele EPS, w tym stabilizacja, nie zostaną zrealizowane bez istotnego zaangażowania niezależnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Nie wolno nam zapominać, że integracja europejska to przede wszystkim projekt pokojowy, a społeczeństwo obywatelskie jest niezwykle zainteresowane jego powodzenia. |
| --- | --- |

1.10

W niewystarczającym stopniu podkreśla się rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz niezależnego dialogu społecznego i obywatelskiego. Cele EPS, w tym stabilizacja, nie zostaną zrealizowane bez istotnego zaangażowania niezależnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Nie wolno nam zapominać, że integracja europejska to przede wszystkim projekt pokojowy, a społeczeństwo obywatelskie jest niezwykle zainteresowane jego powodzenia.

| 1.11 | W komunikacie nie wspomina się o istniejącym deficycie dialogu społecznego i obywatelskiego ani o naruszaniu prawa do swobodnego zrzeszania się i organizowania w krajach EPS. |
| --- | --- |

1.11

W komunikacie nie wspomina się o istniejącym deficycie dialogu społecznego i obywatelskiego ani o naruszaniu prawa do swobodnego zrzeszania się i organizowania w krajach EPS.

| 1.12 | Komunikat wydaje się proponować raczej defensywne podejście polegające na ograniczaniu ambicji EPS ze względu na kurczenie się jej potencjału. Prawdą jest, że UE została skonfrontowana z destrukcyjnymi, niekiedy dramatycznymi wydarzeniami zarówno w sąsiedztwie południowym, jak i wschodnim. Jednak brak wizji nie pomoże w przełamaniu zastoju. EKES sugeruje zdefiniowanie nowego, śmiałego, dynamicznego programu EPS obejmującego perspektywę przystąpienia do UE niektórych krajów partnerskich, zwłaszcza na wschodzie, które mają takie aspiracje oraz są w stanie i chcą spełnić wymogi. |
| --- | --- |

1.12

Komunikat wydaje się proponować raczej defensywne podejście polegające na ograniczaniu ambicji EPS ze względu na kurczenie się jej potencjału. Prawdą jest, że UE została skonfrontowana z destrukcyjnymi, niekiedy dramatycznymi wydarzeniami zarówno w sąsiedztwie południowym, jak i wschodnim. Jednak brak wizji nie pomoże w przełamaniu zastoju. EKES sugeruje zdefiniowanie nowego, śmiałego, dynamicznego programu EPS obejmującego perspektywę przystąpienia do UE niektórych krajów partnerskich, zwłaszcza na wschodzie, które mają takie aspiracje oraz są w stanie i chcą spełnić wymogi.

| 1.13 | EKES z zadowoleniem przyjmuje stwierdzenie, że w centrum nowej EPS leżeć będzie sprawniejsza komunikacja i promowanie polityk UE w celu lepszego wyjaśnienia zasadności unijnych strategii i pozytywnego wpływu konkretnych działań UE. Niemniej równie ważne jest ograniczenie ryzyka związanego z przekłamaniami, dezinformacją i propagandą, stojącymi w sprzeczności z rzeczywistością, wartościami UE i celami EPS. |
| --- | --- |

1.13

EKES z zadowoleniem przyjmuje stwierdzenie, że w centrum nowej EPS leżeć będzie sprawniejsza komunikacja i promowanie polityk UE w celu lepszego wyjaśnienia zasadności unijnych strategii i pozytywnego wpływu konkretnych działań UE. Niemniej równie ważne jest ograniczenie ryzyka związanego z przekłamaniami, dezinformacją i propagandą, stojącymi w sprzeczności z rzeczywistością, wartościami UE i celami EPS.

| 1.14 | Trzeba zaznaczyć, że na EPS, zarówno na południu, jak i na wschodzie, negatywnie wpływają czynniki zewnętrzne. ISIS próbuje zdestabilizować m.in. południowe sąsiedztwo za pomocą terroru i wojen. Rosyjskie działania wojskowe i dyplomatyczne są skierowane bezpośrednio na kraje EPS, zwłaszcza Partnerstwo Wschodnie. Ponadto interwencja wojskowa Rosji na południu wzmacnia autorytarny reżim w Syrii. |
| --- | --- |

1.14

Trzeba zaznaczyć, że na EPS, zarówno na południu, jak i na wschodzie, negatywnie wpływają czynniki zewnętrzne. ISIS próbuje zdestabilizować m.in. południowe sąsiedztwo za pomocą terroru i wojen. Rosyjskie działania wojskowe i dyplomatyczne są skierowane bezpośrednio na kraje EPS, zwłaszcza Partnerstwo Wschodnie. Ponadto interwencja wojskowa Rosji na południu wzmacnia autorytarny reżim w Syrii.

2.   Potrzeba nowej zmienionej EPS

| 2.1 | EKES przyjmuje z zadowoleniem przeprowadzony przez Komisję przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa, zmierzający do przedefiniowania jej celów i ogólnego podejścia w następstwie dramatycznych wydarzeń w sąsiedztwie UE. |
| --- | --- |

2.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem przeprowadzony przez Komisję przegląd europejskiej polityki sąsiedztwa, zmierzający do przedefiniowania jej celów i ogólnego podejścia w następstwie dramatycznych wydarzeń w sąsiedztwie UE.

| 2.2 | Stosunki UE z jej sąsiadami są oparte na art. 8 ust. 1 TUE, który stanowi, że Unia rozwija szczególne stosunki z państwami z nią sąsiadującymi, dążąc do utworzenia przestrzeni dobrobytu i dobrego sąsiedztwa, opartej na wartościach Unii i charakteryzującej się bliskimi i pokojowymi stosunkami opartymi na współpracy. |
| --- | --- |

2.2

Stosunki UE z jej sąsiadami są oparte na art. 8 ust. 1 TUE, który stanowi, że Unia rozwija szczególne stosunki z państwami z nią sąsiadującymi, dążąc do utworzenia przestrzeni dobrobytu i dobrego sąsiedztwa, opartej na wartościach Unii i charakteryzującej się bliskimi i pokojowymi stosunkami opartymi na współpracy.

| 2.3 | Pierwotnie cele EPS były dość ambitne, a ogólny cel zakładał osiągnięcie możliwie najbliższego stowarzyszenia politycznego i możliwie największego stopnia integracji gospodarczej z południowymi i wschodnimi sąsiadami UE. |
| --- | --- |

2.3

Pierwotnie cele EPS były dość ambitne, a ogólny cel zakładał osiągnięcie możliwie najbliższego stowarzyszenia politycznego i możliwie największego stopnia integracji gospodarczej z południowymi i wschodnimi sąsiadami UE.

| 2.4 | Jedną z konsekwencji integracji gospodarczej jest potencjalne zwiększenie dostępu do jednolitego rynku UE. Muszą temu towarzyszyć trudne reformy polityczne, gospodarcze i instytucjonalne, a także zaangażowanie na rzecz demokracji, praworządności i przestrzegania praw człowieka. |
| --- | --- |

2.4

Jedną z konsekwencji integracji gospodarczej jest potencjalne zwiększenie dostępu do jednolitego rynku UE. Muszą temu towarzyszyć trudne reformy polityczne, gospodarcze i instytucjonalne, a także zaangażowanie na rzecz demokracji, praworządności i przestrzegania praw człowieka.

| 2.5 | Niemniej od lat 2003–2004, kiedy opracowano EPS, w sąsiedztwie zaszły poważne zmiany i pierwotna uniwersalna zasada okazała się zupełnie nieskuteczna. |
| --- | --- |

2.5

Niemniej od lat 2003–2004, kiedy opracowano EPS, w sąsiedztwie zaszły poważne zmiany i pierwotna uniwersalna zasada okazała się zupełnie nieskuteczna.

| 2.6 | Od 2014 r. poważny wpływ na wschodnie sąsiedztwo wywiera agresywna polityka prowadzona przez obecną rosyjską administrację prezydencką i rząd rosyjski, szczególnie wojna na Ukrainie i (częściowo udane) manewry zmierzające do przyciągnięcia wschodnich sąsiadów UE do Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej zdominowanej przez Rosję. |
| --- | --- |

2.6

Od 2014 r. poważny wpływ na wschodnie sąsiedztwo wywiera agresywna polityka prowadzona przez obecną rosyjską administrację prezydencką i rząd rosyjski, szczególnie wojna na Ukrainie i (częściowo udane) manewry zmierzające do przyciągnięcia wschodnich sąsiadów UE do Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej zdominowanej przez Rosję.

| 2.7 | Każde państwo ma prawo do własnej perspektywy politycznej, jednak trzeba odnotować, że obecna administracja Rosji zamierza rozwijać własną politykę sąsiedztwa, która jest niezgodna z EPS, i chce być uznawana za globalnego gracza i podmiot o podobnym znaczeniu do UE. |
| --- | --- |

2.7

Każde państwo ma prawo do własnej perspektywy politycznej, jednak trzeba odnotować, że obecna administracja Rosji zamierza rozwijać własną politykę sąsiedztwa, która jest niezgodna z EPS, i chce być uznawana za globalnego gracza i podmiot o podobnym znaczeniu do UE.

| 2.8 | Choć konstruktywna współpraca UE z Rosją mogłaby być potencjalnie korzystna dla obu stron, wydaje się mało prawdopodobne, aby w dającej się przewidzieć przyszłości udało się uniknąć konfliktu interesów we wschodnim sąsiedztwie, o ile Rosja nie zmieni swojej agresywnej i wywrotowej postawy. Ostatnie wydarzenia w Syrii dowodzą, iż sytuacja taka może mieć również miejsce w południowym sąsiedztwie. |
| --- | --- |

2.8

Choć konstruktywna współpraca UE z Rosją mogłaby być potencjalnie korzystna dla obu stron, wydaje się mało prawdopodobne, aby w dającej się przewidzieć przyszłości udało się uniknąć konfliktu interesów we wschodnim sąsiedztwie, o ile Rosja nie zmieni swojej agresywnej i wywrotowej postawy. Ostatnie wydarzenia w Syrii dowodzą, iż sytuacja taka może mieć również miejsce w południowym sąsiedztwie.

| 2.9 | W południowym sąsiedztwie wojna w Syrii, konflikty w Libii, powstanie ISIS, budzący kontrowersje rozwój sytuacji politycznej w niektórych krajach regionu, a także inne konflikty zbrojne na Bliskim Wschodzie oznaczają, że słabną, przynajmniej w odniesieniu do bliskiej przyszłości, wielkie nadzieje na pokój i transformację demokratyczną pokładane w arabskiej wiośnie. |
| --- | --- |

2.9

W południowym sąsiedztwie wojna w Syrii, konflikty w Libii, powstanie ISIS, budzący kontrowersje rozwój sytuacji politycznej w niektórych krajach regionu, a także inne konflikty zbrojne na Bliskim Wschodzie oznaczają, że słabną, przynajmniej w odniesieniu do bliskiej przyszłości, wielkie nadzieje na pokój i transformację demokratyczną pokładane w arabskiej wiośnie.

| 2.10 | Wszystkie te negatywne zmiany oraz rosnące rozbieżności w wielu dziedzinach między różnymi krajami zarówno w południowym, jak i wschodnim sąsiedztwie wymagają nowych priorytetów, nowego podejścia, nowych metod pracy oraz bardziej proaktywnej i skuteczniejszej dyplomacji unijnej. Komunikat stanowi odpowiedź na te wyzwania. |
| --- | --- |

2.10

Wszystkie te negatywne zmiany oraz rosnące rozbieżności w wielu dziedzinach między różnymi krajami zarówno w południowym, jak i wschodnim sąsiedztwie wymagają nowych priorytetów, nowego podejścia, nowych metod pracy oraz bardziej proaktywnej i skuteczniejszej dyplomacji unijnej. Komunikat stanowi odpowiedź na te wyzwania.

3.   Stabilizacja – nowy priorytet

| 3.1 | Komisja przyjęła sugestie EKES-u dotyczące potrzeby priorytetowego potraktowania w ramach zmienionej EPS stabilności, zwiększenia bezpieczeństwa, elastyczności i zróżnicowania oraz większej wzajemnej odpowiedzialności. W przeglądzie uznano stabilizację za najpilniejsze wyzwanie w wielu regionach sąsiedztwa i zalecono, by została ona wyznaczona jako główny priorytet polityczny nowej EPS. |
| --- | --- |

3.1

Komisja przyjęła sugestie EKES-u dotyczące potrzeby priorytetowego potraktowania w ramach zmienionej EPS stabilności, zwiększenia bezpieczeństwa, elastyczności i zróżnicowania oraz większej wzajemnej odpowiedzialności. W przeglądzie uznano stabilizację za najpilniejsze wyzwanie w wielu regionach sąsiedztwa i zalecono, by została ona wyznaczona jako główny priorytet polityczny nowej EPS.

| 3.2 | EKES uważa, że zalecenie to jest zasadne, gdyż niedawne wydarzenia świadczą o tym, że UE była w stanie tylko częściowo wspierać stabilność, dobrobyt i bezpieczeństwo w swoim sąsiedztwie. |
| --- | --- |

3.2

EKES uważa, że zalecenie to jest zasadne, gdyż niedawne wydarzenia świadczą o tym, że UE była w stanie tylko częściowo wspierać stabilność, dobrobyt i bezpieczeństwo w swoim sąsiedztwie.

| 3.3 | Widać też bardzo wyraźnie, że zagrożenia dla stabilności sąsiedztwa mogą nie tylko stanowić istotną przeszkodę w postulowanym przez UE przejściu do demokracji i procesach reform, ale także wywierać negatywny wpływ na kraje odnoszące sukcesy w transformacji opartej na EPS oraz na samą UE. |
| --- | --- |

3.3

Widać też bardzo wyraźnie, że zagrożenia dla stabilności sąsiedztwa mogą nie tylko stanowić istotną przeszkodę w postulowanym przez UE przejściu do demokracji i procesach reform, ale także wywierać negatywny wpływ na kraje odnoszące sukcesy w transformacji opartej na EPS oraz na samą UE.

| 3.4 | Mechanizm zapobiegania konfliktom i zarządzania nimi należy istotnie wzmocnić, zwłaszcza że wiele zamrożonych konfliktów pozostaje poważnym zagrożeniem dla stabilności zarówno w południowym, jak i wschodnim sąsiedztwie. Aby odegrać pozytywną rolę w znajdowaniu pokojowych rozwiązań, Europa powinna z jednej strony pozostać bezstronna, a z drugiej pomagać ofiarom, osobom najsłabszym i zagrożonym. |
| --- | --- |

3.4

Mechanizm zapobiegania konfliktom i zarządzania nimi należy istotnie wzmocnić, zwłaszcza że wiele zamrożonych konfliktów pozostaje poważnym zagrożeniem dla stabilności zarówno w południowym, jak i wschodnim sąsiedztwie. Aby odegrać pozytywną rolę w znajdowaniu pokojowych rozwiązań, Europa powinna z jednej strony pozostać bezstronna, a z drugiej pomagać ofiarom, osobom najsłabszym i zagrożonym.

| 3.5 | Jest też dość oczywiste, że niestabilność nie wynika tyko z presji zewnętrznej. We wspólnym komunikacie słusznie wskazuje się na związek między niestabilnością a ubóstwem, nierównością, brakiem szans i korupcją. Wszystkie te czynniki mogą zwiększać podatność na radykalizację postaw. Jednak w dokumencie tym brakuje równowagi między wymiarem gospodarczym a społecznym. Nie doceniono również ważnej roli dobrobytu i ochrony socjalnej dla stabilności. |
| --- | --- |

3.5

Jest też dość oczywiste, że niestabilność nie wynika tyko z presji zewnętrznej. We wspólnym komunikacie słusznie wskazuje się na związek między niestabilnością a ubóstwem, nierównością, brakiem szans i korupcją. Wszystkie te czynniki mogą zwiększać podatność na radykalizację postaw. Jednak w dokumencie tym brakuje równowagi między wymiarem gospodarczym a społecznym. Nie doceniono również ważnej roli dobrobytu i ochrony socjalnej dla stabilności.

4.   Zróżnicowane podejście

| 4.1 | Nowa EPS została zaprojektowana w taki sposób, aby odzwierciedlać różne aspiracje, ambicje i interesy krajów partnerskich oraz sytuację wynikającą ze zróżnicowanego rozwoju wydarzeń w poszczególnych krajach w sąsiedztwie UE. |
| --- | --- |

4.1

Nowa EPS została zaprojektowana w taki sposób, aby odzwierciedlać różne aspiracje, ambicje i interesy krajów partnerskich oraz sytuację wynikającą ze zróżnicowanego rozwoju wydarzeń w poszczególnych krajach w sąsiedztwie UE.

| 4.2 | Wspólny komunikat zawiera deklarację, że „UE będzie nadal współpracować z rządami krajów partnerskich, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i obywatelami w kwestiach dotyczących praw człowieka i demokracji”. Oświadczenie to nie ma charakteru kategorycznego, odzwierciedla nowe poczucie realizmu politycznego i gotowość do stonowania zdecydowanej promocji wartości europejskich zawartych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.2

Wspólny komunikat zawiera deklarację, że „UE będzie nadal współpracować z rządami krajów partnerskich, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i obywatelami w kwestiach dotyczących praw człowieka i demokracji”. Oświadczenie to nie ma charakteru kategorycznego, odzwierciedla nowe poczucie realizmu politycznego i gotowość do stonowania zdecydowanej promocji wartości europejskich zawartych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.

| 4.3 | W komunikacie nie wspomina się o konwencjach i zaleceniach MOP. Jednak poszanowanie kluczowych norm pracy MOP jest dolną granicą, której nie wolno przekraczać; zasada ta nie może ulec osłabieniu w wyniku zróżnicowania. |
| --- | --- |

4.3

W komunikacie nie wspomina się o konwencjach i zaleceniach MOP. Jednak poszanowanie kluczowych norm pracy MOP jest dolną granicą, której nie wolno przekraczać; zasada ta nie może ulec osłabieniu w wyniku zróżnicowania.

| 4.4 | W komunikacie stwierdza się, że „stworzone zostaną różne modele stosunków, co pozwoli na większą samoodpowiedzialność obu stron. UE jest gotowa przedyskutować możliwość wspólnego określenia nowych priorytetów partnerstwa, dzięki którym stosunki z każdym partnerem koncentrowałyby się wyraźniej na ustalonych wspólnych obszarach zainteresowania”. Oznacza to nie tylko zmianę języka, lecz także porzucenie pewnego „podejścia normatywnego”, koncentrującego się na transpozycji wartości europejskich w krajach partnerskich. |
| --- | --- |

4.4

W komunikacie stwierdza się, że „stworzone zostaną różne modele stosunków, co pozwoli na większą samoodpowiedzialność obu stron. UE jest gotowa przedyskutować możliwość wspólnego określenia nowych priorytetów partnerstwa, dzięki którym stosunki z każdym partnerem koncentrowałyby się wyraźniej na ustalonych wspólnych obszarach zainteresowania”. Oznacza to nie tylko zmianę języka, lecz także porzucenie pewnego „podejścia normatywnego”, koncentrującego się na transpozycji wartości europejskich w krajach partnerskich.

| 4.5 | Zmiana strategii może częściowo wynikać z chęci rozwiania złudzenia, że wszystkie narody pragną przyjąć demokratyczne standardy UE i uniemożliwiają im to wyłącznie reżimy oparte na ucisku. Niemniej, zdaniem EKES-u niemożliwy jest kompromis co do powszechnych praw człowieka bądź wartości demokratycznych. |
| --- | --- |

4.5

Zmiana strategii może częściowo wynikać z chęci rozwiania złudzenia, że wszystkie narody pragną przyjąć demokratyczne standardy UE i uniemożliwiają im to wyłącznie reżimy oparte na ucisku. Niemniej, zdaniem EKES-u niemożliwy jest kompromis co do powszechnych praw człowieka bądź wartości demokratycznych.

| 4.6 | Jest również prawdą, że niektóre kraje partnerskie wyrażały opinię, że EPS była zbyt nakazowa i w niewystarczającym stopniu odzwierciedlała specyfikę krajów partnerskich i ich aspiracje. |
| --- | --- |

4.6

Jest również prawdą, że niektóre kraje partnerskie wyrażały opinię, że EPS była zbyt nakazowa i w niewystarczającym stopniu odzwierciedlała specyfikę krajów partnerskich i ich aspiracje.

| 4.7 | Oparte na zachętach podejście „więcej za więcej” okazało się tylko częściowo skuteczne. Nie zadziałało ono w krajach, w których lokalne elity sprzeciwiały się transformacji inspirowanej przez UE. Ponadto zasada „więcej za więcej” niekiedy stwarzała wrażenie płacenia za przestrzeganie wartości UE. Jednakże jedynym sposobem zapewnienia przestrzegania wartości UE jest sprawienie, aby ludzie i społeczności uwierzyły w ich uniwersalne znaczenie i przyjęły je jako swoje. Kupowanie wartości na potrzeby projektów nie przynosi efektów. Pod tym względem EKES docenia deklarację, że „UE będzie wykorzystywać bardziej skuteczne sposoby na to, by optować za podstawowymi reformami w relacjach z partnerami, w tym poprzez zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz podmiotów gospodarczych i społecznych”. |
| --- | --- |

4.7

Oparte na zachętach podejście „więcej za więcej” okazało się tylko częściowo skuteczne. Nie zadziałało ono w krajach, w których lokalne elity sprzeciwiały się transformacji inspirowanej przez UE. Ponadto zasada „więcej za więcej” niekiedy stwarzała wrażenie płacenia za przestrzeganie wartości UE. Jednakże jedynym sposobem zapewnienia przestrzegania wartości UE jest sprawienie, aby ludzie i społeczności uwierzyły w ich uniwersalne znaczenie i przyjęły je jako swoje. Kupowanie wartości na potrzeby projektów nie przynosi efektów. Pod tym względem EKES docenia deklarację, że „UE będzie wykorzystywać bardziej skuteczne sposoby na to, by optować za podstawowymi reformami w relacjach z partnerami, w tym poprzez zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz podmiotów gospodarczych i społecznych”.

| 4.8 | Jednak nawet z uwzględnieniem nowego zróżnicowanego podejścia nie możemy pozwolić, aby zasada „więcej za więcej” stała się zasadą „więcej za mniej” w imię nowego nadrzędnego celu, którym jest stabilizacja w sąsiedztwie. Należy dalej rozwijać zasadę warunkowości we wdrażaniu polityki dostosowanej do indywidualnej sytuacji w ramach EPS. |
| --- | --- |

4.8

Jednak nawet z uwzględnieniem nowego zróżnicowanego podejścia nie możemy pozwolić, aby zasada „więcej za więcej” stała się zasadą „więcej za mniej” w imię nowego nadrzędnego celu, którym jest stabilizacja w sąsiedztwie. Należy dalej rozwijać zasadę warunkowości we wdrażaniu polityki dostosowanej do indywidualnej sytuacji w ramach EPS.

| 4.9 | Okaże się, czy nowe podejście oparte na zróżnicowaniu nie będzie w praktyce oznaczać stopniowego demontażu EPS i płynnego przejścia w kierunku podejścia czysto dwustronnego. |
| --- | --- |

4.9

Okaże się, czy nowe podejście oparte na zróżnicowaniu nie będzie w praktyce oznaczać stopniowego demontażu EPS i płynnego przejścia w kierunku podejścia czysto dwustronnego.

| 4.10 | Należy też podkreślić, że nie wolno dopuścić, aby nowa „współodpowiedzialność” oznaczająca mniej protekcjonalizmu, a więcej prawdziwego partnerstwa, w powiązaniu ze zróżnicowaniem prowadziła do polityki à la carte, w której kraje mogą wybierać tylko te części partnerstwa, które są dogodne dla ich rządów. |
| --- | --- |

4.10

Należy też podkreślić, że nie wolno dopuścić, aby nowa „współodpowiedzialność” oznaczająca mniej protekcjonalizmu, a więcej prawdziwego partnerstwa, w powiązaniu ze zróżnicowaniem prowadziła do polityki à la carte, w której kraje mogą wybierać tylko te części partnerstwa, które są dogodne dla ich rządów.

| 4.11 | Zróżnicowanie wpłynie także na sprawozdawczość dotyczącą postępów poczynionych przez kraje partnerskie. Opracowany zostanie nowy format oceny, z naciskiem na konkretne cele uzgodnione z partnerami. Komitet ubolewa, że obecny przejrzysty sposób przygotowywania sprawozdań z postępów w podobnym formacie dla wszystkich krajów równocześnie zostanie zastąpiony szeregiem różnego rodzaju sprawozdań dla poszczególnych krajów, w formatach, które nie zostały jeszcze określone. |
| --- | --- |

4.11

Zróżnicowanie wpłynie także na sprawozdawczość dotyczącą postępów poczynionych przez kraje partnerskie. Opracowany zostanie nowy format oceny, z naciskiem na konkretne cele uzgodnione z partnerami. Komitet ubolewa, że obecny przejrzysty sposób przygotowywania sprawozdań z postępów w podobnym formacie dla wszystkich krajów równocześnie zostanie zastąpiony szeregiem różnego rodzaju sprawozdań dla poszczególnych krajów, w formatach, które nie zostały jeszcze określone.

5.   Rola zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego

| 5.1 | Komunikat nie poświęca wystarczającej uwagi roli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego ani dialogowi społecznemu i obywatelskiemu. Zawiera jedynie ogólnikową wzmiankę o pogłębieniu współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, w tym z partnerami społecznymi, oraz o „rozszerzeniu zasięgu działań na odpowiednich członków społeczeństwa obywatelskiego w szerokim sensie, a także na partnerów społecznych”. |
| --- | --- |

5.1

Komunikat nie poświęca wystarczającej uwagi roli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego ani dialogowi społecznemu i obywatelskiemu. Zawiera jedynie ogólnikową wzmiankę o pogłębieniu współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, w tym z partnerami społecznymi, oraz o „rozszerzeniu zasięgu działań na odpowiednich członków społeczeństwa obywatelskiego w szerokim sensie, a także na partnerów społecznych”.

| 5.2 | W niemal wszystkich krajach, zarówno w południowym, jak i wschodnim sąsiedztwie, istnieje wyraźny deficyt dialogu obywatelskiego i społecznego, choć są też kraje, w których dokonano znaczących postępów w tym zakresie, takie jak Tunezja czy Gruzja. |
| --- | --- |

5.2

W niemal wszystkich krajach, zarówno w południowym, jak i wschodnim sąsiedztwie, istnieje wyraźny deficyt dialogu obywatelskiego i społecznego, choć są też kraje, w których dokonano znaczących postępów w tym zakresie, takie jak Tunezja czy Gruzja.

| 5.3 | Komunikat milczy w sprawie naruszania prawa do zrzeszania się i swobodnej organizacji pracodawców, pracowników lub organizacji pozarządowych na obszarze EPS i brakuje w nim wizji, w jaki sposób zapewniać im sprzyjające warunki do angażowania się w formułowanie polityki, programowanie, wdrażanie, monitorowanie i ocenę polityki władz publicznych. |
| --- | --- |

5.3

Komunikat milczy w sprawie naruszania prawa do zrzeszania się i swobodnej organizacji pracodawców, pracowników lub organizacji pozarządowych na obszarze EPS i brakuje w nim wizji, w jaki sposób zapewniać im sprzyjające warunki do angażowania się w formułowanie polityki, programowanie, wdrażanie, monitorowanie i ocenę polityki władz publicznych.

| 5.4 | Komunikat kładzie nacisk na reformę administracji publicznej i wypełnianie przez partnerów EPS zobowiązań w sprawie równouprawnienia płci, ale nie wspomina o roli społeczeństwa obywatelskiego w tych kwestiach. |
| --- | --- |

5.4

Komunikat kładzie nacisk na reformę administracji publicznej i wypełnianie przez partnerów EPS zobowiązań w sprawie równouprawnienia płci, ale nie wspomina o roli społeczeństwa obywatelskiego w tych kwestiach.

| 5.5 | EKES zobowiązuje się współpracować ze swoimi organizacjami partnerskimi w krajach EPS, kierując się wyraźnym celem polegającym na wspólnym monitorowaniu wdrażania EPS i obserwowaniu wpływu nowego podejścia opartego na zróżnicowaniu. |
| --- | --- |

5.5

EKES zobowiązuje się współpracować ze swoimi organizacjami partnerskimi w krajach EPS, kierując się wyraźnym celem polegającym na wspólnym monitorowaniu wdrażania EPS i obserwowaniu wpływu nowego podejścia opartego na zróżnicowaniu.

6.   Migracja i mobilność

| 6.1 | Choć strategia UE i konkretne działania związane z migracją i mobilnością nie stanowią kwestii typowych dla EPS, współpraca z krajami partnerskimi w tym zakresie ma kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

6.1

Choć strategia UE i konkretne działania związane z migracją i mobilnością nie stanowią kwestii typowych dla EPS, współpraca z krajami partnerskimi w tym zakresie ma kluczowe znaczenie.

| 6.2 | Znalezienie rozwiązania bieżącego kryzysu związanego z uchodźcami musi być częścią szerszej strategii UE, lecz duże znaczenie może mieć przy tym skuteczne i wydajne wdrażanie programu w obszarze migracji i mobilności w ramach EPS. |
| --- | --- |

6.2

Znalezienie rozwiązania bieżącego kryzysu związanego z uchodźcami musi być częścią szerszej strategii UE, lecz duże znaczenie może mieć przy tym skuteczne i wydajne wdrażanie programu w obszarze migracji i mobilności w ramach EPS.

| 6.3 | W komunikacie bardzo słusznie stwierdzono, że „zajęcie się pierwotnymi przyczynami nielegalnej migracji i przymusowych wysiedleń ma zasadnicze znaczenie dla stabilności w sąsiedztwie”. Nie jest to jednak bardzo spójne z podejściem opartym na zróżnicowaniu, które może oznaczać mniej ambitną postawę w odniesieniu do potępiania systematycznego naruszania praw politycznych, społecznych i ekonomicznych przez niektóre rządy krajów partnerskich, nawet jeśli pozostaje to główną przyczyną niestabilności. |
| --- | --- |

6.3

W komunikacie bardzo słusznie stwierdzono, że „zajęcie się pierwotnymi przyczynami nielegalnej migracji i przymusowych wysiedleń ma zasadnicze znaczenie dla stabilności w sąsiedztwie”. Nie jest to jednak bardzo spójne z podejściem opartym na zróżnicowaniu, które może oznaczać mniej ambitną postawę w odniesieniu do potępiania systematycznego naruszania praw politycznych, społecznych i ekonomicznych przez niektóre rządy krajów partnerskich, nawet jeśli pozostaje to główną przyczyną niestabilności.

| 6.4 | EKES wskazuje też, że inicjatywy przewidujące ułatwienia wizowe powinny być oceniane jako najważniejsze instrumenty w odniesieniu do bliższej interakcji z krajami objętymi EPS. EKES zdecydowanie popiera programy ułatwień wizowych i ostrzega, że demontaż strefy Schengen może stanowić dla nich zagrożenie. |
| --- | --- |

6.4

EKES wskazuje też, że inicjatywy przewidujące ułatwienia wizowe powinny być oceniane jako najważniejsze instrumenty w odniesieniu do bliższej interakcji z krajami objętymi EPS. EKES zdecydowanie popiera programy ułatwień wizowych i ostrzega, że demontaż strefy Schengen może stanowić dla nich zagrożenie.

| 6.5 | EKES popiera także deklarację zawartą w komunikacie, stanowiącą, że „UE nadal będzie wspierać realistyczną i sprawiedliwą narrację poświęconą migracji i zdecydowanie zwalczać wszelkie formy i przejawy rasizmu i dyskryminacji, promując dialog międzykulturowy, różnorodność kulturową i wzajemne zrozumienie”. |
| --- | --- |

6.5

EKES popiera także deklarację zawartą w komunikacie, stanowiącą, że „UE nadal będzie wspierać realistyczną i sprawiedliwą narrację poświęconą migracji i zdecydowanie zwalczać wszelkie formy i przejawy rasizmu i dyskryminacji, promując dialog międzykulturowy, różnorodność kulturową i wzajemne zrozumienie”.

7.   Rozwój gospodarczy na rzecz stabilizacji

| 7.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz wzmacniania konkurencyjności, wspierania gospodarek partnerów EPS i poprawy perspektyw miejscowej ludności. Jest to główny warunek stabilnego i bezpiecznego środowiska w sąsiedztwie UE. Wszystkie kraje sąsiadujące mają problemy gospodarcze, jednak owe problemy mają bardzo różny charakter, zarówno jeśli chodzi o przyczyny, jak i ich skalę oraz wpływ na stabilność. Zatem apeluje się o uwzględnienie aspektu zróżnicowania podczas rozwijania stosunków z krajami sąsiadującymi w przyszłości, między innymi z uwagi na różnice gospodarcze i społeczne. Obszarami priorytetowymi w zakresie dalszej współpracy są reformy administracji publicznej, systemów sądowych i sektora bezpieczeństwa, a także zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej. Postęp w tych obszarach ma fundamentalne znaczenie dla stabilności, jednak dla osiągnięcia sukcesu niezbędne jest także bezpieczne i stabilne otoczenie. |
| --- | --- |

7.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz wzmacniania konkurencyjności, wspierania gospodarek partnerów EPS i poprawy perspektyw miejscowej ludności. Jest to główny warunek stabilnego i bezpiecznego środowiska w sąsiedztwie UE. Wszystkie kraje sąsiadujące mają problemy gospodarcze, jednak owe problemy mają bardzo różny charakter, zarówno jeśli chodzi o przyczyny, jak i ich skalę oraz wpływ na stabilność. Zatem apeluje się o uwzględnienie aspektu zróżnicowania podczas rozwijania stosunków z krajami sąsiadującymi w przyszłości, między innymi z uwagi na różnice gospodarcze i społeczne. Obszarami priorytetowymi w zakresie dalszej współpracy są reformy administracji publicznej, systemów sądowych i sektora bezpieczeństwa, a także zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej. Postęp w tych obszarach ma fundamentalne znaczenie dla stabilności, jednak dla osiągnięcia sukcesu niezbędne jest także bezpieczne i stabilne otoczenie.

| 7.2 | EKES docenia uwzględnienie potrzeby pełnego i skutecznego wdrożenia układów o stowarzyszeniu/pogłębionych i kompleksowych umów o wolnym handlu (DCFTA), które zostały już podpisane, wraz z reformami w krajach objętych EPS. Jednak, aby odnieść korzyści z DCFTA, kraje partnerskie muszą przejść trudny proces zasadniczej modernizacji produkcji i usług. W komunikacie kwestię tę przedstawiono jasno i zadeklarowano wsparcie UE dla budowania zdolności w celu sprostania wyzwaniom związanym z DCFTA. |
| --- | --- |

7.2

EKES docenia uwzględnienie potrzeby pełnego i skutecznego wdrożenia układów o stowarzyszeniu/pogłębionych i kompleksowych umów o wolnym handlu (DCFTA), które zostały już podpisane, wraz z reformami w krajach objętych EPS. Jednak, aby odnieść korzyści z DCFTA, kraje partnerskie muszą przejść trudny proces zasadniczej modernizacji produkcji i usług. W komunikacie kwestię tę przedstawiono jasno i zadeklarowano wsparcie UE dla budowania zdolności w celu sprostania wyzwaniom związanym z DCFTA.

| 7.3 | Nie należy rezygnować z celu polegającego na urzeczywistnieniu wolnego handlu między UE a krajami objętymi EPS z myślą o ściślejszej współpracy. Możliwość uzyskania dostępu do rynku UE motywuje kraje sąsiadujące do kontynuowania reform gospodarczych oraz modernizacji produkcji i przedsiębiorstw. Niemniej sygnatariusze DCFTA mają trudności z modernizacją swoich gospodarek ze względu na niestabilną sytuacją polityczną i gospodarczą, co nie zachęca do inwestowania. Dostęp do UE i innych rynków międzynarodowych jest bezpośrednio związany z problemami związanymi z zatrudnieniem i perspektywami integracji młodych ludzi na rynku pracy. Umacnianie się oligarchów oraz korupcja blokują reformy gospodarcze. UE powinna stosować większą presję i wykorzystywać wszystkie możliwe środki w celu poprawy sytuacji, tak aby umożliwiać przyciąganie kapitału inwestycyjnego do krajów mających zdrowe środowisko gospodarcze. |
| --- | --- |

7.3

Nie należy rezygnować z celu polegającego na urzeczywistnieniu wolnego handlu między UE a krajami objętymi EPS z myślą o ściślejszej współpracy. Możliwość uzyskania dostępu do rynku UE motywuje kraje sąsiadujące do kontynuowania reform gospodarczych oraz modernizacji produkcji i przedsiębiorstw. Niemniej sygnatariusze DCFTA mają trudności z modernizacją swoich gospodarek ze względu na niestabilną sytuacją polityczną i gospodarczą, co nie zachęca do inwestowania. Dostęp do UE i innych rynków międzynarodowych jest bezpośrednio związany z problemami związanymi z zatrudnieniem i perspektywami integracji młodych ludzi na rynku pracy. Umacnianie się oligarchów oraz korupcja blokują reformy gospodarcze. UE powinna stosować większą presję i wykorzystywać wszystkie możliwe środki w celu poprawy sytuacji, tak aby umożliwiać przyciąganie kapitału inwestycyjnego do krajów mających zdrowe środowisko gospodarcze.

| 7.4 | Nie ulega również wątpliwości, że wdrożenie DCFTA będzie się wiązało z wielkimi wyzwaniami społecznymi. Jest zatem bardzo istotne, aby zaangażować w ten proces wszystkie zainteresowane strony, szczególnie partnerów społecznych. Krajowe grupy doradcze i platformy społeczeństwa obywatelskiego mogą odgrywać pozytywną rolę w tym kontekście i powinny zostać zaangażowane we wszystkie aspekty wdrażania DCFTA. |
| --- | --- |

7.4

Nie ulega również wątpliwości, że wdrożenie DCFTA będzie się wiązało z wielkimi wyzwaniami społecznymi. Jest zatem bardzo istotne, aby zaangażować w ten proces wszystkie zainteresowane strony, szczególnie partnerów społecznych. Krajowe grupy doradcze i platformy społeczeństwa obywatelskiego mogą odgrywać pozytywną rolę w tym kontekście i powinny zostać zaangażowane we wszystkie aspekty wdrażania DCFTA.

| 7.5 | EKES z zadowoleniem odnotowuje, że w komunikacie rzeczywiście poświęcono należną uwagę kwestiom kształcenia i szkolenia zawodowego (szczególnie ludzi młodych). Istnieje prawdopodobieństwo, że nastąpi zwiększenie wsparcia na rzecz systemów kształcenia podstawowego i średniego w krajach, w których jest to najbardziej potrzebne, oraz nastąpi zwiększenie możliwości – zarówno w odniesieniu do zakresu, jak i finansowania – uczestnictwa przez kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa w programie Erasmus+. Wykorzystywane będą też inne środki na rzecz rozwoju umiejętności młodych ludzi, co znacznie ułatwi dostęp do rynku pracy. |
| --- | --- |

7.5

EKES z zadowoleniem odnotowuje, że w komunikacie rzeczywiście poświęcono należną uwagę kwestiom kształcenia i szkolenia zawodowego (szczególnie ludzi młodych). Istnieje prawdopodobieństwo, że nastąpi zwiększenie wsparcia na rzecz systemów kształcenia podstawowego i średniego w krajach, w których jest to najbardziej potrzebne, oraz nastąpi zwiększenie możliwości – zarówno w odniesieniu do zakresu, jak i finansowania – uczestnictwa przez kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa w programie Erasmus+. Wykorzystywane będą też inne środki na rzecz rozwoju umiejętności młodych ludzi, co znacznie ułatwi dostęp do rynku pracy.

| 7.6 | Rozwój połączeń w transporcie z krajami objętymi europejską polityką sąsiedztwa może jeszcze bardziej przyczynić się do wzmocnienia ich gospodarek. Z największym zadowoleniem należy przyjąć postanowienie, że UE powinna rozszerzyć sieci transeuropejskie na kraje partnerskie na wschodzie oraz, wraz z międzynarodowymi instytucjami finansowymi i innymi partnerami, promować inwestycje, a także rozwijać wzorcowe plany eurośródziemnomorskiej sieci transportowej. Plany te mają również duże znaczenie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które z kolei powinny brać udział w ich realizacji. |
| --- | --- |

7.6

Rozwój połączeń w transporcie z krajami objętymi europejską polityką sąsiedztwa może jeszcze bardziej przyczynić się do wzmocnienia ich gospodarek. Z największym zadowoleniem należy przyjąć postanowienie, że UE powinna rozszerzyć sieci transeuropejskie na kraje partnerskie na wschodzie oraz, wraz z międzynarodowymi instytucjami finansowymi i innymi partnerami, promować inwestycje, a także rozwijać wzorcowe plany eurośródziemnomorskiej sieci transportowej. Plany te mają również duże znaczenie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które z kolei powinny brać udział w ich realizacji.

| 7.7 | UE jest zależna od swoich krajów sąsiednich pod względem dostaw energii. Zatem wspólne projekty energetyczne mają duże znaczenie i są konieczne dla obu stron. Szczególnie istotne są zagadnienia dotyczące oszczędności energii i efektywności energetycznej oraz ograniczania emisji, a także projekty w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych. We wspólnym komunikacie słusznie podkreślono potrzebę wzmocnienia dialogu energetycznego UE z krajami sąsiedztwa w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego, reform rynku energii i promocji zrównoważonej gospodarki energetycznej, z myślą o zbudowaniu prężnej unii energetycznej opartej na ambitnej polityce przeciwdziałania zmianie klimatu. |
| --- | --- |

7.7

UE jest zależna od swoich krajów sąsiednich pod względem dostaw energii. Zatem wspólne projekty energetyczne mają duże znaczenie i są konieczne dla obu stron. Szczególnie istotne są zagadnienia dotyczące oszczędności energii i efektywności energetycznej oraz ograniczania emisji, a także projekty w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych. We wspólnym komunikacie słusznie podkreślono potrzebę wzmocnienia dialogu energetycznego UE z krajami sąsiedztwa w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego, reform rynku energii i promocji zrównoważonej gospodarki energetycznej, z myślą o zbudowaniu prężnej unii energetycznej opartej na ambitnej polityce przeciwdziałania zmianie klimatu.

| 7.8 | EKES z zadowoleniem przyjmuje stwierdzenie, że „rolnictwo jest głównym źródłem zatrudnienia w wielu krajach partnerskich, dlatego UE powinna nadal wspierać trwałe i integracyjne strategie polityczne i inwestycje w modernizację sektora, oraz, w stosownych przypadkach, dywersyfikację na inne działania zarobkowe w obszarach wiejskich”. Należy jednak podkreślić, że harmonizacja w dziedzinie rolnictwa i produkcji żywności, w wyniku wdrożenia DCFTA, nie może prowadzić do obniżenia jakości produktów rolnych lub standardów pracy. |
| --- | --- |

7.8

EKES z zadowoleniem przyjmuje stwierdzenie, że „rolnictwo jest głównym źródłem zatrudnienia w wielu krajach partnerskich, dlatego UE powinna nadal wspierać trwałe i integracyjne strategie polityczne i inwestycje w modernizację sektora, oraz, w stosownych przypadkach, dywersyfikację na inne działania zarobkowe w obszarach wiejskich”. Należy jednak podkreślić, że harmonizacja w dziedzinie rolnictwa i produkcji żywności, w wyniku wdrożenia DCFTA, nie może prowadzić do obniżenia jakości produktów rolnych lub standardów pracy.

8.   Wymiar związany z bezpieczeństwem

| 8.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że we wspólnym komunikacie duży nacisk kładzie się na bezpieczeństwo. Kluczowe znaczenie ma wzmacnianie odporności partnerów na zagrożenia zewnętrzne i wewnętrzne, a także promowanie modernizacji służącej długoterminowej stabilizacji społeczno-gospodarczej. |
| --- | --- |

8.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że we wspólnym komunikacie duży nacisk kładzie się na bezpieczeństwo. Kluczowe znaczenie ma wzmacnianie odporności partnerów na zagrożenia zewnętrzne i wewnętrzne, a także promowanie modernizacji służącej długoterminowej stabilizacji społeczno-gospodarczej.

| 8.2 | EKES popiera priorytety wymienione w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa EPS, przypisując fundamentalne znaczenie zwalczaniu terroryzmu, zapobieganiu radykalizacji postaw i przestępczości zorganizowanej, przeciwdziałaniu korupcji i zwalczaniu cyberprzestępczości. Priorytety te powinny zostać wyróżnione jako główne zadanie z zakresu zwiększania bezpieczeństwa zarówno w ramach EPS, jak i w samej UE. |
| --- | --- |

8.2

EKES popiera priorytety wymienione w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa EPS, przypisując fundamentalne znaczenie zwalczaniu terroryzmu, zapobieganiu radykalizacji postaw i przestępczości zorganizowanej, przeciwdziałaniu korupcji i zwalczaniu cyberprzestępczości. Priorytety te powinny zostać wyróżnione jako główne zadanie z zakresu zwiększania bezpieczeństwa zarówno w ramach EPS, jak i w samej UE.

| 8.3 | Należy podkreślić, że zagrożeniem dla stabilności krajów EPS są nie tylko organizacje terrorystyczne lub przestępcze, lecz także niektóre rządy, które łamią prawo międzynarodowe i prowokują konflikty i kryzysy w regionie objętym EPS. |
| --- | --- |

8.3

Należy podkreślić, że zagrożeniem dla stabilności krajów EPS są nie tylko organizacje terrorystyczne lub przestępcze, lecz także niektóre rządy, które łamią prawo międzynarodowe i prowokują konflikty i kryzysy w regionie objętym EPS.

| 8.4 | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę nadania nowego impulsu współpracy w sprawach związanych ze wspólną polityką bezpieczeństwa i obrony (WPBiO), wskazując szczególnie na możliwość wykorzystania misji i operacji WPBiO, w razie konieczności grup bojowych UE, w praktycznej realizacji wspólnej odpowiedzialności i interesów w zakresie bezpieczeństwa. Niemniej instrumenty WPBiO i wysiłki dyplomatyczne powinny być wykorzystywane nie tylko jako reakcja na kryzysy, lecz także jako narzędzie polityczne służące do zapobiegania kryzysom. UE powinna kłaść nacisk na potrzebę większego zaangażowania w zapobieganie konfliktom i w mediację dyplomatyczną między potencjalnie skonfliktowanymi krajami lub podmiotami pozarządowymi. |
| --- | --- |

8.4

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę nadania nowego impulsu współpracy w sprawach związanych ze wspólną polityką bezpieczeństwa i obrony (WPBiO), wskazując szczególnie na możliwość wykorzystania misji i operacji WPBiO, w razie konieczności grup bojowych UE, w praktycznej realizacji wspólnej odpowiedzialności i interesów w zakresie bezpieczeństwa. Niemniej instrumenty WPBiO i wysiłki dyplomatyczne powinny być wykorzystywane nie tylko jako reakcja na kryzysy, lecz także jako narzędzie polityczne służące do zapobiegania kryzysom. UE powinna kłaść nacisk na potrzebę większego zaangażowania w zapobieganie konfliktom i w mediację dyplomatyczną między potencjalnie skonfliktowanymi krajami lub podmiotami pozarządowymi.

9.   Wymiar regionalny

| 9.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje stanowisko zawarte we wspólnym komunikacie dotyczące zachowania istniejących głównych formatów współpracy regionalnej – wzmocnienia programu Partnerstwa Wschodniego i współpracy regionalnej w południowym sąsiedztwie. Niemniej należy podkreślić, że w ostatnich latach w istniejących ramach regionalnych doszło do powstania istotnych rozbieżności i różnorodności. Być może warto rozważyć zaproponowanie wyraźniejszego rozróżnienia między partnerami EPS, tj. między tymi, którzy już osiągnęli wyższy poziom integracji z UE (poprzez układy o stowarzyszeniu oraz głębokie i kompleksowe strefy wolnego handlu) lub próbują tego dokonać, a pozostałymi krajami. |
| --- | --- |

9.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje stanowisko zawarte we wspólnym komunikacie dotyczące zachowania istniejących głównych formatów współpracy regionalnej – wzmocnienia programu Partnerstwa Wschodniego i współpracy regionalnej w południowym sąsiedztwie. Niemniej należy podkreślić, że w ostatnich latach w istniejących ramach regionalnych doszło do powstania istotnych rozbieżności i różnorodności. Być może warto rozważyć zaproponowanie wyraźniejszego rozróżnienia między partnerami EPS, tj. między tymi, którzy już osiągnęli wyższy poziom integracji z UE (poprzez układy o stowarzyszeniu oraz głębokie i kompleksowe strefy wolnego handlu) lub próbują tego dokonać, a pozostałymi krajami.

| 9.2 | Nadal nie ma jasności co do tego, w jaki sposób nowa EPS będzie promować dalszą ścisłą współpracę z tymi krajami partnerskimi, które odnoszą sukcesy we wdrażaniu układów o stowarzyszeniu/DCFTA i mają europejskie aspiracje. EKES powtarza swoją opinię, że niektórym krajom Partnerstwa Wschodniego należy zaoferować jasną perspektywę przystąpienia. Takie działanie nie tylko zmobilizowałoby i zmotywowało ich rządy do wysiłku ukierunkowanego na transformację krajów i dostosowanie ustawodawstwa do wspólnotowego dorobku prawnego, lecz także zachęciłoby zorganizowane społeczeństwo obywatelskie do wniesienia wkładu w ten wysiłek. Przybliżyłoby to również europejskie wartości i tożsamość obywatelom krajów partnerskich. |
| --- | --- |

9.2

Nadal nie ma jasności co do tego, w jaki sposób nowa EPS będzie promować dalszą ścisłą współpracę z tymi krajami partnerskimi, które odnoszą sukcesy we wdrażaniu układów o stowarzyszeniu/DCFTA i mają europejskie aspiracje. EKES powtarza swoją opinię, że niektórym krajom Partnerstwa Wschodniego należy zaoferować jasną perspektywę przystąpienia. Takie działanie nie tylko zmobilizowałoby i zmotywowało ich rządy do wysiłku ukierunkowanego na transformację krajów i dostosowanie ustawodawstwa do wspólnotowego dorobku prawnego, lecz także zachęciłoby zorganizowane społeczeństwo obywatelskie do wniesienia wkładu w ten wysiłek. Przybliżyłoby to również europejskie wartości i tożsamość obywatelom krajów partnerskich.

| 9.3 | EKES popiera ideę ram tematycznych, które powinny promować generalne przesunięcie w kierunku inicjatyw i projektów lepiej dostosowanych do indywidualnych potrzeb zainteresowanych stron z południowego i wschodniego sąsiedztwa. Proponowana idea wydaje się jednak nieco zbyt szeroka i pozbawiona wyraźnego celu. Fora i dyskusje na takie tematy jak migracja, energia i bezpieczeństwo są pierwszymi krokami w kierunku ściślejszej współpracy w dziedzinie wymienionych wyzwań. UE powinna jaśniej artykułować konkretne wyniki, które chce osiągać, stosując te ramy tematyczne. |
| --- | --- |

9.3

EKES popiera ideę ram tematycznych, które powinny promować generalne przesunięcie w kierunku inicjatyw i projektów lepiej dostosowanych do indywidualnych potrzeb zainteresowanych stron z południowego i wschodniego sąsiedztwa. Proponowana idea wydaje się jednak nieco zbyt szeroka i pozbawiona wyraźnego celu. Fora i dyskusje na takie tematy jak migracja, energia i bezpieczeństwo są pierwszymi krokami w kierunku ściślejszej współpracy w dziedzinie wymienionych wyzwań. UE powinna jaśniej artykułować konkretne wyniki, które chce osiągać, stosując te ramy tematyczne.

| 9.4 | Należy wziąć pod uwagę, że niektórzy sąsiedzi sąsiadów (szczególnie Rosja) zostali zaproszeni do udziału w EPS, lecz nigdy nie skorzystali z tej możliwości. Platformy tematyczne powinny być zatem wykorzystywane wyłącznie do konkretnych, nastawionych na wyniki celów, a nie do zapewniania stronom trzecim możliwości promowania swoich celów kosztem zasad EPS. Opisany w komunikacie format współpracy z „sąsiadami sąsiadów” nie został dokładnie określony, więc każdy przypadek takiej współpracy musi być ściśle monitorowany, aby upewnić się, że nie będzie nadużywany przez żadną stronę trzecią w sposób godzący w interesy krajów partnerskich, UE czy samej EPS. Zaangażowanie innych podmiotów spoza sąsiedztwa (lub sąsiadów sąsiadów) oraz współpraca z nimi powinny być oparte na dobrej woli i suwerennej decyzji partnerów EPS dotyczącej włączenia nowych podmiotów do współpracy z UE. |
| --- | --- |

9.4

Należy wziąć pod uwagę, że niektórzy sąsiedzi sąsiadów (szczególnie Rosja) zostali zaproszeni do udziału w EPS, lecz nigdy nie skorzystali z tej możliwości. Platformy tematyczne powinny być zatem wykorzystywane wyłącznie do konkretnych, nastawionych na wyniki celów, a nie do zapewniania stronom trzecim możliwości promowania swoich celów kosztem zasad EPS. Opisany w komunikacie format współpracy z „sąsiadami sąsiadów” nie został dokładnie określony, więc każdy przypadek takiej współpracy musi być ściśle monitorowany, aby upewnić się, że nie będzie nadużywany przez żadną stronę trzecią w sposób godzący w interesy krajów partnerskich, UE czy samej EPS. Zaangażowanie innych podmiotów spoza sąsiedztwa (lub sąsiadów sąsiadów) oraz współpraca z nimi powinny być oparte na dobrej woli i suwerennej decyzji partnerów EPS dotyczącej włączenia nowych podmiotów do współpracy z UE.

10.   Elastyczność instrumentów finansowych

| 10.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę „pozyskania znacznych dodatkowych środków finansowych poprzez dalsze pogłębienie współpracy z głównymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi oraz w ramach sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego”, a także przegląd śródokresowy zewnętrznych instrumentów finansowych UE w 2017 r. Należy wyraźnie podkreślić, że zwiększenie potrzeb i wyzwań w sąsiedztwie UE wymaga nie tylko skuteczniejszej redystrybucji 15 mld EUR przyznanych za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (ENI) w okresie 2014–2020, lecz także znacznych dodatkowych zasobów. |
| --- | --- |

10.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę „pozyskania znacznych dodatkowych środków finansowych poprzez dalsze pogłębienie współpracy z głównymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi oraz w ramach sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego”, a także przegląd śródokresowy zewnętrznych instrumentów finansowych UE w 2017 r. Należy wyraźnie podkreślić, że zwiększenie potrzeb i wyzwań w sąsiedztwie UE wymaga nie tylko skuteczniejszej redystrybucji 15 mld EUR przyznanych za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (ENI) w okresie 2014–2020, lecz także znacznych dodatkowych zasobów.

| 10.2 | EKES popiera propozycję wykorzystania rezerwy elastyczności w ramach ENI umożliwiającej pilne przeznaczenie środków na nieprzewidziane potrzeby, jak również dostosowania rozporządzeń finansowych w taki sposób, aby niewykorzystane środki mogły być przenoszone na następny rok. |
| --- | --- |

10.2

EKES popiera propozycję wykorzystania rezerwy elastyczności w ramach ENI umożliwiającej pilne przeznaczenie środków na nieprzewidziane potrzeby, jak również dostosowania rozporządzeń finansowych w taki sposób, aby niewykorzystane środki mogły być przenoszone na następny rok.

| 10.3 | Komitet jest jednak zdania, że głównym przedmiotem zainteresowania EPS powinno być ulepszenie istniejących instrumentów finansowych zamiast uwypuklania nowych struktur finansowych lub „funduszy powierniczych”. Ściślejsza współpraca między państwami członkowskimi i krajami partnerskimi powinna skutkować większą przejrzystością wydatków i odpowiedzialnością. Obejmuje to zdolność do szybszego reagowania na zmienną sytuację polityczną i w zakresie bezpieczeństwa na danym terenie, z możliwością przekierowaniem środków w razie potrzeby. UE powinna też przyjąć jasne podejście w przypadkach, w których partnerzy nie decydują się na bliższą współpracę, tworząc zachęty do poszanowania fundamentalnych wartości i przeprowadzenia dalszych kluczowych reform. |
| --- | --- |

10.3

Komitet jest jednak zdania, że głównym przedmiotem zainteresowania EPS powinno być ulepszenie istniejących instrumentów finansowych zamiast uwypuklania nowych struktur finansowych lub „funduszy powierniczych”. Ściślejsza współpraca między państwami członkowskimi i krajami partnerskimi powinna skutkować większą przejrzystością wydatków i odpowiedzialnością. Obejmuje to zdolność do szybszego reagowania na zmienną sytuację polityczną i w zakresie bezpieczeństwa na danym terenie, z możliwością przekierowaniem środków w razie potrzeby. UE powinna też przyjąć jasne podejście w przypadkach, w których partnerzy nie decydują się na bliższą współpracę, tworząc zachęty do poszanowania fundamentalnych wartości i przeprowadzenia dalszych kluczowych reform.

| 10.4 | UE i państwa członkowskie powinny zbadać możliwość rozszerzenia wspólnego programowania w ramach EPS. Państwom członkowskim i innym zainteresowanym stronom należy zapewnić zwiększoną przejrzystość programowania i sprawozdawczość dotyczącą wyników. W tym kontekście istotną rolę odegrać mogą organizacje społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

10.4

UE i państwa członkowskie powinny zbadać możliwość rozszerzenia wspólnego programowania w ramach EPS. Państwom członkowskim i innym zainteresowanym stronom należy zapewnić zwiększoną przejrzystość programowania i sprawozdawczość dotyczącą wyników. W tym kontekście istotną rolę odegrać mogą organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

11.   Eksponowanie, komunikacja i kontakty zewnętrzne

| 11.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar większego wyeksponowania strategii politycznych UE i promowania skuteczniejszej komunikacji w odniesieniu do nowej EPS. W komunikacie słusznie wskazuje się na fakt, iż „lepsza dyplomacja publiczna przyczyni się do sprawniejszego uzasadniania logiki polityki UE i pozytywnego wpływu konkretnych działań UE”. Równie ważne jest, by nie ignorować szkód wynikających z przekłamań, dezinformacji i propagandy, stojących w sprzeczności z wartościami UE i zasadami EPS. |
| --- | --- |

11.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar większego wyeksponowania strategii politycznych UE i promowania skuteczniejszej komunikacji w odniesieniu do nowej EPS. W komunikacie słusznie wskazuje się na fakt, iż „lepsza dyplomacja publiczna przyczyni się do sprawniejszego uzasadniania logiki polityki UE i pozytywnego wpływu konkretnych działań UE”. Równie ważne jest, by nie ignorować szkód wynikających z przekłamań, dezinformacji i propagandy, stojących w sprzeczności z wartościami UE i zasadami EPS.

| 11.2 | UE powinna znaleźć właściwe instrumenty i źródła pozwalające sprostać wyzwaniom komunikacyjnym w krajach partnerskich EPS i w obrębie UE. Utworzona przez ESDZ unijna grupa zadaniowa East Stratcom jest pierwszym krokiem w kierunku zwiększania świadomości wśród obywateli UE i partnerów EPS na temat wrogiego i destrukcyjnego dyskursu w komunikacji publicznej. ESDZ nie powinna odstępować od zobowiązań na rzecz wzmacniania strategicznej komunikacji UE. |
| --- | --- |

11.2

UE powinna znaleźć właściwe instrumenty i źródła pozwalające sprostać wyzwaniom komunikacyjnym w krajach partnerskich EPS i w obrębie UE. Utworzona przez ESDZ unijna grupa zadaniowa East Stratcom jest pierwszym krokiem w kierunku zwiększania świadomości wśród obywateli UE i partnerów EPS na temat wrogiego i destrukcyjnego dyskursu w komunikacji publicznej. ESDZ nie powinna odstępować od zobowiązań na rzecz wzmacniania strategicznej komunikacji UE.

| 11.3 | Wyzwaniom związanym z migracją zarówno w regionie objętym EPS, jak i w UE należy nadać najwyższy priorytet pod względem komunikacji strategicznej i dyplomacji publicznej. UE i jej państwa członkowskie powinny uznać, że nieprawdziwe przekazy dotyczące polityki w zakresie migracji i uchodźców mogą wyrządzić duże szkody, jeśli chodzi o spójność państw członkowskich oraz zaufanie partnerów z EPS, a nawet stabilność UE. |
| --- | --- |

11.3

Wyzwaniom związanym z migracją zarówno w regionie objętym EPS, jak i w UE należy nadać najwyższy priorytet pod względem komunikacji strategicznej i dyplomacji publicznej. UE i jej państwa członkowskie powinny uznać, że nieprawdziwe przekazy dotyczące polityki w zakresie migracji i uchodźców mogą wyrządzić duże szkody, jeśli chodzi o spójność państw członkowskich oraz zaufanie partnerów z EPS, a nawet stabilność UE.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie wspólnego dokumentu konsultacyjnego pt. „W stronę nowej europejskiej polityki sąsiedztwa”, Dz.U. C 383 z 17.11.2015, s. 91.

1

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/147 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/147

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 258/2014 w sprawie ustanowienia unijnego programu wspierania określonych działań w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020

(COM(2016) 202 final – 2016/0110 (COD))

(2016/C 303/21)

Parlament Europejski, w dniu 28 kwietnia 2016 r., oraz Rada, w dniu 29 kwietnia 2016 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 258/2014 w sprawie ustanowienia unijnego programu wsparcia określonych działań w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020

(COM(2016) 202 final – 2016/0110 (COD)).

Zważywszy na fakt, że Komitet wypowiedział się już na temat treści powyższego wniosku w swej opinii CESE 1031/2013 – 2012/0364 (COD), przyjętej w dniu 20 marca 2013 r. (1), na 517. sesji plenarnej w dniach 25 i 26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) Komitet stosunkiem głosów 154 do 1 (7 osób wstrzymało się od głosu) postanowił nie sporządzać nowej opinii w tej sprawie, lecz odwołać się do stanowiska, które zajął w ww. dokumencie.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(1)  Dz.U. C 161 z 6.6.2013, s. 64.

1

---

| 19.8.2016 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 303/148 |
| --- | --- | --- | --- |

19.8.2016

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 303/148

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustalającego współczynnik korygujący do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2016

(COM(2016) 159 final – 2016/0086 COD)

(2016/C 303/22)

Dnia 11 kwietnia 2016 r. Rada, działając na podstawie art. 43 ust. 2 TFUE, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustalającego współczynnik korygujący do płatności bezpośrednich przewidziany w rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2016

(COM(2016) 159 final – 2016/0086 COD).

Zważywszy na to, że Komitet wypowiedział się już na temat treści wspomnianego wniosku w swoich opiniach: CES2942-2013_00_00_TRA_AC, przyjętej w dniu 22 maja 2013 r. (*), EESC-2014-02897-00-00-AC, przyjętej w dniu 5 czerwca 2014 r. (**), oraz EESC-2015-02052-00-00-AC, przyjętej w dniu 22 kwietnia 2015 r. (***), na 517. sesji plenarnej w dniach 25–26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja 2016 r.) stosunkiem głosów 161 do 2 (8 osób wstrzymało się od głosu) postanowił nie sporządzać nowej opinii w tej sprawie, lecz odwołać się do stanowiska, które zajął w ww. dokumentach.

Bruksela, dnia 25 maja 2016 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Georges DASSIS

---

(*)  Opinia EKES-u NAT/602 w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia współczynnika korygującego do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2013 (Dz.U. C 271 z 19.9.2013, s. 143).

*

(**)  Opinia EKES-u NAT/646 w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia współczynnika korygującego do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2014 (Dz.U. C 424 z 26.11.2014, s. 73).

**

(***)  Opinia EKES-u NAT/668 w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia współczynnika korygującego do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 1306/2013 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2015 (Dz.U. C 291 z 4.9.2015, s. 60).

***

---