# Dziennik Urzędowy C 232/2010

| | ISSN 1725-5228
  doi:10.3000/17255228.C_2010.232.pol |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 232 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Tom 5327 sierpnia 2010 |

ISSN 1725-5228

doi:10.3000/17255228.C_2010.232.pol

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 232

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 5327 sierpnia 2010

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i Opinie |
| | OPINIE |
| | Komitet Regionów |
| | 84. sesja plenarna, 14–15 lutego 2010 r. |
| 2010/C 232/01 | Opinia Komitetu Regionów Solidarność w zdrowiu: zmniejszanie nierówności zdrowotnych w UE | 1 |
| 2010/C 232/02 | Opinia Komitetu Regionów Sprostanie wyzwaniom związanym ze skutkami starzenia się społeczeństwa w UE (Sprawozdanie na temat starzenia się społeczeństwa, 2009) | 7 |
| 2010/C 232/03 | Opinia perspektywiczna Komitetu Regionów Przyszłość polityki spójności | 14 |
| 2010/C 232/04 | Opinia Komitetu Regionów Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego | 23 |
| 2010/C 232/05 | Opinia Komitetu Regionów Plan działania w zakresie mobilności w miastach | 29 |
| 2010/C 232/06 | Opinia Komitetu Regionów Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2009–2010 – kraje kandydujące | 36 |
| 2010/C 232/07 | Opinia Komitetu Regionów Usprawnienie dyrektyw SEA i OOŚ | 41 |
| 2010/C 232/08 | Opinia Komitetu Regionów Przekształcenie dywidendy cyfrowej w korzyści społeczne i wzrost gospodarczy oraz Partnerstwo publiczno-prywatne na rzecz Internetu przyszłości | 44 |
| 2010/C 232/09 | Opinia Komitetu Regionów Opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE | 49 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i Opinie

OPINIE

Komitet Regionów

84. sesja plenarna, 14–15 lutego 2010 r.

2010/C 232/01

Opinia Komitetu Regionów Solidarność w zdrowiu: zmniejszanie nierówności zdrowotnych w UE

1

2010/C 232/02

Opinia Komitetu Regionów Sprostanie wyzwaniom związanym ze skutkami starzenia się społeczeństwa w UE (Sprawozdanie na temat starzenia się społeczeństwa, 2009)

7

2010/C 232/03

Opinia perspektywiczna Komitetu Regionów Przyszłość polityki spójności

14

2010/C 232/04

Opinia Komitetu Regionów Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego

23

2010/C 232/05

Opinia Komitetu Regionów Plan działania w zakresie mobilności w miastach

29

2010/C 232/06

Opinia Komitetu Regionów Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2009–2010 – kraje kandydujące

36

2010/C 232/07

Opinia Komitetu Regionów Usprawnienie dyrektyw SEA i OOŚ

41

2010/C 232/08

Opinia Komitetu Regionów Przekształcenie dywidendy cyfrowej w korzyści społeczne i wzrost gospodarczy oraz Partnerstwo publiczno-prywatne na rzecz Internetu przyszłości

44

2010/C 232/09

Opinia Komitetu Regionów Opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE

49

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i Opinie

OPINIE

Komitet Regionów

84. sesja plenarna, 14–15 lutego 2010 r.

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/1 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/1

---

Opinia Komitetu Regionów „Solidarność w zdrowiu: zmniejszanie nierówności zdrowotnych w UE”

(2010/C 232/01)

I.   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

Wprowadzenie

1.   Przyjmuje z zadowoleniem determinację Komisji, by wspierać i uzupełniać wysiłki państw członkowskich oraz władz lokalnych i regionalnych w zakresie niwelowania nierówności zdrowotnych w Unii Europejskiej. Duże znaczenie ma rozpoznanie skali wyzwań związanych z nierównościami zdrowotnymi, które występują zarówno pomiędzy państwami członkowskimi, jak i w obrębie tych państw. Komisja jasno stwierdziła, że nierówności zdrowotne są przeszkodą w realizacji zobowiązań UE w zakresie solidarności, spójności społecznej i gospodarczej, praw człowieka oraz równości szans i opinia ta jest powszechnie podzielana. Komisja mogła jednak położyć większy nacisk na wprowadzony niedawno na mocy traktatu lizbońskiego cel „spójności terytorialnej”.

2.   W pełni zgadza się z zaproponowaną przez WHO definicją zdrowia, zgodnie z którą „Zdrowie jest stanem zupełnej pomyślności fizycznej, umysłowej i społecznej, a nie jedynie brakiem choroby lub ułomności”.

3.   Przypomina Komisji, że traktat lizboński zobowiązuje instytucje wymienione w art. 3 do wspierania dobrobytu obywateli europejskich.

4.   Zwraca uwagę Komisji na opracowanie sporządzone pod kierunkiem Sir Michaela Marmota na zamówienie WHO pt. „Closing the Gap in a Generation – Health Equity through action on the social determinants of Heath” (Zniwelowanie różnic na przestrzeni jednego pokolenia – promowanie równego dostępu do opieki zdrowotnej poprzez oddziaływanie na społeczne wyznaczniki zdrowia). KR jest zdania, że UE powinna uznać ten dokument za podstawową wskazówkę przy zmniejszaniu nierówności zdrowotnych.

5.   Zgadza się z oceną Komisji, że problematyka nierówności zdrowotnych jest bardzo złożona, zaś jej rozwój zależy od wielorakich czynników, a zwłaszcza ze stwierdzeniem, że nierówności występują na wszystkich szczeblach – od europejskiego po lokalny, z podkreśleniem roli gradientu społecznego, ścisłego związku pomiędzy zdrowiem a dobrobytem, wpływu nierówności na stan zdrowia grup znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej i narażonych na wykluczenie społeczne oraz zróżnicowanego wpływu decyzji podejmowanych w zakresie polityki społecznej na świadczenie usług opieki zdrowotnej i społecznej.

6.   Z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w dokumencie udało się w znacznej mierze zachować równowagę pomiędzy współpracą na szczeblu europejskim a pomocniczością, zgodnie z art. 168 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Wskazuje jednak w tym kontekście, że zmniejszenie nierówności w dziedzinie ochrony zdrowia w obrębie państw członkowskich jest zadaniem krajowej polityki zdrowotnej, także według traktatu lizbońskiego.

Wkład polityki UE w zmniejszanie nierówności zdrowotnych

7.   Docenia wkład, jaki mogą wnieść prowadzone przez UE działania towarzyszące, które są zasadniczo zgodne z celem wyznaczonym w art. 168 TFUE i w art. 35 Karty praw podstawowych UE, który stanowi, że „Przy określaniu i realizowaniu wszystkich polityk i działań Unii zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego”.

8.   Przypomina, że „prawo dostępu do profilaktycznej opieki zdrowotnej i prawo do korzystania z leczenia na warunkach ustanowionych w ustawodawstwach i praktykach krajowych” jest zapisane w art. 35 Karty praw podstawowych UE.

9.   Przyjmuje z zadowoleniem nadrzędne cele strategii UE w zakresie zdrowia, w tym poprawę dostępu do systemów opieki i profilaktyki zdrowotnej oraz promocję zdrowego stylu życia.

10.   Wzywa Komisję, aby przedstawiła Komitetowi zapewnienie, że wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie stosowania praw pacjenta w transgranicznej opiece zdrowotnej w pełni uwzględni wpływ, jaki wdrożenie tejże dyrektywy będzie miało na nierówności w zakresie opieki zdrowotnej.

11.   Biorąc pod uwagę wagę, jaką art. 168 TFUE przywiązuje do poprawy świadczenia usług zdrowotnych w regionach przygranicznych, Komitet Regionów wzywa do wspierania sąsiadujących regionów różnych państw członkowskich w zakresie zawierania dobrowolnych porozumień na rzecz zmniejszania nierówności zdrowotnych w wymiarze transgranicznym. Komitet Regionów podkreśla w tym kontekście możliwości, jakie stwarza Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej (EUWT), instrument, który jest już wykorzystywany przez różne grupy. Komitet Regionów pragnie jednak wyraźnie zaznaczyć, że ewentualne porozumienia w dziedzinie szerzej pojętej transgranicznej opieki zdrowotnej wymagają starannej oceny, aby zapewnić, że transgraniczny ruch pacjentów nie faworyzuje grup, które już korzystają z opieki zdrowotnej kosztem pozostałych grup, zwiększając w ten sposób nierówności w zakresie zdrowia. Wszystkie regiony powinny otrzymać wyraźne zapewnienie, że w ramach porozumień transgranicznych grupy najsłabsze i osiągające najgorsze wyniki będą miały zagwarantowany sprawiedliwy dostęp do świadczeń zdrowotnych w sytuacji, gdy grupy te muszą konkurować o prawo do korzystania z zasobów systemu opieki zdrowotnej. Dostęp do transgranicznej opieki zdrowotnej powinien być możliwy tylko w przypadku wcześniejszego uzyskania zezwolenia, tak aby osoby o niskich dochodach uzyskały równy dostęp do świadczeń.

12.   Z zadowoleniem przyjmuje fakt uznania znaczenia wspólnej polityki rolnej w odniesieniu do kwestii zdrowotnych i dostrzega wkład programów promujących zdrowe odżywianie i zdrowy styl życia, takich jak programy „Mleko w szkole”, „Żywność dla najuboższych” i „Owoce w szkole”. Żywność dostarczana do instytucji publicznych, takich jak szkoły i szpitale, kiedy tylko jest to możliwe, powinna bazować głównie na zdrowych, lokalnych produktach o wysokich wartościach odżywczych. Komitet przyjmuje też z zadowoleniem stwierdzenie, iż WPR i inne obszary polityki mogą wywierać wpływ na zdrowie na obszarach wiejskich poprzez działania mające znaczenie dla społecznych uwarunkowań zdrowia. KR uznaje, że obszary wiejskie stoją w obliczu konkretnych wyzwań zdrowotnych. Brak odpowiedniego dostępu do opieki zdrowotnej na obszarach wiejskich może prowadzić do nierówności w zakresie zdrowia w niektórych państwach członkowskich, zaś związek pomiędzy gospodarką rolną a migracją może prowadzić do wystąpienia szczególnych potrzeb zdrowotnych i nierówności zdrowotnych w pewnych społecznościach. WPR ma istotne znaczenie, ponieważ w obu tych przypadkach może przyczynić się do poprawy warunków życia.

13.   Uważa, że nie wystarczy stwierdzić, że polityka UE w zakresie ochrony środowiska i polityka rynkowa w ramach WPR wspierają szereg inicjatyw, które mogą przyczynić się do poprawy zdrowia. Chociaż w obrębie WPR istnieje potencjał pozwalający wnieść pewien wkład w tym zakresie, WPR nie jest skonstruowana w sposób, który umożliwia nadanie priorytetu kwestiom zdrowia i wyrównywaniu nierówności zdrowotnych, a ponadto uprawnione jest upatrywanie negatywnego wpływu tej polityki na stan zdrowia, który może być wynikiem niezrównoważonej produkcji mleka i mięsa w porównaniu z produkcją owoców i warzyw. W ramach reformy WPR istnieje możliwość zastanowienia się nad tą kwestią braku równowagi, a na każdym etapie procesu reformowania tej polityki należy położyć nacisk na znaczenie wspierania pozytywnych i sprawiedliwych wyników zdrowotnych.

Nierówności w dziedzinie zdrowia a kwestie gospodarcze

14.   Wyraża ubolewanie z powodu faktu, iż Komisja nie zajęła się w pełni kwestią nadużywania alkoholu i innych środków odurzających jako przyczyn złego stanu zdrowia oraz pogłębienia nierówności zdrowotnych. Zdaniem KR-u kwestia alkoholu stwarza szczególne wyzwanie dla decydentów politycznych, którzy muszą uwzględnić także skutki tej kwestii dla gospodarki lokalnej i regionalnej, które wiążą się z aspektami prywatnymi i publicznymi. Należy w tym kontekście stwierdzić, że regulowanie spożycia alkoholu stwarza problemy, lecz nie można z tego powodu ignorować jego wpływu na zdrowie ani mniej uwagi poświęcić kwestii nadużywania alkoholu czy jakiejkolwiek innej substancji, która wpływa na stan psychiczny.

15.   Uznaje, że państwa członkowskie UE zmagają się z poważnym kryzysem finansowym i gospodarczym, co w sposób nieuchronny będzie wpływało na zdrowie i dobre samopoczucie obywateli. Jakkolwiek prawdą jest, iż sytuacja gospodarcza może doprowadzić do dalszego wzrostu zróżnicowania stanu zdrowia społeczeństwa, sytuacja ta nie powinna być usprawiedliwieniem dla braku dostosowań środków polityki w taki sposób, by lepiej służyły one niwelowaniu nierówności. Fakt, iż instytucje finansowe zawiodły na całym świecie, zobowiązuje państwa członkowskie, regiony i gminy do ponownego przemyślenia swojego podejścia do budowania społeczności zdolnych do zrównoważonego rozwoju. Polityka, która zanadto koncentruje się na dobrobycie gospodarczym może prowadzić do nierówności zdrowotnych. Trudności gospodarcze mogą wprawdzie ograniczyć dobrobyt gospodarczy, ale nie stanowią one przeszkody, aby bardziej priorytetowo traktować zmniejszanie nierówności ekonomicznych, społecznych i zdrowotnych. W kontekście siódmego programu ramowego oraz planowania budżetowego Komisja ma obecnie możliwość dokonania przeglądu priorytetów i położenia większego nacisku na instrumenty służące zmniejszaniu nierówności.

16.   Wyraża pogląd, że obecne trudności gospodarcze oznaczają, iż wzrasta znaczenie wymiaru gospodarczego usług opieki zdrowotnej oraz wpływu, jaki na gospodarkę wywiera stan zdrowotny społeczeństwa. Sektor usług zdrowotnych jest ważnym pracodawcą, a poprzez powiązane z nim sektory, np. sektor badań naukowych i innowacji w dziedzinie zdrowia, przyczynia się on do dobrobytu gospodarczego, przy czym szczególne możliwości mają pod tym względem gospodarki wschodzące. Jednocześnie zaś utrata części pracowników na skutek przedwczesnej śmierci lub inwalidztwa oznacza spadek wydajności i wzrost presji na systemy opieki społecznej.

17.   Popiera stwierdzenie Komisji, że poprawa zdrowia wszystkich grup ludności jest istotna w kontekście starzenia się społeczeństwa. Systemy zabezpieczenia społecznego odczuwają już efekty zmian demograficznych. Należy wprawdzie przyjąć z zadowoleniem wzrost średniej długości życia, ale utrzymanie systemów zabezpieczenia społecznego na poziomie, jakiego oczekują Europejczycy, wymaga lepszego zarządzania popytem na świadczenia zdrowotne. Dlatego też priorytetem jest zwiększenie liczby lat zdrowego życia w przypadku osób, które mają przed sobą najmniej korzystne perspektywy. Biorąc pod uwagę skalę zmian społeczno-gospodarczych, które zostaną spowodowane starzeniem się społeczeństwa w UE, KR pragnie podkreślić znaczenie badań i rozwoju ukierunkowanych na ulepszenie opieki zdrowotnej nad osobami starszymi.

Wkład polityki UE w zmniejszanie nierówności zdrowotnych

18.   Popiera stwierdzenie, że polityka spójności UE odgrywa kluczową rolę w realizacji celów strategii UE 2020 w zakresie spójności społecznej i gospodarczej oraz może być potężnym środkiem niwelowania nierówności zdrowotnych. Opracowanie i uzgodnienie w 2010 r. strategii UE 2020 stwarza możliwość rozważenia przydziału środków w ramach funduszy strukturalnych poczynając od roku 2013. Komitet oczekuje, że wyraźnym priorytetem strategii UE 2020 będzie walka z wykluczeniem, co z kolei można by ściśle powiązać z problemem nierówności zdrowotnych.

19.   Uważa, że fundusze strukturalne UE mogłyby być wykorzystywane, jako część regionalnej strategii na rzecz rozwoju, w celu rozbudowania lokalnych usług opieki zdrowotnej. Choć równość szans jest jednym z podstawowych celów polityki spójności UE oraz funduszy strukturalnych, to jednak nie wszyscy obywatele Unii Europejskiej mają takie same możliwości – także w zakresie dostępu do świadczeń zdrowotnych.

20.   Przyjmuje do wiadomości, że Komisja dokonała identyfikacji trzech obszarów wymagających poprawy. Są nimi: podnoszenie świadomości w zakresie możliwości korzystania z funduszy w tej dziedzinie, lepsza koordynacja pomiędzy działami administracji publicznej zajmującymi się kształtowaniem polityki oraz zwiększanie możliwości technicznych w zakresie rozwoju inwestycji w tym zakresie. Jednak nie są to koniecznie obszary, w których poprawa ma największy priorytet. Większe znaczenie może mieć zwłaszcza koordynacja pomiędzy instytucjami lokalnymi i regionalnymi w przypadku, gdy są one odpowiedzialne za bezpośrednie świadczenie usług. Ponadto możliwości techniczne mogą istnieć na szczeblu krajowym, ale nie w ramach placówek ochrony zdrowia na szczeblu lokalnym i regionalnym, dlatego też działania należy podejmować na odpowiednim szczeblu, aby przynosiły one pożądane efekty.

Gromadzenie, monitorowanie i analiza danych

21.   Popiera propozycję takiego mierzenia postępów w realizacji strategii UE 2020, aby dodatkowo pokazywało ono stopień zmniejszania nierówności zdrowotnych. Wskaźnik lat zdrowego życia jest jednym z mierników ilustrujących wyniki zdrowotne, lecz należy go uzupełnić o mierniki pokazujące, w jakim stopniu zmniejszają się różnice pomiędzy najbardziej i najmniej zdrowymi członkami społeczeństwa.

22.   Zgadza się z oceną różnic, jakie występują pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie gromadzenia i analizowania danych. Pomocne są wskaźniki związane ze zdrowiem opracowywane przez Eurostat. Ponadto Komitet uważa, że wzajemne wsparcie państw członkowskich poprzez transfer know-how w celu poprawy opieki zdrowotnej jest skutecznym środkiem na rzecz likwidacji nierówności między państwami członkowskimi.

23.   Wzywa Komisję do rozpoznania szczególnych zagrożeń w monitorowaniu wyników zdrowotnych w odniesieniu do migrantów i ich społeczności. Uważa się, że migranci lub osoby przebywające czasowo na danym terytorium częściej mają gorsze wyniki zdrowotne, a jednocześnie mogą doświadczać określonych trudności w dostępie do pomocy socjalnej. Komunikat określa migrantów jako grupę znajdującą się w trudnej sytuacji. Aby przeprowadzić skuteczne monitorowanie danych, należy uwzględnić szczególne wyzwania, jakie wiążą się z monitorowaniem stanu zdrowia migrantów lub osób przebywających czasowo na danym terytorium.

24.   Wzywa Komisję, by uznała związane z płcią nierówności w zakresie zdrowia oraz by wspierała gromadzenie, monitorowanie i analizę statystyk dotyczących obu płci oraz danych zdrowotnych w podziale ze względu na płeć. Na szczególną uwagę zasługują prawa kobiet i mężczyzn do dostępu do profilaktycznej opieki zdrowotnej, tak aby można było podjąć w skuteczny sposób kwestię różnic pomiędzy państwami członkowskimi i wewnątrz poszczególnych krajów.

Rola władz regionalnych i lokalnych

25.   Przyjmuje z zadowoleniem uznanie roli władz lokalnych i regionalnych, zarówno jeśli chodzi o dostarczanie wyników zdrowotnych, jak i o świadczenie usług związanych ze społecznymi wyznacznikami zdrowia.

26.   Proponuje położenie silniejszego akcentu na znaczenie prowadzonych lokalnie działań na rzecz promocji zdrowego stylu życia i zapobiegania warunkom wywołującym pogorszenie stanu zdrowia. Niektóre regiony opracowały już własne strategie, za pomocą których realizują cele określone w komunikacie oraz tworzą ramy dla wspólnej polityki na rzecz promocji zdrowia. Komitet podkreśla, że programy edukacyjne w szkołach są niezbędne w promowaniu zdrowego odżywiania i zdrowego stylu życia. Istnieje wiele instytucji, które są w stanie przyczynić się do zintensyfikowania działań prewencyjnych, lecz w wielu przypadkach skuteczne zapobieganie będzie wymagało działań o charakterze wybitnie lokalnym, dostosowanych do potrzeb konkretnych społeczności. Chociaż charakter problemów prowadzących do pogorszenia stanu zdrowia może być wspólny dla wszystkich państw członkowskich, informowanie o zdrowym stylu życia często wymaga działań podejmowanych w małej skali, z wykorzystaniem wiedzy lokalnej. Działania te mogą być skutecznie prowadzone na szczeblu gmin w różnych państwach członkowskich, gdyż geograficznie odrębne obszary mogą mieć do czynienia z podobnymi wyzwaniami, np. z wysokim bezrobociem będącym wynikiem likwidacji przemysłu ciężkiego. W przyszłych działaniach powinno się próbować łączyć ze sobą małe społeczności w UE, mające do czynienia z podobnymi wyzwaniami, które nie są udziałem ich sąsiadów położonych bliżej w sensie regionalnym. Współpraca na szczeblu krajowym może okazać się nieskuteczna, gdy chodzi o wyciąganie wniosków z działań, które sprawdzają się w konkretnych, małych społecznościach.

27.   Zdecydowanie popiera pogląd Komisji, że usprawnianie wymiany informacji oraz koordynacji politycznej między różnymi szczeblami administracji i wieloma sektorami może przyczynić się do prowadzenia skuteczniejszych działań i wywierać wpływ w sposób konsekwentny i na większą skalę. Komitet zwraca uwagę, że można byłoby silniej zaakcentować ten pogląd: wspomniana koordynacja i wymiana nie tylko może przynieść skuteczniejsze działania i wywierać konsekwentny wpływ, lecz jest to równocześnie ważny warunek wstępny zmniejszenia nierówności zdrowotnych. Zobowiązanie się do zmniejszenia nierówności zdrowotnych stwarza państwom członkowskim dobrą okazję do zastanowienia się nad poziomem współpracy w obrębie poszczególnych krajów i wykorzystaniem doświadczeń tych krajów, które odnotowały największe sukcesy w tworzeniu partnerstw obejmujących różne szczeble władzy i różne sektory.

Struktury współpracy na poziomie UE

28.   Dodatkowo podkreśla wcześniejsze zainteresowanie Komitetu Regionów włączeniem kwestii nierówności zdrowotnych do współpracy regionalnej w zakresie zdrowia. Komitet Regionów wyznaje zasadę ustrukturyzowanej współpracy z udziałem jego członków. Komitet jest także zainteresowany wykorzystaniem takiej ustrukturyzowanej współpracy we współdziałaniu z DG SANCO w ramach prowadzonych przez nią prac w zakresie nierówności zdrowotnych.

29.   Uważa, że ustrukturyzowaną współpracę w ramach Komitetu Regionów powinien uzupełniać udział jego członków w komisjach i grupach roboczych UE zajmujących się problematyką zdrowia. Jakkolwiek przyjmuje się, że powoływanie przedstawicieli takich grup roboczych leży w gestii państw członkowskich, korzystne byłoby dokonanie analizy postępu, jaki dokonał się na poziomie lokalnym i regionalnym w zakresie zwalczania nierówności zdrowotnych.

Grupy znajdujące się w trudnej sytuacji

30.   Przyjmuje z zadowoleniem uwzględnienie potrzeb grup znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej, w tym zwłaszcza osób ubogich, migrantów i członków mniejszości etnicznych, osób niepełnosprawnych, starszych oraz dzieci żyjących w ubóstwie.

31.   Opowiada się za uwzględnieniem potrzeb pozostałych grup znajdujących się w trudnej sytuacji, zwłaszcza w przypadkach, gdy nierówności zdrowotne mogą pojawić się z czasem. Zrozumienie charakteru zmian społecznych i wynikających z nich nierówności ma decydujące znaczenie dla możliwości uniknięcia tychże nierówności. Mogą się z tym wiązać potrzeby osób dorosłych, które znalazły się w izolacji w wyniku rozpadu rodziny, jak też osób pozbawionych wolności bądź znajdujących się w różnego rodzaju instytucjach, lub też potrzeby mieszkańców obszarów wiejskich przeżywających upadek gospodarczy. Należy także uwzględnić konieczność zrozumienia wpływów społecznych i kulturowych dominujących w różnych społecznościach, gdyż mogą mieć one wpływ na indywidualne zachowania.

32.   Podkreśla, że w działaniach na rzecz wsparcia grup znajdujących się w trudnej sytuacji powinno się brać pod uwagę wieloznaczność pojęcia „migranci”. W kontekście nierówności zdrowotnych, wszystkie przepływy ludności, niezależnie od tego, czy chodzi o migrację wewnątrz czy z zewnątrz UE, mogą prowadzić do niekorzystnej sytuacji społecznej, utrudnionego dostępu do opieki społecznej, a przez to także do nierówności zdrowotnych. Grupy ludności przemieszczające się w ramach UE mają nierówny dostęp do usług, np. w zakresie budownictwa mieszkaniowego, przez co mogą być zagrożone bezdomnością. Wpływ bezdomności na zdrowie może być bardzo poważny. Należy podejmować konkretne działania związane z oceną wyników zdrowotnych ludności przemieszczającej się w obrębie UE.

Rola szczebla lokalnego i regionalnego w finansowaniu i świadczeniu usług

33.   Jest zdania, że w przypadkach, gdy istniejące środki finansowe wykorzystywane są w celu ochrony zdrowia, władze lokalne i regionalne powinny mieć możliwość decydowania o tym, czy przeznaczenie tych środków ma dotyczyć głównie rozwoju kompetencji, wiedzy i potencjału placówek opieki zdrowotnej, czy też rozwoju infrastruktury zdrowotnej. Inwestowanie w infrastrukturę zdrowotną może być priorytetem w niektórych państwach członkowskich i niektórych regionach i gminach, gdzie infrastruktura jest niedostatecznie rozwinięta, podczas gdy inne terytoria, odznaczające się poważnymi nierównościami zdrowotnymi, dysponują dobrze rozwiniętą infrastrukturą. W przypadku takich obszarów może zachodzić potrzeba inwestowania na szczeblu wybitnie lokalnym w rozwijanie kompetencji, wiedzy i potencjału placówek opieki zdrowotnej oraz lokalnej ludności.

34.   Choć dostrzega, że wdrażanie wspólnotowego prawodawstwa w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy na szczeblu krajowym przyczynia się do niwelowania krajowych nierówności zdrowotnych poprzez ochronę zdrowia pracowników, to jednak proponuje, aby także szczeble lokalny i regionalny odgrywały pewną rolę w zakresie kształtowania najlepszych praktyk w sferze zatrudnienia. Jest to istotne dla władz lokalnych i regionalnych jako ważnych pracodawców w regionach i gminach, a także dla innych instytucji i zainteresowanych podmiotów szczebla lokalnego i regionalnego z uwagi na wpływ, jaki władze te wywierają na ich praktyki w zakresie zatrudnienia.

35.   Przypomina, że opowiadał się za zwiększeniem pewności prawnej w odniesieniu do reguł konkurencji UE dla podmiotów świadczących usługi socjalne w interesie ogólnym i oczekuje, że Komisja uwzględni tę propozycję w swoim programie prac na 2010 r. Docenia w związku z tym zobowiązanie przewodniczącego Komisji Europejskiej do opracowania ram jakościowych dla usług publicznych.

Zalecenia

Komitet Regionów zaleca

36.   Zwrócenie większej uwagi na kwestie zdrowia i dobrego samopoczucia w ramach strategii UE 2020, jako głównego aspektu walki z wykluczeniem.

37.   Umożliwienie wykorzystywania funduszy strukturalnych jako instrumentu wspomagającego niwelowanie nierówności zdrowotnych.

38.   Uwzględnienie w monitorowaniu agendy lizbońskiej, obok wskaźnika lat zdrowego życia, także innych wskaźników, w szczególności odzwierciedlających różnice w wynikach zdrowotnych poszczególnych grup.

39.   Uznanie, że obecny kryzys finansowy jeszcze bardziej powiększy nierówności zdrowotne w przypadku tych obywateli UE, którzy są bezrobotni, bezdomni lub żyją w ubóstwie. Większe inwestycje w ramach takich programów finansowych, jak 7PR lub Progress, mające na celu pomoc władzom lokalnym i regionalnym w zmniejszaniu nierówności zdrowotnych zarówno w krótkim okresie – do zakończenia obecnych programów, jak i w długim okresie, z myślą o zmniejszeniu rozpiętości w systemach opieki zdrowotnej.

40.   Uznanie przez UE zaleceń Komisji do spraw Społecznych Uwarunkowań Stanu Zdrowia Światowej Organizacji Zdrowia oraz upowszechnianie ich, a także informowanie o działaniach rządów krajowych w odpowiedzi na te zalecenia.

41.   Stosowanie otwartej metody koordynacji jako instrumentu umożliwiającego wspólne wykorzystywanie najlepszych praktyk i punktów odniesienia przez państwa członkowskie, który jednocześnie nie podważa wysiłków już podjętych na szczeblu lokalnym i regionalnym.

Bruksela, 14 kwietnia 2010 r.

Pierwszy Wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCARCEL SISO

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/7 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/7

---

Opinia Komitetu Regionów „Sprostanie wyzwaniom związanym ze skutkami starzenia się społeczeństwa w UE (Sprawozdanie na temat starzenia się społeczeństwa, 2009)”

(2010/C 232/02)

I.   WSTĘP

KOMITET REGIONÓW

1.   Z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji „Sprostanie wyzwaniom związanym ze skutkami starzenia się społeczeństwa w UE”, w którym stwierdza ona, że starzenie się społeczeństwa niesie ze sobą istotne skutki dla systemów emerytalnych, opieki zdrowotnej i opieki długookresowej. W komunikacie Komisja podkreśla, że władze mają jeszcze niecałe dziesięć lat („okno możliwości”), zanim pokolenie wyżu demograficznego przejdzie na emeryturę. Konieczność pilnego podjęcia działań, a także wyzwania i szanse są duże i wymagają ukierunkowanych interwencji politycznych. Działania podejmowane, aby sprostać wyzwaniom wynikającym ze starzeniem się tego pokolenia, muszą być ściśle powiązane z polityką równości kobiet i mężczyzn, tak aby poprawić występujące obecnie większe ubóstwo i trudniejsze warunki społeczno-ekonomiczne starszych kobiet, a także niższą jakość życia wynikającą z większej chorobliwości i większej zależności, które są ściśle związane z uwarunkowaniami płci.

2.   Dziękuje władzom lokalnym i regionalnym, organizacjom pozarządowym i innym partnerom Komitetu Regionów za ich czynny wkład w sporządzanie niniejszej opinii, w szczególności podczas posiedzenia Komisji ECOS 4 września 2009 r., posiedzenia okrągłego stołu z 18 listopada 2009 r. i posiedzenia grupy zadaniowej z 14 grudnia 2009 r.

3.   Podkreśla, że starzenie się społeczeństwa nie jest zjawiskiem istniejącym w odosobnieniu, ale częścią szerokich przemian demograficznych. Przemiany te sprawiają, że liczebność i struktura ludności na szczeblu lokalnym i regionalnym ulegają znacznym zmianom. Na faktyczny rozwój i oddziaływanie tych przemian demograficznych wpływa wiele różnych czynników (wskaźnik urodzeń, wskaźnik zgonów, gotowość do zmiany miejsca zamieszkania oraz imigracja). Starzenie się społeczeństwa to proces autonomiczny. Warunkiem skutecznego zajęcia się tym procesem jest uświadomienie sobie i uznanie jego autonomicznego charakteru.

4.   Stwierdza, że stosunek liczby osób w wieku produkcyjnym do liczby osób w wieku powyżej 65 lat zmaleje z czterech do dwóch osób pracujących na jedną osobę w wieku starszym. Jest to prognoza długoterminowa. Choć dobrze jest mieć na uwadze przewidywania wybiegające daleko w przyszłość, starzenie się społeczeństwa to nie problem na jutro czy pojutrze, ale kwestia, którą trzeba się zająć dziś. Już ponad 60 regionów odnotowało wskaźnik obciążenia demograficznego osobami w wieku poprodukcyjnym na poziomie ponad 29 %, a więcej niż 70 regionów odnotowuje spadek liczby ludności (w niektórych regionach jest to spadek o ponad 1 % rocznie).

5.   Zauważa, że w przypadku starszych kobiet, osób niepełnosprawnych oraz imigrantów starzenie się w dobrym zdrowiu może być szczególnym wyzwaniem, dlatego wymaga specjalnej uwagi.

6.   Postrzega starzenie się społeczeństwa jako zagadnienie, którym trzeba się zająć w ramach strategii „Europa 2020”. Dąży do tego, by wykorzystane zostały związane z tym zjawiskiem szanse na wzmocnienie spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej. W strategii „Europa 2020” wychodzi się z założenia, że każdy obywatel i każdy region dzięki swym szczególnym cechom i właściwościom stanowi element siły Europy. Obywatele europejscy starzejący się aktywnie i w zdrowiu stanowią w dużej mierze niewykorzystany potencjał. Wymaga to prowadzenia polityki ukierunkowanej nie tylko na osoby starsze, ale na wszystkich obywateli europejskich na wszystkich etapach ich życia.

7.   Stwierdził już wcześniej, że skutki starzenia się społeczeństwa stają się widoczne przede wszystkim na szczeblu lokalnym i regionalnym. Władze lokalne i regionalne realizują ważne zadania w dziedzinie zdrowia, dobrego samopoczucia, płatnej i bezpłatnej opieki, rynku pracy, świadczenia usług i zapewniania infrastruktury w zakresie mieszkalnictwa, transportu (publicznego) i kształcenia. Są one odpowiedzialne za to, by w swym regionie w ramach strategii „Europa 2020” w sposób kreatywny i innowacyjny zająć się skutkami starzenia się społeczeństwa. Aby to było możliwe, konieczna jest solidarność między osobami starszymi i młodymi, między obszarami wzrostu a regionami o malejącej licznie ludności, między wsią a miastem oraz między regionami a państwami członkowskimi.

II.   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

8.   Opowiada się za przyjęciem trzech priorytetów tematycznych jako „nowego ładu” w zajmowaniu się skutkami starzenia się społeczeństwa w UE oraz za wprowadzeniem ich w życie za pośrednictwem między- lub transregionalnych projektów pilotażowych. Priorytety te odpowiadają celom określonym przez Komisję. Nacisk położony jest na podstawowe kompetencje lokalne i regionalne w zakresie zdrowia i opieki, rynku pracy i oferty usług.

| — | Starzenie się w dobrym zdrowiu (ang. healthy ageing) – wspieranie obywateli europejskich, by pozostali jak najdłużej zdrowi i aktywni. |
| --- | --- |

—

Starzenie się w dobrym zdrowiu (ang. healthy ageing) – wspieranie obywateli europejskich, by pozostali jak najdłużej zdrowi i aktywni.

| — | Uczestnictwo w rynku pracy i wydajność pracy – promowanie europejskiego społeczeństwa, w którym wszyscy mają możliwość przez całe życie uczyć się, uczestniczyć w życiu społeczeństwa i przyczyniać się do jego rozwoju, w tym wykonywać odpłatną lub nieodpłatną pracę. |
| --- | --- |

—

Uczestnictwo w rynku pracy i wydajność pracy – promowanie europejskiego społeczeństwa, w którym wszyscy mają możliwość przez całe życie uczyć się, uczestniczyć w życiu społeczeństwa i przyczyniać się do jego rozwoju, w tym wykonywać odpłatną lub nieodpłatną pracę.

| — | Dostępność usług i infrastruktury – wzbogacenie oferty usług infrastrukturalnych dla starzejącego się społeczeństwa. |
| --- | --- |

—

Dostępność usług i infrastruktury – wzbogacenie oferty usług infrastrukturalnych dla starzejącego się społeczeństwa.

9.   Zwraca uwagę na bezpośrednie powiązania między wymienionymi trzema głównymi dziedzinami i nawołuje w związku z tym do przyjęcia horyzontalnego podejścia. Ludzie, którzy starzejąc się, zachowują dobre zdrowie, mogą łatwiej korzystać z usług i infrastruktury oraz mają większe możliwości na rynku pracy. Dla podniesienia wydajności pracy niezbędna jest zdrowa ludność w wieku produkcyjnym i dobra oferta usług i infrastruktury. Ponadto usługi i infrastruktura mogą sprzyjać starzeniu się w dobrym zdrowiu oraz zwiększaniu uczestnictwa w rynku pracy i poprawie wydajności pracy. Komitet popiera również podejście oparte na płci, które sprzyjałoby starzeniu się w dobrym zdrowiu i w takich samych warunkach dla kobiet i mężczyzn

10.   Sądzi, że te trzy priorytety składają się na program o wyraźnej wymowie socjalnej. Poprzez swój stosunek do osób starszych europejskie społeczeństwo pokazuje swą solidarność. Chodzi między innymi o zapobieganie wszelkim formom dyskryminacji (w szczególności dyskryminacji ze względu na wiek), zniesienie barier utrudniających udział osób starszych w życiu społeczeństwa oraz oferowanie ukierunkowanej na cel siatki bezpieczeństwa socjalnego. Osoby korzystające z tej siatki bezpieczeństwa muszą ponadto wierzyć, że będą godnie traktowane. Ten program społeczny stanowi wspólną odpowiedzialność władz i ich partnerów (społecznych).

11.   Popiera pomysł, by w trakcie kolejnej kadencji Komisji ogłosić „rok starzenia się w dobrym zdrowiu, aktywności osób starszych oraz solidarności między pokoleniami”, z pełnym udziałem dzieci, oraz uważa wymienione wyżej priorytety i proponowane projekty pilotażowe za ważny element tej inicjatywy.

12.   Stwierdza, że źródłem inspiracji mogą być lokalne podmioty podejmujące starania, by aktywnie włączyć obywateli (w tym, co istotne w kontekście niniejszej opinii, w szczególności ludzi starszych) w życie społeczeństwa. Zajęcie się skutkami starzenia się społeczeństwa wymaga współpracy z całym społeczeństwem obywatelskim. Potrzebny jest aktywny udział obywateli, organizacji społecznych, instytucji naukowych i organizacji prywatnych. Społeczna inicjatywa tych podmiotów może przynieść istotne zmiany i ich udział w kształtowaniu i realizacji proponowanych projektów pilotażowych jest niezbędny.

STARZENIE SIĘ W DOBRYM ZDROWIU

„Jak najdłużej zdrowi i aktywni”

13.   Przez starzenie się w dobrym zdrowiu KR rozumie wszelkie wysiłki, które prowadzą do przeciwdziałania negatywnym skutkom procesu fizycznego, psychicznego i społecznego starzenia się. Starzenie się w dobrym zdrowiu wymaga całościowego podejścia dotyczącego całego okresu życia (począwszy od okresu dzieciństwa). Uwaga skupia się tu na przyczynach problemów zdrowotnych, które pojawiają się w trakcie życia człowieka. Poszukuje się także możliwości skutecznej profilaktyki oraz bada czynniki środowiskowe wpływające na zdrowie.

14.   Postrzega starzenie się europejskiego społeczeństwa zdecydowanie jako pozytywną (autonomiczną) tendencję i oznakę dobrobytu. W starzeniu się w dobrym zdrowiu chodzi o to, by ludzie mogli możliwie najdłużej zachować zdrowie i dobre samopoczucie oraz aktywnie uczestniczyć w życiu społeczeństwa, a w szczególności wnosić wkład społeczny i ekonomiczny. Centralną kwestią jest tu nie (biologiczny) wiek, ale położenie życiowe.

15.   Zauważa, że starzenie się w dobrym zdrowiu stwarza szansę na ograniczenie wzrostu kosztów będącego wynikiem starzenia się społeczeństwa. Gdy starzejący się ludzie zachowują zdrowie, mogą dłużej uczestniczyć w życiu społecznym i gospodarczym. Aby stymulować starzenie się w dobrym zdrowiu, konieczne są nowe koncepcje polityki społecznej, innowacje, badania naukowe (dotyczące sposobów leczenia i innych dziedzin, takich jak np. pomoce techniczne) oraz zwrócenie większej uwagi na dostosowanie przestrzeni miejskiej do potrzeb osób starszych lub zapewnienie otoczenia z odpowiednią ofertą produktów. Należy również wykształcić więcej kompetentnych pracowników, przede wszystkim w dziedzinie opieki społecznej i służby zdrowia, poprzez poszerzanie programów nauczania w zakresie starzenia się społeczeństwa w ramach różnych ścieżek kształcenia uniwersyteckiego i pozauniwersyteckiego, tak aby różnymi aspektami tego zagadnienia mogła zajmować się wystarczająca liczba wykształconych i wykwalifikowanych pracowników. Przede wszystkim należy propagować profile zawodowe związane z leczeniem, opieką nad osobami zależnymi i promocją zdrowia. Starzenie się w dobrym zdrowiu znacznie przyczynia się w ten sposób do realizacji strategii „Europa 2020”.

16.   Uważa, że w celu zmniejszenia kosztów związanych ze starzeniem się społeczeństwa właściwe organy powinny przewidzieć odpowiednie środki polityczne, które pozwalałyby osobom starszym zamieszkiwać jak najdłużej we własnym domu i które by je do tego zachęcały.

CELE

17.   Dąży do tego, by regiony Europy aktywnie poszukiwały punktów stycznych w swych strategiach politycznych dotyczących starzenia się w dobrym zdrowiu. Wspólnie można poszukiwać najlepszych sposobów stymulowania i monitorowania innowacji i badań naukowych w dziedzinie starzenia się w dobrym zdrowiu. Aby podejście to przyniosło oczekiwane rezultaty, konieczna jest ukierunkowana polityka dotycząca innowacji. Działając wspólnie, władze wraz ze swymi partnerami (ze świata nauki) muszą odgrywać wiodącą rolę w promowaniu starzenia się w dobrym zdrowiu.

18.   Opowiada się za współpracą zarówno w ramach regionów, jak i między regionami oraz określa następujące kluczowe zadania związane z kwestią starzenia się w dobrym zdrowiu (nacisk kładzie się tu na zdrowie; pozostałe priorytety podkreślają odpowiednio udział w życiu gospodarczym oraz ofertę usług i infrastruktury):

| — | Wpojenie zdrowego trybu życia w młodym wieku. Starzenie się w zdrowiu wymaga dobrej sytuacji wyjściowej. Im wcześniej zostaną zwalczone zagrożenia, jakimi są dla zdrowia nadwaga, złe nawyki żywieniowe i niewłaściwy tryb życia, tym lepsze perspektywy. |
| --- | --- |

—

Wpojenie zdrowego trybu życia w młodym wieku. Starzenie się w zdrowiu wymaga dobrej sytuacji wyjściowej. Im wcześniej zostaną zwalczone zagrożenia, jakimi są dla zdrowia nadwaga, złe nawyki żywieniowe i niewłaściwy tryb życia, tym lepsze perspektywy.

| — | Odpowiednia opieka medyczna i szybki powrót do normalnego życia. Ilekroć pojawiają się problemy zdrowotne, ważne jest, by leczyć je szybko i skutecznie, tzn. efektywnie pod względem kosztów. Dzięki temu jednostki mogą się w sposób optymalny reintegrować i stale uczestniczyć w życiu społeczeństwa. W istotnym stopniu przyczynia się to m.in. do zwiększenia uczestnictwa w rynku pracy i wsparcia społecznego. |
| --- | --- |

—

Odpowiednia opieka medyczna i szybki powrót do normalnego życia. Ilekroć pojawiają się problemy zdrowotne, ważne jest, by leczyć je szybko i skutecznie, tzn. efektywnie pod względem kosztów. Dzięki temu jednostki mogą się w sposób optymalny reintegrować i stale uczestniczyć w życiu społeczeństwa. W istotnym stopniu przyczynia się to m.in. do zwiększenia uczestnictwa w rynku pracy i wsparcia społecznego.

| — | Opieka (długoterminowa) nad ludźmi starszymi. Opieka nad ludźmi starszymi wymaga specjalnego podejścia. Po pierwsze, dlatego że ludzie starsi należą do grupy bardziej zagrożonej, co może mieć istotny wpływ na powodzenie terapii. A po drugie, dlatego że na problemy zdrowotne ludzi starszych coraz częściej wpływa nałożenie się kilku różnych schorzeń. Aby zapewnić odpowiednią (długoterminową) opiekę nad osobami starszymi, konieczne jest zapewnienie personelowi dostępu do odpowiednich szkoleń w zakresie nowoczesnych i skutecznych metod terapii oraz innych aspektów zdrowia (takich jak rehabilitacja). |
| --- | --- |

—

Opieka (długoterminowa) nad ludźmi starszymi. Opieka nad ludźmi starszymi wymaga specjalnego podejścia. Po pierwsze, dlatego że ludzie starsi należą do grupy bardziej zagrożonej, co może mieć istotny wpływ na powodzenie terapii. A po drugie, dlatego że na problemy zdrowotne ludzi starszych coraz częściej wpływa nałożenie się kilku różnych schorzeń. Aby zapewnić odpowiednią (długoterminową) opiekę nad osobami starszymi, konieczne jest zapewnienie personelowi dostępu do odpowiednich szkoleń w zakresie nowoczesnych i skutecznych metod terapii oraz innych aspektów zdrowia (takich jak rehabilitacja).

UCZESTNICTWO W RYNKU PRACY I WYDAJNOŚĆ PRACY

„Każdy uczy się, pracuje i uczestniczy w życiu społecznym przez całe życie”

19.   Podkreśla, że osoby starsze muszą mieć prawo do emerytur przewyższających próg ubóstwa, zapewniających godne życie. Wiele osób starszych, a zwłaszcza kobiet, żyje w ubóstwie lub jest nim zagrożonych.

20.   Zauważa, że uczestnictwo w życiu społecznym w dużym stopniu przyczynia się do zapewnienia osobom starszym dobrego samopoczucia. Podstawowym warunkiem jest tu udział w rynku pracy. Zwiększenie uczestnictwa w rynku pracy i wydajności pracy jest ponadto niezbędne dla utrzymania dobrego stanu gospodarki, finansów publicznych oraz systemów ubezpieczeń społecznych w kontekście starzenia się społeczeństwa. Uczestnictwo w rynku pracy to nie tylko prawo, ale – gdy weźmie się pod uwagę najbliższą przyszłość – także obowiązek każdego obywatela. Wymaga to od pracodawców i pracowników niezbędnej elastyczności. Oznacza to także, że partnerzy społeczni i władze publiczne mają obowiązek sprawienia, by uczestnictwo w rynku pracy było możliwe bez ograniczeń. Komitet Regionów popiera w tym kontekście obszerną dyrektywę dotyczącą niedyskryminacji w zakresie dostępu do różnych dóbr i usług (której ważnym elementem musi być przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek). Obecnie istnieją jeszcze między regionami i grupami docelowymi duże różnice w zakresie uczestnictwa w procesie pracy. W nowoczesnym (starzejącym się) społeczeństwie trzeba optymalnie wykorzystać kompetencje osób starszych. Ludzie mogą dłużej pozostawać na rynku pracy dzięki przystosowanym do ich możliwości i odznaczającym się wysoką jakością miejscom pracy. Nie chodzi tu tylko o warunki pracy, ale także o jej zróżnicowanie itd. Ograniczanie rozwoju kariery i wykluczanie z rynku pracy z uwagi na wiek lub też np. płeć, pochodzenie (etniczne) czy niepełnosprawność jest nie do przyjęcia.

21.   Podkreśla, że kształcenie odgrywa ważną rolę w podnoszeniu wydajności pracy i uczestnictwa w rynku pracy. Nadszedł czas na zmianę mentalności w kierunku nastawionego na kompetencje uczenia się i pracowania w celu utrzymania przez całe życie zdolności do zatrudnienia, a zatem także uczestnictwa w życiu społecznym przez całe życie. Oznacza to konieczność zagwarantowania dostępu do usług i infrastruktury w zakresie kursów i szkoleń. Obywatele, władze, pracodawcy i instytucje naukowe wspólnie ponoszą za to odpowiedzialność.

22.   Sądzi, że wychodząc od idei nastawionego na kompetencje uczenia się i pracowania przez całe życie, można tak ukształtować okres emerytury, by miał on ostatecznie raczej charakter „okresu dostosowanej, ukierunkowanej na kompetencje aktywności zawodowej”. „Srebrna gospodarka” zapewnia wiele szans na wzmocnienie siły gospodarczej. Także praca wolontariacka i opieka stanowią cenne sposoby wypełnienia tego okresu dostosowanej aktywności zawodowej. Najważniejsze jest, by obywatele pozostawali aktywni przez całe życie.

23.   Sądzi, że (selektywna) imigracja zarobkowa może również przyczynić się do przeciwdziałania niedoborom na rynku pracy. Komisja zauważa, że właściwie zorganizowana polityka w zakresie legalnej imigracji będzie odgrywała istotną rolę w zaspokajaniu zapotrzebowania na pracowników. W tym kontekście na uwagę zasługują kwestie uznawania dyplomów i uproszczenia procedur (przy czym należy mieć na uwadze możliwe negatywne skutki drenażu mózgów w krajach pochodzenia).

CELE

24.   Dąży do zwiększenia szans całej ludności w wieku produkcyjnym na zatrudnienie. Kompetencje i umiejętności wszystkich – a zatem także kompetencje i umiejętności osób starszych – muszą być w optymalny sposób wykorzystywane. Zdrowie i warunki pracy niestwarzające zagrożenia dla zdrowia to kluczowe czynniki wpływające na szanse na zatrudnienie. Lepsze wykorzystanie dostępnych kompetencji to przede wszystkim zadanie partnerów społecznych. Trzeba apelować do obywateli, by uczyli się przez całe życie, tak aby w kontekście stale zmieniających się wymagań i wyzwań mogli w sensowny sposób odnaleźć się i uczestniczyć w życiu gospodarczym i społecznym. Zadaniem władz jest ułatwianie i zachęcanie. Trzeba w maksymalnym stopniu wykorzystać kreatywność i przedsiębiorczość obywateli i podmiotów prywatnych. Instytucje zajmujące się kształceniem i doskonaleniem muszą dostosować swoje programy do potrzeb osób starszych, aby umożliwić im zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które są do tego konieczne. Szczególne znaczenie ma zachęcanie osób starszych, by starały się o uznanie i potwierdzenie swoich kwalifikacji, a także udzielanie im w tym pomocy.

25.   Opowiada się za stymulowaniem uczestnictwa w rynku pracy i wydajności pracy za pośrednictwem zróżnicowanych środków politycznych i rozwiązań dopasowanych do potrzeb poszczególnych regionów i grup docelowych. Podstawą takiego podejścia powinno być:

| — | Inwestowanie w kształcenie, szkolenie i zdobywanie umiejętności w celu zachęcania młodych ludzi do awansu na rynku pracy. |
| --- | --- |

—

Inwestowanie w kształcenie, szkolenie i zdobywanie umiejętności w celu zachęcania młodych ludzi do awansu na rynku pracy.

| — | Wspieranie rozwiązań pozwalających lepiej łączyć życie zawodowe z życiem prywatnym, przy czym mogą one dotyczyć m.in. opieki nad dziećmi, urlopów opiekuńczych i rodzicielskich oraz innowacji technologicznych (telepraca). |
| --- | --- |

—

Wspieranie rozwiązań pozwalających lepiej łączyć życie zawodowe z życiem prywatnym, przy czym mogą one dotyczyć m.in. opieki nad dziećmi, urlopów opiekuńczych i rodzicielskich oraz innowacji technologicznych (telepraca).

| — | Promowanie zdrowia w miejscu pracy. Choć średnia długość życia w UE wzrasta, ludzie nie pozostają dłużej zdrowi. Rynek pracy trzeba ukształtować tak, by obywatele mogli w nim uczestniczyć mimo swych ewentualnych ograniczeń i problemów zdrowotnych. Konieczne jest zatem, by praca odbywała się w zdrow(sz)ych warunkach i z większymi udogodnieniami. |
| --- | --- |

—

Promowanie zdrowia w miejscu pracy. Choć średnia długość życia w UE wzrasta, ludzie nie pozostają dłużej zdrowi. Rynek pracy trzeba ukształtować tak, by obywatele mogli w nim uczestniczyć mimo swych ewentualnych ograniczeń i problemów zdrowotnych. Konieczne jest zatem, by praca odbywała się w zdrow(sz)ych warunkach i z większymi udogodnieniami.

| — | Uznawanie i potwierdzanie kwalifikacji i doświadczenia osób starszych. |
| --- | --- |

—

Uznawanie i potwierdzanie kwalifikacji i doświadczenia osób starszych.

| — | Poszukiwanie lepiej przemyślanych możliwości zezwalania pracownikom spoza UE na wstęp na europejski rynek pracy w dziedzinach, w których występuje niedobór siły roboczej (obecnie np. w niektórych segmentach sektora opieki i w niektórych sektorach opartych na wiedzy, ale w przyszłości być może także w innych sektorach). |
| --- | --- |

—

Poszukiwanie lepiej przemyślanych możliwości zezwalania pracownikom spoza UE na wstęp na europejski rynek pracy w dziedzinach, w których występuje niedobór siły roboczej (obecnie np. w niektórych segmentach sektora opieki i w niektórych sektorach opartych na wiedzy, ale w przyszłości być może także w innych sektorach).

26.   Podkreśla, że zagrożenie utratą niektórych lub wszystkich uprawnień emerytalnych w przypadku uzyskiwania dodatkowych dochodów po osiągnięciu wieku emerytalnego jest często przyczyną rezygnacji z aktywności zawodowej przez osoby starsze. Należy rozważyć możliwości przyjęcia na odpowiednim szczeblu bardziej elastycznych przepisów regulujących tę kwestię.

27.   Podkreśla znaczenie zwiększania świadomości przedsiębiorstw, a zwłaszcza kadry zarządzającej zasobami ludzkimi oraz osób odpowiedzialnych za rekrutację, tak aby zatrudniały pracowników w zaawansowanym wieku, a zwłaszcza kobiety. Należy wspierać przedsiębiorstwa, które w szczególny sposób starają się zapewnić wewnętrzną mobilność pracowników w starszym wieku i elastyczne warunki pracy albo skupiają się w swoich strategiach szkolenia i rozwoju kariery na szczególnych potrzebach osób starszych. Komisja Europejska powinna gromadzić i rozpowszechniać przykłady najlepszych praktyk w tej dziedzinie. Kluczowe znaczenie ma również zwiększanie świadomości oraz informowanie samych pracowników w zaawansowanym wieku.

DOSTĘPNOŚĆ USŁUG I INFRASTRUKTURY

„Wzbogacenie oferty infrastruktury”

28.   Przez pojęcie „oferty usług i infrastruktury” należy rozumieć szeroki zakres socjalnej, gospodarczej i terytorialnej (fizycznej) infrastruktury, która wpływa na jakość życia społeczności na poziomie lokalnym i regionalnym. Dobrze jest przy tym wprowadzić rozróżnienie między infrastrukturą i usługami lokalnymi i regionalnymi (takimi jak transport publiczny, opieka medyczno-pielęgniarska, kształcenie, imprezy społeczne, opieka socjalna) a krajowymi systemami socjalnymi (jak np. system emerytalny). Kwestia oferty usług i infrastruktury wymaga całościowego i spójnego podejścia pozwalającego wykorzystać wszystkie możliwości o charakterze społecznym, gospodarczym i terytorialnym.

29.   Stwierdza, że obecna oferta usług i infrastruktury nie jest dostosowana do popytu zmieniającego się w związku ze starzeniem się społeczeństwa. Polityka w tym zakresie musi zmierzać do tego, by ludzie mogli w optymalny sposób korzystać z usług i infrastruktury, co pozwoli im aktywnie uczestniczyć w życiu społeczeństwa. Oznacza to – wobec rosnącego zapotrzebowania i niewystarczających środków publicznych – konieczność dokonania przeglądu oferty usług i infrastruktury. Trzeba maksymalnie wykorzystać potencjał innowacji lub zmienić sposób korzystania z niego. Starzenie się społeczeństwa stanowi także dodatkowe wyzwanie, jeśli chodzi o znalezienie wystarczającej liczby wykwalifikowanych pracowników, którzy odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu dostępu do usług i infrastruktury; istotne będzie tu zwiększenie wydajności pracy i uczestnictwa w rynku pracy (ale konieczne są także inne rozwiązania).

30.   Podkreśla, że na obszarach silnie zmieniających się pod względem demograficznym już nie zawsze można w tradycyjny sposób oferować usługi i infrastrukturę. Mając między innymi na uwadze tzw. e-włączenie, trzeba promować nowe, pewne sposoby gwarantowania dostępu. Można tu wymienić e-usługi takie jak e-zdrowie, e-szkolenia, e-opieka i e-pomoc. Tradycyjne i często związane z wiekiem użytkowników rozróżnienie między usługami opartymi na infrastrukturze fizycznej a usługami elektronicznymi coraz bardziej się zaciera. W przyszłości potrzebne będzie nowe podejście dostosowane do lokalnych potrzeb. Zgodnie z tym nowym podejściem trzeba stworzyć w poszczególnych regionach sieć usług i infrastruktury dostępnych fizycznie oraz za pośrednictwem Internetu. Pierwszym krokiem mogą być np. sieci kontaktów telefonicznych.

31.   Podkreśla także, że dobry i dostosowany do potrzeb system transportu publicznego w dużym stopniu przyczynia się do zagwarantowania dostępności usług i infrastruktury. Zwłaszcza gdy zaplecze instytucjonalno-usługowe położone jest centralnie, dzięki odpowiedniemu systemowi transportu (publicznego) można zapewnić, że będzie ono łatwo dostępne. Dotyczy to zarówno usług (medyczno-pielęgniarskich) dla osób starszych, jak i na przykład szkół i instytucji naukowych dla młodzieży i dorosłych. W związku z tym ważne jest, by system transportu (publicznego) był dostosowany do warunków panujących w danym regionie.

32.   Zwraca uwagę na inicjatywę Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącą promowania zdrowych miast (healthy cities), w których usługi i infrastruktura – w powiązaniu z infrastrukturą fizyczną – są lepiej dostosowane do potrzeb starzejącego się społeczeństwa. Ważną rolę odgrywa aktywny udział (osób starszych) w kształtowaniu polityki dotyczącej zdrowych miast. Podejście to jest w dużym stopniu zgodne z poglądami Komitetu dotyczącymi usług i infrastruktury.

CELE

33.   Dąży do tego, by jak największa liczba osób mogła w optymalny sposób korzystać z usług i infrastruktury i dzięki temu aktywnie uczestniczyć w życiu społeczeństwa. Oferta lokalnych i regionalnych usług i infrastruktury musi zostać zmieniona w nadchodzących latach, tak by uwzględnić zmieniające się potrzeby. Trzeba przy tym mieć na uwadze konieczność oceniania potrzeb z uwzględnieniem nie tylko wieku, ale także stylu życia. Osoby prowadzące zdrowy tryb życia mają mniejsze i inne potrzeby w zakresie urządzeń i infrastruktury niż osoby prowadzące niehigieniczny tryb życia.

34.   Opowiada się za rozwojem i wymianą wiedzy na temat oferty usług i infrastruktury, zarówno w ramach regionów, jak i pomiędzy nimi. Głównym zadaniem jest:

| — | Wzmocnienie współpracy. Kwestia oferty usług i infrastruktury wymaga dobrej współpracy. Regionalna i lokalna współpraca między władzami, instytucjami naukowymi, organizacjami społecznymi (zwłaszcza pozarządowymi) i przedsiębiorstwami jest siłą napędową pozwalającą wzmocnić bazę świadczenia usług i zapewniania infrastruktury (w wymiarze jakościowym i ilościowym). |
| --- | --- |

—

Wzmocnienie współpracy. Kwestia oferty usług i infrastruktury wymaga dobrej współpracy. Regionalna i lokalna współpraca między władzami, instytucjami naukowymi, organizacjami społecznymi (zwłaszcza pozarządowymi) i przedsiębiorstwami jest siłą napędową pozwalającą wzmocnić bazę świadczenia usług i zapewniania infrastruktury (w wymiarze jakościowym i ilościowym).

| — | Stymulowanie kreatywnej przedsiębiorczości, innowacji i e-włączenia poprzez wykorzystanie zjawiska starzenia się społeczeństwa europejskiego jako znacznej szansy na zwiększenie konkurencyjności podmiotów gospodarczych. Regionalne i lokalne podmioty publiczne i prywatne stoją przed zadaniem wykorzystania nowych koncepcji i technologii w celu zoptymalizowania organizacji i finansowania usług i infrastruktury. Można w tym kontekście wymienić łącza szerokopasmowe, e-włączenie (domotyka, teleopieka, zakupy przez internet, telenauka), ale także tworzenie nowych regionalnych systemów transportowych lub rozwój istniejących systemów transportu publicznego. |
| --- | --- |

—

Stymulowanie kreatywnej przedsiębiorczości, innowacji i e-włączenia poprzez wykorzystanie zjawiska starzenia się społeczeństwa europejskiego jako znacznej szansy na zwiększenie konkurencyjności podmiotów gospodarczych. Regionalne i lokalne podmioty publiczne i prywatne stoją przed zadaniem wykorzystania nowych koncepcji i technologii w celu zoptymalizowania organizacji i finansowania usług i infrastruktury. Można w tym kontekście wymienić łącza szerokopasmowe, e-włączenie (domotyka, teleopieka, zakupy przez internet, telenauka), ale także tworzenie nowych regionalnych systemów transportowych lub rozwój istniejących systemów transportu publicznego.

| — | Zmiana oferty. Oferta usług i infrastruktury, zarówno usług elektronicznych, jak i opieki niesformalizowanej, musi być dostosowana do zmieniających się potrzeb obywateli. |
| --- | --- |

—

Zmiana oferty. Oferta usług i infrastruktury, zarówno usług elektronicznych, jak i opieki niesformalizowanej, musi być dostosowana do zmieniających się potrzeb obywateli.

| — | Propagowanie zastosowania TIK, tak by zapewnić większe włączenie społeczne i terytorialne osób starszych. |
| --- | --- |

—

Propagowanie zastosowania TIK, tak by zapewnić większe włączenie społeczne i terytorialne osób starszych.

WNIOSKI KOŃCOWE

35.   Opowiada się za dostosowanym do regionalnych potrzeb podejściem w zakresie sprostania wyzwaniom związanym ze skutkami starzenia się społeczeństwa, które to podejście dotyczy następujących zagadnień: 1) starzenie się w dobrym zdrowiu; 2) uczestnictwo w rynku pracy i wydajność pracy; 3) dostępność usług i infrastruktury. Komitet Regionów nawołuje zatem do przyjęcia całościowego podejścia do starzenia się społeczeństwa jako elementu szerokich przemian demograficznych. Podstawą jest tu uwzględnienie całego okresu życia, maksymalne wykorzystywanie możliwości oraz uwzględnienie różnic regionalnych. W ten sposób powstaje nowy ład w zakresie zajmowania się skutkami starzenia się społeczeństwa w UE, który respektuje kompetencje, jakie mają władze lokalne i regionalne w odniesieniu do oferowania w swym regionie kreatywnych i innowacyjnych rozwiązań.

36.   Wzywa przy tym Komisję, by zwróciła szczególną uwagę na:

| — | Stymulowanie dalszego podnoszenia świadomości, wymiany wiedzy, innowacji technologicznych, rozwoju najlepszych praktyk i strategii interwencyjnych przez wszystkie podmioty w UE (organizacje pozarządowe, instytucje naukowe, podmioty prywatne i władze publiczne). |
| --- | --- |

—

Stymulowanie dalszego podnoszenia świadomości, wymiany wiedzy, innowacji technologicznych, rozwoju najlepszych praktyk i strategii interwencyjnych przez wszystkie podmioty w UE (organizacje pozarządowe, instytucje naukowe, podmioty prywatne i władze publiczne).

| — | Monitorowanie i prognozowanie na poziomie regionalnym starzenia się społeczeństwa jako niezbędny wkład w kształtowanie i realizację polityki. Istnieją duże różnice regionalne, które nie są wystarczająco widoczne w krajowych wskaźnikach przedstawiających obraz sytuacji, tymczasem są niezbędne do przewidywania skutków starzenia się społeczeństwa. |
| --- | --- |

—

Monitorowanie i prognozowanie na poziomie regionalnym starzenia się społeczeństwa jako niezbędny wkład w kształtowanie i realizację polityki. Istnieją duże różnice regionalne, które nie są wystarczająco widoczne w krajowych wskaźnikach przedstawiających obraz sytuacji, tymczasem są niezbędne do przewidywania skutków starzenia się społeczeństwa.

| — | Uwzględnianie tematyki starzenia się społeczeństwa jako elementu szerokich przemian demograficznych w różnych europejskich programach, co będzie sprzyjało przyjęciu regionalnego, terytorialnego, całościowego i innowacyjnego podejścia. Regiony opowiadają się za ścisłą i bezpośrednią współpracą z Komisją. |
| --- | --- |

—

Uwzględnianie tematyki starzenia się społeczeństwa jako elementu szerokich przemian demograficznych w różnych europejskich programach, co będzie sprzyjało przyjęciu regionalnego, terytorialnego, całościowego i innowacyjnego podejścia. Regiony opowiadają się za ścisłą i bezpośrednią współpracą z Komisją.

37.   Proponuje, by we współpracy z Komisją rozpocząć różne transregionalne lub międzyregionalne projekty pilotażowe dotyczące trzech priorytetowych dziedzin. Projekty te powinny dotyczyć w pierwszym rzędzie wymiany wiedzy i najlepszych praktyk. Chodzi nie tylko o kształtowanie świadomości, ale także o stosowanie konkretnych rozwiązań i dzielenie się wiedzą o nich. Z uwagi na całościowy charakter zagadnienia, jakim jest starzenie się społeczeństwa, zdaniem Komitetu bardzo ważne jest, by wiedzę wymieniać nie tylko w ramach priorytetów, ale także horyzontalnie, między organami zajmującymi się działaniami w ramach różnych priorytetów. Projekty pilotażowe sprzyjają gromadzeniu wiedzy. Realizując programy tematyczne, partnerzy pracujący nad projektami mogą sami ubiegać się o finansowanie z różnych źródeł unijnych. Komitet wydał wspólnie ze stowarzyszeniem AGE (Europejska Platforma Osób Starszych) broszurę pt. „How to promote ageing well in Europe: instruments and tools available to local and regional actors” [„Jak promować komfortowe starzenie się w Europie? – narzędzia dostępne dla podmiotów lokalnych i regionalnych”], w której informuje o dostępnych źródłach finansowania (KR, 2009 r.). Jest to cenny instrument do wykorzystania w projektach pilotażowych. Członkowie Komitetu przygotują w tym zakresie różne propozycje.

38.   Określa następujące ramy dla projektów pilotażowych. Projekty powinny być nakierowane na tworzenie wiedzy praktycznej oraz naukowej (podstawowej i stosowanej), która pomoże w radzeniu sobie ze skutkami starzenia się społeczeństwa w UE. Badania podstawowe muszą przyczyniać się do zredukowania w długim okresie przyszłych potrzeb w zakresie opieki. W tym kontekście ważnymi źródłami informacji są badania kohortowe i biobanki. Aby dowiedzieć się, w jaki sposób starzejący się, człowiek może zachowywać lepsze zdrowie, a tym samym opóźnić moment, w którym będzie potrzebował opieki, musimy poznać procesy (komórkowe) leżące u podstaw starzenia się. W ramach tworzonych międzyregionalnych lub transregionalnych partnerstw instytucji naukowych, władz (lokalnych i regionalnych) oraz podmiotów prywatnych trzeba będzie opracować i przetestować w praktyce innowacyjne, dostosowane do lokalnych potrzeb strategie. Istotną rolę mogą tu odgrywać także partnerzy społeczni, instytucje zajmujące się opieką zdrowotną i społeczną oraz inne organizacje pozarządowe. Regionalne partnerstwa można tworzyć – przyjmując za punkt wyjścia specyficzne kompetencje w zakresie wiedzy – więzi współpracy istniejące w danym regionie lub też najistotniejsze w danym regionie zagadnienia związane ze starzeniem się. Jedną z możliwości jest włączenie tych projektów do istniejących programów Interreg. Dodatkowo, oprócz wymienionych dziedzin priorytetowych, porusza się następujące kwestie:

| — | Starzenie się w dobrym zdrowiu: wzmocnienie sieci opieki (opieka będąca efektem współpracy różnych partnerów z zakresu opieki działających w trakcie cyklu życia i związanego z nim zapotrzebowania na opiekę danego obywatela). poprzez wykorzystanie wyników badań w nowych produktach, technologiach i usługach oraz wykorzystanie praktycznych doświadczeń w programach badawczych. |
| --- | --- |

—

Starzenie się w dobrym zdrowiu: wzmocnienie sieci opieki (opieka będąca efektem współpracy różnych partnerów z zakresu opieki działających w trakcie cyklu życia i związanego z nim zapotrzebowania na opiekę danego obywatela). poprzez wykorzystanie wyników badań w nowych produktach, technologiach i usługach oraz wykorzystanie praktycznych doświadczeń w programach badawczych.

| — | Uczestnictwo w rynku pracy i wydajność pracy: promowanie europejskiego społeczeństwa, w którym wszyscy mają możliwość przez całe życie uczyć się, uczestniczyć w życiu społeczeństwa i przyczyniać się do jego rozwoju, w tym wykonywać odpłatną lub nieodpłatną pracę. |
| --- | --- |

—

Uczestnictwo w rynku pracy i wydajność pracy: promowanie europejskiego społeczeństwa, w którym wszyscy mają możliwość przez całe życie uczyć się, uczestniczyć w życiu społeczeństwa i przyczyniać się do jego rozwoju, w tym wykonywać odpłatną lub nieodpłatną pracę.

| — | Dostępność usług i infrastruktury: opracowanie dostosowanych do lokalnych potrzeb podejść służących zmianie oferty usług i infrastruktury. |
| --- | --- |

—

Dostępność usług i infrastruktury: opracowanie dostosowanych do lokalnych potrzeb podejść służących zmianie oferty usług i infrastruktury.

39.   Wzywa Parlament Europejski do poparcia apelu Komitetu Regionów, by pilnym i aktualnym zagadnieniem starzenia się społeczeństwa (jako elementem szerokich przemian demograficznych) zająć się na szczeblu regionalnym w ramach między- lub transregionalnych projektów pilotażowych, oraz do włączenia się w ich inicjowanie.

Bruksela, 14 kwietnia 2010 r.

Pierwszy wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCARCEL SISO

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/14 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/14

---

Opinia perspektywiczna Komitetu Regionów „Przyszłość polityki spójności”

(2010/C 232/03)

I.   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

Wstęp

1.   Przyjmuje z zadowoleniem fakt, że Komisja Europejska, publikując czwarte sprawozdanie w sprawie spójności w maju 2007 r., zieloną księgę w sprawie spójności terytorialnej we wrześniu 2008 r., „raport Barki” w kwietniu 2009 r. oraz sprawozdania w sprawie postępów w dziedzinie spójności gospodarczej i społecznej, wcześnie rozpoczęła wymianę poglądów na temat przyszłego kształtu polityki spójności po 2013 r.

2.   Wyraża zadowolenie, że Komisja Europejska zwróciła się do Komitetu Regionów o opracowanie opinii perspektywicznej w celu rozważenia, w jaki sposób polityka spójności może nadal pozostać skutecznym narzędziem harmonijnego i trwałego rozwoju Unii Europejskiej oraz jak może ona sprostać wyzwaniom, które mogą się w przyszłości pojawić w toku realizacji polityki UE.

3.   Podkreśla, że zgodnie z zapisami traktatu z Lizbony, nadrzędnym celem UE musi także w przyszłości pozostać rozwijanie działań służących wzmocnieniu jej spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w celu wspierania harmonijnego rozwoju całej Unii. Szczególnym celem jest przy tym złagodzenie dysproporcji w poziomach rozwoju różnych regionów oraz zmniejszenie zacofania regionów znajdujących się w najmniej korzystnej sytuacji. Wśród tych regionów należy zwrócić szczególną uwagę na obszary wiejskie oraz obszary dotknięte skutkami przemian w przemyśle i trwałymi utrudnieniami naturalnymi lub demograficznymi, do których należą najbardziej na północ wysunięte regiony o bardzo niskiej gęstości zaludnienia oraz regiony wyspiarskie, transgraniczne i górskie. Należy także uwzględnić problemy obszarów miejskich dotkniętych długotrwałym ubóstwem.

4.   Uważa w związku z tym, że dalszy rozwój europejskiej polityki spójności musi mieć na celu: pomoc w przezwyciężaniu opóźnień w rozwoju w sposób trwały i zrównoważony także w przyszłości; wzmacnianie trwałego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w regionach Europy; wspieranie włączenia społecznego i konkurencyjności we wszystkich państwach członkowskich i regionach; zapewnianie stosowania zasady pomocniczości oraz finansowania; dalszą poprawę efektywności polityki wspólnotowej.

5.   Uważa, że debata o przyszłości europejskiej polityki spójności musi poprzedzić debatę nad przeglądem europejskiego systemu finansowego, gdyż cele polityczne należy wyznaczyć przed określeniem dostępnych środków finansowych. Kwestie przyszłych ram finansowych tej polityki nie są przedmiotem niniejszej opinii. Powinny one zostać wyjaśnione w ramach nadchodzącego przeglądu systemu finansowego i negocjacji dotyczących najbliższej perspektywy finansowej. Jednak Komitet Regionów już dziś opowiada się za tym, by także w przyszłości przeznaczyć znaczną część środków z budżetu UE na działania samorządów lokalnych i regionalnych wspierające przemiany strukturalne.

Przyszłe wyzwania dla polityki spójności po 2013 r.

6.   Podziela opinię Komisji Europejskiej, że pojawiają się nowe wyzwania, które mogą mieć wpływ na spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną. Problemy te trzeba będzie rozwiązywać, mając na względzie szczególne cechy rozwoju terytorialnego, dostępne zasoby i strategię rozwoju. Podstawowym sposobem działania w ramach polityki regionalnej i strukturalnej jest dostosowywanie się do zmieniających się sytuacji, problemów i możliwości. Dlatego Komitet Regionów jest przekonany, że szczebel regionalny – przy udziale podmiotów szczebla lokalnego i w ścisłym powiązaniu z wysiłkami szczebli nadrzędnych – może wnieść szczególny wkład w pokonywanie takich wyzwań jak zmiana klimatu, bezpieczeństwo polityki energetycznej, przemiany demograficzne czy globalizacja. Istotne znaczenie ma przestrzeganie zasad wielopoziomowego sprawowania rządów oraz współpraca między różnymi szczeblami administracji.

7.   Wskazuje na fakt, że wyzwania te są istotne w kontekście polityki spójności, jeśli przyczyniają się do zwiększania różnic gospodarczych i społecznych w regionach Europy. Dlatego należy zbadać, w jaki sposób można przy kształtowaniu tej polityki w większym stopniu uwzględnić również te nowe wyzwania. Należy przy tym także ustalić, czy pokonanie tych wyzwań nie wymaga także zmian w prawodawstwie lub działań ogólnopolitycznych.

8.   Podkreśla, że europejska polityka spójności również wnosi wkład w pokonywanie nowych wyzwań przez to, że zwiększa konkurencyjność i atrakcyjność regionów. Już teraz przyczynia się do ochrony klimatu, do łagodzenia różnorodnych skutków jego zmiany oraz do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, wspierając innowacje ekologiczne oraz działania służące poprawie efektywności energetycznej i rozwojowi energii ze źródeł odnawialnych. Dzięki tej elastyczności europejska polityka strukturalna już w przeszłości mogła sprostać nowym wyzwaniom. Jest w stanie nadal stawiać im czoła.

9.   Nie uważa, by nowe wyzwania wymagały wprowadzania zasadniczo nowych instrumentów polityki strukturalnej czy wyznaczania nowych, dodatkowych celów. Także w obliczu tych nowych wyzwań nadal potrzebne są nadrzędne cele polityki strukturalnej: zwiększenie konkurencyjności i zatrudnienia we wszystkich regionach Europy, a oprócz tego przyspieszenie konwergencji regionów, które obecnie jeszcze pozostają w tyle. W tym celu należy także po 2013 r. kontynuować wdrażanie funduszy strukturalnych UE we wszystkich regionach Europy, tak aby można było zapewnić spójność gospodarczą i społeczną oraz ograniczyć różnice terytorialne między regionami i wewnątrz nich.

10.   Popiera tym samym także założenia agendy terytorialnej UE oraz główne wyniki dyskusji na temat zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej, zgodnie z którymi regionalne strategie rozwoju, zintegrowane i nastawione na wykorzystywanie potencjału, są obiecującymi instrumentami, mogącymi skutecznie zwiększyć spójność w Europie. W obliczu wyzwań, jakie ją czekają, Europa nie może pozwolić sobie na rezygnację z koordynacji kierunków polityki na wszystkich szczeblach i we wszystkich dziedzinach. Wyzwaniom tym można będzie skutecznie stawić czoła tylko przy uzgodnionym współdziałaniu polityki europejskiej, krajowej i regionalnej.

11.   Opowiada się zatem za dokładnym zbadaniem, w jakim stopniu da się możliwie najskuteczniej wykorzystać instrumenty funduszy strukturalnych UE oraz inne instrumenty, zwłaszcza w celu wykorzystania związanych z nowymi wyzwaniami możliwości przyspieszenia wzrostu spójności w Europie, poprawy konkurencyjności Europy w świecie i przekształcenia jej w gospodarkę niskoemisyjną. Badaniu takiemu musi towarzyszyć analiza wzajemnego oddziaływania pomiędzy polityką spójności a strategią lizbońską na lata 2007–2013, a w szczególności stwierdzenie, czy przeznaczanie funduszy strukturalnych na podstawie celów tej strategii miało wpływ na spójność. Tego rodzaju badanie umożliwiłoby w razie potrzeby reorientację strategicznych wytycznych dla polityki spójności.

12.   Stwierdza, że w bieżącym okresie finansowania 2007–2013 fundusze strukturalne UE umożliwiły już znaczący wkład we wdrażanie strategii lizbońskiej, ponieważ regiony silniej angażowano w jej realizację. Dlatego uważa, że trzeba wykorzystać potencjał europejskiej polityki strukturalnej także przy wdrażaniu odnowionej strategii lizbońskiej oraz że należy utrzymać kierunek polityki spójności zgodny z celami tej strategii, jednocześnie zachowując początkowy cel polityki spójności, który polega na zmniejszaniu dysproporcji w poziomach rozwoju między regionami słabiej rozwiniętymi a resztą UE. Skuteczność i efektywność polityki spójności w znacznym stopniu zależą od konkretnych warunków makroekonomicznych. Korzystne ramy gospodarcze i polityczne, sprzyjające konkurencyjności i zatrudnieniu w regionach, mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia samonapędzającego się wzrostu gospodarczego w regionach. W tym kontekście politykę spójności należy uznać za najważniejszą politykę wspomagającą wzrost konkurencyjności regionów słabiej rozwiniętych.

13.   Podkreśla ponadto, że skuteczność i efektywność polityki spójności w znacznym stopniu zależą od warunków makroekonomicznych. Korzystne ramy gospodarcze i polityczne, sprzyjające konkurencyjności i zatrudnieniu w regionach, mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia samonapędzającego się wzrostu gospodarczego w regionach. W tym kontekście politykę spójności należy uznać za najważniejszą politykę wspomagającą wzrost konkurencyjności regionów słabiej rozwiniętych.

14.   Popiera zatem stwierdzenie Komisji Europejskiej, zawarte w komunikacie dotyczącym strategii „Europa 2020”, że zasadniczym celem tejże strategii nadal będzie spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna. Polityka spójności oraz fundusze strukturalne są nie tylko same w sobie istotnymi instrumentami polityki Unii, ale także głównymi katalizatorami zrównoważonego wzrostu państw członkowskich i regionów, opartego na innowacjach i sprzyjającego włączeniu społecznemu. Silne powiązanie celów gospodarczych, społecznych i ekologicznych jest warunkiem skuteczności tej strategii. Jednak zaproponowane inicjatywy przewodnie nie mogą prowadzić do zawężenia europejskiej polityki spójności. Fundusze strukturalne muszą zachować zdolność kompleksowego rozwiązywania problemów na szczeblu regionalnym i nie należy ich ograniczać jedynie do wypełniania założeń sektorowych.

15.   Podkreśla, że europejska polityka spójności znacząco przyczynia się zarówno do wspierania spójności społecznej, jak i do zmniejszania dysproporcji społecznych w Unii Europejskiej. Dlatego Komitet wskazuje na fakt, że to właśnie ze względu na społeczne skutki kryzysu finansowego i gospodarczego, działania polityczne na rzecz spójności społecznej muszą stanowić jedną całość z polityką na rzecz spójności gospodarczej i terytorialnej i nie można ich zaniedbywać także w przyszłości. Jednakże trzeba mieć na względzie, że polityka spójności powinna być polityką długofalową, a przy tym umieć reagować na doraźne zmiany wywołane pogorszeniem się sytuacji gospodarczej.

16.   Żywi przekonanie, że w związku z konsekwencjami kryzysu finansowego i gospodarczego dla rynków pracy, europejska strategia spójności nastawiona na zatrudnienie nabierze w przyszłości jeszcze większego znaczenia. Nieodzowny do realizacji tej strategii jest Europejski Fundusz Społeczny (EFS), który jest najważniejszym wspólnotowym instrumentem wsparcia w zakresie polityki zatrudnienia i rynku pracy. Europejski Fundusz Społeczny musi także w przyszłości pozostać instrumentem finansowania służącym realizacji celu dotyczącego spójności społecznej w ramach polityki spójności. Ponadto konieczne jest utrzymanie zintegrowanego podejścia w zakresie wdrażania funduszy strukturalnych w regionach UE. EFS powinien zostać wyposażony w dostateczne środki, tak by można było zapewnić osiągnięcie celów UE w dziedzinie polityki rynku pracy i polityki zatrudnienia oraz celów dotyczących włączenia społecznego.

17.   Jest zdania, że szczególna wartość europejskiej polityki spójności musi dać się zmierzyć jej wynikami i wskazuje w tym kontekście na opinię Komitetu Regionów na temat stymulującego wpływu europejskiej polityki spójności. Fundusze strukturalne UE są ważnym instrumentem pozwalającym stworzyć wszystkim regionom możliwość wykorzystania ich wewnętrznego potencjału rozwojowego na rzecz zrównoważonego wzrostu, zatrudnienia i dobrobytu. Programy, których cele ustalone są według wspólnych europejskich priorytetów, opierają się na uzgodnionych strategiach rozwoju, a ich praktyczna realizacja odbywa się na szczeblu zdecentralizowanym. W ten sposób widocznie przyczyniają się one do wykorzystania potencjału wzrostu w regionach i gminach.

18.   Stwierdza, że wśród wielu różnorodnych sukcesów europejskiej polityki spójności na szczególne podkreślenie zasługuje stymulacja badań i innowacji oraz usług wymagających wiedzy specjalistycznej. Wiele projektów istotnych z punktu widzenia rozwoju strukturalnego, w szczególności także w zakresie infrastruktury naukowo-technicznej oraz rozwoju innowacyjnego podejścia w polityce zatrudnienia i rynku pracy, mogło zostać zrealizowanych – zarówno w słabiej rozwiniętych regionach Europy, jak i w pozostałych – tylko dzięki środkom finansowym funduszy strukturalnych UE. W całej Europie zrealizowano już liczne projekty, które są znakomitym świadectwem europejskiej wartości dodanej, jaką tworzy wsparcie z funduszy strukturalnych. Polityka spójności ukierunkowana regionalnie i stanowiąca uzupełnienie promowania doskonałości zapewnia taki zasięg oddziaływania europejskiej polityki innowacji, jaki potrzebny jest do tego, by strategia „UE 2020” zakończyła się sukcesem. Dążąc do maksymalnego zwiększenia i wzmocnienia wpływu oraz wyników badań i innowacji w regionach, należy podkreślić znaczenie koordynacji programów i instrumentów finansowania polityki w dziedzinie innowacji i badań oraz polityki spójności.

19.   Wskazuje jednocześnie na fakt, że fundusze strukturalne UE działają nie tylko bezpośrednio przez wypłacone środki finansowe. Przyczyniają się one w sposób znaczący do tego, by strategie regionalne i strukturalne realizowane przez podmioty działające na różnych szczeblach zmierzały do realizacji wspólnych celów. Komitet jest przekonany, że w ten sposób wyraźnie zwiększa się skuteczność wszystkich środków europejskich, krajowych, regionalnych i lokalnych przeznaczanych na działania na rzecz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. System wielopoziomowego zarządzania zakładający zdecentralizowaną odpowiedzialność za realizację programów w dziedzinach objętych wsparciem gwarantuje, że Europa będzie dążyła do wspólnych celów za pomocą spójnych środków, a jednocześnie pozostawia miejsce na priorytety lokalne i regionalne. Zdaniem Komitetu to na tym właśnie polega wartość dodana europejskiej polityki strukturalnej, wykraczająca poza solidarność finansową.

20.   Jest zdania, że należy wykorzystać trwającą wciąż ocenę ex post ostatniego okresu finansowania oraz zbliżającą się ocenę śródokresową do wykazania pozytywnych skutków wsparcia w ramach funduszy strukturalnych i potencjału, jaki w nim leży.

Zasady polityki spójności po 2013 r.

21.   Zgadza się ze stwierdzeniem zawartym w raporcie Barki, że politykę strukturalną należy także powiązać z nadrzędnymi celami Unii Europejskiej, którymi są zwiększenie wzrostu, dobrobytu i spójności oraz utrzymanie pokoju. Dlatego uważa, że należy w dalszym ciągu realizować tę politykę we wszystkich regionach Europy, zwracając szczególną uwagę na regiony najsłabsze. Polityka strukturalna jest jednym z głównych filarów procesu integracji europejskiej. Dzięki niej obywatele mogą identyfikować się z „projektem Europa”. Wzór na przyszłą europejską politykę spójności mógłby zatem brzmieć następująco: europejskie programy wsparcia wytyczające ramy strategiczne plus kompetencja lokalna i regionalna w zakresie rozwiązywania problemów równa się spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna.

22.   Uważa, że wskazane jest zastanowienie się nad metodą szacowania śladu węglowego projektów finansowanych z funduszy strukturalnych. Zaleca zwłaszcza, by w przyszłym programowaniu przyjęto perspektywę zerowego bilansu dwutlenku węgla. Jak przewidziano już w niektórych państwach członkowskich, bilans inwestycji nie powinien prowadzić do dodatkowych emisji gazów cieplarnianych.

23.   Wskazuje w tym kontekście na fakt, że zdecentralizowane podejście sprawdziło się w polityce spójności i powinno się je utrzymać. Należy jednak zbadać, które procedury można jeszcze uprościć, tak by ograniczyć biurokrację związaną z zarządzaniem polityką spójności.

24.   Opowiada się za zróżnicowanym podejściem do wskaźników oceny polityki spójności, które powinny być starannie wybrane i adekwatne, tak aby środki były wykorzystywane w sposób celowy oraz by można było wszechstronnie przedstawić efekty polityki strukturalnej.

25.   Wskazuje na fakt, że także inne obszary polityki UE mają wpływ na spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną, dlatego w nich także należy uwzględniać cele polityki spójności. W związku z tym wnosi, by Komisja Europejska przeprowadzała analizy ex-ante oddziaływania terytorialnego wniosków legislacyjnych i nielegislacyjnych w dziedzinach, które mają wyraźny wymiar terytorialny (usługi publiczne, transport, energetyka, środowisko, konkurencja, rolnictwo itd.). Ponadto wzywa Komisję do poświęcenia szczególnej uwagi tej kwestii przy opracowywaniu piątego sprawozdania w sprawie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Komitet zdecydowanie przyjmuje przy tym z zadowoleniem starania Komisji, by lepiej powiązać politykę spójności z innymi politykami o wyraźnym oddziaływaniu terytorialnym oraz osiągnąć efekty synergii.

26.   Uważa, że unijna polityka spójności pozostaje w ścisłym związku z przepisami prawa UE w dziedzinie pomocy państwa oraz z przepisami dotyczącymi usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Reformie polityki spójności powinien zatem towarzyszyć przegląd tego prawodawstwa. Zwłaszcza w przypadku lokalizacji gospodarczych biorących udział w konkurencji na skalę światową, a także w przypadku inwestycji w przyszłościowe gałęzie przemysłu, mogą być konieczne zróżnicowane rozwiązania. Jeżeli chodzi o usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym, KR zachęca Komisję do wykorzystania nowej podstawy prawnej, jaką stanowi art. 14 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zwłaszcza, by ustalić zgodność mechanizmów finansowania tych usług z odpowiednimi instrumentami wspólnotowymi.

27.   Potwierdza, że zasada partnerstwa i wynikające z niej zaangażowanie partnerów gospodarczych i społecznych oraz innych podmiotów szczebla lokalnego i regionalnego na wszystkich etapach realizacji wsparcia w ramach funduszy strukturalnych sprawdziły się w praktyce, jeśli chodzi o zwiększenie akceptacji i celowe ukierunkowanie wsparcia. Proponuje w związku z tym, by silniej wspierać międzyregionalną wymianę sprawdzonych rozwiązań w celu umocnienia partnerstwa. Komitet nie uważa natomiast za konieczne przyjmowanie na szczeblu europejskim dalej idących regulacji prawnych dotyczących kształtowania partnerstwa.

28.   Uznaje konieczność stałej oceny skuteczności i efektywności europejskiej polityki spójności, zwłaszcza w kontekście kurczących się środków finansowych. W związku z tym zauważa dodatkowe możliwości realizacji tej polityki w zwiększonym wykorzystaniu zasobów prywatnych. Niemniej jednak, wykorzystanie środków prywatnych powinno być bodźcem, ale nigdy środkiem zastępczym w kontekście polityki spójności.

29.   Ponownie podkreśla, że konieczne jest ułatwianie wykorzystania funduszy odnawialnych w odpowiednich dziedzinach w ramach polityki spójności, a tym samym większe niż dotychczas stosowanie przy jej wdrażaniu instrumentów pożyczkowych. Wyraża w tym kontekście uznanie dla roli Europejskiego Banku Inwestycyjnego i instrumentów takich jak JEREMIE i JASPERS w opracowywaniu i realizacji programów funduszy strukturalnych finansowanych w oparciu o pożyczki.

30.   Opowiada się za bardziej konsekwentnym stosowaniem w polityce spójności zasady pomocniczości i zasady proporcjonalności. Zasad tych nie można jednak ograniczać do kwestii efektywności. Uważa, że sprawdził się dotychczasowy zdecentralizowany system europejskiej polityki spójności, polegający na opracowywaniu programów operacyjnych na szczeblu krajowym i regionalnym w partnerskim dialogu z Komisją oraz realizacji tych programów przez władze krajowe, regionalne i lokalne w ramach ich własnej odpowiedzialności. System ten należy utrzymać i dalej rozwijać, zwiększając jeszcze bardziej kompetencje regionalne i lokalne w zakresie praktycznej realizacji europejskiej polityki spójności.

31.   Przyjmuje z dużym zadowoleniem krok w kierunku zwiększenia strategicznego zarządzania polityką strukturalną UE wykonany w ramach okresu finansowania 2007–2013. Zarządzanie w oparciu o cele, a nie o zasady kwalifikowalności, pozwala regionom wybrać odpowiedni do ich potrzeb zestaw środków i instrumentów i dostosować go w razie konieczności, zachowując przy tym spójność z ogólnoeuropejskimi celami.

32.   Ponownie stwierdza konieczność lepszej koordynacji działań WPR w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich (w ramach 2. filara) z polityką regionalną, aby zapewnić większą komplementarność między rozwojem obszarów wiejskich i miejskich. Taka koordynacja mogłaby doprowadzić do ustanowienia na szczeblu europejskim strategicznych ram, które przybrałyby formę wspólnotowych strategicznych wytycznych wspólnych dla funduszy strukturalnych i dla EFRROW.

33.   Jest przekonany, że podejściu polegającemu na zarządzaniu strategicznym bardzo dobrze odpowiadają sprawozdawczość i nadzór służące ocenie postępów i rzetelności systemów audytu i kontroli stosowanych w państwach członkowskich pod kątem celu, którym jest ograniczenie kontroli przy jednoczesnej poprawie ich jakości, konsekwentnie kierujące się przy tym europejskimi celami strategicznymi oraz połączone z przejrzystym i stabilnym systemem kontroli. W ten sposób można także uniknąć niepotrzebnych nakładów administracyjnych.

34.   Jest zdania, że sprawdziły się także programy jednofunduszowe wprowadzone w ramach EFRR i EFS. Dzięki zasadzie jednego funduszu znacznie uproszczono procedury zatwierdzania i zmiany w porównaniu z realizowanymi wcześniej programami wielofunduszowymi. Regulacja pozwalająca na realizację w ramach danego programu pewnego zakresu działań finansowanych z drugiego funduszu stworzyła konieczny zakres swobody. Należy dalej wzmocnić koordynację funduszy i przypisanych do nich programów operacyjnych, tak aby ostatecznie zapewnić większą komplementarność między EFS a EFRR na poziomie lokalnym i regionalnym.

35.   Podkreśla stałą potrzebę ograniczania biurokracji i konsekwentnego upraszczania procedur administracyjnych podczas przyznawania, stosowania, rozliczania i kontroli środków finansowych z funduszy strukturalnych UE. Powinno się to uwzględniać także ustalając zasady planowania programów w przyszłości.

36.   Stwierdza, że w bieżącym okresie finansowania zaostrzono wymogi dotyczące systemu wdrażania oraz przepisy dotyczące kontroli finansowej. Zapowiadane uproszczenie częściowo przyniosło efekt przeciwny do zamierzeń. Było to źródłem nieproporcjonalnych nakładów, ponadto późniejsza ocena wykazała, że ucierpiała także skuteczność prac na rzecz rozwoju. Komitet apeluje w związku z tym o wprowadzenie prostych i przejrzystych, zarazem jednak wydajnych, procedur kontroli. Uważa, że nie jest w tym celu konieczne przeprowadzanie całkowitej weryfikacji zgodności procedur w każdym okresie finansowania. Powinno raczej wystarczyć uznanie sprawdzonych krajowych przepisów dotyczących dotacji. Należy także zbadać pod kątem uproszczenia strukturę organów kontrolnych, standardy kontroli oraz definicję i sposób ustalania poziomu błędów. Retroaktywne ustalenia regulacji i standardów, które podejmowano kilkakrotnie, prowadzą do komplikacji i utrudniają właściwe zarządzanie. W przyszłości należy tego zaprzestać. Dodatkowo można by zastanowić się nad zastosowaniem ogólnej zasady proporcjonalności służącej dostosowaniu przepisowych wymagań dotyczących kontroli do skali projektów finansowanych z funduszy strukturalnych.

37.   Wskazuje na fakt, że w związku z nowo uregulowanymi w traktacie z Lizbony kompetencjami państw członkowskich w zakresie wykonania budżetu UE pojawiły się ewentualne nowe możliwości uproszczenia. KR sugeruje, że można osiągnąć dodatkowe uproszczenie, jeśli Komisja będzie analizować procedury kontrolne państw członkowskich oraz jeśli sprawdzi się, czy z regionami można zawrzeć pakty zaufania w celu uniknięcia dublowania procedur kontroli. Aby zmniejszyć obciążenia administracyjne, należy stosować zasadę proporcjonalności regulacji dotyczących małych projektów.

Przyszły kształt polityki spójności po 2013 r.

38.   Przyjmuje z zadowoleniem fakt, że po 2000 r. w ramach polityki strukturalnej UE zrezygnowano z pierwotnej wielości celów i dużej liczby specjalnych inicjatyw wspólnotowych oraz zreformowano system finansowania w taki sposób, że udało się osiągnąć wyraźny postęp odnośnie do jasności i uproszczenia. Nie powinno się tego zaprzepaścić.

39.   Jest zdania, że zasadniczo sprawdziło się ograniczenie celów do niewielkiej ich liczby, zaangażowanie wszystkich regionów Europy ze szczególnym uwzględnieniem regionów słabiej rozwiniętych oraz podział kompetencji między szczeblami władzy i przyznanie regionom odpowiedzialności za zdecentralizowane opracowywanie programów i ich realizację.

40.   Uważa jednak, że za pomocą europejskiej polityki spójności należy w dalszym ciągu działać na rzecz zwiększania spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej we Wspólnocie oraz poprawy konkurencyjności UE, aby zapewnić w ten sposób zrównoważony wzrost gospodarczy, wysoki poziom zatrudnienia, włączenie społeczne, a także jakość i efektywność usług publicznych. Komitet podkreśla, że należy zagwarantować równe traktowanie krajów i regionów w całej Europie. Także w przyszłości powinno się wspierać szczególnie regiony mniej rozwinięte, niezależnie od tego, w jakim państwie członkowskim się znajdują. Polityka spójności jest jednym z kluczy do zaangażowania obywateli na szczeblu lokalnym i regionalnym na rzecz przekrojowych strategii politycznych UE.

41.   Jest zdania, że europejska polityka spójności w znacznym stopniu stała się również środkiem wspierania innowacji, konkurencyjności i wzrostu, a tym samym także zrównoważonego i trwałego zatrudnienia.

42.   Zgadza się z oceną Komisji, według której szczególnym priorytetem europejskiej polityki spójności musi nadal być wspieranie procesów nadrabiania zaległości gospodarczych w słabszych regionach nowych państw członkowskich. Dlatego popiera odpowiednie skoncentrowanie instrumentów polityki spójności na tych państwach i regionach. Polityka spójności musi przy tym wspomagać wykorzystanie możliwości, które daje rynek wewnętrzny i integracja europejska, należy natomiast zapobiec temu, by polityka spójności UE była jedynie narzędziem „transferu” środków.

43.   Jest zdania, że umocnienie spójności w Europie będzie także w przyszłości wymagać kierowania przeważającej części środków pochodzących z funduszy strukturalnych do regionów słabiej rozwiniętych, tak by osiągnąć dalszy postęp w wyrównywaniu największych dysproporcji regionalnych. Przy wyznaczaniu regionów słabiej rozwiniętych sprawdził się stosowany dotychczas jako kryterium wyznaczania obszarów uprawnionych do wsparcia próg 75 % produktu krajowego brutto na mieszkańca w stosunku do średniej dla całej UE na poziomie NUTS II. W celu oceny polityki spójności należałoby opracować wskaźniki poniżej poziomu NUTS II, które lepiej oddawałyby specyfikę regionów i ich sytuację.

44.   Uważa, że także regiony, które przestają być objęte najwyższym stopniem wsparcia, potrzebują pomocy (pochodzącej z rzetelnych, odpowiednio dostosowanych i kompleksowych instrumentów wsparcia, dostosowanych do specyficznej sytuacji w tych regionach), aby trwale wykorzystywać potencjał, którym dysponują – także w interesie całej UE. Tylko w ten sposób można zapewnić trwałość efektów, które udało się dotychczas osiągnąć dzięki wspieraniu w ramach funduszy strukturalnych. Dla tych regionów (w tym dla regionów dotkniętych tzw. „efektem statystycznym”) należy w ramach celu „Konwergencja” przewidzieć stosowne i sprawiedliwe przepisy przejściowe, aby zapobiec gwałtownemu ustaniu finansowania w momencie, gdy przekroczą one próg 75 % oraz zapewnić im bezpieczne warunki do dalszego zwiększania konkurencyjności. W każdym razie regionom, które po raz pierwszy nie będą objęte celem dotyczącym konwergencji, należy w dalszym ciągu zapewnić wsparcie, niezależnie od przyszłego kształtu polityki regionalnej i jej celów.

45.   Przyjmuje z zadowoleniem wyraźne uznanie przez Parlament Europejski i Komisję Europejską szczególnej sytuacji regionów, które po 2013 r. przestaną kwalifikować się do najwyższego poziomu wsparcia w ramach celu „Konwergencja”.

46.   Wraz z Parlamentem Europejskim wzywa Komisję, by „stworzyła bardziej kompleksowy system stopniowego przekazywania w okresie przejściowym pomocy regionom, które wkrótce przekroczą próg 75 % PKB, w celu zapewnienia im jaśniej określonego statusu oraz większego bezpieczeństwa odnoszącego się do rozwoju” (1).

47.   Podkreśla, że w regionach objętych celem „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” należy po 2013 r. kontynuować kompleksowe wsparcie w ramach europejskiej polityki spójności, jako że na ich terenie istnieją znaczne obszary biedy, a ponadto w obrębie tych regionów w całej Europie pogłębiały się różnice społeczne i terytorialne. Regiony te wnoszą ważny wkład we wdrażanie strategii lizbońskiej. Tylko jeżeli będzie udawało się wciąż na nowo wypracowywać konkurencyjność, innowacje i wysoki poziom zatrudnienia w zgodzie z wymogami zrównoważonego rozwoju, ich wkład w spójność i konkurencyjność będzie trwały.

48.   Przyjmuje z zadowoleniem fakt, o którym poinformowała Komisja Europejska w piątym sprawozdaniu na temat spójności, że większość państw członkowskich opowiedziała się za kontynuacją celu „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” oraz że jego kontynuację przewidziano także w dokumencie przedstawionym do dyskusji w kwietniu 2009 r. przez ówczesną komisarz ds. polityki regionalnej Danutę Hübner oraz w raporcie Fabrizia Barki na temat reformy europejskiej polityki spójności.

49.   Zgadza się z Komisją, że także regiony w lepszej sytuacji strukturalnej, które obecnie objęte są drugim Celem 2 w ramach funduszy strukturalnych, czyli „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie”, muszą zwiększyć inwestycje w kreatywność i innowacje i przyspieszyć przekształcanie nowych koncepcji w nowe produkty, usługi i procesy.

50.   Zakłada, że w kontekście zapisów dotyczących spójności terytorialnej, które zawiera nowy traktat UE, w przyszłości nowego znaczenia w polityce spójności nabierze aspekt terytorialny. Zachęca Komisję Europejską, by w swoich rozważaniach nad przyszłością polityki spójności wzięła pod uwagę 400 opracowań przekazanych jej podczas konsultacji dotyczących Zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej (zob. opinia KR-u). Regiony powinny same określić swoje mocne strony i opracować strategie dostosowane do swoich potrzeb. Rozwój przestrzenny także w przyszłości będzie należał do kompetencji państw członkowskich, przy czym należy uwzględniać ich wewnętrzny podział kompetencji. Włączenie szczebla lokalnego i regionalnego ma zapewnić rozwój terytorialny nastawiony na praktyczną realizację, powiązany tematycznie i przestrzennie oraz zagwarantować efektywne wykorzystanie środków.

51.   Opowiada się za zachowaniem wymiaru miejskiego w ramach europejskiej polityki spójności. Miasta – podobnie jak obszary metropolitalne – są ważnymi czynnikami napędzającymi wzrost i innowacje. Aby jednak mogły pełnić tę rolę, konieczne są także w przyszłości środki na rzecz stabilizacji społecznej i gospodarczej w miastach i na ich obszarach dotkniętych problemami, zwłaszcza w najsłabiej rozwiniętych regionach UE. Miasta i obszary metropolitalne są także ośrodkami rozprzestrzeniania procesów rozwojowych na otoczenie. Ponadto gwarantują dostępność do wiedzy, usług i dóbr na odpowiednim poziomie. Kształtowanie polityki miejskiej powinno opierać się na wspieraniu endogenicznych czynników rozwoju obszarów miejskich oraz wzmacnianiu relacji i układów między ośrodkami miejskimi.

52.   Proponuje, by polityka spójności w coraz większym stopniu zwracała uwagę na istnienie wzajemnych powiązań między obszarami miejskimi i wiejskimi w ramach szerszych gospodarczych obszarów funkcjonalnych. Polityka spójności jest narzędziem pozwalającym zagwarantować zintegrowane podejście do rozwoju, które umożliwia podejmowanie problemów zarówno w obrębie różnych kombinacji obszarów miejskich i wiejskich, jak i pomiędzy nimi. Dlatego też konieczna jest ściślejsza koordynacja celów i instrumentów funduszy strukturalnych oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Jako że problemy regionów zależą od ich specyfiki, Komitet wzywa, by każdy region mógł w pewnych granicach sam określać swoje cele i środki, tak aby mógł pokierować własnym rozwojem za pomocą środków UE.

53.   Jest zdania, że należy przypisać duże znaczenie także wspieraniu obszarów wiejskich oraz roli małych i średnich miast położonych na tych obszarach. Tylko tak można stawić czoła problemom deficytów strukturalnych, tendencji do odpływu ludności oraz zwiększonego starzenia się populacji, które dotykają wiele obszarów wiejskich w Unii Europejskiej. Konieczna jest przy tym ściślejsza koordynacja celów i instrumentów europejskich funduszy strukturalnych i Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

54.   Wskazuje na konieczność poświęcenia – zgodnie z wprowadzoną traktatem z Lizbony zasadą spójności terytorialnej – szczególnej uwagi także obszarom dotkniętym skutkami przemian w przemyśle oraz obszarom dotkniętym trwałymi utrudnieniami naturalnymi lub demograficznymi, do których należą np. najbardziej na północ wysunięte regiony o bardzo niskiej gęstości zaludnienia, regiony wyspiarskie, transgraniczne, górskie oraz regiony najbardziej oddalone.

55.   Podkreśla, że dotychczasowe wspieranie współpracy transgranicznej, międzynarodowej i międzyregionalnej w ramach Celu 3 funduszy strukturalnych „Europejska współpraca terytorialna” sprawdziło się i powinno być kontynuowane i wzmocnione po 2013 r. Współpraca terytorialna wnosi nieodzowny wkład w poprawę efektywności działania Unii Europejskiej oraz jej spójności gospodarczej, społecznej, a przede wszystkim terytorialnej, gdyż wykorzystuje dodatkowy potencjał, który powstaje w wyniku tworzenia powiązań między samorządami lokalnymi i regionalnymi. Dlatego należy połączyć dotychczasowe programy, takie jak ESPON, „Regiony na rzecz przemian gospodarczych” czy URBACT, w jedną inicjatywę pod nazwą „Działania horyzontalne w ramach współpracy terytorialnej”, co będzie korzystne dla wszystkich trzech form współpracy. Wszystkie regiony przygraniczne, które spełniają wymóg wnoszenia wkładu w spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną, powinny nadal kwalifikować się do otrzymania pomocy w ramach celu dotyczącego współpracy terytorialnej.

56.   Wyraża w tym kontekście uznanie dla prac Komisji Europejskiej w związku z utworzeniem europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (EUWT) i apeluje do władz lokalnych i regionalnych, by w większym stopniu wykorzystywały ten instrument przy wdrażaniu współpracy terytorialnej. Wzywa także Komisję, by zajęła się nieprawidłowościami w obecnych regulacjach – np. w dziedzinie współpracy transgranicznej utrudniają one tworzenie funkcjonalnych obszarów współpracy między regionami w zakresie żeglugi morskiej (ze względu na zawarty w regulacjach limit 150 km); a także by w swoich propozycjach dotyczących przyszłego kształtu współpracy terytorialnej bardziej szczegółowo opisała rolę makroregionów i strategii tematycznych. Należy przy tym zapewnić, by władze lokalne i regionalne były w większym niż dotychczas stopniu włączone w opracowywanie i realizację tych strategii.

57.   Zachęca do oceny propozycji Fabrizia Barki, by w najbliższym okresie finansowania przeznaczyć niewielką część budżetu polityki spójności na środki innowacyjne, które byłyby zarządzane bezpośrednio przez Komisję i miały na celu wspieranie innowacyjnego podejścia w polityce regionalnej.

System wdrażania polityki spójności

58.   Uważa, że zdecentralizowana odpowiedzialność regionów za opracowanie programów operacyjnych w oparciu o regionalne strategie rozwoju oraz za realizację tych programów, będąca elementem systemu koordynacji i partnerstwa ze szczeblami nadrzędnymi, sprawdziła się już w kilku okresach programowania. Dlatego trzeba także w przyszłości utrzymać system podziału zarządzania środkami, w którym programowanie i wdrażanie odbywa się na szczeblu regionalnym. Należy przy tym wzmocnić stosowanie zasad pomocniczości i proporcjonalności. To przede wszystkim na szczeblu lokalnym i regionalnym można odkrywać i wykorzystywać istniejący potencjał rozwoju, aktywizować podmioty lokalne i regionalne i tworzyć sieci kontaktów między nimi.

59.   Opowiada się zatem zdecydowanie za utrzymaniem kompetencji regionalnych w europejskiej polityce spójności, a przeciwko przeniesieniu kompetencji, np. w zakresie wyboru projektów, na szczebel europejski.

60.   Stanowczo potwierdza, że należy kontynuować i nasilać starania zmierzające do ograniczenia biurokracji i uproszczenia procedur. Proponuje, by w bieżącym okresie finansowania przy opracowywaniu przyszłych procedur administracyjnych uwzględnić ustalenia powołanej przez Komisję grupy roboczej ds. uproszczenia procedur administracyjnych oraz już na wczesnym etapie włączyć w prace nad tymi procedurami Komitet Regionów. Odchudzone i przejrzyste procedury to ważny czynnik efektywnego wykorzystania środków.

61.   Jest zdania, że należy oprócz tego rozważyć, czy nie przenieść kolejnych elementów europejskiej polityki wsparcia, dotąd zarządzanych centralnie przez Komisję Europejską (np. z dziedziny wspierania innowacji), do zdecentralizowanego systemu funduszy strukturalnych UE i do zakresu kompetencji władz regionalnych – tym bardziej, że wspieranie innowacji już dziś jest podstawowym elementem programów realizowanych w ramach funduszy strukturalnych. Ponieważ regiony z kolei uwzględniają przy opracowywaniu regionalnych strategii rozwoju lokalne koncepcje rozwoju powstające w miastach i podregionach oraz włączają do realizacji programów pozarządowe podmioty lokalne i regionalne, także szczebel niższy niż regionalny bierze czynny udział we wdrażaniu polityki strukturalnej UE.

62.   Podkreśla fakt, że władze lokalne i regionalne w ostatnich latach zgromadziły liczne, z reguły pozytywne, doświadczenia dotyczące koncepcji rozwoju i wprowadzenia zarządzania regionalnego w podregionach oraz zintegrowanych koncepcji rozwoju miast. Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej zebrała niedawno te doświadczenia pod wspólną nazwą „Lokalne metody rozwoju”. Zostały one już uwzględnione w programach operacyjnych na okresy 2000–2006 i 2007–2013 oraz przy wdrażaniu tych programów.

63.   Uważa, że fundusze strukturalne UE oparte na systemie polityki wsparcia, która przyjmuje perspektywę wieloletnią, kieruje się wspólnymi europejskimi priorytetami, a jednocześnie opiera się na regionalnej strategii rozwoju i jest wdrażana na szczeblu regionalnym, stanowią dodatkową wartość w stosunku do krajowej polityki regionalnej. Planowanie programów w perspektywie wieloletniej tworzy wiarygodne ramy dla wszystkich zaangażowanych stron, a w szczególności umożliwia także wdrażanie innowacyjnych koncepcji dotyczących polityki. Gwarantuje ono także ukierunkowanie polityki strukturalnej na strategiczne cele i priorytety oraz chroni przed ryzykiem prowadzenia polityki wsparcia nastawionej na doraźne działanie i doraźne efekty, a tym samym często zachowawczej w stosunku do starych struktur. Stosowane od 2000 r. programy siedmioletnie sprawdziły się. W żadnym razie nie należy skracać cyklu programów. Polityka regionalna stanowi ważny element polityki UE, dlatego należy odrzucić wszelkie próby powrotu do polityki narodowej.

64.   Przyjmuje z dużym zadowoleniem kulturę ewaluacji, która za sprawą funduszy strukturalnych rozwinęła się w polityce wsparcia wszystkich regionów i która umożliwia ciągłe podnoszenie jakości strategii i instrumentów. Włączenie wszystkich regionów we wspieranie w ramach funduszy strukturalnych UE zapewnia wymianę doświadczeń między władzami krajowymi i regionalnymi w całej Europie oraz możliwość uczenia się od siebie wzajemnie na podstawie przykładów sprawdzonych rozwiązań. Jednocześnie powstaje w ten sposób szeroka i solidna baza dalszego rozwoju europejskiej polityki strukturalnej.

Rola władz lokalnych i regionalnych oraz Komitetu Regionów w przyszłości

65.   Krytycznie ocenia rosnącą tendencję do realizacji programów w ramach funduszy strukturalnych na szczeblu krajowym. Proponuje w związku z tym, by w sprawozdaniach okresowych na temat spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej regularnie informowano o angażowaniu władz lokalnych i regionalnych we wdrażanie polityki spójności oraz wskazuje w tym kontekście na prace działającej w Komitecie Regionów Platformy Monitorowania Procesu Lizbońskiego.

66.   Podkreśla konieczność dalszego umacniania roli samorządów terytorialnych w opracowywaniu, wdrażaniu i ocenie polityki spójności, co jest zgodne z zasadami pomocniczości i działania na szczeblu najbliższym obywatelom.

67.   Proponuje, by nadal angażować Komitet Regionów jako partnera w celu prowadzenia na odpowiednio wczesnym etapie kompleksowej współpracy na szczeblu europejskim z władzami lokalnymi i regionalnymi przy opracowywaniu i wdrażaniu polityki spójności.

Wnioski

68.   Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna i cel, jaki jej przyświeca – czyli harmonijny rozwój Unii Europejskiej dzięki zmniejszeniu istotnych dysproporcji w poziomach rozwoju różnych regionów oraz zacofania regionów najmniej uprzywilejowanych – to jeden z głównych elementów europejskiego modelu integracji. Traktat z Lizbony jeszcze bardziej wzmocnił ten aspekt i konieczne jest, by politykę w tym zakresie kontynuowano także po 2013 r.

69.   Polityka spójności, oparta na podejściu zdecentralizowanym i na systemie wielopoziomowego zarządzania, jest jedyną polityką Unii Europejskiej, która umożliwia stworzenie powiązania między celami strategii „Europa 2020” i nowymi wyzwaniami a władzami lokalnymi i regionalnymi. Dlatego głównymi celami tej polityki nadal powinny być trwały wzrost gospodarczy, włączenie społeczne, zatrudnienie oraz przeciwdziałanie zmianie klimatu. Polityka spójności łączy różne szczeble sprawowania rządów oraz wzmacnia wymiar lokalny i regionalny. Za działania dodatkowe i uzupełniające należy przy tym uważać siedem projektów przewodnich wymienionych w strategii „Europa 2020”.

70.   Największą część środków w ramach polityki spójności należy nadal kierować do najbardziej potrzebujących i najbardziej obciążonych problemami państw członkowskich i regionów Unii Europejskiej, tak by pomóc im w przezwyciężaniu opóźnień w rozwoju i wnieść tym samym konkretny wkład w zwiększanie równości szans regionów i umacnianie solidarności europejskiej. W tym względzie sprawdziły się kryteria wyznaczania obszarów kwalifikujących się do objęcia pomocą.

71.   Także regiony w okresie przejściowym wymagają szczególnego wsparcia, tak by nagłe zaprzestanie finansowania nie naraziło na szwank sukcesów osiągniętych dzięki pomocy w ramach funduszy strukturalnych. Pomoc UE dla tych regionów powinna mieć charakter trwały, zapewniać im pewność potrzebną do rozwoju, a także odpowiadać ich szczególnej sytuacji.

72.   W ramach celu „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” trzeba nadal wspierać wszystkie pozostałe regiony Unii Europejskiej w umacnianiu przede wszystkim innowacji, spójności społecznej i konkurencyjności.

73.   Współpraca terytorialna musi – ze względu na jej dużą wartość dodaną w wymiarze europejskim – także w przyszłości pozostać samodzielnym celem, służącym wspieraniu współpracy transgranicznej, międzynarodowej i międzyregionalnej i wnosić w ten sposób czynny wkład w spójność terytorialną w Unii Europejskiej.

74.   Polityka spójności mogłaby przewidywać także możliwość rozwijania nowych, innowacyjnych koncepcji polityki regionalnej. W tym celu Komitet zachęcałby do przeanalizowania możliwości przeznaczenia niewielkiej części środków Komisji Europejskiej na wspieranie działań innowacyjnych.

75.   Obowiązujące obecnie zasady polityki spójności w odniesieniu do systemu wielopoziomowego zarządzania, planowania wieloletniego programów, partnerstwa, koncentracji, zarządzania programami w oparciu o wskaźniki oraz oceny, sprawdziły się. Dlatego Komitet opowiada się przeciwko skróceniu siedmioletniego okresu programowania.

76.   Obecny system zarządzania środkami jest zbyt skomplikowany i podatny na błędy. Dlatego wspólnym celem wszystkich zainteresowanych stron musi być zmniejszenie poziomu błędów oraz uproszczenie zarządzania środkami i procedur rozliczania i kontroli. Trzeba przy tym bardziej niż dotychczas poszukiwać rozwiązań dostosowanych do sytuacji w danym kraju, przyjmując w praktyce zasadę proporcjonalności.

77.   Należy utrzymać i dalej rozwijać podejście związane ze stosowaniem w polityce spójności zasady pomocniczości. Powinno to przede wszystkim polegać na dalszym umacnianiu roli samorządów lokalnych i regionalnych w opracowywaniu, wdrażaniu i ocenie polityki spójności na wszystkich etapach.

78.   Przy ocenie polityki spójności należy w stopniu większym niż dotychczas uwzględniać rezultaty uzyskane na szczeblu lokalnym i regionalnym. Komitet Regionów popiera wszelkie starania, które zmierzają do przyjęcia tego założenia we wdrażaniu polityki spójności.

Bruksela, 15 kwietnia 2010 r.

Pierwszy Wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCÁRCEL SISO

---

(1)  Sprawozdanie Lamberta van Nistelrooija z 20 lutego 2009 r. Zob.:

1

http://www.europarl.europa.eu/sidesSearch/search.do?type=REPORT&term=6&author=28165&language=PL&startValue=0.

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/23 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/23

---

Opinia Komitetu Regionów „Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego”

(2010/C 232/04)

I.   ZALECENIA POLITYCZNE

1.   Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego (COM(2009) 248 wersja ostateczna) jest ważnym dokumentem z punktu widzenia rozwoju Unii Europejskiej. Ustanawia ona ramy współpracy regionalnej w regionie Morza Bałtyckiego, a jednocześnie toruje drogę tworzeniu makroregionów w UE. Rozszerzenie UE sprzyjało politycznemu rozwojowi makroregionów. Państwa członkowskie położone we wspólnym regionie geograficznym posiadają wspólne wyzwania i cele, którym starają się stawić czoła poszukując rozwiązań w ramach współpracy regionalnej.

2.   Autorzy komunikatu Komisji Europejskiej odnotowują, że region Morza Bałtyckiego jest obszarem wysoce zróżnicowanym, a kraje w nim leżące posiadają wiele wspólnych interesów i wykazują znaczące współzależności. Ich zdaniem region Morza Bałtyckiego mógłby stać się przykładem modelowej współpracy regionalnej, pozwalającym na testowanie nowych strategii i koncepcji, a następnie przekształcanie ich w przykłady najlepszych praktyk. Komitet Regionów zwraca uwagę, że strategia powinna wspierać cele polityki spójności UE. Na szczeblu lokalnym i regionalnym istnieją duże rozbieżności w zakresie usług publicznych i infrastruktury.

3.   Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego jest przede wszystkim kwestią wewnętrznej polityki UE, obejmującej zarówno działania należące do kompetencji UE, jak nimi nieobjęte. Celem wdrażania strategii jest wspieranie lepszej koordynacji polityk oraz skuteczniejszego prawodawstwa poprzez zastosowanie zintegrowanego podejścia.

4.   W komunikacie Komisji czytamy: „Lepsza koordynacja i bardziej strategiczne wykorzystywanie programów wspólnotowych stanowią podstawowe elementy, szczególnie w okresach kryzysu, aby zagwarantować pełen wkład funduszy i działań politycznych w realizację strategii”. Wiele razy już podkreślano w różnych kontekstach, że strategia ta musi być korzystna dla UE. Istniejące ramy finansowe i prawne również dają możliwości skutecznego działania dzięki bliższej współpracy i koordynacji.

5.   Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego jest ważnym dokumentem nie tylko dla samego regionu Bałtyku, ale również dla pozostałych pojawiających się w Europie makroregionów. Region Morza Bałtyckiego jest obszarem pilotażowym, jeśli chodzi o tworzenie makroregionów w UE. Rozwiązania przyjęte w tym regionie, dotyczące propagowania i wdrażania strategii posłużą jako rozwiązania modelowe i zostaną wykorzystane jako przykłady sprawdzonych działań dla innych potencjalnych makroregionów. Lokalne i regionalne podmioty działające w regionie Morza Bałtyckiego opracują praktyki, które zostaną zastosowane w przyszłości przez inne regiony europejskie. Na przykład Komisja obecnie przygotowuje dokument strategiczny dla regionu Dunaju. Ponadto trwają obecnie dyskusje dotyczące potrzeby przygotowania odpowiednich dokumentów strategicznych dla innych makroregionów.

6.   Pojawienie się makroregionów w Europie nie jest sprawą jednoznaczną. Z punktu widzenia społeczności lokalnych i regionalnych niezbędne jest, aby współpraca między nimi zacieśniała się i z czasem rozszerzała na coraz to nowe dziedziny polityki UE, obejmując je przekrojowo swym zasięgiem. Makroregiony nie powinny stać się nowym poziomem instytucjonalnym między państwami członkowskimi a UE, lecz muszą być instrumentem współpracy między regionami, państwami członkowskimi i Unią. Makroregiony wpłyną korzystnie na proces integracji europejskiej tylko, gdy dzięki nim wzrośnie poziom współpracy między poziomem krajowym a poziomem lokalnym i regionalnym, prowadząc do tworzenia skuteczniejszych polityk europejskich.

7.   Zdaniem autorów komunikatu, zakres makroregionu Morza Bałtyckiego zależy od danego zagadnienia. Ogólnie rzecz biorąc strategia ta jest wewnętrzną strategią UE obejmującą osiem państw członkowskich. Jednakże autorzy komunikatu wskazują, że dla rozwiązania wielu regionalnych wyzwań niezbędna jest również bliska współpraca między UE a Rosją. Komitet pragnie podkreślić, że w regionie Morza Bałtyckiego także Norwegia jest ważnym partnerem nienależącym do UE. Oprócz tego istnieje również potrzeba konstruktywnej współpracy z Białorusią.

Wymiar zewnętrzny

8.   Mimo, że strategie regionalne są wewnętrznymi strategiami unijnymi, mogą one być ważne dla państw nienależących do UE, a graniczących z unijnymi makroregionami. Są dwa takie państwa, bezpośrednio graniczące z regionem Morza Bałtyckiego: Norwegia i Rosja. Norwegia jest już powiązana z regionem Morza Bałtyckiego dzięki Porozumieniu EOG, które łączy ją z wewnętrznym rynkiem UE. W tym względzie pozycja Norwegii nie ulegnie zmianie. Jednakże strategia dla regionu Morza Bałtyckiego obejmuje również dziedziny polityk nie objęte Porozumieniem EOG. Jednym z takich sektorów jest na przykład polityka morska Unii Europejskiej, bardzo ważna dla Norwegii, w której realizacji zresztą Norwegia odgrywa niebagatelną rolę.

9.   Inna kwestia to pozycja Rosji i jej relacje z UE. Opierają się one o oddzielne umowy i programy. Podstawą stosunków między UE a Rosją jest Umowa o partnerstwie i współpracy między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi a Federacją Rosyjską, podpisana w 1994 r. Ponadto istnieje wiele umów między Rosją a UE dotyczących konkretnych zagadnień, a także mechanizm konsultacji politycznych między obydwoma stronami. Realizacja postanowień nie postępuje w sposób taki, jak tego oczekiwano; mimo licznych wysiłków nie udało się również podpisać zmienionej umowy o współpracy i partnerstwie.

10.   Relacje między Rosją a UE w regionie Morza Bałtyckiego w dużej mierze opierają się o stosunki i programy dwustronne.

11.   Autorzy komunikatu Komisji w sprawie strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego podkreślają wagę unijnej polityki wymiaru północnego. Czytamy w nim, że „... stosunki z krajami trzecimi należy utrzymywać przede wszystkim w ramach wymiaru północnego, natomiast powinno się także przewidzieć możliwość wykorzystania innych kanałów, jeżeli będzie to przydatne”.

12.   Polityka wymiaru północnego – strategia polityczna UE – uzupełnia strategię dla regionu Morza Bałtyckiego. Poprzez tę politykę także Islandia powiązana jest ze współpracą w regionie Bałtyku.

13.   Realizując strategię należy poświęcić więcej uwagi kwestiom związanym z jej zewnętrznym wymiarem. Zakres zewnętrznego wymiaru strategii dla regionu Morza Bałtyckiego należy rozszerzyć tak, aby objął kraje obszaru zlewni – Białoruś i Ukrainę. Głębsze zaangażowanie się tych krajów w realizację strategii pomogłoby w popularyzowaniu w nich wartości europejskich.

14.   Pomyślna realizacja strategii dla regionu Morza Bałtyckiego zależy od zaangażowania krajów trzecich w tym regionie. Na przykład w dziedzinach ochrony środowiska naturalnego, transportu, logistyki i bezpieczeństwa narodowego wyraźnie rysuje się potrzeba współpracy sięgającej poza zewnętrzne granice UE. Polityka energetyczna w regionie Morza Bałtyckiego jest również jedną z dziedzin polityki na rzecz Morza Bałtyckiego, wybiegającą poza granice zewnętrzne UE.

15.   Realizacja strategii dla regionu Morza Bałtyckiego w terenie odbywa się w formie projektów realizowanych w praktyce. Niekoniecznie oznacza to szeroki kontekst polityczny. I to właśnie w kontekście projektów realizowanych w praktyce istnieje możliwość wykazania, że obydwie strony mogą odnieść z nich korzyści, tak jak na przykład ze współpracy z Rosją.

16.   Społeczności lokalne i regionalne mają do odegrania ważną rolę w realizacji wymiaru wewnętrznego i zewnętrznego strategii. Władze lokalne i regionalne zaangażowane są w wiele partnerstw, których działalność wykracza poza zewnętrzne granice UE. Na przykład programy miast bliźniaczych dają możliwość wykorzystania wielu elementów strategii. Aby wspomóc jej realizację, UE i inne podmioty działające w regionie powinny poszukiwać nowych sposobów wzmacniania zewnętrznego wymiaru strategii, celem poprawy skuteczności jej wdrożenia.

17.   W regionie Morza Bałtyckiego stosowane są standardowe unijne programy i instrumenty finansowania. Wykorzystanie tych instrumentów, aby służyły realizacji celów określonych w ramach strategii dla regionu Morza Bałtyckiego, stanowi specjalne wyzwanie. Jest to tym ważniejsze, że komunikat Komisji nie zawiera żadnych propozycji dotyczących dodatkowego finansowania lub innych źródeł finansowych. Ważne jest, aby zagwarantować, że odpowiednie dostępne zasoby unijne będą mogły być – obecnie i w przyszłym okresie programowania – w pełni wykorzystane do osiągnięcia celów strategii.

18.   Podstawą strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego jest – i musi być – stosowanie zasady pomocniczości. Innymi słowy, strategia powinna skupiać się przede wszystkim na rozwiązywaniu kwestii, których nie da się rozstrzygnąć wyłącznie przy pomocy samych środków krajowych lub lokalnych. W komunikacie przedstawiono priorytety strategii w formie czterech najważniejszych zadań:

| — | stworzenie warunków dla zrównoważonego środowiska; |
| --- | --- |

—

stworzenie warunków dla zrównoważonego środowiska;

| — | rozwój dobrobytu w regionie; |
| --- | --- |

—

rozwój dobrobytu w regionie;

| — | wzrost dostępności i atrakcyjności regionu; |
| --- | --- |

—

wzrost dostępności i atrakcyjności regionu;

| — | zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony w regionie. |
| --- | --- |

—

zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony w regionie.

19.   W kontekście realizacji strategii komunikatowi Komisji towarzyszy oddzielny plan działania. Plan działania ma trzy stopnie. Przede wszystkim określa on cztery filary odpowiadające czterem głównym wyzwaniom, przedstawionym powyżej. Filary te podzielono na 15 zagadnień priorytetowych, które następnie dzielą się na dalsze 78 najważniejszych projektów. Zagadnienia priorytetowe wybrano mając na uwadze realizację strategii, ze względu na to, iż wspierają one osiągnięcie celów lub też dają możliwość stawienia czoła najważniejszym wyzwaniom związanym z regionem Morza Bałtyckiego. Tematy objęte tymi zagadnieniami są ogólne i bardzo często obejmują szeroką problematykę. W odróżnieniu od nich, najważniejsze projekty są konkretne, a ich charakter jest o wiele bardziej praktyczny.

20.   Przygotowując strategię Komisja przeprowadziła szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi podmiotami, które składały się z trzech głównych elementów: nieoficjalnych dokumentów otrzymanych od rządów i innych organów z regionu; imprez dla zainteresowanych stron, umożliwiających uczestnikom z sektora publicznego i prywatnego oraz organizacjom pozarządowym wniesienie wkładu w postaci wiedzy specjalistycznej; konsultacji społecznych za pośrednictwem strony internetowej Europa, w których wzięło udział wiele zainteresowanych instytucji odgrywających ważną rolę w regionie Morza Bałtyckiego.

21.   W sumie w procesie konsultacyjnym wzięło udział 109 grup zainteresowanych podmiotów, pochodzących ze wszystkich ośmiu państw członkowskich regionu i trzech państw nienależących do UE – Rosji, Norwegii i Białorusi. Ponadto swój punkt widzenia przedstawiło 48 organizacji międzyrządowych oraz 31 przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych, jak również 19 przedstawicieli z sektora prywatnego. Dzięki konsultacjom zainteresowane podmioty regionalne miały okazję zaprezentować szereg idei i propozycji dotyczących opracowania strategii.

22.   Strony, które uczestniczyły w konsultacjach, szczególnie przedstawiciele organizacji i władz lokalnych i regionalnych, powinny mieć możliwość stałego uczestniczenia w rozwoju strategii dla regionu Morza Bałtyckiego. Komitet Regionów uważa, że należy poświęcić wiele uwagi ocenie i monitorowaniu działań następczych, związanych z komunikatem oraz z towarzyszącym mu planem działania. Zawarta w komunikacie propozycja dotycząca organizowania dorocznego forum jest dobra, ale nie wybiega dostatecznie daleko. Zdaniem Komitetu ocenę należy prowadzić przez cały czas, udział w niej powinien być otwarty dla wszystkich zainteresowanych nim podmiotów.

23.   Na podstawie wyników konsultacji Komisja stwierdza, że nie ma potrzeby tworzenia nowych instytucji dla realizacji strategii. W regionie Morza Bałtyckiego prowadzi się wiele programów współpracy i nie ma powodu tworzenia nowych, ponieważ mogłoby to tylko zwiększyć koszty administracyjne, nie zwiększając równocześnie ich skuteczności. W regionie Morza Bałtyckiego działają setki różnych organizacji i sieci współpracy. Wiele z nich założono we wczesnych latach 90., po upadku systemu komunistycznego, aby pomóc krajom pragnącym wstąpić do UE w dostosowaniu się do reguł współpracy europejskiej.

24.   Mimo olbrzymiej liczby organizacji i sieci współpracy działających w regionie, wiele z nich straciło już sens istnienia i przestały być potrzebne po rozszerzeniu w 2004 r. Organizacje, które początkowo utworzono w celu popularyzowania członkostwa w UE, nie zawsze były w stanie znaleźć sobie nową rolę i nowe zadania. Strategia dla regionu Morza Bałtyckiego i jej realizacja mogą stać się okazją do podjęcia nowych zadań przez takie organizacje. Wszystkie zainteresowane podmioty muszą wspólnie sprawdzić, jak szeroko zakrojona sieć współpracy jest odpowiednia do realizacji strategii.

25.   Ponowne zaangażowanie organizacji i sieci współpracy wymaga szeroko zakrojonych kampanii informacyjnych dotyczących treści strategii oraz możliwości, jakie ona ze sobą niesie. W swoim wniosku Komisja nie poświęca tej kwestii uwagi. Komitet Regionów zaleca, aby przedstawicielstwom Komisji Europejskiej w państwach członkowskich powierzyć zadanie przeprowadzenia odpowiednio szerokich i skutecznych działań informacyjnych.

26.   Jednakże Komitet pragnie podkreślić, że współpraca między władzami regionalnymi i lokalnymi po rozszerzeniu pogłębiła się, zaś stworzone przez nie organizacje i sieci współpracy stały się bardziej aktywne. Organizacje te wykazały poważne zainteresowanie podczas konsultacji, zaś stanowiska, które przedstawiały, były bardzo często starannie przygotowane.

27.   W komunikacie Komisji czytamy również: „Strategia to nie wszystko. Muszą jej towarzyszyć konkretne i widoczne działania na rzecz sprostania wyzwaniom, przed którymi stoi region. Z tego względu w planie działania Komisja kładzie nacisk na to, aby państwa członkowskie i inne zainteresowane strony wzięły odpowiedzialność jako główni partnerzy za konkretne zagadnienia priorytetowe i najważniejsze projekty ...”.

28.   Komitet Regionów pragnie zwrócić uwagę, że tego życzenia nie udało się spełnić w pierwszej fazie zatwierdzenia strategii. W planie działania odpowiedzialnością za realizację zagadnień priorytetowych obarczono głównie państwa członkowskie. Jedynie jedno z piętnastu zagadnień priorytetowych przypisano szczeblowi regionalnemu. Dotyczy to rozwoju polityki turystyki regionalnej, gdzie zadanie koordynacji powierzono krajowi związkowemu Meklemburgia-Pomorze Przednie. W tej samej dziedzinie priorytetowej zadanie propagowania ochrony zdrowia powierzono Partnerstwu wymiaru północnego na rzecz edukacji w zakresie zdrowia publicznego i społecznego dobrobytu (NDPHS). Celem jest, aby działania w zagadnieniach priorytetowych były realizowane w bliskiej współpracy z Komisją.

29.   W chwili przyjmowania komunikatu regionom nie przyznano roli lidera w żadnym z siedemdziesięciu ośmiu najważniejszych projektów. A to właśnie w ich realizacji regiony mogłyby odegrać znaczną rolę. Komitet Regionów uważa, że gdy w przyszłości będą podejmowane decyzje dotyczące najważniejszych projektów, władze lokalne i regionalne powinny mieć możliwość odgrywania aktywnej roli w ich realizacji.

Realizacja strategii

30.   Komitet Regionów odnotowuje, że w komunikacie poświęcono mało uwagi nakreśleniu procesu realizacji strategii. Strategia dla regionu Morza Bałtyckiego jest nowym, pilotażowym rodzajem współpracy makroregionalnej, której głównymi elementami są zaangażowanie podmiotów różnych szczebli administracji oraz skoordynowane działanie. Komitet Regionów wzywa Komisję, by położyła szczególny nacisk na wspieranie elastycznego, ale celowego wdrażania strategii i zarządzania nią.

31.   W komunikacie przedstawiono trójstopniowe podejście do realizacji, które w znacznej mierze jest zgodne z modelem wielopoziomowego zarządzania oraz z metodą wspólnotową stosowaną w Unii Europejskiej. Dzięki wnioskowi realizacja strategii jest zgodna ze standardowymi procedurami unijnymi. Radzie wyznaczono zadanie tworzenia strategii, na podstawie zaleceń Komisji. Zadaniem Komisji jest także systematyczne przedstawianie Radzie sprawozdań z postępów w realizacji strategii. Komitet Regionów uważa, że ważne jest stosowanie metody wspólnotowej, aby zagwarantować działanie zgodne z zasadami wielopoziomowego zarządzania. W ten sposób zapewnimy, że szczebel lokalny i regionalny będzie uczestniczył w realizacji strategii.

32.   Zgodnie z podejściem wielopoziomowego zarządzania, Komisja ma do odegrania w realizacji strategii główną rolę. Będzie ona odpowiadać za „koordynację, monitorowanie, sprawozdawczość, ułatwianie realizacji i działania następcze. We współpracy z zainteresowanymi stronami z regionu Komisja powinna systematycznie przygotowywać sprawozdania z postępów i wykorzystywać przysługujące jej prawo inicjatywy przedstawiając wnioski w sprawie dostosowania strategii i planu działania, jeżeli jest to konieczne. Dzięki koordynacji będzie możliwe monitorowanie wpływu funduszy na realizację priorytetowych założeń strategii”.

33.   Komunikat nie zawiera żadnych propozycji dotyczących sposobu organizacji prac Komisji w związku ze strategią. Punktem wyjścia jest stwierdzenie, że „Władze odpowiedzialne za programowanie mogą weryfikować kryteria przyznawania środków i ułatwiać wybór programów zgodnych ze strategią. Ponadto Komisja będzie otwarta na odpowiednie zmiany programów, jeżeli wystąpi taka konieczność”. Z powyższym wiąże się ryzyko, że biorąc pod uwagę, za jak wiele dziedzin odpowiedzialna jest Komisja, może się okazać, że nie przeznaczy na realizację strategii wystarczających zasobów. Korzystne byłoby utworzenie wielosektorowych zespołów urzędników, o strukturze zbliżonej do zespołów zadaniowych, którzy w Komisji będą zajmować się zadaniami związanymi ze strategią. Komisja ma do odegrania w realizacji strategii tak ważną rolę, że należy przeznaczyć odpowiednio duże zasoby na planowanie, monitorowanie, koordynację i sprawozdawczość.

34.   Trzeci poziom realizacji obejmuje „partnerów”. Poziom praktycznej realizacji strategii ma fundamentalne znaczenie. Jednakże w dokumencie Komisji poświęcono mu zaledwie krótką wzmiankę. Jego koncepcja polega na tym, że realizacja praktyczna oraz instytucje nią się zajmujące będą dostosowane do celów strategii. Tutaj Komisja ma również ważną rolę do odegrania: „W celu wyznaczenia organów koordynujących na szczeblu zagadnień priorytetowych oraz głównych partnerów prowadzących najważniejsze projekty Komisja będzie współpracować z innymi instytucjami, państwami członkowskimi i regionami, a także z międzynarodowymi instytucjami finansującymi, podmiotami zajmującymi się programowaniem transnarodowym oraz z organizacjami międzyrządowymi takimi jak HELCOM”.

35.   Autorzy komunikatu Komisji definiują makroregion jako „obszar obejmujący szereg odrębnych regionów administracyjnych, które borykają się z na tyle licznymi wspólnymi problemami, że uzasadnione jest przyjęcie wspólnego podejścia strategicznego”. Definicja ta odnosi się bardziej do regionów administracyjnych, nie zaś do krajów, co oznacza, że organy administracji lokalnej i regionalnej, stanowiące bazę regionu, usytuowane są na równi z rządami krajowymi. Komitet Regionów uważa, że władzom lokalnym i regionalnym należy przyznać znaczącą rolę w realizacji strategii. Władze lokalne i regionalne znajdują się na poziomie najbliższym zwykłym obywatelom. Ich zauważalny wkład mógłby pomóc w przybliżeniu obywatelom celów strategii, co jest najważniejszym wymogiem jej pomyślnej realizacji. Bliskość do obywatela i umocowanie strategii w prawie są niezbędnym warunkiem jej powodzenia. Zasady te można najlepiej wprowadzić w życie w bliskiej współpracy z organami lokalnymi i regionalnymi.

36.   Podmioty szczebla lokalnego i regionalnego dysponują również fachową wiedzą na temat warunków panujących w regionie Morza Bałtyckiego oraz potrzeb tego regionu. Organy lokalne i regionalne posiadają duże i praktyczne doświadczenie we współpracy ze sobą oraz z organizacjami pozarządowymi. Warto również wspomnieć o tym, że organy lokalne i regionalne również posiadają bogate doświadczenie związane z działalnością trójstronną we współpracy z Komisją Europejską oraz rządami państw członkowskich w zarządzaniu instrumentami finansowymi UE oraz jej politykami. Ogólnie rzecz biorąc, są one kompetentne, jeżeli chodzi o realizację polityk unijnych. Ponadto należy zauważyć, że organy lokalne i regionalne wykazały duże zaangażowanie w ramach konsultacji z zainteresowanymi podmiotami.

37.   Komitet Regionów wyraża nadzieję, że Komisja uwzględni fundamentalną rolę i możliwości władz lokalnych i regionalnych związane z realizacją strategii. Szczebel lokalny i regionalny, które trwale wpisały się już w model wielopoziomowego sprawowania władzy, powinny zająć główną pozycję podczas wyznaczania i wyboru organów koordynujących na poziomie zagadnień priorytetowych oraz jako wiodący partnerzy najważniejszych projektów.

38.   Komitet Regionów odnotowuje z zadowoleniem, że na wniosek Parlamentu Europejskiego w budżecie UE przewidziano środki na promocję strategii. Uważa, że przyznanie tych środków, choć ich wysokość jest skromna w stosunku do potrzeb, stanowi zachęcający pierwszy krok i ma nadzieję, że w przyszłości zostaną one zwiększone. Zdaniem Komitetu fundusz ten powinien być przeznaczony zwłaszcza na wzmacnianie potencjału i możliwości regionów i licznych grup zainteresowanych podmiotów działających w regionie Morza Bałtyckiego i umożliwianie im wnoszenia wkładu w poprawę wdrażania strategii.

39.   Komitet Regionów popiera pomysł organizowania dorocznego forum, jednakże uważa, że w kontekście monitorowania realizacji strategii to nie wystarczy. Nie wystarczy, że forum będzie „skupiać partnerów zajmujących się różnymi aspektami strategii, pochodzących również z zainteresowanych krajów trzecich” oraz że jego zadaniem będzie „przegląd i analiza postępów w realizacji strategii oraz przedstawianie związanych z tym zaleceń”. Nadzorowanie realizacji wymaga również jaśniej określonego systemu kontroli związanego z realizacją strategii w terenie. Należy się w tym kontekście zastanowić, w jaki sposób najlepiej przekazywać informacje na temat wyników zastosowania różnych środków. Konieczne jest również opracowanie metody gromadzenia istniejących danych na temat regionu Morza Bałtyckiego, tak by pomóc w osiągnięciu celów wytyczonych w ramach strategii.

40.   W planie działania często podkreśla się wagę zaangażowania zainteresowanych podmiotów. Skuteczna realizacja strategii wymaga zdecydowanego zaangażowania politycznego ze strony podmiotów regionalnych. Zagwarantowanie i utrzymanie politycznego zaangażowania jest kwestią o fundamentalnym znaczeniu. Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego została opublikowana w wyjątkowej sytuacji, w samym środku głębokiej światowej recesji.

41.   Region Morza Bałtyckiego dotkliwie odczuwa skutki kryzysu. Nie tak dawno temu region ten był najszybciej rozwijającym się regionem gospodarczym w Europie. Obecnie, w czerwcu 2009 r., w chwili opublikowania planu działania, jest on jednym z regionów, które najciężej ucierpiały wskutek spadku koniunktury. Kryzys gospodarczy może być pomocnym czynnikiem w przyśpieszeniu realizacji planu działania. Strategia dla regionu Morza Bałtyckiego może wnieść nową energię do działań na rzecz jego pokonania. Z drugiej jednak strony, w planie działania szacuje się, że harmonogram wdrażania środków objętych strategią może się opóźnić ze względu na kryzys w finansach publicznych.

42.   O zaangażowaniu zainteresowanych podmiotów na rzecz strategii świadczy aktywne zainteresowanie, które wykazały one podczas prac nad strategią. Rządy państw członkowskich odgrywają główną rolę w realizacji tego zaangażowania. Rządy te przyjmują cele związane ze strategią, podejmują one również decyzje dotyczące jej szeroko pojętego zakresu oraz priorytetów. Odgrywają również główną rolę we wzbudzaniu zainteresowania wśród innych podmiotów działających w regionie oraz w pobudzaniu ich zaangażowania. Przyjmując odpowiednie decyzje, rządy muszą tworzyć warunki prowadzące do aktywnego zaangażowania pozostałych zainteresowanych podmiotów.

43.   W regionie Morza Bałtyckiego utworzono instytucje, które będą ułatwiać współpracę międzyrządową. Współpracę między państwami nordyckimi, która rozpoczęła się w latach 50., realizują odpowiednie, powołane w tym celu instytucje, a mianowicie Rada Nordycka i Nordycka Rada Ministrów. Analogicznie utworzono Bałtycką Radę Ministrów i Radę Bałtycką, skupiające przedstawicieli trzech państw bałtyckich. W 1992 r. powołano dwie organizacje obejmujące zasięgiem swojej działalności wszystkie kraje Morza Bałtyckiego – Radę Państw Morza Bałtyckiego (CBSS) oraz będący jej odpowiednikiem organ dla parlamentarzystów – Konferencję Parlamentarną Morza Bałtyckiego (BSPC).

44.   Pogłębienie współpracy międzyrządowej nie wymaga tworzenia żadnego nowego organu. Potrzebujemy raczej zwiększenia skuteczności już istniejących instytucji oraz wykorzystania ich jako platform realizacji strategii dla regionu Morza Bałtyckiego. Dzięki strategii organizacje te przyjmą nowe zadania.

45.   Rolą trzech wspomnianych organizacji skupiających parlamentarzystów mogłoby być stworzenie forum dla polityków służącego debacie na temat polityki na rzecz Morza Bałtyckiego. Byłoby to pomocne we wzbudzaniu zainteresowania partii politycznych i parlamentarzystów sprawami polityki na rzecz Morza Bałtyckiego oraz zaangażowania się w jej realizację. Mogłoby to okazać się bardzo ważne w kontekście realizacji strategii dla regionu Morza Bałtyckiego.

46.   Ponadto potencjalnymi platformami na rzecz realizacji strategii są inne organizacje i instytucje współpracy w regionie Morza Bałtyckiego. Ich potencjał należy wykorzystać przede wszystkim do zapewnienia zainteresowania ze strony zainteresowanych podmiotów. Strategia dla regionu Morza Bałtyckiego może również pomóc ożywić działalność wielu organizacji, które obecnie utraciły rację bytu.

Bruksela, 14 kwietnia 2010 r.

Pierwszy wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCÁRCEL SISO

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/29 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/29

---

Opinia Komitetu Regionów „Plan działania w zakresie mobilności w miastach”

(2010/C 232/05)

I.   UWAGI OGÓLNE

Kontekst

1.   W 2008 r. Komitet Regionów (1) ustosunkował się do zielonej księgi Komisji „W kierunku nowej kultury mobilności w mieście” (2). Następnie w kwietniu 2009 r. przyjęto opinię w sprawie planu działania na rzecz mobilności w miastach (3), która stanowiła odpowiedź na sprawozdanie z inicjatywy własnej Parlamentu Europejskiego (4) i w której Komitet z zadowoleniem przyjął liczne inicjatywy wspólnotowe na rzecz mobilności w miastach.

2.   Komitet opowiedział się za modelem przewidującym wdrażanie planów mobilności w miastach za pośrednictwem długoterminowych, zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju porozumień publiczno-publicznych, publiczno-prywatnych lub umów w sprawie mobilności. Zwrócił się również do Komisji z prośbą o ustanowienie w ramach polityki spójności instrumentu finansowego, który byłby bezpośrednio dostępny dla regionów i obszarów miejskich oraz stanowił zachętę dla obszarów miejskich do wdrażania planów mobilności. Opracowanie i realizacja planów mobilności w miastach powinny podlegać kompetencji samych miast.

3.   Komisja została również poproszona o wniesienie wkładu w ten proces poprzez finansowanie zachęt, programów nagród i wymiany sprawdzonych rozwiązań. Wyróżnienie podobne do ogólnounijnego systemu „niebieskich flag” dla obszarów przybrzeżnych powinno być przyznawane obszarom o niskim poziomie zanieczyszczeń i zatorów na drogach na podstawie specjalnych wskaźników.

4.   Dostrzega potrzebę harmonizacji europejskiej zwłaszcza w zakresie wymogów technicznych dotyczących pojazdów (np. montowanie w wyprodukowanych wcześniej pojazdach filtrów cząstek stałych), infrastruktury i usług transportowych, jak również w zakresie oznakowania (tablice i plakietki) dopuszczającego wjazd pojazdów silnikowych do stref ekologicznych zależnie od spełnianych przez nie europejskich norm jakości spalin i hałasu.

5.   Komitet stwierdził ponadto (5), że należy bliżej przyjrzeć się społecznemu wymiarowi mobilności w miastach, ponieważ stanowi on narzędzie propagowania spójności społecznej i terytorialnej na obszarach miejskich i podmiejskich.

6.   Komisja przyjęła obecnie plan działania na rzecz mobilności w miastach (6), w którym zaproponowano dwadzieścia środków w celu zachęcenia władz lokalnych, regionalnych i krajowych do realizacji celów związanych z mobilnością w miastach zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, jak też wspierania ich w tych działaniach. Po raz pierwszy przedstawiono wszechstronny pakiet wsparcia w dziedzinie mobilności w miastach.

7.   Działania zaproponowane przez Komisję mają rozpocząć się na przestrzeni czterech lat po przyjęciu planu działania, lecz w 2012 r. Komisja przeprowadzi przegląd wdrażania planu, a następnie oceni potrzebę podjęcia dalszych kroków.

Uwagi dotyczące przedstawionego przez Komisję Europejską planu działania na rzecz mobilności w miastach

8.   Komitet gratuluje Komisji opublikowania planu działania w zakresie mobilności w miastach, w którym zawarto główne zagadnienia niezbędne do zapewnienia lepszej mobilności w naszych miastach.

Argumenty ekonomiczne i środowiskowe na korzyść planu działania

9.   Komisja Europejska stwierdza, że 72 % (7) populacji europejskiej żyje na obszarach miejskich. Odsetek ten wzrośnie do 84 % w 2050 r. Obszary miejskie stają przed wyzwaniem, jakim jest zorganizowanie transportu z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju zarówno z perspektywy konkurencyjności (zagęszczenie ruchu, koszty transportu), jak i wpływu na środowisko (zanieczyszczenie powietrza, hałas).

10.   Komitet Regionów przyznaje, że mobilność i transport w miastach mają kluczowe znaczenie dla przyszłości Europy, jako że kwestie te wpływają na trzy wymiary zrównoważonego rozwoju:

| — | Wymiar gospodarczy: zatory na drogach stanowią przeszkodę dla konkurencyjności w gospodarce (opóźnienia w handlu, wyższe koszty transportu towarów itd.). Obszary miejskie napędzają gospodarkę europejską, wytwarzając ponad 70 % dobrobytu gospodarczego w UE. Jednakże 7 % tego dobrobytu musi pokryć zewnętrzne koszty wypadków, zatorów, zdrowia i szkód dla środowiska. |
| --- | --- |

—

Wymiar gospodarczy: zatory na drogach stanowią przeszkodę dla konkurencyjności w gospodarce (opóźnienia w handlu, wyższe koszty transportu towarów itd.). Obszary miejskie napędzają gospodarkę europejską, wytwarzając ponad 70 % dobrobytu gospodarczego w UE. Jednakże 7 % tego dobrobytu musi pokryć zewnętrzne koszty wypadków, zatorów, zdrowia i szkód dla środowiska.

| — | Wymiar środowiskowy: zanieczyszczenia powodowane przez ruch samochodowy i ciężarowy oraz zatory w ruchu na obszarach metropolitalnych, w miastach i na trasach między miastami stanowią jedną z głównych barier do osiągnięcia celu 20-20-20. Transport zmotoryzowany w miastach odpowiada za 40 % emisji gazów cieplarnianych powodowanej ogólnie przez transport drogowy oraz za prawie 70 % innych zanieczyszczeń. Oczywiste jest, że przejście na inne rodzaje transportu w miastach (przede wszystkim na transport publiczny) przyczyni się do zrównoważonego rozwoju w Europie. |
| --- | --- |

—

Wymiar środowiskowy: zanieczyszczenia powodowane przez ruch samochodowy i ciężarowy oraz zatory w ruchu na obszarach metropolitalnych, w miastach i na trasach między miastami stanowią jedną z głównych barier do osiągnięcia celu 20-20-20. Transport zmotoryzowany w miastach odpowiada za 40 % emisji gazów cieplarnianych powodowanej ogólnie przez transport drogowy oraz za prawie 70 % innych zanieczyszczeń. Oczywiste jest, że przejście na inne rodzaje transportu w miastach (przede wszystkim na transport publiczny) przyczyni się do zrównoważonego rozwoju w Europie.

| — | Wymiar społeczny: lepszy system transportu publicznego i zmniejszenie zatorów w ruchu będą miały pozytywny wpływ na jakość życia obywateli oraz na zdrowie społeczeństwa. Ułatwią również ubogim dzielnicom i wspólnotom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji dostęp do centrów miast, a tym samym do zatrudnienia, usług (opieki zdrowotnej, edukacji) i kultury. |
| --- | --- |

—

Wymiar społeczny: lepszy system transportu publicznego i zmniejszenie zatorów w ruchu będą miały pozytywny wpływ na jakość życia obywateli oraz na zdrowie społeczeństwa. Ułatwią również ubogim dzielnicom i wspólnotom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji dostęp do centrów miast, a tym samym do zatrudnienia, usług (opieki zdrowotnej, edukacji) i kultury.

Role i obowiązki

11.   Komitet z zadowoleniem odnotowuje, że Komisja w pełni uwzględniła zasadę pomocniczości, przyznając w planie działania, iż główna odpowiedzialność za politykę mobilności w miastach spoczywa na władzach lokalnych, regionalnych i krajowych, choć decyzje podejmowane na szczeblu lokalnym często odnoszą się do ram ustanowionych w strategiach krajowych i unijnych.

12.   Zdaniem Komisji Europejskiej bardzo cenne jest podejście oparte na partnerstwie, w ramach którego w pełni przestrzega się zasady pomocniczości oraz różnych kompetencji i obowiązków przypisanych wszystkim szczeblom zarządzania.

13.   Dwadzieścia środków zaproponowanych w planie działania odnosi się głównie do instrumentów mających wesprzeć miasta i regiony w rozwijaniu polityki mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju i odzwierciedla zalecenia poczynione przez KR w przeszłości. Do instrumentów tych należą:

| — | wymiana informacji i najlepszych praktyk; |
| --- | --- |

—

wymiana informacji i najlepszych praktyk;

| — | opublikowanie informacji i materiałów zawierających wskazówki, w jaki sposób przygotować plany na rzecz mobilności w miastach; |
| --- | --- |

—

opublikowanie informacji i materiałów zawierających wskazówki, w jaki sposób przygotować plany na rzecz mobilności w miastach;

| — | dialog z operatorami transportu publicznego celem określenia dobrowolnych zobowiązań zmierzających do ochrony praw pasażerów; |
| --- | --- |

—

dialog z operatorami transportu publicznego celem określenia dobrowolnych zobowiązań zmierzających do ochrony praw pasażerów;

| — | internetowy przewodnik na temat ekologicznie czystych pojazdów oraz dyskusje z państwami członkowskimi odnośnie do wprowadzenia na egzaminie na prawo jazdy energooszczędnych technik prowadzenia pojazdu; |
| --- | --- |

—

internetowy przewodnik na temat ekologicznie czystych pojazdów oraz dyskusje z państwami członkowskimi odnośnie do wprowadzenia na egzaminie na prawo jazdy energooszczędnych technik prowadzenia pojazdu;

| — | centrum monitorowania mobilności; |
| --- | --- |

—

centrum monitorowania mobilności;

| — | szereg badań nad mobilnością w miastach, włączając w to funkcjonowanie różnego rodzaju zielonych stref w UE. |
| --- | --- |

—

szereg badań nad mobilnością w miastach, włączając w to funkcjonowanie różnego rodzaju zielonych stref w UE.

14.   Plan działania na rzecz mobilności w miastach oferuje możliwość ustanowienia ram unijnych w celu pomocy władzom lokalnym, regionalnym i krajowym w podejmowaniu działań na obszarach miejskich, na których konieczne jest rozwijanie sieci transportowych zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz wprowadzanie nowych rozwiązań technologicznych z poszanowaniem kompetencji i obowiązków, we wprowadzaniu środków, które dają obywatelom UE ekologiczne rodzaje transportu w obszarach miejskich, oraz w zmienianiu zachowań związanych z mobilnością w miastach, by osiągnąć cele w dziedzinie ochrony środowiska i konkurencyjności gospodarki oraz cele spójności społecznej UE.

15.   W planie działania przedstawionym przez Komisję Europejską określono sześć tematów, które wyłoniły się w trakcie konsultacji dotyczących zielonej księgi. Każdy z nich jest wart skomentowania.

Wspieranie zintegrowanej polityki

16.   Prawdopodobnie najważniejszym z trzech proponowanych działań jest wsparcie udzielane władzom lokalnym w opracowywaniu planów dotyczących mobilności w miastach zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju, obejmujących przewozy osób i towarów na obszarach miejskich i podmiejskich. Komitet Regionów już wcześniej zdecydowanie zalecał to działanie (8).

17.   Jednakże interesującym dodatkowym elementem, który warto poprzeć, jest propozycja włączenia zagadnienia mobilności w miastach do planów na rzecz zrównoważonej energii przygotowywanych przez miasta uczestniczące w Porozumieniu między burmistrzami (9), tak aby promować zintegrowane podejście łączące z jednej strony energię i zmiany klimatu a z drugiej transport zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz kwestie dotyczące mobilności.

18.   Komisja zamierza również dostarczać informacje na temat powiązań między mobilnością w miastach zgodną z zasadami zrównoważonego rozwoju a celami polityki regionalnej, włączając w to związek między transportem w miastach a transeuropejską siecią transportową.

Uwzględnienie dobra obywateli

19.   W komunikacie stwierdzono, że prawa pasażera oraz dostępność informacji dotyczącej m.in. niezawodności i bezpieczeństwa są konieczne w celu przekonania ludzi do korzystania z autobusów, tramwajów, metra i innych publicznych środków transportu. Komisja zamierza określić najlepsze praktyki w całej UE oraz wprowadzić zestaw dobrowolnych zobowiązań, które wzmocniłyby ochronę praw pasażerów w transporcie publicznym. Inicjatywa ta została już poparta przez Komitet Regionów (8).

20.   Komisja Europejska będzie również współpracować z operatorami transportu publicznego i innymi organami w celu ułatwienia dostarczania informacji o transporcie, zmierzając docelowo do zaoferowania użytkownikom ogólnounijnego internetowego portalu poświęconego transportowi publicznemu, ze szczególnym naciskiem na główne węzły w sieciach TEN-T. Komitet proponował już to w jednej ze swoich opinii (8).

21.   Komisja proponuje rozpoczęcie badania poświęconego zasadom działania zielonych stref w całej Unii, którego celem jest wymiana najlepszych praktyk. Propozycja ta jest zgodna z sugestią KR-u (8), by utworzyć doroczną europejską nagrodę mającą honorować wybitne i dające się zaadaptować inicjatywy w zakresie transportu i stanowiącą odpowiednik ogólnounijnego systemu „niebieskich flag” przyznawanego obszarom o niskim poziomie zanieczyszczeń i zatorów na drogach (system „zielonych flag”). Komisja sugeruje, aby z okazji Europejskiego Tygodnia Mobilności zoptymalizować istniejący system nagród i ufundować specjalną nagrodę zachęcającą do przyjmowania planów na rzecz mobilności w miastach.

22.   Mając na uwadze, że energooszczędne techniki prowadzenia pojazdów są częścią szkolenia profesjonalnych kierowców i przygotowywania ich do egzaminu z prawa jazdy, Komisja omówi z państwami członkowskimi możliwości rozszerzenia tego konceptu na egzaminy dla indywidualnych kierowców.

Bardziej ekologiczny transport miejski

23.   Komisja Europejska jest zdania, że działania na szczeblu UE mogą przyczynić się do wzmocnienia rynków nowych technologii ekologicznie czystych pojazdów oraz paliw alternatywnych. Proponuje zatem dalsze wspieranie projektów badawczych i demonstracyjnych finansowanych w ramach siódmego programu ramowego, tak aby ułatwić wprowadzanie na rynek pojazdów niskoemisyjnych i o zerowej emisji oraz paliw alternatywnych, ze szczególnym uwzględnieniem europejskiej inicjatywy samochodów ekologicznych (10), która koncentruje się na pojazdach elektrycznych i związanej z nimi infrastrukturze na obszarach miejskich.

24.   Opracowany zostanie internetowy przewodnik na temat ekologicznie czystych pojazdów, co ułatwi składanie wspólnych zamówień na pojazdy usług publicznych.

25.   Po ustanowieniu unijnych ram internalizacji kosztów zewnętrznych Komisja zainicjuje badanie na temat miejskich aspektów internalizacji, w którym rozważona zostanie skuteczność i sprawność rozwiązań cenowych zmuszających użytkowników do ponoszenia kosztów zewnętrznych (środowiskowych, związanych z zatorami na drogach i in.).

Wzmocnienie finansowania

26.   Jednym z konkretnych zaleceń Komitetu Regionów (8) było uzależnienie europejskiego wsparcia finansowego oraz współfinansowania projektów w zakresie transportu miejskiego od przedstawienia zintegrowanych planów mobilności w miastach, co stanowiłoby kolejną zachętę ze strony UE do sporządzania takich planów. Komitet Regionów poparł ustanowienie europejskich instrumentów finansowych umożliwiających współfinansowanie planów mobilności w miastach, uwarunkowane istnieniem publiczno-publicznych lub publiczno-prywatnych porozumień w dziedzinie mobilności w miastach, które czerpią fundusze z sektora prywatnego oraz programów lokalnych, regionalnych i krajowych.

27.   W planie działania sporządzonym przez Komisję sugeruje się, że korzystanie z funduszy unijnych, w tym instrumentów Europejskiego Banku Inwestycyjnego, może stanowić silną zachętę i stworzyć efekt dźwigni w stosunku do finansowania prywatnego, a tym samym wspomóc władze lokalne w rozwijaniu innowacyjnych programów partnerstwa publiczno-prywatnego. Komisja pragnie ułatwić władzom i zainteresowanym podmiotom wykorzystanie dostępnych możliwości finansowania oraz opracowanie innowacyjnych programów partnerstwa publiczno-prywatnego.

28.   Ponadto Komisja uznała, że powinna nadal wspierać inicjatywę CIVITAS po zakończeniu trzeciej generacji projektów zainicjowanych w 2008 r., co zalecał już wcześniej Komitet (8).

Dzielenie się doświadczeniem i wiedzą

29.   Komisja Europejska zamierza zainicjować badanie poświęcone sposobom udoskonalenia gromadzenia danych z zakresu transportu miejskiego i mobilności oraz ustanowić platformę wirtualną służącą wymianie informacji, danych i statystyk, monitorowaniu zmian oraz ułatwianiu wymiany najlepszych praktyk w oparciu o istniejące już inicjatywy (11). Komitet Regionów już wcześniej pozytywnie odniósł się do tego działania.

Optymalizacja mobilności w miastach

30.   Celem Komisji Europejskiej jest ułatwienie przejścia na bardziej przyjazne dla środowiska rodzaje transportu oraz wydajniejsze systemy logistyki transportu towarowego. Aby ułatwić osiągnięcie tego celu, Komisja planuje zorganizowanie w 2010 r. konferencji na temat transportu towarowego w miastach. Komitet z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę.

31.   Komisja planuje również zaoferować pomoc w zakresie zastosowania inteligentnych systemów transportu, z wykorzystaniem interoperacyjnych protokołów komunikacji i transmisji danych, by poprawić mobilność w miastach w odniesieniu np. do biletów i płatności elektronicznych, zarządzania ruchem, informacji o transporcie itp.

II.   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

32.   Z zadowoleniem przyjmuje opracowany przez Komisję plan działania na rzecz mobilności w miastach i popiera zaproponowane w nim środki, ponieważ nie podważają one zasady pomocniczości ani podstawowych obowiązków władz lokalnych, regionalnych i krajowych. Jest zdania, że wyzwania wiążące się z mobilnością są równie ważne jak infrastruktura transportu w regionie i na duże odległości, a w każdym razie są to komplementarne dziedziny działania z punktu widzenia terytorialnego i funkcjonalnego.

Finansowanie przejścia na transport publiczny

33.   Uważa, że wsparte siódmym programem ramowym działania oparte na technologii (nowe technologie silników, lepsze paliwa i inne usprawnienia) same w sobie nie wystarczą do zapewnienia wysokiej jakości bezpiecznych i dostępnych cenowo systemów transportu publicznego, a tym samym nie doprowadzą do poważnej zmiany rodzaju transportu i zmniejszenia zatorów w ruchu na obszarach miejskich. Należy zachęcać do zmian rodzajów transportu z korzyścią dla wszelkich form transportu publicznego, rowerów oraz przemieszczania się pieszo.

34.   Wzywa więc Komisję, by uwzględniała programy mobilności w miastach i na obszarach podmiejskich UE wyróżniające się jasnymi kryteriami zrównoważonego rozwoju, korzystając zarówno z funduszy strukturalnych i polityki spójności, jak i pomocy Europejskiego Banku Inwestycyjnego oraz Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju.

35.   Ponadto, w kontekście zbliżającego się przeglądu perspektyw finansowych UE, Komitet nawołuje do uwzględnienia potrzeb w zakresie transportu w miastach, szczególnie ze względu na istotny wkład sfinansowanych planów na rzecz mobilności w miastach w gospodarczy, środowiskowy i społeczny wymiar rozwoju zrównoważonego na obszarach metropolitalnych.

36.   Popiera propozycje Parlamentu Europejskiego, by w perspektywach finansowych na lata 2014–2020 rozważyć możliwość stworzenia europejskiego narzędzia finansowego, które pozwalałoby na współfinansowanie:

| — | planów mobilności w miastach oraz |
| --- | --- |

—

planów mobilności w miastach oraz

| — | inwestycji w mobilność w miastach i metropoliach, które spełniają cele UE w dziedzinie ochrony środowiska oraz jej cele społeczno-gospodarcze. |
| --- | --- |

—

inwestycji w mobilność w miastach i metropoliach, które spełniają cele UE w dziedzinie ochrony środowiska oraz jej cele społeczno-gospodarcze.

37.   Zdaniem KR-u środki te są uzasadnione, ponieważ dzięki zapewnieniu w europejskich miastach i na obszarach podmiejskich bezpiecznych, przystępnych cenowo i rozległych systemów transportu publicznego o wysokiej jakości możliwe stanie się:

| — | wzmocnienie wzrostu gospodarczego i konkurencyjności poprzez zmniejszenie zatorów w ruchu i kosztów transportu, usprawnienie zarządzania transportem osób i towarów, stworzenie miejsc pracy na potrzeby systemów transportu publicznego oraz efekt dźwigni tychże inwestycji (12); |
| --- | --- |

—

wzmocnienie wzrostu gospodarczego i konkurencyjności poprzez zmniejszenie zatorów w ruchu i kosztów transportu, usprawnienie zarządzania transportem osób i towarów, stworzenie miejsc pracy na potrzeby systemów transportu publicznego oraz efekt dźwigni tychże inwestycji (12);

| — | poprawa jakości środowiska poprzez zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i innych substancji zanieczyszczających, ograniczenie ruchu na drogach, oszczędności energii (13), polepszenie jakości powietrza i zmniejszenie negatywnego wpływu na układ oddechowy i układ krążenia; |
| --- | --- |

—

poprawa jakości środowiska poprzez zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i innych substancji zanieczyszczających, ograniczenie ruchu na drogach, oszczędności energii (13), polepszenie jakości powietrza i zmniejszenie negatywnego wpływu na układ oddechowy i układ krążenia;

| — | wzmocnienie spójności społecznej i terytorialnej (14) dzięki większej mobilności mieszkańców, a zwłaszcza społeczności znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i zamieszkujących ubogie dzielnice na obrzeżach miast przy jednoczesnej poprawie warunków w dzielnicach mieszkaniowych oraz atrakcyjności turystycznej śródmieść. |
| --- | --- |

—

wzmocnienie spójności społecznej i terytorialnej (14) dzięki większej mobilności mieszkańców, a zwłaszcza społeczności znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i zamieszkujących ubogie dzielnice na obrzeżach miast przy jednoczesnej poprawie warunków w dzielnicach mieszkaniowych oraz atrakcyjności turystycznej śródmieść.

Przyjęcie zintegrowanego podejścia do polityki miejskiej

38.   Dostrzega potrzebę większej spójności strategii i inicjatyw europejskich, a szczególnie znaczenie zintegrowanego podejścia do polityki miejskiej i planowania przestrzennego, tak aby polityka w zakresie np. planowania przestrzennego i mieszkalnictwa nie stała w sprzeczności z wysiłkami podejmowanymi na obszarach metropolitalnych w celu zmniejszenia zatorów i zanieczyszczeń poprzez opracowanie zintegrowanych planów dotyczących mobilności w miastach zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju.

39.   Ponownie przypomina o swoim poparciu dla przygotowania planów dotyczących mobilności w miastach zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju, przynajmniej dla większych miast oraz obszarów miejskich i podmiejskich. Plany te powinny zająć się problemem dostępu dla wszystkich mieszkańców oraz potrzebami w zakresie transportu towarów na tych obszarach, jak również zatorami i skutkami dla środowiska i zdrowia.

40.   Opowiada się za wprowadzeniem zachęt na szczeblu UE, aby finansowanie i współfinansowanie miejskich i metropolitalnych projektów transportowych ze środków unijnych na wyznaczonych obszarach miejskich i podmiejskich uwarunkowane było istnieniem planów dotyczących mobilności w miastach zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz zawarciem porozumień w tej dziedzinie za pośrednictwem partnerstw publiczno-prywatnych czerpiących fundusze z sektora prywatnego oraz programów lokalnych, regionalnych i krajowych.

41.   Przyznaje, że wiele miast opracowało już plany dotyczące mobilności, lecz sądzi, że zastosowanie tego podejścia we wszystkich dużych obszarach miejskich, przy aktywnym zaangażowaniu zainteresowanych podmiotów, pozostawiłoby miastom swobodę przyjmowania planów z uwzględnieniem swojej specyfiki, a Komisji pozwoliło na wniesienie wartości dodanej na szczeblu UE.

42.   Odnotowuje, że Komisja Europejska, podobnie jak uprzednio, wezwała władze lokalne i regionalne do opracowania i wdrożenia planów dotyczących mobilności w miastach zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju (15). Komisja powinna zachęcić państwa członkowskie do wprowadzenia takiego obowiązkowego wymogu w przypadku wszystkich większych obszarów miejskich lub podmiejskich i stworzyć odpowiednie zachęty dla miast i regionów, aby ułatwić im opracowanie takich planów.

43.   Nalega na przeznaczenie większych funduszy na inicjatywę CIVITAS, lecz jedynie w celu umożliwienia zakończenia projektów demonstracyjnych i wymiany najlepszych praktyk oraz zajęcia się opracowywaniem i wdrażaniem planów mobilności w miastach.

44.   Apeluje do Komisji o dalsze zachęcanie do przyjmowania planów mobilności w miastach poprzez utworzenie dorocznej europejskiej nagrody mającej honorować wybitne i dające się zaadaptować inicjatywy i projekty w zakresie transportu, co stanowiłoby element ogólnounijnego systemu „zielonych flag”, nagrody przyznawanej np. obszarom miejskim, które wdrożyły plany i osiągnęły niskie poziomy zanieczyszczenia i zatorów lub miały szczególne osiągnięcia w zakresie dostosowania podziału zadań przewozowych (modal split).

45.   Zaleca, by Komisja przedstawiła zestaw kryteriów przyznawania nagrody „zielonej flagi w miastach”, choć przyznaje, że osiągnięcie niskich poziomów zanieczyszczeń (jakość powietrza, hałas) oraz zmniejszenie zatorów (prędkość i niezawodność podróży) będą stanowiły różnego rodzaju poziom trudności dla poszczególnych miast, zważywszy na znaczne różnice w specyfice miast i transportu miejskiego.

46.   Zaleca, aby przy wyborze miast wyróżnionych „zieloną flagą” brać także pod uwagę propagowanie na obszarach miejskich ekologicznego lub przyjaznego dla środowiska sposobu myślenia, np. korzystania z alternatywnych form transportu (poprzez rozbudowę ścieżek pieszych i rowerowych lub zachęcanie do korzystania z jeszcze innych środków transportu itp.).

Zachęcanie do zmiany rodzajów transportu

47.   Przyznaje, że obywatele UE, którzy mają coraz większą świadomość zmian klimatu, mogą być przychylniej nastawieni do wdrożenia środków zmuszających użytkowników do pokrycia zewnętrznych kosztów systemów transportowych (kosztów związanych z ochroną środowiska, zatorami itp.), tam gdzie władze publiczne nie prowadzą inwestycji w transport publiczny (zasada „zanieczyszczający płaci”).

48.   Wzywa Komisję do jak najszybszego przeprowadzenia proponowanych badań na temat miejskich aspektów internalizacji zewnętrznych kosztów transportu celem przyjęcia środków umożliwiających przywrócenie równowagi kosztów poszczególnych rodzajów transportu (16)
   (17) oraz wprowadzenie na obszarach miejskich systemów transportu w większym stopniu spełniających wymogi rozwoju zrównoważonego.

49.   Jest zdania, że wytyczne Komisji dotyczące różnych opcji uwzględnienia zewnętrznych kosztów mobilności w kosztach podróży wygenerują poparcie społeczeństwa dla ekologicznych rodzajów transportu i przyspieszą zmianę w tej dziedzinie, a także przyczynią się do uświadomienia obywatelom, że prywatne środki transportu wydają się tańsze tylko wtedy, gdy nie uwzględnia się kosztów zewnętrznych.

50.   Z zadowoleniem przyjmuje wsparcie oferowane przez Komisję dla badań nad ekologicznymi, energooszczędnymi pojazdami oraz paliwami alternatywnymi. Wskazuje jednak, że postęp technologiczny pomoże wprawdzie w realizowaniu celów związanych z ochroną środowiska, lecz konieczne są również środki służące dokonaniu przejścia na inne rodzaje transportu, jeśli pragniemy stawić czoła zarówno problemom środowiskowym, jak też zatorom na obszarach miejskich.

Wzmocnienie praw pasażerów

51.   Z zadowoleniem przyjmuje propozycje Komisji dotyczące praw pasażerów i dostępu do informacji na temat bezpieczeństwa i niezawodności, lecz z uwagi na to, że dotyczą one tylko dobrowolnych zobowiązań opartych na najlepszych rozwiązaniach z UE, wzywa Komisję do wzmocnienia ewentualnego wpływu tych propozycji poprzez wsparcie kampanii informacyjnych i uświadamiających we wszystkich państwach członkowskich, przy współudziale władz krajowych, regionalnych i lokalnych.

52.   Apeluje, by w kampaniach uświadamiających uwzględniono wpływ środków na rzecz mobilności w miastach oraz wyborów dokonywanych w tej dziedzinie przez obywateli europejskich na konkurencyjność gospodarczą i ekologiczną Europy oraz jej regionów.

Bruksela, 15 kwietnia 2010 r.

Pierwszy Wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCÁRCEL SISO

---

(1)  Opinia w sprawie zielonej księgi na temat transportu miejskiego, sprawozdawca: Albert Bore (CdR 236/2007 fin).

1

(2)  COM(2007) 551.

2

(3)  Opinia w sprawie planu działania w zakresie mobilności w miastach, sprawozdawca: Albert Bore (CdR 417/2008 fin).

3

(4)  Sprawozdanie na temat planu działania w zakresie mobilności w miastach, sprawozdawca: Gilles Savary, 2008/2217(INI).

4

(5)  Opinia w sprawie zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej, sprawozdawca: Jean-Yves Le Drian (CdR 274/2008 fin).

5

(6)  COM(2009) 490.

6

(7)  United Nations, World Urbanization Prospects, The 2007 Revision.

7

(8)  Patrz przypis 3.

8

(9)  www.eumayors.eu.

9

(10)  http://ec.europa.eu/research/transport/info/green_cars_initiative_en.html.

10

(11)  Patrz np. www.eltis.org.

11

(12)  Efekt mnożnikowy inwestycji w transport publiczny dla gospodarki lokalnej i regionalnej wynosi od 2 do 2,5, piąty program ramowy (2005), badanie Transecon.

12

(13)  W miastach o dużym udziale transportu publicznego oszczędności energii w skali roku sięgają 400–500 kg paliwa na mieszkańca (dane Międzynarodowej Unii Transportu Publicznego).

13

(14)  Patrz przypis 5.

14

(15)  Strategia tematyczna w sprawie środowiska miejskiego, COM(2005) 718.

15

(16)  Koszty ponoszone przez pasażerów w transporcie kolejowym i autokarowym wzrastają szybciej niż koszty użytkowania prywatnych samochodów, Europejska Agencja Środowiska, sprawozdanie 3/2004.

16

(17)  „Zrównoważona przyszłość transportu: w kierunku zintegrowanego, zaawansowanego technologicznie i przyjaznego użytkownikowi systemu”, sprawozdawca: Väino Hallikmägi (CdR 146/2009 fin).

17

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/36 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/36

---

Opinia Komitetu Regionów „Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w latach 2009–2010 – kraje kandydujące”

(2010/C 232/06)

I   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

Zalecenia ogólne

1.   Przypomina, że celem UE jest krzewienie pokoju, wartości europejskich i dobrobytu jej obywateli. Z tego właśnie względu jest ona gotowa przyjąć każdy europejski kraj, który spełnia kryteria kopenhaskie.

2.   Odnotowuje, że proces rozszerzenia ma istotne znaczenie dla zagwarantowania pokoju i stabilności na europejskim kontynencie i że stwarza obywatelom krajów kandydujących dodatkową szansę na korzystanie z dobrobytu, który rozwija się dzięki wspólnej przestrzeni gospodarczej.

3.   Podkreśla, że Unia Europejska powinna potwierdzić swe stanowcze zaangażowanie na rzecz przyjęcia tych wszystkich krajów europejskich, które spełniają kryteria przystąpienia oraz warunki udziału w procesie stabilizacji i stowarzyszenia.

4.   Zwraca uwagę, że powodzenie integracji zależy od sposobu, w jaki dany kraj kandydujący przygotowuje swoje przystąpienie i spełnia kryteria kopenhaskie.

5.   Podkreśla swe pełne poparcie dla środków i reform wdrażanych przez kraje kandydujące w celu spełnienia kryteriów przystąpienia.

6.   Zwraca uwagę na kluczowe znaczenie, jakie dla procesu integracji ma poszanowanie zasady dobrych stosunków sąsiedzkich i współpracy regionalnej. Zachęca kraje kandydujące do rozwiązania w sposób możliwy do przyjęcia przez obie strony nierozstrzygniętych sporów z krajami sąsiedzkimi poprzez odwołanie się do europejskich priorytetów, zasad i wartości.

7.   Podkreśla, że duże znaczenie ma udział władz lokalnych i regionalnych oraz ich stowarzyszeń w procesie integracji na jej wczesnym etapie, gdyż jest to działanie strukturalne, zgodne z zasadami demokracji, które nie może być realizowane wyłącznie na szczeblu centralnym, bez aktywnego udziału wszystkich szczebli sprawowania rządów oraz pełnego poszanowania zasady pomocniczości i zbliżenia do obywateli.

CHORWACJA

Postępy Chorwacji w procesie przystąpienia do UE

8.   Wyraża zadowolenie z postępów, jakie poczyniła Chorwacja w celu spełnienia kryteriów przystąpienia do UE i związanych z nim zobowiązań.

9.   Przyjmuje z zadowoleniem umowę dwustronną, którą zawarto w celu rozstrzygnięcia sporu granicznego ze Słowenią i która umożliwiła znalezienie obopólnie akceptowalnego rozwiązania tej kwestii.

10.   Zachęca Chorwację do wzmożenia wysiłków na rzecz spełnienia wszystkich niezbędnych kryteriów i celów, zwłaszcza w odniesieniu do pełnej współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii we wciąż problematycznych przypadkach, a także do przyspieszenia reform w niektórych kluczowych sektorach, gdyż stanowią one niezbędny warunek zakończenia negocjacji w sprawie przystąpienia w 2010 r.

11.   Uważa, że poczyniono postępy w walce z korupcją; odnotowuje jednak, że jest ona wciąż powszechnym problemem w wielu sektorach i zaleca, by Chorwacja podjęła dodatkowe starania w tym zakresie, zwiększyła potencjał administracyjny podmiotów odpowiedzialnych za jej zwalczanie i rozwinęła kulturę odpowiedzialności politycznej na wszystkich szczeblach.

12.   Przyjmuje z zadowoleniem gwarancje prawne wolności i pluralizmu mediów, a także fakt, że zasady te są przestrzegane; zwraca jednak uwagę na pogróżki i presję polityczną wobec dziennikarzy, którzy badają sprawy związane z korupcją i przestępczością zorganizowaną.

13.   Wyraża zaniepokojenie z powodu niedociągnięć procesu wdrażania prawodawstwa antydyskryminacyjnego. Dokonywane w ostatnim czasie cięcia budżetowe nie powinny służyć jako uzasadnienie dla niepełnego wdrażania tego prawodawstwa. Odnotowuje, że dyskryminacja mniejszości jest szczególnym problemem, gdyż w praktyce ochrona przed dyskryminacją i ściganie przestępstw w tej dziedzinie nie są dostosowane do modeli UE.

Wzmocnienie zdolności władz lokalnych i regionalnych

14.   Wyraża zadowolenie, że pierwsze bezpośrednie wybory na stanowiska burmistrzów i prefektów zorganizowane w 2009 r. odbyły się w prawidłowy sposób, że wzięło w nich udział więcej obywateli i że poszerzyły one reprezentację polityczną kobiet.

15.   Z zadowoleniem przyjmuje „krajową strategię na lata 2009–2013 na rzecz szkolenia decydentów i pracowników władz lokalnych i regionalnych” i dostrzega jej znaczenie dla zwiększenia zdolności lokalnych organów administracji do świadczenia zdecentralizowanych usług dla obywateli; zwraca jednak uwagę na poważne niedociągnięcia w zakresie procedur administracyjnych i odnotowuje, że podstawy prawne do rozwoju nowoczesnej i profesjonalnej administracji publicznej są jeszcze niedoskonałe.

16.   Podkreśla, że z powodu braku zaangażowania politycznego nie przyjęto strategii decentralizacji i ubolewa nad brakiem ogólnej koordynacji między obszarem politycznym i technicznym, jak również między administracją centralną i samorządami lokalnymi; zachęca władze krajowe do wprowadzenia procedur, które umożliwią tym samorządom odpowiednią reprezentację w procesie legislacyjnym i zaleca przyjęcie środków zmierzających do poprawy sytuacji finansowej samorządów lokalnych i regionalnych.

17.   Zachęca do podejmowania konkretniejszych działań w zakresie szkolenia chorwackich władz publicznych na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym oraz rozwoju ich umiejętności zawodowych i wiedzy. Proponuje, aby w tym zakresie zacieśnić współpracę z państwami członkowskimi UE, tak aby można było sprawniej skorzystać z ich doświadczeń i możliwie szybko spełnić warunki traktatu o przystąpieniu do UE.

18.   Dostrzega postępy poczynione w celu uproszczenia procedur wpisywania przedsiębiorstw do przewidzianych w tym celu rejestrów, lecz jednocześnie zwraca uwagę, że duża liczba instytucji parafiskalnych na szczeblu krajowym i lokalnym, a także korupcja i niedoskonałości administracji publicznej wywierają negatywny wpływ na klimat przedsiębiorczości.

19.   Uważa, że samorządy lokalne i regionalne oraz ich stowarzyszenia powinny uczestniczyć w procesie wdrażania wspólnotowego dorobku prawnego; podkreśla ponadto, że władze lokalne i regionalne powinny być dobrze przygotowane do przyjęcia obowiązków związanych z przyszłym przystąpieniem i do wykorzystania możliwości, które się wraz z nim pojawią.

BYŁA JUGOSŁOWIAŃSKA REPUBLIKA MACEDONII

Postępy Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii w procesie przystąpienia do UE

20.   Odnotowuje zalecenie Komisji oraz konkluzje Rady do Spraw Ogólnych z grudnia 2009 r. i zachęca rząd Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, by zapewnił dobrosąsiedzkie stosunki, a w szczególności dołożył starań, aby w drodze negocjacji pod egidą ONZ znaleźć wzajemnie akceptowalne rozwiązanie kwestii nazwy tego kraju.

21.   Przypomina znaczenie dobrych stosunków sąsiedzkich i apeluje do rządu Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii o współpracę z wszystkimi partnerami na rzecz dalszego rozwijania współpracy regionalnej.

22.   Przyjmuje z zadowoleniem decyzję UE, na mocy której obywatele Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii mogą od 19 grudnia 2009 r. podróżować w ruchu bezwizowym w strefie Schengen.

23.   Zwraca się do władz Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii o kontynuację reform, zwłaszcza w dziedzinie administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości, praw kobiet i stosunków międzyetnicznych, zgodnie z umową z Ochrydy z 2001 r., która przewiduje między innymi gwarancję praw dla osób o innej przynależności etnicznej oraz ich większy udział w życiu publicznym i administracji.

24.   Przyjmuje z zadowoleniem postępy poczynione przez ten kraj w celu umocnienia i wdrożenia ram zwalczania korupcji, nawet jeśli jest ona nadal rozpowszechniona i stanowi wciąż poważny problem; zachęca do kontynuacji niezbędnych wysiłków zwłaszcza w zakresie wdrażania ram prawnych.

Rozwój zdolności władz lokalnych

25.   Przyjmuje z zadowoleniem utworzenie nowej komisji ds. samorządu lokalnego.

26.   Popiera wykorzystanie współpracy transgranicznej do pogłębienia dialogu między władzami lokalnymi i regionalnymi krajów sąsiedzkich.

27.   Przyjmuje z zadowoleniem fakt, że zdaniem obserwatorów wysłanych przez OBWE/ODHIR (Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka) i Radę Europy wybory prezydenckie i samorządowe w 2009 r. spełniały większość standardów OBWE i międzynarodowych przepisów dotyczących demokratycznych wyborów; wzywa rząd do dalszego zaangażowania na rzecz zastosowania pozostałych zaleceń OBWE/ODHIR i oczekuje, że przystąpi on stanowczo do wyjaśnienia stwierdzonych uchybień.

28.   Zachęca do kontynuowania decentralizacji i do większego przekazywania kompetencji gminom, co jest kluczowym elementem umowy ramowej z Ochrydy, i jednocześnie zwraca uwagę, że konieczne jest większe zaangażowanie na ich rzecz, zwłaszcza w odniesieniu do ram finansowych; popiera ponadto wysiłki stowarzyszenia gmin (ZELS), które w dużym stopniu angażuje się na rzecz postępów w zakresie decentralizacji.

29.   Przyjmuje z zadowoleniem wejście w życie ustawy o współpracy między gminami z czerwca 2009 r., oczekując jednocześnie, że zostanie ona skutecznie wdrożona, a także wejścia w życie podobnych sporządzonych już przepisów.

30.   Podkreśla usprawnienie poboru podatków lokalnych oraz działania zainicjowane w celu rozwinięcia zdolności gmin do zarządzania podatkami od majątku, zasobami gospodarczymi, długiem i audytem finansowym.

31.   Zwraca uwagę, że niektóre gminy, zwłaszcza słabo zaludnione, posiadają jedynie ograniczony potencjał administracyjny w zakresie gospodarowania środkami finansowymi i podatkami oraz audytu finansowego i ubolewa z powodu niedociągnięć, które wciąż dotyczą samorządów lokalnych w dziedzinie przejrzystości i odpowiedzialności.

32.   Jest przekonany, że konieczna jest lepsza współpraca szczebla centralnego i lokalnego i że ministerstwo samorządów lokalnych powinno się bardziej zaangażować na rzecz ułatwienia procesu decentralizacji.

33.   Domaga się większych wysiłków na rzecz zwalczania współczesnego handlu ludźmi poprzez dalszą realizację krajowego planu działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi i nielegalnej imigracji (KPD) i zapewnienie lepszej koordynacji na szczeblu lokalnym.

34.   Wyraża zadowolenie ze stopniowych szkoleń dla pracowników samorządowych, dzięki którym będą oni w stanie wdrażać te części wspólnotowego dorobku prawnego, które leżą w kompetencji szczebla lokalnego, oraz gospodarować zasobami dostarczonymi przez UE; zachęca ponadto do kontynuacji tych starań.

35.   Podkreśla, że co się tyczy sporządzania przepisów dotyczących ochrony środowiska i ich wdrażania, to potencjału administracyjnego nie można w żadnym razie określić jako zadowalającego ani na szczeblu krajowym, ani lokalnym, i podkreśla znaczenie skutecznego zaradzenia tej sytuacji poprzez uwzględnienie również ewentualnych konsekwencji dla środowiska w krajach sąsiedzkich.

TURCJA

Postępy Turcji w procesie przystąpienia do UE

36.   Stwierdza z zadowoleniem, że przedmiotem prowadzonej obecnie szerokiej debaty publicznej jest szereg kwestii, które miały tradycyjnie delikatny charakter, takich jak rola władzy sądowej, prawa obywateli pochodzenia kurdyjskiego i społeczności alewitów, znaczenie sił zbrojnych, a także stosunki Turcji z jej sąsiadami. Wyraża uznanie dla konstruktywnego podejścia rządu tureckiego i jego działań na rzecz zapoczątkowania tego dialogu.

37.   Odnotowuje, że w 2009 r. kraj ten niemal nie poczynił postępów w zakresie reform i wzywa rząd do przełożenia inicjatyw politycznych na konkretne zmiany w dziedzinie ustawodawstwa i jego wdrażania.

38.   Z rozczarowaniem przyjmuje fakt, że chociaż kraj ten przyjął ustawodawstwo zgodne z kryteriami kopenhaskimi, to jego wdrażanie pozostawia wiele do życzenia, zwłaszcza jeżeli chodzi o prawa kobiet, niedyskryminację, wolność wyznania, wolność słowa, zasadę „zero tolerancji” dla tortur i zwalczanie korupcji.

39.   Wyraża zaniepokojenie sytuacją w zakresie wolności słowa i wolności prasy, zwłaszcza biorąc pod uwagę bezprecedensową grzywnę nałożoną na jeden z koncernów medialnych.

40.   Wyraża swe rozczarowanie niewielkimi postępami w zakresie wolności wyznania i zachęca rząd do przyjęcia ram prawnych zgodnych z europejską konwencją praw człowieka i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które umożliwiałyby wszystkim niemuzułmańskim wspólnotom religijnym i wspólnotom alewitów działalność nieskrępowaną nieuzasadnionymi ograniczeniami.

41.   Ubolewa, że rząd turecki nadal wyraża zastrzeżenia co do poszanowania praw mniejszości gwarantowanych przez prawo międzynarodowe; zachęca go zatem do dostosowania swej polityki do międzynarodowych modeli w tej dziedzinie i apeluje do partii politycznych o wsparcie jego wysiłków. Ponadto wzywa Turcję do przyjęcia środków zgodnych z zaleceniami Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w kwestii mniejszości greckiej na wyspach Imbros (Gökçeada) i Tenedos (Bozcaada), w celu zachowania międzykulturowego charakteru obu wysp jako modelu współpracy między Grecją a Turcją.

42.   Wyraża dezaprobatę dla stałego niewywiązywania się ze zobowiązań wynikających z dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu między UE a Turcją; zachęca stronę turecką do wdrożenia tego aktu prawnego w całości i w sposób wolny od dyskryminacji.

43.   Zachęca wszystkie zainteresowane strony, by energicznie wsparły bieżące negocjacje w sprawie Cypru i przyczyniły się do zapewnienia tej sprawie całościowego uregulowania w oparciu o konfederację złożoną z dwóch stref i dwóch wspólnot, która miałaby wspólną tożsamość i osobowość prawną na szczeblu międzynarodowym, zgodnie zarówno z decyzjami Rady Bezpieczeństwa ONZ w tej sprawie, jak i z fundamentalnymi zasadami UE; zachęca je również do ułatwienia procesu tworzenia klimatu sprzyjającego negocjacjom poprzez wycofanie oddziałów tureckich z Cypru, który jest państwem członkowskim UE, uregulowanie kwestii osadników i zwrócenie zabarykadowanej strefy Famagusty jej prawowitym mieszkańcom.

44.   Podkreśla, że przez Turcję przepływa nielegalna imigracja. Zwraca ponadto uwagę na perspektywę wznowienia negocjacji prowadzonych w celu zawarcia umowy o readmisji z UE i doradza Turcji, by w okresie pozostałym do zawarcia tejże umowy wdrożyła w pełni umowy dwustronne o readmisji zawarte już z państwami członkowskimi. Zachęca rząd turecki do pogłębienia współpracy z UE w celu zarządzania imigracją, między innymi w ramach agencji Frontex, która monitoruje jej granice zewnętrzne.

45.   Co się tyczy innych kwestii regionalnych, KR przyjmuje z zadowoleniem poprawę stosunków Turcji z jej sąsiadami, a zwłaszcza wspólną umowę z Armenią, i podkreśla duże znaczenie szybkiej ratyfikacji protokołów dotyczących nawiązania kontaktów dyplomatycznych oraz dalszego rozwoju stosunków dwustronnych z Armenią. KR oczekuje, że Turcja będzie nadal podejmować wysiłki na rzecz dobrosąsiedzkich stosunków oraz pokojowego rozwiązywania sporów.

Rozwój zdolności władz lokalnych

46.   Przyjmuje z zadowoleniem fakt, że wybory lokalne w marcu 2009 r. były ogólnie mówiąc wolne i sprawiedliwe.

47.   Ubolewa nad powolnością postępów w przekazywaniu kompetencji władzom lokalnym, zwłaszcza jeżeli chodzi o tworzenie funkcjonalnych rad gminnych, gdyż jest to podstawowy warunek zwiększenia udziału obywateli w podejmowaniu decyzji przez samorządy lokalne.

48.   Apeluje o zwiększenie odpowiedzialności i przejrzystości, zwłaszcza w dziedzinie kontroli wewnętrznej i zewnętrznej finansów władz lokalnych i podkreśla wagę decentralizacji i rozwoju zdolności władz lokalnych do wykonywania przekazanych im uprawnień.

49.   Z zadowoleniem przyjmuje pierwszoplanowe znaczenie, jakie podczas negocjacji nadano pełnemu zatrudnieniu, a także przyjęciu programu krajowego na rzecz wdrożenia wspólnotowego dorobku prawnego, odnotowując jednocześnie bardzo słabe postępy w drodze do skutecznej realizacji polityki i reformy konstytucyjnej.

50.   Zwraca uwagę na specjalne sprawozdanie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 16/2009 w sprawie gospodarowania pomocą przedakcesyjną przyznaną Turcji przez Komisję Europejską i zachęca ją do zastosowania tych zaleceń, wytyczając cele i realizując programy na podstawie kryteriów przystąpienia.

51.   Wyraża zadowolenie, że utworzono agencje ds. rozwoju i że zainteresowane podmioty lokalne i regionalne uczestniczą w przygotowaniu ich budżetów. Zwraca niemniej uwagę na brak precyzyjnego określenia kryteriów selekcji i brak przejrzystości tej procedury.

52.   Podkreśla niewielki stopień dostosowania do wspólnotowego dorobku prawnego w dziedzinie polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych.

53.   Wyraża nadzieję i przekonanie, że władze i inne instytucje tureckie szczegółowo przeanalizują wymienione braki i krytyczne komentarze i że podjęte zostaną odpowiednie środki prawne i administracyjne, żeby zaradzić stwierdzonym problemom.

Bruksela, 14 kwietnia 2010 r.

Pierwszy wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCARCEL SISO

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/41 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/41

---

Opinia Komitetu Regionów „Usprawnienie dyrektyw SEA i OOŚ”

(2010/C 232/07)

I.   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

A.   Uwagi ogólne oraz rola samorządów lokalnych i regionalnych

1.   Potwierdza znaczenie dyrektyw SEA i OOŚ jako podstawowych instrumentów polityki ochrony środowiska na poziomie lokalnym i regionalnym, ponieważ pozwalają one zapobiegać skutkom, które mogą mieć dla środowiska programy, plany lub projekty inwestycji publicznych bądź prywatnych.

2.   Zaznacza, że wdrożenie obu dyrektyw może wiązać się z dodatkowymi kosztami dla przedsiębiorstw i władz publicznych.

3.   Stwierdza jednak, że żadna z tych dwóch dyrektyw nie ustanawia obowiązkowych norm w zakresie ochrony środowiska, lecz pozostawia w gestii władz krajowych kontrolę jakości SEA i OOŚ.

4.   Przyznaje, że mimo zagwarantowania w dyrektywach SEA i OOŚ udziału społeczeństwa i przejrzystości w procesie podejmowania decyzji nadal istnieją wątpliwości, które należy rozwiać, a mianowicie kwestia początkowego etapu konsultacji publicznych oraz formy informacji i jej dostępu dla społeczeństwa.

5.   Zwraca uwagę, że obie dyrektywy pokrywają się w kilku kwestiach. Mimo że zajmują się różnymi zagadnieniami, dyrektywa SEA ma zastosowanie do niektórych planów i programów publicznych i prywatnych w fazie początkowej, a dyrektywa OOŚ do oceny projektów publicznych i prywatnych. Granica między definicją planu, programu i projektu nie zawsze jest jasna i pozostaje wątpliwość co do tego, czy przedmiot oceny spełnia kryteria wymagające zastosowania obu dyrektyw, czy tylko jednej z nich. Dlatego ocena powinna przebiegać w dwóch etapach.

6.   Podkreśla konieczność formalnego powiązania obu dyrektyw z dyrektywą o siedliskach, zwłaszcza gdy chodzi o aspekt odpowiedniej oceny, i planem działania na rzecz różnorodności biologicznej oraz z odpowiednio opracowaną metodologią służącą do pomiaru wpływu zmian klimatu.

B.   Dyrektywa w sprawie oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ)

7.   Potwierdza, że wszystkie państwa członkowskie utworzyły kompleksowe ramy regulacyjne i stosują dyrektywę OOŚ, w niektórych wypadkach wykraczając poza zawarte w dyrektywie wymogi minimalne.

8.   Niemniej jednak stwierdza, że niektóre dziedziny wymagają poprawy i domaga się, by między państwami członkowskimi prowadzone były dyskusje ekspertów, przede wszystkim w zakresie ustalania obowiązku przeprowadzenia oceny, udziału społeczeństwa, jakości danych, procedur OOŚ w kontekście transgranicznym oraz koordynacji OOŚ z innymi dyrektywami i strategiami politycznymi.

9.   Proponuje uproszczenie i objaśnienie mechanizmu ustalania obowiązku przeprowadzenia oceny przewidzianego w art. 4, powiązanym z załącznikami II i III, poprzez szczegółowe określenie kryteriów selekcji wymienionych w załączniku III oraz ustanowienie w dyrektywie kryteriów lub mechanizmów uruchamiających. Stwierdza się, że niektóre państwa członkowskie, ustalając progi, często wykraczają poza przyznany im margines swobody i albo biorą pod uwagę tylko wybrane kryteria zawarte w załączniku III, albo też z góry wyłączają pewne projekty. Można do tego dodać liczne przypadki nieuwzględniania skutków łącznych oraz praktykę „rozdrabniania” projektów, szczególnie w wypadku wielkich planów inwestycyjnych. W związku z tym Komitet proponuje wyszczególnienie technicznych cech projektów, które są ujęte w załącznikach I i II, aby sprecyzować ich zakres zastosowania.

10.   Zaleca wprowadzenie w dyrektywie obowiązku wytyczenia zakresu stosowania, by określić treść i zasięg zagadnień, które mają zostać włączone do systemu informacji o środowisku w ramach OOŚ, jak też przejrzystego procesu akredytacji konsultantów, tam gdzie ma on zastosowanie.

11.   W celu polepszenia jakości dyrektywy OOŚ, a tym samym jej skuteczności, zaleca również zawarcie w dyrektywie obowiązku oceny analizowanych rozwiązań alternatywnych, wyznaczenia okresu ważności OOŚ, a także zbadania ewentualnych istotnych skutków, które może mieć dla środowiska realizacja danych projektów, oraz skuteczności ustalonych środków ochronnych i naprawczych.

12.   Kładzie nacisk na umożliwienie społeczeństwu, w rozsądnym terminie, rzeczywistego udziału w procesie podejmowania decyzji. Konsultacje publiczne muszą być rozpoczynane jak najwcześniej, np. podczas wytyczania zakresu stosowania oraz ustalania obowiązku przeprowadzenia oceny. Należy również przyjąć minimalne wymogi dotyczące najlepszych sposobów udostępnienia dokumentacji OOŚ zainteresowanym podmiotom.

C.   Dyrektywa w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (SEA)

13.   Zwraca uwagę na różnice w zastosowaniu i skuteczności oddziaływania dyrektywy SEA w poszczególnych państwach członkowskich pod względem przepisów instytucjonalnych i prawnych oraz sposobu, w jaki państwa członkowskie postrzegają rolę, którą powinny odgrywać (1).

14.   Podkreśla, że wprawdzie konieczne jest nabycie większego doświadczenia w stosowaniu dyrektywy SEA, lecz zawiera ona wiele elementów, które pozostawiono do określenia przez każde z państw członkowskich i które można by doprecyzować podczas przeglądu. Zwraca uwagę na następujące kwestie:

| — | Jednoznaczne uregulowanie zakresu stosowania dyrektywy (art. 3 ust. 2 lit. a w połączeniu z ust. 3) w odniesieniu do potencjalnego wpływu planu lub programu na środowisko. |
| --- | --- |

—

Jednoznaczne uregulowanie zakresu stosowania dyrektywy (art. 3 ust. 2 lit. a w połączeniu z ust. 3) w odniesieniu do potencjalnego wpływu planu lub programu na środowisko.

| — | Dokładniejsze określenie informacji, które powinny znaleźć się w sprawozdaniu dotyczącym środowiska (art. 5 i zał. I). Wskazanie poprawnej skali danych, poziomu szczegółowości oceny oraz standardowego zbioru kryteriów dotyczących środowiska mogłoby poprawić skuteczność dyrektywy. |
| --- | --- |

—

Dokładniejsze określenie informacji, które powinny znaleźć się w sprawozdaniu dotyczącym środowiska (art. 5 i zał. I). Wskazanie poprawnej skali danych, poziomu szczegółowości oceny oraz standardowego zbioru kryteriów dotyczących środowiska mogłoby poprawić skuteczność dyrektywy.

| — | Umieszczenie w sprawozdaniu dotyczącym środowiska (art. 5 ust. 1) konkretnej definicji rozsądnych alternatyw o charakterze obowiązkowym. |
| --- | --- |

—

Umieszczenie w sprawozdaniu dotyczącym środowiska (art. 5 ust. 1) konkretnej definicji rozsądnych alternatyw o charakterze obowiązkowym.

| — | Wprowadzenie obowiązku określenia metod i wskaźników pozwalających na kontrolowanie znaczących skutków dla środowiska (art. 10) związanych z realizacją planów i projektów, a także skuteczności ustalonych środków ochronnych i naprawczych. |
| --- | --- |

—

Wprowadzenie obowiązku określenia metod i wskaźników pozwalających na kontrolowanie znaczących skutków dla środowiska (art. 10) związanych z realizacją planów i projektów, a także skuteczności ustalonych środków ochronnych i naprawczych.

15.   Przypomina o zaobserwowanym fakcie, iż włączenie SEA do planowania lokalnego i regionalnego zwiększa koszty o 0,1–1 % i wydłuża zwyczajowy czas udzielenia zezwoleń o 20–25 %, co należy uwzględnić we wszelkich zmianach wprowadzanych do systemu SEA.

16.   Aby zapewnić skuteczne wdrożenie dyrektywy SEA, konieczne jest, zdaniem Komitetu, rozbudowanie potencjału w państwach członkowskich. W związku z tym należy zaproponować silne zachęty do wzmocnienia potencjału, szczególnie poprzez kampanie mające na celu rekrutację i szkolenia ekspertów w dziedzinie SEA, a także poprzez przygotowanie odpowiednich wytycznych.

17.   Proponuje, by we wszystkich podejmowanych inicjatywach uwzględnić zasady pomocniczości, proporcjonalności i lepszego stanowienia prawa, rozpocząć szeroko zakrojoną debatę ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, poprawić ochronę środowiska, zwiększyć stopień harmonizacji oraz uprościć istniejące procedury.

18.   Zauważa, że można oszczędzić czas i pieniądze oraz uniknąć dublowania pracy, ponieważ podczas sporządzania planów zagospodarowania przestrzennego obywatele uzyskują już w ramach wysłuchania publicznego informacje na temat przewidywanych rozwiązań. Dlatego też SEA wydaje się zbędna jako środek zapewnienia udziału społeczeństwa. Strategiczne oceny oddziaływania na środowisko można przeprowadzać w celu zbadania alternatyw dotyczących przeznaczenia konkretnego, potencjalnie szkodliwego dla środowiska obiektu, dotyczących jego integralności środowiskowej bądź zastosowanych w nim technologii.

Bruksela, 15 kwietnia 2010 r.

Pierwszy Wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCARCEL SISO

---

(1)  Więcej informacji na temat stosowania i skuteczności oddziaływania obu dyrektyw można znaleźć w następujących opracowaniach Komisji Europejskiej:

1

http://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/eia_study_june_09.pdf,

http://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/study0309.pdf.

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/44 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/44

---

Opinia Komitetu Regionów „Przekształcenie dywidendy cyfrowej w korzyści społeczne i wzrost gospodarczy” oraz „Partnerstwo publiczno-prywatne na rzecz Internetu przyszłości”

(2010/C 232/08)

I.   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

Wspólne uwagi odnośnie do obu komunikatów

1.   Z zadowoleniem przyjmuje komunikaty Komisji pt. „Przekształcenie dywidendy cyfrowej w korzyści społeczne i wzrost gospodarczy” oraz „Partnerstwo publiczno-prywatne na rzecz Internetu przyszłości” zważywszy, że wykorzystanie dywidendy cyfrowej i rozwój Internetu przyszłości mogą znacząco przyczynić się do zmniejszenia przepaści cyfrowej i do realizacji celów strategii lizbońskiej oraz zadań określonych w strategii UE 2020, (która ma zastąpić strategię lizbońską), jak również do zaspokojenia pewnych istotnych potrzeb obywateli europejskich w sferze społecznej, kulturalnej i gospodarczej.

2.   Przypomina, że wielokrotnie zwracał uwagę na to, że utrzymująca się przepaść cyfrowa prowadzi do wyłączenia społecznego i zacofania gospodarczego. Urzeczywistnienie równości szans w zakresie dostępu cyfrowego i umiejętności informatycznych jest zatem niezbędne ze społecznego i gospodarczego punktu widzenia.

3.   Przypomina również, że e-integracja odgrywa zasadniczą rolę w realizacji celów inicjatywy „i2010 – Europejskie społeczeństwo informacyjne na rzecz wzrostu i zatrudnienia” (1), a tym samym także celów strategii lizbońskiej dotyczących rozwoju społeczno-gospodarczego (2).

4.   Podkreśla, że wymóg szerokopasmowego dostępu do Internetu po umiarkowanej cenie jest niezbędnym warunkiem spójności społecznej i terytorialnej i wzrostu gospodarczego, jak również e-integracji w obrębie Unii Europejskiej, zwłaszcza przy obecnym głębokim kryzysie gospodarczym i społecznym.

5.   Zauważa, że łącze szerokopasmowe, jako usługa porównywalna do innych mediów, takich jak woda i elektryczność, jest dziś coraz częściej uważane za usługę użyteczności publicznej (3). Z tego względu łącze szerokopasmowe powinno być dostępne po umiarkowanej cenie dla wszystkich obywateli Unii Europejskiej.

6.   Podkreśla istotną rolę odgrywaną przez władze lokalne i regionalne, która została uwzględniona w strategii i2010 na rzecz europejskiego społeczeństwa informacyjnego, zważywszy, że są one siłą napędową wzrostu gospodarczego na szczeblu lokalnym, a także wytwarzają, wykorzystują i posiadają wiele produktów i usług cyfrowych. W niektórych państwach członkowskich władze lokalne i regionalne posiadają również kompetencje w tym zakresie. Z tego względu powinny one być w pełni i skutecznie zaangażowane w zarządzanie społeczeństwem informacyjnym (4).

7.   Podkreśla w tym kontekście kluczową rolę i odpowiedzialność przypadające samorządom terytorialnym w przyczynianiu się do zapewnienia równego dostępu do łączy szerokopasmowych po rozsądnej cenie w regionach, w których same mechanizmy rynku zawodzą, w prowadzeniu projektów pilotażowych w zakresie niwelowania różnic pod względem dostępności elektronicznej oraz w opracowywaniu nowych podejść w dziedzinie internetowych usług publicznych skoncentrowanych na potrzebach obywatela (2).

8.   Jest zdania, że władze lokalne i regionalne powinny zaangażować się w szeroko zakrojoną współpracę na rzecz poprawy interoperacyjności w administracji publicznej i efektywnego świadczenia usług publicznych (5).

9.   Proponuje, by w pełni wykorzystać potencjał Europy w zakresie rozwoju usług informacyjno-komunikacyjnych (TIK) w sektorze publicznym i prywatnym i by w związku z tym wykorzystać TIK do poprawy usług świadczonych przez samorząd terytorialny w takich dziedzinach jak zdrowie, edukacja, porządek publiczny, bezpieczeństwo i usługi społeczne. Za doskonałą podstawę dla zdobywania umiejętności i wiedzy na szczeblu lokalnym w całej Unii służyć mogą wspierane przez UE partnerstwa publiczno-prywatne w dziedzinie usług użyteczności publicznej TIK między władzami lokalnymi i regionalnymi a MŚP zajmującymi się rozwojem TIK (6).

Szczegółowe uwagi do komunikatu Komisji „Przekształcenie dywidendy cyfrowej w korzyści społeczne i wzrost gospodarczy”

10.   Podziela pogląd Komisji, że przejście z analogowego systemu telewizji naziemnej w Europie na system cyfrowy zwolni niezwykle wartościowe częstotliwości radiowe dzięki większej wydajności cyfrowej formy przekazu. Owa „dywidenda cyfrowa” oferuje istotny potencjał, jeśli chodzi o świadczenia szerokiej gamy usług, ponieważ w zakresie omawianego pasma częstotliwości sygnały radiowe mogą przemieszczać się na dużych odległościach, a sprzęt wykorzystujący owe pasma może być z łatwością używany wewnątrz pomieszczeń. Komitet jest zatem przekonany, że dywidenda cyfrowa stanowi dla Europy niepowtarzalną okazję, aby zaspokoić stale rosnące zapotrzebowanie na widmo radiowe, a w szczególności, by zapewnić bezprzewodowe usługi szerokopasmowe na obszarach wiejskich i w ten sposób zmniejszyć przepaść cyfrową, by promować powszechniejsze wykorzystanie nowych usług bezprzewodowych, takich jak szerokopasmowa telefonia komórkowa nowej generacji, oraz by zapewnić wsparcie dla rozwoju naziemnej działalności nadawczej.

Dywidenda cyfrowa – narzędzie wspierania rozwoju gospodarczego

11.   Odnotowuje, że w zleconym przez Komisję badaniu pt. „Europejskie podejście do dywidendy cyfrowej” szacuje się, że całkowity potencjalny dochód wygenerowany dzięki dywidendzie cyfrowej w obrębie Unii Europejskiej na przestrzeni 15 lat wyniesie od 150 mld do 700 mld euro. Podkreśla w tym kontekście, że według europejskich ram regulacyjnych dotyczących sieci i usług łączności elektronicznej (7), które poddano niedawno przeglądowi, częstotliwości radiowe są dobrem publicznym, które ma istotną wartość społeczną, kulturalną i ekonomiczną.

12.   Stwierdza, że dostęp do dywidendy cyfrowej ułatwi świadczenie usług szerokopasmowych w całej Unii Europejskiej, przyczyniając się do urzeczywistnienia jednolitego rynku usług łączności elektronicznej oraz stanie się istotnym elementem wydajności i konkurencyjności gospodarki europejskiej.

Dywidenda cyfrowa – narzędzie zwalczania przepaści cyfrowej

13.   Wyraża przekonanie, że utrzymująca się przepaść cyfrowa utrudnia rozwój i utrzymanie spójności społecznej i dobrobytu oraz prowadzi do wykluczenia społecznego i gospodarczego. W tym kontekście inicjatywa i2010 powinna przyczynić się do poprawy jakości życia obywateli i, ogólnie, społeczeństwa (2).

14.   Dostrzega trudności, z jakimi borykają się rynki przy tworzeniu szybkich sieci szerokopasmowych za umiarkowaną cenę na pewnych obszarach geograficznych. Wzywa więc Komisję Europejską, by wspierała wykorzystywanie częstotliwości radiowych, które zostaną uwolnione, do opracowania polityki i wytycznych, które uznając niedoskonałość rozwiązań rynkowych, ułatwiałyby inicjatywy państwa i sektora publicznego zmierzające do stworzenia w tych rejonach otwartych sieci oddzielonych funkcjonalnie od świadczonych usług (3).

Zwolnienie zakresu częstotliwości i wynikające z tego korzyści dla rozwoju usług publicznych

15.   Podkreśla ponownie, że dostęp do bezprzewodowych łączy wysokiej jakości po przystępnej cenie może przyczynić się do ułatwienia dostępu do usług świadczonych przez samorządy terytorialne i podnieść ich jakość, ułatwiając jednocześnie wprowadzanie do obrotu produktów wytwarzanych przez mikroprzedsiębiorstwa oraz MŚP. Regiony i społeczności odizolowane, szczególnie regiony najbardziej oddalone, powinny osiągnąć znaczące korzyści z szerszego i szybszego dostępu do usług szerokopasmowych (8).

16.   Uważa, że wykorzystanie dywidendy cyfrowej pozwoliłoby rozwinąć usługi w ramach „e-administracji”, zwłaszcza w następującym zakresie: relacje użytkowników z administracją; wkład administracji w prowadzenie debaty publicznej (rozpowszechnianie niezbędnych informacji o charakterze publicznym, fora publiczne, konsultacje online oraz, w szerszym ujęciu, nowe mechanizmy konsultacji z obywatelami); relacje między przedsiębiorstwami i administracją (zgłaszanie danych społecznych i danych o zatrudnieniu, przekazywanie danych podatkowych i księgowych); wdrażanie technologii handlu elektronicznego na rynkach i w zakresie zamówień publicznych (e-zamówienia); stosowanie przez administracje nowych metod organizacji pracy (przeobrażenia zawodowe, praca zespołowa, telepraca). Wykorzystanie dywidendy cyfrowej pozwoliłoby również zrekompensować utrudnienia związane z peryferyjnym położeniem obszarów wiejskich dzięki poprawie komunikacji między administracją a użytkownikami, zarówno prywatnymi, jak i przedsiębiorstwami.

17.   Podkreśla, że jeden z lejtmotywów celu europejskiej polityki spójności 2007–2013 dotyczącego modernizacji gospodarki, koncentruje się na zwiększeniu atrakcyjności państw członkowskich, regionów i miast poprzez zagwarantowanie dostępu do nich oraz zapewnienie usług odpowiedniej jakości i na odpowiednim poziomie. Komitet jest zdania, że rozwój usług e-administracji wspiera tego rodzaju wysiłki i sprzyja wzrostowi gospodarki opartej na wiedzy dzięki stymulowaniu potencjału badawczego i innowacyjnego (2).

Koordynacja działań na szczeblu wspólnotowym

18.   Odnotowuje, że według badania pt. „Europejskie podejście do dywidendy cyfrowej” zapewnienie do 2015 r. właściwej koordynacji europejskiej całego zakresu częstotliwości radiowych stanowiących dywidendę cyfrową pozwoliłoby zwiększyć w okresie 15 lat ekonomiczny wpływ dywidendy o dodatkowe 20 mld – 50 mld euro. Dokładna kwota zależeć będzie głównie od rzeczywistego poziomu przyszłego popytu na zaawansowane usługi, takie jak nadawanie naziemne czy bezprzewodowe łącza szerokopasmowe.

19.   Przyjmuje ponadto do wiadomości, że zarówno CEPT (9) (Europejska Konferencja Administracji Poczty i Telekomunikacji), jak i RSPG (10) (Zespół ds. Polityki Widma Radiowego) nalegały, by wszelkie podejście zmierzające do harmonizacji miało charakter nieobowiązkowy. Szereg czynników przemawia za przyjęciem takiego nienakazowego podejścia: różnice w wielkości i topografii państw, poziom konkurencji z innymi platformami usługodawców, takimi jak satelity i sieć przewodowa, czy też wykorzystanie częstotliwości radiowych w krajach sąsiednich nienależących do UE. Komitet uważa ponadto, że zgodnie z zasadą pomocniczości, decyzja o przydzieleniu danego pasma częstotliwości radiowych konkretnemu użytkownikowi należy do państw członkowskich bądź do wyposażonych w odpowiednie kompetencje władz lokalnych i regionalnych. Jednocześnie uznaje potrzebę koordynowania na szczeblu europejskim technicznych warunków użytkowania, by zwiększyć korzyści skali w inwestycjach i zapewnić skuteczne wykorzystanie widma.

20.   Uważa zatem, że zharmonizowane podejście do dywidendy cyfrowej jest uzasadnione pod warunkiem, że będzie miało charakter nienakazowy i że uwzględni specyficzne uwarunkowania państw członkowskich i obrane przez nie strategie. Ponadto Komitet przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji, by podjąć decyzję w sprawie harmonizacji technicznych warunków wykorzystywania zakresu 800 MHz, a jednocześnie, by nie zobowiązywać państw członkowskich do otwarcia tego zakresu dla nowych aplikacji innych niż usługi nadawcze.

Dywidenda cyfrowa a polityka państw członkowskich w zakresie mediów

21.   Stwierdza, że polityka wspólnotowa w zakresie dywidendy cyfrowej będzie miała wpływ na politykę państw członkowskich w zakresie mediów, a konkretniej w zakresie rozwoju cyfrowej telewizji naziemnej. Każde państwo członkowskie Unii Europejskiej dysponuje obecnie ekwiwalentną liczbą zakresów częstotliwości telewizji krajowych. Jednakże przydział podzakresu częstotliwości na usługi inne niż działalność nadawcza będzie miała różny wpływ na te zakresy częstotliwości, w zależności od danego państwa członkowskiego, co może podważyć zasadę równego dostępu każdego państwa członkowskiego do widma radiowego. W związku z tym Komitet uważa, że polityka wspólnotowa w zakresie dywidendy cyfrowej powinna uwzględnić ten problem i że należy zadbać o to, by wszystkie państwa członkowskie dysponowały ekwiwalentnymi możliwościami prowadzenia polityki krajowej w zakresie rozwoju mediów cyfrowych.

22.   Podkreśla zasadniczą rolę usług medialnych w promowaniu różnorodności kulturowej, pluralizmu i demokracji uczestniczącej oraz w kształtowaniu i umacnianiu tożsamości społeczności lokalnych, regionalnych i narodowych w Europie. Zauważa, że telewizja naziemna jest nadal głównym narzędziem świadczenia obywatelom tego rodzaju usług. Uznaje oczekiwania i potrzeby obywateli w zakresie różnorodności programów, jakości usług oraz mobilności i świadczenia usług oferujących wartość dodaną, również za pośrednictwem platform naziemnych.

Dywidenda cyfrowa a polityka urbanistyczna oraz polityka ochrony środowiska

23.   Odnotowuje, że wykorzystywanie dywidendy cyfrowej w łączności bezprzewodowej wymagać będzie zastosowania większej liczby anten niż w wypadku działalności nadawczej, co może mieć wpływ na planowanie przestrzenne i środowisko. Zauważa również, że odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa zazwyczaj na władzach lokalnych i regionalnych. Zwraca zatem uwagę na potrzebę znalezienia właściwej równowagi między nieuniknionym stosowaniem nowych sieci a wykonywaniem wspomnianych kompetencji.

Uwagi szczegółowe do komunikatu Komisji „Partnerstwo publiczno-prywatne na rzecz Internetu przyszłości”

Badania naukowe i rozwój

24.   Wyraża zadowolenie z faktu, że Komisja zaangażowała się we wspieranie badań naukowych i rozwoju technologicznego w dziedzinie Internetu przyszłości za pośrednictwem siódmego programu ramowego, kreśląc cele wykraczające poza obecne, godne odnotowania osiągnięcia; zaleca w związku z tym, by wykorzystać program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji do promowania przyszłych aplikacji internetowych. W szczególności Komitet wzywa, tak jak czynił to już w swoich wcześniejszych opiniach (11), do skoordynowanego korzystania z siódmego programu ramowego, funduszy strukturalnych oraz programu na rzecz konkurencyjności i innowacji, ponieważ jest to konieczne dla konkurencyjności UE i synergii pomiędzy strategiami politycznymi w dziedzinie spójności, badań naukowych, szkolnictwa wyższego i innowacji na szczeblu krajowym i regionalnym (6).

25.   Stwierdza, że istnieje ogólny brak koordynacji w niektórych sektorach, takich jak kształcenie, innowacje, badania naukowe, inwestycje i wprowadzanie do obrotu innowacyjnych rozwiązań w zakresie TIK. W tym kontekście koncept „zorientowanych na użytkownika innowacji” może stanowić niezbędne narzędzie poprawy, które wykorzystuje coraz więcej regionów i miast w Europie i które okazało się istotnym czynnikiem stymulującym zarówno inwestycje w badania i rozwój, jak też wprowadzanie na rynek ostatnich innowacji. W związku z tym zaleca, by poświęcono tej koncepcji więcej uwagi w komunikacie Komisji Europejskiej (6).

26.   Przypomina, że podkreślał już wcześniej wagę ścisłego powiązania badań i rozwoju z praktykami przemysłowymi i dlatego wzywa państwa członkowskie i Komisję do podjęcia wszelkich możliwych kroków w celu jak najszybszego praktycznego zastosowania badań naukowych, zarówno komercyjnego, jak i w sferze publicznej (6).

27.   Przypomina, że władze lokalne i regionalne mogą tworzyć innowacyjne środowisko sprzyjające badaniom oraz szukać nowych dróg współpracy instytucjonalnej pomiędzy sektorem publicznym i prywatnym oraz nowych możliwości ponadgranicznej współpracy regionalnej. Oprócz inwestycji ze strony władz lokalnych i regionalnych wymaga to także wsparcia finansowego ze strony państw członkowskich i UE (12).

Interoperacyjność

28.   Zwraca uwagę, że rozwój interaktywnych platform, takich jak Web 2.0, stał się obecnie bardziej przydatny ze względu na ich skomplikowane funkcje wymiany informacji i zaawansowaną interoperacyjność między znaczną liczbą sieci, co umożliwia tworzenie lub dostarczanie zawartości stron samodzielnie bądź we współpracy z innymi. W tym kontekście szybki rozwój technologii masowego przechowywania danych jest bardzo istotny dla baz danych administracji publicznych, które będą zawierać opis przedmiotów identyfikowanych na podstawie ich adresu internetowego (13).

29.   Uważa, że wysiłki podejmowane w celu ułatwienia powstawania innowacyjnych rynków i osiągnięcia interoperacyjności i wspólnych standardów zależą od nieustającego wsparcia i udziału władz krajowych, lokalnych i regionalnych i podkreśla, że wysiłkom tym muszą towarzyszyć działania na szczeblu lokalnym i regionalnym.

Bezpieczeństwo danych i poszanowanie prywatności

30.   Uważa, że przy tworzeniu infrastruktury Internetu przyszłości i związanych z nim usług należy bezwzględnie zapewnić spełnienie wszystkich wymogów bezpieczeństwa na każdym szczeblu, by zagwarantować odpowiednie standardy w zakresie zachowania poufności i ochrony danych osobowych oraz zapobiec nieupoważnionemu śledzeniu wszelkiego rodzaju informacji osobowych i profilowaniu użytkowników, co dotyczy m.in. preferencji zakupowych, stanu zdrowia, dokumentacji zdrowotnej itd. (13).

31.   Jest zdania, że zapewnienie ochrony prywatności zależy od pewnych czynników, w tym organizacji organów publicznych (w większości działających na szczeblu lokalnym), zgodności przepisów na szczeblu europejskim, rozpowszechniania kultury innowacyjności wśród pracowników administracji publicznej, także poprzez stosowanie wspólnego kodeksu etyki, oraz zarządzania aplikacjami związanymi z TIK (13).

32.   Wzywa do zorganizowania szeroko zakrojonych szkoleń dla wszystkich pracowników, ze szczególnym uwzględnieniem wyspecjalizowanego personelu technicznego (w takich dziedzinach jak administracja sieci, systemy, bezpieczeństwo, ochrona prywatności itd.), pracowników bezpośrednio zaangażowanych w procesy bezpieczeństwa, w których wykorzystywane są różne metodologie, oraz pracowników ogólnie lub pośrednio zajmujących się procesami innowacji i unowocześniania (np. szkolenia w zakresie obsługi komputera dla konsumentów) (13).

33.   Przypomina, że już wcześniej zalecał wspieranie i wzmocnienie wysiłków mających na celu zapobieganie problemom związanym z bezpieczeństwem sieci i informacji, zajmowanie się nimi i rozwiązywanie ich na odpowiednio wczesnym etapie, co jest zadaniem realizowanym przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa Sieci i Informacji (ENISΑ) (2).

Potrzeba wspólnych działań na szczeblu europejskim w celu rozwijania Internetu przyszłości

34.   Przyjmuje z zadowoleniem intencję Komisji, by włączyć Forum Internetu Przyszłości (FIF, z ang. Future Internet Forum) w realizację propozycji zawartych w komunikacie, gdyż potrzebna jest koordynacja działań na szczeblu europejskim, by uniknąć rozproszenia wysiłków i określić wspólne cele leżące w interesie publicznym. Z racji tego, że władze lokalne i regionalne odgrywają ważną rolę w rozwoju Internetu przyszłości, Komitet uważa, że powinny one mieć możliwość udziału w FIF; apeluje w związku z tym do Komisji o przedstawienie odpowiednich propozycji.

Bruksela, 15 kwietnia 2010 r.

Pierwszy Wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCÁRCEL SISO

---

(1)  COM(2005) 229 wersja ostateczna.

1

(2)  CdR 5/2008 fin.

2

(3)  CdR 304/2008 fin.

3

(4)  CdR 247/2009 fin.

4

(5)  CdR 10/2009 fin.

5

(6)  CdR 156/2009 fin.

6

(7)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/140/WE z dnia 25 listopada 2009 r., Dz.U. L 337 z 18.12.2009.

7

(8)  CdR 252/2005 fin.

8

(9)  Sprawozdanie CEPT nr 22 – Sprawozdanie (Część B) opracowane przez CEPT dla Komisji Europejskiej w ramach wykonania mandatu w zakresie rozważań technicznych dotyczących możliwości harmonizacji dywidendy cyfrowej, 1/7/2008.

9

(10)  Opinia RSPG pt. „EU spectrum policy implications on the digital dividend”(Konsekwencje dywidendy cyfrowej dla polityki UE w zakresie widma radiowego), 14/2/2007 – Opinia RSPG na temat dywidendy cyfrowej, 18/9/2009.

10

EU spectrum policy implications on the digital dividend

(11)  CdR 263/2007 fin.

11

(12)  CdR 84/2007 fin.

12

(13)  CdR 247/2009.

13

---

| 27.8.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 232/49 |
| --- | --- | --- | --- |

27.8.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 232/49

---

Opinia Komitetu Regionów „Opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE”

(2010/C 232/09)

I.   ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

1.   Przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji Europejskiej, by sporządzić komunikat w sprawie: „Przygotowanie się na przyszłość: opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE” (komunikat w sprawie kluczowych technologii wspomagających [ang. key enabling technologies – KET]).

2.   Odnotowuje, że technologie te mają potencjał, by stać się wartościowym atutem dla obywateli, przedsiębiorstw i organów administracji, i mogą przyczynić się do poprawy produktów oraz jakości usług publicznych.

3.   Przyjmuje z zadowoleniem odniesienia do innych dokumentów i sprawozdań na ten temat, takich jak komunikat w sprawie: „Nanonauka i nanotechnologia: Plan działań dla Europy na lata 2005-2009” (sprawozdanie w sprawie nanotechnologii), które przyczyniają się do przyszłego rozwoju kluczowych technologii wspomagających (KET). Odnotowuje, że w komunikacie w sprawie KET nanotechnologia została określona jako jedna z pięciu kluczowych technologii wspomagających o największym znaczeniu strategicznym.

4.   Odnotowuje pierwszoplanową rolę władz lokalnych i regionalnych w propagowaniu rzeczowego dialogu z ogółem społeczeństwa i w podejmowaniu na szczeblu najbliższym obywateli problemów wywołujących zaniepokojenie opinii publicznej.

5.   Popiera zaproponowane w komunikacie w sprawie KET zwiększenie nacisku na wspólne programowanie strategiczne i projekty pokazowe, a także dążenie do bardziej strategicznego i skoordynowanego podejścia nie tylko ze strony UE i państw członkowskich, lecz również regionów.

6.   Przyjmuje z zadowoleniem fakt odniesienia się w omawianym komunikacie w sprawie KET do wsparcia dla regionalnych klastrów i sieci innowacji; ma to zasadnicze znaczenie dla tworzenia i utrzymywania innowacyjnych rozwiązań na światowym poziomie, a także służy głębokiemu powiązaniu ośrodków wiedzy z danym regionem.

7.   Uznaje znaczenie KET dla międzynarodowej konkurencyjności UE i jej zrównoważonego rozwoju; podkreśla, że należy zintensyfikować wymianę doświadczeń i sprawdzonych rozwiązań między państwami członkowskimi i innymi regionami europejskimi oraz zwraca uwagę na znaczenie korzystania ze sprawdzonych rozwiązań na całym świecie.

8.   Potwierdza wagę synergii między programami ramowymi, funduszami strukturalnymi i krajowymi strategiami dla realizacji szerszych celów UE w zakresie konkurencyjności i spójności.

9.   Uznaje znaczenie przeglądu zasad pomocy państwa w zakresie innowacji i zwraca się do Komisji o stałe informowanie go o rozwoju sytuacji w tym zakresie.

10.   Popiera propozycję Komisji dotyczącą powołania grupy ekspertów wysokiego szczebla, której zadaniem byłoby opracowanie wspólnej strategii długoterminowej w zakresie KET i wnosi, by Komisja od etapu początkowego stale informowała go o działaniu tej grupy, w tym o przeprowadzonych przez nią analizach i o jej zaleceniach politycznych.

11.   Podziela wyrażoną w sprawozdaniu w sprawie nanotechnologii opinię, że w procesie rozwoju nanotechnologii należy połączyć aspekty związane ze zdrowiem, bezpieczeństwem i ochroną środowiska, a także nawiązać rzeczywisty dialog ze wszystkimi zainteresowanymi stronami.

12.   Uznaje znaczenie wnikliwego przeglądu istniejących przepisów UE zgodnie z wnioskiem Parlamentu Europejskiego i zsynchronizowania ich z przepisami i normami regionalnymi, gdyż nadmierna różnorodność przepisów może być niekorzystna dla międzynarodowej konkurencyjności europejskich regionów i państw członkowskich.

13.   Uważa, że proponowane działania, zwłaszcza w odniesieniu do obecnego brzmienia komunikatu w sprawie KET, nie budzą sprzeciwu, jeżeli chodzi o ich zgodność zarówno z zasadą pomocniczości, jak i proporcjonalności.

Wpływ KET na konkurencyjność i innowacje

14.   Podkreśla znaczenie KET jako podstawy praktycznych zastosowań, ich potencjalną rolę w nowym europejskim planie na rzecz innowacji oraz ich możliwości w zakresie podniesienia jakości życia i konkurencyjności europejskich regionów.

15.   Uznaje, że należy nie tylko zwracać stałą uwagę na konkurencyjność poszczególnych sektorów, lecz również uwzględnić fakt, że przyszły dobrobyt Europy będzie coraz bardziej zależny od działalności międzysektorowej (1).

16.   Odnotowuje, że propagowanie różnorodnych zastosowań konkretnej wiedzy w wielu łańcuchach innowacji może doprowadzić do tworzenia nowych miejsc pracy na wszystkich szczeblach i pomóc utrzymać wiedzę w danym regionie (1).

17.   Apeluje o przeprowadzenie przeglądu programu ramowego UE w zakresie badań i rozwoju technologicznego (PR) i większe dostosowanie go do potrzeb MŚP, tak by ułatwić ich udział we wspólnych projektach europejskich i zwiększyć potencjał rozwoju KET na szczeblu regionalnym.

18.   Stwierdza, że już dziś Europa jest mniej atrakcyjnym miejscem dla inwestycji przemysłowych w dziedzinie KET.

Aspekty społeczne KET

19.   Zgadza się z wyrażoną w komunikacie w sprawie KET opinią, że ważne jest, by społeczeństwo posiadało wiedzę na temat KET i rozumiało ich znaczenie; uznaje także wagę proaktywnej strategii realizowanej z udziałem różnych zainteresowanych stron w celu podjęcia problemów wywołujących niepokój obywateli i informowania ich w sposób otwarty o korzyściach i zagrożeniach związanych z nowymi technologiami.

20.   Przypomina o wyrażanej w swych wcześniejszych opiniach (2) potrzebie rzetelnego zrozumienia korzyści i zagrożeń związanych z nowymi technologiami, a także przekazywania informacji na ich temat, oraz o potrzebie przeprowadzania w razie konieczności badań w celu lepszego zrozumienia ewentualnych zagrożeń oraz oczekiwanych korzyści.

21.   W związku z tym przyjmuje z zadowoleniem przyznanie większej roli Europejskiej Grupie do spraw Etyki w rzeczowej debacie na temat możliwości i zagrożeń związanych z bio- i nanotechnologiami.

22.   Zgadza się z potrzebą omówienia oczekiwań i obaw społeczeństwa, tak jak wspomniano w sprawozdaniu w sprawie nanotechnologii i dołączonych do niego dokumentach.

23.   Zachęca do promowania współpracy w obszarze zagadnień etycznych i społeczno-gospodarczych między szczeblem unijnym, krajowym i regionalnym.

24.   Uważa, że UE powinna powołać europejską grupę zadaniową ds. innowacji społecznych, która nie działałaby w oderwaniu od polityki przemysłowej UE, lecz raczej stanowiła jej kluczowy element (1).

25.   Wzywa państwa członkowskie, aby wspólnie z wchodzącymi w ich skład regionami podejmowały skoordynowane decyzje dotyczące polityki w zakresie innowacji, a także środków i narzędzi służących jej pobudzaniu, tak aby efekty osiągnięte dzięki tej polityce mogły sprostać potrzebom występującym na szczeblu lokalnym i regionalnym (3).

26.   Z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, by w ramach polityki handlowej i dwustronnych umów dążyć do położenia kresu niedozwolonym subwencjom w krajach trzecich, a co za tym idzie, konkurencji opartej na subwencjach. O ile kraje trzecie nie są gotowe do przyjęcia tych warunków, UE i państwa członkowskie powinny bronić swych interesów technologicznych i gospodarczych skutecznymi środkami, by zapewnić Europie kluczowe technologie wspomagające, a w rezultacie gospodarkę opartą na wiedzy.

Infrastruktura i spójność

27.   Apeluje o położenie większego nacisku na podnoszenie świadomości na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz na zachęcanie do poprawienia infrastruktury, gdyż są to niezbędne elementy rozwoju i wdrażania KET.

28.   Zwraca uwagę na fakt, że europejska infrastruktura badawcza leży głównie w Europie Zachodniej i że należy propagować lepszą dystrybucję geograficzną w tym zakresie.

29.   Uznaje potrzebę opracowania ram na szczeblu europejskim w celu zadbania o skuteczniejsze działanie infrastruktury badawczej i o usunięcie przeszkód w badaniach międzynarodowych.

30.   Nalega, aby europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej (EUWT) uznać za alternatywny instrument prawny służący tworzeniu infrastruktur badawczych o wymiarze europejskim.

31.   Podkreśla wagę władz lokalnych i regionalnych w propagowaniu wspólnych programów badawczych, gdyż są to kluczowe podmioty uczestniczące w opracowywaniu regionalnych strategii badań i innowacji; do nich należy często zarządzanie instytucjami badawczymi i to one wspierają tworzenie warunków sprzyjających innowacji.

32.   Proponuje wprowadzenie zachęt w ramach funduszy strukturalnych w celu wsparcia badań i innowacji, w tym zróżnicowanych stawek i dotacji sprzyjających inwestycjom w projekty w tym zakresie.

33.   Zachęca regiony i miasta do wspierania innowacji i przekazywania wiedzy między bazą naukową a przemysłem, poprawienia dostępności kapitału wysokiego ryzyka, również w odniesieniu do współpracy transgranicznej, a także do wspierania podmiotów stosujących innowacje technologiczne w patentach i do ich wykorzystywania.

34.   Podkreśla szczególną rolę polityki spójności we wspieraniu innowacyjnej działalności w regionach.

35.   Odnotowuje, że Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) może zapewnić wsparcie finansowe na rozwój umiejętności i modernizację struktur i systemów edukacyjnych poprzez finansowanie inkubatorów przedsiębiorczości i parków naukowych, a tym samym ułatwianie kontaktów między MŚP a uczelniami.

Zwiększenie udziału MŚP w partnerstwach publiczno-prywatnych

36.   Podkreśla, że w ramach europejskiej polityki przemysłowej należy zwracać większą uwagę na interakcję między dużymi, średnimi i małymi przedsiębiorstwami, a zwłaszcza między MŚP a ośrodkami badawczymi (1); akcentuje ponadto kluczowe znaczenie wykwalifikowanej siły roboczej dla tej interakcji i dla zakorzenienia przemysłu na szczeblu regionalnym.

37.   Przypomina zasadniczą rolę współpracy między instytucjami publicznymi i sektorem prywatnym, ze szczególnym uwzględnieniem zaangażowania uniwersytetów, szkół wyższych i ośrodków badawczych (4). Odnotowuje znaczenie powiązania programu nauczania uniwersyteckiego z technologiami istotnymi dla siły roboczej danego regionu, by utrzymać tam wiedzę i konkurencyjność.

38.   Nalega, by w ramach wykorzystywania funduszy strukturalnych przez regiony przesunięto akcenty na pobudzenie w szczególności popytu na badania i innowacje, a także na wsparcie powstałej w odpowiedzi na potrzeby użytkowników, otwartej innowacji jako potencjału regionalnego (5).

Rozwój sytuacji w konkretnych sektorach

39.   Uznaje, że w wielu sektorach zaczynają się już co pewien czas pojawiać spektakularne innowacje w zakresie produktów i marketingu, na przykład w sektorze spożywczym i farmaceutycznym (nauki biologiczne), technologii biomedycznej, a także w przemyśle motoryzacyjnym i w systemach zaawansowanych technologii (1).

40.   Zwraca uwagę na fakt, że biotechnologia, oprócz zastosowań w dziedzinie ochrony zdrowia, żywności i pasz, jest źródłem przyszłościowych rozwiązań alternatywnych w branży przemysłu chemicznego (2).

41.   Apeluje o rozwijanie współistnienia różnych praktyk rolniczych, nie tylko z uwagi na dobrą praktykę rolniczą, ale także pod kątem opartej na tolerancji i zaufaniu wymiany informacji, koordynacji i współpracy pomiędzy sąsiadującymi ze sobą rolnikami (2).

42.   Z zadowoleniem przyjmuje działania Komisji mające na celu zapewnienie bezpiecznego i skutecznego wykorzystania nowoczesnej biotechnologii w krajach rozwijających się oraz rozwój umiejętności oceniania ryzyka i zarządzania nim przez te kraje, tak by wesprzeć zachowanie i zrównoważone wykorzystanie zasobów genetycznych w tych krajach (2).

43.   Podkreśla potrzebę opracowania odpowiednich metod oceny bezpieczeństwa nanotechnologii, a także stworzenia stosownych ram politycznych i prawnych, zanim nastąpi dalsza penetracja rynku.

44.   Podkreśla potrzebę nadania priorytetowego znaczenia opracowaniu rzetelniejszej oceny zgodności technologii z zasadami zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza poprzez skupienie się na początkowym etapie ich rozwoju, zanim będą one bliskie wprowadzenia na rynek. Odnotowuje, że może to ostatecznie doprowadzić do opracowania niezależnych ram metodologicznych służących sporządzaniu ocen ryzyka i zarządzaniu nim, a także do przeprowadzania badań na temat ich wpływu na społeczeństwo.

45.   Wzywa do wzmocnienia funkcji prognozowania we wszystkich służbach Komisji Europejskiej, zwłaszcza w zakresie technologii, by ułatwić wczesne wykrywanie nowo pojawiających się problemów. Należy dokonać oceny istotności, spójności i efektywności prawodawstwa i polityki, ich wdrażania oraz oddziaływania na społeczeństwo i gospodarkę (2).

Bruksela, 14 kwietnia 2010 r.

Pierwszy Wiceprzewodniczący Komitetu Regionów

Ramón Luis VALCÁRCEL SISO

---

(1)  CdR 39/2006 fin.

1

(2)  CdR 174/2007 fin.

2

(3)  CdR 283/2008 fin.

3

(4)  CdR 83/2007 fin.

4

(5)  CdR 263/2007 fin.

5

---