# Publicatieblad C 18/2011

| | ISSN 1725-2474
  doi:10.3000/17252474.C_2011.018.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 18 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 54e jaargang19 januari 2011 |

ISSN 1725-2474

doi:10.3000/17252474.C_2011.018.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 18

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

54e jaargang19 januari 2011

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 462e plenaire zitting op 28 en 29 april 2010 |
| 2011/C 018/01 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Versterking van het Europese model voor de agrovoedingssector (verkennend advies) | 1 |
| 2011/C 018/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Europees landbouwmodel: productkwaliteit en consumentenvoorlichting als concurrentiefactoren (verkennend advies) | 5 |
| 2011/C 018/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De rol van het maatschappelijk middenveld in de betrekkingen tussen de EU en Montenegro | 11 |
| 2011/C 018/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Onderwijs met het oog op integratie: een middel in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting (verkennend advies) | 18 |
| 2011/C 018/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Kredietverstrekking aan consumenten en huishoudens: wanpraktijken (initiatiefadvies) | 24 |
| 2011/C 018/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Een Europees statuut voor stichtingen (initiatiefadvies) | 30 |
| 2011/C 018/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De Europese scheepsbouwindustrie in het licht van de huidige crisis | 35 |
| 2011/C 018/08 | Advies van de gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap over Nieuwe tendensen betreffende zelfstandige arbeid: in economische afhankelijkheid verrichte zelfstandige arbeid (initiatiefadvies) | 44 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

462e plenaire zitting op 28 en 29 april 2010

2011/C 018/01

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Versterking van het Europese model voor de agrovoedingssector (verkennend advies)

1

2011/C 018/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Europees landbouwmodel: productkwaliteit en consumentenvoorlichting als concurrentiefactoren (verkennend advies)

5

2011/C 018/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De rol van het maatschappelijk middenveld in de betrekkingen tussen de EU en Montenegro

11

2011/C 018/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Onderwijs met het oog op integratie: een middel in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting (verkennend advies)

18

2011/C 018/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Kredietverstrekking aan consumenten en huishoudens: wanpraktijken (initiatiefadvies)

24

2011/C 018/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Een Europees statuut voor stichtingen (initiatiefadvies)

30

2011/C 018/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over De Europese scheepsbouwindustrie in het licht van de huidige crisis

35

2011/C 018/08

Advies van de gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap over Nieuwe tendensen betreffende zelfstandige arbeid: in economische afhankelijkheid verrichte zelfstandige arbeid (initiatiefadvies)

44

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 462e plenaire zitting op 28 en 29 april 2010 |
| 2011/C 018/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Groenboek — Hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid(COM(2009) 163 definitief) | 53 |
| 2011/C 018/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bouwen aan een duurzame toekomst voor de aquacultuur — Een nieuw elan voor de strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur(COM(2009) 162 definitief) | 59 |
| 2011/C 018/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement Het BBP en verder — Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld(COM(2009) 433 definitief) | 64 |
| 2011/C 018/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad Partnerschap Europese Unie-Afrika — Afrika en Europa met elkaar verbinden: naar een nauwere samenwerking op het gebied van vervoer(COM(2009) 301 definitief) | 69 |
| 2011/C 018/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Solidariteit in de gezondheidszorg: verkleining van de ongelijkheid op gezondheidsgebied in de EU(COM(2009) 567 definitief) | 74 |
| 2011/C 018/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, en de inhoud van de verleende bescherming(COM(2009) 551 definitief/2 — 2009/0164 (COD)) | 80 |
| 2011/C 018/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende minimumnormen voor de procedures in de lidstaten voor de verlening of intrekking van internationale bescherming(COM(2009) 554 definitief — 2009/0165 (COD)) | 85 |
| 2011/C 018/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake beheerders van alternatieve beleggingsfondsen en tot wijziging van de Richtlijnen 2004/39/EG en 2009/.../EG(COM(2009) 207 definitief — 2009/0064 (COD)) | 90 |
| 2011/C 018/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het 25e jaarverslag van de Commissie over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht (2007)(COM(2008) 777 definitief) | 95 |
| 2011/C 018/18 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's betreffende De handhaving van het consumentenacquis(COM(2009) 330 definitief) | 100 |
| 2011/C 018/19 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité Voor een versterkte handhaving van intellectuele-eigendomsrechten in de interne markt(COM(2009) 467 definitief) | 105 |
| 2011/C 018/20 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad over de deelneming van de Gemeenschap aan een gemeenschappelijk onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma voor de Oostzee (BONUS-169) dat door verschillende lidstaten is opgezet(COM(2009) 610 definitief — 2009/0169 (COD)) | 109 |
| 2011/C 018/21 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende financiële bijdragen van de Europese Unie aan het Internationaal Fonds voor Ierland (2007-2010)(COM(2010) 12 — 2010/0004 (COD)) | 114 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

462e plenaire zitting op 28 en 29 april 2010

2011/C 018/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het Groenboek — Hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid(COM(2009) 163 definitief)

(COM(2009) 163 definitief)

53

2011/C 018/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bouwen aan een duurzame toekomst voor de aquacultuur — Een nieuw elan voor de strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur(COM(2009) 162 definitief)

(COM(2009) 162 definitief)

59

2011/C 018/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement Het BBP en verder — Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld(COM(2009) 433 definitief)

(COM(2009) 433 definitief)

64

2011/C 018/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad Partnerschap Europese Unie-Afrika — Afrika en Europa met elkaar verbinden: naar een nauwere samenwerking op het gebied van vervoer(COM(2009) 301 definitief)

(COM(2009) 301 definitief)

69

2011/C 018/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Solidariteit in de gezondheidszorg: verkleining van de ongelijkheid op gezondheidsgebied in de EU(COM(2009) 567 definitief)

(COM(2009) 567 definitief)

74

2011/C 018/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, en de inhoud van de verleende bescherming(COM(2009) 551 definitief/2 — 2009/0164 (COD))

(COM(2009) 551 definitief/2 — 2009/0164 (COD))

80

2011/C 018/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende minimumnormen voor de procedures in de lidstaten voor de verlening of intrekking van internationale bescherming(COM(2009) 554 definitief — 2009/0165 (COD))

(COM(2009) 554 definitief — 2009/0165 (COD))

85

2011/C 018/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake beheerders van alternatieve beleggingsfondsen en tot wijziging van de Richtlijnen 2004/39/EG en 2009/.../EG(COM(2009) 207 definitief — 2009/0064 (COD))

(COM(2009) 207 definitief — 2009/0064 (COD))

90

2011/C 018/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Het 25e jaarverslag van de Commissie over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht (2007)(COM(2008) 777 definitief)

(COM(2008) 777 definitief)

95

2011/C 018/18

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's betreffende De handhaving van het consumentenacquis(COM(2009) 330 definitief)

(COM(2009) 330 definitief)

100

2011/C 018/19

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité Voor een versterkte handhaving van intellectuele-eigendomsrechten in de interne markt(COM(2009) 467 definitief)

(COM(2009) 467 definitief)

105

2011/C 018/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad over de deelneming van de Gemeenschap aan een gemeenschappelijk onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma voor de Oostzee (BONUS-169) dat door verschillende lidstaten is opgezet(COM(2009) 610 definitief — 2009/0169 (COD))

(COM(2009) 610 definitief — 2009/0169 (COD))

109

2011/C 018/21

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende financiële bijdragen van de Europese Unie aan het Internationaal Fonds voor Ierland (2007-2010)(COM(2010) 12 — 2010/0004 (COD))

(COM(2010) 12 — 2010/0004 (COD))

114

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

462e plenaire zitting op 28 en 29 april 2010

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/1 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/1

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Versterking van het Europese model voor de agrovoedingssector” (verkennend advies)

2011/C 18/01

Rapporteur: José María ESPUNY MOYANO

Corapporteur: Carlos TRÍAS PINTO

Het Spaanse voorzitterschap van de EU heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité in een brief van 23 juli 2009 verzocht om overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een advies uit te brengen over de

„Versterking van het Europese model voor de agrovoedingssector” (verkennend advies).

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 maart 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft dit advies tijdens zijn 462e zitting van 28 en 29 april 2010 (vergadering van 28 april) met 124 stemmen voor en 1 stem tegen, bij 3 onthoudingen goedgekeurd.

1.   Het communautaire model voor de agrovoedingssector van vandaag

1.1   Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is niet alleen het eerste gemeenschappelijke beleid in de ware zin van het woord, met als hoogtepunt de recente uitbreiding van bevoegdheden ingevolge het Verdrag van Lissabon, maar omvat tevens een eigen model voor de agrovoedingssector. Europa mag dus niet vergeten dat het hier om een beleid van het grootste strategische belang gaat, dat zijn stempel moet drukken op internationaal niveau.

1.2   Het GLB heeft van meet af aan en tijdens de opeenvolgende wijzigingen van de verdragen zijn doelstellingen gehandhaafd maar heeft zich niettemin in de loop van bijna vijftig jaar aangepast aan de nieuwe behoeften die door de gebeurtenissen werden geschapen: we denken aan de hervorming van de beheersinstrumenten en -systemen, de begrotingen, de behoeften van de samenleving en de openstelling naar derde landen. Vandaag de dag beschikken we over een duurzaam model voor de agrovoedingssector dat steeds meer steunt op de combinatie van economische, ecologische en maatschappelijke overwegingen.

1.3   Het Europese model voor de agrovoedingssector heeft in dit proces op redelijke wijze voldaan aan zijn wezenlijke doelstellingen: de bevolking gezonde en veilige voedingsmiddelen leveren, een economisch agrovoedingsmiddelensysteem opbouwen dat een internationale leidersrol vervult, en zorgen voor een gevarieerde productie van goede kwaliteit die door de consumenten wordt gewaardeerd.

2.   Plus- en minpunten

2.1   Hoewel de balans dus over het algemeen positief blijft, is het ook duidelijk dat er in het ontwikkelingsproces moet worden nagedacht over vooruitgang en verbeteringen in het model. Het gaat met name om de volgende punten:

| — | er zijn gemeenschappelijke instrumenten nodig die de volatiliteit kunnen opvangen van de prijzen, die de komende jaren weer zouden kunnen stijgen, zodat gebeurtenissen als die in 2007 en 2008 worden vermeden; |
| --- | --- |

—

er zijn gemeenschappelijke instrumenten nodig die de volatiliteit kunnen opvangen van de prijzen, die de komende jaren weer zouden kunnen stijgen, zodat gebeurtenissen als die in 2007 en 2008 worden vermeden;

| — | de systemen voor het specificeren van de landbouwproducten (benaming van oorsprong, beschermde geografische aanduiding, gegarandeerde traditionele specialiteit) moeten worden verbeterd zodat de voorwaarden eenvoudiger en rationeler worden; de technische eisen moeten worden aangescherpt, het model moet worden verbeterd en de terechte bescherming van de producten op de externe markten moet worden versterkt; |
| --- | --- |

—

de systemen voor het specificeren van de landbouwproducten (benaming van oorsprong, beschermde geografische aanduiding, gegarandeerde traditionele specialiteit) moeten worden verbeterd zodat de voorwaarden eenvoudiger en rationeler worden; de technische eisen moeten worden aangescherpt, het model moet worden verbeterd en de terechte bescherming van de producten op de externe markten moet worden versterkt;

| — | er moet een echt promotiebeleid komen voor de voedingsproducten van de communautaire landbouw, dat een Europese meerwaarde geeft aan de rijke schakering van onze producten en dat vooral de waardering van de producten op de juiste wijze koppelt aan de commerciële ontwikkeling ervan; |
| --- | --- |

—

er moet een echt promotiebeleid komen voor de voedingsproducten van de communautaire landbouw, dat een Europese meerwaarde geeft aan de rijke schakering van onze producten en dat vooral de waardering van de producten op de juiste wijze koppelt aan de commerciële ontwikkeling ervan;

| — | er moet worden gewerkt aan een strategische visie op de landbouw- en voedselketen (productie, bewerking en verwerking, handel), die het systeem transparanter maakt en voorziet in maatregelen ter voorkoming van misbruik van machtsposities en van oneerlijke praktijken die de werking ervan verstoren; |
| --- | --- |

—

er moet worden gewerkt aan een strategische visie op de landbouw- en voedselketen (productie, bewerking en verwerking, handel), die het systeem transparanter maakt en voorziet in maatregelen ter voorkoming van misbruik van machtsposities en van oneerlijke praktijken die de werking ervan verstoren;

| — | de consument moet beter worden voorgelicht via een gemeenschappelijk model voor etikettering en er moet een systeem worden opgezet dat de nieuwe informatietechnologieën maximaal benut zodat de consument een optimaal onderbouwde keus kan maken. |
| --- | --- |

—

de consument moet beter worden voorgelicht via een gemeenschappelijk model voor etikettering en er moet een systeem worden opgezet dat de nieuwe informatietechnologieën maximaal benut zodat de consument een optimaal onderbouwde keus kan maken.

3.   Onmiddellijke uitdagingen

3.1   De Europese Unie gaat met haar vernieuwde instellingen en een nieuw verdrag een nieuwe fase in. We moeten een aantal nieuwe uitdagingen aangaan en ingrijpende veranderingen doorvoeren die de positie van de Unie als leider bevestigen en bovenal een uitweg bieden uit de huidige economische en financiële crisis.

3.2   Binnen deze context stelt het communautaire landbouw- en voedingsstelsel zijn eigen eisen die een plaats moeten krijgen in het huidige proces van bezinning over het nieuwe gemeenschappelijke landbouwbeleid dat vanaf 2013 vorm moet krijgen. Een aantal van deze uitdagingen komt in dit stuk aan de orde en is uitdrukkelijk overgenomen in andere adviezen van het EESC (1).

3.3   In dit advies wil het EESC nader ingaan op de positieve aspecten van de duurzaamheid van het communautaire model voor de agrovoedingssector en het belang ervan tot uiting brengen. Het is het enige model voor de lange termijn en dus moeten we ervoor zorgen dat het overal op de communautaire markt op dezelfde wijze wordt toegepast, en voorkomen dat het alleen door Europese marktdeelnemers wordt overgenomen, aangezien het duidelijk is dat we alleen op die manier het voortbestaan ervan kunnen verzekeren.

4.   Naar een veilig, evenwichtig en eerlijk model

4.1   Het Europese model voor de agrovoedingssector staat in het teken van een drievoudige - economische, ecologische en maatschappelijke - duurzaamheid:

4.2   Zo zijn de afgelopen jaren, en in het bijzonder in het kader van de meest recente hervorming van het GLB, brede wetgevende bepalingen opgenomen op belangrijke gebieden als:

| — | de versterking van de voedselveiligheid en de traceerbaarheid; |
| --- | --- |

—

de versterking van de voedselveiligheid en de traceerbaarheid;

| — | de regelgeving van de ecologische productie, de geïntegreerde productie, milieuvriendelijker werkmethoden en milieubescherming in het algemeen; |
| --- | --- |

—

de regelgeving van de ecologische productie, de geïntegreerde productie, milieuvriendelijker werkmethoden en milieubescherming in het algemeen;

| — | de toepassing van diverse bepalingen inzake het welzijn van dieren, met betrekking tot alle producten; |
| --- | --- |

—

de toepassing van diverse bepalingen inzake het welzijn van dieren, met betrekking tot alle producten;

| — | de bevestiging van sociale bepalingen en bepalingen ter bescherming van de werknemers. |
| --- | --- |

—

de bevestiging van sociale bepalingen en bepalingen ter bescherming van de werknemers.

4.3   Volgens het EESC is dit model van fundamenteel belang voor het voortbestaan van het GLB in de toekomst en is het de sleutel voor een blijvend concurrentievermogen in een wereld die steeds verder globaliseert. Deze waarden (vertaald in regelgeving) en een inspanning om onderzoek en productie op landbouw- en voedingsmiddelengebied te stimuleren zullen het de EU mogelijk maken zich staande te houden in een wereld waarin, volgens de FAO, de behoefte aan voedselproductie in 2020 tweemaal zo groot zal zijn.

4.4   Maar de verwezenlijking van een dergelijk model heeft van de communautaire marktdeelnemers aanzienlijke inspanningen gevergd, en vergt deze nog steeds, wat betreft zowel de productie als de bewerking en verwerking van landbouwproducten. Derhalve is het vreemd dat er in de praktijk allerlei gebreken worden vastgesteld die het bestaan zelf ervan kunnen ondermijnen.

4.5   De eerste tekortkoming is te zien op het gebied van voedselveiligheid en naleving van de communautaire normen wat betreft de invoer van voedsel, veevoeder, dieren en planten. Europa heeft uit eigen ervaring geleerd dat er hoge niveaus van bescherming van zowel consumenten als dieren en planten moeten worden gehandhaafd, en dat heeft zich vertaald in nieuwe normen die zijn opgelegd met de inwerkingtreding van Verordening 178/2002 tot vaststelling van de beginselen van de communautaire levensmiddelenwetgeving. Toch heeft de wetgever zich er vooral op toegelegd de verplichtingen van de communautaire marktdeelnemers vast te leggen en heeft hij weinig aandacht geschonken aan de verplichtingen van invoerders.

4.5.1   Volgens gegevens van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid vindt vandaag meer dan een derde van de voedselcrises op de interne markt zijn oorsprong buiten de Europese Unie. Het EESC memoreert dat de Europese Unie de verplichting heeft de veiligheid en de gezondheid van de consumenten te waarborgen en te waken over de naleving van de normen van alle in de handel gebrachte producten, ook de ingevoerde producten.

4.6   Het tweede probleem voor de communautaire producenten en industrieën is dat dit ontbreken van evenwicht op de communautaire markt uiteindelijk hun concurrentievermogen tegenover ingevoerde producten ondergraaft.

4.6.1   De eisen van ons eigen model leiden tot aanzienlijk hogere productiekosten, terwijl ingevoerde producten, die bovendien in bepaalde gevallen onder een verlaagd douanetarief vallen (2), daaraan niet altijd hoeven te voldoen.

4.6.2   Volgens LEI-rapport 2008-071 van de universiteit van Wageningen leidt de toepassing van de nieuwe dierenwelzijnvoorschriften voor de huisvesting van leghennen, opgelegd door Richtlijn 99/74/EG, tot een kostenstijging van 8 tot 10 % voor de gemiddelde communautaire producent, die moet concurreren met ingevoerde producten uit Brazilië en de VS, die niet alleen niet voldoen aan die dierenwelzijnvoorschriften, maar ook nog eens productiesystemen kennen waarin veel minder strenge normen gelden dan die welke in de Europese wetgeving zijn voorzien (intensieve productie, minder beperkingen op het gebruik van geneesmiddelen, geen beperking op het gebruik van GGO's in het diervoeder ...).

4.6.3   De regelgevingskosten hebben een soortgelijk effect. De Europese diervoederindustrie heeft bepaalde ingevoerde grondstoffen nodig omdat de Europese productie ontoereikend is, maar de strenge beperkingen die de communautaire wetgeving inzake GGO's oplegt bemoeilijken de invoer van producten die van essentieel belang zijn, zoals granen, soja of eiwithoudende zaden uit landen als Brazilië of Argentinië. Deze beperkingen zijn rechtstreeks van invloed op de vleesproductie en de vleesverwerkende bedrijven in Europa, die kostenstijgingen moeten incasseren die hun concurrentievermogen op de Europese en de internationale markt verzwakken. Dit betekent echter niet dat wij het gebruik van GGO's aanmoedigen.

4.6.4   De Europese Commissie onderkent dit zelf in haar rapport (DG AGRI) over de toepassing van de GGO-regelgeving, waarin zij aangeeft dat het nultolerantiebeleid een verlies van zo'n 200 miljard euro kan betekenen voor de Europese landbouw- en voedingsmiddelensector. Bovendien blijft het zogenaamde hoge beschermingsniveau van de Europese consument een dode letter, aangezien we nog steeds vlees, melk en andere producten invoeren die afkomstig zijn van dieren die voer met (sporen van) GGO's te eten hebben gekregen. Daarom moeten de nodige voorwaarden worden geschapen waardoor een productieketen kan worden opgezet die beter voldoet aan de verwachtingen van de consumenten.

4.6.5   Vergelijkbare problemen doen zich voor op andere gebieden, en ook daar zijn de regelgevingskosten niet te verwaarlozen. We denken dan aan bestrijdingsmiddelen (maximumwaarden voor residuen en andere milieuvereisten), gezondheid van planten en identificatie van dieren.

4.7   Tot slot zijn er overwegingen van politieke aard die de huidige situatie moeilijk houdbaar maken. Het lijkt namelijk ongerijmd dat de Europese marktdeelnemers op hun eigen natuurlijke markt gediscrimineerd worden ten opzichte van derden.

5.   De zoektocht naar oplossingen

5.1   Volgens het EESC moet de Europese Unie oplossingen aandragen waarmee het EU-model op de interne markt beter kan worden toegepast, terwijl de vrije mededinging en de internationale normen worden geëerbiedigd.

5.2   De oplossing houdt in dat er op diverse gebieden moet worden opgetreden en dat er in sommige gevallen sprake kan zijn van een geleidelijke toepassing. Van de diverse mogelijke maatregelen wil het EESC de hierna volgende aanstippen:

| — | De toegangsvoorwaarden verbeteren: met de controle op de invoer moet de zekerheid worden geboden dat de dieren en planten (zeker als ze bestemd zijn voor de voedselketen) die de Unie binnenkomen, veilig zijn en voldoen aan de Europese normen. Voorts moet de controle worden uitgevoerd volgens geharmoniseerde procedures, zodat alle producten, ongeacht waar ze binnenkomen, dezelfde veiligheidsgaranties bieden. Dit is een kwestie van wederkerigheid, wat belangrijk is voor de Europese marktdeelnemers. |
| --- | --- |

—

De toegangsvoorwaarden verbeteren: met de controle op de invoer moet de zekerheid worden geboden dat de dieren en planten (zeker als ze bestemd zijn voor de voedselketen) die de Unie binnenkomen, veilig zijn en voldoen aan de Europese normen. Voorts moet de controle worden uitgevoerd volgens geharmoniseerde procedures, zodat alle producten, ongeacht waar ze binnenkomen, dezelfde veiligheidsgaranties bieden. Dit is een kwestie van wederkerigheid, wat belangrijk is voor de Europese marktdeelnemers.

| — | Het Europese model moet een breder internationaal draagvlak krijgen. De Europese Unie moet uitleg geven bij haar model en zich inzetten voor de internationale aanvaarding daarvan, op basis van duurzaamheidswaarden die door het systeem van de Verenigde Naties op wereldniveau worden aangeprezen. Organisaties zoals de WTO, de FAO en de CODEX Alimentarius Mundi, de OIE, de ILO, UNCTAD en andere moeten zich aansluiten bij deze inspanning om het model te verspreiden. Daarnaast moet er op internationaal niveau ook naar worden gestreefd de wetgevingen zo veel mogelijk op elkaar af te stemmen, zodat alle partijen op gelijke voet worden behandeld. |
| --- | --- |

—

Het Europese model moet een breder internationaal draagvlak krijgen. De Europese Unie moet uitleg geven bij haar model en zich inzetten voor de internationale aanvaarding daarvan, op basis van duurzaamheidswaarden die door het systeem van de Verenigde Naties op wereldniveau worden aangeprezen. Organisaties zoals de WTO, de FAO en de CODEX Alimentarius Mundi, de OIE, de ILO, UNCTAD en andere moeten zich aansluiten bij deze inspanning om het model te verspreiden. Daarnaast moet er op internationaal niveau ook naar worden gestreefd de wetgevingen zo veel mogelijk op elkaar af te stemmen, zodat alle partijen op gelijke voet worden behandeld.

| — | Het systeem van onderlinge erkenning van Europese en andere stelsels voor de bescherming van de gezondheid van de consument en het dierenwelzijn moet worden verdiept. De Europese Unie moet in haar handelsovereenkomsten specifieke hoofdstukken opnemen voor de onderlinge erkenning van stelsels op het gebied van gezondheid, plantengezondheid en voedsel, zodat in onderlinge overeenstemming de gewenste niveaus van gezondheidsbescherming worden bereikt, binnen het door de WTO gestelde kader. |
| --- | --- |

—

Het systeem van onderlinge erkenning van Europese en andere stelsels voor de bescherming van de gezondheid van de consument en het dierenwelzijn moet worden verdiept. De Europese Unie moet in haar handelsovereenkomsten specifieke hoofdstukken opnemen voor de onderlinge erkenning van stelsels op het gebied van gezondheid, plantengezondheid en voedsel, zodat in onderlinge overeenstemming de gewenste niveaus van gezondheidsbescherming worden bereikt, binnen het door de WTO gestelde kader.

| — | Verbetering van de internationale technische bijstand, ter stimulering van initiatieven zoals „Betere opleidingen voor veiliger voedsel”, dat steun biedt aan technische samenwerking met ontwikkelingslanden, exporteurs of potentiële exporteurs naar Europa, middels de opleiding van technici, de opstelling van normen en standaarden, de uitwisseling van functionarissen enz. |
| --- | --- |

—

Verbetering van de internationale technische bijstand, ter stimulering van initiatieven zoals „Betere opleidingen voor veiliger voedsel”, dat steun biedt aan technische samenwerking met ontwikkelingslanden, exporteurs of potentiële exporteurs naar Europa, middels de opleiding van technici, de opstelling van normen en standaarden, de uitwisseling van functionarissen enz.

| — | Handelsstimulansen: De EU zou ook kunnen onderzoeken hoe de behandeling van de landen die hun systemen harmoniseren met het EU-model, op het gebied van handel, financiën en ontwikkelingshulp kan worden verbeterd. |
| --- | --- |

—

Handelsstimulansen: De EU zou ook kunnen onderzoeken hoe de behandeling van de landen die hun systemen harmoniseren met het EU-model, op het gebied van handel, financiën en ontwikkelingshulp kan worden verbeterd.

| — | Betere wetgeving: Als Europa geen protectionistische maatregelen mag nemen die de toegang tot zijn markt beperken, kunnen we niet aanvaarden dat ons model wordt toegepast ten nadele van de communautaire marktdeelnemers zelf. Vereenvoudiging van de wetgeving kan overigens helpen de bureaucratische rompslomp te verminderen. |
| --- | --- |

—

Betere wetgeving: Als Europa geen protectionistische maatregelen mag nemen die de toegang tot zijn markt beperken, kunnen we niet aanvaarden dat ons model wordt toegepast ten nadele van de communautaire marktdeelnemers zelf. Vereenvoudiging van de wetgeving kan overigens helpen de bureaucratische rompslomp te verminderen.

5.2.1   Een deel van ons model is gebaseerd op „gemeenschappelijke waarden” die in de ogen van de burger en de consument noodzakelijk zijn: op oorsprong en productiemethodes gebaseerde kwaliteit, dierenbescherming, het voorzorgsbeginsel en milieubescherming zijn daarvan de belangrijkste.

5.2.2   Europa moet beleidsinstrumenten invoeren waarmee bedrijfsverplaatsing kan worden voorkomen, zodat de concurrentievoorwaarden gelijk worden getrokken en de sociale en arbeidswetgeving (3) ter bevordering van waardig werk, die op de interne markt hoog in het vaandel wordt gedragen, op ruime schaal kan worden toegepast. Ook moet de EU er bij de bevoegde nationale instanties (en m.n. de WTO) op aandringen dat de belangrijkste sociale en arbeidsvoorschriften ook worden verweven in de bepalingen die niet rechtstreeks betrekking hebben op de handel. Alleen eerlijke handel is immers echt vrije handel.

5.2.3   De wetgever dient dus voorrang te geven aan de noodzaak om de huidige situatie weer in evenwicht te brengen middels het nemen van de daarvoor geschikte wettelijke maatregelen.

5.3   Het EESC verzoekt het Europees Parlement, de Raad en de Commissie dit advies in overweging te nemen, en dringt er bij het Spaanse voorzitterschap op aan maatregelen in die zin voor te stellen.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 77 van 31.3.2009, blz. 81.

1

(2)  Het EESC memoreert dat de EU de grootste invoerder van landbouw- en voedingsmiddelenproducten ter wereld is, en dat zij deze positie heeft opgebouwd middels preferentiële douanetarieven (SAP, SAP+, Alles behalve wapens) voor producten uit de minst ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden.

2

(3)  ILO-verdragen nrs 87, 98, 105, 111, 135 en 182; ILO-verklaring inzake fundamentele beginselen en rechten op het werk; ILO-tripartiete verklaring inzake multinationals en sociaal beleid; ILO-verklaring over dwangarbeid; ILO-verklaring over discriminatie; ILO-agenda voor waardig werk; ILO-verklaring over kinderarbeid; OESO-beginselen inzake corporate governance; OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen; VN-millenniumverklaring.

3

corporate governance

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/5 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/5

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Het Europees landbouwmodel: productkwaliteit en consumentenvoorlichting als concurrentiefactoren” (verkennend advies)

2011/C 18/02

Rapporteur: Carlos TRÍAS PINTO

Het Spaanse voorzitterschap heeft op 20 januari 2010 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het VWEU te raadplegen over

„Het Europees landbouwmodel: productkwaliteit en consumentenvoorlichting als concurrentiefactoren” (verkennend advies).

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 maart 2010 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april 2010) het volgende advies uitgebracht, dat met 116 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Er moet meer aandacht uitgaan naar het beleid inzake kwaliteit en consumentenvoorlichting, die immers sleutelfactoren zijn om het concurrentievermogen van de Europese agrovoedingssector en het imago van de landbouw te verbeteren. De volgende stappen zijn in dit verband noodzakelijk:

| — | de sociale, milieu-, gezondheids- en dierenwelzijnsaspecten van de landbouwproductie moeten worden gepromoot, daarbij gebruik makend van nieuwe, op informatie- en communicatietechnologieën (ICT) gebaseerde instrumenten; |
| --- | --- |

—

de sociale, milieu-, gezondheids- en dierenwelzijnsaspecten van de landbouwproductie moeten worden gepromoot, daarbij gebruik makend van nieuwe, op informatie- en communicatietechnologieën (ICT) gebaseerde instrumenten;

| — | er moet meer samenhang worden gebracht in de bestaande accrediteringsmechanismen via richtsnoeren voor verduidelijking, harmonisatie en vereenvoudiging; |
| --- | --- |

—

er moet meer samenhang worden gebracht in de bestaande accrediteringsmechanismen via richtsnoeren voor verduidelijking, harmonisatie en vereenvoudiging;

| — | de kanalen voor dialoog tussen producenten, bedrijfsleven, handelaars en consumenten moeten worden versterkt; ook moeten efficiënte strategieën voor communicatie met de burger worden uitgewerkt. |
| --- | --- |

—

de kanalen voor dialoog tussen producenten, bedrijfsleven, handelaars en consumenten moeten worden versterkt; ook moeten efficiënte strategieën voor communicatie met de burger worden uitgewerkt.

1.2   Concreet stelt het EESC de volgende stappen voor:

1.2.1   Hulpmiddelen

| — | Het gebruik van ICT als communicatiemiddel. ICT maken wel deel uit van het dagelijkse leven, maar worden nog niet gebruikt bij het aankopen van producten. Door in de winkel zelf gebruik te maken van deze technologieën kan de informatie voortdurend worden bijgewerkt (landbouwproducten blijven maar korte tijd in de schappen), krijgt de consument toegang tot de informatie en is deze overal beschikbaar. |
| --- | --- |

—

Het gebruik van ICT als communicatiemiddel. ICT maken wel deel uit van het dagelijkse leven, maar worden nog niet gebruikt bij het aankopen van producten. Door in de winkel zelf gebruik te maken van deze technologieën kan de informatie voortdurend worden bijgewerkt (landbouwproducten blijven maar korte tijd in de schappen), krijgt de consument toegang tot de informatie en is deze overal beschikbaar.

| — | Traceerbaarheid als garantie voor betrouwbare informatie. De productieketen bestaat uit een heleboel schakels die verantwoordelijk zijn voor de verschillende sociale en milieuaspecten van de integrale kwaliteit. Traceerbaarheid maakt het niet alleen mogelijk na te gaan wie de verschillende verantwoordelijken zijn, maar ook welke behandelingen het product heeft ondergaan en welke indicatoren van toepassing zijn. |
| --- | --- |

—

Traceerbaarheid als garantie voor betrouwbare informatie. De productieketen bestaat uit een heleboel schakels die verantwoordelijk zijn voor de verschillende sociale en milieuaspecten van de integrale kwaliteit. Traceerbaarheid maakt het niet alleen mogelijk na te gaan wie de verschillende verantwoordelijken zijn, maar ook welke behandelingen het product heeft ondergaan en welke indicatoren van toepassing zijn.

1.2.2   Instrumenten

| — | Er moeten criteria voor integrale kwaliteit worden opgenomen in de bestaande vrijwillige regelingen, zoals de EU-milieukeur, mocht die worden uitgebreid tot landbouwproducten, en in kwaliteitscriteria als de beschermde benaming van oorsprong of de beschermde geografische aanduiding. |
| --- | --- |

—

Er moeten criteria voor integrale kwaliteit worden opgenomen in de bestaande vrijwillige regelingen, zoals de EU-milieukeur, mocht die worden uitgebreid tot landbouwproducten, en in kwaliteitscriteria als de beschermde benaming van oorsprong of de beschermde geografische aanduiding.

| — | Er zou een nieuw model voor vrijwillige certificering voor sociale en milieuaspecten moeten komen, zodat de consument snel en eenvoudig betrouwbare informatie kan krijgen over de integrale kwaliteit van een product. |
| --- | --- |

—

Er zou een nieuw model voor vrijwillige certificering voor sociale en milieuaspecten moeten komen, zodat de consument snel en eenvoudig betrouwbare informatie kan krijgen over de integrale kwaliteit van een product.

1.2.3   Strategieën

| — | Promotie van Europese kwaliteit. Het EESC stelt voor om slagvaardiger voorlichtingscampagnes over Europese landbouwproducten te voeren, waarbij wordt belicht dat deze producten voldoen aan hoge kwaliteits- en diversiteitsnormen. |
| --- | --- |

—

Promotie van Europese kwaliteit. Het EESC stelt voor om slagvaardiger voorlichtingscampagnes over Europese landbouwproducten te voeren, waarbij wordt belicht dat deze producten voldoen aan hoge kwaliteits- en diversiteitsnormen.

| — | Meer geïntegreerde maatregelen. De overheid heeft een aantal instrumenten tot haar beschikking om sociaal en ecologisch duurzame landbouwproducten te promoten: overheidsopdrachten, gedifferentieerde belastingheffing, voorlichtingscampagnes en productiestimulansen. |
| --- | --- |

—

Meer geïntegreerde maatregelen. De overheid heeft een aantal instrumenten tot haar beschikking om sociaal en ecologisch duurzame landbouwproducten te promoten: overheidsopdrachten, gedifferentieerde belastingheffing, voorlichtingscampagnes en productiestimulansen.

2.   Inleiding

2.1   Bij het zien van de gevolgen van de klimaatverandering, de geleidelijke uitputting van natuurlijke hulpbronnen en de almaar groeiende kloof tussen arm en rijk, raakt onze samenleving steeds meer doordrongen van de grote maatschappelijke en milieu-uitdagingen waarvoor ze staat.

2.2   Paradoxaal genoeg komt deze geleidelijke bewustwording nauwelijks tot uitdrukking in wat tegenwoordig milieubewust en verantwoord koopgedrag wordt genoemd, wat helaas duidelijk maakt dat er een steeds grotere kloof is tussen denken (1) en doen van de consument.

2.3   Maar we mogen niet uit het oog verliezen dat het erg complex is om in tijden van grote economische onzekerheid variabelen als maatschappelijke en milieueffecten definitief in de traditionele prijs-productverhouding (2) te introduceren, zeker wanneer dat invloed heeft op het bedrag dat de consument betaalt. En toch kunnen we er niet omheen dat de sociaal-economische crisis in de tijd is samengevallen met de milieucrisis, en dat de ene niet los kan worden gezien van de andere. In de woorden van Jacques Delors: „de essentie van de waardencrisis is dat we in een wereld leven waarin alles voor geld te koop is”. Er is dus een herwaardering van onze waarden nodig.

2.4   Gelukkig beschikken we in het hart van de Europese Unie over een productiesysteem voor agrovoedingsmiddelen dat is gebaseerd op strenge gezondheids-, milieu-, sociale en dierenwelzijnsnormen, dat kan worden bestempeld als een systeem voor integrale kwaliteit, dat onze producten ontegensprekelijk een toegevoegde waarde geeft ten opzichte van producten uit de rest van de wereld, maar waaraan ook concurrentierisico's zijn verbonden.

2.5   Heel wat van de aspecten die bepalend zijn voor de integrale kwaliteit zijn al opgenomen in de regelgeving of maken deel uit van de methoden van de Europese agrovoedingssector; de desbetreffende producten en producenten voldoen dus al aan de vereisten ter zake. Helaas geldt dat niet voor het merendeel van de importproducten uit derde landen. Dat verschil maakt dat de kloof tussen de prijzen van Europese landbouwproducten en landbouwproducten uit derde landen steeds dieper wordt, wat de concurrentiepositie van de EU-producenten verzwakt.

2.6   Dit streven naar kwaliteit, het resultaat van een aloude traditie en hard werken gericht op uitmuntendheid, dient dan ook niet langer te worden gezien als een bedreiging van onze concurrentiepositie – een geluid dat vandaag steeds vaker is te horen – maar als een extra ontwikkelingskans. Daarvoor is het nodig dat we naar nieuwe strategieën kijken die de onderscheidende kenmerken van ons productiemodel beter tot hun recht laten komen en de consument ertoe brengen de voorkeur te geven aan Europese producten, waarbij speciale nadruk zou moeten worden gelegd op het beleid inzake voorlichting van de consument. Zo dient een breed scala aan informatiekanalen te worden geopend en moeten m.n. krachtige, op ICT (informatie- en communicatietechnologieën) gebaseerde instrumenten voor opleiding en voorlichting van de consument (3) worden ontwikkeld.

2.7   Tegelijkertijd moet worden nagedacht over de technische en economische ondersteuning die nodig is om multifunctionele landbouw dichterbij te brengen, de levensvatbaarheid van Europese landbouwondernemingen veilig te stellen – wat rechtvaardige producentenprijzen impliceert - en het behoud van stabiele en kwalitatief hoogwaardige arbeidsplaatsen te verzekeren; dit is nl. van essentieel belang voor het voortbestaan van het model.

2.8   Voorts wil het EESC nog beklemtonen dat de verbetering van de concurrentiepositie via een beleid dat de kwaliteit van landbouwproducten stimuleert en via voorlichting van de consument, hand in hand moet gaan met maatregelen voor een beter evenwicht in de waardeketen van agrovoedingsmiddelen, waar misbruik van monopolieposities de prijsverhoudingen scheeftrekt (4).

3.   Consumenten, kwaliteit en sociaalecologische aspecten

3.1   Het EESC heeft al bij eerdere gelegenheden gepleit voor een economisch, sociaal en milieubeleid op basis van duurzame ontwikkeling. Dit streven naar duurzaamheid kan ook leiden tot versterking van het al bestaande Europese landbouwmodel, door de huidige betekenis van kwaliteit, die in essentie is gebaseerd op de klassieke intrinsieke aspecten van een product (smaak, uiterlijk, grootte, enz.), te herzien en uit te breiden met externe criteria, zoals sociale, milieu-, gezondheids-, veiligheids- en dierenwelzijnsaspecten. We zouden in dit verband gebruik willen maken van de term „integrale kwaliteit”, een kwaliteit die gebaseerd is op nieuwe indicatoren voor excellentie.

3.1.1   Hieronder volgt een niet-uitputtende en niet beperkende lijst van mogelijke criteria en indicatoren (5):

| | Milieu-impact:






  — | soort irrigatie |
| --- | --- | --- |

Milieu-impact:

—

soort irrigatie

| — | energieverbruik |
| --- | --- |

—

energieverbruik

| — | afstand van de plaats van productie |
| --- | --- |

—

afstand van de plaats van productie

| — | soort afval |
| --- | --- |

—

soort afval

| — | afvalbeheer |
| --- | --- |

—

afvalbeheer

| | Sociale aspecten:






  — | naleving van de nationale wetgeving |
| --- | --- | --- |

Sociale aspecten:

—

naleving van de nationale wetgeving

| — | verhouding tussen consumentenprijs en aankoopprijs bij de producent |
| --- | --- |

—

verhouding tussen consumentenprijs en aankoopprijs bij de producent

| — | soort arbeidsovereenkomst (van bepaalde of onbepaalde duur) |
| --- | --- |

—

soort arbeidsovereenkomst (van bepaalde of onbepaalde duur)

| — | aanwerving van gehandicapten |
| --- | --- |

—

aanwerving van gehandicapten

| — | gelijkheid mannen/vrouwen |
| --- | --- |

—

gelijkheid mannen/vrouwen

| | Dierenwelzijn:






  — | teeltmethoden en soort huisvesting |
| --- | --- | --- |

Dierenwelzijn:

—

teeltmethoden en soort huisvesting

| — | soort voer |
| --- | --- |

—

soort voer

| — | vervoerssysteem |
| --- | --- |

—

vervoerssysteem

| — | slachtmethode |
| --- | --- |

—

slachtmethode

3.2   Met dit nieuwe kwaliteitskader zullen de Europese producten zich kunnen onderscheiden van de producten uit derde landen. Eerstgenoemde voldoen al aan een groot deel van de nieuwe kwaliteitseisen, omdat de bestaande Europese regelgeving, net zoals de wetgeving van de lidstaten, veel strenger is dan die van de overige productielanden. Het probleem zit hem in het feit dat de meeste aspecten waarvoor regelgeving bestaat, niet bekend zijn bij de consument, waardoor ze ook niet zijn koopgedrag kunnen beïnvloeden, zeker niet wanneer hij daarnaast ook nog eens twijfelt aan de waarheid van wat hem wordt gezegd. Om de vraag naar deugdelijke producten te stimuleren moeten we inzetten op betere consumenteneducatie en -voorlichting.

3.3   Voedselveiligheid is hier nog niet aan de orde gekomen omdat het een factor is die veel meer is dan een criterium van excellentie. Voedselveiligheid is nl. een cruciaal element in de eerbiediging van het recht van de Europese burger op gezondheid. Het EESC is dan ook ontsteld over de laksheid van het beleid, dat het mogelijk maakt dat nog steeds voedingsmiddelen worden ingevoerd die niet volledig traceerbaar zijn (wat te wijten is aan de twijfelachtige manier waarop de Commissie en de lidstaten de voedingswetgeving interpreteren) of die zijn behandeld met in de EU verboden synthetische middelen. Door dergelijke producten op de markt te brengen draait men de consument een rad voor ogen en verzwakt men de concurrentiepositie van de Europese producenten.

4.   Traceerbaarheid als kwaliteitsgarantie

4.1   Op verschillende plaatsen in de wereld worden momenteel initiatieven genomen (6) van uiteenlopende aard, waarbij producten gedurende hun hele levenscyclus worden gevolgd. Er zijn al wat ervaringen opgedaan met initiatieven die deels een verplicht (bijv. voor rundvlees in de EU) en deels een vrijwillig karakter hebben (verschillende distributieketens of programma's waarbij wordt gekeken naar de koolstofvoetafdruk).

4.2   Het EESC wijst op een nieuwe aanwending van – in een eerste fase vrijwillige - traceringsinstrumenten op het terrein van kwaliteit waarbij ten behoeve van de informatieverschaffing aan de consument ook productgerelateerde sociaalecologische aspecten of indicatoren in het traceringssysteem worden geïntegreerd. Voorgesteld wordt om dit krachtige en betrouwbare instrument, vergezeld van de bijbehorende certificaten, te gebruiken om de consument in staat te stellen om op basis van gegevens waarvan hij weet dat ze juist en actueel zijn een bewuste koopbeslissing te nemen.

4.3   Vastgesteld moet worden via welke mechanismen bedoelde aspecten en de daaraan gerelateerde indicatoren zichtbaar kunnen worden gemaakt, wat kan variëren van de klassieke etiketten - of het nu gaat om het aangeven van een waardeschaal (zoals op het etiket inzake energie-efficiëntie), logo's (milieukeur, oorsprongsbenaming) of claims (herbruikbaar product) - tot ICT-toepassingen.

5.   Mogelijke toepassingen van ICT bij het informeren van de consument over de kwaliteit van landbouwproducten

5.1   Het etiket is vooralsnog de belangrijkste bron van productinformatie voor de consument. Hoewel het etiket van kapitaal belang is voor het verschaffen van transparante informatie, is het wel zo dat steeds meer informatie wordt samengeperst op een beperkte oppervlakte – op basis van vrijwilligheid of omdat de regelgeving het voorschrijft – wat ten koste gaat van de zichtbaarheid en begrijpelijkheid ervan, niet alleen door de overvloed aan gegevens, maar ook door de complexiteit van sommige van die gegevens (een duidelijk voorbeeld is de code op eieren, die de kweekmethode, het land van herkomst en het registratienummer van de producten aangeeft).

5.2   Een ander belangrijk punt is dat landbouwproducten zich kenmerken door een hoge rotatie (korte tijd in de schappen), zowel door de hoge seizoensgevoeligheid als door de verscheidenheid aan leveranciers in de loop van het jaar of zelfs in de loop van een verkoopseizoen.

5.3   Aan de andere kant zijn veel mensen al gewend aan ICT-toepassingen, die zich bovendien enorm hebben ontwikkeld, zowel wat betreft het omzetten en opslaan van informatie (bijv. QR-codes (7) als de kosten. Wat de informatieverschaffing aan de consument via ICT betreft, moet zowel worden gedacht aan het geschikt maken van persoonlijke toestellen die de consument al in zijn bezit heeft (bijv. mobiele telefoons), als aan het gebruik van apparaten in de winkel zelf (toetsschermen, LCD's), als aan het internet, zowel vóór als na de aankoop.

5.4   In landen als Italië wordt al volop gebruik gemaakt van deze technologieën om de consumentenvoorlichting te verbeteren en de productkwaliteit te garanderen:

| — | de „campagna amica”-markten tonen aan dat het mogelijk is het verschil tussen de producentenprijs en de aankoopprijs zover terug te dringen dat gezinnen niet overdreven diep in hun beurs hoeven te tasten en de landbouwer toch een redelijk inkomen krijgt; |
| --- | --- |

—

de „campagna amica”-markten tonen aan dat het mogelijk is het verschil tussen de producentenprijs en de aankoopprijs zover terug te dringen dat gezinnen niet overdreven diep in hun beurs hoeven te tasten en de landbouwer toch een redelijk inkomen krijgt;

| — | „Tac salva mozzarella” is het eerste systeem waarmee het mogelijk is na te gaan of mozzarella gemaakt is met verse melk of dat er integendeel oud, ingevroren of gekoeld stremsel is gebruikt. Deze nieuwe technologie is een praktisch instrument om telers en consumenten te beschermen tegen vervalsing van levensmiddelen. |
| --- | --- |

—

„Tac salva mozzarella” is het eerste systeem waarmee het mogelijk is na te gaan of mozzarella gemaakt is met verse melk of dat er integendeel oud, ingevroren of gekoeld stremsel is gebruikt. Deze nieuwe technologie is een praktisch instrument om telers en consumenten te beschermen tegen vervalsing van levensmiddelen.

5.5   Op basis van het bovenstaande stelt het EESC voor om onderzoek te doen naar de mogelijke toepassingen van ICT voor het verbeteren van de informatieverschaffing aan de consument, en dan met name die ICT-toepassingen die nuttig zijn op het moment dat de koopbeslissing wordt genomen, wat meestal in de winkel zal zijn.

6.   Etikettering en de nieuwe indicatoren voor excellentie

6.1   Uitbreiden van het toepassingsgebied van de EU-milieukeur (Europese bloem) naar landbouwproducten

6.1.1   De EU-milieukeur staat voor milieukwaliteit. De milieueisen waaraan een product of dienst moet voldoen om in aanmerking te komen voor de milieukeur, worden bepaald aan de hand van een analyse van de levenscyclus van dat product, zodat men er zeker van is dat het product gedurende zijn hele levensduur aan bepaalde milieueisen voldoet.

6.1.2   Zodra het door de Commissie geplande onderzoek is gerealiseerd (8) (vóór 31 december 2011) zal het EESC zich ter zake uitspreken en in ieder geval naar de volgende twee punten kijken:

| — | De wenselijkheid van het toevoegen van weer een nieuw keurmerk aan de toch al volle etiketten op landbouwproducten. |
| --- | --- |

—

De wenselijkheid van het toevoegen van weer een nieuw keurmerk aan de toch al volle etiketten op landbouwproducten.

| — | De mogelijke verwarring met de inhoud van het etiket voor biologische producten (Verordening (EG) nr. 834/2007 van de Raad van 28 juni 2007 inzake de biologische productie en de etikettering van biologische producten). |
| --- | --- |

—

De mogelijke verwarring met de inhoud van het etiket voor biologische producten (Verordening (EG) nr. 834/2007 van de Raad van 28 juni 2007 inzake de biologische productie en de etikettering van biologische producten).

6.1.3   Wat vóór uitbreiding pleit is dat het bloemmotief via andere producten al bekend is bij de consument en de criteria voor toekenning van de milieukeur ruimer zijn dan de criteria in verband met biologische productie.

6.1.4   Het EESC stelt de Commissie voor om in het kader van het geplande onderzoek na te gaan in hoeverre het mogelijk is om, bij wijze van proef, voor voedingsmiddelen ook sociaal-economische criteria in de regeling te integreren (zoals dierenwelzijn, gelijke kansen, enz.), zonder het in Verordening (EG) nr. 1980/2000, dat de milieukeur regelt, vastgestelde kader te overschrijden.

6.2   Integreren van sociale en milieuaspecten in bestaande kwaliteitsnormen

6.2.1   Zoals bekend, en het EESC heeft daar al herhaaldelijk op gewezen, bestaan er tal van kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten uit de EU en een grote hoeveelheid etiketten en certificaten van private actoren, die onder meer de volgende gemeenschappelijke doelstellingen hebben:

| — | garanderen van de veiligheid en kwaliteit van producten aan de consument; |
| --- | --- |

—

garanderen van de veiligheid en kwaliteit van producten aan de consument;

| — | creëren van een grotere toegevoegde waarde om de concurrentiepositie van de verschillende marktdeelnemers (fabrikanten, verwerkers en groothandelaren) te verbeteren. |
| --- | --- |

—

creëren van een grotere toegevoegde waarde om de concurrentiepositie van de verschillende marktdeelnemers (fabrikanten, verwerkers en groothandelaren) te verbeteren.

6.2.2   Gezien de grote verscheidenheid aan zowel publieke als private regelingen die tegenwoordig binnen het actiekader van de Europese Unie bestaan, verwateren de genoemde doelstellingen en bestaat zelfs het risico dat precies het tegenovergestelde wordt bereikt van wat oorspronkelijk werd beoogd:

| — | verwarring bij de consument omdat hij onbekend is met de verschillende regelingen; |
| --- | --- |

—

verwarring bij de consument omdat hij onbekend is met de verschillende regelingen;

| — | wantrouwen bij de consument ten aanzien van certificaten en/of de informatie op etiketten; |
| --- | --- |

—

wantrouwen bij de consument ten aanzien van certificaten en/of de informatie op etiketten;

| — | geschillen tussen fabrikanten die aan certificerings- en/of etiketteringssystemen deelnemen en fabrikanten die dat niet doen, en zelfs tussen fabrikanten die aan verschillende certificerings- en/of etiketteringssystemen deelnemen; |
| --- | --- |

—

geschillen tussen fabrikanten die aan certificerings- en/of etiketteringssystemen deelnemen en fabrikanten die dat niet doen, en zelfs tussen fabrikanten die aan verschillende certificerings- en/of etiketteringssystemen deelnemen;

| — | gebrek aan bescherming van lokale producten met EU-certificaat tegen producten uit derde landen. |
| --- | --- |

—

gebrek aan bescherming van lokale producten met EU-certificaat tegen producten uit derde landen.

6.2.3   In dit opzicht zou het interessant zijn wanneer de EU acties stimuleerde die zijn gericht op vermindering en vereenvoudiging van het aantal kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten uit de EU.

6.2.4   Het EECS stelt de Commissie voor om van een dergelijke unificatie van regelingen en/of criteria gebruik te maken voor het bevorderen van de integratie van sociale en milieucriteria – als minimaal te vervullen criteria – in de bestaande officiële certificeringsregelingen (of deze met het oog daarop te herzien), zoals het etiket voor biologische productie, de benaming van oorsprong (BO), de beschermde geografische aanduiding (BGA) en de gegarandeerde traditionele specialiteit (GTS).

6.2.5   Ook bij enkele regels voor het in de handel brengen van producten is integratie van deze „indicatoren voor excellentie” op zijn plaats, vooral wanneer zulks al gedeeltelijk het geval is (bv. de facultatieve gereserveerde vermeldingen zoals „producten uit de bergen” of „CO2-arme” producten (9).

6.2.6   Wat particuliere certificaten betreft, zou de EU een aantal minimumnormen moeten vaststellen waaraan alle certificaten moeten voldoen, waarin tevens sociale en milieu-indicatoren zouden moeten worden opgenomen; ook zou zij de harmonisering en unificatie van verschillende soorten certificaten moeten bevorderen. Bij het laatste zou de COSMOS-norm (http://www.cosmos-standard.org) als voorbeeld kunnen dienen. Deze norm is opgesteld door verschillende certificeringsinstellingen in Europa om een uniek referentiekader te creëren voor het certificeren van natuurlijke en milieuvriendelijke cosmetische producten dat is gebaseerd op een paar eenvoudige regels gericht op preventie en veiligheid op alle productieniveaus, vanaf het verwerven van de grondstoffen tot het eindproduct. Deze certificeringsnorm treedt in april 2010 in werking.

6.3   Creëren van een nieuw certificeringsmodel waarin sociaalecologische aspecten zijn meegenomen

6.3.1   Er zou een nieuw model voor vrijwillige certificering moeten worden bevorderd waarin ook sociale en milieuaspecten worden meegenomen, waardoor tegelijkertijd de garantie kan worden gegeven dat de gecertificeerde landbouwproducten gedurende hun hele levenscyclus zo weinig mogelijk milieueffecten hebben en dat aan sociale eisen als gelijke behandeling, rechtvaardige beloning en evenwicht op het niveau van de waardeketen wordt voldaan.

6.3.2   Implementatie van dit model zou betekenen dat er weer nieuwe informatie op het etiket komt. Daar staat tegenover dat dit symbool de consument laat zien welke producten (en/of fabrikanten) uit maatschappelijk en milieuoogpunt excelleren. De invoering van regelingen volgens dit model wordt momenteel door verschillende organismen bestudeerd, zowel publieke als private.

6.3.3   Bij de ontwikkeling van het nieuwe model moet worden uitgegaan van de vereisten van de ISO-normen 1402 X. Dit houdt o.m. in dat de informatie nauwkeurig, verifieerbaar, relevant en betrouwbaar moet zijn. Ook moet worden nagedacht over de mogelijke uitgangspunten:

| — | wordt er gekozen voor een kwalitatieve (logo of ander waardensysteem) of kwantitatieve (verhouding indicatoren/waarden) benadering; |
| --- | --- |

—

wordt er gekozen voor een kwalitatieve (logo of ander waardensysteem) of kwantitatieve (verhouding indicatoren/waarden) benadering;

| — | kan worden volstaan met een verklaring of is certificering noodzakelijk; |
| --- | --- |

—

kan worden volstaan met een verklaring of is certificering noodzakelijk;

| — | zijn de indicatoren bindend (ja/nee), gebaseerd op een puntensysteem, of gecombineerd; |
| --- | --- |

—

zijn de indicatoren bindend (ja/nee), gebaseerd op een puntensysteem, of gecombineerd;

| — | hoe de transparantie te verzekeren. |
| --- | --- |

—

hoe de transparantie te verzekeren.

7.   Promoten van Europese producten (Europese kwaliteit)

7.1   Hoewel het EECS zich al heeft uitgesproken over het niet gebruiken van een label inzake de EU-voorschriften (NAT 413 (10), is het nodig de kwaliteitswaarden (uitgebreid tot omgevingsaspecten) van Europese landbouwproducten te promoten om hun concurrentiepositie ten aanzien van producten uit derde landen te verbeteren.

7.2   Het EESC verzoekt de Commissie om voor de agrovoedingssector het gebruik van specifieke communicatiemiddelen en symbolen te bevorderen om de aandacht te vestigen op de kwaliteitswaarde van Europese producten. Dat dient te gebeuren op basis van consensus tussen de betrokken partijen. In dit verband, en rekening houdend met de verschillen, wijst het Comité op reeds bestaande middelen en symbolen die in andere sectoren worden gebruikt om de consument te helpen kwaliteitsproducten te onderscheiden, zoals het energie-efficiëntie-etiket (etikettering en classificatie van producten volgens hun energie-efficiëntie, wat bij fabrikanten een duidelijke beweging in de richting van meer energiezuinige producten teweeg heeft gebracht) of de-markering (als bewijs dat een uit een derde land ingevoerd product voldoet aan de veiligheidsvoorschriften van Europese wetgeving en daardoor geschikt is voor verkoop in Europa).

7.3   Daarnaast moet voor het bekend maken van bedoelde (merendeels verplichte) kwaliteit ook meer gebruik worden gemaakt van informatiecampagnes waarbij een krachtige slagzin wordt gebruikt en wordt verteld waarin het product zich kwalitatief onderscheidt van andere producten. Het kan gaan om algemene (voor bv. biologische of milieuvriendelijke producten) of om specifieke (voor een bepaalde product of een bepaalde groep producten) campagnes.

8.   Naar de integratie van maatregelen (geïntegreerd productbeleid)

8.1   Al in het „Groenboek geïntegreerd productbeleid” van 7 februari 2001 wordt gesproken over het integreren van alle mogelijke maatregelen die de overheid tot haar beschikking heeft voor het stimuleren van milieuvriendelijke producten: van groene overheidsaankopen, via fiscale voordelen tot consumentenvoorlichting. In de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over het actieplan inzake duurzame consumptie en productie en een duurzaam industriebeleid, komt het onderwerp opnieuw aan de orde, nu vanuit het oogpunt van industrieproducten, maar nagenoeg zonder verwijzing naar industriële grondstoffen afkomstig uit de landbouw.

8.2   Er zou onder meer dieper moeten worden ingegaan op de mogelijkheden die groene overheidsaankopen bieden (waarbij tegenwoordig alles is geconcentreerd op het concept biologische of geïntegreerde landbouw en het criterium dierenwelzijn), op het stimuleren van verantwoorde productie (subsidiëren van maatschappelijk verantwoorde en milieuvriendelijke producten) en op het informeren van de consument. Wat het laatste punt betreft, moet met nadruk worden gewezen op de noodzaak van het integreren van „indicatoren voor excellentie” zodat de consument weet dat hij een product van hoge kwaliteit in handen heeft. Veel consumenten associëren het begrip „kwaliteit” nog met het uiterlijk en de intrinsieke eigenschappen van een product. Ook zijn er consumenten die menen dat alles wat uit de biologische landbouw komt uit sociaal en milieuoogpunt uitstekend is, wat echter niet altijd het geval is.

8.3   Alleen door het bevorderen van de wisselwerking tussen deze elementen waarin vraag en aanbod samenkomen, kan een einde worden gemaakt aan de dichotomie van ethische opstelling en feitelijk gedrag, waarvan zowel bij consumenten als bij fabrikanten en distributeurs sprake is.

8.4   Tot slot stelt het EESC voor om in een effectbeoordeling na te gaan welke voor- en nadelen de hier besproken maatregelen voor het communautaire landbouwmodel zouden hebben.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Blijkens de Eurobarometer van juli 2009 zeggen vier van de vijf Europeanen dat ze rekening houden met de milieueffecten van de producten die ze kopen en is een meerderheid vóór maatregelen om producten milieuvriendelijker te maken.

1

(2)  Een aankoopbesluit wordt ook bepaald door aspecten die intrinsiek zijn aan het product, zoals uiterlijk, prestige, voedingswaarde e.d., én door persoonlijke factoren, zoals beschikbare tijd, afstand, enz.

2

(3)  In ruime zin, dus ook potentiële consumenten en zelfs scholieren zouden tot de doelgroep moeten behoren.

3

(4)  Mededeling COM(2009) 591 „Een beter werkende voedselvoorzieningsketen in Europa”

4

(5)  Deze opsomming is enkel bij wijze van voorbeeld; er worden verschillende soorten indicatoren voor verschillende aspecten van het begrip integrale kwaliteit gegeven. Er zullen specifieke indicatoren nodig zijn, afhankelijk van het soort product en de behandelingen die het heeft ondergaan.

5

(6)  www.tracefood.org of www.foodtraceability.eu

6

(7)  De QR-code (Quick Reference) is een streepjes- of matrixcode waarin gegevens zijn opgeslagen die kunnen worden gelezen via een draagbaar toestel met camera of een webcam.

7

(8)  Zoals aangegeven in artikel 6 van de ontwerpversie van het voorstel tot herziening van de verordening betreffende een communautair systeem van milieukeuren (Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement van 2 april 2009 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende een communautair systeem van milieukeuren (COM(2008)0401 – C6-0279/2008 – 2008/0152(COD)).

8

(Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement van 2 april 2009 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende een communautair systeem van milieukeuren (COM(2008)0401 – C6-0279/2008 – 2008/0152(COD)).

(9)  Mededeling COM(2009) 234 over het kwaliteitsbeleid ten aanzien van landbouwproducten

9

(10)  PB C 218 van 11.9.2009.

10

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/11 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/11

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De rol van het maatschappelijk middenveld in de betrekkingen tussen de EU en Montenegro”

2011/C 18/03

Rapporteur: mevrouw DRBALOVÁ

Het Europees Economisch en Sociaal Comité is op 14 juli 2009 door Europees commissarissen Wallström en Rehn schriftelijk verzocht een verkennend advies op te stellen over

De rol van het maatschappelijk middenveld in de betrekkingen tussen de EU en Montenegro.

De afdeling Externe betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 april 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april) onderstaand advies uitgebracht, dat met 101 stemmen vóór, bij 6 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Aanbevelingen waardoor dit advies zowel voor Montenegro als voor de Europese instellingen meer gewicht krijgt

Aan het Montenegrijnse parlement:

| 1.1 | De procedure voor de benoeming van vertegenwoordigers van ngo's in de nationale raad voor EU-integratie (1) zou bij parlementair besluit moeten worden vastgesteld en gebaseerd moeten zijn op heldere criteria: er zou moeten worden gekozen voor geloofwaardige en legitieme ngo's die ervaring hebben met EU-aangelegenheden. |
| --- | --- |

1.1

De procedure voor de benoeming van vertegenwoordigers van ngo's in de nationale raad voor EU-integratie (1) zou bij parlementair besluit moeten worden vastgesteld en gebaseerd moeten zijn op heldere criteria: er zou moeten worden gekozen voor geloofwaardige en legitieme ngo's die ervaring hebben met EU-aangelegenheden.

| 1.2 | In de nog aan te nemen wet op vrijwilligers zouden de standpunten van ngo's moeten worden verwerkt. |
| --- | --- |

1.2

In de nog aan te nemen wet op vrijwilligers zouden de standpunten van ngo's moeten worden verwerkt.

Aan de Montenegrijnse regering:

| 1.3 | De strijd tegen corruptie zou moeten worden opgevoerd, overeenkomstig de aanbeveling uit het voortgangsverslag van de Europese Commissie. Corruptie komt nog steeds op grote schaal voor en blijft een bijzonder groot probleem. |
| --- | --- |

1.3

De strijd tegen corruptie zou moeten worden opgevoerd, overeenkomstig de aanbeveling uit het voortgangsverslag van de Europese Commissie. Corruptie komt nog steeds op grote schaal voor en blijft een bijzonder groot probleem.

| 1.4 | Er zou meer vaart moeten worden gezet achter de uitvoering van de goedgekeurde nationale strategie voor samenwerking tussen de Montenegrijnse regering en ngo's. In de geest van de bestaande wetgeving zouden er heldere procedures moeten worden vastgesteld om ervoor te zorgen dat ngo's daadwerkelijk in allerlei organen worden vertegenwoordigd, in het bijzonder in de geplande raad voor samenwerking met ngo's. De regering zou de ngo-vertegenwoordigers in die raad niet moeten kiezen, maar alleen moeten nagaan of ze aan de criteria voldoen voor vertegenwoordiging in die raad. |
| --- | --- |

1.4

Er zou meer vaart moeten worden gezet achter de uitvoering van de goedgekeurde nationale strategie voor samenwerking tussen de Montenegrijnse regering en ngo's. In de geest van de bestaande wetgeving zouden er heldere procedures moeten worden vastgesteld om ervoor te zorgen dat ngo's daadwerkelijk in allerlei organen worden vertegenwoordigd, in het bijzonder in de geplande raad voor samenwerking met ngo's. De regering zou de ngo-vertegenwoordigers in die raad niet moeten kiezen, maar alleen moeten nagaan of ze aan de criteria voldoen voor vertegenwoordiging in die raad.

| 1.5 | De bestaande dienst voor samenwerking met ngo's beschikt over zeer weinig personeel en technische middelen om de ngo's in Montenegro adequaat te kunnen ondersteunen en ontwikkelen. Er zou absoluut prioriteit moeten worden gegeven aan het plan om een regeringsraad voor ngo's op te richten met daarin echte ngo-vertegenwoordigers. |
| --- | --- |

1.5

De bestaande dienst voor samenwerking met ngo's beschikt over zeer weinig personeel en technische middelen om de ngo's in Montenegro adequaat te kunnen ondersteunen en ontwikkelen. Er zou absoluut prioriteit moeten worden gegeven aan het plan om een regeringsraad voor ngo's op te richten met daarin echte ngo-vertegenwoordigers.

| 1.6 | Er zou specifiek moeten worden aangegeven welke fiscale regels voor ngo's gelden en indien nodig zouden die regels met nieuwe regels aangevuld moeten worden. Verder zouden ngo's beter moeten worden betrokken bij publieke debatten over wetsvoorstellen, zodat zij kunnen meehelpen de Montenegrijnse wetgeving op EU-normen en goede praktijkvoorbeelden af te stemmen. Hetzelfde geldt voor de aanpassingen van het nationale integratieplan en de IPS-programma's. |
| --- | --- |

1.6

Er zou specifiek moeten worden aangegeven welke fiscale regels voor ngo's gelden en indien nodig zouden die regels met nieuwe regels aangevuld moeten worden. Verder zouden ngo's beter moeten worden betrokken bij publieke debatten over wetsvoorstellen, zodat zij kunnen meehelpen de Montenegrijnse wetgeving op EU-normen en goede praktijkvoorbeelden af te stemmen. Hetzelfde geldt voor de aanpassingen van het nationale integratieplan en de IPS-programma's.

| 1.7 | Het register van ngo's zou moeten worden bijgewerkt en openbaar gemaakt op de website van de bevoegde instantie, zodat alle details over het aantal ngo's bekend worden en er een einde komt aan de manipulatie van de desbetreffende informatie. Alle ngo's zouden op gezette tijden financiële en beschrijvende verslagen moeten publiceren in het kader van het algemene streven naar maatschappelijke transparantie en ter vergroting van hun geloofwaardigheid. Er zou een specifieke rechtsgrondslag, d.w.z. wetgeving, moeten worden geschapen voor de uitoefening van landbouw, visserij en andere activiteiten door zelfstandigen. Verder zou iedereen het recht moeten krijgen om lid te worden van een vakbond en zou dit recht niet alleen voor werknemers mogen gelden. |
| --- | --- |

1.7

Het register van ngo's zou moeten worden bijgewerkt en openbaar gemaakt op de website van de bevoegde instantie, zodat alle details over het aantal ngo's bekend worden en er een einde komt aan de manipulatie van de desbetreffende informatie. Alle ngo's zouden op gezette tijden financiële en beschrijvende verslagen moeten publiceren in het kader van het algemene streven naar maatschappelijke transparantie en ter vergroting van hun geloofwaardigheid. Er zou een specifieke rechtsgrondslag, d.w.z. wetgeving, moeten worden geschapen voor de uitoefening van landbouw, visserij en andere activiteiten door zelfstandigen. Verder zou iedereen het recht moeten krijgen om lid te worden van een vakbond en zou dit recht niet alleen voor werknemers mogen gelden.

| 1.8 | Het nog in behandeling zijnde wetsvoorstel inzake vakbondsvertegenwoordiging moet leiden tot een wettelijk kader met transparante en niet-discriminerende criteria voor de representativiteit van vakbonden en tot een groter aantal vakbonden. In de desbetreffende wet zouden óók gedetailleerde criteria m.b.t. de representativiteit van werkgeversorganisaties moeten worden vastgelegd. |
| --- | --- |

1.8

Het nog in behandeling zijnde wetsvoorstel inzake vakbondsvertegenwoordiging moet leiden tot een wettelijk kader met transparante en niet-discriminerende criteria voor de representativiteit van vakbonden en tot een groter aantal vakbonden. In de desbetreffende wet zouden óók gedetailleerde criteria m.b.t. de representativiteit van werkgeversorganisaties moeten worden vastgelegd.

| 1.9 | Het potentieel van de sociale raad zou optimaal moeten worden benut om de sociale partners adequaat te informeren en hen om advies te vragen, teneinde alle relevante sociaaleconomische problemen aan de orde te stellen. |
| --- | --- |

1.9

Het potentieel van de sociale raad zou optimaal moeten worden benut om de sociale partners adequaat te informeren en hen om advies te vragen, teneinde alle relevante sociaaleconomische problemen aan de orde te stellen.

| 1.10 | Vertegenwoordigers van de sociale partners zouden deel moeten kunnen uitmaken van de regeringscommissie voor Europese integratie en zouden geleidelijk moeten worden betrokken bij het EU-toetredingsproces van Montenegro. |
| --- | --- |

1.10

Vertegenwoordigers van de sociale partners zouden deel moeten kunnen uitmaken van de regeringscommissie voor Europese integratie en zouden geleidelijk moeten worden betrokken bij het EU-toetredingsproces van Montenegro.

Aan de Europese Commissie:

| 1.11 | In het monitoringproces zouden nieuwe indicatoren moeten worden toegepast – nl. ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en stand van de sociale dialoog – om ervoor te zorgen dat het maatschappelijk middenveld beter en adequater wordt betrokken bij het pretoetredingsproces. |
| --- | --- |

1.11

In het monitoringproces zouden nieuwe indicatoren moeten worden toegepast – nl. ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en stand van de sociale dialoog – om ervoor te zorgen dat het maatschappelijk middenveld beter en adequater wordt betrokken bij het pretoetredingsproces.

| 1.12 | Er moet worden doorgegaan met de steunverlening voor maatschappelijke samenwerkingsverbanden en capaciteitsopbouw van maatschappelijke organisaties; het maatschappelijk middenveld zou bij de IPS-programma's moeten worden betrokken en de oprichting van een gemengd raadgevend comité EU-Montenegro zou moeten worden aangemoedigd zodra Montenegro de status van kandidaat-lidstaat heeft gekregen. |
| --- | --- |

1.12

Er moet worden doorgegaan met de steunverlening voor maatschappelijke samenwerkingsverbanden en capaciteitsopbouw van maatschappelijke organisaties; het maatschappelijk middenveld zou bij de IPS-programma's moeten worden betrokken en de oprichting van een gemengd raadgevend comité EU-Montenegro zou moeten worden aangemoedigd zodra Montenegro de status van kandidaat-lidstaat heeft gekregen.

Het EESC zelf:

| 1.13 | zal de samenwerking met het Montenegrijnse maatschappelijk middenveld voortzetten, zal dat helpen in het pretoetredingsproces en concrete stappen zetten voor de oprichting van een gemengd raadgevend comité EU-Montenegro. |
| --- | --- |

1.13

zal de samenwerking met het Montenegrijnse maatschappelijk middenveld voortzetten, zal dat helpen in het pretoetredingsproces en concrete stappen zetten voor de oprichting van een gemengd raadgevend comité EU-Montenegro.

2.   Montenegro: belangrijkste feiten en cijfers

| 2.1 | Met het uiteenvallen van de Joegoslavische federatie na 1989 brak voor Montenegro een onzekere tijd aan. In 1991 en 1992 maakten Slovenië, Kroatië, Bosnië-Herzegovina en de voormalig Joegoslavische republiek Macedonië zich allemaal los van Joegoslavië. Op 27 april 1992 hechtten Servië en Montenegro in Belgrado gezamenlijk hun goedkeuring aan de grondwet van de federale republiek Joegoslavië. Daarmee bevestigde Montenegro zijn politieke verbondenheid met Servië, maar het besef van een eigen Montenegrijnse identiteit werd steeds sterker. Op 4 februari 2003 werd het Grondwettelijk Handvest van de statenunie van Servië en Montenegro aangenomen. |
| --- | --- |

2.1

Met het uiteenvallen van de Joegoslavische federatie na 1989 brak voor Montenegro een onzekere tijd aan. In 1991 en 1992 maakten Slovenië, Kroatië, Bosnië-Herzegovina en de voormalig Joegoslavische republiek Macedonië zich allemaal los van Joegoslavië. Op 27 april 1992 hechtten Servië en Montenegro in Belgrado gezamenlijk hun goedkeuring aan de grondwet van de federale republiek Joegoslavië. Daarmee bevestigde Montenegro zijn politieke verbondenheid met Servië, maar het besef van een eigen Montenegrijnse identiteit werd steeds sterker. Op 4 februari 2003 werd het Grondwettelijk Handvest van de statenunie van Servië en Montenegro aangenomen.

| 2.2 | Op 21 mei 2006 stemden de Montenegrijnen in een referendum vóór onafhankelijkheid en op 3 juni van dat jaar verklaarde de republiek Montenegro zich onafhankelijk. |
| --- | --- |

2.2

Op 21 mei 2006 stemden de Montenegrijnen in een referendum vóór onafhankelijkheid en op 3 juni van dat jaar verklaarde de republiek Montenegro zich onafhankelijk.

| 2.3 | Montenegro heeft 620 145 inwoners en een oppervlak van 13 812 km2 en is daarmee de kleinste staat in de Westelijke Balkan. Dat is uiteraard van invloed op zijn geostrategische en politieke positie in de regio. |
| --- | --- |

2.3

Montenegro heeft 620 145 inwoners en een oppervlak van 13 812 km2 en is daarmee de kleinste staat in de Westelijke Balkan. Dat is uiteraard van invloed op zijn geostrategische en politieke positie in de regio.

| 2.4 | De multi-etnische samenstelling van de Montenegrijnse bevolking is altijd als een van de voornaamste troeven van het land beschouwd. De meeste inwoners van het land zijn Montenegrijnen (43,16 %). Daarnaast leven er Serviërs (31,99 %), Bosniërs (7,77 %), Albanezen (5,03 %), Moslims (2) (3,97 %) en Kroaten (1,10 %). |
| --- | --- |

2.4

De multi-etnische samenstelling van de Montenegrijnse bevolking is altijd als een van de voornaamste troeven van het land beschouwd. De meeste inwoners van het land zijn Montenegrijnen (43,16 %). Daarnaast leven er Serviërs (31,99 %), Bosniërs (7,77 %), Albanezen (5,03 %), Moslims (2) (3,97 %) en Kroaten (1,10 %).

| 2.5 | In 2008 (3) was het BBP per inwoner 4 908 euro (43 % van het EU-gemiddelde) en bedroeg de werkloosheid 16,8 %. Het gemiddelde nettoloon lag op 416 euro (4), maar 12,2 % van de bevolking moest rondkomen van minder dan 116 euro per maand en 4,7 % leefde in extreme armoede. De inflatie van de consumptieprijzen bedroeg 9 % in 2008. In 2009 was de staatsschuld 1 071,1 miljoen euro, d.w.z. 34,7 % van het BBP (5), de binnenlandse schuld 426 miljoen euro (13,8 %) en de buitenlandse schuld 645,2 miljoen euro (20,9 %). De geletterdheid onder volwassenen bedroeg 97,5 %. |
| --- | --- |

2.5

In 2008 (3) was het BBP per inwoner 4 908 euro (43 % van het EU-gemiddelde) en bedroeg de werkloosheid 16,8 %. Het gemiddelde nettoloon lag op 416 euro (4), maar 12,2 % van de bevolking moest rondkomen van minder dan 116 euro per maand en 4,7 % leefde in extreme armoede. De inflatie van de consumptieprijzen bedroeg 9 % in 2008. In 2009 was de staatsschuld 1 071,1 miljoen euro, d.w.z. 34,7 % van het BBP (5), de binnenlandse schuld 426 miljoen euro (13,8 %) en de buitenlandse schuld 645,2 miljoen euro (20,9 %). De geletterdheid onder volwassenen bedroeg 97,5 %.

3.   Betrekkingen tussen de EU en Montenegro

| 3.1 | Momenteel bestaan de grootste uitdagingen voor Montenegro uit natievorming, opbouw van institutionele structuren, naleving van de door de EU vastgestelde normen en criteria en daarmee totstandbrenging van een functionele rechtsorde die geen enkele bevolkingsgroep uitsluit. Deze uitdagingen zijn allemaal onderdeel van één ontwikkelingsproces en beïnvloeden elkaar sterk. Ze moeten dan ook vanuit die interactie worden benaderd. |
| --- | --- |

3.1

Momenteel bestaan de grootste uitdagingen voor Montenegro uit natievorming, opbouw van institutionele structuren, naleving van de door de EU vastgestelde normen en criteria en daarmee totstandbrenging van een functionele rechtsorde die geen enkele bevolkingsgroep uitsluit. Deze uitdagingen zijn allemaal onderdeel van één ontwikkelingsproces en beïnvloeden elkaar sterk. Ze moeten dan ook vanuit die interactie worden benaderd.

| 3.2 | De betrekkingen tussen de EU en Montenegro zijn gebaseerd op de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap, haar lidstaten en Montenegro, en op de in oktober 2007 ondertekende interimovereenkomst betreffende handel en aanverwante zaken. Het land boekt vooruitgang met de implementatie van het Europees partnerschap. |
| --- | --- |

3.2

De betrekkingen tussen de EU en Montenegro zijn gebaseerd op de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap, haar lidstaten en Montenegro, en op de in oktober 2007 ondertekende interimovereenkomst betreffende handel en aanverwante zaken. Het land boekt vooruitgang met de implementatie van het Europees partnerschap.

| 3.3 | Sinds 2007 ontvangt Montenegro financiële bijstand in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (IPS). De desbetreffende middelen worden beheerd door de nieuwe EU-delegatie in Podgorica. Voor de IPS-onderdelen I en II kreeg Montenegro in 2007 31,4 miljoen, in 2008 32,6 miljoen en in 2009 33,3 miljoen euro. |
| --- | --- |

3.3

Sinds 2007 ontvangt Montenegro financiële bijstand in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (IPS). De desbetreffende middelen worden beheerd door de nieuwe EU-delegatie in Podgorica. Voor de IPS-onderdelen I en II kreeg Montenegro in 2007 31,4 miljoen, in 2008 32,6 miljoen en in 2009 33,3 miljoen euro.

| 3.4 | Regionale samenwerking en goede betrekkingen met de buurlanden vormen essentiële onderdelen van het proces van toenadering tot de EU. Montenegro doet mee aan regionale initiatieven, waaronder het Zuidoost-Europese samenwerkingsproces (SEECP) – waarvan het in 2010-2011 het voorzitterschap zal bekleden – en de regionale samenwerkingsraad (RCC), die in de plaats is gekomen van het stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa en waarmee wordt gestreefd naar een meer regionaal beheerd samenwerkingskader. Montenegro was in 2009 voorzitter van de Midden-Europese vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) en is ook partij bij het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap en de Overeenkomst voor een Gemeenschappelijk Europees Luchtruim (ECAAA). |
| --- | --- |

3.4

Regionale samenwerking en goede betrekkingen met de buurlanden vormen essentiële onderdelen van het proces van toenadering tot de EU. Montenegro doet mee aan regionale initiatieven, waaronder het Zuidoost-Europese samenwerkingsproces (SEECP) – waarvan het in 2010-2011 het voorzitterschap zal bekleden – en de regionale samenwerkingsraad (RCC), die in de plaats is gekomen van het stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa en waarmee wordt gestreefd naar een meer regionaal beheerd samenwerkingskader. Montenegro was in 2009 voorzitter van de Midden-Europese vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) en is ook partij bij het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap en de Overeenkomst voor een Gemeenschappelijk Europees Luchtruim (ECAAA).

| 3.5 | Montenegro blijft werken aan goede bilaterale betrekkingen met zijn buurlanden en de EU-lidstaten. Het intensiveerde met name op de volgende gebieden de contacten met zijn buren: grensoverschrijdende samenwerking (het land kent vier grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma's, resp. met Bosnië-Herzegovina, Albanië, Servië en Kroatië), wetenschap en technologie (Albanië), bescherming van minderheden (Kroatië) en dubbel burgerschap (voormalig Joegoslavische republiek Macedonië). De betrekkingen met Servië blijven verstoord door het besluit van Montenegro om de onafhankelijkheid van Kosovo te erkennen (6). Het land onderhoudt nog altijd goede contacten met Turkije. Er werden overeenkomsten gesloten over vrijhandel en bilaterale samenwerking op het gebied van defensie. De betrekkingen met Italië, Montenegro's belangrijkste EU-handelspartner, hebben zich verder ontwikkeld. De voornaamste handelspartner van Montenegro in de regio is nog altijd Servië, waarmee 1/3 van alle handel plaatsvindt. |
| --- | --- |

3.5

Montenegro blijft werken aan goede bilaterale betrekkingen met zijn buurlanden en de EU-lidstaten. Het intensiveerde met name op de volgende gebieden de contacten met zijn buren: grensoverschrijdende samenwerking (het land kent vier grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma's, resp. met Bosnië-Herzegovina, Albanië, Servië en Kroatië), wetenschap en technologie (Albanië), bescherming van minderheden (Kroatië) en dubbel burgerschap (voormalig Joegoslavische republiek Macedonië). De betrekkingen met Servië blijven verstoord door het besluit van Montenegro om de onafhankelijkheid van Kosovo te erkennen (6). Het land onderhoudt nog altijd goede contacten met Turkije. Er werden overeenkomsten gesloten over vrijhandel en bilaterale samenwerking op het gebied van defensie. De betrekkingen met Italië, Montenegro's belangrijkste EU-handelspartner, hebben zich verder ontwikkeld. De voornaamste handelspartner van Montenegro in de regio is nog altijd Servië, waarmee 1/3 van alle handel plaatsvindt.

| 3.6 | Montenegro is bezig aan een gestage opmars op het wereldtoneel. Het is lid geworden van VN, OVSE, IMF, Raad van Europa en een aantal andere regionale en internationale organisaties. De regering heeft EU-toetreding uitgeroepen tot ultieme nationale doelstelling, een besluit dat door de overgrote meerderheid van de bevolking wordt gesteund (7). |
| --- | --- |

3.6

Montenegro is bezig aan een gestage opmars op het wereldtoneel. Het is lid geworden van VN, OVSE, IMF, Raad van Europa en een aantal andere regionale en internationale organisaties. De regering heeft EU-toetreding uitgeroepen tot ultieme nationale doelstelling, een besluit dat door de overgrote meerderheid van de bevolking wordt gesteund (7).

| 3.7 | In het Montenegro 2009 Progress Report
   (8) wordt de relatie tussen Montenegro en de EU beschreven, verslag gedaan van de vooruitgang die het land heeft geboekt om te voldoen aan de Kopenhagen-criteria, de nationale economische situatie geanalyseerd en besproken of Montenegro al over de capaciteit beschikt om Europese normen toe te passen, m.a.w. of het in staat is zijn wetgeving en beleid geleidelijk af te stemmen op het acquis communautaire. In dit rapport passeren ook alle maatregelen de revue die het land n.a.v. de financieel-economische crisis heeft genomen. |
| --- | --- |

3.7

In het Montenegro 2009 Progress Report
   (8) wordt de relatie tussen Montenegro en de EU beschreven, verslag gedaan van de vooruitgang die het land heeft geboekt om te voldoen aan de Kopenhagen-criteria, de nationale economische situatie geanalyseerd en besproken of Montenegro al over de capaciteit beschikt om Europese normen toe te passen, m.a.w. of het in staat is zijn wetgeving en beleid geleidelijk af te stemmen op het acquis communautaire. In dit rapport passeren ook alle maatregelen de revue die het land n.a.v. de financieel-economische crisis heeft genomen.

| 3.8 | Uit het rapport blijkt dat Montenegro op veel terreinen aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt, maar dat het nog grote inspanningen moet leveren t.a.v. openbaar bestuur, rechtspraak en corruptiebestrijding. |
| --- | --- |

3.8

Uit het rapport blijkt dat Montenegro op veel terreinen aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt, maar dat het nog grote inspanningen moet leveren t.a.v. openbaar bestuur, rechtspraak en corruptiebestrijding.

| 3.9 | De Montenegrijnse regering heeft haar beleid ter bevordering van de integratie in Europa beter gestroomlijnd door in een hoog tempo nieuwe wetgeving te blijven uitvaardigen. Er dient echter een duidelijk onderscheid te worden gemaakt tussen de uitwerking en goedkeuring van nieuwe wetgeving – wat meestal binnen redelijke termijnen en kwalitatief goed gebeurt – en de uitvoering daarvan – waarvoor te weinig middelen beschikbaar zijn of waarvoor de politieke wil ontbreekt. |
| --- | --- |

3.9

De Montenegrijnse regering heeft haar beleid ter bevordering van de integratie in Europa beter gestroomlijnd door in een hoog tempo nieuwe wetgeving te blijven uitvaardigen. Er dient echter een duidelijk onderscheid te worden gemaakt tussen de uitwerking en goedkeuring van nieuwe wetgeving – wat meestal binnen redelijke termijnen en kwalitatief goed gebeurt – en de uitvoering daarvan – waarvoor te weinig middelen beschikbaar zijn of waarvoor de politieke wil ontbreekt.

| 3.10 | In 2009 was versoepeling van het visumbeleid het belangrijkste thema: de Europese Commissie stelde op 15 juli zo'n versoepeling voor als Montenegro zou voldoen aan de voorwaarden uit de routekaart. Op 30 november stemden de EU-ministers van binnenlandse zaken formeel in met afschaffing van de Schengenvisumplicht per 19 december van dat jaar voor onderdanen van de voormalig Joegoslavische republiek Macedonië, Servië en Montenegro. |
| --- | --- |

3.10

In 2009 was versoepeling van het visumbeleid het belangrijkste thema: de Europese Commissie stelde op 15 juli zo'n versoepeling voor als Montenegro zou voldoen aan de voorwaarden uit de routekaart. Op 30 november stemden de EU-ministers van binnenlandse zaken formeel in met afschaffing van de Schengenvisumplicht per 19 december van dat jaar voor onderdanen van de voormalig Joegoslavische republiek Macedonië, Servië en Montenegro.

| 3.11 | Wat de economische criteria betreft, blijft er nationale consensus bestaan over de hoofdlijnen van het economisch beleid. Het marktmechanisme kwam onder druk te staan ten gevolge van ingrijpende wijzigingen op de betalingsbalans en in de financiële sector. Ook qua overheidsfinanciën was 2009 een moeilijk jaar voor Montenegro. Het macro- economisch beleid werd tot op grote hoogte bepaald door de financiële crisis. De nadruk lag op een voorzichtiger fiscaal beleid en het versneld doorvoeren van structurele hervormingen. |
| --- | --- |

3.11

Wat de economische criteria betreft, blijft er nationale consensus bestaan over de hoofdlijnen van het economisch beleid. Het marktmechanisme kwam onder druk te staan ten gevolge van ingrijpende wijzigingen op de betalingsbalans en in de financiële sector. Ook qua overheidsfinanciën was 2009 een moeilijk jaar voor Montenegro. Het macro- economisch beleid werd tot op grote hoogte bepaald door de financiële crisis. De nadruk lag op een voorzichtiger fiscaal beleid en het versneld doorvoeren van structurele hervormingen.

4.   Het maatschappelijk middenveld
   (9)
  in een nieuwe sociaaleconomische context

4.1   Voorafgaande opmerkingen

| 4.1.1 | In het algemeen is het Montenegrijns maatschappelijk middenveld historisch niet diep geworteld en kent het geen sterke tradities
   (10). De eerste vrijwilligersorganisatie ontstond pas halverwege de 19e eeuw en hield zich voornamelijk met liefdadigheidswerk bezig. De eerste vakbonden en werknemersorganisaties werden aan het begin van de 20e eeuw opgericht. Toen het land in 1945 onder communistische heerschappij kwam, werden onafhankelijke maatschappelijke organisaties verboden en de activiteiten van non-profitorganisaties strak aan banden gelegd. |
| --- | --- |

4.1.1

In het algemeen is het Montenegrijns maatschappelijk middenveld historisch niet diep geworteld en kent het geen sterke tradities
   (10). De eerste vrijwilligersorganisatie ontstond pas halverwege de 19e eeuw en hield zich voornamelijk met liefdadigheidswerk bezig. De eerste vakbonden en werknemersorganisaties werden aan het begin van de 20e eeuw opgericht. Toen het land in 1945 onder communistische heerschappij kwam, werden onafhankelijke maatschappelijke organisaties verboden en de activiteiten van non-profitorganisaties strak aan banden gelegd.

| 4.1.2 | In de Montenegrijnse context zijn het maatschappelijk middenveld en niet-gouvernementele organisaties synoniem. In werkelijkheid echter zijn ngo's slechts een onderdeel van het maatschappelijk middenveld, dat volgens de Civicus-methode (11) nog 19 andere elementen omvat. Zelfs als getracht wordt ruimere categorieën te hanteren, valt er niet aan te ontkomen dat het maatschappelijk middenveld ook wordt gevormd door religieuze gemeenschappen, vakbonden, de media, beroepsverenigingen, stichtingen, sociale bewegingen enz. Voor de Montenegrijnse burgers zijn ngo's desondanks het maatschappelijk middenveld. Dit stemt weliswaar in grote mate overeen met de bijdrage die ngo's daadwerkelijk leveren aan de totstandbrenging van een open burgermaatschappij en een gezond machtsevenwicht, maar wijst er ook op dat het sociaal activisme in andere lagen van het maatschappelijk middenveld verontrustend laag is en het daar ontbreekt aan potentieel en initiatief. |
| --- | --- |

4.1.2

In de Montenegrijnse context zijn het maatschappelijk middenveld en niet-gouvernementele organisaties synoniem. In werkelijkheid echter zijn ngo's slechts een onderdeel van het maatschappelijk middenveld, dat volgens de Civicus-methode (11) nog 19 andere elementen omvat. Zelfs als getracht wordt ruimere categorieën te hanteren, valt er niet aan te ontkomen dat het maatschappelijk middenveld ook wordt gevormd door religieuze gemeenschappen, vakbonden, de media, beroepsverenigingen, stichtingen, sociale bewegingen enz. Voor de Montenegrijnse burgers zijn ngo's desondanks het maatschappelijk middenveld. Dit stemt weliswaar in grote mate overeen met de bijdrage die ngo's daadwerkelijk leveren aan de totstandbrenging van een open burgermaatschappij en een gezond machtsevenwicht, maar wijst er ook op dat het sociaal activisme in andere lagen van het maatschappelijk middenveld verontrustend laag is en het daar ontbreekt aan potentieel en initiatief.

4.2   Diverse belangengroepen in Montenegro

| 4.2.1 | Er bestaat een solide rechtskader voor het functioneren van ngo's. De oprichting van ngo's is verankerd in het grondwettelijk recht op vereniging (12) en verder uitgewerkt in de wet op ngo's (13) en tal van andere wet- en regelgeving. Toch is een aantal aspecten m.b.t. ngo's nog niet duidelijk vastgelegd, met name op fiscaal vlak, en kunnen er nog zaken worden verbeterd. Bovendien wordt de positie van ngo-vertegenwoordigers niet erkend in de door de regering op 14 januari 2010 aangenomen wet op vrijwilligers, wat twijfels doet rijzen over de geest van deze wet. |
| --- | --- |

4.2.1

Er bestaat een solide rechtskader voor het functioneren van ngo's. De oprichting van ngo's is verankerd in het grondwettelijk recht op vereniging (12) en verder uitgewerkt in de wet op ngo's (13) en tal van andere wet- en regelgeving. Toch is een aantal aspecten m.b.t. ngo's nog niet duidelijk vastgelegd, met name op fiscaal vlak, en kunnen er nog zaken worden verbeterd. Bovendien wordt de positie van ngo-vertegenwoordigers niet erkend in de door de regering op 14 januari 2010 aangenomen wet op vrijwilligers, wat twijfels doet rijzen over de geest van deze wet.

| 4.2.2 | Registratie van ngo's. De procedure hiervoor is eenvoudig, wat er in bepaalde gevallen toe heeft geleid dat een groot aantal ngo's zich heeft geregistreerd. Tot 2006 werd het desbetreffende register bewaard in het ministerie van justitie, daarna werd het, na een herschikking van regeringsbevoegdheden, overgebracht naar het ministerie van binnenlandse zaken en openbaar bestuur. Het vaak genoemde cijfer van circa 4 500 geregistreerde ngo's is niet betrouwbaar, omdat het register niet goed wordt bijgehouden: nieuwe organisaties worden toegevoegd, maar organisaties die niet meer bestaan, worden nog steeds in de statistieken meegenomen. De regering heeft aangekondigd een computerprogramma in gebruik te zullen nemen om dit probleem op te lossen. Verder worden beroepsorganisaties van bijvoorbeeld boeren of vissers ook als ngo's geregistreerd, omdat er voor de uitoefening van hun activiteiten geen andere rechtsgrondslag bestaat. |
| --- | --- |

4.2.2

Registratie van ngo's. De procedure hiervoor is eenvoudig, wat er in bepaalde gevallen toe heeft geleid dat een groot aantal ngo's zich heeft geregistreerd. Tot 2006 werd het desbetreffende register bewaard in het ministerie van justitie, daarna werd het, na een herschikking van regeringsbevoegdheden, overgebracht naar het ministerie van binnenlandse zaken en openbaar bestuur. Het vaak genoemde cijfer van circa 4 500 geregistreerde ngo's is niet betrouwbaar, omdat het register niet goed wordt bijgehouden: nieuwe organisaties worden toegevoegd, maar organisaties die niet meer bestaan, worden nog steeds in de statistieken meegenomen. De regering heeft aangekondigd een computerprogramma in gebruik te zullen nemen om dit probleem op te lossen. Verder worden beroepsorganisaties van bijvoorbeeld boeren of vissers ook als ngo's geregistreerd, omdat er voor de uitoefening van hun activiteiten geen andere rechtsgrondslag bestaat.

| 4.2.3 | Overheidssteun. De ngo's hebben zich jarenlang ingespannen om voor overheidssteun in aanmerking te komen, met als resultaat dat er nu op lokaal en nationaal niveau aanzienlijke bedragen officieel voor hen beschikbaar zijn (circa 883 900 euro via de budgetten van de lokale besturen (14), naar schatting 200 000 euro via de parlementscommissie voor ngo-subsidies (15) en 3 440 000 euro via de commissie voor de verdeling van een deel van de loterij-inkomsten (16)). Daarnaast kennen sommige ministeries specifieke budgetten voor organisaties die op hun beleidsterrein werkzaam zijn (17). Al deze steun samen zou de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld tot op grote hoogte ten goede kunnen komen. Omdat de meeste steun echter naar een beperkt aantal ngo-activiteiten gaat – wat met name geldt voor het grootste bedrag, nl. dat van de commissie voor de verdeling van een deel van de loterij-inkomsten (18) –, omdat de werkwijze van deze commissie in het algemeen ondoorzichtig is en omdat er sprake is van ernstige misstanden bij de toekenning van haar middelen (19), komt de meeste steun in de praktijk niet bij actieve en echte ngo's terecht of ten goede aan democratiseringsprogramma's. De regels voor de toekenning van de steun, die zijn opgesteld door een taskforce bestaande uit vertegenwoordigers van regering en ngo's, en die in 2008 door de regering zijn aangenomen, vormen een solide rechtskader, maar met de toepassing ervan wordt op grote schaal gesjoemeld, hetgeen een groot punt van zorg blijft (20). In 2010 zal een nieuwe intersectorale groep worden opgericht die nieuwe regels moet gaan uitwerken en zo de problemen moet trachten op te lossen. |
| --- | --- |

4.2.3

Overheidssteun. De ngo's hebben zich jarenlang ingespannen om voor overheidssteun in aanmerking te komen, met als resultaat dat er nu op lokaal en nationaal niveau aanzienlijke bedragen officieel voor hen beschikbaar zijn (circa 883 900 euro via de budgetten van de lokale besturen (14), naar schatting 200 000 euro via de parlementscommissie voor ngo-subsidies (15) en 3 440 000 euro via de commissie voor de verdeling van een deel van de loterij-inkomsten (16)). Daarnaast kennen sommige ministeries specifieke budgetten voor organisaties die op hun beleidsterrein werkzaam zijn (17). Al deze steun samen zou de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld tot op grote hoogte ten goede kunnen komen. Omdat de meeste steun echter naar een beperkt aantal ngo-activiteiten gaat – wat met name geldt voor het grootste bedrag, nl. dat van de commissie voor de verdeling van een deel van de loterij-inkomsten (18) –, omdat de werkwijze van deze commissie in het algemeen ondoorzichtig is en omdat er sprake is van ernstige misstanden bij de toekenning van haar middelen (19), komt de meeste steun in de praktijk niet bij actieve en echte ngo's terecht of ten goede aan democratiseringsprogramma's. De regels voor de toekenning van de steun, die zijn opgesteld door een taskforce bestaande uit vertegenwoordigers van regering en ngo's, en die in 2008 door de regering zijn aangenomen, vormen een solide rechtskader, maar met de toepassing ervan wordt op grote schaal gesjoemeld, hetgeen een groot punt van zorg blijft (20). In 2010 zal een nieuwe intersectorale groep worden opgericht die nieuwe regels moet gaan uitwerken en zo de problemen moet trachten op te lossen.

| 4.2.4 | Internationale steun. De Montenegrijnse ngo's houden zich voornamelijk op de been met de steun die zij krijgen van internationale organisaties. De internationale geldstroom is recentelijk echter behoorlijk opgedroogd omdat veel bilaterale donoren zich op grond van hun eigen prioriteiten hebben teruggetrokken en veel Amerikaanse organisaties hun steun enorm hebben teruggeschroefd. Daardoor zijn de ngo's nu vooral aangewezen op EU-steun, maar de procedures om daarvoor in aanmerking te komen zijn tamelijk ingewikkeld. Dit leidt er nu al toe dat alleen de grootste organisaties overleven en zich verder ontwikkelen en de rest in hun groei en activiteiten beperkt wordt. |
| --- | --- |

4.2.4

Internationale steun. De Montenegrijnse ngo's houden zich voornamelijk op de been met de steun die zij krijgen van internationale organisaties. De internationale geldstroom is recentelijk echter behoorlijk opgedroogd omdat veel bilaterale donoren zich op grond van hun eigen prioriteiten hebben teruggetrokken en veel Amerikaanse organisaties hun steun enorm hebben teruggeschroefd. Daardoor zijn de ngo's nu vooral aangewezen op EU-steun, maar de procedures om daarvoor in aanmerking te komen zijn tamelijk ingewikkeld. Dit leidt er nu al toe dat alleen de grootste organisaties overleven en zich verder ontwikkelen en de rest in hun groei en activiteiten beperkt wordt.

| 4.2.5 | Capaciteitsopbouw bij ngo's. Ngo's kampen met een groot personeelsverloop en het ontbreken van institutionele subsidies, hetgeen zelfs ontwikkelde ngo's in hun mogelijkheden beperkt. Het CRNVO (21) kende een reeks programma's voor capaciteitsopbouw, maar de donoren die deze activiteiten steunden, hebben zich teruggetrokken, wat in kwantitatief opzicht grote gevolgen heeft gehad voor het programma-aanbod van deze organisatie. Momenteel wordt een nieuw EU-financieringsprogramma voor de technische ondersteuning van maatschappelijke organisaties in de Westelijke Balkan uitgewerkt (22). In het algemeen bestaat behoefte aan permanente programma's voor capaciteitsopbouw en ontwikkeling van specifieke kennis en vaardigheden op uiteenlopende terreinen alsmede aan institutionele subsidies voor capaciteitsopbouw van afzonderlijke organisaties. Daarnaast zouden de ngo's zich via permanente of ad-hocplatformen en -netwerken actiever moeten bezighouden met doelgerichtere problemen, teneinde efficiënt te werk te gaan en meer invloed uit te oefenen bij stakeholders. |
| --- | --- |

4.2.5

Capaciteitsopbouw bij ngo's. Ngo's kampen met een groot personeelsverloop en het ontbreken van institutionele subsidies, hetgeen zelfs ontwikkelde ngo's in hun mogelijkheden beperkt. Het CRNVO (21) kende een reeks programma's voor capaciteitsopbouw, maar de donoren die deze activiteiten steunden, hebben zich teruggetrokken, wat in kwantitatief opzicht grote gevolgen heeft gehad voor het programma-aanbod van deze organisatie. Momenteel wordt een nieuw EU-financieringsprogramma voor de technische ondersteuning van maatschappelijke organisaties in de Westelijke Balkan uitgewerkt (22). In het algemeen bestaat behoefte aan permanente programma's voor capaciteitsopbouw en ontwikkeling van specifieke kennis en vaardigheden op uiteenlopende terreinen alsmede aan institutionele subsidies voor capaciteitsopbouw van afzonderlijke organisaties. Daarnaast zouden de ngo's zich via permanente of ad-hocplatformen en -netwerken actiever moeten bezighouden met doelgerichtere problemen, teneinde efficiënt te werk te gaan en meer invloed uit te oefenen bij stakeholders.

| 4.2.6 | Zelfregulering bij ngo's. Circa 200 Montenegrijnse ngo's hebben zich verenigd onder het motto „samenwerken om ons doel te bereiken” en vormen zo het grootste verbond van ngo's in het land (23). Ze hebben een zelfregulerende instantie in het leven geroepen en een gedragscode opgesteld, die door bijna alle grote en vele andere ngo's wordt aanvaard. De betreffende organisaties hebben overeenkomstig deze gedragscode hun financiële en beschrijvende verslagen openbaar gemaakt. Dat is essentieel om ngo's transparanter te maken en aldus het vertrouwen dat de burgers in hen hebben, te vergroten. |
| --- | --- |

4.2.6

Zelfregulering bij ngo's. Circa 200 Montenegrijnse ngo's hebben zich verenigd onder het motto „samenwerken om ons doel te bereiken” en vormen zo het grootste verbond van ngo's in het land (23). Ze hebben een zelfregulerende instantie in het leven geroepen en een gedragscode opgesteld, die door bijna alle grote en vele andere ngo's wordt aanvaard. De betreffende organisaties hebben overeenkomstig deze gedragscode hun financiële en beschrijvende verslagen openbaar gemaakt. Dat is essentieel om ngo's transparanter te maken en aldus het vertrouwen dat de burgers in hen hebben, te vergroten.

| 4.2.7 | Vertegenwoordiging in raden die tal van verschillende maatschappelijke belangen bestrijken. Sinds de goedkeuring van nieuwe wetgeving die de deelname van alle stakeholders aan dit soort raden vereist, is de vertegenwoordiging van ngo's wettelijk gegarandeerd in de RTCG-raad (24), de raad voor civiele controle van de politie (25), de nationale raad voor Europese integratie (26), de nationale commissie ter bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, de raad voor gehandicaptenzorg, de raad voor kinderopvang enz. alsmede in een aantal lokale instanties. Na vele jaren hardnekkig aandringen zijn de ngo's nu in de meeste van deze raden behoorlijk vertegenwoordigd, maar de wettigheid en legitimiteit van hun vertegenwoordiging in de nationale raad voor Europese integratie blijft zeer zorgwekkend. |
| --- | --- |

4.2.7

Vertegenwoordiging in raden die tal van verschillende maatschappelijke belangen bestrijken. Sinds de goedkeuring van nieuwe wetgeving die de deelname van alle stakeholders aan dit soort raden vereist, is de vertegenwoordiging van ngo's wettelijk gegarandeerd in de RTCG-raad (24), de raad voor civiele controle van de politie (25), de nationale raad voor Europese integratie (26), de nationale commissie ter bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, de raad voor gehandicaptenzorg, de raad voor kinderopvang enz. alsmede in een aantal lokale instanties. Na vele jaren hardnekkig aandringen zijn de ngo's nu in de meeste van deze raden behoorlijk vertegenwoordigd, maar de wettigheid en legitimiteit van hun vertegenwoordiging in de nationale raad voor Europese integratie blijft zeer zorgwekkend.

| 4.2.8 | Stabiliteit van de ngo's in Montenegro. De Montenegrijnse ngo's zijn maatschappelijk niet diep geworteld en hun toekomst is onzeker, omdat er nog geen echte „cultuur” bestaat van politiek en mensenrechten (27). Bovendien zijn ze sterk afhankelijk van buitenlandse hulp en van hun eigen belangrijkste leiders, waardoor hun positie kan verzwakken als er nieuwe leiders komen of donoren zich terugtrekken. De grootste organisatie heeft al enkele stappen gezet om zich intern te reorganiseren, strategische plannen uit te werken en diensten te introduceren die de begroting ten goede komen, maar dit vormt nog altijd geen garantie voor een stabiel maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

4.2.8

Stabiliteit van de ngo's in Montenegro. De Montenegrijnse ngo's zijn maatschappelijk niet diep geworteld en hun toekomst is onzeker, omdat er nog geen echte „cultuur” bestaat van politiek en mensenrechten (27). Bovendien zijn ze sterk afhankelijk van buitenlandse hulp en van hun eigen belangrijkste leiders, waardoor hun positie kan verzwakken als er nieuwe leiders komen of donoren zich terugtrekken. De grootste organisatie heeft al enkele stappen gezet om zich intern te reorganiseren, strategische plannen uit te werken en diensten te introduceren die de begroting ten goede komen, maar dit vormt nog altijd geen garantie voor een stabiel maatschappelijk middenveld.

4.3   Sociale dialoog en organisaties van sociale partners

| 4.3.1 | De in 2008 aangenomen arbeidwet (28) omvat bepalingen voor het sluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten, behelst een procedure voor de wijziging van de betrekkingen tussen de deelnemers aan collectieve onderhandelingen en regelt andere voor werkgevers en werknemers belangrijke zaken. Er dient een algemene collectieve arbeidsovereenkomst te worden gesloten tussen de bevoegde instanties van de betrokken vakbond, werkgeversorganisatie en overheid. |
| --- | --- |

4.3.1

De in 2008 aangenomen arbeidwet (28) omvat bepalingen voor het sluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten, behelst een procedure voor de wijziging van de betrekkingen tussen de deelnemers aan collectieve onderhandelingen en regelt andere voor werkgevers en werknemers belangrijke zaken. Er dient een algemene collectieve arbeidsovereenkomst te worden gesloten tussen de bevoegde instanties van de betrokken vakbond, werkgeversorganisatie en overheid.

| 4.3.2 | In de arbeidswet zijn ook bepalingen opgenomen inzake organisaties van werkgevers en werknemers. Beide mogen zonder voorafgaande toestemming hun eigen organisaties oprichten en zich daarbij aansluiten, met inachtneming van de statuten en reglementen van de betreffende organisaties. |
| --- | --- |

4.3.2

In de arbeidswet zijn ook bepalingen opgenomen inzake organisaties van werkgevers en werknemers. Beide mogen zonder voorafgaande toestemming hun eigen organisaties oprichten en zich daarbij aansluiten, met inachtneming van de statuten en reglementen van de betreffende organisaties.

| 4.3.3 | Vrijheid van vakbond. Werknemers hebben het recht om zich zonder voorafgaande toestemming te organiseren in vakbonden en deel te nemen aan vakbondsactiviteiten. Het ministerie van arbeid en sociaal welzijn houdt een register bij van vakbondsorganisaties. Volgens de wet is een vakbondsorganisatie representatief als zij de vakbondsorganisatie met de meeste leden is en bij het ministerie is geregistreerd. Dit betekent dat er op nationaal niveau slechts één representatieve vakbondsorganisatie kan zijn, ongeacht het aantal en de representativiteit van andere organisaties. Op de agenda van de sociale raad staat momenteel een voorstel voor een wet op vakbondsvertegenwoordiging. |
| --- | --- |

4.3.3

Vrijheid van vakbond. Werknemers hebben het recht om zich zonder voorafgaande toestemming te organiseren in vakbonden en deel te nemen aan vakbondsactiviteiten. Het ministerie van arbeid en sociaal welzijn houdt een register bij van vakbondsorganisaties. Volgens de wet is een vakbondsorganisatie representatief als zij de vakbondsorganisatie met de meeste leden is en bij het ministerie is geregistreerd. Dit betekent dat er op nationaal niveau slechts één representatieve vakbondsorganisatie kan zijn, ongeacht het aantal en de representativiteit van andere organisaties. Op de agenda van de sociale raad staat momenteel een voorstel voor een wet op vakbondsvertegenwoordiging.

| 4.3.4 | De vakbonden worden vertegenwoordigd door de confederatie van Montenegrijnse vakbonden (CTUM) en de unie van vrije vakbonden van Montenegro (UFTUM). De CTUM is aangesloten bij het IVV (29) en er loopt een procedure om waarnemend lid te worden van het EVV (30). De UFTUM heeft zich afgescheiden van de CTUM en is sinds november 2008 officieel een nieuwe organisatie. Daarom maakt de UFTUM nog geen deel uit van het IVV en het EVV, maar ze onderhoudt al wel contacten met beide verbonden. De CTUM is erkend als sociale partner, hoewel geen enkele vakbondsorganisatie in de praktijk een procedure heeft doorlopen om te worden aangemerkt als representatief in de zin van de nieuwe arbeidswet. |
| --- | --- |

4.3.4

De vakbonden worden vertegenwoordigd door de confederatie van Montenegrijnse vakbonden (CTUM) en de unie van vrije vakbonden van Montenegro (UFTUM). De CTUM is aangesloten bij het IVV (29) en er loopt een procedure om waarnemend lid te worden van het EVV (30). De UFTUM heeft zich afgescheiden van de CTUM en is sinds november 2008 officieel een nieuwe organisatie. Daarom maakt de UFTUM nog geen deel uit van het IVV en het EVV, maar ze onderhoudt al wel contacten met beide verbonden. De CTUM is erkend als sociale partner, hoewel geen enkele vakbondsorganisatie in de praktijk een procedure heeft doorlopen om te worden aangemerkt als representatief in de zin van de nieuwe arbeidswet.

| 4.3.5 | Werkgeversorganisaties. Volgens de wet is een werkgeversorganisatie representatief als haar leden werk verschaffen aan minstens 25 % van de werknemers in de Montenegrijnse economie en voor minstens 25 % bijdragen aan het BBP van het land. Werkgeversorganisaties moeten zich registreren bij het ministerie van arbeid en sociaal welzijn, dat een register bijhoudt. Dit ministerie bepaalt hoe werkgeversorganisaties worden geregistreerd en stelt gedetailleerde criteria vast om te bepalen hoe representatief ze zijn. |
| --- | --- |

4.3.5

Werkgeversorganisaties. Volgens de wet is een werkgeversorganisatie representatief als haar leden werk verschaffen aan minstens 25 % van de werknemers in de Montenegrijnse economie en voor minstens 25 % bijdragen aan het BBP van het land. Werkgeversorganisaties moeten zich registreren bij het ministerie van arbeid en sociaal welzijn, dat een register bijhoudt. Dit ministerie bepaalt hoe werkgeversorganisaties worden geregistreerd en stelt gedetailleerde criteria vast om te bepalen hoe representatief ze zijn.

| 4.3.6 | De werkgevers worden vertegenwoordigd door de in Podgorica gevestigde Montenegrijnse werkgeversfederatie (MEF). De MEF is een zeer actief lid van de in Genève gevestigde Internationale Organisatie van Werkgevers (IOE) en doet mee aan een groot aantal projecten. De MEF is waarnemend lid van Businesseurope
   (31). |
| --- | --- |

4.3.6

De werkgevers worden vertegenwoordigd door de in Podgorica gevestigde Montenegrijnse werkgeversfederatie (MEF). De MEF is een zeer actief lid van de in Genève gevestigde Internationale Organisatie van Werkgevers (IOE) en doet mee aan een groot aantal projecten. De MEF is waarnemend lid van Businesseurope
   (31).

| 4.3.7 | Montenegro heeft ook – verplicht – een kamer van koophandel. Die werd in 1928 opgericht en is op Europees niveau waarnemend lid van Eurochambers en Eurocommerce. De Montenegrijnse kamer van koophandel heeft niet de status van sociale partner, maar is wel vertegenwoordigd in de nationale raad ter bestrijding van obstakels voor het bedrijfsleven en verbetering van het concurrentievermogen, alsmede in de regeringscommissie voor Europese integratie. |
| --- | --- |

4.3.7

Montenegro heeft ook – verplicht – een kamer van koophandel. Die werd in 1928 opgericht en is op Europees niveau waarnemend lid van Eurochambers en Eurocommerce. De Montenegrijnse kamer van koophandel heeft niet de status van sociale partner, maar is wel vertegenwoordigd in de nationale raad ter bestrijding van obstakels voor het bedrijfsleven en verbetering van het concurrentievermogen, alsmede in de regeringscommissie voor Europese integratie.

| 4.3.8 | Het hoogste tripartiete orgaan in Montenegro is de sociale raad. Die werd in juni 2008 opgericht conform de in 2007 aangenomen wet inzake de sociale raad en bestaat uit 11 regeringsvertegenwoordigers, 11 vertegenwoordigers van de erkende vakbondsorganisaties en 11 vertegenwoordigers van de werkgeversorganisatie. Onder de vleugels van de sociale raad zijn verschillende werkgroepen actief, die zich bezighouden met uiteenlopende sociaaleconomische vraagstukken. |
| --- | --- |

4.3.8

Het hoogste tripartiete orgaan in Montenegro is de sociale raad. Die werd in juni 2008 opgericht conform de in 2007 aangenomen wet inzake de sociale raad en bestaat uit 11 regeringsvertegenwoordigers, 11 vertegenwoordigers van de erkende vakbondsorganisaties en 11 vertegenwoordigers van de werkgeversorganisatie. Onder de vleugels van de sociale raad zijn verschillende werkgroepen actief, die zich bezighouden met uiteenlopende sociaaleconomische vraagstukken.

| 4.3.9 | In het licht van de mondiale economische crisis ondertekenden de sociale partners in april 2009 een memorandum inzake sociaal partnerschap, staan zij open voor overleg en grijpen ze vaak de gelegenheid aan om formele of informele raadplegingen te houden. |
| --- | --- |

4.3.9

In het licht van de mondiale economische crisis ondertekenden de sociale partners in april 2009 een memorandum inzake sociaal partnerschap, staan zij open voor overleg en grijpen ze vaak de gelegenheid aan om formele of informele raadplegingen te houden.

| 4.3.10 | Er is enige vooruitgang geboekt wat de tripartiete dialoog betreft, maar de bilaterale sociale dialoog stelt nog altijd weinig voor en bestaat uit niet veel meer dan onderhandelingen over sectorale collectieve arbeidsovereenkomsten. Op nationaal niveau is het doel te komen tot één algemene collectieve arbeidsovereenkomst, ondertekend door vakbonden, werkgevers en overheid. Er wordt echter over gesproken om twee van dit soort algemene overeenkomsten te introduceren: één voor het bedrijfsleven en één voor het openbaar bestuur. Besluiten in dit verband zouden in ieder geval altijd op uitvoerig onderzoek moeten worden gebaseerd. De oprichting van een bipartiet resourcecentrum voor sociale dialoog zou van groot belang kunnen zijn voor het sociaal overleg in het algemeen en het gezamenlijk onderzoek van de sociale partners in het bijzonder. |
| --- | --- |

4.3.10

Er is enige vooruitgang geboekt wat de tripartiete dialoog betreft, maar de bilaterale sociale dialoog stelt nog altijd weinig voor en bestaat uit niet veel meer dan onderhandelingen over sectorale collectieve arbeidsovereenkomsten. Op nationaal niveau is het doel te komen tot één algemene collectieve arbeidsovereenkomst, ondertekend door vakbonden, werkgevers en overheid. Er wordt echter over gesproken om twee van dit soort algemene overeenkomsten te introduceren: één voor het bedrijfsleven en één voor het openbaar bestuur. Besluiten in dit verband zouden in ieder geval altijd op uitvoerig onderzoek moeten worden gebaseerd. De oprichting van een bipartiet resourcecentrum voor sociale dialoog zou van groot belang kunnen zijn voor het sociaal overleg in het algemeen en het gezamenlijk onderzoek van de sociale partners in het bijzonder.

5.   Specifieke opmerkingen

| 5.1 | De Europese Commissie meldt in haar vierde voortgangsverslag over Montenegro dat de vrijheid van vereniging en vergadering op geen enkele manier wordt beperkt. Enige vooruitgang is geboekt wat de rol van maatschappelijke organisaties betreft. Een aantal ngo's is zeer bekend bij de burgers en erg politiek actief. Op nationaal niveau bestaat de regeringsstrategie inzake samenwerking met ngo's, maar de tenuitvoerlegging daarvan schiet tekort en de werkelijke invloed van ngo's op de beleidsvorming is zeer beperkt, ondanks de bij hen aanwezige knowhow en middelen. De regering staat open voor ngo's als ze politiek aanvaardbaar zijn of uiteenlopende diensten aanbieden, maar de contacten worden problematischer in het kader van toezichthoudende en monitoringprogramma's. Ook worden ngo's niet adequaat geraadpleegd en onvoldoende betrokken bij de beleids- en besluitvorming. |
| --- | --- |

5.1

De Europese Commissie meldt in haar vierde voortgangsverslag over Montenegro dat de vrijheid van vereniging en vergadering op geen enkele manier wordt beperkt. Enige vooruitgang is geboekt wat de rol van maatschappelijke organisaties betreft. Een aantal ngo's is zeer bekend bij de burgers en erg politiek actief. Op nationaal niveau bestaat de regeringsstrategie inzake samenwerking met ngo's, maar de tenuitvoerlegging daarvan schiet tekort en de werkelijke invloed van ngo's op de beleidsvorming is zeer beperkt, ondanks de bij hen aanwezige knowhow en middelen. De regering staat open voor ngo's als ze politiek aanvaardbaar zijn of uiteenlopende diensten aanbieden, maar de contacten worden problematischer in het kader van toezichthoudende en monitoringprogramma's. Ook worden ngo's niet adequaat geraadpleegd en onvoldoende betrokken bij de beleids- en besluitvorming.

| 5.2 | De bestaande dienst voor samenwerking met ngo's (onderdeel van het algemeen secretariaat van de Montenegrijnse regering) zou ngo's ondersteuning moeten bieden en ervoor moeten zorgen dat het maatschappelijk middenveld zich behoorlijk kan blijven ontwikkelen. In werkelijkheid zijn de capaciteiten van deze dienst zeer beperkt en is ze onvoldoende uitgerust. Ondanks de inspanningen van het personeel ervan zien ngo-vertegenwoordigers niet wat deze dienst doet. De oprichting van een raad voor samenwerking met ngo's bevindt zich in de voorbereidende fase. Genoemde dienst zou het secretariaat van deze raad moeten worden. Dat zou een goede stap zijn op weg naar verbetering van de huidige situatie. |
| --- | --- |

5.2

De bestaande dienst voor samenwerking met ngo's (onderdeel van het algemeen secretariaat van de Montenegrijnse regering) zou ngo's ondersteuning moeten bieden en ervoor moeten zorgen dat het maatschappelijk middenveld zich behoorlijk kan blijven ontwikkelen. In werkelijkheid zijn de capaciteiten van deze dienst zeer beperkt en is ze onvoldoende uitgerust. Ondanks de inspanningen van het personeel ervan zien ngo-vertegenwoordigers niet wat deze dienst doet. De oprichting van een raad voor samenwerking met ngo's bevindt zich in de voorbereidende fase. Genoemde dienst zou het secretariaat van deze raad moeten worden. Dat zou een goede stap zijn op weg naar verbetering van de huidige situatie.

| 5.3 | Het maatschappelijk middenveld heeft twee vertegenwoordigers in de nationale raad voor EU-integratie. Geloofwaardige ngo's hebben echter de wettigheid en legitimiteit van de benoeming van de huidige leden van deze raad gehekeld. Bij parlementair besluit zouden heldere criteria moeten worden vastgesteld om te zorgen voor een transparante benoemingsprocedure en om de representativiteit en kwaliteit van de leden te garanderen. De nationale raad voor EU-integratie zou een nuttig instrument kunnen zijn om het maatschappelijk middenveld intensiever en effectiever bij de Europese integratie van Montenegro te betrekken, maar daarvoor moet het potentieel ervan wel worden ontsloten. |
| --- | --- |

5.3

Het maatschappelijk middenveld heeft twee vertegenwoordigers in de nationale raad voor EU-integratie. Geloofwaardige ngo's hebben echter de wettigheid en legitimiteit van de benoeming van de huidige leden van deze raad gehekeld. Bij parlementair besluit zouden heldere criteria moeten worden vastgesteld om te zorgen voor een transparante benoemingsprocedure en om de representativiteit en kwaliteit van de leden te garanderen. De nationale raad voor EU-integratie zou een nuttig instrument kunnen zijn om het maatschappelijk middenveld intensiever en effectiever bij de Europese integratie van Montenegro te betrekken, maar daarvoor moet het potentieel ervan wel worden ontsloten.

| 5.4 | Het maatschappelijk middenveld wordt nog altijd onvoldoende bij de vormgeving van het wetgevingskader betrokken, ondanks verklaringen van regering en betrokken ministeries dat zij maatschappelijke organisaties wel degelijk raadplegen. |
| --- | --- |

5.4

Het maatschappelijk middenveld wordt nog altijd onvoldoende bij de vormgeving van het wetgevingskader betrokken, ondanks verklaringen van regering en betrokken ministeries dat zij maatschappelijke organisaties wel degelijk raadplegen.

| 5.5 | De randvoorwaarden (met name op financieel vlak) voor een goed functioneren van maatschappelijke organisaties moeten worden verbeterd en hun capaciteiten moeten worden vergroot door hun inkomsten te diversifiëren en te garanderen. |
| --- | --- |

5.5

De randvoorwaarden (met name op financieel vlak) voor een goed functioneren van maatschappelijke organisaties moeten worden verbeterd en hun capaciteiten moeten worden vergroot door hun inkomsten te diversifiëren en te garanderen.

| 5.6 | Het maatschappelijk middenveld wordt ook slechts in beperkte mate betrokken bij de voorbereidingen voor de EU-toetreding van Montenegro. Daartoe bestaan al geschikte structuren en procedures, maar die worden nog steeds onvoldoende gebruikt. Actieve betrokkenheid van maatschappelijke organisaties kan de onderhandelingen met de EU bespoedigen en echt een brug slaan tussen het maatschappelijk middenveld en de EU-instellingen. |
| --- | --- |

5.6

Het maatschappelijk middenveld wordt ook slechts in beperkte mate betrokken bij de voorbereidingen voor de EU-toetreding van Montenegro. Daartoe bestaan al geschikte structuren en procedures, maar die worden nog steeds onvoldoende gebruikt. Actieve betrokkenheid van maatschappelijke organisaties kan de onderhandelingen met de EU bespoedigen en echt een brug slaan tussen het maatschappelijk middenveld en de EU-instellingen.

| 5.7 | De tripartiete dialoog vindt plaats onder de vleugels van de sociale raad. Niettemin worden
  rol en potentieel van de organisaties van de sociale partners nog altijd onderschat. De sociale raad zou in het EU-toetredingsproces een zeer belangrijke rol kunnen spelen, omdat hij kan meehelpen de sociaaleconomische gevolgen daarvan in goede banen te leiden. |
| --- | --- |

5.7

De tripartiete dialoog vindt plaats onder de vleugels van de sociale raad. Niettemin worden
  rol en potentieel van de organisaties van de sociale partners nog altijd onderschat. De sociale raad zou in het EU-toetredingsproces een zeer belangrijke rol kunnen spelen, omdat hij kan meehelpen de sociaaleconomische gevolgen daarvan in goede banen te leiden.

| 5.8 | De bepalingen uit de huidige arbeidswet m.b.t. de representativiteit van vakbondsorganisaties op nationaal niveau zijn discriminerend voor de kleinere organisaties en staan de ontwikkeling van een echt pluriform vakbondslandschap in de weg. Hoewel de UFTUM deelneemt aan de werkgroep van de regering die onderhandelt over een nieuw wetsvoorstel inzake vakbondsvertegenwoordiging, is zij er tot nu toe niet in geslaagd die onderhandelingen te beïnvloeden. De regering heeft eenzijdig besloten tot een quotum van 20 %, wat betekent dat 20 % van alle Montenegrijnse werknemers bij de bonden moet zijn aangesloten om op nationaal niveau te kunnen worden aangemerkt als representatief. Andere aspecten zouden echter ook moeten meewegen, zoals territoriale en sectorale organisatiestructuur en het vermogen om de belangen van werknemers adequaat te behartigen. |
| --- | --- |

5.8

De bepalingen uit de huidige arbeidswet m.b.t. de representativiteit van vakbondsorganisaties op nationaal niveau zijn discriminerend voor de kleinere organisaties en staan de ontwikkeling van een echt pluriform vakbondslandschap in de weg. Hoewel de UFTUM deelneemt aan de werkgroep van de regering die onderhandelt over een nieuw wetsvoorstel inzake vakbondsvertegenwoordiging, is zij er tot nu toe niet in geslaagd die onderhandelingen te beïnvloeden. De regering heeft eenzijdig besloten tot een quotum van 20 %, wat betekent dat 20 % van alle Montenegrijnse werknemers bij de bonden moet zijn aangesloten om op nationaal niveau te kunnen worden aangemerkt als representatief. Andere aspecten zouden echter ook moeten meewegen, zoals territoriale en sectorale organisatiestructuur en het vermogen om de belangen van werknemers adequaat te behartigen.

| 5.9 | De sociale partners zijn minder dan had gemoeten bij de EU-vragenlijst betrokken geweest. Alleen de Montenegrijnse werkgeversfederatie en de kamer van koophandel werkten samen met de regeringsorganen die de vragenlijst beantwoordden. Volgens de instructies van de EU echter hadden alle sociale partners over de voor hen relevante delen van de vragenlijst moeten worden geraadpleegd. |
| --- | --- |

5.9

De sociale partners zijn minder dan had gemoeten bij de EU-vragenlijst betrokken geweest. Alleen de Montenegrijnse werkgeversfederatie en de kamer van koophandel werkten samen met de regeringsorganen die de vragenlijst beantwoordden. Volgens de instructies van de EU echter hadden alle sociale partners over de voor hen relevante delen van de vragenlijst moeten worden geraadpleegd.

| 5.10 | De regeringscommissie voor Europese integratie (die valt onder het ministerie voor Europese integratie) coördineert het overheidsoptreden tijdens het EU-toetredingsproces van Montenegro. Alleen de kamer van koophandel is in deze commissie vertegenwoordigd, de sociale partners niet. |
| --- | --- |

5.10

De regeringscommissie voor Europese integratie (die valt onder het ministerie voor Europese integratie) coördineert het overheidsoptreden tijdens het EU-toetredingsproces van Montenegro. Alleen de kamer van koophandel is in deze commissie vertegenwoordigd, de sociale partners niet.

| 5.11 | De capaciteiten van de sociale partners moeten verder worden ontwikkeld. Op alle niveaus is elke vorm van ondersteuning welkom. Het EESC heeft in dit verband waardering voor de rol die de IOE en het IVV op internationaal en Businesseurope en het EVV op Europees niveau spelen. Er worden veel geïntegreerde programma's en projecten gelanceerd om de capaciteiten van de organisaties van sociale partners te vergroten en de sociale dialoog te bevorderen. |
| --- | --- |

5.11

De capaciteiten van de sociale partners moeten verder worden ontwikkeld. Op alle niveaus is elke vorm van ondersteuning welkom. Het EESC heeft in dit verband waardering voor de rol die de IOE en het IVV op internationaal en Businesseurope en het EVV op Europees niveau spelen. Er worden veel geïntegreerde programma's en projecten gelanceerd om de capaciteiten van de organisaties van sociale partners te vergroten en de sociale dialoog te bevorderen.

| 5.12 | Het EESC is ook zeer te spreken over de financiële en technische ondersteuning die de Europese Commissie verstrekt in het kader van haar uitbreidingsstrategie en via de in dat verband beschikbare middelen. Meer betrokkenheid van maatschappelijke organisaties versterkt de kwaliteit van de democratie en draagt bij tot verzoening. De Commissie heeft via de faciliteit voor het maatschappelijk middenveld (onderdeel van het instrument voor pretoetredingssteun) financiële steun verleend voor het opzetten van bureaus voor technische bijstand in de begunstigde landen, voor een groeiend aantal korte bezoeken aan EU-instellingen en voor de deelname van ongeveer 800 mensen aan workshops in de Westelijke Balkan en Turkije. |
| --- | --- |

5.12

Het EESC is ook zeer te spreken over de financiële en technische ondersteuning die de Europese Commissie verstrekt in het kader van haar uitbreidingsstrategie en via de in dat verband beschikbare middelen. Meer betrokkenheid van maatschappelijke organisaties versterkt de kwaliteit van de democratie en draagt bij tot verzoening. De Commissie heeft via de faciliteit voor het maatschappelijk middenveld (onderdeel van het instrument voor pretoetredingssteun) financiële steun verleend voor het opzetten van bureaus voor technische bijstand in de begunstigde landen, voor een groeiend aantal korte bezoeken aan EU-instellingen en voor de deelname van ongeveer 800 mensen aan workshops in de Westelijke Balkan en Turkije.

6.   Rol van het Europees Economisch en Sociaal Comité

| 6.1 | Prioriteiten van het EESC op het vlak van externe betrekkingen zijn onder meer de uitbreiding van de EU en de door de Westelijke-Balkanlanden te boeken vooruitgang op weg naar EU-toetreding. De afdeling Externe betrekkingen van het EESC heeft adequate instrumenten ontwikkeld om haar belangrijkste doelstellingen te verwezenlijken: ondersteunen van het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan en maatschappelijke organisaties aldaar meer mogelijkheden geven om voor hun regering een echte partner te zijn bij de voorbereiding van de EU-toetreding van hun land. |
| --- | --- |

6.1

Prioriteiten van het EESC op het vlak van externe betrekkingen zijn onder meer de uitbreiding van de EU en de door de Westelijke-Balkanlanden te boeken vooruitgang op weg naar EU-toetreding. De afdeling Externe betrekkingen van het EESC heeft adequate instrumenten ontwikkeld om haar belangrijkste doelstellingen te verwezenlijken: ondersteunen van het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan en maatschappelijke organisaties aldaar meer mogelijkheden geven om voor hun regering een echte partner te zijn bij de voorbereiding van de EU-toetreding van hun land.

| 6.2 | In oktober 2004 is de contactgroep Westelijke Balkan van start gegaan. De landen waarvoor die groep is bedoeld, zijn Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de voormalig Joegoslavische republiek Macedonië, Montenegro, Servië en Kosovo (overeenkomstig resolutie 1244 van de VN-veiligheidsraad). De contactgroep Westelijke Balkan is een permanent orgaan van het EESC dat zich specifiek met dit deel van Europa bezighoudt. |
| --- | --- |

6.2

In oktober 2004 is de contactgroep Westelijke Balkan van start gegaan. De landen waarvoor die groep is bedoeld, zijn Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de voormalig Joegoslavische republiek Macedonië, Montenegro, Servië en Kosovo (overeenkomstig resolutie 1244 van de VN-veiligheidsraad). De contactgroep Westelijke Balkan is een permanent orgaan van het EESC dat zich specifiek met dit deel van Europa bezighoudt.

| 6.3 | Tot nu toe hebben twee fora van het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan plaatsgevonden (in 2006 in Brussel en in 2008 in Ljubljana). Deze bijeenkomsten hebben laten zien dat maatschappelijke organisaties bereid zijn met hun evenknieën uit andere landen over een betere toekomst te discussiëren. Een derde forum wordt op 18 en 19 mei 2010 in Brussel gehouden. |
| --- | --- |

6.3

Tot nu toe hebben twee fora van het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan plaatsgevonden (in 2006 in Brussel en in 2008 in Ljubljana). Deze bijeenkomsten hebben laten zien dat maatschappelijke organisaties bereid zijn met hun evenknieën uit andere landen over een betere toekomst te discussiëren. Een derde forum wordt op 18 en 19 mei 2010 in Brussel gehouden.

| 6.4 | Het andere belangrijkste instrument waarmee een brug wordt geslagen tussen het maatschappelijk middenveld uit de EU en de Westelijke Balkan, wordt gevormd door de gemengd raadgevende comités (GRC's). In zijn verkennend advies uit 2006 over de toestand van het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan
   (32) zette het EESC zijn standpunt ter zake uiteen, benadrukte het dat het in dit verband over aanzienlijke knowhow en personele middelen beschikt, en onderstreepte het dat de GRC's in het hele uitbreidingsproces een belangrijke rol spelen. |
| --- | --- |

6.4

Het andere belangrijkste instrument waarmee een brug wordt geslagen tussen het maatschappelijk middenveld uit de EU en de Westelijke Balkan, wordt gevormd door de gemengd raadgevende comités (GRC's). In zijn verkennend advies uit 2006 over de toestand van het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan
   (32) zette het EESC zijn standpunt ter zake uiteen, benadrukte het dat het in dit verband over aanzienlijke knowhow en personele middelen beschikt, en onderstreepte het dat de GRC's in het hele uitbreidingsproces een belangrijke rol spelen.

| 6.5 | Het EESC beveelt dan ook de oprichting van een gemengd raadgevend comité EU-Montenegro aan zodra Montenegro de status van kandidaat-lidstaat heeft gekregen. Zo'n comité zou maatschappelijke organisaties uit de EU en Montenegro de kans bieden intensievere contacten met elkaar te onderhouden en zou kunnen volgen welke vooruitgang Montenegro in het EU-toetredingsproces boekt. |
| --- | --- |

6.5

Het EESC beveelt dan ook de oprichting van een gemengd raadgevend comité EU-Montenegro aan zodra Montenegro de status van kandidaat-lidstaat heeft gekregen. Zo'n comité zou maatschappelijke organisaties uit de EU en Montenegro de kans bieden intensievere contacten met elkaar te onderhouden en zou kunnen volgen welke vooruitgang Montenegro in het EU-toetredingsproces boekt.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Deze raad functioneert binnen het parlement, maar onder haar leden bevinden zich niet alleen parlementariërs, maar ook vertegenwoordigers van de rechterlijke macht, ngo's, de universiteit van Montenegro, de Montenegrijnse academie van wetenschappen, de raad voor sociale zaken en het presidentieel bestuur.

1

(2)  Data afkomstig van een officiële volkstelling. In lijn met de in het voormalig Joegoslavië gebruikelijke gang van zaken zijn Moslims in deze volkstelling als aparte etnische groep beschouwd.

2

(3)  Eurostat 2009.

3

(4)  Monstat, http://www.monstat.org/Mjesecna%20saopstenja.htm

4

(5)  Economisch en fiscaal programma 12/2009, 21 januari 2010

5

(6)  Krachtens resolutie 1244/1999 van de VN-veiligheidsraad.

6

(7)  Uit de afgelopen jaren gehouden opiniepeilingen blijkt dat tussen de 75% en bijna 80% van de Montenegrijnen voorstander is van toetreding tot de EU.

7

(8)  Montenegro 2009 Progress Report, SEC(2009) 1336, gepubliceerd met de Mededeling van de Europese Commissie Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2009-2010, COM(2009) 533 final.

8

Montenegro 2009 Progress Report

Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2009-2010

(9)  In de context van dit advies wordt „het maatschappelijk middenveld” gevormd door ngo's, waaronder beroepsorganisaties, organisaties van de sociale partners, consumenten, landbouwers, ambachtslieden, religieuze gemeenschappen, stichtingen, sociale bewegingen, de media enz.

9

(10)  Trialog, Montenegrijns maatschappelijk middenveld, Maša Lekič.

10

(11)  Civicus – mondiale alliantie voor burgerparticipatie, www.civicus.org

11

(12)  De huidige grondwet werd in oktober 2006 aangenomen, maar dit recht bestond ook al in hoofdlijnen in de vorige.

12

(13)  Aangenomen in 1999, gewijzigd in 2002 en 2007

13

(14)  CRNVO-onderzoekscijfers van 2008. Van de begrote 883 900 euro werd 860 764,66 euro daadwerkelijk toegekend.

14

(15)  cijfers van 2009.

15

(16)  Overeenkomstig de regels voor de verdeling van een deel van de loterij-inkomsten moet 75 % van het desbetreffende bedrag worden toegekend aan ngo's en de rest aan andere organisaties en instanties. Daarnaast moeten ook de honoraria van de leden van deze commissie en haar algemene administratieve uitgaven uit hetzelfde bedrag worden gefinancierd. Dit zijn de cijfers voor 2009, in 2010 zijn deze gedaald.

16

(17)  Ministerie van toerisme, ministerie van cultuur, media en sport, ministerie van mensenrechten en de rechten van minderheden.

17

(18)  Activiteiten op de volgende gebieden komen voor steun in aanmerking: 1) sociaal welzijn en humanitaire hulp, 2) hulp voor gehandicapten, 3) ontwikkeling van sport, 4) cultuur en technische cultuur, 5) niet-institutioneel onderwijs en 6) bestrijding van drugsgebruik en andere verslavingen.

18

(19)  Monitoringverslag van het centrum voor burgereducatie over de toekenning van steun in 2009 door de commissie voor de verdeling van een deel van de loterij-inkomsten.

19

(20)  Monitoringverslag van het centrum voor burgereducatie over de toekenning van steun in 2009 door de commissie voor de verdeling van een deel van de loterij-inkomsten.

20

(21)  CRNVO: centrum voor ontwikkeling van ngo's in Montenegro.

21

(22)  Faciliteitsprogramma voor het maatschappelijk middenveld.

22

(23)  Voor meer informatie: www.saradnjomdocilja.me

23

(24)  Wet op publieke omroepdiensten RTCG (aangenomen in 2002), wet op publieke omroepdiensten in Montenegro (aangenomen in 2008, is in de plaats gekomen van eerstgenoemde).

24

(25)  Politiewet, aangenomen in 2005.

25

(26)  Besluit inzake de instelling van een nationale raad voor Europese integratie, 2008.

26

(27)  Civicus, analyse van het maatschappelijk middenveld in Montenegro, „Weak Tradition, Uncertain Future”, 2006, uitg. S. Muk, D. Uljarevic en S. Brajovic.

27

„Weak Tradition, Uncertain Future”

(28)  Arbeidswet, Publicatieblad van Montenegro, nr. 49/08.

28

(29)  IVV: Internationaal Verbond van Vakverenigingen.

29

(30)  EVV: Europees Verbond van Vakverenigingen.

30

(31)  Businesseurope: de Europese bedrijfsconfederatie.

31

(32)  PB C 195 van 18.5.2006, blz. 88.

32

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/18 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/18

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Het Onderwijs met het oog op integratie: een middel in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting” (verkennend advies)

2011/C 18/04

Rapporteur: María Candelas SÁNCHEZ MIGUEL

In een brief van 23 juli 2009 heeft de heer D. Diego López Garrido, staatssecretaris voor de Europese Unie bij het Spaanse ministerie voor Buitenlandse Zaken en Samenwerking, uit naam van het toekomstige Spaanse voorzitterschap het Europees Economisch en Sociaal Comité verzocht om, overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag ter oprichting van de Europese Gemeenschap, een verkennend advies op te stellen over het thema:

„Onderwijs met het oog op integratie: een middel in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting”.

De gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 23 maart 2010 goedgekeurd.

Tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 103 stemmen vóór en 13 stemmen tegen, bij 10 onthoudingen, werd goedgekeurd:

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1 | Het Comité verwelkomt het besluit om in 2010 alle zeilen bij te zetten ter bestrijding van uitsluiting en armoede en benadrukt het belang van de inzet van onderwijs en opleiding als optimale middelen om deze doelstellingen te verwezenlijken. De rol die onderwijs kan spelen bij integratie in de maatschappij van mensen die in armoede leven wordt algemeen erkend. |
| --- | --- |

1.1

Het Comité verwelkomt het besluit om in 2010 alle zeilen bij te zetten ter bestrijding van uitsluiting en armoede en benadrukt het belang van de inzet van onderwijs en opleiding als optimale middelen om deze doelstellingen te verwezenlijken. De rol die onderwijs kan spelen bij integratie in de maatschappij van mensen die in armoede leven wordt algemeen erkend.

| 1.2 | Verbetering van het onderwijs is één van de instrumenten om ongelijkheid en armoede te bestrijden en wordt als dusdanig als één van de prioriteiten van de „Strategie van de EU voor 2020” genoemd. Verder heeft het roulerend trio-voorzitterschap van de EU, bestaande uit Spanje, België en Hongarije, „Onderwijs voor iedereen” tot één van zijn doelstellingen gemaakt. Daarmee ligt de weg open voor een reeks maatregelen die onderwijs en opleiding werkelijk tot efficiënte middelen kunnen maken bij de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. |
| --- | --- |

1.2

Verbetering van het onderwijs is één van de instrumenten om ongelijkheid en armoede te bestrijden en wordt als dusdanig als één van de prioriteiten van de „Strategie van de EU voor 2020” genoemd. Verder heeft het roulerend trio-voorzitterschap van de EU, bestaande uit Spanje, België en Hongarije, „Onderwijs voor iedereen” tot één van zijn doelstellingen gemaakt. Daarmee ligt de weg open voor een reeks maatregelen die onderwijs en opleiding werkelijk tot efficiënte middelen kunnen maken bij de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting.

| 1.3 | Onderwijs is al sinds het ontstaan van de EU erkend als een fundamenteel mensenrecht. Er zijn ook al de nodige lovenswaardige inspanningen gedaan om van dit recht een publiek goed te maken, dat toegankelijk is voor iedereen. Het Comité heeft reeds een aanzienlijk aantal adviezen opgesteld over dit thema; daarbij werd altijd benadrukt dat het de centrale doelstelling van het onderwijs is om mensen te vormen tot vrije burgers, met een kritische geest, die zelfstandig zijn en in staat om bij te dragen tot de ontwikkeling van hun samenleving. Daarbij dienen ze de nodige vaardigheden op zak te hebben om nieuwe uitdagingen aan te kunnen, met name op de arbeidsmarkt, maar zich er ook bewust van te zijn dat ze waarden en een cultuur delen en dat de wereld die ze bewonen behouden moet blijven voor toekomstige generaties. |
| --- | --- |

1.3

Onderwijs is al sinds het ontstaan van de EU erkend als een fundamenteel mensenrecht. Er zijn ook al de nodige lovenswaardige inspanningen gedaan om van dit recht een publiek goed te maken, dat toegankelijk is voor iedereen. Het Comité heeft reeds een aanzienlijk aantal adviezen opgesteld over dit thema; daarbij werd altijd benadrukt dat het de centrale doelstelling van het onderwijs is om mensen te vormen tot vrije burgers, met een kritische geest, die zelfstandig zijn en in staat om bij te dragen tot de ontwikkeling van hun samenleving. Daarbij dienen ze de nodige vaardigheden op zak te hebben om nieuwe uitdagingen aan te kunnen, met name op de arbeidsmarkt, maar zich er ook bewust van te zijn dat ze waarden en een cultuur delen en dat de wereld die ze bewonen behouden moet blijven voor toekomstige generaties.

| 1.4 | Het concept „onderwijs met het oog op integratie” indachtig zouden de EU en de lidstaten een herziening moeten doorvoeren van hun onderwijsbeleid, zowel qua inhoud, aanpak, structuur als toewijzing van middelen, maar ook moeten overgaan tot een herziening en/of actualisering van beleid inzake werkgelegenheid, goede overheidsdiensten, en zorg voor specifieke doelgroepen (kinderen, mensen met een handicap, migranten, enz.). Tevens moet er oog zijn voor het genderperspectief. Inclusief onderwijs kan in formele en informele contexten gebeuren, zoals in familiekringen en in de gemeenschap; de taak zou niet volledig mogen worden overgelaten aan het onderwijs. Het mag geen marginaal vraagstuk zijn dat slechts van belang is voor de armere bevolking; inclusief onderwijs dient open te staan voor alle maatschappelijke groepen die het nodig hebben. Redenen waarom wij voor inclusief onderwijs kiezen zijn:






  — | educatief: de vereiste dat goed onderwijs toegankelijk is voor iedereen, vanaf de jongste kinderjaren; |
| --- | --- | --- |

1.4

Het concept „onderwijs met het oog op integratie” indachtig zouden de EU en de lidstaten een herziening moeten doorvoeren van hun onderwijsbeleid, zowel qua inhoud, aanpak, structuur als toewijzing van middelen, maar ook moeten overgaan tot een herziening en/of actualisering van beleid inzake werkgelegenheid, goede overheidsdiensten, en zorg voor specifieke doelgroepen (kinderen, mensen met een handicap, migranten, enz.). Tevens moet er oog zijn voor het genderperspectief. Inclusief onderwijs kan in formele en informele contexten gebeuren, zoals in familiekringen en in de gemeenschap; de taak zou niet volledig mogen worden overgelaten aan het onderwijs. Het mag geen marginaal vraagstuk zijn dat slechts van belang is voor de armere bevolking; inclusief onderwijs dient open te staan voor alle maatschappelijke groepen die het nodig hebben. Redenen waarom wij voor inclusief onderwijs kiezen zijn:

—

educatief: de vereiste dat goed onderwijs toegankelijk is voor iedereen, vanaf de jongste kinderjaren;

| — | sociaal: omdat onderwijs bijdraagt aan mentaliteitsverandering en een maatschappij zonder uitsluiting, vooroordelen en discriminatie creëert; |
| --- | --- |

—

sociaal: omdat onderwijs bijdraagt aan mentaliteitsverandering en een maatschappij zonder uitsluiting, vooroordelen en discriminatie creëert;

| — | economisch: omdat onderwijs bijdraagt tot het concurrentievermogen dat nodig is voor de nieuwe economische uitdagingen en de nieuwe behoeften van de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

—

economisch: omdat onderwijs bijdraagt tot het concurrentievermogen dat nodig is voor de nieuwe economische uitdagingen en de nieuwe behoeften van de arbeidsmarkt.

| 1.5 | Al sinds lange tijd wordt er in de EU gediscussieerd over de erkenning van de resultaten van informeel onderwijs, dat wil zeggen onderwijs dat niet via de traditionele structuren loopt en het formele onderwijs aanvult door mensen praktische vaardigheden, zogenoemde „soft skills” en een bepaald gedrag aan te leren en tot een actief burgerschap aan te zetten. Hoewel deze discussies op EU-niveau nog niet tot overeenkomsten hebben geleid, krijgt niet-formeel onderwijs wel steeds meer erkenning als een middel dat de toegang tot de arbeidsmarkt vergemakkelijkt. Het Comité pleit ervoor dat de EU in kaart brengt wat er op dit terrein in het kader van onderwijs ter bestrijding van sociale uitsluiting gebeurt en doet in dit verband de volgende aanbevelingen:






  — | Er zouden gegevens moeten worden ingezameld inzake de bestaande institutionele en technische bepalingen, en indicatoren ontwikkeld om de eventuele voordelen van de erkenning van niet-formeel onderwijs in kaart te brengen; ook moet worden aangetoond wie baat heeft bij deze vorm van onderwijs. |
| --- | --- | --- |

1.5

Al sinds lange tijd wordt er in de EU gediscussieerd over de erkenning van de resultaten van informeel onderwijs, dat wil zeggen onderwijs dat niet via de traditionele structuren loopt en het formele onderwijs aanvult door mensen praktische vaardigheden, zogenoemde „soft skills” en een bepaald gedrag aan te leren en tot een actief burgerschap aan te zetten. Hoewel deze discussies op EU-niveau nog niet tot overeenkomsten hebben geleid, krijgt niet-formeel onderwijs wel steeds meer erkenning als een middel dat de toegang tot de arbeidsmarkt vergemakkelijkt. Het Comité pleit ervoor dat de EU in kaart brengt wat er op dit terrein in het kader van onderwijs ter bestrijding van sociale uitsluiting gebeurt en doet in dit verband de volgende aanbevelingen:

—

Er zouden gegevens moeten worden ingezameld inzake de bestaande institutionele en technische bepalingen, en indicatoren ontwikkeld om de eventuele voordelen van de erkenning van niet-formeel onderwijs in kaart te brengen; ook moet worden aangetoond wie baat heeft bij deze vorm van onderwijs.

| — | De modellen voor de erkenning van de resultaten van niet-formeel onderwijs moeten onder de loep worden genomen om na te gaan welke het meest egalitair en efficiënt zijn en de beste resultaten opleveren, met name voor sociaal gemarginaliseerde mensen, én om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen. |
| --- | --- |

—

De modellen voor de erkenning van de resultaten van niet-formeel onderwijs moeten onder de loep worden genomen om na te gaan welke het meest egalitair en efficiënt zijn en de beste resultaten opleveren, met name voor sociaal gemarginaliseerde mensen, én om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen.

| — | De uitwisseling van goede ervaringen tussen de verschillende lidstaten moet een impuls krijgen. |
| --- | --- |

—

De uitwisseling van goede ervaringen tussen de verschillende lidstaten moet een impuls krijgen.

| — | De sociale partners, betrokken organisaties van het maatschappelijk middenveld en vertegenwoordigers van instellingen voor formeel en niet-formeel onderwijs moeten bij dit proces worden betrokken. |
| --- | --- |

—

De sociale partners, betrokken organisaties van het maatschappelijk middenveld en vertegenwoordigers van instellingen voor formeel en niet-formeel onderwijs moeten bij dit proces worden betrokken.

| 1.6 | Het Comité heeft al in eerdere adviezen opgemerkt dat goed openbaar onderwijs voor iedereen één van de motoren is voor grotere gelijkheid en sociale integratie. Daarom is het van essentieel belang dat al diegenen die worden buitengesloten - overwegend openbaar - onderwijs (1) kunnen genieten, van goede kwaliteit, waardoor hun toegang tot de arbeidsmarkt wordt vergroot en ze in staat worden gesteld om fatsoenlijk en behoorlijk betaald werk te verrichten. |
| --- | --- |

1.6

Het Comité heeft al in eerdere adviezen opgemerkt dat goed openbaar onderwijs voor iedereen één van de motoren is voor grotere gelijkheid en sociale integratie. Daarom is het van essentieel belang dat al diegenen die worden buitengesloten - overwegend openbaar - onderwijs (1) kunnen genieten, van goede kwaliteit, waardoor hun toegang tot de arbeidsmarkt wordt vergroot en ze in staat worden gesteld om fatsoenlijk en behoorlijk betaald werk te verrichten.

| 1.7 | Ten slotte zouden de te nemen maatregelen een nieuwe impuls moeten geven aan ambitieuzere en verdergaande afspraken op dit terrein en de meest uiteenlopende instellingen en sociale actoren moeten bereiken. Daarbij mag de samenhang met de reeds gedefinieerde beleidsprioriteiten natuurlijk niet uit het oog verloren worden. |
| --- | --- |

1.7

Ten slotte zouden de te nemen maatregelen een nieuwe impuls moeten geven aan ambitieuzere en verdergaande afspraken op dit terrein en de meest uiteenlopende instellingen en sociale actoren moeten bereiken. Daarbij mag de samenhang met de reeds gedefinieerde beleidsprioriteiten natuurlijk niet uit het oog verloren worden.

| 1.8 | De door het EESC georganiseerde conferentie „Onderwijs als wapen in de strijd tegen sociale uitsluiting”, die van 20 tot en met 22 mei 2010 in Florence zal plaatsvinden, sluit hier goed op aan: het uitgangspunt is een horizontale aanpak en onder de genodigden bevinden zich tal van actoren uit het veld. |
| --- | --- |

1.8

De door het EESC georganiseerde conferentie „Onderwijs als wapen in de strijd tegen sociale uitsluiting”, die van 20 tot en met 22 mei 2010 in Florence zal plaatsvinden, sluit hier goed op aan: het uitgangspunt is een horizontale aanpak en onder de genodigden bevinden zich tal van actoren uit het veld.

2.   Inleiding

| 2.1 | Het recht op onderwijs is erkend als een grondrecht en is in alle instrumenten verankerd die er sinds het ontstaan van de Europese Unie zijn ingevoerd. Europa heeft al de nodige lovenswaardige inspanningen gedaan om van dit recht een publiek goed te maken, binnen het handbereik van iedereen (2). Toch zijn er delen van de bevolking die uitgesloten worden van dit recht, waardoor nog altijd bestaande situaties van armoede verder verergeren. De lidstaten, de Commissie en het Europees Parlement hebben belangrijke maatregelen voor armoedebestrijding voorgesteld en goedgekeurd; goed openbaar onderwijs voor iedereen wordt daarbij als een middel tot integratie beschouwd. In ditzelfde verband heeft de EU besloten om 2010 tot het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te maken (3). |
| --- | --- |

2.1

Het recht op onderwijs is erkend als een grondrecht en is in alle instrumenten verankerd die er sinds het ontstaan van de Europese Unie zijn ingevoerd. Europa heeft al de nodige lovenswaardige inspanningen gedaan om van dit recht een publiek goed te maken, binnen het handbereik van iedereen (2). Toch zijn er delen van de bevolking die uitgesloten worden van dit recht, waardoor nog altijd bestaande situaties van armoede verder verergeren. De lidstaten, de Commissie en het Europees Parlement hebben belangrijke maatregelen voor armoedebestrijding voorgesteld en goedgekeurd; goed openbaar onderwijs voor iedereen wordt daarbij als een middel tot integratie beschouwd. In ditzelfde verband heeft de EU besloten om 2010 tot het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te maken (3).

| 2.2 | Sociale integratie en armoedebestrijding behoren bovendien tot de doelstellingen van de Europese Unie op het gebied van groei en werkgelegenheid. De nationale beleidsmaatregelen inzake bescherming en sociale integratie worden gecoördineerd via een proces van uitwisselen en leren dat bekend staat als de „open coördinatiemethode” (OCM) die wordt toegepast op terreinen die onder de bevoegdheid van de lidstaten vallen. Het streven is om de nationale maatregelen op elkaar af te stemmen en zo enkele gemeenschappelijke doelen te kunnen verwezenlijken. De OCM draagt bij tot de coördinatie van het sociaal beleid, met name in het kader van de hernieuwde Lissabonstrategie. |
| --- | --- |

2.2

Sociale integratie en armoedebestrijding behoren bovendien tot de doelstellingen van de Europese Unie op het gebied van groei en werkgelegenheid. De nationale beleidsmaatregelen inzake bescherming en sociale integratie worden gecoördineerd via een proces van uitwisselen en leren dat bekend staat als de „open coördinatiemethode” (OCM) die wordt toegepast op terreinen die onder de bevoegdheid van de lidstaten vallen. Het streven is om de nationale maatregelen op elkaar af te stemmen en zo enkele gemeenschappelijke doelen te kunnen verwezenlijken. De OCM draagt bij tot de coördinatie van het sociaal beleid, met name in het kader van de hernieuwde Lissabonstrategie.

| 2.3 | Onderwijs en opleiding zijn bovendien van cruciaal belang voor de bevordering van economische ontwikkeling en de sociale cohesie in onze samenleving. In een tijd dat de strijd tegen armoede en de daaruit voortvloeiende uitsluiting als gevolg van de huidige economische crisis en stijging van de werkloosheid dreigt te mislukken, is het van groot belang naar wegen te zoeken die de actieve integratie kunnen bevorderen. |
| --- | --- |

2.3

Onderwijs en opleiding zijn bovendien van cruciaal belang voor de bevordering van economische ontwikkeling en de sociale cohesie in onze samenleving. In een tijd dat de strijd tegen armoede en de daaruit voortvloeiende uitsluiting als gevolg van de huidige economische crisis en stijging van de werkloosheid dreigt te mislukken, is het van groot belang naar wegen te zoeken die de actieve integratie kunnen bevorderen.

| 2.4 | Topprioriteit van de EU voor de Strategie 2020 (4) is „Toegevoegde waarde creëren door de groei op kennis te baseren”. Er wordt dus erkend dat kennis de motor is voor duurzame groei en dat onderwijs, onderzoek, innovatie en creativiteit de zaken zijn die het verschil uitmaken. De conclusies van de in mei 2009 in Praag gehouden Werkgelegenheidstop wijzen in dezelfde richting. Gezien de huidige economische crisis, die een grote impact heeft op werknemers en – met name kleine en middelgrote – bedrijven, en de werkloosheid, die historische waarden van rond de 20,2 % heeft bereikt, met grote verschillen tussen de lidstaten, is intensivering geboden van alle maatregelen om werkgelegenheid te creëren en tegelijkertijd de gelijkheid tussen de Europeanen bevorderen. Een en ander geldt met name voor het onderwijsbeleid. |
| --- | --- |

2.4

Topprioriteit van de EU voor de Strategie 2020 (4) is „Toegevoegde waarde creëren door de groei op kennis te baseren”. Er wordt dus erkend dat kennis de motor is voor duurzame groei en dat onderwijs, onderzoek, innovatie en creativiteit de zaken zijn die het verschil uitmaken. De conclusies van de in mei 2009 in Praag gehouden Werkgelegenheidstop wijzen in dezelfde richting. Gezien de huidige economische crisis, die een grote impact heeft op werknemers en – met name kleine en middelgrote – bedrijven, en de werkloosheid, die historische waarden van rond de 20,2 % heeft bereikt, met grote verschillen tussen de lidstaten, is intensivering geboden van alle maatregelen om werkgelegenheid te creëren en tegelijkertijd de gelijkheid tussen de Europeanen bevorderen. Een en ander geldt met name voor het onderwijsbeleid.

| 2.5 | Openbaar onderwijs, dat één van de voornaamste motoren is voor grotere gelijkheid, staat momenteel voor nieuwe en grotere uitdagingen in een wereld van groeiende globalisering en van toenemende ongelijkheid, verdeeldheid en wanverhoudingen. Sociale integratie en onderwijs voor alle leerlingen is een prioriteit voor de overheden en voor de internationale en regionale organisaties. Onderwijs met het oog op integratie betekent dat de leerbehoeften van alle kinderen, jongeren en volwassenen centraal staan, en met name van die bevolkingsgroepen die het meest te lijden hebben onder discriminatie, marginalisering, armoede of sociale uitsluiting. |
| --- | --- |

2.5

Openbaar onderwijs, dat één van de voornaamste motoren is voor grotere gelijkheid, staat momenteel voor nieuwe en grotere uitdagingen in een wereld van groeiende globalisering en van toenemende ongelijkheid, verdeeldheid en wanverhoudingen. Sociale integratie en onderwijs voor alle leerlingen is een prioriteit voor de overheden en voor de internationale en regionale organisaties. Onderwijs met het oog op integratie betekent dat de leerbehoeften van alle kinderen, jongeren en volwassenen centraal staan, en met name van die bevolkingsgroepen die het meest te lijden hebben onder discriminatie, marginalisering, armoede of sociale uitsluiting.

| 2.6 | Onderwijs en opleiding kunnen een efficiënt een middel zijn in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting. Kansarme jongeren leven vaak in een omgeving met gebrekkig onderwijs, sociaaleconomische achterstand en geografische nadelen en worden daardoor met specifieke moeilijkheden geconfronteerd. Soms zijn hun moeilijkheden ook te wijten aan een handicap. |
| --- | --- |

2.6

Onderwijs en opleiding kunnen een efficiënt een middel zijn in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting. Kansarme jongeren leven vaak in een omgeving met gebrekkig onderwijs, sociaaleconomische achterstand en geografische nadelen en worden daardoor met specifieke moeilijkheden geconfronteerd. Soms zijn hun moeilijkheden ook te wijten aan een handicap.

| 2.7 | Volgens de richtsnoeren van de Unesco moet inclusief onderwijs worden opgevat als een proces dat erop is gericht de verscheidenheid aan behoeften onder leerlingen in aanmerking te nemen en hierop te reageren door te zorgen voor een zo groot mogelijke deelname aan het leerproces, de cultuur en de waarden van de gemeenschap teneinde sociale uitsluiting en armoede terug te dringen. Leren integreren vraagt om een transformatie van de inhoud, de aanpak, de structuren en de strategieën op onderwijsgebied, om een navenante verandering van lerarenopleidingen en om de toewijzing van meer middelen, waarbij aan alle leerlingen wordt gedacht vanuit de overtuiging dat het de taak is van het algemene onderwijssysteem om aan iedereen onderwijs te bieden. Inclusief onderwijs wil passende antwoorden aandragen op de verschillende leerbehoeften van maatschappelijke groepen - dit kan zowel via formeel als niet-formeel onderwijs. |
| --- | --- |

2.7

Volgens de richtsnoeren van de Unesco moet inclusief onderwijs worden opgevat als een proces dat erop is gericht de verscheidenheid aan behoeften onder leerlingen in aanmerking te nemen en hierop te reageren door te zorgen voor een zo groot mogelijke deelname aan het leerproces, de cultuur en de waarden van de gemeenschap teneinde sociale uitsluiting en armoede terug te dringen. Leren integreren vraagt om een transformatie van de inhoud, de aanpak, de structuren en de strategieën op onderwijsgebied, om een navenante verandering van lerarenopleidingen en om de toewijzing van meer middelen, waarbij aan alle leerlingen wordt gedacht vanuit de overtuiging dat het de taak is van het algemene onderwijssysteem om aan iedereen onderwijs te bieden. Inclusief onderwijs wil passende antwoorden aandragen op de verschillende leerbehoeften van maatschappelijke groepen - dit kan zowel via formeel als niet-formeel onderwijs.

| 2.8 | Inclusief onderwijs is geen marginale kwestie die alleen zou gaan over de vraag hoe bepaalde leerlingen beter geïntegreerd kunnen worden, of die alleen bestemd zou zijn voor de armere bevolking. Het streven is immers om het onderwijssysteem en andere leerprocessen te verbeteren en aan te passen aan de verschillende behoeften van alle leerlingen. Alleen zo kan het worden ingezet als een krachtig instrument ter bestrijding van de armoede. Zowel onderwijzers als leerlingen moeten zich meer op hun gemak kunnen voelen bij die diversiteit en deze gaan beschouwen als een uitdaging en een mogelijkheid tot verrijking in de leeromgeving, veeleer dan als een probleem. |
| --- | --- |

2.8

Inclusief onderwijs is geen marginale kwestie die alleen zou gaan over de vraag hoe bepaalde leerlingen beter geïntegreerd kunnen worden, of die alleen bestemd zou zijn voor de armere bevolking. Het streven is immers om het onderwijssysteem en andere leerprocessen te verbeteren en aan te passen aan de verschillende behoeften van alle leerlingen. Alleen zo kan het worden ingezet als een krachtig instrument ter bestrijding van de armoede. Zowel onderwijzers als leerlingen moeten zich meer op hun gemak kunnen voelen bij die diversiteit en deze gaan beschouwen als een uitdaging en een mogelijkheid tot verrijking in de leeromgeving, veeleer dan als een probleem.

| 2.9 | Wanneer massale werkloosheid de kop opsteekt, neemt de armoede een niet eerder geziene omvang aan. De huidige wereldwijde economische crisis is hiervan een pijnlijke bevestiging (5). Armoede kenmerkt zich niet alleen door een gebrek aan inkomsten; armoede kan ook betekenen dat mensen niet of nauwelijks gezondheidszorg of onderwijs kunnen genieten, dat hun leefomgeving onveilig is, ze te maken krijgen met discriminatie, vooroordelen en maatschappelijke uitsluiting. Als een baan niet echt een goede baan is, vormt ze op zich al geen afdoende bescherming meer tegen armoede. Extreme armoede raakt meer vrouwen dan mannen in de Europese Unie; in 17 lidstaten is het risico op extreme armoede hoger voor vrouwen dan voor mannen. Eenoudergezinnen van wie het gezinshoofd een vrouw is, lopen meer kans om in de armoedeval terecht te komen. In een wereld waar 60 % van de bevolking het slechts met 6 % van de wereldwijde inkomsten moet doen, 50 % van minder dan 2 dollar per dag leeft en meer dan 1 miljard mensen minder dan 1 dollar per dag verdienen, mag Europa niet tot een vesting worden die zijn ogen sluit voor deze wereldwijde realiteit. |
| --- | --- |

2.9

Wanneer massale werkloosheid de kop opsteekt, neemt de armoede een niet eerder geziene omvang aan. De huidige wereldwijde economische crisis is hiervan een pijnlijke bevestiging (5). Armoede kenmerkt zich niet alleen door een gebrek aan inkomsten; armoede kan ook betekenen dat mensen niet of nauwelijks gezondheidszorg of onderwijs kunnen genieten, dat hun leefomgeving onveilig is, ze te maken krijgen met discriminatie, vooroordelen en maatschappelijke uitsluiting. Als een baan niet echt een goede baan is, vormt ze op zich al geen afdoende bescherming meer tegen armoede. Extreme armoede raakt meer vrouwen dan mannen in de Europese Unie; in 17 lidstaten is het risico op extreme armoede hoger voor vrouwen dan voor mannen. Eenoudergezinnen van wie het gezinshoofd een vrouw is, lopen meer kans om in de armoedeval terecht te komen. In een wereld waar 60 % van de bevolking het slechts met 6 % van de wereldwijde inkomsten moet doen, 50 % van minder dan 2 dollar per dag leeft en meer dan 1 miljard mensen minder dan 1 dollar per dag verdienen, mag Europa niet tot een vesting worden die zijn ogen sluit voor deze wereldwijde realiteit.

| 2.10 | Regio's moeten met hun sociaal beleid een antwoord zien te vinden op de toenemende armoede in steden, de trek van de plattelandsbevoking naar geïndustrialiseerde gebieden en de massale migratie. Volgens EUROSTAT 2009 leeft 16 % van de Europese bevolking onder de armoedegrens, maakt een op de tien Europeanen deel uit van een gezin waarin niemand werk heeft en is armoede een grotere dreiging voor kinderen dan voor de rest van de bevolking (naar schatting 19 % van de kinderen, ofwel 19 miljoen kinderen, loopt het gevaar in armoede te vervallen). De negatieve spiraal van de armoede moet dan ook worden doorbroken door een stabiele en veilige onderwijsomgeving te creëren waarbinnen de basisrechten van alle leerlingen onverkort worden gerespecteerd en zij hun talenten kunnen ontwikkelen en aan hun toekomst kunnen werken. |
| --- | --- |

2.10

Regio's moeten met hun sociaal beleid een antwoord zien te vinden op de toenemende armoede in steden, de trek van de plattelandsbevoking naar geïndustrialiseerde gebieden en de massale migratie. Volgens EUROSTAT 2009 leeft 16 % van de Europese bevolking onder de armoedegrens, maakt een op de tien Europeanen deel uit van een gezin waarin niemand werk heeft en is armoede een grotere dreiging voor kinderen dan voor de rest van de bevolking (naar schatting 19 % van de kinderen, ofwel 19 miljoen kinderen, loopt het gevaar in armoede te vervallen). De negatieve spiraal van de armoede moet dan ook worden doorbroken door een stabiele en veilige onderwijsomgeving te creëren waarbinnen de basisrechten van alle leerlingen onverkort worden gerespecteerd en zij hun talenten kunnen ontwikkelen en aan hun toekomst kunnen werken.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1 | De bestrijding van armoede is een van de belangrijkste onderdelen van het integratie- en werkgelegenheidsbeleid van de EU en de lidstaten. De bestrijding van de armoede, die vroeger werd beschouwd als een vorm van bijstand, komt nu neer op het bestrijden van uitsluiting. De inzet is niet meer alleen om de maatschappij te behoeden voor de gevreesde gevolgen van armoede, maar om arme mensen te garanderen dat hun mensenrechten nageleefd zullen worden. Toen in 2007 werd besloten dat de doelstelling voor 2010 „de bestrijding van de armoede en van de sociale uitsluiting” zou zijn, verklaarden het Europees Parlement en de Europese Commissie „dat er momenteel zo'n 78 miljoen mensen in de EU tot armoede dreigen te vervallen en dat dat cijfer alsmaar stijgende is. Aangezien deze situatie volledig in tegenspraak is met de belangrijkste gemeenschappelijke waarden van de Unie, moèten er maatregelen worden getroffen door zowel de EU als de lidstaten”. |
| --- | --- |

3.1

De bestrijding van armoede is een van de belangrijkste onderdelen van het integratie- en werkgelegenheidsbeleid van de EU en de lidstaten. De bestrijding van de armoede, die vroeger werd beschouwd als een vorm van bijstand, komt nu neer op het bestrijden van uitsluiting. De inzet is niet meer alleen om de maatschappij te behoeden voor de gevreesde gevolgen van armoede, maar om arme mensen te garanderen dat hun mensenrechten nageleefd zullen worden. Toen in 2007 werd besloten dat de doelstelling voor 2010 „de bestrijding van de armoede en van de sociale uitsluiting” zou zijn, verklaarden het Europees Parlement en de Europese Commissie „dat er momenteel zo'n 78 miljoen mensen in de EU tot armoede dreigen te vervallen en dat dat cijfer alsmaar stijgende is. Aangezien deze situatie volledig in tegenspraak is met de belangrijkste gemeenschappelijke waarden van de Unie, moèten er maatregelen worden getroffen door zowel de EU als de lidstaten”.

| 3.2 | Verder ondertekenden de lidstaten van de VN in 2000 de Millenniumdoelstellingen, die er specifiek op waren gericht om extreme armoede tot de helft terug te dringen. Deze doelstellingen - acht in het totaal - zouden in 2015 moeten zijn gerealiseerd. Maar in de huidige economische context zal het heel moeilijk worden om alle geformuleerde doelstellingen binnen de gestelde termijnen te verwezenlijken. De EU heeft juist het jaar 2010 uitgekozen voor de strijd tegen de armoede en de sociale uitsluiting om de inspanningen voor de millenniumdoelstellingen te verdubbelen. |
| --- | --- |

3.2

Verder ondertekenden de lidstaten van de VN in 2000 de Millenniumdoelstellingen, die er specifiek op waren gericht om extreme armoede tot de helft terug te dringen. Deze doelstellingen - acht in het totaal - zouden in 2015 moeten zijn gerealiseerd. Maar in de huidige economische context zal het heel moeilijk worden om alle geformuleerde doelstellingen binnen de gestelde termijnen te verwezenlijken. De EU heeft juist het jaar 2010 uitgekozen voor de strijd tegen de armoede en de sociale uitsluiting om de inspanningen voor de millenniumdoelstellingen te verdubbelen.

| 3.3 | Het Comité heeft altijd een eenduidig standpunt uitgedragen wat de kennismaatschappij betreft; het beschouwt dit als een essentieel instrument voor het proces van volledige integratie van alle burgers, en niet alleen van een elite. Bovendien is het een van de middelen om de doelstellingen te verwezenlijken die zijn geformuleerd op de Top van Lissabon. |
| --- | --- |

3.3

Het Comité heeft altijd een eenduidig standpunt uitgedragen wat de kennismaatschappij betreft; het beschouwt dit als een essentieel instrument voor het proces van volledige integratie van alle burgers, en niet alleen van een elite. Bovendien is het een van de middelen om de doelstellingen te verwezenlijken die zijn geformuleerd op de Top van Lissabon.

| 3.4 | Het Comité heeft onlangs opgemerkt (6) dat laagopgeleide mensen vaak als eersten met uitsluiting te maken krijgen; het recht op onderwijs zou hun kansen moeten bieden om hun levenskwaliteit te verbeteren en toe te treden tot de arbeidsmarkt. Ook moet in aanmerking worden genomen dat de economische, maatschappelijke en technologische veranderingen om een aanpassing vragen van de inhoud van het onderwijs, zeker als ernaar gestreefd wordt in te spelen op de behoeften van de arbeidsmarkt. In dit verband wordt er een wijziging van zowel het middelbare als universitaire onderwijs voorgesteld, zodat er in het geval van schooluitval een aanvulling kan worden geboden met professionele onderwijsprogramma's die de integratie op de arbeidsmarkt bevorderen (7). Het gaat erom de schade die wordt veroorzaakt door sociale uitsluiting te voorkomen of te repareren. |
| --- | --- |

3.4

Het Comité heeft onlangs opgemerkt (6) dat laagopgeleide mensen vaak als eersten met uitsluiting te maken krijgen; het recht op onderwijs zou hun kansen moeten bieden om hun levenskwaliteit te verbeteren en toe te treden tot de arbeidsmarkt. Ook moet in aanmerking worden genomen dat de economische, maatschappelijke en technologische veranderingen om een aanpassing vragen van de inhoud van het onderwijs, zeker als ernaar gestreefd wordt in te spelen op de behoeften van de arbeidsmarkt. In dit verband wordt er een wijziging van zowel het middelbare als universitaire onderwijs voorgesteld, zodat er in het geval van schooluitval een aanvulling kan worden geboden met professionele onderwijsprogramma's die de integratie op de arbeidsmarkt bevorderen (7). Het gaat erom de schade die wordt veroorzaakt door sociale uitsluiting te voorkomen of te repareren.

| 3.5 | Ook heeft het Comité in een advies (8) zijn steun uitgesproken voor de Mededeling van de Commissie „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen”. Een van zijn conclusies luidt als volgt: „Verhoging van de vaardigheden op alle niveaus is een basisvoorwaarde voor economisch herstel op de korte termijn, voor de ontwikkeling op de lange termijn, voor verbetering van de productiviteit, voor het concurrentievermogen en de werkgelegenheid en voor het waarborgen van gelijke kansen en de sociale samenhang”. |
| --- | --- |

3.5

Ook heeft het Comité in een advies (8) zijn steun uitgesproken voor de Mededeling van de Commissie „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen”. Een van zijn conclusies luidt als volgt: „Verhoging van de vaardigheden op alle niveaus is een basisvoorwaarde voor economisch herstel op de korte termijn, voor de ontwikkeling op de lange termijn, voor verbetering van de productiviteit, voor het concurrentievermogen en de werkgelegenheid en voor het waarborgen van gelijke kansen en de sociale samenhang”.

| 3.6 | Er dient in ieder geval een verduidelijking te worden gegeven van het concept „onderwijs met het oog op integratie”, aangezien dit niet alleen een strategie betreft, maar ook een proces dat vraagt om een herziening van het onderwijsbeleid én het werkgelegenheidsbeleid, met goede overheidsdiensten en met aandacht voor de diversiteit van de te onderwijzen doelgroepen: mannen en vrouwen, kinderen, jongeren en ouderen, migranten, werklozen, gehandicapten, en HIV- of aidspatiënten enzovoort. Kortom, onderwijs met het oog op integratie heeft ten doel om een einde te maken aan uitsluiting in al haar vormen, of ze nu het gevolg is van een negatieve houding van anderen of van een gebrek aan erkenning van diversiteit. Onderwijs met het oog op integratie kan in allerlei contexten gebeuren, formele en informele, zoals in familiekringen en in de gemeenschap; de taak zou niet volledig mogen worden overgelaten aan het onderwijs. |
| --- | --- |

3.6

Er dient in ieder geval een verduidelijking te worden gegeven van het concept „onderwijs met het oog op integratie”, aangezien dit niet alleen een strategie betreft, maar ook een proces dat vraagt om een herziening van het onderwijsbeleid én het werkgelegenheidsbeleid, met goede overheidsdiensten en met aandacht voor de diversiteit van de te onderwijzen doelgroepen: mannen en vrouwen, kinderen, jongeren en ouderen, migranten, werklozen, gehandicapten, en HIV- of aidspatiënten enzovoort. Kortom, onderwijs met het oog op integratie heeft ten doel om een einde te maken aan uitsluiting in al haar vormen, of ze nu het gevolg is van een negatieve houding van anderen of van een gebrek aan erkenning van diversiteit. Onderwijs met het oog op integratie kan in allerlei contexten gebeuren, formele en informele, zoals in familiekringen en in de gemeenschap; de taak zou niet volledig mogen worden overgelaten aan het onderwijs.

| 3.7 | Niet-formeel onderwijs is vaak gebaseerd op niet-hiërarchische, participatieve pedagogische werkmethoden. Het heeft nauwe banden met en is een zaak van het maatschappelijk middenveld. Dankzij zijn kenmerken en zijn bottom up-aanpak heeft deze onderwijsvorm zich bewezen als middel om armoede en sociale uitsluiting te bestrijden. „Niet-formeel” onderwijs kan dan ook van zeer groot belang zijn bij de uitvoering van de EU 2020-strategie. |
| --- | --- |

3.7

Niet-formeel onderwijs is vaak gebaseerd op niet-hiërarchische, participatieve pedagogische werkmethoden. Het heeft nauwe banden met en is een zaak van het maatschappelijk middenveld. Dankzij zijn kenmerken en zijn bottom up-aanpak heeft deze onderwijsvorm zich bewezen als middel om armoede en sociale uitsluiting te bestrijden. „Niet-formeel” onderwijs kan dan ook van zeer groot belang zijn bij de uitvoering van de EU 2020-strategie.

| 3.8 | Levenslang leren is des te succesvoller als het ook niet-formeel onderwijs omvat, dat formeel onderwijs aanvult en ondersteunt. Dit kan van belang zijn om leren aantrekkelijker te maken voor jongeren en zo te voorkomen dat zij vroegtijdig de school verlaten, bijvoorbeeld door nieuwe leermethoden op te nemen, het overstappen van formeel onderwijs op informeel onderwijs en vice versa gemakkelijker te maken en vaardigheden te erkennen (9). |
| --- | --- |

3.8

Levenslang leren is des te succesvoller als het ook niet-formeel onderwijs omvat, dat formeel onderwijs aanvult en ondersteunt. Dit kan van belang zijn om leren aantrekkelijker te maken voor jongeren en zo te voorkomen dat zij vroegtijdig de school verlaten, bijvoorbeeld door nieuwe leermethoden op te nemen, het overstappen van formeel onderwijs op informeel onderwijs en vice versa gemakkelijker te maken en vaardigheden te erkennen (9).

| 3.9 | De OESO heeft speciale aandacht aan informeel onderwijs besteed en onderzoek en projecten op touw gezet. Er bestaat nog geen algemene overeenstemming over de vraag tot op welke hoogte en op welke manier de via „niet-formeel onderwijs”, laat staan „informeel onderwijs”, opgedane kennis erkend moet worden. Er zou onder meer voor moeten worden gezorgd dat andere groepen en mensen, zoals organisaties van het maatschappelijk middenveld, buiten het formele onderwijsstelsel om mogen lesgeven en dat er normen worden opgesteld aan de hand waarvan aldus opgedane vaardigheden beoordeeld kunnen worden. In diverse lidstaten is de erkenning van aldus opgedane vaardigheden van de grond gekomen dankzij de strategieën voor levenslang leren. In sommige lidstaten worden procedures voor de wettelijke erkenning van de genoemde vaardigheden via eigen kwalificatieregelingen momenteel onderzocht. Deze erkenning opent de deur naar de arbeidsmarkt. De EU zou moeten nagaan hoe het er wat dit betreft op landelijk niveau voorstaat. Om de kwaliteit van het onderwijs te garanderen zouden de lidstaten hun positieve ervaringen moeten uitwisselen. |
| --- | --- |

3.9

De OESO heeft speciale aandacht aan informeel onderwijs besteed en onderzoek en projecten op touw gezet. Er bestaat nog geen algemene overeenstemming over de vraag tot op welke hoogte en op welke manier de via „niet-formeel onderwijs”, laat staan „informeel onderwijs”, opgedane kennis erkend moet worden. Er zou onder meer voor moeten worden gezorgd dat andere groepen en mensen, zoals organisaties van het maatschappelijk middenveld, buiten het formele onderwijsstelsel om mogen lesgeven en dat er normen worden opgesteld aan de hand waarvan aldus opgedane vaardigheden beoordeeld kunnen worden. In diverse lidstaten is de erkenning van aldus opgedane vaardigheden van de grond gekomen dankzij de strategieën voor levenslang leren. In sommige lidstaten worden procedures voor de wettelijke erkenning van de genoemde vaardigheden via eigen kwalificatieregelingen momenteel onderzocht. Deze erkenning opent de deur naar de arbeidsmarkt. De EU zou moeten nagaan hoe het er wat dit betreft op landelijk niveau voorstaat. Om de kwaliteit van het onderwijs te garanderen zouden de lidstaten hun positieve ervaringen moeten uitwisselen.

| 3.10 | Vermeden moet worden dat alleen armen, immigranten en degenen die om welke reden dan ook vroegtijdig van school zijn gegaan baat hebben bij op integratie gerichte onderwijsstrategieën. Dit komt de integratie niet ten goede, maar leidt juist tot isolement van de deelnemers. Een mogelijk alternatief is om de deur van deze structuren open te houden voor andere groepen die er gebruik van zouden willen maken (10). Tot slot dient te worden benadrukt dat het niet-formele onderwijs geen vervanging is voor het formele onderwijs, maar dat de aldus opgedane kennis wel een aanvulling kan betekenen; dit kan de mensen die niet-formeel onderwijs hebben genoten helpen bij de integratie in het formele onderwijssysteem, als ze dat wensen en nodig hebben. |
| --- | --- |

3.10

Vermeden moet worden dat alleen armen, immigranten en degenen die om welke reden dan ook vroegtijdig van school zijn gegaan baat hebben bij op integratie gerichte onderwijsstrategieën. Dit komt de integratie niet ten goede, maar leidt juist tot isolement van de deelnemers. Een mogelijk alternatief is om de deur van deze structuren open te houden voor andere groepen die er gebruik van zouden willen maken (10). Tot slot dient te worden benadrukt dat het niet-formele onderwijs geen vervanging is voor het formele onderwijs, maar dat de aldus opgedane kennis wel een aanvulling kan betekenen; dit kan de mensen die niet-formeel onderwijs hebben genoten helpen bij de integratie in het formele onderwijssysteem, als ze dat wensen en nodig hebben.

| 3.11 | Het is van essentieel belang dat al diegenen die worden buitengesloten – overwegend openbaar – onderwijs kunnen genieten (11), van goede kwaliteit, waardoor hun toegang tot de arbeidsmarkt wordt vergroot en ze in staat worden gesteld om fatsoenlijk en behoorlijk betaald werk te verrichten Even belangrijk is het verder dat dit onderwijs hen vertrouwd maakt met fundamentele waarden van burgerschap, werkelijke gelijkheid tussen mannen en vrouwen, en actieve deelname aan de democratie. Het Comité is voorstander van onderwijs dat bijdraagt tot de persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling en dat zich niet beperkt tot de overdracht van know-how en vaardigheden (d.w.z. het utilitaristische concept van onderwijs). Onderwijs zou moeten leiden tot meer openheid bij mensen, een kritische geest en de bereidheid tot actieve deelname in de maatschappij, ter bevordering van de sociale rechtvaardigheid en het politieke inzicht. |
| --- | --- |

3.11

Het is van essentieel belang dat al diegenen die worden buitengesloten – overwegend openbaar – onderwijs kunnen genieten (11), van goede kwaliteit, waardoor hun toegang tot de arbeidsmarkt wordt vergroot en ze in staat worden gesteld om fatsoenlijk en behoorlijk betaald werk te verrichten Even belangrijk is het verder dat dit onderwijs hen vertrouwd maakt met fundamentele waarden van burgerschap, werkelijke gelijkheid tussen mannen en vrouwen, en actieve deelname aan de democratie. Het Comité is voorstander van onderwijs dat bijdraagt tot de persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling en dat zich niet beperkt tot de overdracht van know-how en vaardigheden (d.w.z. het utilitaristische concept van onderwijs). Onderwijs zou moeten leiden tot meer openheid bij mensen, een kritische geest en de bereidheid tot actieve deelname in de maatschappij, ter bevordering van de sociale rechtvaardigheid en het politieke inzicht.

| 3.12 | Door de integratie in het onderwijs te bevorderen, neemt de capaciteit tot kritische analyse toe en wordt ook bijgedragen aan een betere educatieve en sociale situatie voor lerenden, zodat kan worden ingespeeld op de nieuwe eisen van de arbeidsmarkt en de maatschappij. Kortom, door onderwijs en integratie aan elkaar te koppelen kunnen ze worden afgestemd op de doelstellingen van de ontwikkeling van de maatschappij en van de omgeving waar een en ander tot stand komt. Op die manier kan onderwijs een instrument zijn dat armoede geleidelijk uit de wereld helpt. |
| --- | --- |

3.12

Door de integratie in het onderwijs te bevorderen, neemt de capaciteit tot kritische analyse toe en wordt ook bijgedragen aan een betere educatieve en sociale situatie voor lerenden, zodat kan worden ingespeeld op de nieuwe eisen van de arbeidsmarkt en de maatschappij. Kortom, door onderwijs en integratie aan elkaar te koppelen kunnen ze worden afgestemd op de doelstellingen van de ontwikkeling van de maatschappij en van de omgeving waar een en ander tot stand komt. Op die manier kan onderwijs een instrument zijn dat armoede geleidelijk uit de wereld helpt.

| 3.13 | De argumenten om te kiezen voor inclusief onderwijs zijn als volgt samen te vatten:






  — | Educatieve argumenten: de vereiste dat onderwijs toegankelijk is voor iederen (doelstelling „Onderwijs voor iedereen in 2015”) veronderstelt dat het onderwijs wordt opengesteld voor de diversiteit van al diegenen die willen leren. |
| --- | --- | --- |

3.13

De argumenten om te kiezen voor inclusief onderwijs zijn als volgt samen te vatten:

—

Educatieve argumenten: de vereiste dat onderwijs toegankelijk is voor iederen (doelstelling „Onderwijs voor iedereen in 2015”) veronderstelt dat het onderwijs wordt opengesteld voor de diversiteit van al diegenen die willen leren.

| — | Maatschappelijke argumenten: onderwijs kán en moet bijdragen aan mentaliteitsverandering, zodat er minder sprake is van discriminatie en vooroordelen in de maatschappij en alle inwoners hun basisrechten kunnen uitoefenen. |
| --- | --- |

—

Maatschappelijke argumenten: onderwijs kán en moet bijdragen aan mentaliteitsverandering, zodat er minder sprake is van discriminatie en vooroordelen in de maatschappij en alle inwoners hun basisrechten kunnen uitoefenen.

| — | Economische argumenten: inclusief onderwijs draagt bij tot de verbetering van het reële concurrentievermogen, in het licht van de nieuwe economische uitdagingen. Concurrentievermogen dat is gebaseerd op fatsoenlijke praktijken, en niet op oneerlijke concurrentie. Integratie en kwaliteit versterken elkaar wederzijds. |
| --- | --- |

—

Economische argumenten: inclusief onderwijs draagt bij tot de verbetering van het reële concurrentievermogen, in het licht van de nieuwe economische uitdagingen. Concurrentievermogen dat is gebaseerd op fatsoenlijke praktijken, en niet op oneerlijke concurrentie. Integratie en kwaliteit versterken elkaar wederzijds.

4.   Specifieke doelstellingen

| 4.1 | Het Europese jaar van de bestrijding van armoede heeft vier specifieke doelstellingen:
  —   erkenning: mensen die in armoede en leven en gemarginaliseerd worden hebben het recht op een waardig bestaan en op een rol in de samenleving en dat recht verdient erkenning;
  —   draagvlak: doel van dit jaar is ook om het draagvlak onder de bevolking voor de beleidsmaatregelen voor sociale integratie te vergroten en daarbij de nadruk te leggen op de verantwoordelijkheid van een ieder om armoede en marginalisering tegen te gaan.
  —   cohesie: er wordt verder naar gestreefd de cohesie in de samenleving te versterken en meer aandacht te geven aan de voordelen die voortkomen uit een samenleving waarin armoede en marginalisering tot het verleden behoren.
  —   inzet: en tot slot heeft het jaar ten doel om de krachtige politieke inzet van de EU voor de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te herbevestigen en deze inzet op alle bestuursniveaus te stimuleren. |
| --- | --- |

4.1

Het Europese jaar van de bestrijding van armoede heeft vier specifieke doelstellingen:

—   erkenning: mensen die in armoede en leven en gemarginaliseerd worden hebben het recht op een waardig bestaan en op een rol in de samenleving en dat recht verdient erkenning;

—   draagvlak: doel van dit jaar is ook om het draagvlak onder de bevolking voor de beleidsmaatregelen voor sociale integratie te vergroten en daarbij de nadruk te leggen op de verantwoordelijkheid van een ieder om armoede en marginalisering tegen te gaan.

—   cohesie: er wordt verder naar gestreefd de cohesie in de samenleving te versterken en meer aandacht te geven aan de voordelen die voortkomen uit een samenleving waarin armoede en marginalisering tot het verleden behoren.

—   inzet: en tot slot heeft het jaar ten doel om de krachtige politieke inzet van de EU voor de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te herbevestigen en deze inzet op alle bestuursniveaus te stimuleren.

| 4.2 | De hoofdthema's voor het jaar zijn de volgende:






  a) | kinderarmoede en „overerving” van armoede van generatie op generatie; |
| --- | --- | --- |

4.2

De hoofdthema's voor het jaar zijn de volgende:

a)

kinderarmoede en „overerving” van armoede van generatie op generatie;

| b) | een op integratie gerichte arbeidsmarkt; |
| --- | --- |

b)

een op integratie gerichte arbeidsmarkt;

| c) | onvoldoende toegang tot onderwijs en scholing; |
| --- | --- |

c)

onvoldoende toegang tot onderwijs en scholing;

| d) | de genderdimensie van armoede; |
| --- | --- |

d)

de genderdimensie van armoede;

| e) | toegang tot basisvoorzieningen; |
| --- | --- |

e)

toegang tot basisvoorzieningen;

| f) | de bestrijding van discriminatie, de bevordering van de inburgering van immigranten en de integratie van etnische minderheden in de samenleving en op de arbeidsmarkt; |
| --- | --- |

f)

de bestrijding van discriminatie, de bevordering van de inburgering van immigranten en de integratie van etnische minderheden in de samenleving en op de arbeidsmarkt;

| g) | inspelen op de behoeften van mensen met een handicap en andere kwetsbare groepen. |
| --- | --- |

g)

inspelen op de behoeften van mensen met een handicap en andere kwetsbare groepen.

| 4.3 | Het jaar 2010 biedt Europa dus een unieke gelegenheid om de publieke opinie op grote schaal te sensibiliseren en te mobiliseren rond het thema van de bestrijding van armoede en de rol die onderwijs kan vervullen, om uiteindelijk een einde te kunnen maken aan die armoede. Deze ambitie kan alleen maar bewaarheid worden als er een krachtige en duidelijke boodschap wordt overgebracht, en niet een boodschap waarbij alles op één hoop wordt gegooid. Daarom stelt het Comité voor dat de activiteiten rond één thema worden gebundeld: „Onderwijs met het oog op integratie: een middel in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting. Voor een Europa zonder sociale uitsluiting”. |
| --- | --- |

4.3

Het jaar 2010 biedt Europa dus een unieke gelegenheid om de publieke opinie op grote schaal te sensibiliseren en te mobiliseren rond het thema van de bestrijding van armoede en de rol die onderwijs kan vervullen, om uiteindelijk een einde te kunnen maken aan die armoede. Deze ambitie kan alleen maar bewaarheid worden als er een krachtige en duidelijke boodschap wordt overgebracht, en niet een boodschap waarbij alles op één hoop wordt gegooid. Daarom stelt het Comité voor dat de activiteiten rond één thema worden gebundeld: „Onderwijs met het oog op integratie: een middel in de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting. Voor een Europa zonder sociale uitsluiting”.

| 4.4 | De Spaanse regering vervult het voorzitterschap van de Europese Unie tijdens het eerste semester van 2010. Spanje heeft de afgelopen jaren bijzondere aandacht besteed aan het thema van de bestrijding van armoede, van sociale uitsluiting en van inclusief onderwijs. Het Spaanse voorzitterschap valt dus samen met het Europese jaar dat aan deze thema's gewijd is. De opening vond plaats in Madrid, op 21 januari 2010, en eind juni zal de gebruikelijke Europese Raad worden gehouden, waarbij Spanje het voorzitterschap overdraagt aan België. Het belang dat Spanje geeft aan het thema „Onderwijs voor allen” en zijn inspanningen op dit terrein bieden een uitstekende gelegenheid om een hele reeks activiteiten op touw te zetten, zodat dit jaar levendige indrukken achterlaat en tot politieke besluiten leidt die de verwezenlijking van de doelstelling – een einde aan de armoede en de sociale uitsluiting – dichterbij brengen. |
| --- | --- |

4.4

De Spaanse regering vervult het voorzitterschap van de Europese Unie tijdens het eerste semester van 2010. Spanje heeft de afgelopen jaren bijzondere aandacht besteed aan het thema van de bestrijding van armoede, van sociale uitsluiting en van inclusief onderwijs. Het Spaanse voorzitterschap valt dus samen met het Europese jaar dat aan deze thema's gewijd is. De opening vond plaats in Madrid, op 21 januari 2010, en eind juni zal de gebruikelijke Europese Raad worden gehouden, waarbij Spanje het voorzitterschap overdraagt aan België. Het belang dat Spanje geeft aan het thema „Onderwijs voor allen” en zijn inspanningen op dit terrein bieden een uitstekende gelegenheid om een hele reeks activiteiten op touw te zetten, zodat dit jaar levendige indrukken achterlaat en tot politieke besluiten leidt die de verwezenlijking van de doelstelling – een einde aan de armoede en de sociale uitsluiting – dichterbij brengen.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Zie de Richtsnoeren van de UNESCO over inclusief beleid in het onderwijs, Parijs 2009.

1

(2)  Europees Handvest van grondrechten (2000). Ook zij erop gewezen dat de Europese landen alle internationale mensenrechtenverdragen hebben geratificeerd. Het gaat hierbij met name om het Verdrag inzake de Rechten van het Kind (1989) en de internationale verdragen inzake economische, sociale en culturele rechten en inzake burger- en politieke rechten (1966).

2

(3)  PB C 224 van 30.8.2008, blz. 106.

3

(4)  COM(209) 647 definitief van 24.11.2009. Werkdocument van de Commissie — Raadpleging over de toekomstige Strategie „EU-2020”.

4

(5)  Key Data on Euducation in Europe, (Rapport uit 2009 van de Europese Commissie over het onderwijs in Europa), http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/105EN.pdf

5

(6)  PB C 128 van 18.5.2010, blz. 10.

6

(7)  PB C 256 van 27.10.2007, blz. 93.

7

(8)  PB C 128 van 18.5.2010, blz. 74.

8

(9)  PB C 151 van 17.6.2008, blz. 45 en PB C 318 van 23.12.2009, blz. 113.

9

(10)  OESO, Beyond Rethoric: Adult learning policies and practices (Parijs, 2003) en Promoting Adult learning (Parijs, 2005).

10

(11)  Zie de Richtsnoeren van de UNESCO over inclusief beleid in het onderwijs, Parijs 2009.

11

---

BIJLAGE

bij het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

De volgende wijzigingsvoorstellen, waarvoor ten minste een kwart van de stemmen werd uitgebracht, werden tijdens de beraadslagingen verworpen:

Nieuwe paragraaf 1.5:

„”

Stemuitslag

Stemuitslag

| stemmen vóór | : | 44 |
| --- | --- | --- |
| stemmen tegen | : | 61 |
| onthoudingen | : | 14 |

stemmen vóór

:

44

stemmen tegen

:

61

onthoudingen

:

14

Paragraaf 3.7 als volgt wijzigen:

Paragraaf 3.7 als volgt wijzigen:

„ Niet-formeel onderwijs is vaak gebaseerd op niet-hiërarchische, participatieve pedagogische werkmethoden. Het heeft nauwe banden met en is een zaak van het maatschappelijk middenveld. Dankzij zijn kenmerken en zijn bottom up-aanpak heeft deze onderwijsvorm zich bewezen als middel om armoede en sociale uitsluiting te bestrijden. „Informeel” onderwijs kan dan ook van zeer groot belang zijn bij de uitvoering van de EU 2020-strategie.”

Stemuitslag

Stemuitslag

| stemmen vóór | : | 37 |
| --- | --- | --- |
| stemmen tegen | : | 73 |
| onthoudingen | : | 10 |

stemmen vóór

:

37

stemmen tegen

:

73

onthoudingen

:

10

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/24 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/24

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Kredietverstrekking aan consumenten en huishoudens: wanpraktijken” (initiatiefadvies)

2011/C 18/05

Rapporteur: de heer CAMPLI

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 16 juli 2009 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over het thema:

Kredietverstrekking aan consumenten en huishoudens: wanpraktijken.

De afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 30 maart 2010 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april 2010) het volgende advies uitgebracht, dat met 75 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het EESC acht het van strategisch belang dat er een gemeenschappelijk, transparant en volledig regelgevingskader komt op het gebied van kredietverstrekking.

1.2   De Commissie zou moeten onderzoeken wat de beste manier is om een einde te maken aan de lacunes in de bestaande regelgeving, vooral wat betreft het aanbod van kredietproducten, misleidende reclames, transparante voorwaarden, kredietbemiddelaars, asymmetrische informatievoorziening en de financiële educatie van alle betrokkenen.

1.3   De lidstaten zouden toezichthoudende autoriteiten in het leven moeten roepen die zich bezighouden met oneerlijke handelspraktijken en speciale bevoegdheden hebben op het gebied van kredietverstrekking.

1.4   Het systeem voor snelle uitwisseling van informatie (RAPEX) zou ook moeten kunnen worden ingezet voor het opsporen van giftige financiële producten en leningen die aan de man worden gebracht.

1.5   De Europese Commissie en de lidstaten zouden nader onderzoek moeten doen naar illegale en/of criminele praktijken op het gebied van kredietverstrekking, vooral in verband met uitbuiting en woeker en specifieke initiatieven in de Europese rechtsruimte.

1.6   Het EESC pleit voor een specifiek Europese regeling, compleet met definities, voorschriften en gedragscodes, voor de verschillende soorten kredietverstrekkers ongeacht het verhandelde product en ongeacht de vraag of de kredietverlening als een primaire of aanvullende activiteit wordt verricht.

1.7   Ook zou er een speciale regeling moeten komen voor toezicht op de activiteiten en praktijken van bijvoorbeeld handelaars die kredietbemiddeling combineren met andersoortige activiteiten.

1.8   De voorschriften voor registratie van de diverse financiële tussenpersonen en kredietverstrekkers in een Europees netwerk van nationale registers zouden gebaseerd moeten zijn op Europese normen inzake professionaliteit, bedrijfseconomisch toezicht en ethiek en ook op communautaire afspraken over het royeren van kredietverstrekkers die consumenten benadelen of zich schuldig maken aan oneerlijke of illegale praktijken.

1.9   Er zou onderzocht moeten worden of via de nodige aanpassingen kan worden overgegaan tot uitbreiding van de communautaire regelgeving inzake aansprakelijkheid, zoals die is vastgelegd in Richtlijn 85/374/EEG en de successieve wijzigingen daarop.

1.10   Op de Europese markt zou er naast het bestaande aanbod ook een aangepast scala aan „gecertificeerde” of „gestandaardiseerde” kredietproducten moeten komen om zo de transparantie te vergroten en de concurrentie tussen de verschillende producten en diensten op het gebied van consumentenleningen aan te zwengelen.

1.11   Het is essentieel dat er voor consumenten(verenigingen) en professionele ondersteunende organisaties een Europese voorlichtings- en educatiecampagne wordt opgezet over de rechten van de consument op het gebied van leningen en financiële diensten en dat de Europese netwerken voor de gerechtelijke en buitengerechtelijke beslechting van conflicten („Alternative Dispute Resolution” - ADR) (1) verder worden ontwikkeld.

1.12   In samenspraak met overheden zouden er netwerken van maatschappelijke organisaties moeten worden opgezet en ontwikkeld die zich bezighouden met onderzoek naar en toezicht op armoede en sociale uitsluiting als gevolg van te hoge schuldenlasten en die waar nodig ondersteuning bieden.

1.13   Het EESC pleit in het bijzonder voor gemeenschappelijke Europese procedures voor de aanpak van te hoge schuldenlasten door middel van o.a. maatschappelijke ondersteuning en/of persoonsgebonden hulp.

1.14   De Commissie zou een officiële studie moeten verrichten naar de mogelijkheden voor een uitgebreide Europese regelgeving op het gebied van woekerpraktijken. Tevens zou ze gemeenschappelijke principes en basiselementen moeten ontwikkelen voor de vaststelling van een Europese marge van rentetarieven waarbinnen er sprake kan zijn van woeker.

1.15   Het EESC pleit voor gemeenschappelijke procedures voor de invoering van nationale systemen voor de aanpak van woekerpraktijken. De coördinatie daarvan zou in een Europees regelgevingskader moeten worden vastgelegd.

1.16   Om uitbuiting en te hoge schuldenlasten te voorkomen moet de uitgifte van creditcards aan strenge regels worden gebonden. Dit betekent dat afnemers en aanbieders van creditcards verplicht afspraken moeten maken over de bestedingslimiet.

1.17   De communautaire regelgeving moet in de hele EU voorzien in een complete en transparante bescherming van de gegevens die de klant, met name via internet, verstrekt.

1.18   Het EESC pleit voor bevordering van en steun aan initiatieven van het maatschappelijk middenveld op het gebied van heldere en begrijpelijke informatievoorziening. Consumentenvoorlichting en -educatie is immers van strategisch belang en reeds in het basisonderwijs zouden de lespraktijken en -methoden zich daarop moeten richten.

1.19   Het EESC pleit er ten slotte voor om de controle van de effectiviteit van Richtlijn 2008/48/EG (die voor het eerst vóór 12 juni 2013 zou moeten worden uitgevoerd) te vervroegen en om die controles niet elke vijf jaar, maar elke drie jaar te houden.

2.   Inleiding

2.1   Na het uitbreken van de wereldwijde financiële crisis werd allereerst geprobeerd om de stabiliteit en liquiditeit op de financiële markten te herstellen. Vervolgens werd onderzocht hoe de stabiliteit en het regelgevingskader konden worden verbeterd om te voorkomen dat de markt in de toekomst opnieuw faalt.

2.2   Hoewel dit proces nog in volle gang is (en eigenlijk zou moeten worden opgevoerd), vindt het EESC dat alle aandacht nu moet uitgaan naar het herstel van het vertrouwen van de Europese burgers in het financiële stelsel en de verschillende vormen van kredietverstrekking.

2.3   De financiële crisis heeft geleid tot een economische crisis die gepaard gaat met banenverlies, minder economische bedrijvigheid en dalende inkomsten voor individuele burgers en huishoudens.

2.4   Het gevolg is dat steeds meer mensen onder de armoedegrens terechtkomen en te maken krijgen met sociale en financiële uitsluiting
   (2).

2.5   Voor consumenten en huishoudens zijn leningen een belangrijk middel om de uitgaven te kunnen doen die nodig zijn voor een normaal en fatsoenlijk leven. Vanuit dat oogpunt gezien dragen betaalbare leningen in sterke mate bij tot sociale integratie.

2.6   Toch zouden leningen niet moeten worden gezien of voorgeschoteld als een vervanging van of aanvulling op het inkomen van consumenten en huishoudens.

2.7   De belangrijkste opgave van het economische, fiscale en sociale beleid is verantwoorde kredietverstrekking mogelijk maken zonder een situatie van afhankelijkheid te creëren.

2.8   Om dat te bewerkstelligen moet er regelgeving komen die onverantwoorde verstrekking en aanvaarding van leningen aan banden legt en alle vormen van asymmetrische informatievoorziening van kredietverstrekkers aan consumenten tegengaat.

3.   Onderwerp van het advies

3.1   Thema van dit advies zijn al dan niet illegale wanpraktijken op het gebied van kredietverstrekking aan consumenten, die zorgen voor meer armoede en sociale uitsluiting. Er zal niet worden ingegaan op vraagstukken die reeds in andere adviezen van het EESC zijn behandeld.

3.2   Wel zal de bestaande regelgeving worden onderzocht op lacunes die wanpraktijken mogelijk maken, en zullen er mogelijke oplossingen worden geformuleerd voor de Europese en nationale beleidsmakers. Ook zal er in dit advies een eerste analyse worden gegeven van de illegale praktijken die voortvloeien uit de bestaande regelgeving. Het gaat daarbij om tamelijk onbekende nevenverschijnselen die moeilijk op te lossen zijn en vaak het gevolg zijn van wanpraktijken. Ten slotte zal er worden ingegaan op de mogelijke taken van het maatschappelijk middenveld bij de aanpak van deze problemen.

3.3   Onlangs deed de Commissie tijdens een openbare hoorzitting (3) de volgende uitspraak: „De financiële crisis heeft laten zien hoe schadelijk een onverantwoorde verstrekking en afsluiting van leningen kan zijn voor consumenten, kredietinstellingen, het financiële stelsel en de economie in het algemeen. We zullen er alles aan doen om lering te trekken uit eventuele fouten en ervoor te zorgen dat er op een verantwoorde manier wordt omgegaan met de verstrekking en afsluiting van leningen” (McCreevy, commissaris voor interne markt). Bij diezelfde gelegenheid stelde de Commissie bij monde van mevrouw Kuneva, commissaris voor consumentenrechten, dat „het onze plicht is om de ogen te openen voor de gebrekkige mechanismen die hebben geleid tot onverantwoorde activiteiten op het gebied van de verstrekking en afsluiting van leningen en daardoor een groot aantal burgers in financiële problemen hebben gebracht”.

3.4   Door middel van een analyse van de mogelijke oplossingen op communautair en nationaal niveau (doch binnen een gemeenschappelijk kader) moet het advies tot slot ook bijdragen tot een beter functionerende interne markt. Om versnippering van de interne markt te voorkomen moeten vraagstukken met een supranationaal karakter ook op dat niveau worden aangepakt.

4.   De bestaande regelgeving: lacunes en mogelijkheden voor nieuwe maatregelen

4.1   Het belangrijkste Europese wetgevingsbesluit inzake kredietovereenkomsten voor consumenten is Richtlijn 2008/48/EG. Deze richtlijn voorziet in een maximale harmonisering. Dit betekent dat de lidstaten er geen afwijkende nationale regelgeving op na mogen houden of invoeren, zelfs niet als daarmee meer bescherming wordt geboden. De richtlijn verschaft een algemeen rechtskader op het gebied van consumentenkrediet, maar is niet van toepassing op hypothecaire leningen.

4.2   In aanvulling op deze wetgeving biedt Richtlijn 2005/29/EG een rechtskader voor de definiëring en bestraffing van oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten. Wat „financiële diensten” betreft, voorziet deze richtlijn in een minimale harmonisering, zodat lidstaten zelf kunnen bepalen of ze de consument met restrictievere of strengere regels willen beschermen.

4.3   Voor hypothecaire leningen bestaat er geen Europese wetgeving. Door de verschillen in cultuur en het functioneren van de binnenlandse markten zijn de nationale wetten en regels lang niet overal gelijk. Wel bestaat er een Europese code voor goede praktijken inzake de precontractuele informatievoorziening aan consumenten alsook een gestandaardiseerd informatieblad voor de consument (ESIS). De code is echter vrijwillig en wordt slechts zeer beperkt ingezet.

4.4   Het is waar dat de bestaande regelgeving talrijke oplossingen mogelijk maakt voor de aanpak van wanpraktijken op het gebied van kredietverstrekking. Toch bestaan er op Europees niveau nog grote lacunes die moeten worden aangepakt en hebben de nationale en Europese overheden, ook op het punt van de tenuitvoerlegging en de invoering van strafmaatregelen, nog een hoop werk te verrichten.

4.5   Overigens zij opgemerkt dat de enorme omvang van de financiële crisis ook een gevolg is van de zware commerciële druk die op medewerkers van banken en financiële instellingen werd uitgeoefend. Doordat er steeds hogere verkoopdoelstellingen werden geformuleerd en er niet werd gekeken of bepaalde producten wel pasten bij het profiel van de consument, hebben giftige producten zich als een woekerend gezwel kunnen verspreiden onder bedrijven, consumenten en soms ook gemeentelijke instellingen.

4.6   Het EESC schrijft dit verschijnsel mede toe aan het belonings- en bonussysteem voor topmanagers, die in bepaalde gevallen hun inkomen buitensporig hoog zagen stijgen. Bij de grote financiële instellingen is het jaarinkomen van bestuursvoorzitters inmiddels 400 keer zo hoog als dat van gewone medewerkers. Ondanks de inspanningen en de plechtige beloftes van de staatshoofden en regeringsleiders van de EU zijn er nog altijd geen doeltreffende en concrete maatregelen genomen om dit probleem aan te pakken.

4.7   Wat het meeste schort aan de huidige regelgeving is dat er bij kredietovereenkomsten geen enkele verplichting bestaat om het aanbod aan te passen aan de behoeften van de consument. Op grond van Richtlijn 2008/48/EG (art. 8) is het gelukkig verplicht om de solvabiliteit van de consument te controleren. Art. 5, lid 6, stipuleert echter alleen dat kredietverstrekkers, zo nodig door precontractuele informatie te geven en te wijzen op de voornaamste kenmerken van hun producten en de specifieke gevolgen daarvan voor de consument, voldoende toelichting moeten geven, zodat de consument kan beoordelen of de aangeboden lening bij hem past, en dat de lidstaten enige mate van vrijheid hebben wat betreft de tenuitvoerlegging van de richtlijn. Er is geen enkele bepaling inzake de aanpassing van kredietproducten aan de behoeften van de consument.

4.8   Dit gebrek aan regels heeft misbruik in de hand gewerkt, doordat consumenten producten krijgen aangeboden die in het geheel niet zijn toegesneden op hun behoeften. Zo zijn er gevallen bekend waarin er slechts één soort lening wordt aangeboden of waarin grootwarenhuizen (als commerciële handelaars) willekeurige klanten creditcards of betaalpassen aanbieden voor de aanschaf van hun producten.

4.9   Om die reden moet het verstrekken van een creditcard geheel gescheiden blijven van de verkoop van commerciële producten en de daarmee samenhangende promotieactiviteiten.

4.10   Wat reclame-uitingen betreft, is het op grond van de huidige regelgeving (Richtlijn 2008/48/EG, art. 4 e.v.) verplicht om klanten enige basisinformatie te verstrekken over kredietovereenkomsten, maar bestaat er geen enkele verplichting om hen te informeren over misleidende en agressieve praktijken die al dan niet tot schulden kunnen leiden (4).

4.11   Het EESC beseft dat in een markteconomie de markt een kwantitatief en kwalitatief evenwicht moet zien te vinden tussen vraag en aanbod. Slaagt de markt er echter niet in om dit te bewerkstelligen, dan moeten overheden, die verantwoordelijk zijn voor de aanpak van maatschappelijke problemen, ingrijpen.

4.12   Een mogelijke oplossing is de invoering van een aangepast scala aan „gecertificeerde” of „gestandaardiseerde” kredietproducten op de Europese markt. Deze kunnen een aanvulling vormen op de reeds bestaande producten, zodat de consument beter kan bepalen of een product geschikt is en aansluit op zijn behoeften (5).

4.13   De Commissie zou zich daarom moeten verdiepen in de juridische en procedurele grondslagen voor het scheppen van meer transparantie op de Europese markt door middel van „gecertificeerde” of „gestandaardiseerde” producten en voor de invoering van een Europees systeem voor snelle informatie-uitwisseling waarmee toezicht kan worden gehouden op de verkoop van giftige leningen en financiële producten in Europa.

4.14   Daarnaast is het belangrijk dat wordt nagegaan wat de verantwoordelijkheid is van kredietverstrekkers, om het aantal producten dat niet beantwoordt aan de behoeften van de consument, aan banden te leggen. Daartoe moeten er gemeenschappelijke Europese procedures worden ingevoerd voor de aanpak van hoge schuldenlasten en moeten er vervolgens ook maatregelen komen voor ondersteuning van en/of hulp aan mensen die, mede als gevolg van oneerlijke praktijken van kredietverstrekkers, tot over hun oren in de schulden zitten.

4.15   Ook voor woekerpraktijken bestaat er geen Europese wetgeving. In sommige lidstaten (Spanje, Frankrijk, Italië, Portugal) is woeker aan regels gebonden, maar dat is lang niet overal het geval.

4.16   Recente studies (6) hebben aangetoond dat regelgeving op het gebied van woeker positieve effecten kan hebben op de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting en de aanpak van wanpraktijken.

4.17   De Commissie zou officieel moeten onderzoeken welke mogelijkheden er bestaan voor een uitgebreide Europese regelgeving op dat gebied. Het EESC acht het vooral van belang dat ze gemeenschappelijke principes en basiselementen ontwikkelt voor de vaststelling van een Europese marge van rentetarieven waarbinnen er sprake kan zijn van woeker.

4.18   Om de vruchten te kunnen plukken van de jarenlange ervaring van sommige lidstaten en daarop te kunnen bouwen, moet er een Europees rechtskader komen waarmee een stimulans kan worden gegeven aan de invoering van nationale systemen voor de aanpak van woeker en de ondersteuning van slachtoffers van dergelijke praktijken.

4.19   Bij de meeste wanpraktijken op het gebied van kredietverstrekking is er sprake van een tussenpersoon (kredietbemiddelaar) die de leningen aan de man brengt.

4.20   Het EP (7) pleit daarom voor een gemeenschappelijk kader voor de verduidelijking en harmonisering van de verantwoordelijkheden en verplichtingen van tussenpersonen op het gebied van leningen, overeenkomstig het principe „gelijke zaak, gelijk risico, gelijke regels”. Op die manier moeten consumenten beter kunnen worden beschermd en moet er een einde worden gemaakt aan de weinig doorzichtige verkooppraktijken en misleidende reclame-uitingen, waarvan vooral de zwakkeren en de minder geïnformeerde consumenten het slachtoffer worden. Het EESC kan zich in dit pleidooi vinden, aangezien dit bijdraagt tot een schonere aanbodmarkt en een krachtigere aanpak van wanpraktijken en onverantwoorde en soms zelfs criminele activiteiten van bemiddelaars en woekeraars.

4.21   Het EESC is van mening dat invoering van een register van kredietbemiddelaars een waarborg is voor transparantie, betrouwbaarheid en professionaliteit. Vermelding in zo'n register zou moeten worden gekoppeld aan bindende toelatingscriteria, toezicht door overkoepelende organisaties van beroepsverenigingen van banken, financiële bemiddelaars en consumentenverenigingen (onder supervisie van de toezichthoudende autoriteiten) en de definiëring van de redenen voor schorsing, annulering, royering en hoofdelijke aansprakelijkheid in het geval van een door de rechter vastgestelde schade.

4.22   Verschijnselen als sms-leningen voor jongeren, telefonische verkoop van „snelle leningen”, voorschotleningen of het onbeperkt verstrekken van creditcards of betaalpassen vormen de achtergrond waartegen wanpraktijken zich voordoen. Deze moeten dan ook op alle mogelijke manieren worden bestreden. Richtlijn 2005/29/EG betreffende oneerlijke handelspraktijken biedt verschillende oplossingen voor de problemen in verband met onverantwoorde kredietverstrekking, die, in aangepaste vorm, zouden kunnen worden overgenomen in de regelgeving inzake kredietovereenkomsten voor consumenten.

4.22.1   Om uitbuiting en te hoge schuldenlasten te voorkomen, zouden financiële instellingen die creditcards uitgeven, aan een strenge regelgeving (voor wat betreft promotieactiviteiten, de maximale toegestane totale schuld, de minimumleeftijd van de houder van de creditcard, de duidelijkheid van de rekeningafschriften) moeten worden onderworpen.

4.22.2   Met name de bestedingslimiet zou in overleg met de houder van de creditcard moeten worden vastgesteld. Dit bedrag zou alleen na uitdrukkelijke toestemming van de houder en de verstrekker van de creditcard moeten kunnen worden verhoogd.

4.23   Wil de wetgeving echter effect sorteren, dan zal die stringenter moeten worden toegepast (8). Gezien de veranderde situatie als gevolg van de wereldwijde financiële crisis is het noodzakelijk om de controle van de effectiviteit van Richtlijn 2008/48/EG (die voor het eerst vóór 12 juni 2013 zou moeten worden uitgevoerd) te vervroegen en om die controles niet elke vijf jaar, maar elke drie jaar te houden. Het EESC pleit vooral met het oog op de oneerlijke handelspraktijken bij kredietverstrekking voor de oprichting van nationale toezichthoudende autoriteiten die op het gebied van leningen voldoende zijn uitgerust met specifieke bevoegdheden en technische middelen.

4.23.1   Er moet vooral een betere regelgeving komen om ervoor te zorgen dat de gegevens die de klant, met name via internet en e-mail, verstrekt, volledig en op transparante wijze worden beschermd.

4.24   Wat hypotheken betreft, zou met de nodige voorzichtigheid (zoals dat ook in eerdere adviezen over dergelijke onderwerpen gebeurde (9) moeten worden onderzocht of bemiddelaars, naar het voorbeeld van de richtlijn inzake consumentenkrediet, niet kunnen worden verplicht tot het gebruik van het Europees gestandaardiseerd informatieblad (ESIS) en de vermelding van de rentevoet. Dit moet leiden tot een betere integratie van de Europese hypotheekmarkt en tot meer bescherming van consumenten en huishoudens.

4.25   Het EESC pleit voor steun aan maatschappelijke organisaties, en met name consumentenverenigingen, bij de ontwikkeling van adviserende activiteiten op het gebied van consumentenkrediet die kredietnemers in staat moeten stellen om op basis van een objectieve, heldere en professionele beoordeling te bepalen of de aangeboden producten aan hun specifieke eisen voldoen.

4.26   Om een hoge mate van transparantie en onafhankelijkheid te kunnen waarborgen van zowel kredietverstrekkers als -bemiddelaars moet advisering over leningen aan regels worden gebonden.

4.27   Voor de aanpak van al deze problemen moet er een gemeenschappelijke, evenwichtige en eenduidige Europese regelgeving komen met principes en voorschriften voor het hele spectrum aan kredietproducten.

5.   Wanpraktijken en/of illegale praktijken op het gebied van leningen

5.1   Er moet een allesomvattende aanpak komen voor het grote probleem van kredietbemiddelaars en financiële dienstverleners die zich schuilhouden achter brievenbusfirma's en zich schuldig maken aan uitbuiting, woeker, afpersing en andere criminele activiteiten op het gebied van renteheffing. Hoewel de lijst verre van compleet is, moet daarbij worden gedacht aan:

| — | onrechtmatige verstrekking van leningen aan consumenten en huishoudens in financiële moeilijkheden die het maximaal toelaatbare schuldbedrag reeds hebben overschreden; |
| --- | --- |

—

onrechtmatige verstrekking van leningen aan consumenten en huishoudens in financiële moeilijkheden die het maximaal toelaatbare schuldbedrag reeds hebben overschreden;

| — | leningen die tot doel hebben om de klant, bijvoorbeeld door middel van woekerrente, te plunderen (een praktijk die kenmerkend is voor criminele organisaties). |
| --- | --- |

—

leningen die tot doel hebben om de klant, bijvoorbeeld door middel van woekerrente, te plunderen (een praktijk die kenmerkend is voor criminele organisaties).

5.2   Onrechtmatige kredietverstrekking kan verschillende vormen aannemen:

| — | niet-geregistreerde voorschotten van financiële of andere aard waarbij zo veel mogelijk munt wordt geslagen uit de liquiditeit van de klant en de afbetalingstermijn zo veel mogelijk wordt gerekt; |
| --- | --- |

—

niet-geregistreerde voorschotten van financiële of andere aard waarbij zo veel mogelijk munt wordt geslagen uit de liquiditeit van de klant en de afbetalingstermijn zo veel mogelijk wordt gerekt;

| — | onrechtmatige kredietverstrekkingen waarbij de kredietverstrekker tegen alle ethische codes in zo veel mogelijk van de situatie probeert te profiteren door in de overeenkomst onredelijke en onduidelijke bepalingen op te nemen en door de klant tot naleving van de gestelde voorwaarden te dwingen en zo de prijs op te drijven; |
| --- | --- |

—

onrechtmatige kredietverstrekkingen waarbij de kredietverstrekker tegen alle ethische codes in zo veel mogelijk van de situatie probeert te profiteren door in de overeenkomst onredelijke en onduidelijke bepalingen op te nemen en door de klant tot naleving van de gestelde voorwaarden te dwingen en zo de prijs op te drijven;

| — | leningen die te maken hebben met oneerlijke parabancaire activiteiten; |
| --- | --- |

—

leningen die te maken hebben met oneerlijke parabancaire activiteiten;

| — | leningen die duidelijk wijzen op woekerpraktijken en met allerlei criminele oogmerken en in zeer uiteenlopende omstandigheden worden aangeboden. |
| --- | --- |

—

leningen die duidelijk wijzen op woekerpraktijken en met allerlei criminele oogmerken en in zeer uiteenlopende omstandigheden worden aangeboden.

5.3   Het EESC schrijft de toename van het aantal onrechtmatige leningen toe aan feit dat veel consumenten en huishoudens geen toegang hebben tot de reguliere kredietmarkt, onder meer omdat ze door onverantwoorde kredietverstrekkingen in een buitengewoon afhankelijke en kwetsbare positie zijn gemanoeuvreerd.

5.4   Het EESC erkent dat de problemen in verband met lage huishoudinkomens en de diverse prikkels om vooral te consumeren (die consumenten en huishoudens er in zekere zin toe aanzetten om gebruik te maken van illegale leningen en de financiële diensten van parallelmarkten) niet alleen kunnen worden opgelost met regelgeving op het gebied van leningen.

5.5   Overigens hebben de wanpraktijken en/of illegale praktijken op het gebied van leningen vaak een strafbaar karakter. Daarom zouden ze door middel van speciale strafrechtelijke initiatieven in de Europese rechtsruimte aan regelgeving moeten worden onderworpen en zou de politie moeten toezien op de naleving daarvan. Voor de aanpak van dergelijke praktijken zou het goed zijn als nationale gerechtelijke vonnissen tot inbeslagname van door middel van woeker en afpersing verkregen goederen in de hele EU volledig zouden worden uitgevoerd (10).

5.6   Aangezien er niet over alle regio's in de Unie voldoende gegevens voorhanden zijn om zich een goed beeld te kunnen vormen van de verschillende facetten en de omvang van dit vraagstuk op Europees niveau, zou de Commissie samen met de lidstaten op basis van vergelijkingen een uitgebreide analyse moeten maken van de diverse verschijnselen.

6.   Rol van het maatschappelijk middenveld

6.1   Het maatschappelijk middenveld en meer in het bijzonder consumentenverenigingen en liefdadigheidsorganisaties komt een belangrijke rol toe bij de vaststelling en analyse van problemen in verband met wanpraktijken en/of illegale praktijken op het gebied van kredietverstrekking aan consumenten en huishoudens en bij het toezicht op de daartoe geformuleerde oplossingen.

6.2   In samenspraak met overheden zouden er netwerken van maatschappelijke organisaties moeten worden opgezet en ontwikkeld die zich bezighouden met onderzoek naar en toezicht op armoede en sociale uitsluiting als gevolg van te hoge schuldenlasten en die waar nodig ondersteuning bieden. Dergelijke netwerken zijn buitengewoon belangrijk voor de uitwisseling van informatie en goede praktijkvoorbeelden en zouden ook kunnen worden geïntegreerd in een geharmoniseerde klachtenprocedure.

6.3   Er bestaan op dit vlak reeds enkele goede praktijken, zoals de sociale leningen die in het kader van financiële begeleiding worden verstrekt, en EFIN, het Europese netwerk voor financiële integratie. Deze zouden verder moeten worden ontwikkeld en in de hele EU worden verspreid.

6.4   Lidstaten en maatschappelijke organisaties zouden zich in de eerste plaats moeten richten op voorlichting en educatie van de consument, iets wat eigenlijk al in het basisonderwijs moet beginnen (11). Dit is nodig om de burgers in de hele EU elementaire financiële kennis bij te brengen.

6.5   Hoewel het belangrijk is om deze activiteiten te bevorderen en te ontwikkelen, is het aan de kredietverstrekkers om informatie te geven over hun producten en is educatie een taak van de overheid. Het maatschappelijk middenveld zal met zijn initiatieven op het gebied van heldere en begrijpelijke voorlichting en educatie alleen effect sorteren als er ook een gemeenschappelijke en allesomvattende regeling komt.

6.6   Tijdens de hoorzitting die het EESC op 28 januari 2010 in Brussel organiseerde met gezaghebbende vertegenwoordigers van nationale en Europese maatschappelijke organisaties, is erop gewezen dat het probleem van wanpraktijken en/of illegale praktijken wat betreft zowel de regelgeving als de ondersteuning van slachtoffers en de voorlichting en educatie van alle betrokken partijen op Europees niveau moet worden aangepakt.

6.7   Om in het kredietwezen een sociale markteconomie van de grond te krijgen, moeten er bedrijven in de sociale economie worden opgericht en ontwikkeld (bijv. coöperaties) (12). Daarbij is ook een ondersteunende taak weggelegd voor de overheid (13).

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  FIN-NET-systeem („Financial Dispute Resolution Network”).

1

(2)  Zie de „Tweede gezamenlijke beoordeling door het Comité voor sociale bescherming en de Europese Commissie van het sociale effect van de economische crisis en de beleidsreacties” – SPC/2009/11/13 FINAL, „Eurobarometer survey on poverty and social exclusion – 2010, European Year for Combating Poverty and Social Exclusion”, en de Mededeling van de Commissie – Gezamenlijk verslag over sociale bescherming en sociale integratie (http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=757&langId=nl).

2

(3)  Hoorzitting over „Verantwoord lenen”, Brussel, 3 september 2009.

3

(4)  Richtlijn 2005/29/EG betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten bevat wel een heldere definitie van „misleidende handelingen” (art. 6) en „agressieve handelspraktijken” (art. 8).

4

(5)  Zie in dat verband ook ISO 22222 (Personal financial planning – 2005), UNI-ISO (Persoonlijk financieel, economisch en vermogensbeheer – 2008), AENOR –UNE 165001 (Etica. Requisitos de los productos financieros socialmente responsables – 2009) en het advies „Sociaal verantwoorde financiële producten” (ECO/266).

5

Personal financial planning

Etica

Requisitos de los productos financieros socialmente responsables

(6)  Zie „Usura - Rapporto finale dell'Osservatorio socioeconomico sulla criminalità” („Woeker – eindrapport van de sociaaleconomische waarnemingspost criminaliteit”), CNEL (Italiaanse SER), Rome, 2008.

6

(7)  Resolutie van het Europees Parlement van 5 juni 2008 over mededinging: sectoraal onderzoek naar retailbanking.

7

(8)  De lidstaten moeten zich vóór 12 juni 2010 aan de EU-voorschriften onderwerpen.

8

(9)  PB C 27 van 3.2.2009, blz. 18, en PB C 65 van 17.3.2006, blz. 13.

9

(10)  „Regeringen en instanties kunnen natuurlijk doen alsof ze de problemen, die inmiddels wereldwijde proporties hebben aangenomen, niet zien of zich tot nationale oplossingen beperken. Maar ook al zouden ze alleen maar horen welke impuls het Europese aanhoudingsbevel heeft gegeven aan het opsporen van voortvluchtige misdadigers, dan zouden ze onmiddellijk en stelselmatig werk maken van de vaststelling van een gemeenschappelijk onderzoeks- en rechtsinstrument en van een minimale hoeveelheid strafrechtelijke bepalingen die door alle lidstaten worden gedeeld en die er in de eerste plaats voor zorgen dat slachtoffers van misdaden van maffiaorganisaties schadeloos worden gesteld.” (zie F. Forgione, Mafia export, Milaan, 2009).

10

Mafia export

(11)  UNI (voorstel voor een norm voor de financiële voorlichting aan de burger – dienstverleningsverplichtingen), januari 2010.

11

(12)  Zie Resilience of the Cooperative Business Model in Times of Crisis, IAO, 2009.

12

Resilience of the Cooperative Business Model in Times of Crisis

(13)  Zie PB C 318 van 23.12.2009, blz. 22.

13

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/30 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/30

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Een Europees statuut voor stichtingen” (initiatiefadvies)

2011/C 18/06

Rapporteur: mevrouw HELLAM

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 16 juli 2009 besloten om overeenkomstig art. 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over een:

Europees statuut voor stichtingen.

De afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 30 maart 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april) onderstaand advies uitgebracht, dat met 134 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 1 onthouding, werd goedgekeurd.

1.   Algemene aanbevelingen en conclusies

1.1   Dit initiatiefadvies bevat een aantal overwegingen en suggesties m.b.t. de uitwerking van een Europees statuut voor stichtingen (ESS) en schetst de globale lijnen langs welke een dergelijk statuut zou kunnen worden opgezet.

1.2   Bij het overlopen van wat er nu precies nodig en mogelijk is, is nogmaals duidelijk gebleken dat er op het gebied van het vennootschapsrecht behoefte is aan een Europees wetgevend project voor stichtingen, dat het voor dit soort organisaties gemakkelijker moet maken op de interne markt te opereren. Recent onderzoek (1) toont aan dat het aantal stichtingen en oprichters van stichtingen dat transnationale activiteiten en samenwerking wenst te ontplooien de laatste tien jaar aanzienlijk is gegroeid, iets waarop ook wordt gewezen door mensen uit het veld (2). Beide bronnen geven tevens aan dat stichtingen met grensoverschrijdende activiteiten op diverse barrières stuiten, o.m. van juridische aard, waardoor ze hogere transactiekosten hebben, hetgeen ten koste gaat van de totale som aan fondsen die zij ten behoeve van het algemeen nut kunnen spenderen.

1.3   Vanuit de sector en zijn vertegenwoordigende organisaties en netwerken op EU-niveau (3) is herhaaldelijk gepleit voor een Europees statuut voor stichtingen als meest kostenefficiënte oplossing om grensoverschrijdende barrières te slechten en stichtingsactiviteiten in heel Europa te bevorderen.

1.4   Het Comité dringt erop aan dat de Commissie, ter ondersteuning van activiteiten van algemeen nut, een voorstel voor een verordening betreffende een Europees statuut voor stichtingen ter goedkeuring voorlegt aan de Raad en het Europees Parlement.

1.5   Zo'n statuut is in de ogen van het Comité een onontbeerlijk instrument om de burger tot het middelpunt van de interne markt te maken en Europa dichter bij de burger te brengen.

1.6   Het zou een nieuw mechanisme creëren ter ondersteuning van Europese acties van algemeen nut en initiatieven van de burger waarmee naar oplossingen wordt gezocht voor belangrijke Europese sociaal-economische kwesties en nijpende behoeften op het gebied van kennis en innovatie, medisch onderzoek, gezondheidszorg en sociale diensten, milieu en regionale ontwikkeling, werkgelegenheid en beroepsopleiding, behoud van het natuurlijke en culturele erfgoed, bevordering van kunsten en culturele diversiteit en internationale samenwerking en ontwikkeling.

1.7   Om er een doeltreffend en aantrekkelijk statuut van te maken, is het nodig dat er duidelijke, gedetailleerde regels worden uitgewerkt voor de oprichting, werking en controle van stichtingen en moet het statuut een Europese reikwijdte hebben. Grensoverschrijdende activiteiten, donaties en samenwerking worden gemakkelijker met een efficiënt beheersinstrument voor doeleinden van algemeen nut onder een erkend Europese label.

2.   Algemene opmerkingen

2.1   Reikwijdte en institutionele achtergrond

| 2.1.1 | Doel van dit initiatiefadvies is de mogelijkheden te onderzoeken voor het uitwerken van een Europees statuut voor stichtingen dat kan helpen komaf te maken met belemmeringen van civiel- of fiscaalrechtelijke aard voor stichtingen en financierders die in toenemende mate grensoverschrijdend actief zijn, en nieuw op te richten stichtingen meteen op Europese leest schoeit. |
| --- | --- |

2.1.1

Doel van dit initiatiefadvies is de mogelijkheden te onderzoeken voor het uitwerken van een Europees statuut voor stichtingen dat kan helpen komaf te maken met belemmeringen van civiel- of fiscaalrechtelijke aard voor stichtingen en financierders die in toenemende mate grensoverschrijdend actief zijn, en nieuw op te richten stichtingen meteen op Europese leest schoeit.

| 2.1.2 | In november 2009 heeft het directoraat-generaal Interne markt en diensten van de Europese Commissie de resultaten gepubliceerd van een openbare raadpleging (4) over een Europees statuut voor stichtingen, die veel respons kreeg vanuit de non-profit sector. De sector toonde zich een groot voorstander van zo'n statuut. |
| --- | --- |

2.1.2

In november 2009 heeft het directoraat-generaal Interne markt en diensten van de Europese Commissie de resultaten gepubliceerd van een openbare raadpleging (4) over een Europees statuut voor stichtingen, die veel respons kreeg vanuit de non-profit sector. De sector toonde zich een groot voorstander van zo'n statuut.

| 2.1.3 | In februari 2009 heeft de Europese Commissie een haalbaarheidsstudie m.b.t. het Europees statuut voor stichtingen gepubliceerd (5). Als mogelijk voordeel van een dergelijk statuut wordt hierin genoemd dat er minder tot geen onnodige financiële kosten en administratieve lasten zouden zijn, wat het voor stichtingen gemakkelijker maakt om activiteiten te ontplooien in verschillende landen van de EU. |
| --- | --- |

2.1.3

In februari 2009 heeft de Europese Commissie een haalbaarheidsstudie m.b.t. het Europees statuut voor stichtingen gepubliceerd (5). Als mogelijk voordeel van een dergelijk statuut wordt hierin genoemd dat er minder tot geen onnodige financiële kosten en administratieve lasten zouden zijn, wat het voor stichtingen gemakkelijker maakt om activiteiten te ontplooien in verschillende landen van de EU.

| 2.1.4 | Ook vanuit het veld zijn twee aanbevelingen uitgebracht m.b.t. het Europees statuut voor stichtingen, nl. in het kader van:






  — | een voorstel uit 2005 van het European Foundation Centre EFC) voor een verordening m.b.t. een Europees statuut voor stichtingen (6), en in het kader van |
| --- | --- | --- |

2.1.4

Ook vanuit het veld zijn twee aanbevelingen uitgebracht m.b.t. het Europees statuut voor stichtingen, nl. in het kader van:

—

een voorstel uit 2005 van het European Foundation Centre EFC) voor een verordening m.b.t. een Europees statuut voor stichtingen (6), en in het kader van

| — | een onderzoeksproject uit 2006 De Europese stichting – een nieuwe juridische benadering, door deskundigen op het gebied van stichtings- en fiscaal recht (7). |
| --- | --- |

—

een onderzoeksproject uit 2006 De Europese stichting – een nieuwe juridische benadering, door deskundigen op het gebied van stichtings- en fiscaal recht (7).

| 2.1.5 | Op 4 juli 2006 heeft het Europees Parlement een resolutie goedgekeurd over de vooruitzichten op het gebied van het vennootschapsrecht (8), waarin het de Commissie oproept voort te gaan met de uitwerking van communautaire wetgeving die andere rechtsvormen, zoals de Europese stichting, mogelijk maakt. |
| --- | --- |

2.1.5

Op 4 juli 2006 heeft het Europees Parlement een resolutie goedgekeurd over de vooruitzichten op het gebied van het vennootschapsrecht (8), waarin het de Commissie oproept voort te gaan met de uitwerking van communautaire wetgeving die andere rechtsvormen, zoals de Europese stichting, mogelijk maakt.

| 2.1.6 | Het Comité heeft in 2009 een advies goedgekeurd, waarin het verklaart ingenomen te zijn met de resultaten van een haalbaarheidsstudie betreffende een Europees statuut voor stichtingen (9) en de Commissie verzoekt om de effectbeoordeling begin 2010 af te ronden door een voorstel te doen voor een verordening die stichtingen met een Europese actieradius in staat zal stellen om met dezelfde kansen als andere actoren op de interne markt te opereren. |
| --- | --- |

2.1.6

Het Comité heeft in 2009 een advies goedgekeurd, waarin het verklaart ingenomen te zijn met de resultaten van een haalbaarheidsstudie betreffende een Europees statuut voor stichtingen (9) en de Commissie verzoekt om de effectbeoordeling begin 2010 af te ronden door een voorstel te doen voor een verordening die stichtingen met een Europese actieradius in staat zal stellen om met dezelfde kansen als andere actoren op de interne markt te opereren.

| 2.1.7 | In 2006 heeft het Hof van Justitie geoordeeld (10) dat het feit dat voor buitenlandse instellingen van algemeen nut andere fiscale regels gelden dan voor instellingen van algemeen nut uit het land zelf een onterechte beperking van het vrije verkeer van kapitaal inhoudt voor zover de instelling in kwestie door het nationale recht van de lidstaat wordt erkend als een „het algemene nut beogende instelling”. |
| --- | --- |

2.1.7

In 2006 heeft het Hof van Justitie geoordeeld (10) dat het feit dat voor buitenlandse instellingen van algemeen nut andere fiscale regels gelden dan voor instellingen van algemeen nut uit het land zelf een onterechte beperking van het vrije verkeer van kapitaal inhoudt voor zover de instelling in kwestie door het nationale recht van de lidstaat wordt erkend als een „het algemene nut beogende instelling”.

| 2.1.8 | In een zaak over grensoverschrijdende donaties (11) heeft het Hof van Justitie geoordeeld dat belastingwetgeving op grond waarvan organisaties van algemeen nut uit een andere EU-lidstaat gediscrimineerd worden, in strijd is met het EG-Verdrag voor zover de organisaties in kwestie „gelijkwaardig” worden geacht met organisaties van algemeen nut uit het land zelf. |
| --- | --- |

2.1.8

In een zaak over grensoverschrijdende donaties (11) heeft het Hof van Justitie geoordeeld dat belastingwetgeving op grond waarvan organisaties van algemeen nut uit een andere EU-lidstaat gediscrimineerd worden, in strijd is met het EG-Verdrag voor zover de organisaties in kwestie „gelijkwaardig” worden geacht met organisaties van algemeen nut uit het land zelf.

2.2   De stichtingssector in de EU – enkele opmerkingen

| 2.2.1 | Met activa tussen de 350 en 1 000 miljard euro en jaarlijkse uitgaven van 83 tot 150 miljard euro is de sector niet onbelangrijk voor de economie (12). In aanzienlijk wat Europese landen is er bovendien sprake van een gestage groei van de sector. |
| --- | --- |

2.2.1

Met activa tussen de 350 en 1 000 miljard euro en jaarlijkse uitgaven van 83 tot 150 miljard euro is de sector niet onbelangrijk voor de economie (12). In aanzienlijk wat Europese landen is er bovendien sprake van een gestage groei van de sector.

| 2.2.2 | Stichtingen spelen een belangrijke rol op de arbeidsmarkt. De haalbaarheidsstudie m.b.t. een Europees statuut voor stichtingen heeft 110 000 stichtingen geteld, die aan zo'n 750 000 tot 1 miljoen mensen rechtstreeks werk (voltijd) bieden (13). Daarnaast bevorderen zij via subsidies en kapitaalsteun aan organisaties en personen de werkgelegenheid en het vrijwilligerswerk. |
| --- | --- |

2.2.2

Stichtingen spelen een belangrijke rol op de arbeidsmarkt. De haalbaarheidsstudie m.b.t. een Europees statuut voor stichtingen heeft 110 000 stichtingen geteld, die aan zo'n 750 000 tot 1 miljoen mensen rechtstreeks werk (voltijd) bieden (13). Daarnaast bevorderen zij via subsidies en kapitaalsteun aan organisaties en personen de werkgelegenheid en het vrijwilligerswerk.

| 2.2.3 | De meeste stichtingen in de EU berusten op vermogen en zijn opgericht met het oog op de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen nut. Over het algemeen hebben ze geen leden of aandeelhouders en zijn het zelfstandige rechtspersonen zonder winstoogmerk. Ze beschikken over een vast en betrouwbaar inkomen, dat onherroepelijk bestemd is voor doeleinden van algemeen nut. Ze betrekken hun inkomen uit schenkingen van een persoon of familie, een bedrijf of een andere organisatie, waarbij het vermogen de vorm kan aannemen van „roerende zaken”, zoals contant geld, aandelen, obligaties, kunstwerken, auteursrechten en onderzoeksvergunningen, of „onroerende zaken”, zoals grond en onroerend goed, bijv. musea, en zorginstellingen. Andere bronnen waaruit ze inkomen kunnen betrekken, zijn bijv. legaten en giften, appèls aan de vrijgevigheid van het grote publiek, eigen inkomen, contracten en loterijopbrengsten. |
| --- | --- |

2.2.3

De meeste stichtingen in de EU berusten op vermogen en zijn opgericht met het oog op de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen nut. Over het algemeen hebben ze geen leden of aandeelhouders en zijn het zelfstandige rechtspersonen zonder winstoogmerk. Ze beschikken over een vast en betrouwbaar inkomen, dat onherroepelijk bestemd is voor doeleinden van algemeen nut. Ze betrekken hun inkomen uit schenkingen van een persoon of familie, een bedrijf of een andere organisatie, waarbij het vermogen de vorm kan aannemen van „roerende zaken”, zoals contant geld, aandelen, obligaties, kunstwerken, auteursrechten en onderzoeksvergunningen, of „onroerende zaken”, zoals grond en onroerend goed, bijv. musea, en zorginstellingen. Andere bronnen waaruit ze inkomen kunnen betrekken, zijn bijv. legaten en giften, appèls aan de vrijgevigheid van het grote publiek, eigen inkomen, contracten en loterijopbrengsten.

| 2.2.4 | Stichtingen in de EU zijn gericht op zaken en projecten die rechtstreeks ten goede komen aan het grote publiek en hebben een belangrijk aandeel in de opbouw van een Europa van de burgers op diverse terreinen: van kennis, onderzoek en innovatie, sociale diensten en gezondheidszorg en milieu tot regionale ontwikkeling, werkgelegenheid en beroepsopleiding, behoud van het natuurlijke en culturele erfgoed, bevordering van kunst en cultuur, en internationale samenwerking en ontwikkeling. |
| --- | --- |

2.2.4

Stichtingen in de EU zijn gericht op zaken en projecten die rechtstreeks ten goede komen aan het grote publiek en hebben een belangrijk aandeel in de opbouw van een Europa van de burgers op diverse terreinen: van kennis, onderzoek en innovatie, sociale diensten en gezondheidszorg en milieu tot regionale ontwikkeling, werkgelegenheid en beroepsopleiding, behoud van het natuurlijke en culturele erfgoed, bevordering van kunst en cultuur, en internationale samenwerking en ontwikkeling.

| 2.2.5 | Een toenemend aantal stichtingen en financierders is internationaal actief, maar wordt in zijn werkzaamheden gehinderd door belemmeringen van administratieve, civiel- en fiscaalrechtelijke aard. Tot de obstakels die in de haalbaarheidsstudie worden genoemd behoren o.m.:






  — | verschillen in nationale wetgeving: nieuwe Europese initiatieven worden bij gebrek aan geschikte rechtsinstrumenten uitgesteld of helemaal afgeblazen |
| --- | --- | --- |

2.2.5

Een toenemend aantal stichtingen en financierders is internationaal actief, maar wordt in zijn werkzaamheden gehinderd door belemmeringen van administratieve, civiel- en fiscaalrechtelijke aard. Tot de obstakels die in de haalbaarheidsstudie worden genoemd behoren o.m.:

—

verschillen in nationale wetgeving: nieuwe Europese initiatieven worden bij gebrek aan geschikte rechtsinstrumenten uitgesteld of helemaal afgeblazen

| — | problemen met de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van buitenlandse stichtingen |
| --- | --- |

—

problemen met de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van buitenlandse stichtingen

| — | rechtsonzekerheid over de nationale erkenning van het „algemene belang” dat stichtingen al dan niet met grensoverschrijdende activiteiten zouden dienen |
| --- | --- |

—

rechtsonzekerheid over de nationale erkenning van het „algemene belang” dat stichtingen al dan niet met grensoverschrijdende activiteiten zouden dienen

| — | administratieve rompslomp en kosten om filialen op te zetten in andere landen |
| --- | --- |

—

administratieve rompslomp en kosten om filialen op te zetten in andere landen

| — | nauwelijks mogelijkheden om de maatschappelijke zetel te verhuizen naar een andere lidstaat |
| --- | --- |

—

nauwelijks mogelijkheden om de maatschappelijke zetel te verhuizen naar een andere lidstaat

| — | fiscale belemmeringen: discriminatie van stichtingen uit een andere lidstaat. |
| --- | --- |

—

fiscale belemmeringen: discriminatie van stichtingen uit een andere lidstaat.

2.3   Tijd voor een geschikt instrument voor stichtingen

| 2.3.1 | Hopen op een harmonisering van de in de lidstaten vigerende wetgeving m.b.t. stichtingen is niet realistisch (14), vooral gezien de uiteenlopende doeleinden en eisen die m.b.t. de oprichting, het beheer en de verantwoordingsplicht van stichtingen gelden (15). |
| --- | --- |

2.3.1

Hopen op een harmonisering van de in de lidstaten vigerende wetgeving m.b.t. stichtingen is niet realistisch (14), vooral gezien de uiteenlopende doeleinden en eisen die m.b.t. de oprichting, het beheer en de verantwoordingsplicht van stichtingen gelden (15).

| 2.3.2 | Geen van de bestaande Europese rechtsinstrumenten (16) die zijn ingesteld ter ondersteuning van de groeiende grensoverschrijdende activiteiten van - of samenwerking tussen – particuliere bedrijven en openbare instellingen in de EU is afgestemd op de behoeften en kenmerken van stichtingen als particuliere organisaties zonder winstoogmerk, die opgericht zijn ter verwezenlijking van een doelstelling van algemeen nut en geen vennoten of toezichthoudende leden hebben. |
| --- | --- |

2.3.2

Geen van de bestaande Europese rechtsinstrumenten (16) die zijn ingesteld ter ondersteuning van de groeiende grensoverschrijdende activiteiten van - of samenwerking tussen – particuliere bedrijven en openbare instellingen in de EU is afgestemd op de behoeften en kenmerken van stichtingen als particuliere organisaties zonder winstoogmerk, die opgericht zijn ter verwezenlijking van een doelstelling van algemeen nut en geen vennoten of toezichthoudende leden hebben.

| 2.3.3 | Daarom moet worden overwogen om een gemakkelijk toegankelijk, op hun behoeften toegesneden Europees statuut voor stichtingen uit te werken, dat het voor dit soort organisaties gemakkelijker moet maken op de interne markt te opereren en met andere organisaties samen te werken, hen in staat stelt middelen uit verschillende landen te bundelen en nieuw op te richten Europese stichtingen ten behoeve van het algemeen belang meteen op Europese leest schoeit. |
| --- | --- |

2.3.3

Daarom moet worden overwogen om een gemakkelijk toegankelijk, op hun behoeften toegesneden Europees statuut voor stichtingen uit te werken, dat het voor dit soort organisaties gemakkelijker moet maken op de interne markt te opereren en met andere organisaties samen te werken, hen in staat stelt middelen uit verschillende landen te bundelen en nieuw op te richten Europese stichtingen ten behoeve van het algemeen belang meteen op Europese leest schoeit.

3.   Naar een Europees statuut voor stichtingen: basisdoelstellingen en structuur

3.1   Doelstellingen en voordelen

| 3.1.1 | Het Europees statuut voor stichtingen is een goede beleidsoptie om de activiteiten van het algemeen nut beogende stichtingen in de EU te bevorderen, omdat het:






  — | zou leiden tot een verbeterd Europees rechtskader voor stichtingen |
| --- | --- | --- |

3.1.1

Het Europees statuut voor stichtingen is een goede beleidsoptie om de activiteiten van het algemeen nut beogende stichtingen in de EU te bevorderen, omdat het:

—

zou leiden tot een verbeterd Europees rechtskader voor stichtingen

| — | juridische en administratieve belemmeringen uit de weg helpt ruimen |
| --- | --- |

—

juridische en administratieve belemmeringen uit de weg helpt ruimen

| — | het ontplooien van nieuwe activiteiten stimuleert |
| --- | --- |

—

het ontplooien van nieuwe activiteiten stimuleert

| — | grensoverschrijdende activiteiten vergemakkelijkt door een gunstig klimaat te creëren voor partnerschappen op de interne markt |
| --- | --- |

—

grensoverschrijdende activiteiten vergemakkelijkt door een gunstig klimaat te creëren voor partnerschappen op de interne markt

| — | de transparantie vergroot |
| --- | --- |

—

de transparantie vergroot

| — | een efficiënt beheersinstrument aanreikt om doeleinden van algemeen nut te ondersteunen |
| --- | --- |

—

een efficiënt beheersinstrument aanreikt om doeleinden van algemeen nut te ondersteunen

| — | zorgt voor vlottere donatieprocedures ten bate van grensoverschrijdende activiteiten van zowel natuurlijke als rechtspersonen |
| --- | --- |

—

zorgt voor vlottere donatieprocedures ten bate van grensoverschrijdende activiteiten van zowel natuurlijke als rechtspersonen

| — | bijdraagt tot economische integratie en tot versterking van de positie van het maatschappelijk middenveld in tijden van mondialisering met uitdagingen en bedreigingen die ons allen aangaan en om een gestructureerde Europese aanpak vragen. |
| --- | --- |

—

bijdraagt tot economische integratie en tot versterking van de positie van het maatschappelijk middenveld in tijden van mondialisering met uitdagingen en bedreigingen die ons allen aangaan en om een gestructureerde Europese aanpak vragen.

| 3.1.2 | Een Europees statuut voor stichtingen heeft in vele opzichten voordelen:






  — | efficiëntie en vereenvoudiging: zo'n statuut zou het mogelijk maken om een Europese stichting op te richten, die slechts in één lidstaat hoeft te zijn geregistreerd om in alle overige 26 lidstaten erkend te worden en in heel Europa zou kunnen opereren op basis van één regelgevingskader en een coherent beheers- en rapportagesysteem. Dit zou een einde maken aan allerlei belemmeringen en gunstige voorwaarden scheppen voor samenwerking en grensoverschrijdende activiteiten. |
| --- | --- | --- |

3.1.2

Een Europees statuut voor stichtingen heeft in vele opzichten voordelen:

—

efficiëntie en vereenvoudiging: zo'n statuut zou het mogelijk maken om een Europese stichting op te richten, die slechts in één lidstaat hoeft te zijn geregistreerd om in alle overige 26 lidstaten erkend te worden en in heel Europa zou kunnen opereren op basis van één regelgevingskader en een coherent beheers- en rapportagesysteem. Dit zou een einde maken aan allerlei belemmeringen en gunstige voorwaarden scheppen voor samenwerking en grensoverschrijdende activiteiten.

| — | verantwoordingsplicht: door een gemeenschappelijke definitie van „stichtingen ten behoeve van het algemeen belang” te geven voor heel Europa kan het Europees statuut voor stichtingen het begrip „stichting” scherper afbakenen. Momenteel wordt dit begrip veel te ruim gehanteerd voor de meest uiteenlopende activiteiten. Het statuut biedt tevens een referentiekader, waardoor het een positief effect kan hebben op het algemene bestuur van stichtingen. |
| --- | --- |

—

verantwoordingsplicht: door een gemeenschappelijke definitie van „stichtingen ten behoeve van het algemeen belang” te geven voor heel Europa kan het Europees statuut voor stichtingen het begrip „stichting” scherper afbakenen. Momenteel wordt dit begrip veel te ruim gehanteerd voor de meest uiteenlopende activiteiten. Het statuut biedt tevens een referentiekader, waardoor het een positief effect kan hebben op het algemene bestuur van stichtingen.

| — | economische voordelen: stichtingen die voor een Europees statuut kiezen hebben niet alleen minder kosten aan hun grensoverschrijdende activiteiten, maar kunnen ervan uitgaan dat ze ook meteen door de overheid en het publiek worden erkend vanwege het Europese label dat betrouwbaarheid uitstraalt. Met zo'n statuut wordt het tevens gemakkelijker om middelen te bundelen voor activiteiten van algemeen nut en om buitenlandse investeringen aan te trekken. Ook zou het wel eens een positieve uitwerking kunnen hebben op het donateursgedrag en op donaties. |
| --- | --- |

—

economische voordelen: stichtingen die voor een Europees statuut kiezen hebben niet alleen minder kosten aan hun grensoverschrijdende activiteiten, maar kunnen ervan uitgaan dat ze ook meteen door de overheid en het publiek worden erkend vanwege het Europese label dat betrouwbaarheid uitstraalt. Met zo'n statuut wordt het tevens gemakkelijker om middelen te bundelen voor activiteiten van algemeen nut en om buitenlandse investeringen aan te trekken. Ook zou het wel eens een positieve uitwerking kunnen hebben op het donateursgedrag en op donaties.

| — | politieke voordelen en voordelen voor de burger: de ontwikkeling van transnationale activiteiten en samenwerking zou de Europese integratie bevorderen op terreinen die van rechtstreeks belang zijn voor ingezetenen van de EU. Een Europees stichtingstatuut zou een stevig en flexibel beheersinstrument vormen ter ondersteuning van door de burger opgezette activiteiten van algemeen nut op EU-niveau die gericht zijn op het aanpakken van dringende behoeften en mondiale beleidskwesties. |
| --- | --- |

—

politieke voordelen en voordelen voor de burger: de ontwikkeling van transnationale activiteiten en samenwerking zou de Europese integratie bevorderen op terreinen die van rechtstreeks belang zijn voor ingezetenen van de EU. Een Europees stichtingstatuut zou een stevig en flexibel beheersinstrument vormen ter ondersteuning van door de burger opgezette activiteiten van algemeen nut op EU-niveau die gericht zijn op het aanpakken van dringende behoeften en mondiale beleidskwesties.

3.2   Hoofdkenmerken

| 3.2.1 | Wil een Europees statuut voor stichtingen goed kunnen functioneren, dan dient het aan verscheidene basisbeginselen en kenmerken te voldoen. Het zou om een bijkomend, facultatief instrument van algemeen nut gaan, dat voornamelijk geregeld zou worden door Europees recht en aanvullend door nationale en regionale wetgeving. |
| --- | --- |

3.2.1

Wil een Europees statuut voor stichtingen goed kunnen functioneren, dan dient het aan verscheidene basisbeginselen en kenmerken te voldoen. Het zou om een bijkomend, facultatief instrument van algemeen nut gaan, dat voornamelijk geregeld zou worden door Europees recht en aanvullend door nationale en regionale wetgeving.

| 3.2.2 | Het statuut zou moeten worden opgezet op basis van de volgende beginselen, die door de betrokken partijen in onderling overleg nader moeten worden uitgewerkt:






  3.2.2.1 | Het statuut moet worden gezien als een bijkomend en facultatief instrument waarvan stichtingen en financierders die in meerdere EU-lidstaten actief zijn gebruik kunnen maken om niet verschillende stichtingen te hoeven oprichten overeenkomstig de nationale wetgeving in de verschillende EU-lidstaten. Het is niet de bedoeling dat het statuut de bestaande wetgeving in lidstaten voor stichtingen gaat vervangen. |
| --- | --- | --- |

3.2.2

Het statuut zou moeten worden opgezet op basis van de volgende beginselen, die door de betrokken partijen in onderling overleg nader moeten worden uitgewerkt:

3.2.2.1

Het statuut moet worden gezien als een bijkomend en facultatief instrument waarvan stichtingen en financierders die in meerdere EU-lidstaten actief zijn gebruik kunnen maken om niet verschillende stichtingen te hoeven oprichten overeenkomstig de nationale wetgeving in de verschillende EU-lidstaten. Het is niet de bedoeling dat het statuut de bestaande wetgeving in lidstaten voor stichtingen gaat vervangen.

| 3.2.2.2 | Het statuut moet juridische aspecten m.b.t. stichtingen grotendeels zo eenduidig en uitgebreid mogelijk regelen en voor zo min mogelijk onderdelen verwijzen naar nationale wetgeving. Door gebruik te maken van één rechtsinstrument en in alle lidstaten een gelijksoortige bestuursstructuur op te zetten kunnen oprichters van stichtingen kosten besparen op de naleving van wetgeving. |
| --- | --- |

3.2.2.2

Het statuut moet juridische aspecten m.b.t. stichtingen grotendeels zo eenduidig en uitgebreid mogelijk regelen en voor zo min mogelijk onderdelen verwijzen naar nationale wetgeving. Door gebruik te maken van één rechtsinstrument en in alle lidstaten een gelijksoortige bestuursstructuur op te zetten kunnen oprichters van stichtingen kosten besparen op de naleving van wetgeving.

| 3.2.2.3 | Het statuut moet gemakkelijk toegankelijk zijn. Iedere ingezetene van de EU dient een Europese stichting voor onbeperkte dan wel tijdelijke duur te kunnen oprichten bij testament door een in de EU gevestigde natuurlijke persoon, bij notariële akte door een in de EU gevestigde natuurlijke of rechtspersoon, door transformatie van een bestaande, rechtmatig in een EU-lidstaat gevestigdestichting van algemeen nut in een Europese stichting of door een fusie van stichtingen van algemeen nut die bij wet zijn opgericht in één of meerdere lidstaten van de EU. De oprichting van de Europese stichting dient bekend te worden gemaakt in het Publicatieblad. |
| --- | --- |

3.2.2.3

Het statuut moet gemakkelijk toegankelijk zijn. Iedere ingezetene van de EU dient een Europese stichting voor onbeperkte dan wel tijdelijke duur te kunnen oprichten bij testament door een in de EU gevestigde natuurlijke persoon, bij notariële akte door een in de EU gevestigde natuurlijke of rechtspersoon, door transformatie van een bestaande, rechtmatig in een EU-lidstaat gevestigdestichting van algemeen nut in een Europese stichting of door een fusie van stichtingen van algemeen nut die bij wet zijn opgericht in één of meerdere lidstaten van de EU. De oprichting van de Europese stichting dient bekend te worden gemaakt in het Publicatieblad.

| 3.2.2.4 | Het statuut mag alleen doelstellingen van algemeen nut toelaten. Om het begrip „algemeen nut” te omschrijven zou een niet-exhaustieve lijst van doelstellingen van algemeen nut kunnen worden opgesteld zodat de flexibiliteit gewaarborgd blijft (17). Een Europese stichting geldt als instelling van algemeen nut als:






  1) | zij met eigen programma's of door steun aan personen, verenigingen, instellingen of andere organisaties het publieke belang in algemene zin dient op Europees of internationaal niveau, en |
| --- | --- | --- |

3.2.2.4

Het statuut mag alleen doelstellingen van algemeen nut toelaten. Om het begrip „algemeen nut” te omschrijven zou een niet-exhaustieve lijst van doelstellingen van algemeen nut kunnen worden opgesteld zodat de flexibiliteit gewaarborgd blijft (17). Een Europese stichting geldt als instelling van algemeen nut als:

1)

zij met eigen programma's of door steun aan personen, verenigingen, instellingen of andere organisaties het publieke belang in algemene zin dient op Europees of internationaal niveau, en

| 2) | als de doelstelling ter verwezenlijking waarvan zij is opgericht het bevorderen van het publieke belang op één of meerdere terreinen inhoudt die geacht worden het algemeen nut te dienen. |
| --- | --- |

2)

als de doelstelling ter verwezenlijking waarvan zij is opgericht het bevorderen van het publieke belang op één of meerdere terreinen inhoudt die geacht worden het algemeen nut te dienen.

| 3.2.2.5 | Het statuut moet een Europees karakter hebben: het statuut is bedoeld voor activiteiten met een Europese dimensie in ruime zin, bijv. activiteiten in meerdere lidstaten. |
| --- | --- |

3.2.2.5

Het statuut moet een Europees karakter hebben: het statuut is bedoeld voor activiteiten met een Europese dimensie in ruime zin, bijv. activiteiten in meerdere lidstaten.

| 3.2.2.6 | Het statuut moet een minimumkapitaal vastleggen. Dit als teken van de serieuze doelstellingen en activiteiten die de Europese stichting kenmerken, maar ook om schuldeisers beter te beschermen. Dit mag evenwel kleinschalige initiatieven om een stichting op te zetten niet in de weg staan. |
| --- | --- |

3.2.2.6

Het statuut moet een minimumkapitaal vastleggen. Dit als teken van de serieuze doelstellingen en activiteiten die de Europese stichting kenmerken, maar ook om schuldeisers beter te beschermen. Dit mag evenwel kleinschalige initiatieven om een stichting op te zetten niet in de weg staan.

| 3.2.2.7 | Het statuut moet geen „formele leden” voorschrijven, maar wel ruimte laten voor een participatiestructuur waarbij overigens de uit de bestuursstructuur voortvloeiende rechten en plichten onverlet dienen te blijven. |
| --- | --- |

3.2.2.7

Het statuut moet geen „formele leden” voorschrijven, maar wel ruimte laten voor een participatiestructuur waarbij overigens de uit de bestuursstructuur voortvloeiende rechten en plichten onverlet dienen te blijven.

| 3.2.2.8 | Het statuut moet binnen het bestek van de doelstelling van algemeen nut de mogelijkheid bieden rechtstreeks dan wel via een andere juridische entiteit economische activiteiten te ontplooien, op voorwaarde dat alle inkomsten en overschotten worden gebruikt voor de doelstellingen van algemeen nut van de stichting. |
| --- | --- |

3.2.2.8

Het statuut moet binnen het bestek van de doelstelling van algemeen nut de mogelijkheid bieden rechtstreeks dan wel via een andere juridische entiteit economische activiteiten te ontplooien, op voorwaarde dat alle inkomsten en overschotten worden gebruikt voor de doelstellingen van algemeen nut van de stichting.

| 3.2.2.9 | Het statuut moet vastleggen dat een stichting roerende en onroerende goederen mag bezitten en uit rechtmatige bron verkregen giften en bijdragen in welke vorm dan ook, m.i.v. aandelen en andere verhandelbare instrumenten, in ontvangst mag nemen en behouden. |
| --- | --- |

3.2.2.9

Het statuut moet vastleggen dat een stichting roerende en onroerende goederen mag bezitten en uit rechtmatige bron verkregen giften en bijdragen in welke vorm dan ook, m.i.v. aandelen en andere verhandelbare instrumenten, in ontvangst mag nemen en behouden.

| 3.2.2.10 | Het statuut moet vastleggen dat de maatschappelijke zetel op het grondgebied van de EU gevestigd moet zijn. De zetel kan worden verplaatst naar een andere lidstaat zonder dat tot ontbinding moet worden overgegaan of een nieuwe juridische entiteit gecreëerd moet worden. |
| --- | --- |

3.2.2.10

Het statuut moet vastleggen dat de maatschappelijke zetel op het grondgebied van de EU gevestigd moet zijn. De zetel kan worden verplaatst naar een andere lidstaat zonder dat tot ontbinding moet worden overgegaan of een nieuwe juridische entiteit gecreëerd moet worden.

| 3.2.2.11 | Het statuut moet duidelijke regels voor transparantie en verantwoordingsplicht vaststellen. Een Europese stichting dient een boekhouding te voeren over al haar financiële transacties, de officiële financiële kanalen te gebruiken en aan de bevoegde autoriteit jaarrekeningen en -verslagen van de werkzaamheden te sturen. Van grotere organisaties zal de boekhouding worden gecontroleerd. |
| --- | --- |

3.2.2.11

Het statuut moet duidelijke regels voor transparantie en verantwoordingsplicht vaststellen. Een Europese stichting dient een boekhouding te voeren over al haar financiële transacties, de officiële financiële kanalen te gebruiken en aan de bevoegde autoriteit jaarrekeningen en -verslagen van de werkzaamheden te sturen. Van grotere organisaties zal de boekhouding worden gecontroleerd.

| 3.2.2.12 | Het statuut moet duidelijke bestuursregels formuleren voor de Europese stichting en haar verantwoordelijkheden vastleggen, waarbij wel ruimte dient te worden gelaten voor de oprichters of het bestuur om interne zaken via het huishoudelijk reglement te regelen. Overwogen zou moeten worden om standaardreglementen uit te werken die als voorbeeld zouden kunnen dienen. Deze zouden o.m. bepalingen moeten bevatten ter vermijding van belangenconflicten. |
| --- | --- |

3.2.2.12

Het statuut moet duidelijke bestuursregels formuleren voor de Europese stichting en haar verantwoordelijkheden vastleggen, waarbij wel ruimte dient te worden gelaten voor de oprichters of het bestuur om interne zaken via het huishoudelijk reglement te regelen. Overwogen zou moeten worden om standaardreglementen uit te werken die als voorbeeld zouden kunnen dienen. Deze zouden o.m. bepalingen moeten bevatten ter vermijding van belangenconflicten.

4.   Toepasselijk recht

| 4.1.1 | In een voorstel voor een Europees statuut voor stichtingen dienen ook de verschillende bronnen van toepasselijk recht te worden vermeld, nl. de EU-regelgeving betreffende het Europees statuut voor stichtingen, de eigen statuten van de Europese stichting en overige EU- of nationale wetgeving. |
| --- | --- |

4.1.1

In een voorstel voor een Europees statuut voor stichtingen dienen ook de verschillende bronnen van toepasselijk recht te worden vermeld, nl. de EU-regelgeving betreffende het Europees statuut voor stichtingen, de eigen statuten van de Europese stichting en overige EU- of nationale wetgeving.

| 4.1.2 | Wetgeving m.b.t. de Europese stichting moet alle relevante aspecten op een heldere en eenvoudige manier regelen. De redenen hiervoor liggen voor de hand: Europese stichtingen hebben baat bij duidelijke wetgeving om aan alle regels te kunnen voldoen en ook voor de toezichthoudende autoriteit wordt het werk zo een stuk gemakkelijker. |
| --- | --- |

4.1.2

Wetgeving m.b.t. de Europese stichting moet alle relevante aspecten op een heldere en eenvoudige manier regelen. De redenen hiervoor liggen voor de hand: Europese stichtingen hebben baat bij duidelijke wetgeving om aan alle regels te kunnen voldoen en ook voor de toezichthoudende autoriteit wordt het werk zo een stuk gemakkelijker.

| 4.1.3 | In het voorstel voor een Europees statuut voor stichtingen dient het kader te worden uitgewerkt voor de oprichting, werking en verantwoordingsplicht van Europese stichtingen. Voor alle te reguleren onderdelen (bijv. oprichting, registratie, doeleinde, kapitaal, statutaire zetel, rechtspersoonlijkheid, rechtsbevoegdheid, aansprakelijkheid van de directeuren, transparantievereisten en verantwoordingsplicht) dient de wetgeving tot in het detail te worden uitgewerkt en mag niet worden verwezen naar nationale wetgeving. Op die manier kan de eenheid, duidelijkheid en rechtszekerheid worden gewaarborgd die het statuut dient te bieden aan partners, donateurs en derden. |
| --- | --- |

4.1.3

In het voorstel voor een Europees statuut voor stichtingen dient het kader te worden uitgewerkt voor de oprichting, werking en verantwoordingsplicht van Europese stichtingen. Voor alle te reguleren onderdelen (bijv. oprichting, registratie, doeleinde, kapitaal, statutaire zetel, rechtspersoonlijkheid, rechtsbevoegdheid, aansprakelijkheid van de directeuren, transparantievereisten en verantwoordingsplicht) dient de wetgeving tot in het detail te worden uitgewerkt en mag niet worden verwezen naar nationale wetgeving. Op die manier kan de eenheid, duidelijkheid en rechtszekerheid worden gewaarborgd die het statuut dient te bieden aan partners, donateurs en derden.

| 4.1.4 | Het toezicht op Europese stichtingen zou kunnen worden overgelaten aan de daartoe aangewezen bevoegde autoriteiten op nationaal niveau op basis van gemeenschappelijk overeengekomen normen voor Europese stichtingen m.b.t. de registratie-, rapportage- en toezichtsvereisten die in de verordening betreffende het Europese statuut voor stichtingen zullen worden vastgelegd. |
| --- | --- |

4.1.4

Het toezicht op Europese stichtingen zou kunnen worden overgelaten aan de daartoe aangewezen bevoegde autoriteiten op nationaal niveau op basis van gemeenschappelijk overeengekomen normen voor Europese stichtingen m.b.t. de registratie-, rapportage- en toezichtsvereisten die in de verordening betreffende het Europese statuut voor stichtingen zullen worden vastgelegd.

| 4.1.5 | Voor zaken die niet geregeld worden in het statuut voor Europese stichtingen zijn het overige communautaire recht en het nationale recht toepasselijk. |
| --- | --- |

4.1.5

Voor zaken die niet geregeld worden in het statuut voor Europese stichtingen zijn het overige communautaire recht en het nationale recht toepasselijk.

| 4.1.6 | Op fiscaal vlak berust de bevoegdheid voor het vaststellen van de fiscale behandeling van Europese stichtingen bij de belastingautoriteit van de lidstaat waar de Europese stichting belastingplichtig is. |
| --- | --- |

4.1.6

Op fiscaal vlak berust de bevoegdheid voor het vaststellen van de fiscale behandeling van Europese stichtingen bij de belastingautoriteit van de lidstaat waar de Europese stichting belastingplichtig is.

| 4.1.7 | In de EU-lidstaten gelden aparte belastingtarieven voor instellingen van algemeen nut (18). Aparte belastingtarieven voor instellingen van algemeen nut uit het land zelf en instellingen uit een ander land worden beschouwd als mogelijk in strijd met het EG-Verdrag, met name als het gaat om successie- en schenkingsrechten op legaten en schenkingen en heffingen op inkomen van de stichting dat uit het buitenland afkomstig is. Een Europese stichting heeft recht op dezelfde belastingvoordelen als waarin door de nationale wetgever is voorzien voor de nationale stichtingen, m.i.v. vrijstelling van inkomensbelasting, schenking- en successierechten, btw en belasting op de waarde/overdracht van activa (19). |
| --- | --- |

4.1.7

In de EU-lidstaten gelden aparte belastingtarieven voor instellingen van algemeen nut (18). Aparte belastingtarieven voor instellingen van algemeen nut uit het land zelf en instellingen uit een ander land worden beschouwd als mogelijk in strijd met het EG-Verdrag, met name als het gaat om successie- en schenkingsrechten op legaten en schenkingen en heffingen op inkomen van de stichting dat uit het buitenland afkomstig is. Een Europese stichting heeft recht op dezelfde belastingvoordelen als waarin door de nationale wetgever is voorzien voor de nationale stichtingen, m.i.v. vrijstelling van inkomensbelasting, schenking- en successierechten, btw en belasting op de waarde/overdracht van activa (19).

| 4.1.8 | Qua fiscale regelingen voor de oprichters en donateurs van Europese stichtingen geldt dat eeniedere oprichter/donateur die al dan niet grensoverschrijdend een schenking doet in aanmerking dient te komen voor eenzelfde belastingaftrek of -voordeel als wanneer de schenking zou zijn gedaan ten behoeve van een instelling van algemeen nut in de lidstaat waaruit de donateur afkomstig is. |
| --- | --- |

4.1.8

Qua fiscale regelingen voor de oprichters en donateurs van Europese stichtingen geldt dat eeniedere oprichter/donateur die al dan niet grensoverschrijdend een schenking doet in aanmerking dient te komen voor eenzelfde belastingaftrek of -voordeel als wanneer de schenking zou zijn gedaan ten behoeve van een instelling van algemeen nut in de lidstaat waaruit de donateur afkomstig is.

| 4.1.9 | M.b.t. de btw heeft het Comité in zijn advies over de diversiteit van ondernemingsvormen (20) aan de Commissie gevraagd om de lidstaten te verzoeken na te gaan of het mogelijk is de betrokken bedrijven op basis van hun aangetoond maatschappelijk nut of hun vastgestelde bijdrage aan de regionale ontwikkeling fiscaal te stimuleren. |
| --- | --- |

4.1.9

M.b.t. de btw heeft het Comité in zijn advies over de diversiteit van ondernemingsvormen (20) aan de Commissie gevraagd om de lidstaten te verzoeken na te gaan of het mogelijk is de betrokken bedrijven op basis van hun aangetoond maatschappelijk nut of hun vastgestelde bijdrage aan de regionale ontwikkeling fiscaal te stimuleren.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Haalbaarheidsstudie voor een Europees statuut voor stichtingen, 2009.

1

(2)  Deze trend is gesignaleerd door het EFC (European Foundation Centre), de belangrijkste vereniging van instellingen van algemeen nut op EU-niveau. Twee derde van haar leden is actief in andere landen dan het land van herkomst.

2

(3)  European Foundation Centre, netwerken van donoren en financierders in Europa, netwerk van Europese stichtingen.

3

(4)  http://ec.europa.eu/internal_market/company/simplification/index_en.htm.

4

(5)  http://ec.europa.eu/internal_market/company/simplification/index_en.htm.

5

(6)  http://www.efc.be/SiteCollectionDocuments/EuropeanStatuteUpdated.pdf.

6

(7)  http://www.bertelsmann-stiftung.de/bst/en/media/xcms_bst_dms_15347__2.pdf.

7

(8)  P6_TA(2006)0295.

8

(9)  PB C 318 van 23.12.2009, blz. 22.

9

(10)  Zaak Stauffer C-386/04.

10

(11)  Zaak Persche C-318/07.

11

(12)  Feasibility Study executive summary Ad1.

12

(13)  Zie voetnoot 12.

13

(14)  EFC: Juridische en fiscale profielen van stichtingen in de EU. http://www.efc.be/Legal/Pages/FoundationsLegalandFiscalCountryProfiles.aspx.

14

(15)  EFC: Comparative Highlights of Foundation Laws. http://www.efc.be/Legal/Pages/Legalandfiscalcomparativecharts.aspx.

15

(16)  Het Europees economisch samenwerkingsverband, de Europese NV, de Europese coöperatie en de Europese groepring voor territoriale samenwerking.

16

(17)  In het voorstel van de EFC uit 2005 wordt o.m. gepleit voor een dergelijke open lijst.

17

(18)  Zie voor een overzicht van belastingvoorschriften voor stichtingen „Comparative Highlights of Foundation Laws”, EFC 2009 http://www.efc.be/Legal/Pages/Legalandfiscalcomparativecharts.aspx.

18

(19)  See The European Foundation a new legal perspective.http://www.bertelsmann-stiftung.de/bst/en/media/xcms_bst_dms_15347__2.pdf.

19

(20)  Zie voetnoot 9.

20

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/35 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/35

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De Europese scheepsbouwindustrie in het licht van de huidige crisis”

2011/C 18/07

Rapporteur: de heer KRZAKLEWSKI

Corapporteur: de heer CALVET CHAMBON

Op 16 juli 2009 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig art. 29 (2) van zijn reglement van orde, besloten een initiatiefadvies op te stellen over

„De Europese scheepsbouwindustrie in het licht van de huidige crisis”.

De adviescommissie Industriële reconversie, die belast was met de voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies op 9 april 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 462e zitting van 28 en 29 april 2010 (vergadering van 29 april 2010) het volgende advies uitgebracht, dat met 168 stemmen vóór en 14 stemmen tegen, bij 12 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het Europees Economisch en Sociaal Comité stelt vol ongerustheid vast dat de scheepsbouwindustrie in de EU in een diepe crisis verkeert: de situatie is catastrofaal als men kijkt naar het aantal nieuwe orders; er zijn grote problemen met de financiering van reeds geplaatste orders; er is een overproductie wat de bouw van koopvaardijschepen betreft; er zijn definitief arbeidsplaatsen verloren gegaan, terwijl nog meer ontslagen zijn aangekondigd, en steeds meer scheepswerven en toeleveringsbedrijven gaan failliet en worden opgeheven.

1.2   Het Comité is ervan overtuigd dat deze kritieke situatie vraagt om een gemeenschappelijke Europese strategie. Als we de toekomst van de scheepsbouwindustrie veilig willen stellen, zullen de lidstaten hun maatregelen op elkaar moeten afstemmen. De eerste onderdelen van deze strategie moeten al vóór het midden van 2010 vastgesteld en uitgevoerd worden en dienen betrekking te hebben op de volgende gebieden waar actie het meest dringend geboden is:

| — | stimuleren van de vraag (zie par. 4.1 en 4.1.1), |
| --- | --- |

—

stimuleren van de vraag (zie par. 4.1 en 4.1.1),

| — | financiering (o.a. voortzetting van de nationale steunmaatregelen ten bate van de scheepsbouwindustrie tot na 2011), |
| --- | --- |

—

financiering (o.a. voortzetting van de nationale steunmaatregelen ten bate van de scheepsbouwindustrie tot na 2011),

| — | zorgen voor voldoende middelen ter bescherming van de werkgelegenheid (o.a. steun bij bedrijfssluitingen), |
| --- | --- |

—

zorgen voor voldoende middelen ter bescherming van de werkgelegenheid (o.a. steun bij bedrijfssluitingen),

| — | voorkomen van scheve concurrentieverhoudingen. |
| --- | --- |

—

voorkomen van scheve concurrentieverhoudingen.

Hierbij moeten negatieve stimuli, die het concurrentievermogen zouden kunnen aantasten, worden vermeden.

1.3   Zolang er wereldwijd geen systeem bestaat met handelsvoorschriften voor de scheepsbouw, zal de Commissie energieker en resoluter moeten optreden om deze strategische sector te beschermen. Gelet op het feit dat er geen internationale overeenkomst op OESO-niveau is, zal de EU kordaat moeten optreden en onverwijld stappen moeten nemen om de Europese scheepsbouwsector te behoeden voor oneerlijke concurrentie.

1.4   De Europese en nationale besluitvormers, de ondernemingen in de sector en de sociale partners moeten dringend werk maken van de uitvoering van een gemeenschappelijk opgezet project (1), waarbij wordt uitgegaan van de volgende politieke doelstellingen:

| — | zorgen voor een sterke en concurrerende industriële basis voor deze technologisch geavanceerde sector in Europa, die in de toekomst borg kan staan voor een hoog niveau van duurzame werkgelegenheid; |
| --- | --- |

—

zorgen voor een sterke en concurrerende industriële basis voor deze technologisch geavanceerde sector in Europa, die in de toekomst borg kan staan voor een hoog niveau van duurzame werkgelegenheid;

| — | voorkomen dat er in tijden van laagconjunctuur op kortzichtige wijze mensen worden ontslagen, veilig stellen van arbeidsplaatsen en – wat minstens zo belangrijk is – zorgen dat hooggeschoold personeel voor deze strategische sector behouden blijft; |
| --- | --- |

—

voorkomen dat er in tijden van laagconjunctuur op kortzichtige wijze mensen worden ontslagen, veilig stellen van arbeidsplaatsen en – wat minstens zo belangrijk is – zorgen dat hooggeschoold personeel voor deze strategische sector behouden blijft;

| — | bijzondere aandacht schenken aan de milieuvriendelijke en energiebesparende aspecten van het vervoer over zee, gezien de grote mogelijkheden die de Europese scheepvaartsector, en met name de subsector scheepsuitrusting, heeft om de situatie op deze twee gebieden te verbeteren; |
| --- | --- |

—

bijzondere aandacht schenken aan de milieuvriendelijke en energiebesparende aspecten van het vervoer over zee, gezien de grote mogelijkheden die de Europese scheepvaartsector, en met name de subsector scheepsuitrusting, heeft om de situatie op deze twee gebieden te verbeteren;

| — | veilig stellen van de samenhang in bedreigde kustregio's waar scheepsbouw wordt bedreven; |
| --- | --- |

—

veilig stellen van de samenhang in bedreigde kustregio's waar scheepsbouw wordt bedreven;

| — | voorkomen dat het productievermogen in de scheepsbouw onder een kritisch niveau komt, anders zal de EU in de toekomst niet meer in staat zijn om schepen te bouwen; |
| --- | --- |

—

voorkomen dat het productievermogen in de scheepsbouw onder een kritisch niveau komt, anders zal de EU in de toekomst niet meer in staat zijn om schepen te bouwen;

| — | zeker stellen van de Europese knowhow op het gebied van financiering van de scheepsbouw (2); |
| --- | --- |

—

zeker stellen van de Europese knowhow op het gebied van financiering van de scheepsbouw (2);

| — | zorgen voor behoud van de Europese maritieme vaardigheden (o.a. in het wetenschappelijk onderzoek en hoger onderwijs); |
| --- | --- |

—

zorgen voor behoud van de Europese maritieme vaardigheden (o.a. in het wetenschappelijk onderzoek en hoger onderwijs);

| — | waarborgen van de grote mogelijkheden voor groei, innovatie en uitbreiding van O&O-activiteiten in de sector, en |
| --- | --- |

—

waarborgen van de grote mogelijkheden voor groei, innovatie en uitbreiding van O&O-activiteiten in de sector, en

| — | de mensen ervan overtuigen dat concrete maatregelen die op dit moment worden genomen, uiteindelijk goedkoper uitvallen dan niets doen (zie het voorbeeld van de VS (3)). |
| --- | --- |

—

de mensen ervan overtuigen dat concrete maatregelen die op dit moment worden genomen, uiteindelijk goedkoper uitvallen dan niets doen (zie het voorbeeld van de VS (3)).

1.5   Het Comité dringt er bij de Raad, de Commissie en het Europees Parlement op aan ervoor te ijveren dat het behoud van de benodigde kritische massa in de Europese scheepsbouw en -reparatiesector door de EU wordt erkend als een strategische en prioritaire doelstelling. Dit is noodzakelijk om:

| — | te kunnen nagaan in hoeverre er in het vervoer vooruitgang wordt geboekt t.a.v. milieu-impact, energieverbruik en energie-efficiency; |
| --- | --- |

—

te kunnen nagaan in hoeverre er in het vervoer vooruitgang wordt geboekt t.a.v. milieu-impact, energieverbruik en energie-efficiency;

| — | de aanzienlijke technologische bijdrage die de sector aan de Europese industrie levert, niet verloren te laten gaan. Deze komt ook ten goede aan andere bedrijfstakken (positieve externe effecten). Als een scheepswerf eenmaal dichtgaat, gaat die nooit meer open; |
| --- | --- |

—

de aanzienlijke technologische bijdrage die de sector aan de Europese industrie levert, niet verloren te laten gaan. Deze komt ook ten goede aan andere bedrijfstakken (positieve externe effecten). Als een scheepswerf eenmaal dichtgaat, gaat die nooit meer open;

| — | te kunnen profiteren van het groeipotentieel in de toekomst (bijv. toepassing van windenergie), waarvan Europa alleen gebruik kan maken als het de beschikbare vaardigheden op het gebied van scheepsbouw benut; |
| --- | --- |

—

te kunnen profiteren van het groeipotentieel in de toekomst (bijv. toepassing van windenergie), waarvan Europa alleen gebruik kan maken als het de beschikbare vaardigheden op het gebied van scheepsbouw benut;

| — | ervoor te zorgen dat er voldoende capaciteit behouden blijft om te reageren op allerlei cruciale ontwikkelingen (in een crisissituatie kan elk vaartuig dienen als strategisch wapen, wat ook voor koopvaardijschepen geldt), en |
| --- | --- |

—

ervoor te zorgen dat er voldoende capaciteit behouden blijft om te reageren op allerlei cruciale ontwikkelingen (in een crisissituatie kan elk vaartuig dienen als strategisch wapen, wat ook voor koopvaardijschepen geldt), en

| — | goed opgeleide arbeidskrachten te behouden en het geavanceerde wetenschappelijke onderzoek in de scheepsbouwindustrie op een voldoende niveau te handhaven, omdat anders de knowhow op gebieden als vervoer, duurzame ontwikkeling, milieubescherming en hoogwaardige technologische innovaties geheel in niet-Europese handen zal komen. |
| --- | --- |

—

goed opgeleide arbeidskrachten te behouden en het geavanceerde wetenschappelijke onderzoek in de scheepsbouwindustrie op een voldoende niveau te handhaven, omdat anders de knowhow op gebieden als vervoer, duurzame ontwikkeling, milieubescherming en hoogwaardige technologische innovaties geheel in niet-Europese handen zal komen.

1.6   Het Comité waarschuwt ervoor dat het verlies van kritische massa in de scheepsbouwsector zal leiden tot de opheffing en sluiting van instellingen die ingenieurs en gespecialiseerd technisch personeel opleiden, en van beroepsscholen voor toekomstige arbeiders in de scheepsbouw. Dit betekent dat de Europese Unie het risico loopt om haar kritische massa op het gebied van kennis te verliezen en haar positie te verspelen aan haar handelsconcurrenten en politieke rivalen.

1.7   Het Comité wijst erop dat de lidstaten, net als bij andere bedrijfstakken (bijv. de automobielindustrie), de handen ineen moeten slaan en zich op Europees niveau gezamenlijk moeten inspannen om de scheepsbouwsector in staat te stellen de crisis te boven te komen door deze op korte termijn directe steun te verlenen, met inachtneming van de specifieke situatie in de sector.

1.7.1   Deze steun zal:

| — | zo snel mogelijk tot nieuwe orders moeten leiden, en |
| --- | --- |

—

zo snel mogelijk tot nieuwe orders moeten leiden, en

| — | het mogelijk moeten maken dat in deze tijden van laagconjunctuur de banden tussen de scheepswerven, de hiermee samenwerkende bedrijven en de arbeidskrachten met de vereiste vaardigheden bewaard blijven, zodat het kennispotentieel niet voorgoed verloren gaat door de huidige crisis, die immers van voorbijgaande aard is. |
| --- | --- |

—

het mogelijk moeten maken dat in deze tijden van laagconjunctuur de banden tussen de scheepswerven, de hiermee samenwerkende bedrijven en de arbeidskrachten met de vereiste vaardigheden bewaard blijven, zodat het kennispotentieel niet voorgoed verloren gaat door de huidige crisis, die immers van voorbijgaande aard is.

1.8   Met betrekking tot het werkgelegenheidsbeleid in de sector merkt het Comité op dat met alle mogelijke middelen moet worden voorkomen dat er ontslagen vallen in de sector. Goed opgeleid en competent personeel, waaraan ook de afgelopen jaren al een tekort was, moet behouden blijven. Zolang de crisis in de sector voortduurt, moet de overheid een gemeenschappelijk Europees kader voor deeltijdwerk scheppen om in Europa alle bedreigde werknemers gelijke kansen en werkzekerheid te bieden.

1.8.1   Dit kader moet zorgen voor behoud van de werkgelegenheid, handhaving van de koopkracht van de werknemers (voor zover mogelijk) en waarborging van het recht van alle arbeidskrachten op toegang tot en gebruikmaking van opleidings- en herscholingsfaciliteiten. Er is behoefte aan programma's ter opleiding en herscholing van werknemers in de scheepsbouw, zodat die hun individuele vaardigheden kunnen verbeteren en het algehele professionele niveau in de sector kan worden opgevoerd.

Specifieke aanbevelingen en voorstellen van het Comité

1.9   Er moeten op Europees niveau dringend maatregelen worden genomen om op korte termijn bestaande vaartuigen te vervangen door milieuvriendelijkere schepen. Daartoe zal gebruik moeten worden gemaakt van de mogelijkheden die worden geboden door de in 2008 uitgevaardigde richtsnoeren voor overheidssteun ter bescherming van het milieu. Ecologische kwesties moeten prioritair op mondiaal niveau worden afgehandeld door de Internationale Maritieme Organisatie. Hiermee is inmiddels al een begin gemaakt.

1.10   De lidstaten van de EU zullen zich bezig moeten houden met het vraagstuk van een duurzame financiering van de scheepsbouwsector. Het zou goed zijn om, samen met de EIB, een Europees instrument voor financiering van de scheepsbouw in het leven te roepen. De sector, de beleidsmakers en de EIB zullen moeten nagaan op welke manier de middelen van de EIB het beste op een zodanige manier kunnen worden doorgesluisd naar de scheepsbouwsector dat wordt bijgedragen aan milieuvriendelijke technologieën en een niet-vervuilend vervoer.

1.11   Er moet nauwlettender worden toegezien op de commerciële praktijken van reders, teneinde te voorkomen dat deze Europese en nationale subsidies gebruiken om orders te plaatsen bij scheepswerven buiten de EU.

1.12   De ecologisch en economisch verantwoorde sloop en modernisering (retrofitting) van oude vaartuigen, met inachtneming van de Europese kwaliteitsnormen op scheepswerven die zich hiermee bezig houden, moeten worden ondersteund en gestimuleerd.

1.13   Het Comité staat achter het initiatief LeaderSHIP 2015, dat alle betrokken partijen een goed raamwerk biedt om gezamenlijk een beleid voor deze sector te ontwikkelen. Ook voor andere economische sectoren zou een dergelijk raamwerk moeten worden ontwikkeld.

1.13.1   Binnen LeaderSHIP 2015 zal er ook een dynamisch en voortvarend actieplan moeten worden opgesteld, dat gericht is op versterking van de Europese scheepsbouwindustrie en behoud van hooggekwalificeerde arbeidsplaatsen en die een antwoord kan bieden op de uitdagingen waarvoor de scheepsbouwindustrie zich m.b.t. de bescherming van het milieu gesteld ziet. De voorstellen die in het kader van LeaderSHIP 2015 door alle betrokken partijen, in de eerste plaats de Europese instellingen en lidstaten, zijn ontwikkeld, moeten in praktijk worden gebracht.

1.14   Het Comité dringt er bij de sociale partners op aan om, zolang de crisis duurt, speciaal gebruik te maken van de in het kader van de sociale dialoog geboden mogelijkheden voor het uitstippelen van gezamenlijke toekomststrategieën. De maatschappelijke dialoog biedt een forum om samen ideeën en oplossingen uit te werken om de bestaande en de toekomstige uitdagingen voor de scheepsbouwsector het hoofd te bieden. In dit verband is het ook van belang dat er sociale normen voor de werknemers in de Europese scheepsbouwindustrie worden overeengekomen en nageleefd.

1.14.1   Toepassing van het principe van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) impliceert dat de sector zich duurzaam zou moeten ontwikkelen.

1.14.2   Het Comité zou willen dat er concrete maatregelen worden genomen om de band van de werknemer met zijn bedrijf te bewaren tijdens langdurige periodes van schaarste aan orders (labour pools, gesubsidieerde opleidingen e.d.).

1.14.3   Nagegaan zal moeten worden of het nodig is om de sector tijdelijk een bepaald percentage van de middelen uit de „sociale” fondsen (ESF (4), EFRO, globaliseringsfonds) toe te kennen.

1.15   Het Comité pleit ervoor om zo snel mogelijk een raad voor werkgelegenheid en vaardigheden in de scheepsbouwsector op te richten, zulks in overeenstemming met de nieuwe strategie van de Commissie die voorziet in de oprichting van dergelijke organen.

1.16   Gezien het fundamentele belang van de bouw van „groene” en zuinige vaartuigen voor het voortbestaan van de sector, moet er bij scheepsbouwondernemingen, onderwijsinstanties en overheden op worden aangedrongen dat deze zorg dragen voor opleidings- en herscholingsprogramma's die de mensen een adequaat pakket vaardigheden en vakbekwaamheden bijbrengen. Dit is nodig om de overgang naar een situatie van lage uitstoot en zuinige vaartuigen soepel te laten verlopen. Het Comité staat achter het idee van „groene kwalificaties” voor alle werknemers in de sector.

1.16.1   In de sector zal gebruik moeten worden gemaakt van instrumenten als ECVET, EQARF en EQF ter verbetering van de mobiliteit en ter vergroting van het concurrentievermogen en de productiviteit.

1.17   De scheepsbouwsector zou zijn doelstellingen en activiteiten moeten verruimen (maritiem milieu, aquacultuur, offshore productie van energie, arctische dimensie e.d.).

1.18   De technologische inspanningen dienen ook gericht te zijn op nieuwe terreinen (incl. wetenschappelijk onderzoek), terwijl de rol van en de samenwerking tussen de technologische platforms (bijv. Waterborne) moet worden versterkt.

1.19   De Commissie wordt opgeroepen meer steun te verlenen en voortvarender te werk te gaan op het gebied van de kustvaart, de maritieme snelwegen en de hiervoor bestemde vaartuigen die voldoen aan de Europese eisen op het gebied van milieubescherming en energie-efficiëntie.

1.20   Het Comité is van mening dat bij het zoeken naar oplossingen voor de Europese scheepswerven niet mag worden vergeten om ook de situatie van de hiermee direct verbonden sector scheepsuitrusting onder de loep te nemen. De positie van deze sector is een stuk sterker dan die van de scheepsbouw (wat onder meer een gevolg is van het feit dat de betrokken ondernemingen hun activiteiten gemakkelijker kunnen verplaatsen). Er zal moeten worden nagedacht over de vraag waarom deze situaties zo verschillend zijn. De conclusies die hieruit moeten worden getrokken, kunnen in aanmerking worden genomen bij het zoeken naar adequate oplossingen voor de Europese scheepswerven.

Het Comité is voornemens een rapport op te stellen over deze sector en de invloed ervan op de scheepsbouwindustrie.

2.   Inleiding – achtergrond en doel van het advies

2.1   De Europese scheepsbouwindustrie (5) ondervindt met name de gevolgen van de huidige crisis door:

| — | de bijzondere financiële behoeften van de sector, die hoger liggen dan in andere bedrijfstakken; |
| --- | --- |

—

de bijzondere financiële behoeften van de sector, die hoger liggen dan in andere bedrijfstakken;

| — | haar buitengewone kwetsbaarheid bij veranderingen in de wereldhandel, hetgeen op dit moment tot uitdrukking komt in een dramatische teruggang van de vraag naar scheepsbouwproducten; voor een groot deel is dit het gevolg van de ongekende toename van het aantal koopvaardijschepen in de wereld, die de uitbreiding van het vervoersvolume over zee ruimschoots overtreft; |
| --- | --- |

—

haar buitengewone kwetsbaarheid bij veranderingen in de wereldhandel, hetgeen op dit moment tot uitdrukking komt in een dramatische teruggang van de vraag naar scheepsbouwproducten; voor een groot deel is dit het gevolg van de ongekende toename van het aantal koopvaardijschepen in de wereld, die de uitbreiding van het vervoersvolume over zee ruimschoots overtreft;

| — | de concurrentie uit m.n. landen die ten opzichte van de scheepsbouwindustrie een interventiebeleid voeren en oog hebben voor het strategische belang van de sector; |
| --- | --- |

—

de concurrentie uit m.n. landen die ten opzichte van de scheepsbouwindustrie een interventiebeleid voeren en oog hebben voor het strategische belang van de sector;

| — | het feit dat de crisis is losgebarsten op een moment dat het fysieke kapitaal in de hele wereld duidelijk een zeer groot overschot vertoonde, waardoor er aanzienlijk minder behoefte was aan nieuwe investeringen; |
| --- | --- |

—

het feit dat de crisis is losgebarsten op een moment dat het fysieke kapitaal in de hele wereld duidelijk een zeer groot overschot vertoonde, waardoor er aanzienlijk minder behoefte was aan nieuwe investeringen;

| — | het feit dat de crisis zich voordoet op een moment dat veel Europese scheepswerven zich in een vergevorderd stadium van ingrijpende herstructurering, modernisering en technologische ontwikkeling bevinden, een proces dat in menig geval zeer pijnlijk verloopt (zie het voorbeeld van de Poolse scheepswerven), en |
| --- | --- |

—

het feit dat de crisis zich voordoet op een moment dat veel Europese scheepswerven zich in een vergevorderd stadium van ingrijpende herstructurering, modernisering en technologische ontwikkeling bevinden, een proces dat in menig geval zeer pijnlijk verloopt (zie het voorbeeld van de Poolse scheepswerven), en

| — | de specifieke kenmerken van de bedrijfstak (grootschalige investeringen, lange productiecyclus, prototypisch karakter van productie, geen massaproductie enz.), die bepaalde onontkoombare beperkingen met zich meebrengen en in tijden van ernstige crisis nopen tot dramatische beslissingen als bedrijfssluitingen. |
| --- | --- |

—

de specifieke kenmerken van de bedrijfstak (grootschalige investeringen, lange productiecyclus, prototypisch karakter van productie, geen massaproductie enz.), die bepaalde onontkoombare beperkingen met zich meebrengen en in tijden van ernstige crisis nopen tot dramatische beslissingen als bedrijfssluitingen.

2.2   Het risico dat de Europese scheepswerven de voor hun productiecapaciteit noodzakelijke kritische massa (6) verliezen, is niet denkbeeldig. Hier zal rekening mee moeten worden gehouden en men zal zich bewust moeten zijn van de eventuele schade die een dergelijk verlies in de toekomst voor Europa met zich mee kan brengen – economisch, maatschappelijk, technologisch en strategisch.

2.3   Bovengenoemde factoren vormen het uitgangspunt van onderhavig EESC-advies, waarin de specifieke gevolgen van de crisis voor de scheepsbouwindustrie centraal staan. Het advies is een poging om de thematiek te belichten vanuit een economische, maatschappelijke (werkgelegenheid, kwaliteit van de arbeid, regionale gevolgen), technologische en strategische invalshoek.

2.4   In dit advies geeft het Comité ook een tussentijdse evaluatie van de resultaten van het initiatief LeaderSHIP 2015 en tracht het een antwoord te formuleren op de vraag wat er moet worden gedaan om ervoor te zorgen dat dit initiatief een succes en geen mislukking wordt. Ook wordt ingegaan op de vraag hoe het kan worden aangepast aan de nieuwe ontwikkelingen als gevolg van de economische crisis.

3.   Specifieke gevolgen van de crisis voor de scheepsbouwindustrie

3.1   Gelet op het zeer bijzondere karakter van de scheepsbouwsector wil het Comité benadrukken dat de opeenstapeling van financiële problemen in deze branche – een gevolg van enerzijds de eeuwige financieringsproblemen in de bedrijfstak (7) en anderzijds de ongunstige economische conjunctuur en het feit dat investeerders hun handen aftrekken van de financiering van eerder geplaatste orders (alsmede van de groeiende praktijk van handel in tweedehandsschepen (8)) – een groot gevaar inhoudt, zeker als men bedenkt dat deze sector vanouds toch al meer financieringsproblemen kent dan andere sectoren.

3.1.1   De Europese scheepsbouwsector, en meer in het bijzonder de scheepswerven waar grote en middelgrote schepen worden gebouwd, heeft ook te lijden onder scheve concurrentieverhoudingen en de oneerlijke concurrentie uit andere delen van de wereld, iets wat al tientallen jaren speelt. Voor deze bedrijfstak bestaat er nog altijd geen systeem van handelsvoorschriften die overal in de wereld gelden. Verder mogen we niet voorbijgaan aan het feit dat door de crisis het grote overschot aan productiecapaciteit in landen die koste wat het kost streven naar permanente publieke financiering van de nationale productie, aan het licht is gebracht.

3.1.2   Gezien de nooit eerder vertoonde opeenstapeling van ongunstige factoren, zoals hierboven gesignaleerd, kunnen de problemen waarmee de sector op dit moment kampt, niet zomaar worden afgedaan als „een geschiedenis die zich herhaalt”, maar zullen ze moeten worden erkend als een nieuwe en dramatische uitdaging. We moeten vaststellen dat de moeilijkheden hier eerder van financiële dan van structureel industriële aard zijn.

3.1.3   Overigens biedt juist de crisis een goede kans om maatregelen te nemen ter handhaving en waarborging van de kritische massa die nodig is voor het behoud van de hoogwaardige technologie in deze met ondergang bedreigde, maar voor het maritieme vervoer zo vitale sector. Helaas bestaat het gevaar dat de Europese scheepswerven deze kritische massa verliezen.

3.2   De scheepsbouwindustrie heeft de typische neiging om met vertraging te reageren op een opgaande conjunctuurfase. Deze ongunstige omstandigheid maakt dat de sector beslist ondersteuning nodig heeft; zonder steun kan er onherstelbare schade worden aangericht. Dit gevaar bestaat ook als eerder toegekende subsidies te snel worden stopgezet.

3.2.1   In de scheepsbouwsector wordt een periode van groei steevast afgelost door een periode van recessie. Dit verschijnsel doet zich al vele tientallen jaren voor en de EU zal in haar sectorale beleid moeten anticiperen op de gevolgen van deze economische spiraalbeweging.

3.3   Bij het nader bestuderen van de oorzaken en gevolgen van de moeilijke situatie waarin de sector verkeert, zal aandacht moeten worden besteed aan de bijzondere omstandigheden in bijv. Polen en Roemenië.

De dramatische situatie in Polen, waar twee grote werven in Gdynia en Szczecin hun productie hebben moeten stopzetten, is het gevolg van een aantal noodlottige factoren die men enkele jaren geleden nog niet had kunnen voorzien, zoals het feit dat de revitaliserings- en herstructureringsprocessen in de sector vnl. als gevolg van politieke beslissingen in de jaren 2002/2003 zijn afgeremd, en dat er niet is geprofiteerd van de gunstige conjunctuur op de Europese en wereldmarkt tussen 2003 en 2008.

3.4   De scheepsbouwindustrie is, zowel zelfstandig als in verbinding met andere sectoren, alsmede vanuit een oogpunt van werkgelegenheid, een strategische sector. Er zij op gewezen dat dit bijzonder duidelijk tot uiting komt in tijden van crisis. Dit standpunt wordt gedeeld door de Commissie en hopelijk ook door het huidige voorzitterschap van de EU. Van hen mogen we dan ook de nodige beleidsmaatregelen verwachten en verlangen. Helaas geven de meeste lidstaten met een eigen scheepsbouwindustrie tot nu toe geen onvoorwaardelijke steun aan de sector.

3.5   De maatschappelijke gevolgen van de crisis in de scheepsbouwindustrie zijn zeer direct merkbaar op regionaal niveau. De stijging van de werkloosheid in „scheepsbouwregio's” en het verlies van een aanzienlijk deel van het regionale BBP kunnen veel ernstiger vormen aannemen dan in andere industrietakken die over het hele land zijn vertegenwoordigd en gefinancierd worden vanuit een oogpunt van nationaal belang.

3.6   Als een scheepswerf dichtgaat, is dat meestal voorgoed. Daarbij gaan de knowhow en de hightech onherroepelijk verloren. Bijna alle scheepsbouwproducten hebben immers een experimenteel oftewel prototypisch karakter, waarbij elk product is opgebouwd uit eigen O&O-componenten. Als Europa deze troeven verliest, zal de toekomst van het door „schone vaartuigen” verzekerde milieuvriendelijke en koolstofarme vervoer overgaan in vreemde handen met alle onzekerheid van dien. Daarnaast bestaat het gevaar dat, als de kritische massa niet meer wordt gehaald, de toegang tot energiebronnen en grondstoffen uit de oceaan alsmede tot de mineralen die offshore worden gewonnen, wordt beperkt.

3.7   De subsector scheepsreparatie verkeert niet in een crisis, maar kan de concurrentie gaan ondervinden van bouwwerven die overschakelen op herstelwerkzaamheden. Daarentegen zien we de laatste tijd ook dat reparatiewerven onderdelen van de productie-infrastructuur van bouwwerven opkopen (of pachten) en teams van geschoolde arbeidskrachten overnemen van werven die dicht zijn gegaan.

3.8   De bouw en reparatie van vaartuigen en de daarbij benutte technisch geavanceerde apparatuur en materialen zijn ook van vitaal belang voor de Europese defensie, voor de verbetering van de grensbewaking en de veiligheid, voor de bescherming van het milieu en voor de overdracht van technologie naar andere bedrijfstakken. Dit verdient bijzondere aandacht als men op zoek gaat naar wegen om uit de huidige crisis in de sector te geraken.

3.9   Als we kijken naar de situatie in de scheepsbouwsector, m.n. naar die op de werven, mogen we niet vergeten ook de situatie van de hiermee direct verbonden sector scheepsuitrusting onder de loep te nemen. In Europa zijn in deze sector bijna tweemaal zo veel mensen tewerkgesteld als in de scheepsbouw (de werkgelegenheid in de sector bouw van plezierjachten en recreatievaartuigen, die anderhalf keer zo hoog ligt als in de traditionele scheepsbouw, niet meegerekend). Als we kijken naar het aandeel in de mondiale productie van technisch geavanceerde scheepsapparatuur, dan zien we dat de sector scheepsuitrusting in de EU met zijn 36 % veel belangrijker is dan de sector scheepsbouw (Azië, dat apparatuur van mindere kwaliteit produceert, is goed voor 50 %). De positie van fabrikanten van scheepsuitrustingen is dan ook beduidend beter dan die van de scheepswerven.

3.10   Het is dan ook zinvol om na te denken over de vraag waarom de situaties in deze sectoren zo van elkaar verschillen. Met de conclusies die hieruit worden getrokken, zal rekening moeten worden gehouden bij het zoeken naar adequate oplossingen voor de Europese scheepswerven. De in de sector scheepsuitrusting toegepaste oplossingen en de natuurlijke band van deze sector met de werven kunnen waardevolle en voor de gehele sector bruikbare synergie-effecten opleveren. Tegelijkertijd mogen we de waarschuwende woorden dat de situatie in de Europese sector scheepsuitrusting wel eens aanzienlijk zou kunnen verslechteren als de capaciteit van de Europese scheepswerven onder een kritisch niveau uitkomt, niet in de wind slaan.

4.   Mogelijke maatregelen en oplossingen om de huidige crisis in de sector het hoofd te bieden

4.1   Het is dringend noodzakelijk om de vraag naar producten en diensten van de gehele sector (incl. die van scheepsreparatie) te stimuleren. Het Comité is van mening dat hierbij moet worden ingezet op de ecologische modernisering (retrofitting) van oude resp. gevaarlijke en ook „milieuonvriendelijke” vaartuigen, zelfs met behulp van wettelijke instrumenten en financiële stimulansen.

4.1.1   Om het probleem van de slechte marktsituatie van de sector op te lossen, zouden de EU en haar lidstaten bijv. (financiële) middelen ter beschikking kunnen stellen voor vernieuwing van de koopvaardijvloot in de EU in de richting van meer milieuvriendelijkheid en energie-efficiëntie en hierbij werk kunnen uitbesteden aan onderaannemingen die gespecialiseerd zijn in industriële resp. scheepsuitrusting.

4.1.2   De Europese werven zouden zich moeten concentreren op het bouwen van schepen met een comparatief voordeel, d.w.z. speciale categorieën kwalitatief hoogwaardige en hightechvaartuigen (9).

4.2   Er moet worden nagedacht over de mogelijkheid van specifieke maatregelen in het kader van de zog. interne flexicurity, waarbij wordt getracht de werknemers en hun knowhow tijdens de dumpfase van de conjunctuurcyclus (10) voor de sector te behouden. Een en ander moet worden ondersteund via onderhandelingen in het kader van de sociale dialoog en met speciaal hiervoor vrijgemaakte overheidsmiddelen.

4.2.1   Een aantal structurele middelen en steuninstrumenten voor regionale ontwikkeling zouden een nieuwe bestemming kunnen krijgen en op de scheepsbouwsector kunnen worden gericht. Het ziet ernaar uit dat via het EFRO (11) verschillende van dit soort instrumenten gefinancierd zouden kunnen worden.

4.3   Tot dusverre zijn er geen serieuze en eerlijke pogingen gedaan om faire concurrentieverhoudingen voor de scheepsbouw- en reparatiesector op de internationale markt te realiseren. Binnen Europa zal inderdaad moeten worden gezorgd voor een klimaat van vrije concurrentie, maar een sector die zich moet meten met de rest van de wereld, verdient het om in dezelfde mate te worden beschermd als zijn concurrenten buiten de EU.

4.3.1   Als we de scheepsbouw mogen aanmerken als een sector van strategisch belang, zullen we m.b.t. de kwestie van concurrentie vanuit derde landen op dezelfde wijze te werk moeten gaan als bijv. in het geval van de automobielsector. In de meest recent afgesloten overeenkomst met Korea wordt van dit land niet eens geëist dat het zijn onlangs of reeds eerder aangegane verplichtingen nakomt. Een dergelijke aanpak valt niet serieus te noemen.

4.3.2   Korea moet zich houden aan zijn verplichting om „normale marktprijzen” te hanteren en afzien van de subsidiëring van zijn scheepswerven. Deze aanbeveling zal de Commissie moeten doen tijdens de OESO-vergadering waarop onderhandeld zal worden over een nieuw scheepvaartakkoord.

4.4   Belangrijk voor de toekomst van de sector is ook de bouw van vaartuigen voor defensiedoeleinden. In dit verband zal aandacht moeten worden besteed aan de veelbelovende activiteiten van het Europees Defensieagentschap. Speciale vermelding verdienen hier de mogelijkheden die deze subsector worden geboden door technologie voor dubbel gebruik.

4.5   De kansen en mogelijkheden die de scheepvaartsector in het kader van het 7e Kaderprogramma O&O worden geboden door het technologische platform „Waterborne” en de samenwerking van dit platform met andere technologieplatforms, zullen verder moeten worden ontwikkeld. Gewaarborgd moet worden dat de voor de scheepswerven zo cruciale activiteiten op het gebied van O&O&I worden voortgezet.

4.6   Het is zaak de kritische massa van de sector op Europees niveau niet verloren te laten gaan als de EU wil beschikken over veilige, „groene” en zuinige vaartuigen, die van doorslaggevende betekenis zijn voor de toekomstige bescherming van het mariene milieu, voor de vervoerskosten in het algemeen en voor de rol die het Europese vervoer speelt bij het veiligstellen van de continuïteit van de energievoorziening (kustvaart, platforms, verblijfsaccommodatie op booreilanden, offshorewindmolenparken e.d.). Een en ander sluit ook aan op het idee van een groen vervoer (korte vaart, zeesnelwegen enz.).

4.6.1   In de „Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming” (2008/C82/01) wordt expliciet melding gemaakt van de aankoop van milieuvriendelijke vaartuigen. Deze richtsnoeren moeten soepel en zonder overbodige bureaucratische rompslomp in praktijk worden gebracht.

4.7   Gezien de actuele uitdagingen waarvoor wij ons gesteld zien, zal het algehele systeem van financiering van de in serieproductie gespecialiseerde sectoren via de kaderprogramma's moeten worden aangepast aan de behoeften van de sector, waarbij er zorg voor wordt gedragen dat de middelen gaan naar de hightechproductie van schepen, wat normaal gesproken neerkomt op de fabricage van prototypen en kleinere series.

4.8   Wat het Europese financiële kader voor de sector betreft, kunnen we de door de Europese Commissie opgestelde en sinds 2003 geldende „Kaderregeling inzake staatssteun aan de scheepsbouw” (12) beschouwen als een adequaat instrument, dat zou moeten worden verlengd tot de periode na 2011 om een betrouwbaar innovatieklimaat te waarborgen. Met de aangepaste regeling moet beter worden ingespeeld op de specifieke en eigentijdse behoeften van de sector en voor meer stabiliteit worden gezorgd.

5.   Het initiatief LeaderSHIP 2015 – hoe kunnen we ervoor zorgen dat dit de sector in de huidige crisissituatie ten goede komt en niet uitdraait op een mislukking?

5.1   Toen het initiatief LeaderSHIP 2015 (LS 2015) tussen 2002 en 2003 werd uitgewerkt door de sector en de steun kreeg van de besluitvormers in de EU, leken de vooruitzichten voor de Europese scheepsbouwindustrie weinig rooskleurig. Het aantal nieuwe orders nam zienderogen af, terwijl de prijzen van nieuw te bouwen schepen laag waren en ertoe neigden nog meer te dalen door de sterke groei van de productiviteit in Azië.

5.1.1   Op dit moment zijn we met LS 2015 halverwege en de situatie is nog niet veranderd of is er zelfs, vergeleken met de tijd dat het initiatief werd gelanceerd, slechter op geworden (door de mondiale crisis).

5.1.2   De visie waarvan zes jaar geleden bij het initiatief LS 2015 werd uitgegaan, getuigde van een geloof in de productiecapaciteit en het innovatieve potentieel van de Europese maritieme sectoren en van het vaste voornemen om te vechten voor een betere toekomst. Deze benadering lijkt nog altijd actueel, maar het initiatief zelf zal moeten worden herzien en aangepast aan de eisen van deze tijd, waarbij in het bijzonder lering zal moeten worden getrokken uit de ervaringen die zijn opgedaan tijdens de lancering en uitvoering van het initiatief.

5.2   De heersende mening van de sociale partners in de scheepsbouwsector is dat LS 2015:

| a) | als belangrijkste voordelen heeft opgeleverd dat:






  — | in de sector een mentaliteitsverandering is opgetreden; |
| --- | --- | --- |

a)

als belangrijkste voordelen heeft opgeleverd dat:

—

in de sector een mentaliteitsverandering is opgetreden;

| — | de besluitvormers en het publiek anders zijn gaan aankijken tegen de sector; |
| --- | --- |

—

de besluitvormers en het publiek anders zijn gaan aankijken tegen de sector;

| — | er een politiek consistente benadering is ontwikkeld; |
| --- | --- |

—

er een politiek consistente benadering is ontwikkeld;

| — | het Europese karakter van het initiatief aandacht krijgt; |
| --- | --- |

—

het Europese karakter van het initiatief aandacht krijgt;

| — | er op afzonderlijke terreinen vooruitgang is geboekt (innovaties, maatschappelijke dialoog, intellectuele eigendomsrechten, technische basis van het productieproces); |
| --- | --- |

—

er op afzonderlijke terreinen vooruitgang is geboekt (innovaties, maatschappelijke dialoog, intellectuele eigendomsrechten, technische basis van het productieproces);

| b) | als belangrijkste tekortkomingen heeft dat:






  — | bepaalde concrete doelstellingen niet zijn verwezenlijkt (LPF (13), financiering), en |
| --- | --- | --- |

b)

als belangrijkste tekortkomingen heeft dat:

—

bepaalde concrete doelstellingen niet zijn verwezenlijkt (LPF (13), financiering), en

| — | bepaalde kwesties niet voldoende aandacht hebben gekregen (industriestructuur). |
| --- | --- |

—

bepaalde kwesties niet voldoende aandacht hebben gekregen (industriestructuur).

5.2.1   Alles bij elkaar zijn de sociale partners van mening dat de op de lange termijn afgestemde benadering moet worden aangevuld met acties die een onmiddellijk antwoord bieden op de crisis.

5.3   In een voortgangsverslag over de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging van LS 2015 twee jaar geleden heeft de Commissie als afsluitende conclusie gesteld dat „LeaderSHIP 2015 een passend kader blijft bieden voor haar beleid voor de scheepsbouwsector. Dit initiatief moet worden voortgezet en waar mogelijk worden versneld, vooral wat de financiering van schepen betreft. Maar ook moet worden opgemerkt dat op veel gebieden de bal in het kamp van de industrie (bijv. industriestructuur) of de lidstaten ligt”. De Commissie verklaart dat ze vasthoudt aan haar engagement voor LeaderSHIP 2015 en blijft streven naar een optimale beleidsmix om de uitdagingen in de toekomst aan te gaan.

5.4   Zonder iets af te willen doen van de essentie of de bedoelingen van de hierboven aangehaalde evaluatie, moeten we toch onomwonden vaststellen dat het programma, nadat meer dan twee jaar zijn verstreken sinds de opstelling ervan, nu dringend moet worden geactualiseerd (grotendeels door de veranderde situatie in de sector als gevolg van de crisis) en dat de instrumenten van het programma moeten worden vernieuwd, ook al lijken de belangrijkste maatregelen m.b.t. de sector in hun algemeenheid nog niets aan actualiteit te hebben ingeboet.

5.4.1   Het ziet ernaar uit dat het welslagen van het initiatief LS 2015 vooral wordt belemmerd door de inefficiënte manier waarop geplande maatregelen worden uitgevoerd, en doordat het maar weinig weerklank vindt in een aantal lidstaten, m.n. de landen die nog maar kort geleden zijn toegetreden tot de EU.

5.5   Als het gaat om de gevolgen van het initiatief LS 2015 voor de werkgelegenheid in de scheepsbouwindustrie, dan vallen er hier en daar nogal wat sceptische geluiden te horen (14). Het verwijt is dat het LS 2015 ontbreekt aan concrete uitvoeringsmaatregelen. Er wordt op gewezen dat het initiatief in de praktijk alleen heeft geleid tot veranderingen van hoofdzakelijk kwalitatieve aard, die betrekking hebben op nieuwe vaardigheden van de werknemers.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Tijdens een bijeenkomst van vertegenwoordigers op hoog niveau is binnen het kader van het LeaderSHIP-initiatief reeds een project ter bestrijding van de gevolgen van de crisis ontwikkeld.

1

(2)  Tot nu toe heeft Europa een dominerende positie ingenomen op de kredietmarkt voor de scheepsbouw. Om deze knowhow te behouden en hierop voort te bouwen, zal er een Europees garantiesysteem moeten worden ontwikkeld waarmee de financiering van bestaande en toekomstige orders veilig kan worden gesteld. Europa moet zijn rol als centrum van scheepsbouwfinanciering handhaven en verder uitbouwen.

2

(3)  Het dalen onder een kritisch niveau in de VS had voor de handel als gevolg dat de kostprijs voor nieuwe vaartuigen na de crisis in de sector met 300 % is gestegen.

3

(4)  Europees Sociaal Fonds.

4

(5)  Een definitie van dit begrip vindt u achter in het advies.

5

(6)  Het minimale niveau van de totale productie in de scheepswerven van de EU-lidstaten dat nodig is om het voortbestaan van de scheepssector in de EU te garanderen.

6

(7)  „Steeds grotere problemen met de financiering vanwege de geringe winstmarges” (aldus de CESA).

7

(8)  Het aantal koopvaardijschepen in de wereld overtreft ruimschoots het benodigde vervoersvolume over zee. Als alle nieuwe vaartuigen in een rij achter elkaar zouden worden gezet, zou deze 60 zeemijlen lang worden (zie Bloomberg and Clarkson Research Services ).

8

(9)  Hoewel deze lijst verre van volledig is, moet daarbij onder meer worden gedacht aan passagiersschepen, cruiseschepen, jachten, pleziervaartuigen, serviceschepen, autoschepen, chemicaliëntankers, LNG/LEG/LPG-tankers, offshoreschepen, ijsbrekers, hotelschepen, visserijbeschermingsvaartuigen, AHTS-boten, booreilanden, offshorewindmolenparken, voor militaire doeleinden bestemde vaartuigen, schepen met technologie voor dubbel gebruik, moderne vrachtschepen voor gemengde lading, sleepboten en onderzoeksschepen.

9

(10)  Fase waarin de gevolgen van de crisis en het dieptepunt van de conjunctuurcyclus (minimaal aantal orders) voelbaar worden.

10

(11)  Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

11

(12)  PB C 317 2003, blz. 11.

12

(13)  Leadership Platform Financing.

13

(14)  Bijv. in „Evaluatie van de invloed van het programma LeaderSHIP 2015 op de werkgelegenheid in de scheepsbouwsector” van Jerzy Bieliński en Renata Płoska van de Universiteit van Gdańsk (Polen).

14

---

BIJLAGE 1

Lijst van gebruikte termen:

—   Scheepsbouwindustrie (incl. repareren en ombouwen van schepen): betreft grotere (vnl. zeevarende) schepen, die bestemd zijn voor zowel de koopvaardij-/handelsvloot als de marine. Hieronder vallen ook goederen en diensten die nodig zijn voor het bouwen, ombouwen en onderhouden van deze vaartuigen (zee- en binnenvaart) (1). De twee belangrijkste subsectoren binnen de sector zijn (2):

scheepsbouw,

scheepsuitrusting.

—   Scheepsbouw: omvat de bouw en de reparatie (incl. het ombouwen) van vaartuigen, vnl. grotere zeevarende koopvaardijschepen. Hieronder valt ook de subsector megajachten.

—   Scheepsuitrusting: omvat alle goederen en diensten die nodig zijn voor het bouwen, ombouwen en onderhouden van schepen (zowel zee- als binnenvaart) en maritieme constructies. Hieronder vallen technische diensten op het gebied van constructie, installatie en inbedrijfstelling alsmede het onderhoud (waaronder de reparatie) van schepen (3).

Feiten en cijfers:

Scheepswerven:

Er zijn in Europa ongeveer 150 grote werven, waarvan er zo'n 40 mondiaal een rol spelen op de markt voor grote zeevarende koopvaardijschepen. De werven (die zowel voor de burgerscheepvaart als voor de marine produceren en gespecialiseerd zijn in hetzij de bouw, hetzij de reparatie van schepen) bieden in de EU rechtstreeks werk aan ca. 120 000 personen. Met een marktaandeel van ongeveer 15 % strijdt Europa nog altijd met de landen in Oost-Azië om de leiderspositie in de wereld als het gaat om de totale waarde van de schepen die worden gebouwd voor de burgerzeevaart (15 miljard euro in 2007) (4).

Scheepsuitrusting:

Geschat wordt dat de sector scheepsuitrusting rechtstreeks werk biedt aan ruim 287 000 personen, terwijl er indirect nog eens ca. 436 000 personen dankzij deze sector werk hebben. De jaaromzet van de sector werd voor 2008 geschat op rond de 42 miljard euro (5). Bijna 46 % van de geproduceerde uitrustingen is bestemd voor de export. De sector scheepsuitrusting is de op twee na grootste maritieme sector (na het zeevervoer en de visvangst) (6).

---

(1)  http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/maritime/index_en.htm.

(2)  ECORYS, Study on Competitiveness of the European shipbuilding Industry, Rotterdam, oktober 2009.

(3)  http://www.emec.eu/marine_equipment/index.asp.

(4)  http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/maritime/index_en.htm.

(5)  Leden van de European Marine Equipment Council (EMEC) zijn: Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië, Kroatië, Nederland, Noorwegen, Polen, Turkije en Zweden.

(6)  http://www.emec.eu/marine_equipment/index.asp.

---

BIJLAGE 2

bij het Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Het volgende wijzigingsvoorstel, dat meer dan een kwart van de uitgebrachte stemmen kreeg, werd tijdens de discussie verworpen:

Par. 1.11

In zijn geheel schrappen:

„”

Stemuitslag

Stemuitslag

| Stemmen vóór | : | 65 |
| --- | --- | --- |
| Stemmen tegen | : | 108 |
| Onthoudingen | : | 18 |

Stemmen vóór

:

65

Stemmen tegen

:

108

Onthoudingen

:

18

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/44 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/44

---

Advies van de gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap” over „Nieuwe tendensen betreffende zelfstandige arbeid: in economische afhankelijkheid verrichte zelfstandige arbeid” (initiatiefadvies)

2011/C 18/08

Rapporteur: de heer ZUFIAUR NARVAIZA

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 februari 2009, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde besloten om een initiatiefadvies op te stellen over

„Nieuwe tendensen betreffende zelfstandige arbeid: in economische afhankelijkheid verrichte zelfstandige arbeid”.

De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 23 februari 2010 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april 2010) het volgende advies uitgebracht, dat met 137 stemmen vóór en 52 stemmen tegen, bij 11 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Dit advies gaat over de definities die verschillende Europese organisaties hebben opgesteld betreffende de diverse vormen van zelfstandige arbeid. Meer specifiek gaat het om een nagenoeg thematische analyse van de meest recente tendensen aangaande in „semi-ondergeschiktheid” verrichte arbeid, ook wel „zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid” genoemd. Met het denkproces over die vorm van arbeid wil men meer zicht op de ontwikkelingen dienaangaande krijgen. Naar aanleiding van ingrijpende economische en sociale veranderingen heeft die arbeidspositie een vorm aangenomen die zich buiten de grenzen beweegt van de traditionele en sinds lang in de lidstaten erkende vormen van zelfstandige arbeid. Slechts in een aantal lidstaten wordt deze nieuwe categorie, die zich situeert tussen enerzijds arbeid in loondienst en anderzijds zelfstandige arbeid, juridisch erkend. De algemene doelstelling van de bestaande nationale wetgevingen is de bescherming van bepaalde categorieën arbeidskrachten te verhogen maar zonder hen onder één noemer met werknemers te brengen. In de landen die de tussenvorm kennen, genieten de zelfstandige medewerkers enerzijds een reeks rechten die de „gewone” zelfstandigen niet hebben, maar anderzijds zijn die rechten van minder gehalte dan die van werknemers. De omvang van de bescherming van de „zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht” varieert significant van land tot land. Zo kunnen de rechten van economisch afhankelijke zelfstandigen betrekking hebben op de sociale bescherming. Ook kunnen ze worden afgeleid uit de garanties die werknemers krachtens het arbeidsrecht genieten. Wat dit betreft kunnen ze betrekking hebben op de individuele betrekkingen tussen de werkende en zijn cliënt (minimumloon, arbeidsduur, enzovoort), maar ook leiden tot erkenning van het recht van economisch afhankelijke zelfstandigen om zich te organiseren en collectief hun rechten en beroepsmatige belangen te beschermen.

De aspecten van de juridische erkenning van zelfstandig werk in economische afhankelijkheid kunnen, los van de sociaaleconomische verschillen tussen de lidstaten, verklaren waarom de regelgeving van lidstaat tot lidstaat zo verscheiden is. Deze stand van zaken een weerspiegeling van legitieme reserves ten aanzien van dergelijke intermediaire statussen. Zelfs al worden de juridische categorieën in kwestie duidelijk omschreven, dan nog zou kunnen worden gevreesd dat de erkenning van de zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht er in de praktijk toe leidt dat zij die de werknemerstatus genieten via bedrijfsstrategieën voor uitbesteding van werk tot zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskrachten worden omgevormd. Het denkproces over de erkenning van arbeid zelfstandige in economische afhankelijkheid kan niet helemaal los worden gezien van schijnzelfstandigheid. Dit laatste verschijnsel is in een aantal lidstaten een realiteit in met name sectoren als de bouw, waar die illegale praktijk dusdanig wijd verbreid is dat de Europese sociale partners in die sector onlangs een gemeenschappelijk standpunt hebben ingenomen. Het valt niet te ontkennen dat er werkenden bestaan die formeel (vooral vanwege de benaming die partijen hun relatie hebben gegeven) onafhankelijk zijn, maar die hun activiteiten uitvoeren onder werknemersvoorwaarden. Dit soort situaties doet zich vaak voor wanneer een werkgever een arbeidskracht als zelfstandige opvoert om arbeidsrechtelijke of sociale-zekerheidsvoorschriften te ontduiken. De status van economisch afhankelijke zelfstandige berust vaak niet op een vrije keuze , maar is het resultaat van uitbesteding van productie of herstructureringen die met het verdwijnen van vaste banen gaan.

De erkenning van de nieuwe status vormt in de lidstaten die daartoe zijn overgegaan het middel om meer rechtsbescherming te bieden aan arbeidskrachten die de werknemerstatus ontberen. Die mensen zijn werkelijk onafhankelijk, maar zij missen economische bescherming in die zin dat zij dat zij niet voor meerdere opdrachtgevers kunnen werken. Daarom kan die erkenning, los van bescherming aangaande sociale zekerheid en beroepsstatus, ook een middel vormen om de ondernemingsgeest en -vrijheid te stimuleren. Tegen deze achtergrond draagt erkenning van zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid bij tot evenwicht in de contractuele relatie tussen de zelfstandige en zijn opdrachtgever, vermindering van de druk op de zelfstandige en een betere dienstverlening aan de consument.

De regelingen lopen dus uiteen, en nu grensoverschrijdende dienstverlening steeds meer terrein wint is dat een zaak voor de Unie als geheel. Harmonisatie op EG-niveau van de arbeidsrechtelijke statussen, te beginnen met het opstellen van een definitie van economisch afhankelijke arbeid, is geen sinecure. Bij dit alles mag vooral niet vergeten worden dat de nationale regelingen en praktijken uiteenlopen; volgens de Europese sociale wetgeving is de definitie van „werknemer” en „ondernemer” een zaak van de lidstaten.

Men mag echter niet de dringende noodaak negeren om meer zicht te krijgen op de ontwikkelingen aangaande door zelfstandigen verrichte arbeid, want anders zou een steeds groeiend deel van de Europese arbeidskrachten wel eens van bescherming kunnen blijven verstoken in de landen waar in economische afhankelijkheid werkende zelfstandigen niet als werknemers worden gedefinieerd.

1.1   Er moeten manieren worden ontwikkeld om statistisch vat te krijgen op zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid in de Unie.

1.2   Er moet een aanzet worden gegeven tot studies met behulp waarvan de nationale ervaringen met die manier van werken nauwkeurig kunnen worden beoordeeld.

1.3   Overeenkomstig nog vast te stellen modaliteiten moet de kwestie van deze arbeidskrachten expliciet worden opgenomen in de geïntegreerde richtsnoeren voor groei en werkgelegenheid.

1.4   De Europese sociale partners moeten worden aangemoedigd om de problematiek van deze arbeidsvorm in hun interprofessionele en sectorale werkprogramma's op te nemen. De in oktober 2007 gepubliceerde analyse van de Europese sociale partners (1) onderstreept het belang dat de deelnemers aan de Europese sociale dialoog aan beroepsstatussen hechten. In dit verband zou gekeken kunnen worden naar de mogelijkheden om de contacten uit te bouwen tussen de Europese sociale partners en vooral de nationale organisaties die zelfstandige arbeidskrachten vertegenwoordigen.

1.5   Er moet in de EU, op basis van de ter uitvoering van de voorgaande aanbevelingen verzamelde informatie en analyses, in kaart worden gebracht welke elementen de definities van de lidstaten van „werknemer” gemeen hebben. Dit is waarschijnlijk niet alleen dienstig om voor correcte toepassing te zorgen van de huidige Europese arbeidsrechtelijke richtlijnen maar ook om meer zicht te krijgen op de toename van grensoverschrijdende arbeid in Europa. Om cie manier wordt ook informatie verkregen voor een beter begrip van wat onder in economische afhankelijkheid verrichte zelfstandige arbeid kan worden verstaan. Bovendien moet men allereerst over elementen voor een zo duidelijk en nauwkeurig mogelijke definitie van „werknemer” beschikken. Zulks om zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeid beter te bevatten.

2.   Inleiding

Iemand die als zelfstandige werkt onderscheidt zich van een persoon die zijn activiteiten in afhankelijkheid van een ander uitoefent. Dit op het eerste gezicht eenvoudige onderscheid kan niet verhullen dat werk als zelfstandige uitermate uiteenlopende sociale en economische situaties omvat, die beslist niet over één kam kunnen worden geschoren. Van een dergelijk breed scala aan zelfstandige beroepen is in alle lidstaten sprake. Afhankelijke contractanten staan centraal in dit advies. Het Comité is in dit verband vooral geïnteresseerd in wat die vormen in de praktijk nu precies inhouden om te kunnen beoordelen wanneer de economische onafhankelijkheid van een arbeidskracht in het gedrang kan komen. Daarbij gaat het Comité niet zozeer in op zwartwerk of schijnzelfstandigheid in de beperkte zin des woords, hoewel beide verschijnselen soms ogenschijnlijke of concrete kenmerken gemeen kunnen hebben met zelfstandige arbeidskrachten die economisch afhankelijk zijn.

Zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid is in de eerste plaats een actueel probleem in de Unie (1). In sommige lidstaten wordt het juridisch erkend, hetgeen in definities en specifieke bescherming resulteert (2). Ten slotte moeten alle aspecten van dat werk goed in kaart worden gebracht (3).

3.   Zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid: een actuele kwestie in de Unie

3.1   Nieuwe onafhankelijke arbeidskrachten voor nieuwe economische en sociale realiteiten

| 3.1.1 | Een aantal factoren zouden aan de basis kunnen liggen van de opkomst van deze „nieuwe” arbeidskrachten, d.w.z. personen die hun activiteiten a priori uitoefenen buiten de traditioneel vastgestelde kaders voor zelfstandigen, zoals landbouwers of vrije-beroepsbeoefenaars. (2) Hierbij kan aan het volgende worden gedacht:






  — | ondernemingsstrategieën betreffende met name bepaalde vormen van uitbesteding van werk; |
| --- | --- | --- |

3.1.1

Een aantal factoren zouden aan de basis kunnen liggen van de opkomst van deze „nieuwe” arbeidskrachten, d.w.z. personen die hun activiteiten a priori uitoefenen buiten de traditioneel vastgestelde kaders voor zelfstandigen, zoals landbouwers of vrije-beroepsbeoefenaars. (2) Hierbij kan aan het volgende worden gedacht:

—

ondernemingsstrategieën betreffende met name bepaalde vormen van uitbesteding van werk;

| — | de opkomst van nieuwe sociale behoeften die vooral verband houden met demografische veranderingen en vergrijzing; |
| --- | --- |

—

de opkomst van nieuwe sociale behoeften die vooral verband houden met demografische veranderingen en vergrijzing;

| — | veranderingen op arbeidsgebied zoals de verhoging van het opleidingsniveau van de bevolking; |
| --- | --- |

—

veranderingen op arbeidsgebied zoals de verhoging van het opleidingsniveau van de bevolking;

| — | de toename van het aantal werkende vrouwen; |
| --- | --- |

—

de toename van het aantal werkende vrouwen;

| — | de noodzaak om kwetsbare categorieën arbeidskrachten die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten in het arbeidsproces te integreren. Voor deze groepen kan onafhankelijke arbeid soms een alternatief voor werkloosheid zijn; |
| --- | --- |

—

de noodzaak om kwetsbare categorieën arbeidskrachten die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten in het arbeidsproces te integreren. Voor deze groepen kan onafhankelijke arbeid soms een alternatief voor werkloosheid zijn;

| — | de wens van bepaalde arbeidskrachten om hun beroeps- en privéleven beter op elkaar af te stemmen; |
| --- | --- |

—

de wens van bepaalde arbeidskrachten om hun beroeps- en privéleven beter op elkaar af te stemmen;

| — | de toename van diensten en nieuwe mogelijkheden die door IT-technologie worden geboden. |
| --- | --- |

—

de toename van diensten en nieuwe mogelijkheden die door IT-technologie worden geboden.

| 3.1.2 | Wat deze ontwikkelingen betreft, worden er op basis van empirisch onderzoek, verschillende soorten zelfstandige arbeidskrachten onderscheiden en de meest courante zijn de volgende (3):






  — | ondernemers die hun bedrijf exploiteren en daarvoor mensen in loondienst nemen; |
| --- | --- | --- |

3.1.2

Wat deze ontwikkelingen betreft, worden er op basis van empirisch onderzoek, verschillende soorten zelfstandige arbeidskrachten onderscheiden en de meest courante zijn de volgende (3):

—

ondernemers die hun bedrijf exploiteren en daarvoor mensen in loondienst nemen;

| — | de „traditionele” vrije-beroepsbeoefenaars (4) die, om hun beroep uit te oefenen, gebonden zijn aan een serie specifieke eisen die zijn vastgelegd in nationale regelingen (diploma's, vakspecifieke gedragscodes). Zij kunnen wel als werkgever optreden, maar oefenen over het algemeen hun activiteiten zelfstandig of samen met collega's uit. Men denke aan bijv. advocaten of artsen; |
| --- | --- |

—

de „traditionele” vrije-beroepsbeoefenaars (4) die, om hun beroep uit te oefenen, gebonden zijn aan een serie specifieke eisen die zijn vastgelegd in nationale regelingen (diploma's, vakspecifieke gedragscodes). Zij kunnen wel als werkgever optreden, maar oefenen over het algemeen hun activiteiten zelfstandig of samen met collega's uit. Men denke aan bijv. advocaten of artsen;

| — | ambachtslieden, handelaren en landbouwers vormen de harde kern van traditionele zelfstandige arbeid en kunnen worden bijgestaan door familieleden en/of een gering aantal werknemers die al dan niet in vaste dienst zijn; |
| --- | --- |

—

ambachtslieden, handelaren en landbouwers vormen de harde kern van traditionele zelfstandige arbeid en kunnen worden bijgestaan door familieleden en/of een gering aantal werknemers die al dan niet in vaste dienst zijn;

| — | „nieuwe” zelfstandigen, die gekwalificeerde arbeid verrichten, maar wier beroep, in tegenstelling tot de eerder genoemde vrije-beroepsbeoefenaars, niet in alle landen is gereguleerd; |
| --- | --- |

—

„nieuwe” zelfstandigen, die gekwalificeerde arbeid verrichten, maar wier beroep, in tegenstelling tot de eerder genoemde vrije-beroepsbeoefenaars, niet in alle landen is gereguleerd;

| — | zelfstandigen die zonder werknemers hoog- of laag gekwalificeerde arbeid verrichten, deze groep dankt haar bestaan aan bedrijfsstrategieën, en dan met name aan de uitbesteding van sommige delen van het productieproces. |
| --- | --- |

—

zelfstandigen die zonder werknemers hoog- of laag gekwalificeerde arbeid verrichten, deze groep dankt haar bestaan aan bedrijfsstrategieën, en dan met name aan de uitbesteding van sommige delen van het productieproces.

| 3.1.3 | Parallel aan deze definities heeft de EUROSTAT „Labor Force Survey” het volgende onderscheid gemaakt om onafhankelijk werk statistisch in kaart te brengen:






  — | werkgevers die hun activiteit winstgericht uitoefenen (ondernemingen, vrije beroepen, landbouwbedrijf) en minstens één persoon in dienst hebben; |
| --- | --- | --- |

3.1.3

Parallel aan deze definities heeft de EUROSTAT „Labor Force Survey” het volgende onderscheid gemaakt om onafhankelijk werk statistisch in kaart te brengen:

—

werkgevers die hun activiteit winstgericht uitoefenen (ondernemingen, vrije beroepen, landbouwbedrijf) en minstens één persoon in dienst hebben;

| — | zelfstandigen (ondernemingen, vrije beroepen, landbouwbedrijf), ook met winstoogmerk maar zonder werknemers („own account workers”). In 2008 omvatte deze categorie in de EU-27 meer dan 36 miljoen personen ofwel ongeveer 16 % van de beroepsbevolking; |
| --- | --- |

—

zelfstandigen (ondernemingen, vrije beroepen, landbouwbedrijf), ook met winstoogmerk maar zonder werknemers („own account workers”). In 2008 omvatte deze categorie in de EU-27 meer dan 36 miljoen personen ofwel ongeveer 16 % van de beroepsbevolking;

| — | „family workers”, personen die een familielid helpen bij de uitoefening van een economische activiteit (commerciële of landbouw), voorzover ze niet als werknemers kunnen worden gekwalificeerd. |
| --- | --- |

—

„family workers”, personen die een familielid helpen bij de uitoefening van een economische activiteit (commerciële of landbouw), voorzover ze niet als werknemers kunnen worden gekwalificeerd.

| 3.1.4 | Het is erg moeilijk om zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid te kwantificeren. Uitsluitend in de landen waar de desbetreffende categorie mensen als zodanig juridisch erkend is, zijn zij getalsmatig in kaart gebracht. Toch kan men ervan uitgaan dat een deel van de arbeidskrachten die in de statistieken als zelfstandig worden aangemerkt hun activiteiten in economische afhankelijkheid van een cliënt of opdrachtgever uitoefenen. |
| --- | --- |

3.1.4

Het is erg moeilijk om zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid te kwantificeren. Uitsluitend in de landen waar de desbetreffende categorie mensen als zodanig juridisch erkend is, zijn zij getalsmatig in kaart gebracht. Toch kan men ervan uitgaan dat een deel van de arbeidskrachten die in de statistieken als zelfstandig worden aangemerkt hun activiteiten in economische afhankelijkheid van een cliënt of opdrachtgever uitoefenen.

| 3.1.5 | Zich baserend op de beschikbare Europese gegevens over de omvang van zelfstandigenarbeid (5), kan men stellen dat in 2007 in alle lidstaten minstens 50 % van de zelfstandige arbeidskrachten niemand in dienst had. In sommige lidstaten, Tsjechië, Litouwen, Portugal, Slowakije en het VK, lag dit aandeel zelfs hoger (70 % of meer). Als men de economische en sociale veranderingen voor ogen houdt waarmee de opkomst van nieuwe vormen van zelfstandig werk kan worden verklaard, alsook de ervaringen van de landen die deze nieuwe vormen van zelfstandigenarbeid hebben gereguleerd, dan kan men niet anders dan concluderen dat een substantieel deel van deze belangrijke categorie „own account workers” in een situatie van economische afhankelijkheid werkt. |
| --- | --- |

3.1.5

Zich baserend op de beschikbare Europese gegevens over de omvang van zelfstandigenarbeid (5), kan men stellen dat in 2007 in alle lidstaten minstens 50 % van de zelfstandige arbeidskrachten niemand in dienst had. In sommige lidstaten, Tsjechië, Litouwen, Portugal, Slowakije en het VK, lag dit aandeel zelfs hoger (70 % of meer). Als men de economische en sociale veranderingen voor ogen houdt waarmee de opkomst van nieuwe vormen van zelfstandig werk kan worden verklaard, alsook de ervaringen van de landen die deze nieuwe vormen van zelfstandigenarbeid hebben gereguleerd, dan kan men niet anders dan concluderen dat een substantieel deel van deze belangrijke categorie „own account workers” in een situatie van economische afhankelijkheid werkt.

| 3.1.6 | De ontwikkelingen van de laatste decennia wijzen enerzijds op vooruitgang met arbeidsrechtelijke regelingen voor een deel van de zelfstandige arbeidskrachten in Europa, maar anderzijds zijn sommige vormen van deze in afhankelijkheid verrichte arbeid niet in het arbeidsrecht opgenomen. Daarom moeten de criteria aan de hand waarvan economische afhankelijkheid wordt gedefinieerd in kaart worden gebracht en moeten er statistische mechanismen komen om te meten hoeveel personen als zodanig actief zijn. |
| --- | --- |

3.1.6

De ontwikkelingen van de laatste decennia wijzen enerzijds op vooruitgang met arbeidsrechtelijke regelingen voor een deel van de zelfstandige arbeidskrachten in Europa, maar anderzijds zijn sommige vormen van deze in afhankelijkheid verrichte arbeid niet in het arbeidsrecht opgenomen. Daarom moeten de criteria aan de hand waarvan economische afhankelijkheid wordt gedefinieerd in kaart worden gebracht en moeten er statistische mechanismen komen om te meten hoeveel personen als zodanig actief zijn.

3.2   Zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid: de situatie op Europees niveau

| 3.2.1 | De Unie houdt zich sinds verscheidene jaren bezig met de bescherming van zelfstandige arbeidskrachten. Te noemen valt in dit verband de Aanbeveling 2003/134/EG van de Raad van 18 februari 2003 betreffende de verbetering van de bescherming van de gezondheid en de veiligheid op het werk van zelfstandigen (6). De belangen in verband met de bescherming van zelfstandige arbeidskrachten komen ook naar voren tijdens de discussie over de nieuwe richtlijn inzake de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van man en vrouw die in onafhankelijkheid een activiteit uitoefenen. |
| --- | --- |

3.2.1

De Unie houdt zich sinds verscheidene jaren bezig met de bescherming van zelfstandige arbeidskrachten. Te noemen valt in dit verband de Aanbeveling 2003/134/EG van de Raad van 18 februari 2003 betreffende de verbetering van de bescherming van de gezondheid en de veiligheid op het werk van zelfstandigen (6). De belangen in verband met de bescherming van zelfstandige arbeidskrachten komen ook naar voren tijdens de discussie over de nieuwe richtlijn inzake de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van man en vrouw die in onafhankelijkheid een activiteit uitoefenen.

| 3.2.2 | Het onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen staat overigens ook centraal in de huidige discussie over de wijziging van Richtlijn 2002/15/EG betreffende de organisatie van de arbeidstijd van personen die mobiele werkzaamheden in het wegvervoer uitoefenen. |
| --- | --- |

3.2.2

Het onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen staat overigens ook centraal in de huidige discussie over de wijziging van Richtlijn 2002/15/EG betreffende de organisatie van de arbeidstijd van personen die mobiele werkzaamheden in het wegvervoer uitoefenen.

| 3.2.3 | De kwestie van zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid is als zodanig reeds herhaaldelijk expliciet op EU-niveau aan de orde gekomen. In een in 2000 aan de Commissie overhandigd rapport (7) van Alain Supiot wordt het bestaan erkend van arbeidskrachten die niet als werknemer kunnen worden gekwalificeerd maar die wel economisch afhankelijk van een opdrachtgever zijn, en wordt vervolgens aanbevolen om ten behoeve van hen „sociale rechten” te erkennen die door deze afhankelijkheid gewettigd zijn. |
| --- | --- |

3.2.3

De kwestie van zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid is als zodanig reeds herhaaldelijk expliciet op EU-niveau aan de orde gekomen. In een in 2000 aan de Commissie overhandigd rapport (7) van Alain Supiot wordt het bestaan erkend van arbeidskrachten die niet als werknemer kunnen worden gekwalificeerd maar die wel economisch afhankelijk van een opdrachtgever zijn, en wordt vervolgens aanbevolen om ten behoeve van hen „sociale rechten” te erkennen die door deze afhankelijkheid gewettigd zijn.

| 3.2.4 | In haar in 2006 gepubliceerde groenboek over de modernisering van het arbeidsrecht (8) merkt de Commissie het volgende op: „Ook werken als zelfstandige is een mogelijkheid om flexibel te reageren op de behoefte aan herstructurering, de directe of indirecte arbeidskosten omlaag te brengen en om middelen flexibeler in te zetten wanneer er zich onvoorziene economische omstandigheden voordoen. Het beantwoordt ook aan het bedrijfsmodel van op dienstverlening gerichte ondernemingen die hun klanten kant-en-klare projecten leveren. In tal van gevallen berust zelfstandig werken ondanks de geringere mate van sociale bescherming op vrije keuze, omdat daar een directere zeggenschap over arbeidsvoorwaarden en loon tegenover staat.” Op basis hiervan brengt zij dan het volgende naar voren: „Het concept „economisch afhankelijke arbeid” heeft betrekking op arbeidssituaties die zich bevinden tussen de beide traditionele categorieën arbeid in loondienst en werken als zelfstandige. Deze werknemers beschikken niet over een arbeidsovereenkomst. Soms vallen zij ook niet onder het arbeidsrecht, omdat zij opereren in de „grijze zone” tussen arbeids- en handelsrecht. Hoewel formeel „zelfstandig”, zijn zij toch voor hun inkomen economisch afhankelijk van één hoofdaannemer/-werkgever. Dit fenomeen dient duidelijk te worden onderscheiden van de welbewust misleidende indeling onder zelfstandige arbeid.” |
| --- | --- |

3.2.4

In haar in 2006 gepubliceerde groenboek over de modernisering van het arbeidsrecht (8) merkt de Commissie het volgende op: „Ook werken als zelfstandige is een mogelijkheid om flexibel te reageren op de behoefte aan herstructurering, de directe of indirecte arbeidskosten omlaag te brengen en om middelen flexibeler in te zetten wanneer er zich onvoorziene economische omstandigheden voordoen. Het beantwoordt ook aan het bedrijfsmodel van op dienstverlening gerichte ondernemingen die hun klanten kant-en-klare projecten leveren. In tal van gevallen berust zelfstandig werken ondanks de geringere mate van sociale bescherming op vrije keuze, omdat daar een directere zeggenschap over arbeidsvoorwaarden en loon tegenover staat.” Op basis hiervan brengt zij dan het volgende naar voren: „Het concept „economisch afhankelijke arbeid” heeft betrekking op arbeidssituaties die zich bevinden tussen de beide traditionele categorieën arbeid in loondienst en werken als zelfstandige. Deze werknemers beschikken niet over een arbeidsovereenkomst. Soms vallen zij ook niet onder het arbeidsrecht, omdat zij opereren in de „grijze zone” tussen arbeids- en handelsrecht. Hoewel formeel „zelfstandig”, zijn zij toch voor hun inkomen economisch afhankelijk van één hoofdaannemer/-werkgever. Dit fenomeen dient duidelijk te worden onderscheiden van de welbewust misleidende indeling onder zelfstandige arbeid.”

| 3.2.5 | In het EESC-advies (9) over het groenboek wordt ook op deze materie ingegaan. |
| --- | --- |

3.2.5

In het EESC-advies (9) over het groenboek wordt ook op deze materie ingegaan.

4.   Zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid: een juridische realiteit in een aantal lidstaten

4.1   De juridische tussenvormen, d.w.z. tussen werknemer en zelfstandige

| 4.1.1 | In juridisch opzicht kan die arbeid worden gekwalificeerd als een categorie die zich situeert tussen werknemer en zelfstandige. |
| --- | --- |

4.1.1

In juridisch opzicht kan die arbeid worden gekwalificeerd als een categorie die zich situeert tussen werknemer en zelfstandige.

| 4.1.2 | Momenteel bestaat dit arbeidsconcept in een beperkt aantal lidstaten, die het ook definiëren. Maar het concept kent verschillende vormen met uiteenlopende regels. Verder mondt de tussenvorm uit in nieuwe, van lidstaat tot lidstaat variërende arbeidsverhoudingen. Daarbij gaat het vooral om Duitsland, Oostenrijk, Spanje, Italië, Portugal en het VK. In Italië geldt de notie quasi-ondergeschikt voor zowel arbeidskrachten die een gecoördineerd en permanent samenwerkingscontract hebben als voor projectmedewerkers. Het VK kent het verschil tussen „workers” en „employees”. In tegenstelling tot de werknemer verricht de „worker” zijn arbeid zonder dat er sprake van ondergeschiktheid is. In Oostenrijk bestaan er specifieke, wettelijk erkende contracten die duiden op een algemene regeling voor zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid. Dat geldt met name voor de „freie Dienstverträge”. Daarbij onderscheidt de arbeidskracht in kwestie zich van een werknemer omdat er geen sprake van ondergeschiktheid is. Zulks ondanks het feit dat hij of zij meestentijds en volgens een vast tijdschema voor één opdrachtgever werkt. In Duitsland vindt men de „arbeitnehmerähnliche Person”. Die is naar het arbeidsrecht aldaar geen werknemer, maar verricht in het kader van een handels- of dienstverleningscontract zelf, d.w.z. zonder werknemers, het werk en meer dan de helft van zijn omzet komt van één cliënt. Spanje kent voor economisch afhankelijke arbeid de meest recente en gedetailleerde definitie. In een desbetreffend statuut wordt deze arbeid op basis van diverse criteria geformuleerd. Het gaat om een persoonlijk en rechtstreeks uitgeoefende, regelmatige economische of beroepsactiviteit met winstoogmerk die de voornaamste bezigheid van de personen in kwestie is. Een en ander ten behoeve van een cliënt (natuurlijk of rechtspersoon) die goed is voor minstens 75 % van zijn beroepsinkomsten. Vennootschapsconstructies zijn daarbij uitgesloten. (10) |
| --- | --- |

4.1.2

Momenteel bestaat dit arbeidsconcept in een beperkt aantal lidstaten, die het ook definiëren. Maar het concept kent verschillende vormen met uiteenlopende regels. Verder mondt de tussenvorm uit in nieuwe, van lidstaat tot lidstaat variërende arbeidsverhoudingen. Daarbij gaat het vooral om Duitsland, Oostenrijk, Spanje, Italië, Portugal en het VK. In Italië geldt de notie quasi-ondergeschikt voor zowel arbeidskrachten die een gecoördineerd en permanent samenwerkingscontract hebben als voor projectmedewerkers. Het VK kent het verschil tussen „workers” en „employees”. In tegenstelling tot de werknemer verricht de „worker” zijn arbeid zonder dat er sprake van ondergeschiktheid is. In Oostenrijk bestaan er specifieke, wettelijk erkende contracten die duiden op een algemene regeling voor zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid. Dat geldt met name voor de „freie Dienstverträge”. Daarbij onderscheidt de arbeidskracht in kwestie zich van een werknemer omdat er geen sprake van ondergeschiktheid is. Zulks ondanks het feit dat hij of zij meestentijds en volgens een vast tijdschema voor één opdrachtgever werkt. In Duitsland vindt men de „arbeitnehmerähnliche Person”. Die is naar het arbeidsrecht aldaar geen werknemer, maar verricht in het kader van een handels- of dienstverleningscontract zelf, d.w.z. zonder werknemers, het werk en meer dan de helft van zijn omzet komt van één cliënt. Spanje kent voor economisch afhankelijke arbeid de meest recente en gedetailleerde definitie. In een desbetreffend statuut wordt deze arbeid op basis van diverse criteria geformuleerd. Het gaat om een persoonlijk en rechtstreeks uitgeoefende, regelmatige economische of beroepsactiviteit met winstoogmerk die de voornaamste bezigheid van de personen in kwestie is. Een en ander ten behoeve van een cliënt (natuurlijk of rechtspersoon) die goed is voor minstens 75 % van zijn beroepsinkomsten. Vennootschapsconstructies zijn daarbij uitgesloten. (10)

| 4.1.3 | Deze verscheidenheid tussen de lidstaten die de nieuwe categorie juridisch hebben erkend, leidt tot de volgende vaststellingen. In de eerste plaats gaat het in al die lidstaten om een nieuwe categorie (tussen werknemer en zelfstandige in klassieke zin). Daarbij is het streven in die lidstaten dus niet om deze zelfstandigen onder dezelfde noemer als werknemers te brengen, maar om hun een specifiek status te geven, met een speciale bescherming die wordt gewettigd door hun economische afhankelijkheid. Daarom is in alle genoemde voorbeelden de afwezigheid van ondergeschiktheid in juridische zin bepalend voor de hoedanigheid van zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht. Die ondergeschiktheid is namelijk in nagenoeg alle lidstaten het juridische hoofdkenmerk van een arbeidscontract dat in de werknemersstatus resulteert. Een werknemer verricht zijn arbeid onder leiding en controle van een ander persoon (de werkgever) en die situatie wordt gekenmerkt door verscheidene elementen: de verplichting om het werk persoonlijk te verrichten, zulks voor één ander persoon en gedurende een bepaalde periode, geen persoonlijke aansprakelijkheid voor de financiële risico's van de onderneming, het werk wordt ten behoeve van de werkgever verricht, enz. Daarmee is iedere werknemer economisch afhankelijk, maar een economisch afhankelijke arbeidskracht is daarentegen niet noodzakelijkerwijs werknemer. |
| --- | --- |

4.1.3

Deze verscheidenheid tussen de lidstaten die de nieuwe categorie juridisch hebben erkend, leidt tot de volgende vaststellingen. In de eerste plaats gaat het in al die lidstaten om een nieuwe categorie (tussen werknemer en zelfstandige in klassieke zin). Daarbij is het streven in die lidstaten dus niet om deze zelfstandigen onder dezelfde noemer als werknemers te brengen, maar om hun een specifiek status te geven, met een speciale bescherming die wordt gewettigd door hun economische afhankelijkheid. Daarom is in alle genoemde voorbeelden de afwezigheid van ondergeschiktheid in juridische zin bepalend voor de hoedanigheid van zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht. Die ondergeschiktheid is namelijk in nagenoeg alle lidstaten het juridische hoofdkenmerk van een arbeidscontract dat in de werknemersstatus resulteert. Een werknemer verricht zijn arbeid onder leiding en controle van een ander persoon (de werkgever) en die situatie wordt gekenmerkt door verscheidene elementen: de verplichting om het werk persoonlijk te verrichten, zulks voor één ander persoon en gedurende een bepaalde periode, geen persoonlijke aansprakelijkheid voor de financiële risico's van de onderneming, het werk wordt ten behoeve van de werkgever verricht, enz. Daarmee is iedere werknemer economisch afhankelijk, maar een economisch afhankelijke arbeidskracht is daarentegen niet noodzakelijkerwijs werknemer.

| 4.1.4 | Desondanks is het zaak om de criteria te formuleren aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of er sprake is van economische afhankelijkheid. Dat is weliswaar een moeilijke, maar geen onmogelijke taak, zoals wel blijkt uit de diverse nationale regelingen die er in dit verband bestaan. Daarbij kan in de eerste plaats worden gedacht aan de voor een werknemer geldende criteria: de zelfstandige maar economisch afhankelijke medewerker levert de hem gevraagde prestaties persoonlijk en zonder mensen in dienst te hebben (zie vooral het voorbeeld van Spanje). Verdere criteria hebben betrekking op de economische afhankelijkheid op zich. Daarbij kan het gaan om het gedeelte van de omzet dat bij één enkele klant wordt gerealiseerd. Dan moet worden gekeken naar de exacte drempel: vanaf welk omzetpercentage is er sprake van economische afhankelijkheid? Ook kan worden uitgegaan van de duur van de relatie tussen de zelfstandige arbeidskracht en zijn cliënt: hoe langer die relatie duurt, des te meer zal er sprake zijn van economische afhankelijkheid. Dit criterium wordt in Italië gehanteerd om vast te stellen of er een „gecoördineerde en permanente samenwerking” is. Ten slotte stellen sommige deskundigen een bijkomend criterium voor. Zo is professor Perulli (11) van mening dat er slechts economische afhankelijkheid bestaat wanneer de prestaties van de zelfstandige van de activiteit van zijn cliënt afhangen. Anders geformuleerd: deze zelfstandige kan de markt niet op, want zijn gehele bedrijfsvoering (vooral qua gebruikte materialen en technologie) is toegespitst op de behoeften van één klant. |
| --- | --- |

4.1.4

Desondanks is het zaak om de criteria te formuleren aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of er sprake is van economische afhankelijkheid. Dat is weliswaar een moeilijke, maar geen onmogelijke taak, zoals wel blijkt uit de diverse nationale regelingen die er in dit verband bestaan. Daarbij kan in de eerste plaats worden gedacht aan de voor een werknemer geldende criteria: de zelfstandige maar economisch afhankelijke medewerker levert de hem gevraagde prestaties persoonlijk en zonder mensen in dienst te hebben (zie vooral het voorbeeld van Spanje). Verdere criteria hebben betrekking op de economische afhankelijkheid op zich. Daarbij kan het gaan om het gedeelte van de omzet dat bij één enkele klant wordt gerealiseerd. Dan moet worden gekeken naar de exacte drempel: vanaf welk omzetpercentage is er sprake van economische afhankelijkheid? Ook kan worden uitgegaan van de duur van de relatie tussen de zelfstandige arbeidskracht en zijn cliënt: hoe langer die relatie duurt, des te meer zal er sprake zijn van economische afhankelijkheid. Dit criterium wordt in Italië gehanteerd om vast te stellen of er een „gecoördineerde en permanente samenwerking” is. Ten slotte stellen sommige deskundigen een bijkomend criterium voor. Zo is professor Perulli (11) van mening dat er slechts economische afhankelijkheid bestaat wanneer de prestaties van de zelfstandige van de activiteit van zijn cliënt afhangen. Anders geformuleerd: deze zelfstandige kan de markt niet op, want zijn gehele bedrijfsvoering (vooral qua gebruikte materialen en technologie) is toegespitst op de behoeften van één klant.

4.2   Bescherming van zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskrachten

| 4.2.1 | In de landen die de tussenvorm kennen, genieten de zelfstandige medewerkers enerzijds een reeks rechten die de „gewone” zelfstandigen niet hebben, maar anderzijds zijn die rechten van minder gehalte dan die van werknemers. Zo kunnen de rechten van economisch afhankelijke zelfstandigen betrekking hebben op de sociale bescherming. Ook kunnen ze worden afgeleid uit de garanties die werknemers krachtens het arbeidsrecht genieten. Wat dit betreft kunnen ze betrekking hebben op de individuele betrekkingen tussen de werkende en zijn cliënt (minimumloon, arbeidsduur, enzovoort), maar ook leiden tot erkenning van het recht van economisch afhankelijke zelfstandigen om zich te organiseren en collectief hun rechten en beroepsmatige belangen te beschermen. Dat illustreert alleen maar dat afhankelijkheid, zelfs wanneer deze slechts van economische en niet van juridische aard is, een speciale bescherming wettigt. |
| --- | --- |

4.2.1

In de landen die de tussenvorm kennen, genieten de zelfstandige medewerkers enerzijds een reeks rechten die de „gewone” zelfstandigen niet hebben, maar anderzijds zijn die rechten van minder gehalte dan die van werknemers. Zo kunnen de rechten van economisch afhankelijke zelfstandigen betrekking hebben op de sociale bescherming. Ook kunnen ze worden afgeleid uit de garanties die werknemers krachtens het arbeidsrecht genieten. Wat dit betreft kunnen ze betrekking hebben op de individuele betrekkingen tussen de werkende en zijn cliënt (minimumloon, arbeidsduur, enzovoort), maar ook leiden tot erkenning van het recht van economisch afhankelijke zelfstandigen om zich te organiseren en collectief hun rechten en beroepsmatige belangen te beschermen. Dat illustreert alleen maar dat afhankelijkheid, zelfs wanneer deze slechts van economische en niet van juridische aard is, een speciale bescherming wettigt.

| 4.2.2 | In de betrokken landen kan een tussenniveau van sociale bescherming bestaan dat hoger ligt dan de bescherming van „gewone zelfstandige arbeidskrachten”. In bijv. Italië geldt dat voor projectmedewerkers. In geval van zwangerschap, ziekte, arbeidsongevallen en pensionsering genieten zij garanties die steeds dichter tegen die van werknemers aan komen te liggen. Hetzelfde geldt voor het VK, waar de „workers” in geval van ziekte een wettelijke uitkering krijgen. |
| --- | --- |

4.2.2

In de betrokken landen kan een tussenniveau van sociale bescherming bestaan dat hoger ligt dan de bescherming van „gewone zelfstandige arbeidskrachten”. In bijv. Italië geldt dat voor projectmedewerkers. In geval van zwangerschap, ziekte, arbeidsongevallen en pensionsering genieten zij garanties die steeds dichter tegen die van werknemers aan komen te liggen. Hetzelfde geldt voor het VK, waar de „workers” in geval van ziekte een wettelijke uitkering krijgen.

| 4.2.3 | Wat de beroepsstatus de regels voor de uitoefening van zijn beroepsactiviteit betreft geniet de zelfstandige maar economisch afhankelijke medewerker over het algemeen een gedeelte van de bescherming die voor de gewone werknemers is weggelegd. |
| --- | --- |

4.2.3

Wat de beroepsstatus de regels voor de uitoefening van zijn beroepsactiviteit betreft geniet de zelfstandige maar economisch afhankelijke medewerker over het algemeen een gedeelte van de bescherming die voor de gewone werknemers is weggelegd.

| 4.2.4 | Los van deze algemene opmerking dient evenwel te worden beseft dat de omvang van de bescherming van de „zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht” significant van land tot land varieert. Zo zijn in het VK de „workers” beschermd op het gebied van minimumloon, arbeidsduur en vakantie. Het veel ambitieuzere Spaanse statuut kent die arbeidskracht het volgende toe:






  — | rechten in verband met de uitoefening van zijn beroepsactiviteit: recht op rusttijden en vakantiedagen; |
| --- | --- | --- |

4.2.4

Los van deze algemene opmerking dient evenwel te worden beseft dat de omvang van de bescherming van de „zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht” significant van land tot land varieert. Zo zijn in het VK de „workers” beschermd op het gebied van minimumloon, arbeidsduur en vakantie. Het veel ambitieuzere Spaanse statuut kent die arbeidskracht het volgende toe:

—

rechten in verband met de uitoefening van zijn beroepsactiviteit: recht op rusttijden en vakantiedagen;

| — | rechten in verband met het verbreken van het contract met zijn opdrachtgever: zo mag de cliënt het contract uitsluitend om een gegronde reden opzeggen. Ontbreekt die reden, dan heeft de arbeidskracht recht op schadevergoeding. |
| --- | --- |

—

rechten in verband met het verbreken van het contract met zijn opdrachtgever: zo mag de cliënt het contract uitsluitend om een gegronde reden opzeggen. Ontbreekt die reden, dan heeft de arbeidskracht recht op schadevergoeding.

| 4.2.5 | Los van de specifieke bescherming van de economisch afhankelijke arbeidskrachten zou er, zoals de Raad in zijn Aanbeveling van 18 februari 2003 bepleit, voor alle zelfstandige arbeidskrachten in de Unie een minimumniveau aan sociale bescherming moeten komen. Daarbij valt bijv. te denken aan sociale zekerheid, beroepsopleiding of toegang tot mogelijkheden om arbeidsongevallen te voorkomen. Zulks om voor een basisdekking op sociaal gebied te zorgen voor alle werkenden, los van de rechtsvorm op basis waarvan zij hun activiteit uitoefenen. |
| --- | --- |

4.2.5

Los van de specifieke bescherming van de economisch afhankelijke arbeidskrachten zou er, zoals de Raad in zijn Aanbeveling van 18 februari 2003 bepleit, voor alle zelfstandige arbeidskrachten in de Unie een minimumniveau aan sociale bescherming moeten komen. Daarbij valt bijv. te denken aan sociale zekerheid, beroepsopleiding of toegang tot mogelijkheden om arbeidsongevallen te voorkomen. Zulks om voor een basisdekking op sociaal gebied te zorgen voor alle werkenden, los van de rechtsvorm op basis waarvan zij hun activiteit uitoefenen.

5.   Aspecten van de erkenning van zelfstandig werk in economische afhankelijkheid

5.1   Loondienst en zelfstandig maar economisch afhankelijk werk: concurrentie of complementariteit?

| 5.1.1 | Zoals we hebben gezien is de categorie zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht slechts in de wetgeving van een minderheid van de lidstaten erkend. Los van de uiteenlopende economische en sociale situatie in de respectieve lidstaten vormt deze stand van zaken een weerspiegeling van legitieme reserves ten aanzien van dergelijke intermediaire statussen. Zelfs al worden de juridische categorieën in kwestie duidelijk omschreven, dan nog zou kunnen worden gevreesd dat de erkenning van de zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht er in de praktijk toe leidt dat zij die de werknemerstatus genieten via bedrijfsstrategieën voor uitbesteding van werk tot zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskrachten worden omgevormd. In Italië is dat tot op zekere hoogte al het geval geweest. De overheid aldaar ging in 2003 met projectcontracten werken met als doel zelfstandige medewerkers aan het werknemersbestand toe te voegen. Vervolgens nam van 2003 tot 2005 het aantal oneigenlijke ondergeschikten aanzienlijk toe. Bezorgdheid dienaangaande is waarschijnlijk de reden waarom in verschillende lidstaten de overheden en de sociale partners fel gekant zijn tegen de invoering van statussen die zich tussen die van werknemer en klassieke zelfstandige situeren. Zo nam de Britse TUC tijdens zijn congres van 2009 een motie aan waarin ervoor werd gepleit om het aantal arbeidsstatussen in het VK tot twee te beperken: werknemer en zelfstandige arbeidskracht. |
| --- | --- |

5.1.1

Zoals we hebben gezien is de categorie zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht slechts in de wetgeving van een minderheid van de lidstaten erkend. Los van de uiteenlopende economische en sociale situatie in de respectieve lidstaten vormt deze stand van zaken een weerspiegeling van legitieme reserves ten aanzien van dergelijke intermediaire statussen. Zelfs al worden de juridische categorieën in kwestie duidelijk omschreven, dan nog zou kunnen worden gevreesd dat de erkenning van de zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskracht er in de praktijk toe leidt dat zij die de werknemerstatus genieten via bedrijfsstrategieën voor uitbesteding van werk tot zelfstandige maar economisch afhankelijke arbeidskrachten worden omgevormd. In Italië is dat tot op zekere hoogte al het geval geweest. De overheid aldaar ging in 2003 met projectcontracten werken met als doel zelfstandige medewerkers aan het werknemersbestand toe te voegen. Vervolgens nam van 2003 tot 2005 het aantal oneigenlijke ondergeschikten aanzienlijk toe. Bezorgdheid dienaangaande is waarschijnlijk de reden waarom in verschillende lidstaten de overheden en de sociale partners fel gekant zijn tegen de invoering van statussen die zich tussen die van werknemer en klassieke zelfstandige situeren. Zo nam de Britse TUC tijdens zijn congres van 2009 een motie aan waarin ervoor werd gepleit om het aantal arbeidsstatussen in het VK tot twee te beperken: werknemer en zelfstandige arbeidskracht.

| 5.1.2 | Het denkproces over de erkenning van arbeid zelfstandige in economische afhankelijkheid kan niet helemaal los worden gezien van schijnzelfstandigheid. Dit laatste verschijnsel is in een aantal lidstaten een realiteit in met name sectoren als de bouw, waar die illegale praktijk dusdanig wijd verbreid is dat de Europese sociale partners in die sector onlangs een gemeenschappelijk standpunt hebben ingenomen. Het valt niet te ontkennen dat er werkenden bestaan die formeel (vooral vanwege de benaming die partijen hun relatie hebben gegeven) onafhankelijk zijn, maar die hun activiteiten uitvoeren onder werknemersvoorwaarden. Dit soort situaties doet zich vaak voor wanneer een werkgever een arbeidskracht als zelfstandige opvoert om arbeidsrechtelijke of sociale-zekerheidsvoorschriften te ontduiken. Daarom heeft de IAO in haar Aanbeveling 198 (12) de lidstaten ertoe opgeroepen om schijnzelfstandigheid te bestrijden door duidelijke criteria in hun wetgeving op te nemen aan de hand waarvan een arbeidrelatie als stoelend op een arbeidsovereenkomst kan worden gekwalificeerd. Het gaat hier zonder meer om een primordiale kwestie, die echter wel losstaat van zelfstandig verricht maar economisch afhankelijk werk. Ook in de landen die deze arbeidsrelatie erkennen, verschilt deze in juridisch opzicht van een werkgever/werknemer-relatie (de arbeidsovereenkomst). Anders gezegd, er kan slechts sprake zijn van zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid indien de definitie ervan duidelijk verschilt van werk verricht in het kader van een arbeidscontract. In dit verband speelt het criterium van juridische ondergeschiktheid stellig een cruciale rol. Werkt een persoon onder de voorwaarden van een arbeidsovereenkomst, dan zou hij niet als zelfstandige maar economisch afhankelijk aangemerkt moeten kunnen worden. Dit betekent uiteraard, zoals de IAO aanbeveelt, dat het nationale recht een zo duidelijk en nauwkeurig mogelijke definitie van werknemer moet bevatten. Met andere worden, werk verricht door een zelfstandige maar economisch afhankelijk persoon en werk verricht door een werknemer moeten kunnen worden onderscheiden en dat vergt dus twee duidelijke definities. Dit impliceert tevens dat de middelen om op de naleving van de wet toe te zien efficiënt dienen te zijn. Is dat alles het geval, dan kan de erkenning van de status van economisch afhankelijke arbeidskracht het mogelijk maken om niet de schijn- maar de echte zelfstandige beter te beschermen en kan die status een aanvulling op de werknemersstatus zijn. |
| --- | --- |

5.1.2

Het denkproces over de erkenning van arbeid zelfstandige in economische afhankelijkheid kan niet helemaal los worden gezien van schijnzelfstandigheid. Dit laatste verschijnsel is in een aantal lidstaten een realiteit in met name sectoren als de bouw, waar die illegale praktijk dusdanig wijd verbreid is dat de Europese sociale partners in die sector onlangs een gemeenschappelijk standpunt hebben ingenomen. Het valt niet te ontkennen dat er werkenden bestaan die formeel (vooral vanwege de benaming die partijen hun relatie hebben gegeven) onafhankelijk zijn, maar die hun activiteiten uitvoeren onder werknemersvoorwaarden. Dit soort situaties doet zich vaak voor wanneer een werkgever een arbeidskracht als zelfstandige opvoert om arbeidsrechtelijke of sociale-zekerheidsvoorschriften te ontduiken. Daarom heeft de IAO in haar Aanbeveling 198 (12) de lidstaten ertoe opgeroepen om schijnzelfstandigheid te bestrijden door duidelijke criteria in hun wetgeving op te nemen aan de hand waarvan een arbeidrelatie als stoelend op een arbeidsovereenkomst kan worden gekwalificeerd. Het gaat hier zonder meer om een primordiale kwestie, die echter wel losstaat van zelfstandig verricht maar economisch afhankelijk werk. Ook in de landen die deze arbeidsrelatie erkennen, verschilt deze in juridisch opzicht van een werkgever/werknemer-relatie (de arbeidsovereenkomst). Anders gezegd, er kan slechts sprake zijn van zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid indien de definitie ervan duidelijk verschilt van werk verricht in het kader van een arbeidscontract. In dit verband speelt het criterium van juridische ondergeschiktheid stellig een cruciale rol. Werkt een persoon onder de voorwaarden van een arbeidsovereenkomst, dan zou hij niet als zelfstandige maar economisch afhankelijk aangemerkt moeten kunnen worden. Dit betekent uiteraard, zoals de IAO aanbeveelt, dat het nationale recht een zo duidelijk en nauwkeurig mogelijke definitie van werknemer moet bevatten. Met andere worden, werk verricht door een zelfstandige maar economisch afhankelijk persoon en werk verricht door een werknemer moeten kunnen worden onderscheiden en dat vergt dus twee duidelijke definities. Dit impliceert tevens dat de middelen om op de naleving van de wet toe te zien efficiënt dienen te zijn. Is dat alles het geval, dan kan de erkenning van de status van economisch afhankelijke arbeidskracht het mogelijk maken om niet de schijn- maar de echte zelfstandige beter te beschermen en kan die status een aanvulling op de werknemersstatus zijn.

| 5.1.3 | Verder is het voorstelbaar dat, wanneer zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid eenmaal erkend is, de commerciële relatie tussen de zelfstandige en zijn cliënt zich dusdanig ontwikkelt dat eerstgenoemde in wezen bij de tweede, en voor zijn rekening, een vaste post bezet. Weliswaar is er in een dergelijk geval in het begin sprake van een commerciële relatie, maar de ontwikkeling ervan op min of meer lange termijn zou er toe moeten kunnen leiden dat de zelfstandige gewoon in dienst treedt bij zijn voormalige opdrachtgever. |
| --- | --- |

5.1.3

Verder is het voorstelbaar dat, wanneer zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid eenmaal erkend is, de commerciële relatie tussen de zelfstandige en zijn cliënt zich dusdanig ontwikkelt dat eerstgenoemde in wezen bij de tweede, en voor zijn rekening, een vaste post bezet. Weliswaar is er in een dergelijk geval in het begin sprake van een commerciële relatie, maar de ontwikkeling ervan op min of meer lange termijn zou er toe moeten kunnen leiden dat de zelfstandige gewoon in dienst treedt bij zijn voormalige opdrachtgever.

5.2   De door de erkenning van zelfstandige in economische afhankelijkheid arbeid geboden mogelijkheden

| 5.2.1 | De erkenning van de nieuwe status vormt in de lidstaten die daartoe zijn overgegaan het middel om meer rechtsbescherming te bieden aan arbeidskrachten die de werknemerstatus ontberen. Die mensen zijn werkelijk onafhankelijk, maar zij missen economische bescherming in die zin dat zij dat zij niet voor meerdere opdrachtgevers kunnen werken. Daarom kan die erkenning, los van bescherming aangaande sociale zekerheid en beroepsstatus, ook een middel vormen om de ondernemingsgeest en -vrijheid te stimuleren. Zo zou het kunnen zijn dat de „nieuwe” zelfstandige specifiek bij zijn bedrijfsvoering wordt ondersteund (advies, financiële bijstand). Dat zou hem eventueel de gelegenheid bieden om zijn eigen bedrijf te ontwikkelen en dus uit de situatie van economische afhankelijkheid te geraken. |
| --- | --- |

5.2.1

De erkenning van de nieuwe status vormt in de lidstaten die daartoe zijn overgegaan het middel om meer rechtsbescherming te bieden aan arbeidskrachten die de werknemerstatus ontberen. Die mensen zijn werkelijk onafhankelijk, maar zij missen economische bescherming in die zin dat zij dat zij niet voor meerdere opdrachtgevers kunnen werken. Daarom kan die erkenning, los van bescherming aangaande sociale zekerheid en beroepsstatus, ook een middel vormen om de ondernemingsgeest en -vrijheid te stimuleren. Zo zou het kunnen zijn dat de „nieuwe” zelfstandige specifiek bij zijn bedrijfsvoering wordt ondersteund (advies, financiële bijstand). Dat zou hem eventueel de gelegenheid bieden om zijn eigen bedrijf te ontwikkelen en dus uit de situatie van economische afhankelijkheid te geraken.

| 5.2.2 | Ten slotte bestaat het gevaar dat in het denkproces over deze nieuwe arbeidsvorm de consumentenbelangen over het hoofd worden gezien. De dienstverlening aan de consument wordt vaak mede verzorgd door ketens van onderaannemers, en die bestaan mede uit zowel echte zelfstandigen als economisch afhankelijken. Neemt bijv. de consument contact op met een groot bedrijf om een installatie te plaatsen (gas, elektriciteit, telefoon of digitale TV) of om een apparaat te controleren of te herstellen, dan komt bij hem vaak een zelfstandige over de vloer die zich namens dat bedrijf presenteert maar volledig aansprakelijk is voor de kwaliteit van de dienstverlening. Het grootbedrijf heeft vaak een dominante positie op (oligopolistische) markten en kan daarmee harde voorwaarden opleggen betreffende de door de onderaannemer in rekening te brengen prijs, waardoor de gebruikelijke winstmarge van de verleende dienst fors in het gedrang komt. In dat geval moet de onderaannemer kiezen tussen of de nodige winst behalen of een kwalitatief hoogwaardige dienst verlenen. Tegen deze achtergrond draagt erkenning van zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid bij tot evenwicht in de contractuele relatie tussen de zelfstandige en zijn opdrachtgever, vermindering van de druk op de zelfstandige en een betere dienstverlening aan de consument. |
| --- | --- |

5.2.2

Ten slotte bestaat het gevaar dat in het denkproces over deze nieuwe arbeidsvorm de consumentenbelangen over het hoofd worden gezien. De dienstverlening aan de consument wordt vaak mede verzorgd door ketens van onderaannemers, en die bestaan mede uit zowel echte zelfstandigen als economisch afhankelijken. Neemt bijv. de consument contact op met een groot bedrijf om een installatie te plaatsen (gas, elektriciteit, telefoon of digitale TV) of om een apparaat te controleren of te herstellen, dan komt bij hem vaak een zelfstandige over de vloer die zich namens dat bedrijf presenteert maar volledig aansprakelijk is voor de kwaliteit van de dienstverlening. Het grootbedrijf heeft vaak een dominante positie op (oligopolistische) markten en kan daarmee harde voorwaarden opleggen betreffende de door de onderaannemer in rekening te brengen prijs, waardoor de gebruikelijke winstmarge van de verleende dienst fors in het gedrang komt. In dat geval moet de onderaannemer kiezen tussen of de nodige winst behalen of een kwalitatief hoogwaardige dienst verlenen. Tegen deze achtergrond draagt erkenning van zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid bij tot evenwicht in de contractuele relatie tussen de zelfstandige en zijn opdrachtgever, vermindering van de druk op de zelfstandige en een betere dienstverlening aan de consument.

5.3   Zelfstandige in economische afhankelijkheid verrichte arbeid is een Europese kwestie

| 5.3.1 | Het uiteenlopen van nationale professionele statussen in de Unie doet onvermijdelijk afbreuk aan de werking van de interne markt en wel vooral wanneer het om grensoverschrijdende dienstverlening gaat. Dit speelt met name wanneer de zelfstandige een dienst in een andere dan zijn lidstaat van oorsprong verricht. Hij is namelijk geen werknemer en dus zijn de regels van laatstgenoemde lidstaat van toepassing (13). Die situatie is daadwerkelijk een Europese kwestie. |
| --- | --- |

5.3.1

Het uiteenlopen van nationale professionele statussen in de Unie doet onvermijdelijk afbreuk aan de werking van de interne markt en wel vooral wanneer het om grensoverschrijdende dienstverlening gaat. Dit speelt met name wanneer de zelfstandige een dienst in een andere dan zijn lidstaat van oorsprong verricht. Hij is namelijk geen werknemer en dus zijn de regels van laatstgenoemde lidstaat van toepassing (13). Die situatie is daadwerkelijk een Europese kwestie.

| 5.3.2 | Meer in het algemeen bevestigt de in oktober 2007 gepubliceerde analyse van de Europese sociale partners (14) dat de werkgelegenheid zich als gevolg van veranderingen bij productiebedrijven steeds meer in de dienstensector concentreert. Die analyse geeft voeding aan de gedachte dat de moderne vormen van arbeids- en productieorganisatie moeten uitmonden in een heroverweging van de notie van ondergeschiktheid in arbeidsverhoudingen, waarbij deze niet alleen als een juridisch concept wordt opgevat. |
| --- | --- |

5.3.2

Meer in het algemeen bevestigt de in oktober 2007 gepubliceerde analyse van de Europese sociale partners (14) dat de werkgelegenheid zich als gevolg van veranderingen bij productiebedrijven steeds meer in de dienstensector concentreert. Die analyse geeft voeding aan de gedachte dat de moderne vormen van arbeids- en productieorganisatie moeten uitmonden in een heroverweging van de notie van ondergeschiktheid in arbeidsverhoudingen, waarbij deze niet alleen als een juridisch concept wordt opgevat.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Key Challenges facing European labour markets: a joint analysis of the European social partners.

1

(2)  Zie het verslag van de EIRO (European Industrial Relations Observatory), „Self-employed workers: industrial relations and working conditions”, 2009, blz. 11.

2

(3)  Zie het in noot 2 genoemde verslag van de EIRO.

3

(4)  Richtlijn 2005/36/EG van 7 september 2005 bevat in inleidende overweging 43 een definitie van vrije beroepen.

4

(5)  In vergelijking met de verschillende definities van EUROSTAT in dit verband.

5

(6)  Een aantal punten van die Aanbeveling zijn van belang voor het onderwerp van dit advies:

6

| — | erkend wordt dat zelfstandigen en werknemers op dezelfde werkplek werkzaam kunnen zijn (punten 4 en 5); |
| --- | --- |

—

erkend wordt dat zelfstandigen en werknemers op dezelfde werkplek werkzaam kunnen zijn (punten 4 en 5);

| — | bevestigd wordt dat werkenden die hun beroepswerkzaamheden niet uitoefenen op grond van een arbeidsverhouding met een werkgever in de regel niet zijn beschermd (punt 5); |
| --- | --- |

—

bevestigd wordt dat werkenden die hun beroepswerkzaamheden niet uitoefenen op grond van een arbeidsverhouding met een werkgever in de regel niet zijn beschermd (punt 5);

| — | zelfstandigen kunnen aan dezelfde risico's blootgesteld zijn als werknemers; |
| --- | --- |

—

zelfstandigen kunnen aan dezelfde risico's blootgesteld zijn als werknemers;

| — | in de slotaanbevelingen wordt erop gewezen dat er via de vertegenwoordigende organisaties bewustmakingscampagnes moeten worden georganiseerd. |
| --- | --- |

—

in de slotaanbevelingen wordt erop gewezen dat er via de vertegenwoordigende organisaties bewustmakingscampagnes moeten worden georganiseerd.

(7)  Transformatie van arbeid en de toekomst van het arbeidsrecht in Europa, Europese Commissie, 1999.

7

(8)  Groenboek – De modernisering van het arbeidsrecht met het oog op de uitdagingen van de 21e eeuw (COM(2006) 708 def).

8

e

(9)  Advies van 30 mei 2007 over het Groenboek – De modernisering van het arbeidsrecht met het oog op de uitdagingen van de 21e eeuw; rapporteur: de heer Retureau (PB C 175 van 27 juli 2007, blz. 65), par. 3.1.4.

9

(10)  Zie artikel 11 van de Spaanse wet van 11 juli 2007 betreffende de status van zelfstandigenwerk.

10

(11)  A. Perulli, Travail économiquement dépendant / parasubordination: les aspects juridiques, sociaux et économiques, rapport voor de Europese Commissie, 2003.

11

(12)  Aanbeveling inzake de arbeidsverhoudingen, 2006.

12

(13)  Zie met name inleidende overweging 87 van Richtlijn 2006/123/EG betreffende diensten op de interne markt.

13

(14)  Key Challenges facing European labour markets: a joint analysis of the European social partners.

14

---

BIJLAGE

bij het advies van Europees Economisch en Sociaal Comité

De volgende tekstgedeelten uit het afdelingsadvies zijn geschrapt naar aanleiding van door de voltallige vergadering goedgekeurde wijzigingen, maar konden wel rekenen op minstens een kwart van de uitgebrachte stemmen:

Paragraaf 1.2

| 1.2 | Er moet een aanzet worden gegeven tot studies met behulp waarvan de nationale ervaringen met dat werk nauwkeurig kunnen worden beoordeeld. Aan de hand van dergelijke evaluaties zouden de prioriteiten in kaart moeten kunnen gebracht op het gebied van de bescherming van zelfstandige medewerkers, de risico's die zijn verbonden aan de erkenning van deze nieuwe juridische categorie en de modaliteiten aangaande collectieve vertegenwoordiging van deze personen.
  Stemuitslag: 101 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 93 tegen, bij 5 onthoudingen. |
| --- | --- |

1.2

Er moet een aanzet worden gegeven tot studies met behulp waarvan de nationale ervaringen met dat werk nauwkeurig kunnen worden beoordeeld. Aan de hand van dergelijke evaluaties zouden de prioriteiten in kaart moeten kunnen gebracht op het gebied van de bescherming van zelfstandige medewerkers, de risico's die zijn verbonden aan de erkenning van deze nieuwe juridische categorie en de modaliteiten aangaande collectieve vertegenwoordiging van deze personen.

Stemuitslag: 101 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 93 tegen, bij 5 onthoudingen.

Paragraaf 1.6

| 1.6 | Nagedacht moet worden over de formulering, op Europees niveau, van een geheel aan gemeenschappelijke rechten voor alle werkenden, in loondienst of niet. Op basis daarvan zouden verschillende beschermingsconstructies kunnen worden verduidelijkt in het licht van de mate van afhankelijkheid van een werkende: werkelijk economische onafhankelijkheid, de werknemerstatus en werk dat juridisch in onafhankelijkheid maar economisch gezien afhankelijk wordt verricht. Deze aanpak krijgt al min of meer gestalte in de lidstaten die een tussencategorie werkenden hebben erkend. Het zou dienstig zijn wanneer de Commissie een mededeling ter zake zou uitbrengen.
  Stemuitslag: 108 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 88 tegen, bij 7 onthoudingen. |
| --- | --- |

1.6

Nagedacht moet worden over de formulering, op Europees niveau, van een geheel aan gemeenschappelijke rechten voor alle werkenden, in loondienst of niet. Op basis daarvan zouden verschillende beschermingsconstructies kunnen worden verduidelijkt in het licht van de mate van afhankelijkheid van een werkende: werkelijk economische onafhankelijkheid, de werknemerstatus en werk dat juridisch in onafhankelijkheid maar economisch gezien afhankelijk wordt verricht. Deze aanpak krijgt al min of meer gestalte in de lidstaten die een tussencategorie werkenden hebben erkend. Het zou dienstig zijn wanneer de Commissie een mededeling ter zake zou uitbrengen.

Stemuitslag: 108 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 88 tegen, bij 7 onthoudingen.

Paragraaf 2 (Inleiding)

Iemand die als zelfstandige werkt onderscheidt zich van een persoon die zijn activiteiten in afhankelijkheid van een ander uitoefent. Dit op het eerste gezicht eenvoudige onderscheid kan niet verhullen dat werk als zelfstandige uitermate uiteenlopende sociale en economische situaties omvat, die beslist niet over één kam kunnen worden geschoren. Van een dergelijk breed scala aan zelfstandige beroepen is in alle lidstaten sprake. Het lijkt evenwel dat naast de lang bestaande en van oudsher in de Unie als zelfstandige beroepen aangemerkte activiteiten er de laatste tijd, als gevolg van de ontwikkeling van de economieën en de nationale arbeidsmarkten, nieuwe vormen van zelfstandigheid opduiken. Dit advies gaat over die nieuwe vormen. Binnen deze nieuwe categorieën vallen vooral de arbeidskrachten op die, zonder in juridisch opzicht ondergeschikt te zijn, hun activiteiten uitoefenen in een situatie van economisch afhankelijkheid van hun cliënten en/of opdrachtgevers. Dat heet vandaag de dag werk in economische afhankelijkheid en Afhankelijke contractanten staant centraal in dit advies. Het Comité is in dit verband vooral geïnteresseerd in wat die nieuwe vormen in de praktijk nu precies inhouden om te kunnen beoordelen wanneer de economische onafhankelijkheid van een arbeidskracht in het gedrang kan komen. Daarbij gaat het Comité niet zozeer in op zwartwerk of schijnzelfstandigheid in de beperkte zin des woords, hoewel beide verschijnselen soms ogenschijnlijke of concrete kenmerken gemeen kunnen hebben met zelfstandige arbeidskrachten die economisch afhankelijk zijn.

Stemuitslag: 105 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 92 tegen, bij 10 onthoudingen.

Paragraaf 5.1.3

| 5.1.3 | Verder is het voorstelbaar dat, wanneer economisch afhankelijke arbeid eenmaal erkend is, de commerciële relatie tussen de zelfstandige en zijn cliënt zich dusdanig ontwikkelt dat eerstgenoemde in wezen bij de tweede, en voor zijn rekening, een vaste post bezet. Weliswaar is er in een dergelijk geval in het begin sprake van een commerciële relatie, maar de ontwikkeling ervan op min of meer lange termijn zou er toe moeten kunnen leiden dat de zelfstandige gewoon in dienst treedt bij zijn voormalige opdrachtgever. Zo zou het dus mogelijk moeten zijn dat een gedurende een bepaalde periode voortdurend met één en dezelfde klant reeks gesloten contracten erin uitmondt dat de relatie opnieuw wordt gekwalificeerd, en wel als gebaseerd zijnde op een arbeidsovereenkomst. Dit is met name noodzakelijk omdat de status van economisch afhankelijke zelfstandige vaak niet op een vrije keuze berust, maar het resultaat is van uitbesteding van productie of herstructureringen die met het verdwijnen van vaste banen gaan.
  Stemuitslag: 105 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 92 tegen, bij 5 onthoudingen. |
| --- | --- |

5.1.3

Verder is het voorstelbaar dat, wanneer economisch afhankelijke arbeid eenmaal erkend is, de commerciële relatie tussen de zelfstandige en zijn cliënt zich dusdanig ontwikkelt dat eerstgenoemde in wezen bij de tweede, en voor zijn rekening, een vaste post bezet. Weliswaar is er in een dergelijk geval in het begin sprake van een commerciële relatie, maar de ontwikkeling ervan op min of meer lange termijn zou er toe moeten kunnen leiden dat de zelfstandige gewoon in dienst treedt bij zijn voormalige opdrachtgever. Zo zou het dus mogelijk moeten zijn dat een gedurende een bepaalde periode voortdurend met één en dezelfde klant reeks gesloten contracten erin uitmondt dat de relatie opnieuw wordt gekwalificeerd, en wel als gebaseerd zijnde op een arbeidsovereenkomst. Dit is met name noodzakelijk omdat de status van economisch afhankelijke zelfstandige vaak niet op een vrije keuze berust, maar het resultaat is van uitbesteding van productie of herstructureringen die met het verdwijnen van vaste banen gaan.

Stemuitslag: 105 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 92 tegen, bij 5 onthoudingen.

Paragraaf 5.2.2

| 5.2.2 | Voorts kan de erkenning van economisch afhankelijke arbeid een aanknopingspunt zijn voor een goede organisatie en collectieve vertegenwoordiging van deze nieuwe categorie. De nieuwe zelfstandigen zijn vaak geïsoleerd en hun specifieke professionele belangen worden daarom niet altijd door de nationale beroepsorganisaties behartigd.
  Stemuitslag: 106 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 91 tegen, bij 5 onthoudingen. |
| --- | --- |

5.2.2

Voorts kan de erkenning van economisch afhankelijke arbeid een aanknopingspunt zijn voor een goede organisatie en collectieve vertegenwoordiging van deze nieuwe categorie. De nieuwe zelfstandigen zijn vaak geïsoleerd en hun specifieke professionele belangen worden daarom niet altijd door de nationale beroepsorganisaties behartigd.

Stemuitslag: 106 stemmen voor wijziging van de paragraaf en 91 tegen, bij 5 onthoudingen.

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

462e plenaire zitting op 28 en 29 april 2010

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/53 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/53

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Het Groenboek — Hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid”

(COM(2009) 163 definitief)

2011/C 18/09

Rapporteur: mevrouw SÁNCHEZ MIGUEL

De Europese Commissie heeft op 22 april 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over het

Groenboek - Hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid

COM(2009) 163 final.

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 maart 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april 2010) onderstaand advies met 141 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 6 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1 | De voornaamste conclusie van het Groenboek luidt dat het gemeenschappelijk visserijbeleid in zijn huidige vorm er niet in geslaagd is de problemen die tijdens de hervorming van 2002 in kaart waren gebracht, op te lossen. De vernieuwingen hebben geen tastbaar effect gehad op de zwaarste problemen zoals de overcapaciteit van de vloten, de overbevissing en de dalende vangsten. De Commissie beklemtoont dat zij met de voorgestelde nieuwe hervorming een eind wil maken aan de „stapsgewijze fragmentarische” aanpak die de vorige hervormingen kenmerkten. |
| --- | --- |

1.1

De voornaamste conclusie van het Groenboek luidt dat het gemeenschappelijk visserijbeleid in zijn huidige vorm er niet in geslaagd is de problemen die tijdens de hervorming van 2002 in kaart waren gebracht, op te lossen. De vernieuwingen hebben geen tastbaar effect gehad op de zwaarste problemen zoals de overcapaciteit van de vloten, de overbevissing en de dalende vangsten. De Commissie beklemtoont dat zij met de voorgestelde nieuwe hervorming een eind wil maken aan de „stapsgewijze fragmentarische” aanpak die de vorige hervormingen kenmerkten.

| 1.2 | Het Comité vindt dat met de nieuwe maatregelen gestreefd moet worden naar behoud van werkgelegenheid en territoriale samenhang en dat bij de afbakening van de strategische doelstellingen de economische, sociale en milieuaspecten met elkaar in evenwicht moeten worden gebracht; zo dienen alle schakels in de visserijketen verantwoordelijkheid en duurzaamheid hoog in het vaandel te dragen. |
| --- | --- |

1.2

Het Comité vindt dat met de nieuwe maatregelen gestreefd moet worden naar behoud van werkgelegenheid en territoriale samenhang en dat bij de afbakening van de strategische doelstellingen de economische, sociale en milieuaspecten met elkaar in evenwicht moeten worden gebracht; zo dienen alle schakels in de visserijketen verantwoordelijkheid en duurzaamheid hoog in het vaandel te dragen.

| 1.3 | De hervorming van het GVB moet m.n. worden toegespitst op de volgende punten (waarop in het hoofdstuk bijzondere opmerkingen dieper wordt ingegaan):






  — | invoering van een gedifferentieerde visserijregeling voor de kleinschalige vloten; |
| --- | --- | --- |

1.3

De hervorming van het GVB moet m.n. worden toegespitst op de volgende punten (waarop in het hoofdstuk bijzondere opmerkingen dieper wordt ingegaan):

—

invoering van een gedifferentieerde visserijregeling voor de kleinschalige vloten;

| — | invoering van een sociaal hoofdstuk zodat de arbeidsvoorwaarden van de vissers op elkaar kunnen worden afgestemd; |
| --- | --- |

—

invoering van een sociaal hoofdstuk zodat de arbeidsvoorwaarden van de vissers op elkaar kunnen worden afgestemd;

| — | verbetering van de marktvoorwaarden en de handelspraktijken; |
| --- | --- |

—

verbetering van de marktvoorwaarden en de handelspraktijken;

| — | verenigbaarheid met het beleid inzake het mariene milieu, wat ook impliceert dat meer en efficiënter onderzoek wordt verricht dat van praktisch nut is voor het visserijbeleid; |
| --- | --- |

—

verenigbaarheid met het beleid inzake het mariene milieu, wat ook impliceert dat meer en efficiënter onderzoek wordt verricht dat van praktisch nut is voor het visserijbeleid;

| — | volledige integratie van het GVB in het kader van internationale instellingen (VN, FAO). |
| --- | --- |

—

volledige integratie van het GVB in het kader van internationale instellingen (VN, FAO).

2.   Regelgevingskader

| 2.1 | Conform art. 3, lid 1, sub d) van het VWEU, is de Unie exclusief bevoegd voor „de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid”. De met het Groenboek opgestarte raadpleging van de autoriteiten en andere betrokkenen moet fungeren als leidraad bij de uitwerking van de nieuwe beleidsmaatregelen. Dit is een efficiënte manier om ervoor te zorgen dat alle partijen zich mee gaan inzetten voor de naleving van de vastgelegde regels. |
| --- | --- |

2.1

Conform art. 3, lid 1, sub d) van het VWEU, is de Unie exclusief bevoegd voor „de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid”. De met het Groenboek opgestarte raadpleging van de autoriteiten en andere betrokkenen moet fungeren als leidraad bij de uitwerking van de nieuwe beleidsmaatregelen. Dit is een efficiënte manier om ervoor te zorgen dat alle partijen zich mee gaan inzetten voor de naleving van de vastgelegde regels.

| 2.2 | Sinds de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 2371/2002 is de Commissie er wel in geslaagd de problemen i.v.m. de instandhouding en duurzame exploitatie van de visbestanden op bepaalde punten geleidelijk aan te verbeteren door een aantal beheer- en herstelplannen en verordeningen inzake controle en tenuitvoerlegging goed te keuren. Ook heeft zij diverse mededelingen van cruciaal belang uitgebracht, m.n. mededeling COM(2007) 73 betreffende op rechten gebaseerde beheersinstrumenten in de visserijsector, waarin wordt getracht de bestaande nationale regelingen in kaart te brengen en aan de hand van goede praktijkvoorbeelden wordt nagegaan hoe de efficiëntie daarvan kan worden verbeterd. |
| --- | --- |

2.2

Sinds de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 2371/2002 is de Commissie er wel in geslaagd de problemen i.v.m. de instandhouding en duurzame exploitatie van de visbestanden op bepaalde punten geleidelijk aan te verbeteren door een aantal beheer- en herstelplannen en verordeningen inzake controle en tenuitvoerlegging goed te keuren. Ook heeft zij diverse mededelingen van cruciaal belang uitgebracht, m.n. mededeling COM(2007) 73 betreffende op rechten gebaseerde beheersinstrumenten in de visserijsector, waarin wordt getracht de bestaande nationale regelingen in kaart te brengen en aan de hand van goede praktijkvoorbeelden wordt nagegaan hoe de efficiëntie daarvan kan worden verbeterd.

3.   Analyse van de in het Groenboek aangekaarte vragen en aanzet tot een antwoord

3.1   Aanpak van de structurele problemen waarmee het GVB te maken heeft

3.1.1   Overcapaciteit van de vloot: streven naar evenwicht tussen rentabiliteit en duurzame werkgelegenheid

| 3.1.1.1 | Het Comité is het tot op zekere hoogte eens met de diagnose van de Commissie. Het erkent dat er in Europa nog steeds sprake is van zware overcapaciteit (vooral ook als we rekening houden met de technische vooruitgang) en dat we er tot nog toe niet in geslaagd zijn het tij te keren. Veralgemeningen zijn echter uit den boze en het Comité wil de al te negatieve balans van de Commissie dan ook nuanceren. Bepaalde lidstaten zijn er in meer of mindere mate wél in geslaagd de vlootcapaciteit te beperken. Hoe dan ook is duidelijk dat de gegevens inzake de situatie van de nationale vloten aan actualisering toe zijn. |
| --- | --- |

3.1.1.1

Het Comité is het tot op zekere hoogte eens met de diagnose van de Commissie. Het erkent dat er in Europa nog steeds sprake is van zware overcapaciteit (vooral ook als we rekening houden met de technische vooruitgang) en dat we er tot nog toe niet in geslaagd zijn het tij te keren. Veralgemeningen zijn echter uit den boze en het Comité wil de al te negatieve balans van de Commissie dan ook nuanceren. Bepaalde lidstaten zijn er in meer of mindere mate wél in geslaagd de vlootcapaciteit te beperken. Hoe dan ook is duidelijk dat de gegevens inzake de situatie van de nationale vloten aan actualisering toe zijn.

| 3.1.1.2 | Het Comité is voorstander van wetgevende maatregelen om de vlootcapaciteit te beperken en hamert op de noodzaak van dwingende maatregelen op het gebied van beheer en controle. Daartoe moeten door de lidstaten en de EU gezamenlijk te financieren aanpassingsplannen worden uitgewerkt. Bij de beperking van de capaciteit is het belangrijk dat zowel wordt gekeken naar de vangstmogelijkheden als naar de sociale en milieucriteria. Wel moet voorrang worden verleend aan de sociale en milieumaatregelen zoals het aanpassen van vaartuigen die niet-selectief of milieuonvriendelijk vistuig gebruiken, energie verslinden of in verhouding tot de vangst weinig werkgelegenheid verschaffen. Het idee van een eenmalige sloopsubsidie moet overigens nader worden bekeken, omdat slopen een niet te onderschatten sociale impact heeft. Ontmanteling van schepen mondt vaak uit in banenverlies, terwijl de vissers in de kou blijven staan. Het Comité verzet zich niet tegen de door de Commissie voorgestelde eenmalige sloopsubsidie, op voorwaarde dat zij niet alleen de eigenaars van de schepen maar ook de vissers die hun baan dreigen te verliezen, ten goede komt. Zo moet een dergelijke subsidie gepaard gaan met sociale maatregelen zoals steun voor opleiding en omscholing, zodat er aan het eind van de rit geen banenverlies is. Het Comité is het er dan ook mee eens dat de sector op termijn economisch op eigen benen moet kunnen staan en niet afhankelijk mag blijven van overheidssubsidies, die van tijdelijke aard moeten zijn, d.w.z. tot de structurele problemen in de sector zijn opgelost. |
| --- | --- |

3.1.1.2

Het Comité is voorstander van wetgevende maatregelen om de vlootcapaciteit te beperken en hamert op de noodzaak van dwingende maatregelen op het gebied van beheer en controle. Daartoe moeten door de lidstaten en de EU gezamenlijk te financieren aanpassingsplannen worden uitgewerkt. Bij de beperking van de capaciteit is het belangrijk dat zowel wordt gekeken naar de vangstmogelijkheden als naar de sociale en milieucriteria. Wel moet voorrang worden verleend aan de sociale en milieumaatregelen zoals het aanpassen van vaartuigen die niet-selectief of milieuonvriendelijk vistuig gebruiken, energie verslinden of in verhouding tot de vangst weinig werkgelegenheid verschaffen. Het idee van een eenmalige sloopsubsidie moet overigens nader worden bekeken, omdat slopen een niet te onderschatten sociale impact heeft. Ontmanteling van schepen mondt vaak uit in banenverlies, terwijl de vissers in de kou blijven staan. Het Comité verzet zich niet tegen de door de Commissie voorgestelde eenmalige sloopsubsidie, op voorwaarde dat zij niet alleen de eigenaars van de schepen maar ook de vissers die hun baan dreigen te verliezen, ten goede komt. Zo moet een dergelijke subsidie gepaard gaan met sociale maatregelen zoals steun voor opleiding en omscholing, zodat er aan het eind van de rit geen banenverlies is. Het Comité is het er dan ook mee eens dat de sector op termijn economisch op eigen benen moet kunnen staan en niet afhankelijk mag blijven van overheidssubsidies, die van tijdelijke aard moeten zijn, d.w.z. tot de structurele problemen in de sector zijn opgelost.

| 3.1.1.3 | Het Comité erkent dat marktinstrumenten zoals overdraagbare visserijrechten een nuttig wapen kunnen zijn in de strijd tegen de overcapaciteit van de vloten. Men is er in het verleden inderdaad soms in geslaagd om met dergelijke beheersinstrumenten de capaciteit in bepaalde landen en voor bepaalde visserijtakken terug te dringen, maar het Comité zou wel graag zien dat de Commissie aantoont dat een dergelijke maatregel gerechtvaardigd is en nadere details geeft over de bescherming die zij denkt in te bouwen om ongewenste gevolgen op het vlak van werkgelegenheid en ruimtelijke ordening te voorkomen. Het risico bestaat immers dat een handvol grote ondernemingen uiteindelijk over het leeuwendeel van de visserijrechten zal beschikken en dat de kleinschaligere visserijgemeenschappen met lege handen zullen overblijven. |
| --- | --- |

3.1.1.3

Het Comité erkent dat marktinstrumenten zoals overdraagbare visserijrechten een nuttig wapen kunnen zijn in de strijd tegen de overcapaciteit van de vloten. Men is er in het verleden inderdaad soms in geslaagd om met dergelijke beheersinstrumenten de capaciteit in bepaalde landen en voor bepaalde visserijtakken terug te dringen, maar het Comité zou wel graag zien dat de Commissie aantoont dat een dergelijke maatregel gerechtvaardigd is en nadere details geeft over de bescherming die zij denkt in te bouwen om ongewenste gevolgen op het vlak van werkgelegenheid en ruimtelijke ordening te voorkomen. Het risico bestaat immers dat een handvol grote ondernemingen uiteindelijk over het leeuwendeel van de visserijrechten zal beschikken en dat de kleinschaligere visserijgemeenschappen met lege handen zullen overblijven.

3.1.2   Betere afbakening van de strategische doelstellingen

| 3.1.2.1 | Het zou verkeerd zijn aan bepaalde van de strategische doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling van de visserij meer waarde toe te kennen dan aan andere. Er is integendeel juist een evenwichtige aanpak nodig waarbij op lange termijn evenveel aandacht uitgaat naar de economische, de sociale en de milieupijler. Het Comité wijst erop dat de Commissie net als bij de hervorming van 2002 in het Groenboek nauwelijks ingaat op de sociale dimensie van het toekomstige GVB, en deze niet uitdrukkelijk vermeld als een van de fundamentele strategische doelstellingen. |
| --- | --- |

3.1.2.1

Het zou verkeerd zijn aan bepaalde van de strategische doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling van de visserij meer waarde toe te kennen dan aan andere. Er is integendeel juist een evenwichtige aanpak nodig waarbij op lange termijn evenveel aandacht uitgaat naar de economische, de sociale en de milieupijler. Het Comité wijst erop dat de Commissie net als bij de hervorming van 2002 in het Groenboek nauwelijks ingaat op de sociale dimensie van het toekomstige GVB, en deze niet uitdrukkelijk vermeld als een van de fundamentele strategische doelstellingen.

| 3.1.2.2 | Een gestage verbetering van de bestanden en de stabilisering op een niveau dat duurzame exploitatie mogelijk maakt, moeten vergezeld gaan van sociaaleconomische effectbeoordelingen die het pleidooi voor meer financiële steun voor de sector onderbouwen. Deze steun moet met name gericht zijn op werkgelegenheid, op bedrijfsinvesteringen in innovatie en ontwikkeling, en op beroepsopleiding. Daarnaast moeten vissers ook tijdens het herstel van de bestanden op een behoorlijk inkomen kunnen rekenen. |
| --- | --- |

3.1.2.2

Een gestage verbetering van de bestanden en de stabilisering op een niveau dat duurzame exploitatie mogelijk maakt, moeten vergezeld gaan van sociaaleconomische effectbeoordelingen die het pleidooi voor meer financiële steun voor de sector onderbouwen. Deze steun moet met name gericht zijn op werkgelegenheid, op bedrijfsinvesteringen in innovatie en ontwikkeling, en op beroepsopleiding. Daarnaast moeten vissers ook tijdens het herstel van de bestanden op een behoorlijk inkomen kunnen rekenen.

3.1.3   Het besluitvormingskader opnieuw bekijken

| 3.1.3.1 | Het Comité staat volledig achter het streven om het besluitvormingsproces onder de loep te nemen en te kijken hoe het beleid begrijpelijker en doeltreffender kan worden gemaakt en in de kosten kan worden gesnoeid. Er moet onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds de grondbeginselen en de hoofddoelstellingen, waarover wordt beslist door de Raad - in samenspraak met het EP - en anderzijds de uitvoering, die wordt overgelaten aan de lidstaten, de Commissie of bepaalde – eventueel nieuw op te richten - decentrale besluitvormingsorganen die alle lokale betrokkenen vertegenwoordigen. Met de inspraak van de lokale en regionale overheden via decentralisatie van de besluitvorming over technische kwesties (microbeheer) lijkt het alvast de goede richting uit te gaan. Het Comité is zich ervan bewust dat de gedeelde bestanden en ecosystemen uitgestrekte gebieden beslaan en is het er dan ook mee eens dat de invulling van de grote beginselen en basisregels van het GVB wordt overgelaten aan de lidstaten; dit impliceert wel nauwe samenwerking op het niveau van de mariene regio’s. |
| --- | --- |

3.1.3.1

Het Comité staat volledig achter het streven om het besluitvormingsproces onder de loep te nemen en te kijken hoe het beleid begrijpelijker en doeltreffender kan worden gemaakt en in de kosten kan worden gesnoeid. Er moet onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds de grondbeginselen en de hoofddoelstellingen, waarover wordt beslist door de Raad - in samenspraak met het EP - en anderzijds de uitvoering, die wordt overgelaten aan de lidstaten, de Commissie of bepaalde – eventueel nieuw op te richten - decentrale besluitvormingsorganen die alle lokale betrokkenen vertegenwoordigen. Met de inspraak van de lokale en regionale overheden via decentralisatie van de besluitvorming over technische kwesties (microbeheer) lijkt het alvast de goede richting uit te gaan. Het Comité is zich ervan bewust dat de gedeelde bestanden en ecosystemen uitgestrekte gebieden beslaan en is het er dan ook mee eens dat de invulling van de grote beginselen en basisregels van het GVB wordt overgelaten aan de lidstaten; dit impliceert wel nauwe samenwerking op het niveau van de mariene regio’s.

| 3.1.3.2 | Ten slotte moet bij de besluitvorming terdege rekening worden gehouden met de elkaar aanvullende teksten van adviesorganen zoals het Raadgevend Comité voor de visserij en de aquacultuur (RCVA) en de regionale adviesraden. Ook de initiatieven en adviezen van het Comité voor sociaal overleg in de zeevisserij mogen niet zonder meer terzijde worden geschoven. |
| --- | --- |

3.1.3.2

Ten slotte moet bij de besluitvorming terdege rekening worden gehouden met de elkaar aanvullende teksten van adviesorganen zoals het Raadgevend Comité voor de visserij en de aquacultuur (RCVA) en de regionale adviesraden. Ook de initiatieven en adviezen van het Comité voor sociaal overleg in de zeevisserij mogen niet zonder meer terzijde worden geschoven.

3.1.4   Meer verantwoordelijkheid voor de sector

| 3.1.4.1 | Het Comité is het er volmondig mee eens dat de sector meer verantwoordelijkheid moet krijgen, wat in de praktijk zou kunnen betekenen dat bij het beheer van de bestanden wordt uitgegaan van overdraagbare visserijrechten (individuele of collectieve rechten, afhankelijk van de context). Wel dient daarbij rekening te worden gehouden met de opmerkingen uit paragraaf 3.1.1.3. |
| --- | --- |

3.1.4.1

Het Comité is het er volmondig mee eens dat de sector meer verantwoordelijkheid moet krijgen, wat in de praktijk zou kunnen betekenen dat bij het beheer van de bestanden wordt uitgegaan van overdraagbare visserijrechten (individuele of collectieve rechten, afhankelijk van de context). Wel dient daarbij rekening te worden gehouden met de opmerkingen uit paragraaf 3.1.1.3.

3.1.5   Naleving van de regels moet vanzelfsprekender worden

| 3.1.5.1 | De regelingen voor de verzameling van gegevens die worden gebruikt voor handhavingsdoeleinden, moeten verder worden uitgewerkt en financiële steun krijgen. De visserijsector zou in dit verband een hoofdrol moeten gaan spelen (zie par. 3.1.4). Met het oog op meer efficiëntie zouden de lidstaten, de Commissie en het Communautair Bureau voor visserijcontrole gezamenlijk moeten worden belast met de praktische uitvoering van de controle, en voor zover mogelijk dienen daarbij ook andere betrokkenen een vinger in de pap te krijgen. Het Comité is overigens voorstander van een regeling waarmee de toegang tot EU-financiering afhankelijk wordt gesteld van de vraag of de verantwoordelijkheden op het gebied van toezicht naar behoren worden nageleefd, zoals te lezen staat in een eerder advies (1). |
| --- | --- |

3.1.5.1

De regelingen voor de verzameling van gegevens die worden gebruikt voor handhavingsdoeleinden, moeten verder worden uitgewerkt en financiële steun krijgen. De visserijsector zou in dit verband een hoofdrol moeten gaan spelen (zie par. 3.1.4). Met het oog op meer efficiëntie zouden de lidstaten, de Commissie en het Communautair Bureau voor visserijcontrole gezamenlijk moeten worden belast met de praktische uitvoering van de controle, en voor zover mogelijk dienen daarbij ook andere betrokkenen een vinger in de pap te krijgen. Het Comité is overigens voorstander van een regeling waarmee de toegang tot EU-financiering afhankelijk wordt gesteld van de vraag of de verantwoordelijkheden op het gebied van toezicht naar behoren worden nageleefd, zoals te lezen staat in een eerder advies (1).

3.2   Verdere verbetering van het beheer van de EU-visserij

| 3.2.1 | Het Comité neemt kennis van de in het Groenboek voorgestelde mogelijkheden om het beheer van de EU-visserij nog te verbeteren en maakt daarbij de volgende kanttekeningen:






  3.2.1.1 | Het Comité kan zich vinden in het streven om het beheer tegen 2010 af te stemmen op de doelstelling van de maximale duurzame opbrengst (MDO), zodat de bestanden ten volle worden benut; in een volgende fase evenwel moet een minder ambitieuze beheersdoelstelling worden gekozen, om het risico op uitputting van de bestanden te verkleinen en de visserij rendabeler te maken. Dit geldt ook voor de gemengde visserij, waar een meer flexibele benadering nodig is om een negatieve sociaaleconomische impact te voorkomen. Overigens pleit het Comité ervoor dat geleidelijk aan een eind wordt gemaakt aan het teruggooien. |
| --- | --- | --- |

3.2.1

Het Comité neemt kennis van de in het Groenboek voorgestelde mogelijkheden om het beheer van de EU-visserij nog te verbeteren en maakt daarbij de volgende kanttekeningen:

3.2.1.1

Het Comité kan zich vinden in het streven om het beheer tegen 2010 af te stemmen op de doelstelling van de maximale duurzame opbrengst (MDO), zodat de bestanden ten volle worden benut; in een volgende fase evenwel moet een minder ambitieuze beheersdoelstelling worden gekozen, om het risico op uitputting van de bestanden te verkleinen en de visserij rendabeler te maken. Dit geldt ook voor de gemengde visserij, waar een meer flexibele benadering nodig is om een negatieve sociaaleconomische impact te voorkomen. Overigens pleit het Comité ervoor dat geleidelijk aan een eind wordt gemaakt aan het teruggooien.

| 3.2.1.2 | Het zou niet verstandig zijn om de op TAC's en quota gebaseerde beheersvorm overhaast af te schaffen. Deze regelingen mogen dan hun tekortkomingen hebben, zij zijn niet zonder meer vervangbaar. Alternatieve beheersvormen die zijn gestoeld op controle van de visserij-inspanning of op de invoering van visserijrechten, mogen pas worden toegepast als een diepgaande sociaaleconomische effectbeoordeling is uitgevoerd, waaruit blijkt dat een nieuw uitgangspunt voor het beheer van de bestanden gerechtvaardigd is. |
| --- | --- |

3.2.1.2

Het zou niet verstandig zijn om de op TAC's en quota gebaseerde beheersvorm overhaast af te schaffen. Deze regelingen mogen dan hun tekortkomingen hebben, zij zijn niet zonder meer vervangbaar. Alternatieve beheersvormen die zijn gestoeld op controle van de visserij-inspanning of op de invoering van visserijrechten, mogen pas worden toegepast als een diepgaande sociaaleconomische effectbeoordeling is uitgevoerd, waaruit blijkt dat een nieuw uitgangspunt voor het beheer van de bestanden gerechtvaardigd is.

| 3.2.1.3 | Als het terugdringen van de visserij-inspanning neerkomt op een beperking van het aantal dagen dat mag worden gevist, dan wil het Comité er wel op wijzen dat een dergelijke regeling onaanvaardbare nadelen heeft. Zo worden de werknemers gedwongen tijdens bepaalde periodes zo lang te werken dat zij oververmoeid raken en het risico op ongevallen toeneemt. |
| --- | --- |

3.2.1.3

Als het terugdringen van de visserij-inspanning neerkomt op een beperking van het aantal dagen dat mag worden gevist, dan wil het Comité er wel op wijzen dat een dergelijke regeling onaanvaardbare nadelen heeft. Zo worden de werknemers gedwongen tijdens bepaalde periodes zo lang te werken dat zij oververmoeid raken en het risico op ongevallen toeneemt.

| 3.2.1.4 | Ook heeft het Comité bedenkingen bij de mogelijkheid dat visserijrechten zouden worden gebruikt voor commerciële doeleinden, terwijl visbestanden toch ontegensprekelijk een maatschappelijk goed zijn. De mogelijkheid van op jaarbasis of meerjarenbasis overdraagbare visserijrechten hoeft niet te worden uitgesloten, op voorwaarde dat niet wordt getornd aan het beginsel dat de overheid de quota beheert. Beslissingen over de toegang tot de bestanden zouden, afhankelijk van de plaatselijke situatie, kunnen worden genomen aan de hand van sociale en milieucriteria. Hoe dan ook mag het gebruik van individuele of collectieve overdraagbare visserijrechten nooit een permanente basis krijgen en moet worden vermeden dat een speculatieve handel in visserijrechten ontstaat. |
| --- | --- |

3.2.1.4

Ook heeft het Comité bedenkingen bij de mogelijkheid dat visserijrechten zouden worden gebruikt voor commerciële doeleinden, terwijl visbestanden toch ontegensprekelijk een maatschappelijk goed zijn. De mogelijkheid van op jaarbasis of meerjarenbasis overdraagbare visserijrechten hoeft niet te worden uitgesloten, op voorwaarde dat niet wordt getornd aan het beginsel dat de overheid de quota beheert. Beslissingen over de toegang tot de bestanden zouden, afhankelijk van de plaatselijke situatie, kunnen worden genomen aan de hand van sociale en milieucriteria. Hoe dan ook mag het gebruik van individuele of collectieve overdraagbare visserijrechten nooit een permanente basis krijgen en moet worden vermeden dat een speculatieve handel in visserijrechten ontstaat.

| 3.2.1.5 | Vangsten waarmee de quota worden overschreden zouden van de quota voor het volgende jaar kunnen worden afgetrokken en de opbrengst van de verkoop van deze producten zou naar de vissers moeten gaan die bereid zijn een gedeelte van hun eigen quota af te staan, zodat rekening wordt gehouden met de overtollige vangsten. |
| --- | --- |

3.2.1.5

Vangsten waarmee de quota worden overschreden zouden van de quota voor het volgende jaar kunnen worden afgetrokken en de opbrengst van de verkoop van deze producten zou naar de vissers moeten gaan die bereid zijn een gedeelte van hun eigen quota af te staan, zodat rekening wordt gehouden met de overtollige vangsten.

| 3.2.1.6 | De relatieve stabiliteit moet een van de hoekstenen van het GVB blijven. Wel is het gezien de ontwikkelingen sinds de invoering van het GVB in 1983 noodzakelijk dit beginsel opnieuw te bekijken. Over mogelijke wijzigingen van de regeling moet echter altijd door de lidstaten worden onderhandeld. Regionale en lokale gemeenschappen die beantwoorden aan bepaalde sociale en milieucriteria zouden preferentiële toegang kunnen krijgen. |
| --- | --- |

3.2.1.6

De relatieve stabiliteit moet een van de hoekstenen van het GVB blijven. Wel is het gezien de ontwikkelingen sinds de invoering van het GVB in 1983 noodzakelijk dit beginsel opnieuw te bekijken. Over mogelijke wijzigingen van de regeling moet echter altijd door de lidstaten worden onderhandeld. Regionale en lokale gemeenschappen die beantwoorden aan bepaalde sociale en milieucriteria zouden preferentiële toegang kunnen krijgen.

| 3.2.1.7 | Er moet worden gestreefd naar integratie van het GVB in het geïntegreerde maritieme beleid (GMB). Het Comité stelt voor dat de visserij- en aquacultuursector officieel het recht krijgen te worden geraadpleegd over de ruimtelijke ordening op zee. Daarnaast zouden in het toekomstige GVB mechanismen moeten worden opgenomen om visserijondernemingen en hun werknemers schadeloos te stellen voor het verlies van vangstmogelijkheden. Het zou m.n. zinvol zijn vooruit te lopen op dergelijke problemen door meer aandacht te besteden aan beroepsopleiding – we denken dan bv. aan geïntegreerde opleidingstrajecten – en door het bevorderen van kennis over het mariene milieu in de breedste zin, zodat er meer duurzame banen komen en omscholing binnen de maritieme clusters gemakkelijker wordt. |
| --- | --- |

3.2.1.7

Er moet worden gestreefd naar integratie van het GVB in het geïntegreerde maritieme beleid (GMB). Het Comité stelt voor dat de visserij- en aquacultuursector officieel het recht krijgen te worden geraadpleegd over de ruimtelijke ordening op zee. Daarnaast zouden in het toekomstige GVB mechanismen moeten worden opgenomen om visserijondernemingen en hun werknemers schadeloos te stellen voor het verlies van vangstmogelijkheden. Het zou m.n. zinvol zijn vooruit te lopen op dergelijke problemen door meer aandacht te besteden aan beroepsopleiding – we denken dan bv. aan geïntegreerde opleidingstrajecten – en door het bevorderen van kennis over het mariene milieu in de breedste zin, zodat er meer duurzame banen komen en omscholing binnen de maritieme clusters gemakkelijker wordt.

| 3.2.1.8 | Er moeten meer middelen worden uitgetrokken voor onderzoek, zodat de kennis van het mariene milieu wordt verbeterd. Daarnaast moet beter gebruik worden gemaakt van de kennis waarover de vissers beschikken. |
| --- | --- |

3.2.1.8

Er moeten meer middelen worden uitgetrokken voor onderzoek, zodat de kennis van het mariene milieu wordt verbeterd. Daarnaast moet beter gebruik worden gemaakt van de kennis waarover de vissers beschikken.

| 3.2.1.9 | Wat de financiële steun aangaat merkt het Comité op dat de doelstellingen van het GVB niet zijn bereikt. Er moet worden vastgehouden aan de doelstelling van economische duurzaamheid, op voorwaarde dat een grondige herziening van de marktorganisatie plaatsvindt. De financiële steun moet worden gebruikt om de visserij- en de verwerkende sector te helpen over te stappen op duurzame visserij; dat houdt in dat rekening wordt gehouden met de sociaaleconomische gevolgen van de herstructurering. Ten slotte pleit het Comité ervoor dat de toekenning van EU-financiering afhankelijk wordt gesteld van de vraag of de lidstaten de strategische doelstellingen hebben verwezenlijkt. |
| --- | --- |

3.2.1.9

Wat de financiële steun aangaat merkt het Comité op dat de doelstellingen van het GVB niet zijn bereikt. Er moet worden vastgehouden aan de doelstelling van economische duurzaamheid, op voorwaarde dat een grondige herziening van de marktorganisatie plaatsvindt. De financiële steun moet worden gebruikt om de visserij- en de verwerkende sector te helpen over te stappen op duurzame visserij; dat houdt in dat rekening wordt gehouden met de sociaaleconomische gevolgen van de herstructurering. Ten slotte pleit het Comité ervoor dat de toekenning van EU-financiering afhankelijk wordt gesteld van de vraag of de lidstaten de strategische doelstellingen hebben verwezenlijkt.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1   Een gedifferentieerde visserijregeling ter bescherming van kleinschalige kustvloten?

| 4.1.1 | De kleinschalige kustvisserij levert zowel direct als indirect heel wat banen op, versterkt de sociaaleconomische structuur van de kustregio's en slaagt er vaak in deze gebieden nieuw leven in te blazen. In gunstige omstandigheden zullen de visserijgemeenschappen dankzij de kleinschalige kustvisserij minder te lijden hebben van de economische en sociale gevolgen van de structurele crisis. Het Comité schaart zich dan ook achter het voorstel om een gedifferentieerde aanpak uit te werken voor deze visserijtak, zonder daardoor de concurrentieverhoudingen scheef te trekken en rekening houdend met de specifieke kenmerken ervan. Zo moet nauwlettend worden toegezien op de instelling van een exclusieve 12-mijlszone en de naleving van de nodige toegangs- en andere rechten van de kleinschalige kustvisserij, bv. via toekenning van een exclusief aandeel van de nationale quota. Belangrijk in dit verband is dat op het meest geschikte niveau - lokaal, regionaal of nationaal - overeenstemming wordt bereikt over criteria (bv. omvang, de tijd die op zee wordt doorgebracht, afstand van de kust, band met de lokale gemeenschap, enz.) voor de definitie van deze sterk heterogene vorm van visserij. Het zou in de ogen van het Comité niet verstandig zijn dat een uniforme definitie voor de hele EU wordt opgelegd; beter is het te werken met nationale of lokale definities. |
| --- | --- |

4.1.1

De kleinschalige kustvisserij levert zowel direct als indirect heel wat banen op, versterkt de sociaaleconomische structuur van de kustregio's en slaagt er vaak in deze gebieden nieuw leven in te blazen. In gunstige omstandigheden zullen de visserijgemeenschappen dankzij de kleinschalige kustvisserij minder te lijden hebben van de economische en sociale gevolgen van de structurele crisis. Het Comité schaart zich dan ook achter het voorstel om een gedifferentieerde aanpak uit te werken voor deze visserijtak, zonder daardoor de concurrentieverhoudingen scheef te trekken en rekening houdend met de specifieke kenmerken ervan. Zo moet nauwlettend worden toegezien op de instelling van een exclusieve 12-mijlszone en de naleving van de nodige toegangs- en andere rechten van de kleinschalige kustvisserij, bv. via toekenning van een exclusief aandeel van de nationale quota. Belangrijk in dit verband is dat op het meest geschikte niveau - lokaal, regionaal of nationaal - overeenstemming wordt bereikt over criteria (bv. omvang, de tijd die op zee wordt doorgebracht, afstand van de kust, band met de lokale gemeenschap, enz.) voor de definitie van deze sterk heterogene vorm van visserij. Het zou in de ogen van het Comité niet verstandig zijn dat een uniforme definitie voor de hele EU wordt opgelegd; beter is het te werken met nationale of lokale definities.

4.2   Geen hervorming van het GVB zonder sociale pijler

| 4.2.1 | Het Comité is van oordeel dat de sociale aspecten van het GVB over het algemeen niet voldoende worden belicht in het Groenboek. De Commissie beperkt zich ertoe aan te geven dat m.n. in de visserijsector een daling van de werkgelegenheid hoe dan ook onontkoombaar is. We mogen niet vergeten dat de werkgelegenheid in de visserijsector de laatste tien jaren met 30 % is afgenomen. Aangezien banenverlies op zee onvermijdelijk ook een nefaste impact heeft op de werkgelegenheid aan land (we denken dan aan de verwerkende sector en alle andere aanverwante activiteiten), moeten we wel concluderen dat de sociale situatie uiterst verontrustend is. |
| --- | --- |

4.2.1

Het Comité is van oordeel dat de sociale aspecten van het GVB over het algemeen niet voldoende worden belicht in het Groenboek. De Commissie beperkt zich ertoe aan te geven dat m.n. in de visserijsector een daling van de werkgelegenheid hoe dan ook onontkoombaar is. We mogen niet vergeten dat de werkgelegenheid in de visserijsector de laatste tien jaren met 30 % is afgenomen. Aangezien banenverlies op zee onvermijdelijk ook een nefaste impact heeft op de werkgelegenheid aan land (we denken dan aan de verwerkende sector en alle andere aanverwante activiteiten), moeten we wel concluderen dat de sociale situatie uiterst verontrustend is.

| 4.2.2 | De hervorming van het GVB dient in de ogen van het Comité gepaard te gaan met de uitwerking van een coherente langetermijnstrategie om de sociale duurzaamheid van de sector te garanderen. Dit houdt in dat het sociale aspect wordt verweven in de verschillende onderdelen van het GVB. Hieronder reikt het Comité een aantal mogelijke oplossingen aan voor de sociale problemen van de sector.






  — | Er is op dit moment geen sprake van systematische wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties in de EU-lidstaten. De Commissie zou zich dan ook moeten bezig houden met het uitwerken van gemeenschappelijke bepalingen voor de erkenning van kwalificaties en diploma's, om zo de mobiliteit van werknemers en de preventie van arbeidsongevallen te verbeteren. |
| --- | --- | --- |

4.2.2

De hervorming van het GVB dient in de ogen van het Comité gepaard te gaan met de uitwerking van een coherente langetermijnstrategie om de sociale duurzaamheid van de sector te garanderen. Dit houdt in dat het sociale aspect wordt verweven in de verschillende onderdelen van het GVB. Hieronder reikt het Comité een aantal mogelijke oplossingen aan voor de sociale problemen van de sector.

—

Er is op dit moment geen sprake van systematische wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties in de EU-lidstaten. De Commissie zou zich dan ook moeten bezig houden met het uitwerken van gemeenschappelijke bepalingen voor de erkenning van kwalificaties en diploma's, om zo de mobiliteit van werknemers en de preventie van arbeidsongevallen te verbeteren.

| — | Visserij is een van de meest gevaarlijke activiteiten ter wereld. Om risicopreventie algemeen ingang te doen vinden zou het nuttig zijn geharmoniseerde statistische gegevens over ongevallen en de oorzaken daarvan te verzamelen. Op dit moment wordt dit soort informatie op EU-niveau niet bijgehouden. Met behulp van een dergelijke gegevensbank zou vervolgens de nodige regelgeving kunnen worden opgesteld, m.n. voor schepen van minder dan 15 meter lengte die niet onder de bestaande voorschriften vallen. Ook betreurt het Comité dat de lidstaten nauwelijks of niet genegen zijn het Verdrag betreffende de normen voor zeevarenden inzake opleiding, diplomering en wachtdienst (STCW-F) en het protocol bij het Verdrag van Torremolinos betreffende de veiligheid van visserijvaartuigen te ratificeren. |
| --- | --- |

—

Visserij is een van de meest gevaarlijke activiteiten ter wereld. Om risicopreventie algemeen ingang te doen vinden zou het nuttig zijn geharmoniseerde statistische gegevens over ongevallen en de oorzaken daarvan te verzamelen. Op dit moment wordt dit soort informatie op EU-niveau niet bijgehouden. Met behulp van een dergelijke gegevensbank zou vervolgens de nodige regelgeving kunnen worden opgesteld, m.n. voor schepen van minder dan 15 meter lengte die niet onder de bestaande voorschriften vallen. Ook betreurt het Comité dat de lidstaten nauwelijks of niet genegen zijn het Verdrag betreffende de normen voor zeevarenden inzake opleiding, diplomering en wachtdienst (STCW-F) en het protocol bij het Verdrag van Torremolinos betreffende de veiligheid van visserijvaartuigen te ratificeren.

| — | Wat de arbeidsvoorwaarden aangaat wil het Comité erop hameren dat er meer waardering moet komen voor de sector. Dat kan door zo veel mogelijk te zorgen voor behoorlijke lonen. Uit de praktijk in bepaalde lidstaten is gebleken dat het participatiesysteem (waarbij werknemers een direct aandeel in de opbrengst van de vangst krijgen) vruchten afwerpt. De regeling is bovendien algemeen gangbaar in de visserijgemeenschappen. Toch biedt het participatiesysteem de vissers niet de garantie op een geregeld en behoorlijk inkomen. Overigens worden vissers in sommige EU-landen als zelfstandigen beschouwd omdat een gedeelte van hun loon varieert; dat heeft tot gevolg dat zij niet in aanmerking komen voor socialezekerheidsregelingen. Het Comité verzoekt de Commissie dan ook een blauwdruk op te stellen van geharmoniseerde regelgeving waarmee het recht van vissers op een geregeld en behoorlijk loon en een degelijke socialezekerheidsregeling wordt verzekerd. |
| --- | --- |

—

Wat de arbeidsvoorwaarden aangaat wil het Comité erop hameren dat er meer waardering moet komen voor de sector. Dat kan door zo veel mogelijk te zorgen voor behoorlijke lonen. Uit de praktijk in bepaalde lidstaten is gebleken dat het participatiesysteem (waarbij werknemers een direct aandeel in de opbrengst van de vangst krijgen) vruchten afwerpt. De regeling is bovendien algemeen gangbaar in de visserijgemeenschappen. Toch biedt het participatiesysteem de vissers niet de garantie op een geregeld en behoorlijk inkomen. Overigens worden vissers in sommige EU-landen als zelfstandigen beschouwd omdat een gedeelte van hun loon varieert; dat heeft tot gevolg dat zij niet in aanmerking komen voor socialezekerheidsregelingen. Het Comité verzoekt de Commissie dan ook een blauwdruk op te stellen van geharmoniseerde regelgeving waarmee het recht van vissers op een geregeld en behoorlijk loon en een degelijke socialezekerheidsregeling wordt verzekerd.

4.3   Verbetering van de markt en de handelspraktijken is noodzakelijk

| 4.3.1 | Zoals in het Groenboek wordt onderstreept krijgt de visserijsector doorgaans maar een fractie van de prijs die de consument in de winkel betaalt. De huidige marktorganisatie is niet toereikend en de winstmarge van de sector is dan ook bijzonder krap. Er moet dringend een oplossing worden gevonden voor het probleem van het onevenredig grote aantal visserijbedrijfjes die het moeten afleggen tegen het handjevol inkoopcentra dat eigenmachtig de prijzen bepaalt. Naast deze tekortkomingen is er nog het gebrek aan politieke daadkracht; er is immers nog heel wat werk aan de winkel wat de transparantie en traceerbaarheid van de handel in visserijproducten betreft. Het is van groot belang dat de regels worden nageleefd en dat correcte informatie wordt verstrekt over alle Europese en ingevoerde visserij- en aquacultuurproducten, zodat de consument niet in verwarring wordt gebracht en met kennis van zaken kan kiezen. Ten slotte dringt het Comité erop aan dat meer middelen worden uitgetrokken voor de controle van diepgevroren, over het land, over zee of door de lucht aangevoerde importproducten; van belang is daarnaast dat wordt toegezien op de naleving van de verordening inzake etikettering. |
| --- | --- |

4.3.1

Zoals in het Groenboek wordt onderstreept krijgt de visserijsector doorgaans maar een fractie van de prijs die de consument in de winkel betaalt. De huidige marktorganisatie is niet toereikend en de winstmarge van de sector is dan ook bijzonder krap. Er moet dringend een oplossing worden gevonden voor het probleem van het onevenredig grote aantal visserijbedrijfjes die het moeten afleggen tegen het handjevol inkoopcentra dat eigenmachtig de prijzen bepaalt. Naast deze tekortkomingen is er nog het gebrek aan politieke daadkracht; er is immers nog heel wat werk aan de winkel wat de transparantie en traceerbaarheid van de handel in visserijproducten betreft. Het is van groot belang dat de regels worden nageleefd en dat correcte informatie wordt verstrekt over alle Europese en ingevoerde visserij- en aquacultuurproducten, zodat de consument niet in verwarring wordt gebracht en met kennis van zaken kan kiezen. Ten slotte dringt het Comité erop aan dat meer middelen worden uitgetrokken voor de controle van diepgevroren, over het land, over zee of door de lucht aangevoerde importproducten; van belang is daarnaast dat wordt toegezien op de naleving van de verordening inzake etikettering.

4.4   Milieu en onderzoek

| 4.4.1 | Het GVB kan niet los worden gezien van andere beleidsmaatregelen die hun stempel drukken op de visserijsector en evenmin de verhoopte resultaten opleveren. Zo is er de strategie voor het mariene milieu, die wordt uiteengezet in Richtlijn 2008/56/EG en op de eerste plaats gericht is op de vaststelling van een communautair kader voor het beleid inzake het mariene milieu; aanleiding daartoe waren niet alleen de door de Erika en de Prestige veroorzaakte olierampen, maar ook de lozing van stedelijk afvalwater en de manier waarop de kustlijn steeds meer wordt volgebouwd en anderszins wordt aangetast. |
| --- | --- |

4.4.1

Het GVB kan niet los worden gezien van andere beleidsmaatregelen die hun stempel drukken op de visserijsector en evenmin de verhoopte resultaten opleveren. Zo is er de strategie voor het mariene milieu, die wordt uiteengezet in Richtlijn 2008/56/EG en op de eerste plaats gericht is op de vaststelling van een communautair kader voor het beleid inzake het mariene milieu; aanleiding daartoe waren niet alleen de door de Erika en de Prestige veroorzaakte olierampen, maar ook de lozing van stedelijk afvalwater en de manier waarop de kustlijn steeds meer wordt volgebouwd en anderszins wordt aangetast.

| 4.4.2 | De klimaatverandering, met daarmee gepaard gaande fenomenen als opwarming, verontreiniging en veranderde stromingen, blijft evenmin zonder gevolgen voor het mariene milieu; al deze factoren zijn van invloed op het herstel van de bestanden en maken dat de biologische rustperiodes niet de verwachte resultaten opleveren. |
| --- | --- |

4.4.2

De klimaatverandering, met daarmee gepaard gaande fenomenen als opwarming, verontreiniging en veranderde stromingen, blijft evenmin zonder gevolgen voor het mariene milieu; al deze factoren zijn van invloed op het herstel van de bestanden en maken dat de biologische rustperiodes niet de verwachte resultaten opleveren.

| 4.4.3 | Het zou logisch zijn het milieubeleid – toch een horizontaal EU-beleid – op te nemen in het GVB. Het Comité heeft er al herhaaldelijk op gewezen dat alle EU-beleidsgebieden met elkaar moeten worden verweven en twijfelt er niet aan dat het GVB een belangrijke bijdrage kan leveren aan de toepassing van een geïntegreerde benadering van de bescherming van het mariene milieu. |
| --- | --- |

4.4.3

Het zou logisch zijn het milieubeleid – toch een horizontaal EU-beleid – op te nemen in het GVB. Het Comité heeft er al herhaaldelijk op gewezen dat alle EU-beleidsgebieden met elkaar moeten worden verweven en twijfelt er niet aan dat het GVB een belangrijke bijdrage kan leveren aan de toepassing van een geïntegreerde benadering van de bescherming van het mariene milieu.

| 4.4.4 | Er moeten indicatoren worden uitgewerkt om na te gaan of de bescherming van het mariene milieu vruchten afwerpt (2). Ook is een internationale wetenschappelijke follow-up noodzakelijk: daartoe kunnen het Europees Milieuagentschap of de Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee worden ingezet. |
| --- | --- |

4.4.4

Er moeten indicatoren worden uitgewerkt om na te gaan of de bescherming van het mariene milieu vruchten afwerpt (2). Ook is een internationale wetenschappelijke follow-up noodzakelijk: daartoe kunnen het Europees Milieuagentschap of de Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee worden ingezet.

| 4.4.5 | Informatie is cruciaal om de bescherming van het mariene milieu tot een goed einde te brengen. Vandaar ook dat het belang van de verwerking van de nationale gegevens niet mag worden onderschat. Het Comité is zich ervan bewust dat meer moet worden geïnvesteerd in onderzoek op dit gebied en pleit voor de invoering van een instrumentarium om de banden tussen wetenschappers en de visserijsector, de bevoegde autoriteiten en de EU aan te halen. Het erkent voorts het belang van de mededeling „Een Europese strategie voor marien en maritiem onderzoek” (3) maar wijst erop dat voor de realisatie van een dergelijke strategie financiële steun nodig is, aangezien het budget van het kaderprogramma niet toereikend is. |
| --- | --- |

4.4.5

Informatie is cruciaal om de bescherming van het mariene milieu tot een goed einde te brengen. Vandaar ook dat het belang van de verwerking van de nationale gegevens niet mag worden onderschat. Het Comité is zich ervan bewust dat meer moet worden geïnvesteerd in onderzoek op dit gebied en pleit voor de invoering van een instrumentarium om de banden tussen wetenschappers en de visserijsector, de bevoegde autoriteiten en de EU aan te halen. Het erkent voorts het belang van de mededeling „Een Europese strategie voor marien en maritiem onderzoek” (3) maar wijst erop dat voor de realisatie van een dergelijke strategie financiële steun nodig is, aangezien het budget van het kaderprogramma niet toereikend is.

| 4.4.6 | Het volstaat niet een eigen budget voor marien en maritiem onderzoek vast te leggen. Jonge onderzoekers moeten ertoe worden aangezet zich toe te leggen op deze branche en er moet een mechanisme worden uitgewerkt om goede praktijkvoorbeelden te bundelen, zodat de bevoegde autoriteiten, en m.n. de regionale organisaties voor visserijbeheer zich daarnaar kunnen richten en de methodes kunnen overnemen die het best aansluiten bij de behoeften van hun eigen kustregio. Een aantal lidstaten doen op dit moment al grote inspanningen om duurzame visserij meer ingang te doen vinden en het herstel van het mariene milieu te versnellen. |
| --- | --- |

4.4.6

Het volstaat niet een eigen budget voor marien en maritiem onderzoek vast te leggen. Jonge onderzoekers moeten ertoe worden aangezet zich toe te leggen op deze branche en er moet een mechanisme worden uitgewerkt om goede praktijkvoorbeelden te bundelen, zodat de bevoegde autoriteiten, en m.n. de regionale organisaties voor visserijbeheer zich daarnaar kunnen richten en de methodes kunnen overnemen die het best aansluiten bij de behoeften van hun eigen kustregio. Een aantal lidstaten doen op dit moment al grote inspanningen om duurzame visserij meer ingang te doen vinden en het herstel van het mariene milieu te versnellen.

4.5   Een verantwoord en internationaal GVB

| 4.5.1 | Een vernieuwd GVB moet ook buiten de communautaire wateren aanzetten tot verantwoorde en duurzame visserij. Voor de EU is in dit verband een belangrijke rol weggelegd: zij moet actief deelnemen aan de besluitvorming in internationale instanties (VN, FAO) en de regionale organisaties voor visserijbeheer, en er m.n. voor ijveren dat de controle op de visserij op volle zee wordt verscherpt en de strijd tegen illegale, niet-aangegeven en niet-gereglementeerde visserij wordt opgevoerd. |
| --- | --- |

4.5.1

Een vernieuwd GVB moet ook buiten de communautaire wateren aanzetten tot verantwoorde en duurzame visserij. Voor de EU is in dit verband een belangrijke rol weggelegd: zij moet actief deelnemen aan de besluitvorming in internationale instanties (VN, FAO) en de regionale organisaties voor visserijbeheer, en er m.n. voor ijveren dat de controle op de visserij op volle zee wordt verscherpt en de strijd tegen illegale, niet-aangegeven en niet-gereglementeerde visserij wordt opgevoerd.

| 4.5.2 | Het Comité meent dat het GVB ook op het niveau van de regionale organisaties voor visserijbeheer duurzaamheid moet promoten. Sleutelaspecten zoals de naleving van de regelgeving, het beheer van de capaciteit op grond van de beschikbare middelen, en het stroomlijnen van het beheer aan de hand van langetermijnplannen en strategieën ter bescherming van de ecosystemen, moeten dan ook alle aandacht krijgen. |
| --- | --- |

4.5.2

Het Comité meent dat het GVB ook op het niveau van de regionale organisaties voor visserijbeheer duurzaamheid moet promoten. Sleutelaspecten zoals de naleving van de regelgeving, het beheer van de capaciteit op grond van de beschikbare middelen, en het stroomlijnen van het beheer aan de hand van langetermijnplannen en strategieën ter bescherming van de ecosystemen, moeten dan ook alle aandacht krijgen.

| 4.5.3 | De financiële en technische steun die wordt toegekend in het kader van de visserijpartnerschapsovereenkomsten (VPO's) moet de partnerlanden helpen bij het uitbouwen van een duurzaam visserijbeleid en moet tegelijkertijd worden gebruikt om het toezicht en de controle in de wateren van de betrokken regio's te verscherpen. De autoriteiten van de partnerlanden moeten er zelf op toezien dat het geld van de Europese belastingbetaler correct wordt besteed; dit houdt in dat zij nagaan of de in de VPO's afgebakende doelstellingen ook echt worden verwezenlijkt. Om voor een correcter beheer van de steun te zorgen, zou het volgens het EESC wellicht goed zijn om te bepalen waarvoor de steun uiteindelijk is bedoeld, teneinde aldus te garanderen dat de toegekende middelen gebruikt worden waarvoor ze bestemd zijn. Een dergelijke gang van zaken zou de sociale en arbeidsomstandigheden in de partnerlanden alleen maar ten goede komen. |
| --- | --- |

4.5.3

De financiële en technische steun die wordt toegekend in het kader van de visserijpartnerschapsovereenkomsten (VPO's) moet de partnerlanden helpen bij het uitbouwen van een duurzaam visserijbeleid en moet tegelijkertijd worden gebruikt om het toezicht en de controle in de wateren van de betrokken regio's te verscherpen. De autoriteiten van de partnerlanden moeten er zelf op toezien dat het geld van de Europese belastingbetaler correct wordt besteed; dit houdt in dat zij nagaan of de in de VPO's afgebakende doelstellingen ook echt worden verwezenlijkt. Om voor een correcter beheer van de steun te zorgen, zou het volgens het EESC wellicht goed zijn om te bepalen waarvoor de steun uiteindelijk is bedoeld, teneinde aldus te garanderen dat de toegekende middelen gebruikt worden waarvoor ze bestemd zijn. Een dergelijke gang van zaken zou de sociale en arbeidsomstandigheden in de partnerlanden alleen maar ten goede komen.

| 4.5.4 | Er moet onderscheid worden gemaakt tussen de kosten van toegang voor de Europese langeafstandsvloot, die worden gedekt door de reders en een redelijk percentage vertegenwoordigen van de waarde van de vangst, en de ontwikkelingssteun die in het kader van de VPO's wordt vrijgemaakt. Deze laatste moet de bijdrage van de visserijsector aan de bestrijding van armoede weerspiegelen. |
| --- | --- |

4.5.4

Er moet onderscheid worden gemaakt tussen de kosten van toegang voor de Europese langeafstandsvloot, die worden gedekt door de reders en een redelijk percentage vertegenwoordigen van de waarde van de vangst, en de ontwikkelingssteun die in het kader van de VPO's wordt vrijgemaakt. Deze laatste moet de bijdrage van de visserijsector aan de bestrijding van armoede weerspiegelen.

| 4.5.5 | Het Comité pleit voor een nieuw soort VPO's waarin de sociale dimensie ten volle in aanmerking wordt genomen. Bedoeling is o.m. dat de discriminatie die er tussen werknemers uit de EU en uit derde landen bestaat op het gebied van arbeidsvoorwaarden, loon en toegang tot opleiding, uiteindelijk wordt opgeheven. Ook zou het Comité graag zien dat bij de aanwerving van vissers uit derde landen de beginselen van sociale dialoog en collectieve onderhandelingen worden nageleefd, zodat alle bemanningsleden aan boord van Europese schepen kunnen rekenen op correcte leef- en werkomstandigheden. Deze kwestie is in de ogen van het Comité des te belangrijker omdat het ontbreekt aan specifieke IAO-minimumnormen op loongebied. |
| --- | --- |

4.5.5

Het Comité pleit voor een nieuw soort VPO's waarin de sociale dimensie ten volle in aanmerking wordt genomen. Bedoeling is o.m. dat de discriminatie die er tussen werknemers uit de EU en uit derde landen bestaat op het gebied van arbeidsvoorwaarden, loon en toegang tot opleiding, uiteindelijk wordt opgeheven. Ook zou het Comité graag zien dat bij de aanwerving van vissers uit derde landen de beginselen van sociale dialoog en collectieve onderhandelingen worden nageleefd, zodat alle bemanningsleden aan boord van Europese schepen kunnen rekenen op correcte leef- en werkomstandigheden. Deze kwestie is in de ogen van het Comité des te belangrijker omdat het ontbreekt aan specifieke IAO-minimumnormen op loongebied.

| 4.5.6 | Met de sociale clausule die na onderhandelingen met de Europese sociale partners in de VPO's is opgenomen, is wel enige vooruitgang geboekt op het vlak van de erkenning van de rechten van de lokale werknemers en de werkelijke waarde van hun werk, maar de doeltreffendheid ervan is twijfelachtig. Er moet worden bekeken of en hoe de clausule wordt toegepast. Het Comité zou daarom graag zien dat de juridische betekenis van de clausule wordt verduidelijkt en versterkt. |
| --- | --- |

4.5.6

Met de sociale clausule die na onderhandelingen met de Europese sociale partners in de VPO's is opgenomen, is wel enige vooruitgang geboekt op het vlak van de erkenning van de rechten van de lokale werknemers en de werkelijke waarde van hun werk, maar de doeltreffendheid ervan is twijfelachtig. Er moet worden bekeken of en hoe de clausule wordt toegepast. Het Comité zou daarom graag zien dat de juridische betekenis van de clausule wordt verduidelijkt en versterkt.

4.6   Een duurzame aquacultuur ontwikkelen

| 4.6.1 | Aquacultuur moet uitgroeien tot een van de pijlers van een herzien GVB, zodat de huidige stagnatie van de Europese aquacultuurproductie een halt wordt toegeroepen. Einddoel is om via maatregelen ter stimulering van het concurrentievermogen weer te komen tot een economisch rendabele sector die degelijke banen creëert en de regels inzake de bescherming van het mariene milieu naleeft, wat betekent dat wordt toegezien op de kwaliteit van de lokale wateren, ontsnapping van uitheemse soorten wordt voorkomen, vis die bestemd is voor de productie van vismeel en visolie op duurzame wijze wordt gevangen, enz. Extra aandacht moet uitgaan naar de kwaliteit van de productie, die moet beantwoorden aan de voorschriften inzake markttoezicht. Hoe dan ook moet rekening worden gehouden met het advies ter zake dat het Comité in de pijplijn heeft (NAT/445). |
| --- | --- |

4.6.1

Aquacultuur moet uitgroeien tot een van de pijlers van een herzien GVB, zodat de huidige stagnatie van de Europese aquacultuurproductie een halt wordt toegeroepen. Einddoel is om via maatregelen ter stimulering van het concurrentievermogen weer te komen tot een economisch rendabele sector die degelijke banen creëert en de regels inzake de bescherming van het mariene milieu naleeft, wat betekent dat wordt toegezien op de kwaliteit van de lokale wateren, ontsnapping van uitheemse soorten wordt voorkomen, vis die bestemd is voor de productie van vismeel en visolie op duurzame wijze wordt gevangen, enz. Extra aandacht moet uitgaan naar de kwaliteit van de productie, die moet beantwoorden aan de voorschriften inzake markttoezicht. Hoe dan ook moet rekening worden gehouden met het advies ter zake dat het Comité in de pijplijn heeft (NAT/445).

| 4.6.2 | Er moet worden gewerkt aan een beter imago van aquacultuur en visserij én van verwerkte aquacultuur- en visserijproducten. Het Comité is dan ook voorstander van voorlichtings-, educatie- en communicatiecampagnes die in de eerste plaats op de Europese consument zijn gericht. |
| --- | --- |

4.6.2

Er moet worden gewerkt aan een beter imago van aquacultuur en visserij én van verwerkte aquacultuur- en visserijproducten. Het Comité is dan ook voorstander van voorlichtings-, educatie- en communicatiecampagnes die in de eerste plaats op de Europese consument zijn gericht.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 277 van 17.11.2009, blz. 56.

1

(2)  PB C 85 van 8.4.2003, blz. 87-97.

2

(3)  COM (2008) 534 final.

3

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/59 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/59

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bouwen aan een duurzame toekomst voor de aquacultuur — Een nieuw elan voor de strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur”

(COM(2009) 162 definitief)

2011/C 18/10

Rapporteur: José María ESPUNY MOYANO

De Commissie heeft op 8 april 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

„Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad - Bouwen aan een duurzame toekomst voor de aquacultuur - Een nieuw elan voor de strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur”

COM(2009) 162 final.

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 maart 2010 goedgekeurd.

Tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april 2010) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 150 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd:

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het baart het EESC nog altijd zorgen dat de aquacultuur in de EU aan concurrentievermogen inboet omdat het regelgevend kader niet goed is, zoals het al eerder heeft aangegeven in zijn advies over de strategie van 2003 (1). De aquacultuur wordt nodeloos geconfronteerd met allerlei regelingen die de ontwikkeling van de sector in de weg staan.

1.2   Het EESC is dan ook ingenomen met de mededeling van de Commissie, die zeer gelegen komt.

1.3   De Europese aquacultuur dient weer in te zetten op duurzame ontwikkeling om te kunnen voldoen aan de vraag naar voedzame, gezonde en veilige aquatische producten. Indien daarbij de juiste weg wordt bewandeld kan in die gebieden waarin aquacultuur wordt ingevoerd, een impuls worden gegeven aan de sociaaleconomische ontwikkeling, voor meer werkzekerheid en betere banen worden gezorgd, en ertoe worden bijgedragen dat mensen besluiten daar te blijven wonen.

1.4   Het EESC herhaalt dat het de interne markt als een van de belangrijkste activa van de EU beschouwt. Het maakt zich dan ook zorgen over het feit dat er binnen de EU geen sprake is van een homogene en coherente wetgeving, o.a. op het gebied van de etikettering van aquatische producten, en dat de Europese milieuvoorschriften, bijvoorbeeld m.b.t. het netwerk Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Water, door de lidstaten verschillend geïnterpreteerd worden.

1.5   Aangezien er steeds minder ruimte overblijft in kustgebieden, dient er meer te worden gedaan om synergie-effecten tussen verenigbare activiteiten, waaronder milieubescherming, te realiseren. Een van de hoofdoorzaken van de huidige stagnatie van de aquacultuur in de EU is dat er nauwelijks plaats voor deze sector wordt ingeruimd. Het EESC adviseert de vergunnings- en concessieprocedures voor aquacultuurbedrijven te verbeteren en te verlichten en de behandelingsprocedures te vereenvoudigen en te versoepelen zodat vergunningen sneller verleend worden.

1.6   Het EESC maakt zich zorgen omdat de huidige etikettering van aquatische producten in de verkooppunten te wensen overlaat, waardoor de consument geen verantwoorde en weloverwogen keuze kan maken. Zo is het bijvoorbeeld moeilijk voor de consument om te zien of aquatische producten van binnen of van buiten de EU afkomstig zijn en ook of producten vers zijn dan wel ingevroren zijn geweest.

1.7   Het is zorgwekkend dat geïmporteerde aquatische producten niet voldoen aan de gezondheidsvoorschriften die binnen de EU worden gehanteerd. Onrustbarend is vooral dat uiteenlopende eisen worden gesteld op het gebied van de traceerbaarheid, een essentieel onderdeel van de voedselveiligheid. Ook de sociale en arbeidsomstandigheden roepen de nodige vragen op. Zo zijn er gevallen waarin werk door minderjarigen wordt verricht of grenst aan slavernij.

1.8   De aquacultuur produceert hoogwaardige voedingsmiddelen in het aquatisch milieu en is dus niet verenigbaar met een aangetast of verontreinigd milieu. Daarom moet ervoor worden gezorgd dat de wateren in de EU in een goede staat verkeren.

1.8.1   Milieubescherming is een prioriteit van de EU. Dat het milieu beschermd dient te worden mag echter geen reden zijn om activiteiten die daar wel verenigbaar mee kunnen zijn, te verhinderen. De Europese Commissie zou de belangrijkste milieubeschermingsvoorschriften nader moeten toelichten, met name het netwerk Natura 2000 en de samenhang en verenigbaarheid daarvan met de aquacultuur.

1.8.2   Het EESC pleit voor een milieukeur voor aquacultuurproducten om milieuvriendelijke aquacultuurproducten van bedrijven die correct worden geleid en op duurzame ontwikkeling zijn gericht, te kunnen onderscheiden en te promoten.

1.9   Gezien het innovatieve karakter van de Europese aquacultuur acht het EESC het noodzakelijk een impuls te geven aan onderzoek en technologische ontwikkeling in de aquacultuur. Het onlangs opgerichte Europees technologie- en innovatieplatform voor de aquacultuur is bij uitstek geschikt om hiervoor als springplank te gebruiken.

1.10   Wat de diergezondheid betreft maakt het EESC zich zorgen over de geringe beschikbaarheid van toegestane diergeneesmiddelen in de aquacultuur.

2.   Samenvatting van het Commissievoorstel

2.1   Met deze mededeling wordt beoogd de oorzaken van de stagnatie van de aquacultuur in de EU in kaart te brengen en deze sector weer vlot te trekken. Het voorstel van de Commissie bestaat uit drie onderdelen: bevordering van het concurrentievermogen, vaststelling van voorwaarden voor een duurzame groei en verbetering van het imago en het bestuur van de sector.

2.2   De Commissie stelt voor het concurrentievermogen van de communautaire aquacultuurproductie te vergroten door de sector concurrerender te maken, meer te diversifiëren en op innovatie te schragen.

2.2.1   De duurzame ontwikkeling van de aquacultuursector moet worden gebaseerd op . In dit verband zal de Commissie O&O-initiatieven nemen, de ontwikkeling van onderzoeksinfrastructuur bevorderen en hiervoor de nodige middelen toewijzen.

2.2.2   Wat betreft zegt de Commissie te zullen ijveren voor gelijke concurrentievoorwaarden tussen aquacultuur en andere activiteiten en voor synergieën tussen activiteiten.

2.2.3   De communautaire aquacultuursector moet in staat zijn te voldoen aan de , zich aan te passen aan de veranderende markteisen en op gelijke voet te interageren met de andere actoren in de afzetketen. In dat kader zal de Commissie de behoeften van de sector aanpakken, met name op het gebied van producenten- en bedrijfskolomorganisaties, consumentenvoorlichting en afzetinstrumenten.

2.2.4   De van de aquacultuur moet aanverwante sectoren de mogelijkheid bieden om uit te breiden en te exporteren. Daarom zal de Commissie de ontwikkeling van de aquacultuur in derde landen bevorderen.

2.3   De Gemeenschap wil voorwaarden vaststellen voor de duurzame groei van de aquacultuur waarbij de bescherming van de natuurlijke omgeving goed in acht wordt genomen. Aquatische levensmiddelen die in de EU worden geproduceerd of ingevoerd, moeten voldoen aan strenge normen op het gebied van veiligheid en bescherming van de gezondheid van de consument. De EU zal zich sterk maken voor een goede bescherming van de gezondheid en het welzijn van dieren.

2.3.1   De dient te worden gewaarborgd. Daarom zal de Commissie erop blijven hameren dat de ontwikkeling van de aquacultuur in milieuopzicht duurzaam moet zijn.

2.3.2   Om de gezondheid van de dieren en de veiligheid van de producten te waarborgen, met name wat schelpdieren betreft, moet er andersom voor gezorgd worden dat de aquacultuur plaatsvindt in een , met water van de allerhoogste kwaliteit.

2.3.3   Om voor optimale groei en productie te zorgen moet vorm worden gegeven aan een met uitstekende houderijomstandigheden. De Commissie staat borg voor de onverkorte tenuitvoerlegging van Richtlijn 2006/88/EG (2) inzake de gezondheid van aquatische dieren.

2.3.4   Consumenten, beleidsmakers en producenten delen de bezorgdheid om het . De Commissie zal advies over het welzijn van vis inwinnen en de noodzaak van een soortspecifieke benadering verdedigen.

2.3.5   Een van de grootste problemen van de sector is echter dat . De Commissie zal daarom aandringen op de uitvoering van de aanbevelingen die de werkgroep beschikbaarheid („Availability Task Force”) in zijn verslag van 2007 heeft gedaan.

2.3.6    blijven van fundamenteel belang voor de ontwikkeling van de aquacultuur. De Commissie zal zorgen voor een betere beschikbaarheid van de voor visvoeders vereiste additieven en zal de regelgeving inzake bijproducten herzien.

2.3.7   De Commissie moet waarborgen en erkennen. De Commissie zal inspanningen blijven leveren om te waarborgen dat zowel eigen als ingevoerde aquatische levensmiddelen veilig zijn voor de consument. Daarom zal zij haar maatregelen blijven baseren op wetenschappelijke gegevens en op het voorzorgsbeginsel. Zij zal bovendien de gezondheidsvoordelen van de consumptie van vis in aanmerking nemen.

2.4   Het is belangrijk dat het imago en het bestuurskader van de sector worden verbeterd en een gelijk speelveld op EU-niveau tot stand wordt gebracht.

2.4.1   Een betere moet ervoor zorgen dat de marktdeelnemers onder gelijke voorwaarden beslissingen over de ontwikkeling van de aquacultuur kunnen nemen. In dit verband zal de Commissie de uitvoering van haar milieubeleid beter toelichten, vooral wat het netwerk Natura 2000 betreft, en toezien op de correcte tenuitvoerlegging van de Gemeenschapswetgeving inzake diergezondheid en consumentenbescherming. Met betrekking tot derde landen zal zij erop toezien dat deze voldoen aan voorschriften die gelijkwaardig zijn aan die in de Gemeenschapswetgeving.

2.4.2   Vermindering van de , vooral bij kleine en middelgrote ondernemingen, is van essentieel belang voor de ontwikkeling van de aquacultuur. De Commissie zal zich daarom inspannen om de wetgeving te vereenvoudigen en de administratieve rompslomp in de EU te verminderen.

2.4.3   De Commissie zal proberen te zorgen voor meer en voor adequate publieksvoorlichting via breed overleg en transparante informatie. Dat draagt bij aan betere wetgeving en beter bestuur en komt het imago van de aquacultuur ten goede.

2.4.4   De Commissie zal werken aan een . Momenteel hebben de officiële statistieken van de EU over aquacultuur namelijk slechts een beperkt bereik. Ook zal zij haar informatiebasis inzake marktprijzen uitbreiden om een prijstoezichtssysteem in de hele afzetketen vast te stellen.

3.   Algemene opmerkingen

3.1   Van wat er momenteel in de hele wereld aan aquatische producten wordt geconsumeerd, wordt 47 % geproduceerd door de aquacultuur. De aquacultuur heeft bovendien nog een aanzienlijk groeipotentieel en kan dan ook een sleutelrol spelen in een strategisch voedselvoorzieningsbeleid om aan de toekomstige vraag naar levensmiddelen te voldoen.

3.2   In de voorbije 10 jaar is de wereldbevolking met ca. 12 % toegenomen en de visconsumptie met ca. 27 %, onder meer dankzij de gunstige gezondheidseffecten van omega 3-vetzuren, waarvan vis een uitstekende bron is. De EU is de grootste markt voor aquatische producten ter wereld; er wordt 12 miljoen ton geconsumeerd en er is duidelijk sprake van een stijgende tendens. De zelfvoorzieningsgraad is slechts 35 %. Van de geconsumeerde aquatische producten is 65 % geïmporteerd en ook dit percentage neemt toe.

3.3   De Europese aquacultuur maakt deel uit van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB), waarmee beoogd wordt de levende aquatische hulpbronnen duurzaam te exploiteren en wel zodanig dat er een evenwicht bestaat tussen milieu-, sociale en economische aspecten. In het hervormde GVB dient de nodige aandacht te worden besteed aan de specifieke kenmerken van de aquacultuur en moeten er sectorspecifieke steuninstrumenten en doeltreffende marktinstrumenten worden ingevoerd. Voorgesteld wordt om het GVB om te dopen in het gemeenschappelijk visserij- en aquacultuurbeleid (GVAB).

3.4   Binnen de EU is de aquacultuur thans een belangrijke economische activiteit in bepaalde gebieden aan de kust en in het binnenland. Het gaat daarbij om de kweek van zowel schelpdieren als zoet- en zoutwatervis.

3.5   De aquacultuur in de EU is niet langer een kleinschalige ambachtelijke activiteit, maar heeft zich sinds de jaren '70 van de vorige eeuw ontpopt tot een moderne, dynamische, innovatieve en technologische bedrijfstak, waarin ondernemingen veelal verticaal zijn geïntegreerd.

3.6   De aquacultuur in de EU levert heel wat banen op in (veelal kansarme) afgelegen kust- en riviergebieden waar weinig andere werkgelegenheid is. Zowel in familiebedrijven als in kleine en middelgrote ondernemingen gaat het hierbij om gespecialiseerd werk dat bepaalde technische vaardigheden vereist, en om stabiele arbeidsplaatsen.

3.7   In 2002 heeft de Commissie in haar Mededeling COM(2002) 511 een strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur voorgesteld waarmee beoogd werd om:

| a) | duurzame werkgelegenheid te scheppen, met name in van visserij afhankelijke regio’s; |
| --- | --- |

a)

duurzame werkgelegenheid te scheppen, met name in van visserij afhankelijke regio’s;

| b) | een zodanige hoeveelheid gezonde en veilige producten te garanderen dat aan de marktvraag kan worden voldaan; |
| --- | --- |

b)

een zodanige hoeveelheid gezonde en veilige producten te garanderen dat aan de marktvraag kan worden voldaan;

| c) | een milieuvriendelijke sector te bevorderen. |
| --- | --- |

c)

een milieuvriendelijke sector te bevorderen.

3.8   De Commissie heeft erkend dat de aquacultuurproductie in de EU zich sinds 2002 niet heeft ontwikkeld zoals verwacht en dat er zelfs sprake is van stagnatie, zowel wat schelpdieren als vis betreft (de kweek van schaaldieren en zeewier komt in Europa nauwelijks voor). Dit staat in schril contrast met de hoge groeicijfers die de aquacultuur in andere delen van de wereld kan voorleggen. Daarom acht de Commissie het noodzakelijk om haar strategie te herzien en de balans op te maken van de huidige situatie in de Europese aquacultuur.

4.   Bijzondere opmerkingen

4.1   De aquacultuur in de EU kan haar meer welvaart en werkgelegenheid opleveren dan momenteel het geval is. Sinds 2002 zijn de algemene productiecijfers gelijk gebleven en is het niet mogelijk gebleken de terugloop in de visvangst van de vissersvloot te compenseren, met een verslechtering van de externe handelsbalans als gevolg. En dat terwijl Europa toch in gunstige fysieke en omgevingsomstandigheden kan opereren, over de meest geavanceerde technologie beschikt, evenals over ondernemingen die bereid zijn tot investeren. Daarnaast heeft de sector aangetoond de kennis en middelen in huis te hebben om zich verder op duurzame en milieuvriendelijke wijze te ontwikkelen en tegelijkertijd producten te kunnen aanbieden die gezond en veilig zijn en van goede kwaliteit.

4.2   De investeringen en het concurrentievermogen van de Europese aquacultuurproductie worden echter afgeremd door de ingewikkelde EU-wetgeving, de trage ambtelijke molens, de beperkingen op de toegang tot het publieke domein en de administratieve rompslomp.

4.3   Veel van de grote belemmeringen voor de ontwikkeling van de Europese aquacultuur kunnen rechtstreeks worden teruggevoerd op nationale of regionale beleids- en andere maatregelen. De nationale en regionale overheden dienen daar derhalve nota van te nemen en passend beleid vast te stellen. In sommige lidstaten zijn er de laatste 15 jaar geen nieuwe aquacultuurvergunningen meer verstrekt. Soms is de interpretatie van de Europese wetgeving door de nationale en regionale overheden daar debet aan, zoals in het geval van het netwerk Natura 2000, waarvan de aquacultuur door sommige overheden onterecht wordt uitgesloten. Anderzijds dienen zowel de lidstaten als regio's met bevoegdheden hun wetgeving op elkaar af te stemmen, teneinde geen kunstmatige hindernissen op te werpen voor de Europese binnenmarkt.

4.4   De gemeenschappelijke marktordening voor visserij- en aquacultuurproducten die de markten zou moeten stabiliseren en het inkomen van de aquacultuurproducenten garanderen, is dringend aan hervorming toe met het oog op de ondersteuning van de producentenorganisaties.

4.5   In de voorgaande Mededeling COM(2002) 511 werd teveel nadruk op de milieuaspecten van de aquacultuur gelegd en was er te weinig oog voor de economische en sociale aspecten van duurzaamheid. In de huidige Mededeling COM(2009) 162 is er een beter evenwicht gevonden tussen de sociale, economische en milieudimensie, de drie pijlers van duurzaamheid. Er wordt in erkend dat milieuduurzaamheid alleen kan worden bereikt als bedrijven concurrerend en renderend zijn.

4.6   Het gros van de aquacultuurbedrijven in de EU werkt efficiënt en zou de concurrentie prima het hoofd kunnen bieden indien ze op gelijke voet zouden kunnen opereren met de bedrijven die producten naar de EU exporteren. Momenteel zijn de voorwaarden voor gelijke kansen echter niet aanwezig, qua productie noch afzet. Wat de productie betreft dienen de Europese aquacultuurproducenten zich aan strikte normen te houden inzake de ingrediënten van visvoeders, de beperkingen op het gebruik van diergeneesmiddelen en sociale en milieuaspecten. Deze gelden niet voor bedrijven uit derde landen, die hun producten toch vrij op de communautaire markt mogen brengen (zelfs wanneer er sprake is van kinderarbeid of andere schendingen, zoals van het recht op fatsoenlijk werk en een eerlijk salaris). Verder bestaan er landen die hun aquacultuurproductie op illegale wijze stimuleren en deze producten vervolgens op de EU-markt brengen.

4.7   Doordat de consument slechts gebrekkige informatie krijgt over de kenmerken van de aquacultuurproducten die in de winkel liggen, is een goede afweging van verschillen in prijs en kwaliteit niet mogelijk. Dit speelt vooral in het nadeel van de Europese producenten, wier producten over het algemeen een grotere toegevoegde waarde hebben dan de importproducten. Onder deze desinformatie vallen bijvoorbeeld onjuistheden over het land van herkomst of over de gebruikelijke benaming van het product. Maar er is vooral iets ernstigs aan de hand met visfilets die worden ontdooid op het moment van hun verkoop en die afkomstig zijn uit verre landen, over het algemeen Aziatische landen. Deze visfilets worden in dezelfde schappen verkocht als de werkelijk verse vis, zonder dat de consument op de hoogte wordt gebracht van de verschillen in behandelwijze, waardoor de prijs het enige onderscheidende criterium wordt. In dit geval kunnen er zelfs risico's voor de volksgezondheid opduiken wanneer de visfilets opnieuw worden ingevroren.

4.8   Het Comité pleit derhalve voor vereenvoudiging van de etikettering, waarbij het land of de streek van herkomst duidelijk aangegeven moet worden op het etiket, en voor versterking van de inspectie- en controlemechanismen aan de grens.

4.9   Naast een juiste identificatie van de aquacultuurproducten is er ook opleiding en voorlichting nodig in heel de distributie- en afzetketen, waarbij de consumenten niet mogen worden vergeten. Hierbij moet vooral aandacht worden besteed aan de aanwezigheid van omega 3-vetzuren, met name EPA en DHA.

4.10   Er zouden promotiecampagnes op touw moeten worden gezet die het imago van de aquacultuur, van haar producten en productieprocessen kunnen verbeteren. Welke boodschappen overgebracht moeten worden zou bepaald moeten worden door een specifieke studiegroep die tot taak heeft initiatieven voor te stellen; de sector dient daarbij betrokken te worden. Het verdient aanbeveling om te kiezen voor grensoverschrijdende campagnes, hetgeen coördinatie door de Europese Commissie natuurlijk nodig zou maken.

4.11   De Europese aquacultuur is een technologische en innovatieve activiteit die om voortdurend wetenschappelijk onderzoek vraagt. Het huidige 7e Kaderprogramma, waarin alle communautaire onderzoeksinitiatieven zijn samengebracht, biedt minder mogelijkheden tot onderzoek in de aquacultuur dan de voorgaande programma's. Daardoor wordt het moeilijk om het innovatie- en concurrentievermogen van de Europese sector te verhogen. De beroepssector van de Europese aquacultuur heeft onlangs het Europese Platform voor technologie en innovatie in de aquacultuur opgericht in de hoop prioriteiten te kunnen vaststellen voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, evenals een strategie om deze waar te maken.

4.11.1   Er moet blijvend worden gezocht naar alternatieve, veilige en duurzame ingrediënten die beantwoorden aan de voedings- en biologische behoeften van de vissen en die dezelfde voedingswaarde van het eindproduct opleveren.

4.11.2   De inspanningen om de huidige productiewijzen te optimaliseren, dienen voortgezet te worden, waarbij de aandacht vooral moet uitgaan naar die productiewijzen waar toekomstmuziek in zit, zoals aquacultuur in open zee en recirculatiesystemen op het land.

4.12   De ontoereikende beschikbaarheid van veterinaire medicijnen vormt een ernstige hindernis voor de ontwikkeling van de aquacultuur. Zo heeft de Europese sector momenteel een tekort aan verdovingsmiddelen, inentingen en antibiotica. Dit vormt een risico voor de levensvatbaarheid van de sector, bedreigt de gezondheid en het welzijn van de dieren, evenals de voedselveiligheid en de bescherming van het milieu.

4.13   De Commissie stelt in haar mededeling voor om de export van aquacultuurtechnologie naar derde landen te ondersteunen. Hoewel deze solidaire instelling natuurlijk bijval verdient, dient wel in de overweging te worden meegenomen dat er in de toekomst waarschijnlijk aquacultuurproducten worden geëxporteerd naar de EU die hebben geprofiteerd van deze technologie en die gaan concurreren met de eigen producten.

4.14   De Commissie geeft in haar mededeling een nauwkeurige beschrijving van de oorzaken van de huidige stagnatie van de Europese aquacultuur. Toch moet deze mededeling niet worden gezien als een slotdocument, maar als een uitgangspunt voor de formulering en ontwikkeling van concrete maatregelen die weer kunnen leiden tot een duurzame ontwikkeling van de aquacultuur in de EU.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 208 van 3.9.03, blz. 89-93

1

(2)  PB L 328 van 24.11.2006, blz. 14

2

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/64 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/64

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement „Het BBP en verder — Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld”

(COM(2009) 433 definitief)

2011/C 18/11

Rapporteur: de heer ZBOŘIL

De Europese Commissie heeft op 20 augustus 2009, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement – Het BBP en verder – Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld

COM(2009) 433 final.

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 februari 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) onderstaand advies uitgebracht, dat met 168 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het EESC is ingenomen met de Commissiemededeling „Het BBP en verder - Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld” en de initiatieven die daarin worden samengevat. Het EESC wijst erop dat dit nog maar de eerste fase van een lang proces is en dat het niet eenvoudig zal zijn de juiste instrumenten en maatstaven te kiezen en deze te integreren in het beheer van de belangrijkste beleidsgebieden en –strategieën.

1.2   De Commissie heeft de zeer zware taak op zich genomen om een proefversie van een complexe milieu-index uit te werken. Het zal waarschijnlijk gaan om een geaggregeerde index; er moet dan ook rekening worden gehouden met het evenwicht tussen de effecten van de afzonderlijke milieubestanddelen. De totstandkoming van de nieuwe index zal van begin af aan onderwerp moeten zijn van een raadpleging van de betrokken partijen.

1.3   De uitwerking van een complexe index van de kwaliteit van het bestaan en de sociale samenhang zal nog zwaarder zijn. Op dit gebied moeten absoluut proefprojecten worden uitgevoerd. De Commissie zou dit gebied als zwaartepunt van het hele project moeten aanwijzen, en onmiddellijk proefprojecten moeten opstarten.

1.4   Voor de uitstippeling van strategieën en beleid is de langetermijnontwikkeling van fundamentele parameters van groot belang. De keuze van de in real-time te volgen parameters is dus ondergeschikt aan deze zienswijze. Het is zaak dat weloverwogen en tijdig op de veranderingen wordt gereageerd.

1.5   Het systeem moet, zelfs op communautair niveau, gebaseerd blijven op een nationale verzameling en beoordeling van gegevens en de verwerking daarvan tot indicatoren en parameters, in een overzichtelijk en eengemaakt Europees kader. De evaluatie hiervan vraagt om een globale, holistische aanpak, ten einde conflicten tussen bepaalde instrumenten, en de risico's die daaruit voortvloeien, te beperken.

1.6   In het geval van duurzame ontwikkeling gaat het om twee fundamentele tendensen: 1) evaluatie van de absorptiecapaciteit, en 2) evaluatie van de ontwikkeling van het beheer van de menselijke samenleving. De voorstellen in de mededeling van de Commissie (het scorebord en de monitoring van drempelwaarden voor verontreinigende stoffen) gaan beide in de goede richting, wat het EESC toejuicht.

1.7   Het EESC waardeert tevens de inspanningen van de Commissie om de nationale rekeningen uit te breiden tot sociale en milieuaspecten. Begin 2010 moet een juridisch kader voor milieuboekhouding worden voorgesteld. De sociale indicatoren uit de nationale boekhouding die nu reeds beschikbaar zijn worden echter nog niet volledig gebruikt. Naar verwachting zal de behoefte aan dit soort indicatoren toenemen, naarmate de uitwerking van een complexe en geïntegreerde aanpak voor het meten en beoordelen van de vooruitgang in een veranderende wereld vordert.

1.8   Dit proces van op stapel staande veranderingen zal noch snel noch eenvoudig zijn, zodat bijzondere aandacht moet uitgaan naar de analytische voorbereiding en bestudering van ieder instrument, op basis van onderzoek naar hun interactie en een uitgebreide raadpleging van de betrokken actoren, zodat zij gemakkelijker in een uitgebreide internationale context kunnen worden overgenomen.

1.9   Om de werkzaamheden voort te zetten en de volgende stappen te structureren moet gebruik worden gemaakt van alle beschikbare studies en projecten. Het doorslaggevende criterium moet zijn een maximale objectiviteit, naast onafhankelijke en kwaliteitsvolle statistieken. Het EESC is bereid om deel te nemen aan de beoordeling van de noodzakelijke veranderingen en zich in te zetten voor hun acceptatie door het maatschappelijk middenveld.

1.10   De Commissie zou een tijdschema en termijnen moeten vaststellen voor de invoering van de verschillende onderdelen van het systeem. Zij zou zich met name moeten richten op de integratie van enkele nieuwe maatregelen in de nieuwe strategie EU 2020 en de strategie voor duurzame ontwikkeling. Het doel is om tegen 2011 over een kader te beschikken op basis waarvan duidelijke voorstellen kunnen worden uitgewerkt voor vergelijkbare acties op mondiaal niveau, met het oog op de Wereldtop over duurzame ontwikkeling die de VN voor 2012 heeft aangekondigd.

2.   Inleiding

2.1   Het Bruto Binnenlands Product (BBP) is de bekendste maat voor macro-economische activiteit (BBP = particuliere consumptie + investeringen + overheidsconsumptie + (uitvoer – invoer). Het kader en de regels voor de berekening van het BBP worden vastgesteld in het Europees Stelsel van rekeningen, dat in grote lijnen overeenkomt met het Stelsel van nationale rekeningen van de VN. Het is een vast referentiepunt geworden, dat door beleidsmakers in de hele wereld wordt gebruikt en ook in publieke discussies veelvuldig wordt gehanteerd. Het BBP vertegenwoordigt de totale toegevoegde waarde van alle op geld gebaseerde economische activiteiten. Het heeft een duidelijke methodologie als grondslag, waardoor vergelijkingen in de tijd en tussen landen en regio's mogelijk zijn.

2.2   Het BBP is ook steeds meer de rol gaan spelen van proxy indicator voor de algehele maatschappelijke ontwikkeling en vooruitgang in het algemeen. Het BBP meet echter niet de duurzaamheid op milieugebied of de sociale inclusie, en met deze beperkingen moet rekening worden gehouden wanneer het in beleidsanalyses en -discussies wordt gebruikt (zie voor een recent overzicht van de beperkingen van het BBP: Stiglitz/Sen/Fitoussi (2008), Issues Paper, Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress (http://www.stiglitz-sen-fitoussi.fr/documents/Issues_paper.pdf)).

2.3   Het debat hierover, dat op verschillende niveaus wordt gevoerd, is al zo'n tien jaar aan de gang en het EESC heeft in oktober 2008 een initiatiefadvies (1) goedgekeurd waarin de huidige opvattingen worden uiteengezet en waarin de inspanningen voor het vinden van aanvullende indicatoren, waarmee de ontwikkeling van de menselijke samenleving vollediger kan worden beschreven, worden gesteund.

2.4   Deze mededeling noemt verschillende initiatieven die op korte tot middellange termijn kunnen worden genomen. De algehele doelstelling is dat er veelzijdigere indicatoren worden ontwikkeld die zorgen voor betrouwbaardere kennis voor een betere publieke discussie en beleidsvorming. De Commissie wil samen met stakeholders en partners indicatoren ontwikkelen die internationaal worden erkend en gebruikt.

3.   Samenvatting van de Commissiemededeling

3.1   De Commissie stelt voor de volgende vijf categorieën van acties te ondernemen, die in het licht van de geplande evaluatie in 2012 kunnen worden herzien of aangevuld.

3.2   Het BBP aanvullen met sociale en milieu-indicatoren: indicatoren die belangrijke vraagstukken in één getal samenvatten, zijn essentiële communicatie-instrumenten. Het BBP en de werkloosheid- en inflatiecijfers zijn goede voorbeelden van dergelijke overzichtsindicatoren. Maar ze zijn niet bedoeld om aan te geven hoe ver we zijn op het gebied van bijvoorbeeld het milieu of sociale ongelijkheid. De Commissie wil dan ook een algehele milieu-index ontwikkelen en de indicatoren voor de kwaliteit van het bestaan verbeteren.

3.2.1   
  Een algehele milieu-index
  : er is momenteel geen algehele milieu-indicator. De ecologische en de koolstofvoetafdruk zijn goede kandidaten, maar hebben allebei een beperkte reikwijdte. (In de koolstofvoetafdruk is alleen de emissie van broeikasgassen opgenomen. De ecologische voetafdruk sluit bepaalde effecten, bijvoorbeeld op water, uit. De Commissie test deze echter momenteel tegelijk met andere indicatoren om de uitvoering van de Thematische Strategie inzake het duurzame gebruik van de natuurlijke hulpbronnen en het Actieplan voor biodiversiteit te volgen.) De diensten van de Commissie willen in 2010 een experimentele versie van een index voor de milieudruk introduceren. De belangrijkste onderdelen van het milieubeleid zullen erin worden opgenomen:

| — | klimaatverandering en energiegebruik; |
| --- | --- |

—

klimaatverandering en energiegebruik;

| — | natuur en biodiversiteit; |
| --- | --- |

—

natuur en biodiversiteit;

| — | luchtverontreiniging en gezondheidseffecten; |
| --- | --- |

—

luchtverontreiniging en gezondheidseffecten;

| — | watergebruik en -verontreiniging; |
| --- | --- |

—

watergebruik en -verontreiniging;

| — | afvalproductie en gebruik van grondstoffen. |
| --- | --- |

—

afvalproductie en gebruik van grondstoffen.

3.2.2   
  Kwaliteit van het bestaan en welzijn
  : Inkomen, overheidsdiensten, gezondheid, vrije tijd, rijkdom, mobiliteit en een schoon milieu zijn middelen om deze doelen te realiseren en te handhaven. De Commissie heeft studies laten uitvoeren naar de haalbaarheid van welzijnsindicatoren en naar empowerment van de consument en, samen met de OESO, naar het beeld dat mensen van welzijn hebben.

3.3   Bijna real-time informatie voor de besluitvorming: Het BBP en de werkloosheidscijfers worden vaak binnen enkele weken na de periode waarop ze betrekking hebben, gepubliceerd en daardoor kan de besluitvorming bijna in real time plaatsvinden. Sociale en milieugegevens zijn in veel gevallen te oud voor operationele informatie over bijvoorbeeld snelle veranderingen in lucht- en waterkwaliteit of werkroosters.

3.3.1   De Commissie zal daarom streven naar een snellere beschikbaarheid van sociale en milieugegevens om te zorgen voor betere informatie voor de beleidsmakers in de hele EU. Satellieten, automatische meetstations en het internet bieden steeds meer mogelijkheden om
  het milieu in real time te volgen,
  dankzij de INSPIRE-richtlijn (Richtlijn 2007/2/EG) en het GMES-systeem (Global Monitoring for Environment and Security = Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid, zie COM(2009) 223 final).

3.3.2   Waar dit mogelijk is, zal
  de beschikbaarheid van sociale gegevens worden versneld
  , bijvoorbeeld met het Europese systeem van sociale statistische enquêtemodules.

3.4   Nauwkeurigere rapportage over verdeling en ongelijkheid: sociale en economische cohesie zijn overkoepelende doelstellingen van de Gemeenschap. Met bestaande gegevens uit de nationale rekeningen, bijvoorbeeld over inkomen per huishouden, of uit sociale onderzoeken als de EU-SILC (Communautaire statistiek van inkomens en levensomstandigheden) kunnen cruciale verdelingsaspecten al worden geanalyseerd.

3.5   Ontwikkeling van een Europees scorebord voor duurzame ontwikkeling: de EU-indicatoren voor duurzame ontwikkeling (zie het Eurostat-verslag: „Measuring progress towards a more sustainable Europe – 2007”) zijn samen met de lidstaten ontwikkeld, en worden gebruikt in het tweejaarlijks voortgangsverslag van de Commissie. Dit monitoringinstrument legt recente ontwikkelingen op belangrijke gebieden die nog niet goed door officiële statistische cijfers worden bestreken (zoals duurzame productie en consumptie of governance-aspecten) echter niet volledig vast.

3.5.1   De Commissie verkent daarom de mogelijkheden om samen met de lidstaten een
  scorebord voor duurzame ontwikkeling
  te ontwerpen. Dit scorebord, gebaseerd op de EU-indicatoren voor duurzame ontwikkeling, zou ook andere kwantitatieve en kwalitatieve publiek beschikbare informatie kunnen omvatten.

3.5.2   Inachtneming van de grenzen van de natuurlijke hulpbronnen van de aarde is een van de kerndoelstellingen van de strategie voor duurzame ontwikkeling (SDO). Een voorbeeld is de beperkte capaciteit van de natuur om hernieuwbare hulpbronnen te leveren en verontreiniging te absorberen. Het is belangrijk te weten wat de „gevarenzone” is voordat het feitelijke omslagpunt wordt bereikt. Het is zaak
  de drempelwaarden voor cruciale verontreinigende stoffen en hernieuwbare hulpbronnen vast te stellen – en periodiek aan te passen –
  om zodoende de beleidsdiscussie van informatie te voorzien en de formulering van doelstellingen en de evaluatie van het beleid te ondersteunen.

3.6   Uitbreiding van de nationale rekeningen tot sociale en milieuaspecten: het Europees Stelsel van rekeningen is het belangrijkste instrument waarop de economische statistieken van de EU en ook veel economische indicatoren (zoals het BBP) worden gebaseerd. In zijn conclusies van juni 2006 roept de Europese Raad de EU en haar lidstaten op om de nationale rekeningen uit te breiden tot de kernaspecten van duurzame ontwikkeling. De Commissie zal ervoor zorgen dat dit werk bij toekomstige herzieningen van het internationale Stelsel van nationale rekeningen en het Europees Stelsel van rekeningen wordt voortgezet. Op langere termijn zal een geïntegreerde sociale, economische en milieuboekhouding naar verwachting de basis vormen voor nieuwe topniveau-indicatoren.

3.6.1   
  Geïntegreerde milieueconomische boekhouding
  : de eerste strategie van de Commissie voor „groene boekhouding” dateert van 1994 (zie COM(1994) 670). Sindsdien hebben Eurostat en de lidstaten – in samenwerking met de VN en de OESO – de boekhoudmethoden zo ver ontwikkeld en getest dat verschillende lidstaten nu periodiek de eerste pakketten milieurekeningen presenteren. Later kunnen er fysieke milieurekeningen worden gecreëerd voor energieverbruik en afvalproductie en -verwerking en monetaire rekeningen voor milieusubsidies. Om te zorgen dat de rekeningen vergelijkbaar zijn, is de Commissie van plan begin 2010 een juridisch kader voor milieuboekhouding voor te stellen.

3.6.2   
  Intensiever gebruik van bestaande sociale indicatoren uit de nationale boekhouding
  : het bestaande Europees Stelsel van rekeningen omvat al indicatoren die sociaal relevante aspecten naar voren halen, zoals het beschikbare inkomen van de huishoudens en een aangepast cijfer voor het beschikbare inkomen dat rekening houdt met de verschillen in de stelsels van sociale bescherming in de verschillende landen.

4.   Algemene opmerkingen

4.1   De problematiek van een meer volledige meting van de menselijke ontwikkeling krijgt meer en meer aandacht van politici en het grote publiek. Er zijn nieuwe benaderingen nodig om te laten zien hoe de demografische ontwikkelingen en de economische ontwikkeling van de mensheid kunnen worden afgestemd op de eindigheid van onze planeet en de natuurlijke hulpbronnen.

4.2   De nieuwe benaderingen en methoden voor het meten van de vooruitgang zijn essentieel in de huidige, steeds ingewikkelder sociale omgeving, zodat een betere strategische visie van de menselijke samenleving zoals de EU kan worden geformuleerd. Zij zijn enerzijds van belang om de balans op te maken van de middelen die nodig zijn om de strategische doelstellingen te verwezenlijken, waaronder in de eerste plaats duurzame ontwikkeling, die bijv. afhangt van een doeltreffende bescherming van het klimaat en een spaarzaam gebruik van alle middelen.

4.3   Een ander belangrijk terrein is de formulering van cruciaal Gemeenschapsbeleid met respect voor alle meetbare gevolgen en de wisselwerking hiertussen, en uiteraard ook de evaluatie van de toepassing van dat beleid.

4.4   Het EESC is dan ook ingenomen met de Commissiemededeling „Het BBP en verder - Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld” en de initiatieven die daarin worden samengevat. Hoewel veel activiteiten en projecten reeds zijn opgestart, wijst het EESC erop dat dit nog maar de eerste fase van een lang proces is en dat het niet eenvoudig zal zijn de juiste instrumenten en maatstaven te kiezen en deze te integreren in het beheer van de belangrijkste beleidsgebieden en –strategieën.

4.5   Om doeltreffend te zijn moet een instrument – welke dan ook – zo eenvoudig en zo gemakkelijk mogelijk te hanteren zijn. Instrumenten die de gebruikers niet perfect onder de knie hebben of die niet algemeen worden aanvaard, kunnen niet de gewenste resultaten opleveren. Uiteraard zal het enige tijd duren voordat een nieuw instrument wordt geaccepteerd als maat voor de vooruitgang. Geen enkel instrument mag echter een doel op zich worden, en instrumenten die niet doeltreffend zijn gebleken moeten worden opzijgezet.

4.6   Het behoeft geen betoog dat het eenvoudige evolueert tot het ingewikkelde, maar dat deze ingewikkeldheid niet mag prevaleren boven de verwachte voordelen. Het systeem moet, zelfs op communautair niveau, gebaseerd blijven op een nationale verzameling en beoordeling van gegevens en de verwerking daarvan tot indicatoren en parameters, in een overzichtelijk en eengemaakt Europees kader.

4.7   De aggregatie van deze parameters voor de hele Gemeenschap zou het vervolgens mogelijk moeten maken om gecoördineerde en compatibele communautaire strategieën en beleidsmaatregelen goed te keuren, zowel op nationaal als op communautair niveau, die de beginselen van evenredigheid en subsidiariteit consequent eerbiedigen. Vervolgens is het van bijzonder belang dat op communautair niveau wordt gehandeld volgens de ontwikkelingstendensen, en dat de gekozen instrumenten in staat zijn om zelfs zwakke signalen van potentieel gevaarlijke veranderingen ruim op voorhand en op betrouwbare wijze op te sporen.

4.8   Het BBP is, zelfs met zijn bekende tekortkomingen, een uniek geaggregeerd instrument met een korte reactietijd. De ideale indicator zou tevens rekening moeten houden met sociale en milieuaspecten, iets wat zeer moeilijk is. Het EESC is derhalve van mening dat criteria moeten worden vastgesteld waarmee tijdens de uitstippeling van beleid kan worden gekozen uit verschillende parameters die betrekking hebben op verschillende gebieden, ten einde een duurzame ontwikkeling van de wereldgemeenschap te bevorderen.

4.9   Het EESC is ervan overtuigd dat een individuele aanpak alleen mogelijk is bij de ontwikkeling van ieder afzonderlijk instrument. De evaluatie en doeltreffende toepassing van deze instrumenten vragen om een globale, holistische aanpak, ten einde conflicten tussen bepaalde instrumenten en parameters zo veel mogelijk te beperken; als dergelijke conflicten onopgelost blijven kunnen zij de politieke en strategische besluitvorming aan het wankelen brengen.

4.10   Dit hele proces van op stapel staande veranderingen zal noch snel noch eenvoudig zijn, zodat bijzondere aandacht moet uitgaan naar de analytische voorbereiding en bestudering van ieder instrument, op basis van onderzoek naar hun interactie en een uitgebreide raadpleging van de betrokken actoren.

4.11   In het kader van dit proces zullen prioriteiten en termijnen voor de volgende stappen moeten worden vastgesteld, waarnaar in de Commissiemededeling slechts terloops wordt verwezen. Ook dringt het EESC er bij de Commissie op aan om de nieuwe maatregelen tijdig te integreren in de doelstellingen en beoordelingsmechanismen van de nieuwe strategie EU 2020 en de langetermijnstrategie voor duurzame ontwikkeling. Het EESC betreurt het dat er in dit vroege stadium geen rol is weggelegd voor andere betrokken actoren, zoals de relevante economische directoraten-generaal van de Commissie. Een dergelijke radicale verandering vraagt om méér dan alleen de inzet van DG ENVI, het Europees Milieuagentschap en Eurostat.

4.12   Om de werkzaamheden voort te zetten en de volgende stappen te structureren moet gebruik worden gemaakt van alle beschikbare studies en projecten, met name het verslag van de Commissie over het meten van de economische prestaties en de sociale vooruitgang (het Stiglitz-verslag; http://www.stiglitz-sen-fitoussi.fr/en/index.htm), de studie van de TEEB (The Economics of Ecosystems and Biodiversity, http://www.teebweb.org/), de werkzaamheden van het Europees Milieuagentschap (EMA), Eurostat en alle anderen die bijdragen tot dit complexe Europese en internationale project. Het doorslaggevende criterium moet zijn onafhankelijke en kwaliteitsvolle statistieken, en dat de informatiewaarde van de instrumenten algemeen wordt aanvaard.

4.13   De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft onlangs besloten om in 2012, dus twintig jaar na de Wereldtop van Rio in 1992, een nieuwe Wereldtop te organiseren om de vooruitgang op het gebied van duurzame ontwikkeling te evalueren. Het spreekt voor zich dat de manieren om een groene, koolstofarme wereldeconomie tot stand te brengen kernthema's van het evenement zullen zijn. Europa zou dan ook vóór 2011 een duidelijk raamwerk moeten vaststellen voor het beoordelen van zijn eigen vooruitgang op dit gebied, zodat het in 2012 met goed onderbouwde voorstellen voor de dag kan komen.

5.   Bijzondere opmerkingen

5.1   De bijzondere opmerkingen hebben betrekking op de vijf categorieën van actiegebieden en hun onderdelen, volgens de in paragraaf 3 gehanteerde volgorde.

5.2   De Commissie heeft de zeer zware taak op zich genomen om een proefversie van een complexe milieu-index uit te werken. Zij heeft toegezegd deze index reeds in 2010 te presenteren. Het zal waarschijnlijk gaan om een geaggregeerde index; bij de evaluatie hiervan moet rekening worden gehouden met het evenwicht tussen de effecten van de afzonderlijke milieubestanddelen. De ecologische en de koolstofvoetafdruk hebben, in hun huidige vorm, betrekking op specifieke onderdelen van het milieu en het grondstoffenverbruik. Daarnaast zijn er nog andere concepten bijgekomen, zoals de „watervoetafdruk” en de „bosvoetafdruk”, maar geen van beide kunnen als een op zichzelf staande index worden beschouwd. De totstandkoming van de nieuwe index zal van begin af aan onderwerp moeten zijn van een raadpleging van de betrokken partijen, en het gewicht dat de afzonderlijke factoren krijgen in deze complexe index zal zeer zorgvuldig moeten worden gekozen.

5.3   Het zal al even moeilijk zijn om indicatoren voor de kwaliteit van het bestaan en het welzijn (2) uit te werken, zelfs al zijn er op dit gebied studies en haalbaarheidsstudies voorhanden. Deze indicatoren zijn voor een groot deel gebaseerd op subjectieve waarnemingen en dus niet op exacte metingen. Opgemerkt moet worden dat ook het BBP niet geheel exact is.

5.4   De bijna real-time informatie voor de besluitvorming is van groot belang voor het „operationele beheer” van de kwaliteit van het milieu en voor het nemen van corrigerende maatregelen op sociaal gebied. Voor strategische vraagstukken en de uitstippeling van beleid is de langetermijnontwikkeling van fundamentele parameters belangrijker. De keuze van de in real-time te volgen grootheden is dus ondergeschikt aan dit onderscheid, om te voorkomen dat individuele informatie het besluitvormingsproces onnodig vertraagt. Belangrijker is in dat opzicht dat weloverwogen en tijdig op de veranderingen wordt gereageerd. De monitoring in het kader van het GMES-systeem zal prioritair onder het „operationeel beheer” vallen; indien het langetermijnontwikkelingen zou aantonen zou het uiteraard ook de beleidsvorming kunnen dienen.

5.5   De formulering van Gemeenschapsbeleid dat een gezamenlijke inspanning vraagt dient te worden gebaseerd op correcte informatie over de verdeling en de ongelijkheid op nationaal en regionaal niveau. Doel is de meest opvallende verschillen op te heffen door middel van correct geformuleerd beleid, waarvoor de nauwkeurigheid van de gegevens van cruciaal belang is. Het succes van dat beleid valt of staat met diens algemene aanvaarding en de mate waarin dit beleid wordt nageleefd, wat vrijwel onmogelijk is zonder het gevoel dat er sprake is van gelijke behandeling. De naleving hiervan zal bepalend zijn voor de manier waarop de burgers zullen aankijken tegen de Gemeenschap.

5.6   De evaluatie van duurzame ontwikkeling is een zeer ingewikkelde kwestie. Duurzame ontwikkeling is een overkoepelende langetermijnstrategie die per definitie geen concrete doelstellingen en termijnen heeft of kan hebben. De doelstellingen moeten per definitie in voldoende algemene bewoordingen worden geformuleerd. Bij de beoordeling van duurzame ontwikkeling gaat het dus in de eerste plaats om twee fundamentele tendensen: 1) evaluatie van de absorptiecapaciteit van de ecosystemen en de exploitatie van niet-hernieuwbare en hernieuwbare energiebronnen, en 2) evaluatie van de ontwikkeling van het beheer van de menselijke samenleving in algemene zin. De evolutie van deze twee fundamentele factoren zal bepalend zijn voor de al dan niet duurzame ontwikkeling van de wereldgemeenschap en dus van de Europese Gemeenschap. De voorstellen in de mededeling van de Commissie (het scorebord en de monitoring van drempelwaarden voor verontreinigende stoffen) gaan beide in de goede richting, wat het EESC toejuicht.

5.7   Het EESC waardeert tevens de inspanningen van de Commissie om de nationale rekeningen uit te breiden tot sociale en milieuaspecten. De voldoende hoeveelheid betrouwbare en goed gestructureerde informatie uit deze rekeningen kan de gewenste rationele doorberekening van externe kosten aanzienlijk vergemakkelijken op gebieden waarvoor voldoende betrouwbare gegevens beschikbaar zijn en waarop het marktevenwicht niet dreigt te worden verstoord. Deze rekeningen bevatten nu al waardevolle informatie, maar de vergelijkbaarheid tussen de afzonderlijke lidstaten kan problemen opleveren. Daarom is het van belang dat de betrokken actoren zich inspannen voor de totstandkoming van een optimaal datasysteem, en dat de gegevensverzameling beantwoordt aan de noodzaak om fysieke milieurekeningen te creëren. De Commissie heeft in dit verband de zware taak op zich genomen om begin 2010 een juridisch kader voor milieuboekhouding voor te stellen. De sociale indicatoren uit de nationale boekhouding die nu reeds beschikbaar zijn worden echter nog niet volledig gebruikt. Naar verwachting zal de behoefte aan dit soort indicatoren toenemen, naarmate de uitwerking van een complexe en geïntegreerde aanpak voor het meten en beoordelen van de vooruitgang in een veranderende wereld vordert.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Zie PB C 100 van 30.4.2009, blz. 53.

1

(2)  Zie advies NAT /392 (CESE 1669/2008) „Voorbij het BBP – maatstaven voor duurzame ontwikkeling”.

2

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/69 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/69

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad „Partnerschap Europese Unie-Afrika — Afrika en Europa met elkaar verbinden: naar een nauwere samenwerking op het gebied van vervoer”

(COM(2009) 301 definitief)

2011/C 18/12

Rapporteur: de heer SIMONS

De Commissie heeft op 24 juni 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad: Partnerschap Europese Unie-Afrika – Afrika en Europa met elkaar verbinden: naar een nauwere samenwerking op het gebied van vervoer

COM(2009) 301 final.

De afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 maart 2010 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1 | De door de Commissie uitgebrachte mededeling is in lijn met het huidige beleid, maar wil verdergaan. Ze beoogt ook een denkproces op gang te brengen om te komen tot betere intercontinentale verbindingen met behulp van de in de EU opgedane ervaringen, maar toegesneden op de omstandigheden in Afrika. |
| --- | --- |

1.1

De door de Commissie uitgebrachte mededeling is in lijn met het huidige beleid, maar wil verdergaan. Ze beoogt ook een denkproces op gang te brengen om te komen tot betere intercontinentale verbindingen met behulp van de in de EU opgedane ervaringen, maar toegesneden op de omstandigheden in Afrika.

| 1.2 | Het Comité staat positief tegenover een intensievere samenwerking tussen de EU en Afrika onder de voorwaarde dat deze gebaseerd is op een partnerschap waarin sprake is van gelijke rechten en plichten en niet op een donateur-ontvanger relatie zoals in het verleden. |
| --- | --- |

1.2

Het Comité staat positief tegenover een intensievere samenwerking tussen de EU en Afrika onder de voorwaarde dat deze gebaseerd is op een partnerschap waarin sprake is van gelijke rechten en plichten en niet op een donateur-ontvanger relatie zoals in het verleden.

| 1.3 | Het Comité benadrukt dat de aanwezigheid van infrastructuur en vervoersystemen een voorwaarde is om te komen tot sociaaleconomisch regionale integratie, met als gevolg meer werkgelegenheid, toegang tot gezondheidszorg en onderwijs, en daarmee een belangrijke bijdrage levert aan de armoedebestrijding. |
| --- | --- |

1.3

Het Comité benadrukt dat de aanwezigheid van infrastructuur en vervoersystemen een voorwaarde is om te komen tot sociaaleconomisch regionale integratie, met als gevolg meer werkgelegenheid, toegang tot gezondheidszorg en onderwijs, en daarmee een belangrijke bijdrage levert aan de armoedebestrijding.

| 1.4 | Het spijt het Comité dat deze mededeling niet voldoende de verschillende beleidsterreinen van de Commissie integreert, met name die van DG Ontwikkeling en van DG Handelsbetrekkingen, waaruit de coherentie van het beleid van de EU ten opzichte van Afrika zou moeten blijken. |
| --- | --- |

1.4

Het spijt het Comité dat deze mededeling niet voldoende de verschillende beleidsterreinen van de Commissie integreert, met name die van DG Ontwikkeling en van DG Handelsbetrekkingen, waaruit de coherentie van het beleid van de EU ten opzichte van Afrika zou moeten blijken.

| 1.5 | Het Comité juicht het feit toe dat bij de op 21 en 22 oktober 2009 in Napels gehouden conferentie „TEN-T days 2009” is besloten dat de EU samen met zijn Afrikaanse partners een actieplan gaat opzetten. |
| --- | --- |

1.5

Het Comité juicht het feit toe dat bij de op 21 en 22 oktober 2009 in Napels gehouden conferentie „TEN-T days 2009” is besloten dat de EU samen met zijn Afrikaanse partners een actieplan gaat opzetten.

| 1.6 | Dit actieplan zal vóór het komende informele Forum van vervoer binnen het partnerschap EU-Afrika worden opgesteld en erna worden gepubliceerd; derhalve in de herfst van 2010. Het Comité kan instemmen met een werkwijze waarbij de voortgang van de uitvoering goed wordt gemonitord, bijvoorbeeld door een gezamenlijk op te richten Comité. |
| --- | --- |

1.6

Dit actieplan zal vóór het komende informele Forum van vervoer binnen het partnerschap EU-Afrika worden opgesteld en erna worden gepubliceerd; derhalve in de herfst van 2010. Het Comité kan instemmen met een werkwijze waarbij de voortgang van de uitvoering goed wordt gemonitord, bijvoorbeeld door een gezamenlijk op te richten Comité.

| 1.7 | Het Comité beveelt aan dat in het actieprogramma nadrukkelijk wordt opgenomen dat de bestrijding van corruptie en piraterij in Afrika prioriteit moet hebben. |
| --- | --- |

1.7

Het Comité beveelt aan dat in het actieprogramma nadrukkelijk wordt opgenomen dat de bestrijding van corruptie en piraterij in Afrika prioriteit moet hebben.

| 1.8 | Voor wat betreft met name de planning, de financiering van het vervoersinfrastructuurnetwerk en het totale actieplan, zal volgens het Comité onderzocht moeten worden in hoeverre de sociaaleconomische partners die betrokken zijn bij de uitvoering van het Verdrag van Cotonou, een rol kunnen spelen. |
| --- | --- |

1.8

Voor wat betreft met name de planning, de financiering van het vervoersinfrastructuurnetwerk en het totale actieplan, zal volgens het Comité onderzocht moeten worden in hoeverre de sociaaleconomische partners die betrokken zijn bij de uitvoering van het Verdrag van Cotonou, een rol kunnen spelen.

| 1.9 | Het Comité zou het op prijs stellen als het Sociaaleconomisch en Cultureel Comité van de Afrikaanse Unie de voorstellen opgenomen in het actieplan gaat beoordelen en met een advies hierover komt. |
| --- | --- |

1.9

Het Comité zou het op prijs stellen als het Sociaaleconomisch en Cultureel Comité van de Afrikaanse Unie de voorstellen opgenomen in het actieplan gaat beoordelen en met een advies hierover komt.

| 1.10 | Het Comité wijst erop dat bij toekenning van EU-fondsen een voorwaarde dient te zijn dat lokale, officieel geregistreerde werknemers uit de Afrikaanse Unie baat hebben bij de uitvoering. |
| --- | --- |

1.10

Het Comité wijst erop dat bij toekenning van EU-fondsen een voorwaarde dient te zijn dat lokale, officieel geregistreerde werknemers uit de Afrikaanse Unie baat hebben bij de uitvoering.

| 1.11 | Bij de plannen en programma's op het gebied van TEN-T acht het Comité het van belang interoperabiliteit als uitgangspunt te nemen, waarbij de natuurlijke voordelen van elke vervoermodaliteit dienen te worden benut indachtig de co-modale benadering waarvoor in de EU is geopteerd. |
| --- | --- |

1.11

Bij de plannen en programma's op het gebied van TEN-T acht het Comité het van belang interoperabiliteit als uitgangspunt te nemen, waarbij de natuurlijke voordelen van elke vervoermodaliteit dienen te worden benut indachtig de co-modale benadering waarvoor in de EU is geopteerd.

| 1.12 | Voorts dient volgens het Comité bij de invulling van de samenwerking aandacht besteed te worden aan opleiding, arbeidsomstandigheden, sociale aspecten, veiligheidsaspecten, milieuaspecten en duurzaamheidsaspecten. |
| --- | --- |

1.12

Voorts dient volgens het Comité bij de invulling van de samenwerking aandacht besteed te worden aan opleiding, arbeidsomstandigheden, sociale aspecten, veiligheidsaspecten, milieuaspecten en duurzaamheidsaspecten.

| 1.13 | De aanleg en uitbreiding van weginfrastructuur zou ertoe moeten leiden dat de trend van verstedelijking op een dynamische wijze wordt afgewend, gebruikmakend van een goed functionerend openbaarvervoerssysteem. |
| --- | --- |

1.13

De aanleg en uitbreiding van weginfrastructuur zou ertoe moeten leiden dat de trend van verstedelijking op een dynamische wijze wordt afgewend, gebruikmakend van een goed functionerend openbaarvervoerssysteem.

| 1.14 | Een essentiële voorwaarde is dat de traceerbaarheid en controle op de besteding van de fondsen goed zijn vastgelegd en ook in de praktijk intensief worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

1.14

Een essentiële voorwaarde is dat de traceerbaarheid en controle op de besteding van de fondsen goed zijn vastgelegd en ook in de praktijk intensief worden uitgevoerd.

| 1.15 | De EU zal zich er in de ogen van het Comité van bewust moeten zijn dat China zich langs een andere politieke lijn en met andere bedoelingen al decennialang in Afrika manifesteert. Volgens het Comité dient gestreefd te worden naar een trilateraal samenwerkingsverband tussen de EU, China en Afrika, waarbij voorwaarde zou moeten zijn dat elke vorm van werk of aanbesteding ten goede komt aan „Afrikaanse werkgelegenheid”. |
| --- | --- |

1.15

De EU zal zich er in de ogen van het Comité van bewust moeten zijn dat China zich langs een andere politieke lijn en met andere bedoelingen al decennialang in Afrika manifesteert. Volgens het Comité dient gestreefd te worden naar een trilateraal samenwerkingsverband tussen de EU, China en Afrika, waarbij voorwaarde zou moeten zijn dat elke vorm van werk of aanbesteding ten goede komt aan „Afrikaanse werkgelegenheid”.

2.   Inleidende samenvatting van de Commissiemededeling

| 2.1 | De Europese Commissie heeft op 24 juni 2009 de mededeling COM(2009) 301 final uitgebracht, waarin het partnerschap tussen de Europese Unie en Afrika op het gebied van vervoer is uitgewerkt. |
| --- | --- |

2.1

De Europese Commissie heeft op 24 juni 2009 de mededeling COM(2009) 301 final uitgebracht, waarin het partnerschap tussen de Europese Unie en Afrika op het gebied van vervoer is uitgewerkt.

| 2.2 | In deze mededeling wordt onderstreept dat vervoer en vervoersinfrastructuur van onmisbaar belang zijn voor de sociaaleconomische integratie en een voorwaarde vormen voor het verkeer van personen en goederen. |
| --- | --- |

2.2

In deze mededeling wordt onderstreept dat vervoer en vervoersinfrastructuur van onmisbaar belang zijn voor de sociaaleconomische integratie en een voorwaarde vormen voor het verkeer van personen en goederen.

| 2.3 | Hierbij dient de steeds intensiever wordende graad van urbanisatie in Afrika, waar 40 % van de bevolking momenteel in verstedelijkte gebieden woont, in ogenschouw te worden genomen. Zonder ingrepen zal dit percentage in 2030 verdubbeld zijn. |
| --- | --- |

2.3

Hierbij dient de steeds intensiever wordende graad van urbanisatie in Afrika, waar 40 % van de bevolking momenteel in verstedelijkte gebieden woont, in ogenschouw te worden genomen. Zonder ingrepen zal dit percentage in 2030 verdubbeld zijn.

| 2.4 | Het referentiekader voor de samenwerking tussen de EU en Afrika op het gebied van vervoer is het in 2006 gesloten infrastructuurpartnerschap. Doel hiervan was vooral het beter met elkaar verbinden van de Afrikaanse infrastructuurnetten om op deze wijze bij te dragen tot regionale integratie en daarmee tot de ontwikkeling van de Afrikaanse bevolking. |
| --- | --- |

2.4

Het referentiekader voor de samenwerking tussen de EU en Afrika op het gebied van vervoer is het in 2006 gesloten infrastructuurpartnerschap. Doel hiervan was vooral het beter met elkaar verbinden van de Afrikaanse infrastructuurnetten om op deze wijze bij te dragen tot regionale integratie en daarmee tot de ontwikkeling van de Afrikaanse bevolking.

| 2.5 | De financiering van de vervoerinfrastructuurprojecten in Afrika geschiedt vooral door het Europees Ontwikkelingsfonds; dit fonds draagt voor 30 % bij in de financiering. |
| --- | --- |

2.5

De financiering van de vervoerinfrastructuurprojecten in Afrika geschiedt vooral door het Europees Ontwikkelingsfonds; dit fonds draagt voor 30 % bij in de financiering.

| 2.6 | De Commissie stelt in haar mededeling dat de samenwerking tussen de EU en Afrika niet alleen de fysieke infrastructuur betreft, maar ook de wettelijke en bestuursrechtelijke aspecten. Op deze manier wordt via de verbeterde infrastructuur niet alleen de handel en economische groei bevorderd, maar ook de werkgelegenheid en kan de armoede beter bestreden worden. |
| --- | --- |

2.6

De Commissie stelt in haar mededeling dat de samenwerking tussen de EU en Afrika niet alleen de fysieke infrastructuur betreft, maar ook de wettelijke en bestuursrechtelijke aspecten. Op deze manier wordt via de verbeterde infrastructuur niet alleen de handel en economische groei bevorderd, maar ook de werkgelegenheid en kan de armoede beter bestreden worden.

| 2.7 | Mede daarom heeft de Raad op 18 mei 2009 een aantal conclusies aangenomen, waarin wordt gepleit voor steun aan de bouw van regionale infrastructuur en voor de aanleg van ontbrekende infrastructuur in de landen ten zuiden van de Sahara. |
| --- | --- |

2.7

Mede daarom heeft de Raad op 18 mei 2009 een aantal conclusies aangenomen, waarin wordt gepleit voor steun aan de bouw van regionale infrastructuur en voor de aanleg van ontbrekende infrastructuur in de landen ten zuiden van de Sahara.

| 2.8 | De onderhavige mededeling sluit aan bij het schema voor de tenuitvoerlegging van het strategisch infrastructuurpartnerschap dat in 2007 tussen de Europese en Afrikaanse Unie is gesloten. |
| --- | --- |

2.8

De onderhavige mededeling sluit aan bij het schema voor de tenuitvoerlegging van het strategisch infrastructuurpartnerschap dat in 2007 tussen de Europese en Afrikaanse Unie is gesloten.

| 2.9 | Het concrete resultaat van deze mededeling zou de start van een overleg moeten zijn tussen vertegenwoordigers van de Europese en Afrikaanse Unie, met als resultaat een plan met prioritaire acties en bijbehorende financieringsmogelijkheden, op te nemen in een gezamenlijk uit te brengen verklaring van de Europese en Afrikaanse Unie. |
| --- | --- |

2.9

Het concrete resultaat van deze mededeling zou de start van een overleg moeten zijn tussen vertegenwoordigers van de Europese en Afrikaanse Unie, met als resultaat een plan met prioritaire acties en bijbehorende financieringsmogelijkheden, op te nemen in een gezamenlijk uit te brengen verklaring van de Europese en Afrikaanse Unie.

3.   Algemene opmerkingen

3.1   Algemeen

3.1.1   Het Comité is voorstander van intensievere samenwerking tussen de EU en Afrika, met als uitgangspunt een samenwerking op basis van gelijke rechten en plichten, ofschoon de realiteit toch verschillen aangeeft die moeten worden meegewogen. Deze wens en de wijze waarop hier inhoud aan moet worden gegeven komt tot uitdrukking in de Verklaring van Lissabon (8 en 9 december 2007).

3.1.2   Het gaat in de ogen van het Comité om een sociaaleconomische regionale integratie, met inbegrip van verkeers- en vervoersvoorzieningen. Regionale integratie zou naar de opvatting van het Comité centraal dienen te staan bij de herziening van de Overeenkomst van Cotonou in 2010.

3.1.3   Dat dit een moeilijke opgave is behoeft geen betoog. Het Comité beveelt aan bij de invulling van verdere plannen tot samenwerking goed in het oog te houden dat er sprake moet zijn van een gelijkwaardige inbreng en gedeelde verantwoordelijkheid.

3.1.4   Het Comité wil benadrukken dat de samenwerking een breed scala aan onderwerpen moet betreffen, met inbegrip van opleiding, arbeidsomstandigheden, sociale aspecten, burgerrechten, veiligheidsaspecten, milieuaspecten, duurzaamheidsaspecten, interoperabiliteit en openbaar vervoer in de steden, administratieve en douaneproblemen en niet te vergeten de strijd tegen corruptie, plus de in Europa opgedane ervaring op het gebied van interoperabiliteit en best practices.

3.1.5   Het Comité betreurt het dat in de mededeling van de Commissie een verwijzing naar het belang van de sociale- en opleidingsaspecten in de verkeers- en vervoerssector ontbreekt. Zij stelt overigens wel vast dat deze wel in het in 2006 gesloten infrastructuurpartnerschap zijn opgenomen.

3.1.6   Bij de invulling van de samenwerking zal volgens het Comité nadrukkelijk in gedachten moeten worden gehouden dat alle genoemde onderwerpen en maatregelen slechts kans van slagen hebben als er sprake is van een solide basis in de vorm van goed opgeleide lokale werknemers.

3.1.7   De samenwerking zou alle transportmodaliteiten moeten betreffen, ook in hun onderlinge samenhang, toegesneden op de specifieke omstandigheden in Afrika.

3.1.8   Het Comité vindt het van belang dat aan enkele belangrijke voorwaarden wordt voldaan: er moet sprake zijn van transparantie, van voldoende mate van veiligheid, en de uitvoering van de samenwerkingsprogramma’s zou slechts moeten plaatsvinden met behulp van begeleidende maatregelen.

3.1.9   In zijn advies over „De strategie EU-Afrika” (1) dat op 18 september 2008 is goedgekeurd stelt het Comité het volgende: „met de economische integratie op regionaal en subregionaal niveau is aanzienlijke vooruitgang geboekt, maar het handelspotentieel moet nog worden benut. Het is met name zaak om maatregelen voor de harmonisering van de douaneprocedures op elkaar af te stemmen, infrastructuurvoorzieningen te ontwikkelen, het vrije verkeer van burgers te waarborgen, enz.”.

3.1.10   Ook op de conferentie „TEN-T days 2009” die op 21 en 22 oktober 2009 in Napels plaatsvond is bij het Euro-Afrikaans Transportforum ingegaan op de vraag hoe de ontwikkeling in Afrika en de trans-Afrikaanse netwerken baat zouden kunnen hebben bij de ervaringen die in de EU met de TEN’s zijn opgedaan.

3.1.11   Een van de resultaten was dat de Europese Commissie samen met haar Afrikaanse partners een actieplan gaat opzetten teneinde de transportnetwerken tussen de twee continenten op een continue basis te intensiveren. Dit zal in de tweede helft van 2010 verschijnen.

3.1.12   Het Comité is van mening dat het belangrijk is dat, naast de bilaterale economische partnerschappen die al bestaan, ook regionale economische partnerschappen worden afgesloten die zullen bijdragen aan de verdieping van de regionale integratie.

3.1.13   De uitwerking van de maatregelen die in het actieplan zijn opgenomen, waarbij rekening dient te worden gehouden met de betrokkenheid van sociale partners, zal in de opvatting van het Comité in nauwe samenwerking met de Afrikaanse Unie dienen te gebeuren.

3.1.13.1   Omdat de structuur in Afrika om de sociale partners bij de plannen te betrekken niet zo uitgebouwd is en in de praktijk blijkt dat sociale partners zelfs nog niet op de hoogte zijn van de plannen, zou in overleg met de Afrikaanse Unie die informatie en deelnamemogelijkheid aan de overlegactiviteiten moeten worden opgebouwd.

3.1.14   Indien dit geschiedt zal naar de opvatting van het Comité een gemeenschappelijke strategie moeten worden vormgegeven, waarin met name het duurzaamheidscriterium en de ontwikkeling en het welzijn van de Afrikaanse bevolking een belangrijke plaats zouden moeten krijgen.

3.1.15   Maar ook dan nog zullen volgens het Comité problemen ontstaan bij de implementatie van het actieprogramma. Vooral zal rekening moeten worden gehouden met het verschil tussen de Afrikaanse en Europese cultuur.

3.1.16   Het Comité denkt dat de Afrikaanse Unie er goed aan zou doen contact op te nemen met hun Sociaaleconomisch en Cultureel Comité om projecten die in het actieplan zijn opgenomen te begeleiden.

3.1.17   De EU heeft inmiddels een bedrag van 4,6 miljard EUR uit het Europese Ontwikkelingsfonds voor de periode 2007-2013 toegewezen voor de ontwikkeling en verbetering van de Afrikaanse infrastructuur en transport.

3.1.18   Bij de volgende EU-Afrika top die eind 2010 in Addis Abeba zal plaatsvinden zullen alle partnerschappen worden geëvalueerd. Tevens zal in de herfst van 2010 door het informele Vervoerforum het actieplan voor de uitvoering van de projecten worden vastgesteld, waarbij het Comité ervoor pleit sociale partners en overige niet-overheidsvertegenwoordigers formeel hierbij te betrekken, conform de Verklaring die hierover bij de Top van Lissabon is vastgelegd.

3.1.19   Betere transportnetwerken stellen de bevolking in staat zich sneller dan voorheen te verplaatsen, beperken de vervoerskosten en bevorderen de duurzaamheid en betrouwbaarheid van het vervoer, wat met name ten goede moet komen aan de armen onder de bevolking in de vorm van betaalbare prijzen. Dit vergt een gecoördineerde aanpak van infrastructuurplanning en -aanleg.

3.1.20   Dit is van des te groter belang omdat de vervoerskosten in Afrika tot de hoogste ter wereld behoren (15 % van de inkomsten uit export t.o.v. 4 % in de geïndustrialiseerde landen). De noodzaak is zo groot, omdat het een voorwaarde is om tot integratie van regionale en nationale markten te komen.

3.1.21   Daarnaast zou verdere samenwerking onder meer door gebruikmaking van „best practices” moeten leiden tot een toename van de handel, een grotere veiligheid, meer „security” en een modern transportsysteem.

3.1.22   De slogan „Working together for a better future” zou naar de opvatting van het Comité beschouwd kunnen worden als de te volgen leidraad.

3.1.23   Dit wordt ook weerspiegeld door de resultaten van de top van Lissabon die op 8 en 9 december 2007 werd gehouden en waarbij de basis werd gelegd voor een strategisch partnerschap op voet van gelijkheid tussen Afrika en de Europese Unie, zoals uiteengezet in de Verklaring van Lissabon van 9 december 2007.

3.1.24   Dit partnerschap bestaat uit de volgende uitgangspunten: vrede en veiligheid, bestuur en mensenrechten, migratie, energie en klimaatverandering, handel, infrastructuur en ontwikkeling.

3.1.25   Het Comité wijst op het feit dat de mededeling zich beperkt tot het partnerschap EU-Afrika. Dit, terwijl China al decennialang vaste voet aan de grond heeft in Afrika, met name in de infrastructuurontwikkeling, waarbij de strategie van China bestaat uit het per Afrikaans land apart verstrekken van leningen tegen gunstige voorwaarden, vaak in ruil voor langetermijncontracten voor infrastructuur- en transportprojecten, alsmede voor de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen.

3.1.26   Een mogelijkheid om dit te ondervangen zou een trilateraal samenwerkingsverband tussen de EU, China en Afrika kunnen zijn, waarbij voorwaarde zou moeten zijn, dat bij elke vorm van werk of aanbesteding dit ten goede moet komen aan „Afrikaanse werkgelegenheid”. Over de verhouding EU - China en Afrika heeft het Comité op 1 oktober 2009 een zeer lezenswaardig advies aangenomen (2).

3.2   Niet-gouvernementele actoren

| 3.2.1 | Voor wat betreft de planning en financiering van het vervoersinfrastructuurnetwerk zal volgens het Comité onderzocht moeten worden of naast de overheid niet-staatsectoren een rol kunnen spelen. Enerzijds is participatie van staat en burgers, waaronder ngo’s nodig, anderzijds is ook de inzet van bedrijven en grote Europese fondsen onmisbaar. |
| --- | --- |

3.2.1

Voor wat betreft de planning en financiering van het vervoersinfrastructuurnetwerk zal volgens het Comité onderzocht moeten worden of naast de overheid niet-staatsectoren een rol kunnen spelen. Enerzijds is participatie van staat en burgers, waaronder ngo’s nodig, anderzijds is ook de inzet van bedrijven en grote Europese fondsen onmisbaar.

| 3.2.2 | In de laatste jaren zijn met name verenigingen van landbouwers, vakbonden, consumentenbonden e.d. een belangrijke rol gaan spelen, mede vanwege het succes van de overeenkomsten van Lomé en Cotonou. Het Comité wil benadrukken dat dit gecontinueerd moet worden. |
| --- | --- |

3.2.2

In de laatste jaren zijn met name verenigingen van landbouwers, vakbonden, consumentenbonden e.d. een belangrijke rol gaan spelen, mede vanwege het succes van de overeenkomsten van Lomé en Cotonou. Het Comité wil benadrukken dat dit gecontinueerd moet worden.

3.3   Corruptie en piraterij

| 3.3.1 | Het probleem van corruptie en piraterij wordt helaas maar zijdelings in de mededeling aangestipt, terwijl het in Afrika op alle niveaus voorkomt en het de economische ontwikkeling in de weg staat. Het vormt ook een barrière voor verdere regionale integratie. |
| --- | --- |

3.3.1

Het probleem van corruptie en piraterij wordt helaas maar zijdelings in de mededeling aangestipt, terwijl het in Afrika op alle niveaus voorkomt en het de economische ontwikkeling in de weg staat. Het vormt ook een barrière voor verdere regionale integratie.

| 3.3.2 | Het Comité is van opvatting dat elk voorstel en elke maatregel die betrekking heeft op samenwerking met de Afrikaanse Unie, bestrijding van corruptie en piraterij in zich moet houden. |
| --- | --- |

3.3.2

Het Comité is van opvatting dat elk voorstel en elke maatregel die betrekking heeft op samenwerking met de Afrikaanse Unie, bestrijding van corruptie en piraterij in zich moet houden.

| 3.3.3 | Dit is overigens ook een doelstelling van de Afrikaanse Unie en is ook neergelegd in de Overeenkomst van Cotonou. |
| --- | --- |

3.3.3

Dit is overigens ook een doelstelling van de Afrikaanse Unie en is ook neergelegd in de Overeenkomst van Cotonou.

| 3.3.4 | Voor de EU zou moeten gelden dat Europese fondsen slechts zouden mogen worden aangewend als de traceerbaarheid van financiële middelen gegarandeerd is en gecontroleerd kan worden en intensief wordt gecontroleerd hoe deze financiële middelen zijn besteed. |
| --- | --- |

3.3.4

Voor de EU zou moeten gelden dat Europese fondsen slechts zouden mogen worden aangewend als de traceerbaarheid van financiële middelen gegarandeerd is en gecontroleerd kan worden en intensief wordt gecontroleerd hoe deze financiële middelen zijn besteed.

| 3.3.5 | Voor wat betreft de verschijningsvorm in de transport- en infrastructuursector is corruptie vooral verbonden met het landvervoer, in het bijzonder het wegvervoer, terwijl de piraterij verbonden is met de zeevaart. |
| --- | --- |

3.3.5

Voor wat betreft de verschijningsvorm in de transport- en infrastructuursector is corruptie vooral verbonden met het landvervoer, in het bijzonder het wegvervoer, terwijl de piraterij verbonden is met de zeevaart.

| 3.3.6 | Het Comité benadrukt dat schepen die langs de Somalische kust en door de Golf van Aden varen, zich aan de Beste beheerspraktijken om piraterij af te schrikken (VN) zouden moeten houden en hun vaarroute zouden moeten registreren op de websites EU-NAVFOR en MSC-HOA. Onderdeel van dit document met beheerspraktijken is een lijst met zelfverdedigingsmaatregelen voor schepen. |
| --- | --- |

3.3.6

Het Comité benadrukt dat schepen die langs de Somalische kust en door de Golf van Aden varen, zich aan de Beste beheerspraktijken om piraterij af te schrikken (VN) zouden moeten houden en hun vaarroute zouden moeten registreren op de websites EU-NAVFOR en MSC-HOA. Onderdeel van dit document met beheerspraktijken is een lijst met zelfverdedigingsmaatregelen voor schepen.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1 | Geconstateerd moet worden dat alle 53 staten in Afrika problemen hebben met het vervoer en de infrastructuur. In 2006 is het zogenaamde Programma voor infrastructurele ontwikkeling in Afrika (PIDA) aangenomen, bedoeld voor een betere coördinatie bij de planning en aanleg van infrastructuur. |
| --- | --- |

4.1

Geconstateerd moet worden dat alle 53 staten in Afrika problemen hebben met het vervoer en de infrastructuur. In 2006 is het zogenaamde Programma voor infrastructurele ontwikkeling in Afrika (PIDA) aangenomen, bedoeld voor een betere coördinatie bij de planning en aanleg van infrastructuur.

| 4.2 | Het PIDA-programma bevat een aantal opleidingsmaatregelen, zoals op het gebied van luchtverkeersbegeleiding, veiligheidsadviseur, en op het gebied van milieu en verkeersveiligheid. |
| --- | --- |

4.2

Het PIDA-programma bevat een aantal opleidingsmaatregelen, zoals op het gebied van luchtverkeersbegeleiding, veiligheidsadviseur, en op het gebied van milieu en verkeersveiligheid.

| 4.3 | Een volgende stap is het afstemmen van de planningsprocessen van de EU en Afrika op elkaar, wat noodzakelijk is met het oog op het creëren van een Euro-Afrikaans vervoersnetwerk. Met name de knooppunten, vooral havens en luchthavens, zullen moeten worden bepaald. |
| --- | --- |

4.3

Een volgende stap is het afstemmen van de planningsprocessen van de EU en Afrika op elkaar, wat noodzakelijk is met het oog op het creëren van een Euro-Afrikaans vervoersnetwerk. Met name de knooppunten, vooral havens en luchthavens, zullen moeten worden bepaald.

| 4.4 | De aanwending van schaarse financiële middelen brengt met zich mee dat deze alleen dienen te worden aangewend voor concrete projecten die het meeste nut opbrengen: in vervoertermen betekent dit een co-modale aanpak, gebruikmakend van de unieke eigenschappen van elke in aanmerking komende vervoermodaliteit en de kenmerken en specifieke trekken van elk land. |
| --- | --- |

4.4

De aanwending van schaarse financiële middelen brengt met zich mee dat deze alleen dienen te worden aangewend voor concrete projecten die het meeste nut opbrengen: in vervoertermen betekent dit een co-modale aanpak, gebruikmakend van de unieke eigenschappen van elke in aanmerking komende vervoermodaliteit en de kenmerken en specifieke trekken van elk land.

| 4.5 | In dit verband wil het Comité ook de aanbeveling doen dat in het actieprogramma nadrukkelijk de strijd tegen de corruptie wordt opgenomen. |
| --- | --- |

4.5

In dit verband wil het Comité ook de aanbeveling doen dat in het actieprogramma nadrukkelijk de strijd tegen de corruptie wordt opgenomen.

| 4.6 | Voor de spoorwegen zal een lijst van prioritaire spoorverbindingen moeten worden opgesteld. Het spoorwegnet is immers van essentieel belang voor de ontsluiting van „land locked” landen. Momenteel is het zo dat 15 landen geen spoorwegen hebben. |
| --- | --- |

4.6

Voor de spoorwegen zal een lijst van prioritaire spoorverbindingen moeten worden opgesteld. Het spoorwegnet is immers van essentieel belang voor de ontsluiting van „land locked” landen. Momenteel is het zo dat 15 landen geen spoorwegen hebben.

| 4.7 | Afrika vertegenwoordigt momenteel slechts 4 % van het mondiale luchtverkeer. De veiligheid en kwaliteit van vliegtuigen en dienstverlening blijft helaas ver achter bij de mobiliteitsbehoefte. Veiligheid, beveiliging en beperking van de uitstoot van verontreinigende stoffen staan hoog op de agenda. |
| --- | --- |

4.7

Afrika vertegenwoordigt momenteel slechts 4 % van het mondiale luchtverkeer. De veiligheid en kwaliteit van vliegtuigen en dienstverlening blijft helaas ver achter bij de mobiliteitsbehoefte. Veiligheid, beveiliging en beperking van de uitstoot van verontreinigende stoffen staan hoog op de agenda.

| 4.8 | De scheepvaart betreft 92 % van de internationale handel van Afrika. Intensievere samenwerking tussen de Europese en Afrikaanse Unie zou moeten leiden tot opzetten van logistieke centra en het beter functioneren van havens op de volgende gebieden:






  — | vereenvoudiging van douane- en registratieprocedures; |
| --- | --- | --- |

4.8

De scheepvaart betreft 92 % van de internationale handel van Afrika. Intensievere samenwerking tussen de Europese en Afrikaanse Unie zou moeten leiden tot opzetten van logistieke centra en het beter functioneren van havens op de volgende gebieden:

—

vereenvoudiging van douane- en registratieprocedures;

| — | verdieping van de havens om toegang tot de havens te verlenen aan schepen die nu nog voor de kust voor anker moeten gaan, met alle vormen van onveiligheid daarbij; |
| --- | --- |

—

verdieping van de havens om toegang tot de havens te verlenen aan schepen die nu nog voor de kust voor anker moeten gaan, met alle vormen van onveiligheid daarbij;

| — | beveiliging van de havens door toepassing van de ISPS-code. |
| --- | --- |

—

beveiliging van de havens door toepassing van de ISPS-code.

| 4.9 | Een groot deel van de continentale handel wordt door het wegvervoer afgewikkeld, alhoewel de infrastructuur, waarvan de kwaliteit van land tot land grote verschillen vertoont, volstrekt ontoereikend is. Afrika beschikt slechts over nog geen 7 kilometer wegen per 100 km2. Daarnaast is er sprake van lange wachttijden bij in- en uitklaringsformaliteiten en de alles overheersende corruptie. |
| --- | --- |

4.9

Een groot deel van de continentale handel wordt door het wegvervoer afgewikkeld, alhoewel de infrastructuur, waarvan de kwaliteit van land tot land grote verschillen vertoont, volstrekt ontoereikend is. Afrika beschikt slechts over nog geen 7 kilometer wegen per 100 km2. Daarnaast is er sprake van lange wachttijden bij in- en uitklaringsformaliteiten en de alles overheersende corruptie.

| 4.10 | De Europese Commissie heeft begin 2009 een bedrag van 3 miljard EUR ter beschikking gesteld uit het Europese Ontwikkelingsfonds (EOF) om trans-Afrikaanse transportassen te ontwikkelen die in de toekomst met de trans-Europese transportassen zullen worden verbonden. |
| --- | --- |

4.10

De Europese Commissie heeft begin 2009 een bedrag van 3 miljard EUR ter beschikking gesteld uit het Europese Ontwikkelingsfonds (EOF) om trans-Afrikaanse transportassen te ontwikkelen die in de toekomst met de trans-Europese transportassen zullen worden verbonden.

| 4.11 | Het Comité wil er met klem op wijzen dat bij de toekenning van Europese fondsen voor infrastructuur er de voorwaarde aan moet worden verbonden dat uitsluitend lokale en officieel geregistreerde loontrekkende werknemers afkomstig uit de Afrikaanse Unie dienen te worden ingezet, zodat opleiding en welzijn van die bevolking baat heeft bij de projecten. |
| --- | --- |

4.11

Het Comité wil er met klem op wijzen dat bij de toekenning van Europese fondsen voor infrastructuur er de voorwaarde aan moet worden verbonden dat uitsluitend lokale en officieel geregistreerde loontrekkende werknemers afkomstig uit de Afrikaanse Unie dienen te worden ingezet, zodat opleiding en welzijn van die bevolking baat heeft bij de projecten.

| 4.12 | De praktijk leert dat internationaal wegvervoer in Afrika niet overal mogelijk is, en als het al mogelijk is gehinderd wordt door losgeld resp. corruptie langs de weg en bij grensovergangen. Toch zijn er vaak geen alternatieven voor het wegvervoer. |
| --- | --- |

4.12

De praktijk leert dat internationaal wegvervoer in Afrika niet overal mogelijk is, en als het al mogelijk is gehinderd wordt door losgeld resp. corruptie langs de weg en bij grensovergangen. Toch zijn er vaak geen alternatieven voor het wegvervoer.

| 4.13 | In de ogen van het Comité getuigt het van realiteitszin dat de Afrikaanse Unie de EU-benadering op het gebied van TEN-V als voorbeeld neemt, waarbij het van belang is interoperabiliteit als doelstelling bij de plannen en programma’s als uitgangspunt te nemen. |
| --- | --- |

4.13

In de ogen van het Comité getuigt het van realiteitszin dat de Afrikaanse Unie de EU-benadering op het gebied van TEN-V als voorbeeld neemt, waarbij het van belang is interoperabiliteit als doelstelling bij de plannen en programma’s als uitgangspunt te nemen.

| 4.14 | Niet alleen financiële aangelegenheden zijn van belang. Bij de realisering van grote trans-Europese infrastructuurprojecten heeft de Europese Unie coördinatoren aangesteld die de lidstaten ondersteunen bij zowel het vinden van financiering voor de projecten als het vinden van oplossingen bij problemen die bij de realisering van grootschalige projecten optreden. Aanstelling van projectcoördinatoren voor de ontbrekende schakels van 8 reeds geselecteerde trans-Afrikaanse netwerken is volgens het Comité een goede optie. |
| --- | --- |

4.14

Niet alleen financiële aangelegenheden zijn van belang. Bij de realisering van grote trans-Europese infrastructuurprojecten heeft de Europese Unie coördinatoren aangesteld die de lidstaten ondersteunen bij zowel het vinden van financiering voor de projecten als het vinden van oplossingen bij problemen die bij de realisering van grootschalige projecten optreden. Aanstelling van projectcoördinatoren voor de ontbrekende schakels van 8 reeds geselecteerde trans-Afrikaanse netwerken is volgens het Comité een goede optie.

| 4.15 | Het Comité wijst erop dat, alvorens investeringen in infrastructuur in Afrika plaatsvinden er voldoende waarborgen moeten zijn verkregen omtrent veiligheids- en beveiligingsproblemen. Voor wat betreft de strijd tegen de piraterij op zee zijn er de begeleidingsprogramma’s die de IMO heeft ontwikkeld. |
| --- | --- |

4.15

Het Comité wijst erop dat, alvorens investeringen in infrastructuur in Afrika plaatsvinden er voldoende waarborgen moeten zijn verkregen omtrent veiligheids- en beveiligingsproblemen. Voor wat betreft de strijd tegen de piraterij op zee zijn er de begeleidingsprogramma’s die de IMO heeft ontwikkeld.

| 4.16 | Voorts zou bijzondere aandacht moeten worden besteed aan maatregelen ter verbetering van de verkeersveiligheid. Jaarlijks komen volgens de Commissiemededeling (punt 3.2.4, eerste zin, tweede alinea) ongeveer 1 miljoen mensen om het leven bij verkeersongevallen, waarbij in 65 % de slachtoffers voetgangers zijn. |
| --- | --- |

4.16

Voorts zou bijzondere aandacht moeten worden besteed aan maatregelen ter verbetering van de verkeersveiligheid. Jaarlijks komen volgens de Commissiemededeling (punt 3.2.4, eerste zin, tweede alinea) ongeveer 1 miljoen mensen om het leven bij verkeersongevallen, waarbij in 65 % de slachtoffers voetgangers zijn.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 77 van 31.3.2009, blz. 148-156.

1

(2)  PB C 318 van 23.12.2009, blz. 106-112.

2

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/74 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/74

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Solidariteit in de gezondheidszorg: verkleining van de ongelijkheid op gezondheidsgebied in de EU”

(COM(2009) 567 definitief)

2011/C 18/13

Rapporteur: mevr. CSER

Corapporteur: mevr. HEINISCH

De Commissie heeft op 20 oktober 2009 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Solidariteit in de gezondheidszorg: verkleining van de ongelijkheid op gezondheidsgebied in de EU”

(COM(2009) 567 final).

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd op 23 maart 2010.

Het EESC heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) onderstaand advies uitgebracht, dat met 51 stemmen vóór en één stem tegen werd goedgekeurd.

1.   Aanbevelingen

1.1   Het beginsel dat het vraagstuk van de volksgezondheid in alle vormen van beleid wordt meegenomen (HIAP of Health In All Policies), moet in praktijk worden gebracht. De Commissie moet maatregelen dus altijd eerst toetsen aan de vraag of het voorgestelde beleid bijdraagt tot de totstandbrenging van een hoge mate van bescherming van de volksgezondheid en de terugdringing van de ongelijkheid in de gezondheidszorg. Ook zou de Commissie regelingen moeten treffen waardoor beleidsmaatregelen kunnen worden teruggedraaid als deze de volksgezondheid aantasten en/of ongelijke behandeling in de gezondheidszorg in de hand werken.

1.2   Het EESC ziet in hoe belangrijk het is dat de lidstaten en de Commissie het samen eens worden over een reeks – aan een relevant tijdschema gekoppelde - vergelijkbare indicatoren en meetbare streefcijfers: nationale instanties kunnen aan de hand daarvan nagaan of vorderingen zijn gemaakt bij de terugdringing van de ongelijkheid in de gezondheidszorg. Ook kan op die manier een bijdrage worden geleverd op gebieden waar de nationale inspanningen met EU-initiatieven kunnen worden aangevuld.

1.3   Het dringt er bij alle lidstaten op aan om mee te werken aan de plannen van de Commissie om verbetering te brengen in de gegevens- en kennisbasis en in de bestaande regelingen om ongelijkheid in de gezondsheidszorg te meten en te monitoren en daarvan verslag uit te brengen.

1.4   Het dringt er bij de Commissie op aan om, samen met de lidstaten, nieuwe indicatoren uit te werken waarmee kan worden toegezien op mogelijke ongelijkheid in de gezondheidszorg, alsook een methode om de toestand in de lidstaten te onderzoeken. Met behulp van zo'n methode kan worden uitgemaakt welke gebieden vooral verbetering behoeven en waar best practices kunnen worden toegepast.

1.5   Het verzoekt de lidstaten en de Commissie met klem om de aanzet te geven tot een algemene sociaal-economische ontwikkeling waardoor de economie nog meer gaat groeien, de sociale gerechtigheid groter wordt, er meer solidariteit en samenhang komt en de volksgezondheid wordt verbeterd. Dit streven zou prioriteit moeten krijgen in de „Europa 2020”-strategie, zonder dat uit het oog wordt verloren dat daarbij voor de structuurfondsen een doorslaggevende rol is weggelegd.

1.6   De Commissie en de lidstaten zouden de nodige middelen moeten inzetten tegen álle verschijningsvormen van sociale ongelijkheid, omdat die samen de voedingsbodem vormen voor ongelijkheden op gezondheidsgebied, waarbij met name moet worden gedacht aan ongelijkheden op het gebied van onderwijs, urbanisme en koopkracht.

1.7   Er moet nog meer worden gedaan om ongelijkheid in de gezondheidszorg op het platteland tegen te gaan, vooral in het licht van de problemen als gevolg van de demografische veranderingen.

1.8   De Commissie zou een evaluatie moeten maken van de impact op kwetsbare groepen van bestaande Europese platforms en fora (voeding, alcohol enz.).

1.9   De lidstaten en de Commissie zouden de aanbevelingen die het EESC al eerder in adviezen over gezondheid en sociale aangelegenheden heeft gedaan (1), nogmaals in overweging moeten nemen, omdat de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied zou worden vooruitgeholpen als die aanbevelingen worden opgevolgd.

2.   Achtergrond – ongelijkheid in de gezondheidszorg in de Europese Unie

2.1   De burgers van de EU leven nu gemiddeld langer dan vroeger en zijn over het algemeen gezonder. Een groot punt van zorg is echter dat hun gezondheidstoestand van lidstaat tot lidstaat steeds aanzienlijkere verschillen vertoont. Die situatie wordt nog verslechterd door de groeiende werkloosheid als gevolg van de financiële en economische crisis. Doel van onderhavige Mededeling is een discussie op gang brengen over de vraag welke begeleidende maatregelen de EU kan nemen om de (lokale en regionale overheden van de) lidstaten die kritieke toestand te helpen overwinnen.

2.1.1   Ter illustratie van het voorgaande: het hoogste sterftecijfer voor kinderen tot één jaar dat in één lidstaat wordt vastgesteld, is vijf keer zo hoog als het laagste sterftecijfer voor die kinderen van een andere lidstaat. De variatie in de cijfers voor de gemiddelde levensduur beloopt voor mannen 14 jaar en voor vrouwen 8 jaar. Er zijn ook grote verschillen in gezondheidstoestand tussen regio's onderling en tussen stad en platteland.

2.1.2   De gemiddelde levensduur voor mannen varieert met 10 jaar naar gelang van opleiding en sociaal-economische groep; bij vrouwen is dat 6 jaar. Werknemers die manueel of eentonig werk doen, zijn meestal het minst gezond. Een ander belangrijk verschil is dat vrouwen over het algemeen langer leven, maar ook over een langere periode ziek zijn dan mannen.

2.1.3   Die verschillen in gezondheidstoestand zijn terug te voeren op ongelijke sociale voorwaarden qua levensomstandigheden, gedragspatronen, geschooldheid, werkgelegenheid en inkomen, gezondheidszorg, ziektepreventie en gezondheid bevorderende dienstverlening, en op het overheidsbeleid dat de kwaliteit, kwantiteit en verdeling daarvan beïnvloedt. Kritieke factoren zijn ongelijkheid t.a.v. de toegang tot onderwijs, werkgelegenheid en gezondheidszorg, en ongelijkheid op grond van ras en geslacht. De gezondheid wordt nog meer in gevaar gebracht als armoede gepaard gaat met andere oorzaken van kwetsbaarheid (als de behoeftige persoon ook nog kind, oudere of gehandicapt is of deel uitmaakt van een minderheidsgroep).

2.1.4   Sociaal-economische factoren zijn van invloed op levensomstandigheden en gezondheidstoestand. Zo heeft niet iedereen in de EU toegang tot behoorlijke waterreserves en riolering.

2.1.5   Mogelijke redenen waarom geen gebruik wordt gemaakt van de gezondheidszorg zijn dat iemand niet verzekerd is (en met name geen wettelijk verplichte ziekteverzekering heeft), dat de behandelingen erg duur zijn, dat er geen informatie is over de beschikbare diensten of dat er taal- en/of culturele barrières zijn. Daar komt nog bij dat bevolkingsgroepen, naarmate ze armer zijn, minder vaak een beroep doen op de gezondheidszorg.

2.1.6   Aan ongelijkheden op gezondheidsgebied valt wat te doen: ongelijkheden ontstaan vooral onder invloed van mensen, regeringen, belanghebbenden en leefgemeenschappen en kunnen door adequaat beleid en optreden worden voorkómen. Iemands individuele gedrag is niet de hoofdoorzaak van de ongelijkheden waarop hierboven is gewezen: die ongelijkheden worden vooral veroorzaakt door de sociaal-economische en politieke omstandigheden en de gezondheidszorg in een lidstaat. Beide samen (individueel gedrag en nationale situatie) hebben levenslang gevolgen.

3.   Samenvatting van de Mededeling

3.1   De Commissie wil met onderhavige Mededeling een discussie op gang brengen over de vraag welke begeleidende maatregelen de EU kan nemen om de lidstaten en andere actoren te helpen in hun pogingen om een einde te maken aan ongelijkheden op gezondheidsgebied.

3.2   Alhoewel de EU al maatregelen op haar naam heeft staan die tot doel hebben om die ongelijkheden op te heffen (2), denkt de Commissie toch meer te kunnen doen om de lidstaten te helpen om de oorzaken ervan aan te pakken.

3.3   Volgens onderhavige Mededeling zijn er vijf hoofdthema's:

| — | een rechtvaardige verdeling van de gezondheidszorg als onderdeel van algemene sociale en economische ontwikkeling; |
| --- | --- |

—

een rechtvaardige verdeling van de gezondheidszorg als onderdeel van algemene sociale en economische ontwikkeling;

| — | verbetering van het gegevens- en kennisbestand en metings-, monitoring-, evaluatie- en rapporteringsmechanismen; |
| --- | --- |

—

verbetering van het gegevens- en kennisbestand en metings-, monitoring-, evaluatie- en rapporteringsmechanismen;

| — | werken aan engagement in de hele maatschappij; |
| --- | --- |

—

werken aan engagement in de hele maatschappij;

| — | voorzien in de behoeften van kwetsbare groepen; |
| --- | --- |

—

voorzien in de behoeften van kwetsbare groepen;

| — | ontwikkeling van de bijdrage van EU-beleid. |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van de bijdrage van EU-beleid.

De bespreking van elk thema wordt afgesloten met een voorstel aan het adres van de Commissie en de lidstaten voor maatregelen op EU-niveau.

4.   Algemene opmerkingen – maatregelen tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied

4.1   Het EESC juicht deze Mededeling toe, omdat het probleem dat door de omvang van de verschillen op gezondheidsgebied tussen regio's in de EU en al dan niet maatschappelijk bevoordeelde groepen is ontstaan, om een oplossing vraagt en omdat het net als de Commissie vindt dat dermate grote verschillen de verbintenis van de EU om naar solidariteit, sociaal-economische samenhang, naleving van mensenrechten en gelijkheid van kansen te streven, op losse schroeven zet.

4.2   Aan deze Mededeling is breed overleg voorafgegaan, ook al is het eindresultaat nog niet volledig. Helaas wordt soms slechts zijdelings of zelfs helemaal niet verwezen naar wel degelijk belangrijke vraagstukken. Enkele van die vraagstukken vallen weliswaar onder de bevoegdheid van de lidstaten, maar de Commissie kan het optreden van de lidstaten aanvullen door bij die vraagstukken stil te staan en oplossingen aan te dragen.

4.3   De Commissie geeft aan welke vormen van EU-beleid (zoals beleid op het gebied van sociale bescherming, milieu en onderwijs) vooral gerelateerd zijn aan ongelijkheden op gezondheidsgebied, waarbij een en ander elkaar wederzijds versterkt. Daarom is het van belang dat de Commissie en de lidstaten een evaluatie maken van de gevolgen van beleid voor de volksgezondheid op álle bestuursniveaus (lokaal, regionaal en Europees). Voor de terugdringing van ongelijkheden op gezondheidsgebied moeten politieke keuzen worden gemaakt, dat gaat niet vanzelf.

4.4   De Commissie zou optimaal gebruik moeten maken van de beschikbare beleidsinstrumenten (open coördinatiemethode, effectbeoordelingen, onderzoeksprogramma's, indicatoren, samenwerking met internationale organisaties e.d.). Ook zou de Commissie, in overleg met de lidstaten, nieuwe methoden moeten overwegen om te garanderen dat bij EU-beleid en -optreden altijd wordt stilgestaan bij de factoren die ongelijkheden op gezondheidsgebied veroorzaken of die bijdragen tot het ontstaan ervan. Maatregelen van de Commissie om de lidstaten te helpen, mogen echter noch indruisen tegen het beginsel van subsidiariteit, noch tegen de Verdragen.

4.5   Ook moet de rol van de Commissie erin bestaan dat zij EU-beleid en –maatregelen coördineert, erop toeziet dat beleid samenhang vertoont, bevordert dat de lidstaten kennis en informatie uitwisselen, voorbeelden van geslaagde methoden (best practices) opspoort en verspreidt en vergemakkelijkt dat voor de specifieke problematiek van welbepaalde maatschappelijke groepen op maat gesneden beleid wordt uitgestippeld. Het EESC rekent er dan ook op dat de samenwerking met belanghebbenden, waaronder het EESC, zowel in EU-verband als wereldwijd, beter gaat worden.

4.6   Wél moet ook worden gewezen op de rol van de lidstaten: de lidstaten moeten ervoor zorgen dat lokaal medische voorzieningen worden geboden die alomvattend, van uitstekende kwaliteit, voor iedereen toegankelijk en persoonsgericht zijn. Alleen doordat lokaal dergelijke voorzieningen worden geboden, kunnen de ongelijkheden op gezondheidsgebied worden teruggedrongen. Dat laatste geldt vooral voor kinderen, patiënten met een chronische of meer dan één ziekte en ouderen, die in hun herstelperiode een vertrouwde omgeving en contact met familie, vrienden en kennissen nodig hebben. Het gaat niet aan dat burgers, en dan met name burgers uit kwetsbare groepen, elders hun heil moeten gaan zoeken waar medische voorzieningen zijn geconcentreerd, om te ontkomen aan ongelijkheden in de toegang tot de gezondheidszorg.

4.7   De verantwoordelijkheid voor de gezondheidszorg ligt bij de lidstaten. In de discussie over ongelijkheden op gezondheidsgebied komt het er vooral op aan te laten meewegen dat het de taak van nationale overheden is om sociale bescherming te bieden en ervoor te zorgen dat er - lokaal - voldoende geschoolde zorgverstrekkers zijn zodat mensen die veraf wonen of mensen uit kwetsbare groepen niet worden benadeeld.

4.8   Een ziekte-toestand wordt meestal bepaald door factoren buiten het zorgstelsel om, maar genezing kan worden teweeggebracht door de gezondheidszorg en sociale voorzieningen. Dat neemt niet weg dat nieuwe ontwikkelingen, bv. nieuwe technologieën, in de gezondheidszorg de ongelijkheden op gezondheidsgebied soms vergroten (3), wat moet worden voorkómen.

4.9   Vooral belangrijk is dat jongeren duidelijk wordt gemaakt dat een gezonde leefwijze het risico op ziektes verlaagt. Dat besef zal hun bijblijven als ze eenmaal zelf ouders worden, waardoor dit grote gevolgen kan hebben voor hún kinderen en alle na hen komende generaties.

5.   Specifieke opmerkingen over kernpunten

5.1   Een rechtvaardige verdeling van de gezondheidszorg als onderdeel van algemene sociaal-economische ontwikkeling

5.1.1   Ongelijkheden op gezondheidsgebied hebben ook gevolgen voor het Lissabonproces, omdat productieverlies en de met behandeling en uitkeringen gemoeide kosten de economie en de sociale samenhang kunnen aantasten.

5.1.2   Het EESC deelt de mening van de Commissie dat er voor de algemene sociaal-economische ontwikkeling een stramien moet worden vastgelegd dat leidt tot meer economische groei, sociale gerechtigheid, solidariteit, samenhang en gezondheid. Hieraan zou prioriteit moeten worden verleend in de „Europa 2020”-strategie, met dien verstande dat voor de monitoring van de sociale vooruitgang die met deze strategie wordt geboekt, ook moet worden uitgegaan van een indicator „ongelijkheden op gezondheidsgebied”. Bovendien moet in aanmerking worden genomen dat er in dat verband een doorslaggevende rol voor de structuurfondsen is weggelegd.

5.1.3   De lidstaten moeten inzien dat sociale voorzieningen in de gezondheidszorg, toegang tot medische dienstverlening en de financiering van de gezondheidszorg belangrijke instrumenten zijn om gelijkheid te bewerkstelligen in de gezondheidszorg, met name in het licht van de demografische trends in de EU.

5.1.4   Sociale voorzieningen in de gezondheidszorg (financieringsregelingen in de vorm van bijvoorbeeld sociale uitkeringen en nationale ziekteverzekeringen of op belastingheffing gebaseerde systemen) moeten worden verstrekt en uitgebreid op grond van de beginselen van financiële solidariteit en risk pooling, zonder welke gelijkheid van toegang tot de gezondheidszorg ondenkbaar is. De criteria voor daadwerkelijke toegang tot zorgdiensten zijn: betaalbaarheid, beschikbaarheid, kwaliteit, financiële bijstand en voorlichting over een reeks basisdiensten (4).

5.1.5   Het probleem van de ongelijkheden op gezondheidsgebied moet worden aangepakt met een pragmatische strategie waardoor iedereen tegen ziekte wordt verzekerd en daadwerkelijk toegang krijgt tot de gezondheidszorg (zie hierboven). Te dien einde moeten alle financieringsregelingen en -systemen in de gezondheidszorg worden gecoördineerd (sociale en particuliere verzekeringen, sociale bijstand, overheidsvoorzieningen enz.), zodat de gezondheidszorg ook toegankelijk wordt voor behoeftigen en minderheidsgroepen (migranten – met of zonder papieren –, etnische minderheden of leden van religieuze groeperingen) en er een einde wordt gemaakt aan ongelijkheden op grond van leeftijd of geslacht.

5.1.6   Daaraan gerelateerde hervormingen zouden moeten uitmonden in een benadering die is gebaseerd op naleving van rechten en een sociale dialoog. Door die benadering zou er een brede consensus moeten ontstaan en zou aan de oplossingen voor de financiering van de verzekeringen en van behoorlijke werkomstandigheden voor de zorgverstrekkers, een duurzaam karakter moeten worden gegeven. Tegen deze achtergrond is het EESC van mening dat verdere liberalisering wel eens averechts zou kunnen werken, omdat dan een systeem wordt ingevoerd dat is gebaseerd op concurrentie in plaats van op solidariteit.

5.2   Verbetering van het gegevens- en kennisbestand en metings-, monitoring-, evaluatie- en rapporteringsmechanismen

5.2.1   Het EESC vindt net als de Commissie dat effectieve actie, monitoring en vooruitgang onmogelijk is zolang ongelijkheden op gezondheidsgebied niet kunnen worden gemeten.

5.2.2   Daarom doet het een beroep op alle lidstaten om mee te werken aan de plannen van de Commissie om verbetering te brengen in het gegevens- en kennisbestand en de metings-, monitoring-, evaluatie- en rapporteringsmechanismen (incl. verslaggeving over de sociaal-economische impact van ongelijkheden op gezondheidsgebied). Van groot belang is ook dat de lidstaten gegevens op tijd verstrekken en dat de door hen verstrekte gegevens vergelijkbaar zijn.

5.2.3   Gezien het belang van de gegevens en de daarmee samenhangende lacunes, dringt het EESC er bij de Commissie op aan om, in overleg met de lidstaten, nieuwe indicatoren voor de monitoring van ongelijkheden op gezondheidsgebied uit te werken, alsook een nieuwe methode om de situatie in de lidstaten in het oog te houden. Op die manier kan worden bepaald waar met voorrang verbeteringen nodig zijn en best practices moeten worden toegepast.

5.2.4   Het EESC is voorstander van de toevoeging van een indicator waaruit moet blijken welke vorderingen zijn gemaakt. Die indicator zou kunnen bestaan uit de meting en monitoring van de mate waarin daadwerkelijk toegang wordt geboden tot gezondheidsdiensten en waarin iedereen daadwerkelijk aanspraak kan maken op sociale voorzieningen in de gezondheidszorg. Ook heeft het EESC oog voor het belang van de opsplitsing van de gegevens naar leeftijd en geslacht, sociaal-economische positie en woonoord. De Commissie en de lidstaten zouden in dat verband profijt moeten trekken van de ervaring die de Wereldgezondheidsorganisatie, de Internationale Arbeidsorganisatie, de Dublin Stichting en het Europees Agentschap voor de grondrechten daarmee al hebben opgedaan.

5.2.5   Het EESC pleit ervoor om in het kaderprogramma voor onderzoek van de EU meer de nadruk te leggen op aan gezondheid gerelateerde en sociaal-economische vraagstukken. Bovendien zou er voor het gezondheidsprogramma van de EU een nieuwe prioriteit moeten worden gesteld: bestrijding van ongelijkheden op gezondsheidsgebied tijdens de volgende begrotingsperiode.

5.2.6   Daarnaast zou de Commissie de randvoorwaarden en instrumenten in het leven moeten roepen waardoor de lidstaten onderzoeksresultaten kunnen uitwisselen en begrotingsmiddelen voor onderzoek kunnen bundelen.

5.2.7   Het EESC beseft dat de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied van lange adem is. De maatregelen die de Commissie in onderhavige Mededeling voorstelt, zijn bedoeld als middel om een kader te creëren voor duurzame maatregelen op dit gebied. Het EESC kijkt dan ook uit naar het eerste evaluatieverslag dat normaliter in 2012 zal worden uitgebracht.

5.3   Werken aan engagement in de hele maatschappij

5.3.1   Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om samen te werken met de lidstaten en om relevante stakeholders, nationaal en in EU-verband, te raadplegen over de mogelijkheid om

| — | het vraagstuk van ongelijkheden in samenwerkingsverbanden op gezondheidsgebied tot prioriteit uit te roepen; |
| --- | --- |

—

het vraagstuk van ongelijkheden in samenwerkingsverbanden op gezondheidsgebied tot prioriteit uit te roepen;

| — | met behulp van het gezondheidsprogramma van de EU, het ESF en andere regelingen maatregelen en instrumenten op het gebied van de beroepsopleiding te ontwikkelen die kunnen worden ingezet in de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied; |
| --- | --- |

—

met behulp van het gezondheidsprogramma van de EU, het ESF en andere regelingen maatregelen en instrumenten op het gebied van de beroepsopleiding te ontwikkelen die kunnen worden ingezet in de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied;

| — | aan de hand van discussienota's in het Comité voor Sociale bescherming een debat op gang te brengen over het vastleggen van doelstellingen. |
| --- | --- |

—

aan de hand van discussienota's in het Comité voor Sociale bescherming een debat op gang te brengen over het vastleggen van doelstellingen.

5.3.2   Het EESC benadrukt dat „werken aan engagement in de hele maatschappij” niet alleen een zaak van regeringen is, maar ook afhangt van de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en de sociale partners. Stakeholders op Europees, nationaal en lokaal bestuursniveau zouden moeten worden betrokken bij de raadpleging over, maar ook bij de uitstippeling en uitvoering van beleid. Het EESC ziet mogelijkheden om de efficiëntie van voornoemde processen te verhogen, partnerschappen op te zetten en voorbeelden van geslaagde methoden (best practices) beter te verspreiden. Om te kunnen nagaan of daarmee vorderingen zijn gemaakt, zouden er in de lidstaten inzichtelijke monitoring- en evaluatieprogramma's moeten worden ingevoerd.

5.3.3   Door efficiëntere partnerschappen met stakeholders op te zetten, wordt het gemakkelijker om actie te promoten m.b.t. diverse sociale determinanten en om ongelijkheden op gezondheidsgebied op te heffen. Zo kan met die partnerschappen een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de verbetering van de toegankelijkheid en adequaatheid van gezondheidsdiensten, de bevordering van (preventieve) gezondheidszorg voor kwetsbare groepen als migranten en etnische minderheden, de stimulering van de uitwisseling van informatie en kennis, en de opsporing en verspreiding van best practices. Ook wordt het door dergelijke partnerschappen gemakkelijker om beleid uit te stippelen dat is toegesneden op specifieke problemen van lidstaten en/of welbepaalde sociale groepen. Stakeholders kunnen in hun leefgemeenschap ook helpen „meten” wat de ongelijkheden op gezondheidsgebied zijn, zowel op de werkplek als tijdens de vrijetijdsbesteding, en kunnen meewerken aan kennisvergaring en opleiding voor zorgverstrekkers e.a.

5.3.4   Het EESC pleit voor betere raadpleging van kwetsbare groepen en zou graag de gelegenheid krijgen om dit nader met de Commissie te bespreken.

5.4   Voorzien in de behoeften van kwetsbare groepen

5.4.1   Bedacht moet worden dat kwetsbare groepen als eerste de dupe worden van de huidige crises: hún gezondheid gaat erop achteruit en hún toegang tot gezondheidsdiensten wordt bemoeilijkt.

5.4.2   Daarom is het EESC ingenomen met

| — | de maatregelen van de Commissie en de lidstaten om samen te werken teneinde de toegankelijkheid van gezondheidsdiensten te vergroten en de preventieve zorg voor kwetsbare groepen te verbeteren; |
| --- | --- |

—

de maatregelen van de Commissie en de lidstaten om samen te werken teneinde de toegankelijkheid van gezondheidsdiensten te vergroten en de preventieve zorg voor kwetsbare groepen te verbeteren;

| — | het voornemen om in toekomstige initiatieven voor gezond ouder worden, maatregelen tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied op te nemen; |
| --- | --- |

—

het voornemen om in toekomstige initiatieven voor gezond ouder worden, maatregelen tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied op te nemen;

| — | de suggestie dat er in het kader van het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting (2010) maatregelen tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied worden genomen; |
| --- | --- |

—

de suggestie dat er in het kader van het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting (2010) maatregelen tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied worden genomen;

| — | de suggestie om het Cohesiefonds en de structuurfondsen, in het licht van de demografische veranderingen, voor de verbetering van de gezondheidszorg voor kwetsbare groepen in te zetten; |
| --- | --- |

—

de suggestie om het Cohesiefonds en de structuurfondsen, in het licht van de demografische veranderingen, voor de verbetering van de gezondheidszorg voor kwetsbare groepen in te zetten;

| — | de suggestie om het aantal maatregelen beperkt te houden, op voorwaarde dat iedere maatregel dan wel verder worden uitgediept. |
| --- | --- |

—

de suggestie om het aantal maatregelen beperkt te houden, op voorwaarde dat iedere maatregel dan wel verder worden uitgediept.

5.4.3   Het EESC adviseert om de problematiek van ongelijkheden op gezondheidsgebied en kwetsbare groepen steeds te bekijken vanuit de algemene invalshoek van gelijkheid versus discriminatie. Tekenend in dat verband is bijvoorbeeld het gender-aspect van ouder worden: vrouwen leven meestal langer, maar minder gezond; gezien de over het algemeen kortere periode waarin ze betaald werk doen, is hun pensioenbedrag lager, met weer rechtstreekse gevolgen voor hun toegang tot gezondheidszorg en geneesmiddelen. Ook de situatie van migrantenvrouwen verdient bijzondere aandacht qua gezondheidseducatie en toegang tot de gezondheidszorg.

5.4.4   Ziektepreventie en screeningprogramma's, evengoed als het promoten van gezondheid en gezondheidseducatie (hoe kun je gezond leven, welke behandelingen zijn er, welke rechten hebben patiënten enz.) zijn erg belangrijk, vooral voor kansarme bevolkingsgroepen. De Commissie en de lidstaten zouden speciaal voor kwetsbare groepen campagnes moeten organiseren en diensten moeten opzetten. Gezondheidscampagnes voor de hele bevolking bereiken kwetsbare groepen meestal nauwelijks. Kansarme bevolkingsgroepen zouden door speciaal voor hen bedoelde campagnes in staat moeten worden gesteld om aan te geven wat hun behoeften zijn en om zelf de informatie verder te verspreiden.

5.4.5   Tegen deze achtergrond zou de Commissie moeten evalueren welke impact de bestaande Europese platforms en fora (voeding, alcohol, enz.) op kwetsbare groepen hebben. Het EESC stelt voor om een platform voor patiëntenorganisaties te organiseren: op die manier krijgen patiëntenorganisaties de gelegenheid om ervaring uit te wisselen en informatie te verspreiden.

5.4.6   In de toekomst zullen ongelijkheden op gezondheidsgebied o.m. kunnen worden voorkómen door de kwaliteit van het voorschools onderwijs en de mate waarin die educatie voor kleine kinderen toegankelijk is. Cruciaal voor sociaal-economische ontwikkeling is dat diverse vormen van kinderopvang beschikbaar worden gesteld, vooral in achterstandsgebieden of onder kansarme bevolkingsgroepen en gezinnen in niet-kansarme gebieden. Voorzieningen voor kinderopvang kunnen kansarme gezinnen helpen om hun sociale, economische en gezondheidsproblemen op te lossen en kunnen buitengesloten groepen helpen om een plaats te vinden in de samenleving (5). Ongelijkheden in de schoolgang zijn voor een groot deel debet aan ongelijkheden op gezondheidsgebied. Daarom is het van groot belang dat gelijke toegang tot school en kwaliteitsonderwijs wordt gegarandeerd, zodat ieder kind de kennis kan vergaren die nodig is om zelf weer de controle over zijn of haar leven te verkrijgen.

5.5   Ontwikkeling van de bijdrage van EU-beleid

5.5.1   Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om van de opheffing van ongelijkheden op gezondheidsgebied een prioriteit te maken. Ook zouden zij ervoor moeten instaan dat beleidsmaatregelen die een impact hebben op sociale, economische of gezondheidsvraagstukken, beter wordt gecoördineerd, gecontroleerd en geëvalueerd. Op die manier kunnen voorbeelden van geslaagde methoden (best practices) worden gepromoot en kan informatie overal in de EU worden verspreid.

5.5.2   Er moet onderzoek worden gedaan naar de gevolgen van EU-beleid voor de gezondheidstoestand.

5.5.3   De EU kan nog beter bijdragen aan de terugdringing van ongelijkheden op gezondheidsgebied, bv. door beter inzicht te verkrijgen in de impact van beleid op de gezondheidstoestand en door beleid (op gebieden als onderwijs, arbeidsvoorwaarden, territoriale ontwikkeling, milieu en vervoer) beter op elkaar te laten aansluiten. Eerst en vooral moet de Commissie er echter op toezien dat voorgestelde maatregelen niet weer nieuwe ongelijkheden opleveren, vooral als die ongelijkheden vooral kwetsbare groepen treffen (6).

5.5.4   In het Verdrag van Lissabon wordt aan het streven naar een hoge mate van bescherming van de gezondheid evenveel gewicht toegekend als aan de verwezenlijking van de interne markt. Bovendien staat in datzelfde Verdrag dat de EU een aanvullende rol heeft als het erom gaat voor het welzijn van Europa's burgers te zorgen. Het EESC hoopt dat dit Verdrag van Lissabon een nieuwe impuls zal geven aan de slogan „Health In All Policies” (HIAP), die tot dusverre in de EU een nogal holle kreet is gebleven waarmee wordt verdoezeld dat de interne markt in werkelijkheid nog steeds de wet uitmaakt.

5.5.5   In het licht van het voorgaande dringt het EESC er bij de Commissie op aan om

| — | maatregelen op alle beleidsterreinen steeds (vóór, na en tijdens de uitvoering ervan) te toetsen aan de vraag of daarmee wordt bijgedragen aan een hoge mate van bescherming van de gezondheid en of daarmee de ongelijkheden op gezondheidsgebied worden teruggedrongen (7); |
| --- | --- |

—

maatregelen op alle beleidsterreinen steeds (vóór, na en tijdens de uitvoering ervan) te toetsen aan de vraag of daarmee wordt bijgedragen aan een hoge mate van bescherming van de gezondheid en of daarmee de ongelijkheden op gezondheidsgebied worden teruggedrongen (7);

| — | systemen uit te werken voor de evaluatie van de gezondheidsgevolgen van bestaand beleid (ex ante en ex post) voor diverse bevolkingsgroepen en om op die manier informatie te verschaffen waarop beleid vervolgens kan worden afgestemd; |
| --- | --- |

—

systemen uit te werken voor de evaluatie van de gezondheidsgevolgen van bestaand beleid (ex ante en ex post) voor diverse bevolkingsgroepen en om op die manier informatie te verschaffen waarop beleid vervolgens kan worden afgestemd;

| — | regelingen in het leven te roepen waardoor beleidsmaatregelen die averechts werken op de gezondheid en ongelijkheden op gezondheidsgebied in de hand werken, kunnen worden teruggedraaid; |
| --- | --- |

—

regelingen in het leven te roepen waardoor beleidsmaatregelen die averechts werken op de gezondheid en ongelijkheden op gezondheidsgebied in de hand werken, kunnen worden teruggedraaid;

| — | stappen te ondernemen waardoor de lidstaten, organisaties en beroepskringen zich bewust worden gemaakt van de concrete impact van ongelijkheden op gezondheidsgebied, de factoren die dergelijke ongelijkheden in de hand werken en de oplossingen die er zijn om daar een einde aan te maken. |
| --- | --- |

—

stappen te ondernemen waardoor de lidstaten, organisaties en beroepskringen zich bewust worden gemaakt van de concrete impact van ongelijkheden op gezondheidsgebied, de factoren die dergelijke ongelijkheden in de hand werken en de oplossingen die er zijn om daar een einde aan te maken.

5.5.6   Daarnaast zou het EESC willen dat de lidstaten de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied in hun werkprogramma's opnemen en in dat verband adequate sectoroverschrijdende strategieën uitstippelen.

5.5.7   Het EESC staat achter het voorstel van de Commissie om de lidstaten bij te staan in hun pogingen om beleidsmaatregelen beter te coördineren en een analyse te maken van het verband tussen die beleidsmaatregelen en de gezondheidsgevolgen ervan voor diverse groepen overal in de EU. De strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied kan ook worden opgevoerd doordat het cohesiebeleid van de EU beter wordt benut, er betere informatie over de cohesiefondsen wordt gegeven en die fondsen beter worden gecoördineerd. Andere mogelijkheden om die strijd kracht bij te zetten, bestaan in de vergroting van de capaciteit om in nationale zorg- en sociale diensten te investeren en de gebruikmaking van opties onder het GLB en het EU-beleid voor plattelandsontwikkeling.

5.5.8   Een en ander mag echter niet indruisen tegen de rechten van de lidstaten om hun zorgstelsel te organiseren en te financieren, waarbij vooral moet worden gedacht aan hun recht om te bepalen wat een adequate mate van bescherming van de gezondheid is en om dienovereenkomstig te handelen (artikel 168 van het Verdrag).

5.5.9   Er moeten meer inspanningen worden gedaan in de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied op het platteland, vooral in het licht van de problemen als gevolg van de demografische veranderingen. In dat verband moet de doorslaggevende rol van kleine zorgverstrekkers (m.n. zelfstandig werkende artsen) die patiënten een alomvattende, persoonsgerichte en lokale behandeling bieden, erkenning krijgen en speciaal worden ondersteund.

5.5.10   Het EESC is ingenomen met

| — | het in de gezondheidsstrategie en de strategie voor gezondheid en veiligheid op het werk vervatte voorstel om tussen de lidstaten en stakeholders een dialoog op gang te brengen over rechtvaardigheid en andere basiswaarden i.v.m. gezondheid, alsook met het voorstel om een forum over gezondheid en herstructurering op te zetten, waar kan worden nagegaan welke maatregelen mogelijk zijn om ongelijkheden op gezondheidsgebied terug te dringen; |
| --- | --- |

—

het in de gezondheidsstrategie en de strategie voor gezondheid en veiligheid op het werk vervatte voorstel om tussen de lidstaten en stakeholders een dialoog op gang te brengen over rechtvaardigheid en andere basiswaarden i.v.m. gezondheid, alsook met het voorstel om een forum over gezondheid en herstructurering op te zetten, waar kan worden nagegaan welke maatregelen mogelijk zijn om ongelijkheden op gezondheidsgebied terug te dringen;

| — | het initiatief van de Commissie om - internationaal - andere landen steun te geven op gezondheids- en aanverwante gebieden, en wel door met die landen de ervaring te delen die de EU heeft opgedaan in de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied. |
| --- | --- |

—

het initiatief van de Commissie om - internationaal - andere landen steun te geven op gezondheids- en aanverwante gebieden, en wel door met die landen de ervaring te delen die de EU heeft opgedaan in de strijd tegen ongelijkheden op gezondheidsgebied.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Gedoeld wordt op de volgende adviezen:

1

| | initiatiefadvies over „Kinderopvang en voorschools onderwijs”, rapporteur: Herczog |
| --- | --- |

initiatiefadvies over „Kinderopvang en voorschools onderwijs”, rapporteur: Herczog

| | PB C 255/76 van 22 september 2010 |
| --- | --- |

PB C 255/76 van 22 september 2010

| | PB C 255/72 van 22 september 2010 |
| --- | --- |

PB C 255/72 van 22 september 2010

| | PB C 128/89 van 18 mei 2010 |
| --- | --- |

PB C 128/89 van 18 mei 2010

| | PB C 228/113 van 22 september 2009 |
| --- | --- |

PB C 228/113 van 22 september 2009

| | PB C 318/10 van 23 december 2009 |
| --- | --- |

PB C 318/10 van 23 december 2009

| | PB C 318/10 van 23 december 2009 |
| --- | --- |

PB C 318/10 van 23 december 2009

| | PB C 306/64 van 16 december 2009 |
| --- | --- |

PB C 306/64 van 16 december 2009

| | PB C 317/105 van 23 december 2009 |
| --- | --- |

PB C 317/105 van 23 december 2009

| | PB C 218/91 van 11 september 2009 |
| --- | --- |

PB C 218/91 van 11 september 2009

| | PB C 175/116 van 28 juli 2009 |
| --- | --- |

PB C 175/116 van 28 juli 2009

| | PB C 77/115 van 31 maart 2009 |
| --- | --- |

PB C 77/115 van 31 maart 2009

| | PB C 77/96 van 31 maart 2009 |
| --- | --- |

PB C 77/96 van 31 maart 2009

| | PB C 224/88 van 30 augustus 2008 |
| --- | --- |

PB C 224/88 van 30 augustus 2008

| | PB C 256/123 van 27 oktober 2007 |
| --- | --- |

PB C 256/123 van 27 oktober 2007

(2)  Voorbeelden zijn de Aanbeveling van de Raad inzake kankerscreening, maatregelen op gebieden als de geestelijke gezondheid, roken en HIV/AIDS, de bundeling in EU-verband van voorbeelden van geslaagde methoden (best practices), gegevensverzameling en de vorming van een netwerk van lidstaten en belanghebbenden. Andere hulpmiddelen zijn de kader- en actieprogramma's onderzoek, PROGRESS, studies en beleidsinnovatie. Ook is de volksgezondheid gebaat bij EU-wetgeving inzake werkgelegenheid en gezondheid en veiligheid op de werkplek, het GLB, en milieu- en marktbeleid. Het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling helpen een einde maken aan regionale ongelijkheden.

2

best practices

(3)  Zo heeft de beperkte toegang tot antiretrovirale behandelingen in Frankrijk geleid tot meer ongelijkheid tussen seropositieve patiënten.

3

(4)  Convenanten, nationaal en internationaal overeengekomen doelstellingen, moederschapsvoorzieningen (waaronder ziekte- en moederschapsverlof) en – last but not least – de conventies en reglementen van de IAO inzake sociale voorzieningen in de gezondheidszorg, incl. IAO-Conventie 130 (medische zorg) en IAO-Conventie 102 (sociale zekerheid, en dan met name sociale voorzieningen in de gezondheidszorg). Bedoelde conventies zijn al door veel landen ondertekend, laatstelijk door Roemenië en Bulgarije. Inmiddels zijn bedoelde conventies door alle lidstaten van de EU geratificeerd, behalve door twee Baltische staten en Finland (deze landen hebben hun handtekening nog niet gezet vanwege de niet gender-neutrale formulering).

4

last but not least

(5)  Zie initiatiefadvies „Kinderopvang en voorschools onderwijs”, rapporteur: Herczog

5

(6)  Bijzonder kwetsbare groepen zijn o.m. zieke mensen die zich slecht kunnen verplaatsen, mensen die niet actief op zoek gaan naar de beste behandeling of die de taal van het land met de beste behandeling niet beheersen, mensen die niet draagkrachtig genoeg zijn om een behandeling door een specialist of in het buitenland te kunnen betalen of mensen die er tegenop zien om een behandeling in het buitenland of in een veraf gelegen behandelingscentrum te gaan zoeken. Zo zullen er vooral ten gevolge van de demografische veranderingen weer nieuwe gezondheidsproblemen ontstaan.

6

(7)  Voor veel wetsteksten bestaat weliswaar al de verplichting om een effectbeoordeling uit te voeren, maar meestal wordt daarbij geen antwoord gegeven op de vraag of de doelstellingen ervan ook daadwerkelijk en doeltreffend worden bereikt. Toch is dat meer dan ooit nodig, vooral nu de financiële en economische crisis steeds meer de vorm gaat aannemen van een crisis van de werkgelegenheid en de financiering van het zorgstelsel, met uiteraard gevolgen voor de volksgezondheid.

7

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/80 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/80

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, en de inhoud van de verleende bescherming”

(herschikking)

(COM(2009) 551 definitief/2 — 2009/0164 (COD))

2011/C 18/14

Rapporteur: de heer PÎRVULESCU

De Raad van de Europese Unie heeft op 26 november 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, en de inhoud van de verleende bescherming (herschikking)

COM(2009) 551 final/2 — 2009/0164 (COD).

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 23 maart 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april 2010) onderstaand advies uitgebracht, dat met 136 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies

| 1.1 | Het EESC kan zich vinden in de doelstellingen die de Commissie heeft geformuleerd met betrekking tot de vervolmaking van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS). Wel wijst het op de kloof tussen de Europese doelstellingen en de praktijken in de lidstaten, die nog wel eens groter zou kunnen worden door de economische crisis en de sociale en politieke gevolgen daarvan. |
| --- | --- |

1.1

Het EESC kan zich vinden in de doelstellingen die de Commissie heeft geformuleerd met betrekking tot de vervolmaking van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS). Wel wijst het op de kloof tussen de Europese doelstellingen en de praktijken in de lidstaten, die nog wel eens groter zou kunnen worden door de economische crisis en de sociale en politieke gevolgen daarvan.

| 1.2 | Herziening van de richtlijn kan helpen om een betere wettelijke en institutionele grondslag te creëren voor een kwalitatief hoogwaardige en coherente hulpverlening aan personen die om internationale bescherming vragen. |
| --- | --- |

1.2

Herziening van de richtlijn kan helpen om een betere wettelijke en institutionele grondslag te creëren voor een kwalitatief hoogwaardige en coherente hulpverlening aan personen die om internationale bescherming vragen.

| 1.3 | Toch bestaat ook op dit Europees beleidsterrein het gevaar dat de waarden van de EU bij alle mooie woorden en beloften holle frasen blijven. Daarom moeten in de tweede fase van de tenuitvoerlegging van dit beleid, als er zal worden overgegaan tot de medebeslissingsprocedure, de wettelijke voorwaarden worden gecreëerd die asielzoekers in staat stellen om daadwerkelijk toegang te krijgen tot scholing en de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

1.3

Toch bestaat ook op dit Europees beleidsterrein het gevaar dat de waarden van de EU bij alle mooie woorden en beloften holle frasen blijven. Daarom moeten in de tweede fase van de tenuitvoerlegging van dit beleid, als er zal worden overgegaan tot de medebeslissingsprocedure, de wettelijke voorwaarden worden gecreëerd die asielzoekers in staat stellen om daadwerkelijk toegang te krijgen tot scholing en de arbeidsmarkt.

| 1.4 | Het is belangrijk dat er erkenning komt voor de rol van middenveldorganisaties en vooral van ngo's die zich bezighouden met asielvraagstukken en vluchtelingenwerk. Ook moeten zij vrij toegang krijgen tot alle procedures en plaatsen die van belang zijn voor hun activiteiten. Overigens betekent dit niet dat de overheid geen taken en verantwoordelijkheden heeft op dit terrein. |
| --- | --- |

1.4

Het is belangrijk dat er erkenning komt voor de rol van middenveldorganisaties en vooral van ngo's die zich bezighouden met asielvraagstukken en vluchtelingenwerk. Ook moeten zij vrij toegang krijgen tot alle procedures en plaatsen die van belang zijn voor hun activiteiten. Overigens betekent dit niet dat de overheid geen taken en verantwoordelijkheden heeft op dit terrein.

| 1.5 | Het EESC constateert tot zijn grote bezorgdheid dat de nationale en communautaire praktijken rond de uitzetting van personen die wellicht behoefte hebben aan internationale bescherming, niet transparant zijn en daardoor niet kunnen worden gerechtvaardigd tegenover de eigen burgers en de internationale gemeenschap. |
| --- | --- |

1.5

Het EESC constateert tot zijn grote bezorgdheid dat de nationale en communautaire praktijken rond de uitzetting van personen die wellicht behoefte hebben aan internationale bescherming, niet transparant zijn en daardoor niet kunnen worden gerechtvaardigd tegenover de eigen burgers en de internationale gemeenschap.

| 1.6 | Het mag niet zo zijn dat er kwantitatief en kwalitatief minder bescherming wordt geboden nu er als gevolg van de economische crisis op diverse niveaus wordt bezuinigd. |
| --- | --- |

1.6

Het mag niet zo zijn dat er kwantitatief en kwalitatief minder bescherming wordt geboden nu er als gevolg van de economische crisis op diverse niveaus wordt bezuinigd.

| 1.7 | Het EESC steunt het streven naar een kwalitatief betere internationale bescherming door middel van erkenning van kwalificaties en een eenvoudiger toegang tot beroepsopleidingen, werk, integratieprojecten en huisvesting. |
| --- | --- |

1.7

Het EESC steunt het streven naar een kwalitatief betere internationale bescherming door middel van erkenning van kwalificaties en een eenvoudiger toegang tot beroepsopleidingen, werk, integratieprojecten en huisvesting.

2.   Inleiding

| 2.1 | Het idee van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS) als onderdeel van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht vloeit voort uit het streven naar een effectieve tenuitvoerlegging van het Verdrag van Genève met betrekking tot de status van vluchtelingen (1951) en uit de waarden die ten grondslag liggen aan de mensenrechten en door alle lidstaten worden gedeeld. In de Conclusies van de Raad van Tampere en het aansluitende Haags Programma geldt het gemeenschappelijk Europees asielstelsel als het belangrijkste instrument voor de invoering van een gemeenschappelijke asielprocedure en een uniforme beschermingsregeling in alle lidstaten. |
| --- | --- |

2.1

Het idee van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS) als onderdeel van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht vloeit voort uit het streven naar een effectieve tenuitvoerlegging van het Verdrag van Genève met betrekking tot de status van vluchtelingen (1951) en uit de waarden die ten grondslag liggen aan de mensenrechten en door alle lidstaten worden gedeeld. In de Conclusies van de Raad van Tampere en het aansluitende Haags Programma geldt het gemeenschappelijk Europees asielstelsel als het belangrijkste instrument voor de invoering van een gemeenschappelijke asielprocedure en een uniforme beschermingsregeling in alle lidstaten.

| 2.2 | Met onder meer de goedkeuring van de vier instrumenten van het huidige acquis is er tussen 1999 en 2006 aanzienlijke vooruitgang geboekt. Richtlijn 2004/83/EG van de Raad (de „Kwalificatierichtlijn”) biedt gemeenschappelijke criteria waarmee kan worden bepaald wie er voor internationale bescherming in aanmerking komt. Ook voorziet deze richtlijn in een minimaal niveau van ondersteuning aan dergelijke personen in alle lidstaten. Op grond van het Haags Programma en het Stockholm-programma moet de Europese Commissie de vooruitgang in de eerste fase evalueren en voor het einde van 2010 een reeks maatregelen voorleggen aan de Raad en het Europees Parlement. |
| --- | --- |

2.2

Met onder meer de goedkeuring van de vier instrumenten van het huidige acquis is er tussen 1999 en 2006 aanzienlijke vooruitgang geboekt. Richtlijn 2004/83/EG van de Raad (de „Kwalificatierichtlijn”) biedt gemeenschappelijke criteria waarmee kan worden bepaald wie er voor internationale bescherming in aanmerking komt. Ook voorziet deze richtlijn in een minimaal niveau van ondersteuning aan dergelijke personen in alle lidstaten. Op grond van het Haags Programma en het Stockholm-programma moet de Europese Commissie de vooruitgang in de eerste fase evalueren en voor het einde van 2010 een reeks maatregelen voorleggen aan de Raad en het Europees Parlement.

| 2.3 | Al sinds 2002 is het EESC betrokken bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel (1). Het heeft daartoe talrijke adviezen opgesteld over onder meer de richtlijn die nu aan herziening toe is, het Groenboek over het toekomstig gemeenschappelijk Europees asielstelsel (2) en het asielbeleidsplan (3). |
| --- | --- |

2.3

Al sinds 2002 is het EESC betrokken bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel (1). Het heeft daartoe talrijke adviezen opgesteld over onder meer de richtlijn die nu aan herziening toe is, het Groenboek over het toekomstig gemeenschappelijk Europees asielstelsel (2) en het asielbeleidsplan (3).

| 2.4 | In het asielbeleidsplan (4) („Policy Plan on Asylum”), dat op 17 juni 2008 werd goedgekeurd, stelt de Commissie voor om ter afronding van de tweede fase van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel de beschermingsnormen op te trekken en ervoor te zorgen dat die consequent in de gehele EU worden toegepast. In het Europees pact inzake immigratie en asiel, dat op 17 oktober 2008 door de Raad is goedgekeurd, wordt nogmaals steun uitgesproken voor dit beleid en de gestelde doelstellingen. |
| --- | --- |

2.4

In het asielbeleidsplan (4) („Policy Plan on Asylum”), dat op 17 juni 2008 werd goedgekeurd, stelt de Commissie voor om ter afronding van de tweede fase van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel de beschermingsnormen op te trekken en ervoor te zorgen dat die consequent in de gehele EU worden toegepast. In het Europees pact inzake immigratie en asiel, dat op 17 oktober 2008 door de Raad is goedgekeurd, wordt nogmaals steun uitgesproken voor dit beleid en de gestelde doelstellingen.

| 2.5 | De in het beleidsplan voorgestelde herziening van de Kwalificatierichtlijn is onderdeel van een breder pakket aan maatregelen, zoals de herziening van de Dublin- en de Eurodac-verordening en de Richtlijn opvangvoorzieningen (5), en het op 19 februari 2009 goedgekeurde voorstel voor de oprichting van het Europees ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO) (6). Tot de maatregelen behoort ook versterking van de externe dimensie van het asielbeleid via onder meer een EU-programma voor hervestiging en ontwikkeling van regionale beschermingsprogramma's. |
| --- | --- |

2.5

De in het beleidsplan voorgestelde herziening van de Kwalificatierichtlijn is onderdeel van een breder pakket aan maatregelen, zoals de herziening van de Dublin- en de Eurodac-verordening en de Richtlijn opvangvoorzieningen (5), en het op 19 februari 2009 goedgekeurde voorstel voor de oprichting van het Europees ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO) (6). Tot de maatregelen behoort ook versterking van de externe dimensie van het asielbeleid via onder meer een EU-programma voor hervestiging en ontwikkeling van regionale beschermingsprogramma's.

| 2.6 | Herziening van de richtlijn kan helpen om een wettelijke en institutionele grondslag te creëren voor een kwalitatief hoogwaardige en coherente hulpverlening aan personen die om internationale bescherming vragen. In de tweede fase zal overeenkomstig art. 294 van het VWEU de medebeslissingsprocedure van toepassing zijn. Dit betekent dat de Raad met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit en dat het Europees Parlement als medewetgever bij de besluitvorming betrokken is. |
| --- | --- |

2.6

Herziening van de richtlijn kan helpen om een wettelijke en institutionele grondslag te creëren voor een kwalitatief hoogwaardige en coherente hulpverlening aan personen die om internationale bescherming vragen. In de tweede fase zal overeenkomstig art. 294 van het VWEU de medebeslissingsprocedure van toepassing zijn. Dit betekent dat de Raad met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit en dat het Europees Parlement als medewetgever bij de besluitvorming betrokken is.

| 2.7 | Herziening van de richtlijn is nodig vanwege de dubbelzinnigheid van de oorspronkelijke tekst. De lidstaten zien dit als een van de belangrijkste redenen voor de slecht functionerende wetgeving en daarmee ook voor de verschillen in het aantal ingewilligde verzoeken en het grote aantal aangevochten beslissingen. |
| --- | --- |

2.7

Herziening van de richtlijn is nodig vanwege de dubbelzinnigheid van de oorspronkelijke tekst. De lidstaten zien dit als een van de belangrijkste redenen voor de slecht functionerende wetgeving en daarmee ook voor de verschillen in het aantal ingewilligde verzoeken en het grote aantal aangevochten beslissingen.

| 2.8 | Herziening van de richtlijn maakt het mogelijk om de inhoud aan te passen aan de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het Europees Hof van Justitie, die heel goed kunnen worden gebruikt om meer duidelijkheid te scheppen in de formuleringen uit het acquis en de procedures inzake internationale bescherming. |
| --- | --- |

2.8

Herziening van de richtlijn maakt het mogelijk om de inhoud aan te passen aan de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het Europees Hof van Justitie, die heel goed kunnen worden gebruikt om meer duidelijkheid te scheppen in de formuleringen uit het acquis en de procedures inzake internationale bescherming.

| 2.9 | Herformulering is nodig omdat de richtlijn betrekking heeft op een belangrijk aspect van het mechanisme van internationale bescherming. De daarin beschreven normen vormen een aanvulling op andere delen van het acquis, meer in het bijzonder de Richtlijn asielprocedures. Door de richtlijn te herzien en ook andere institutionele en financiële steunmaatregelen te treffen, kan er een belangrijke stap worden gezet op weg naar een goed functionerend Europees asielstelsel. |
| --- | --- |

2.9

Herformulering is nodig omdat de richtlijn betrekking heeft op een belangrijk aspect van het mechanisme van internationale bescherming. De daarin beschreven normen vormen een aanvulling op andere delen van het acquis, meer in het bijzonder de Richtlijn asielprocedures. Door de richtlijn te herzien en ook andere institutionele en financiële steunmaatregelen te treffen, kan er een belangrijke stap worden gezet op weg naar een goed functionerend Europees asielstelsel.

| 2.10 | Als vertegenwoordiger van het Europees maatschappelijk middenveld is het EESC altijd zeer ingenomen geweest met de inspanningen om maatschappelijke organisaties en deskundigen te betrekken bij de formulering van het asielbeleid. In dat kader wil het vooral wijzen op zijn adviserende rol bij het in juni 2007 (7) door de Commissie uitgebrachte groenboek en bij de voorbereiding van de studies over de tenuitvoerlegging van de richtlijn (bijv. „The Odysseus report”) en het externe rapport over het succes van het asielbeleid (8). |
| --- | --- |

2.10

Als vertegenwoordiger van het Europees maatschappelijk middenveld is het EESC altijd zeer ingenomen geweest met de inspanningen om maatschappelijke organisaties en deskundigen te betrekken bij de formulering van het asielbeleid. In dat kader wil het vooral wijzen op zijn adviserende rol bij het in juni 2007 (7) door de Commissie uitgebrachte groenboek en bij de voorbereiding van de studies over de tenuitvoerlegging van de richtlijn (bijv. „The Odysseus report”) en het externe rapport over het succes van het asielbeleid (8).

| 2.11 | Het EESC erkent dat lokale en regionale overheden een belangrijke bijdrage leveren aan het welslagen van het asielbeleid en met name de integratie van personen die internationale bescherming genieten. Om die reden zou het graag zien dat het Comité van de Regio's eveneens wordt geraadpleegd over het asielbeleid. |
| --- | --- |

2.11

Het EESC erkent dat lokale en regionale overheden een belangrijke bijdrage leveren aan het welslagen van het asielbeleid en met name de integratie van personen die internationale bescherming genieten. Om die reden zou het graag zien dat het Comité van de Regio's eveneens wordt geraadpleegd over het asielbeleid.

| 2.12 | Het EESC is buitengewoon ongerust over de manier waarop autoriteiten van de lidstaten en het agentschap Frontex personen uitzetten die wellicht internationale bescherming nodig hebben (9). Dergelijke acties, die steeds vaker en op steeds grotere schaal voorkomen, moeten op volledig transparante en verantwoorde wijze plaatsvinden (10). Frontex zou moeten samenwerken met het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken om schending van de mensenrechten te voorkomen. Het uitzetten van personen naar landen of gebieden die voor hen onveilig zijn, is duidelijk in strijd met het non-refoulementbeginsel. Er moet zo snel mogelijk een rapport worden opgesteld over de activiteiten van Frontex en de manier waarop het agentschap samen met de nationale overheden te werk gaat bij het uitzetten van asielzoekers. Frontex dient pas te worden uitgebreid als er een procedure op tafel ligt inzake de naleving van mensenrechten, omdat anders het hele Europese asielstelsel en de geloofwaardigheid van de Europese Unie en de lidstaten in gevaar komen. |
| --- | --- |

2.12

Het EESC is buitengewoon ongerust over de manier waarop autoriteiten van de lidstaten en het agentschap Frontex personen uitzetten die wellicht internationale bescherming nodig hebben (9). Dergelijke acties, die steeds vaker en op steeds grotere schaal voorkomen, moeten op volledig transparante en verantwoorde wijze plaatsvinden (10). Frontex zou moeten samenwerken met het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken om schending van de mensenrechten te voorkomen. Het uitzetten van personen naar landen of gebieden die voor hen onveilig zijn, is duidelijk in strijd met het non-refoulementbeginsel. Er moet zo snel mogelijk een rapport worden opgesteld over de activiteiten van Frontex en de manier waarop het agentschap samen met de nationale overheden te werk gaat bij het uitzetten van asielzoekers. Frontex dient pas te worden uitgebreid als er een procedure op tafel ligt inzake de naleving van mensenrechten, omdat anders het hele Europese asielstelsel en de geloofwaardigheid van de Europese Unie en de lidstaten in gevaar komen.

| 2.13 | Het CEAS kan alleen goed functioneren als de lidstaten daadwerkelijk blijk geven van onderlinge solidariteit. Vooral door hun geografische ligging staan sommige lidstaten onder veel grotere druk dan andere. Het CEAS zal pas werken als deze lidstaten door andere lidstaten en de betreffende EU-agentschappen worden geholpen. |
| --- | --- |

2.13

Het CEAS kan alleen goed functioneren als de lidstaten daadwerkelijk blijk geven van onderlinge solidariteit. Vooral door hun geografische ligging staan sommige lidstaten onder veel grotere druk dan andere. Het CEAS zal pas werken als deze lidstaten door andere lidstaten en de betreffende EU-agentschappen worden geholpen.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1 | Het EESC staat positief tegenover het voorstel voor een herziening van de richtlijn, dat aansluit bij zijn eerdere aanbevelingen op het gebied van met name de behandeling van aanvragers en de opheldering van de status van personen die in aanmerking kunnen komen voor internationale bescherming. Toch moet er nog een hoop werk worden verzet om een goed functionerend gemeenschappelijk Europees asielstelsel op poten te zetten. Dit laatste vereist een stevige verankering in een aantal gemeenschappelijke waarden en beginselen die ervoor zorgen dat de EU en de lidstaten in hun beleid de menselijke waardigheid en veiligheid centraal stellen. De ontwikkeling van zo'n stelsel wordt ondermijnd door hetgebrek aan instrumenten en middelen voor het opzetten van een heldere en doeltreffende procedure voor het verlenen van internationale bescherming die wordt geflankeerd door maatregelen en programma's om personen die bescherming genieten, op te nemen in de samenleving en economie van de lidstaten. |
| --- | --- |

3.1

Het EESC staat positief tegenover het voorstel voor een herziening van de richtlijn, dat aansluit bij zijn eerdere aanbevelingen op het gebied van met name de behandeling van aanvragers en de opheldering van de status van personen die in aanmerking kunnen komen voor internationale bescherming. Toch moet er nog een hoop werk worden verzet om een goed functionerend gemeenschappelijk Europees asielstelsel op poten te zetten. Dit laatste vereist een stevige verankering in een aantal gemeenschappelijke waarden en beginselen die ervoor zorgen dat de EU en de lidstaten in hun beleid de menselijke waardigheid en veiligheid centraal stellen. De ontwikkeling van zo'n stelsel wordt ondermijnd door hetgebrek aan instrumenten en middelen voor het opzetten van een heldere en doeltreffende procedure voor het verlenen van internationale bescherming die wordt geflankeerd door maatregelen en programma's om personen die bescherming genieten, op te nemen in de samenleving en economie van de lidstaten.

| 3.2 | Er bestaat nog altijd een aanzienlijke discrepantie tussen de Europese wetgeving enerzijds en de nationale wetgeving en praktijken anderzijds (11). Harmonisering mag niet gebaseerd zijn op de kleinste gemene deler op het gebied van bescherming. Het impliciete beginsel van solidariteit tussen lidstaten wordt niet nageleefd, getuige de enorme verschillen in aanpak en daarmee ook in het aantal ingewilligde aanvragen en aangevochten beslissingen en de omvang van de secundaire stromen. |
| --- | --- |

3.2

Er bestaat nog altijd een aanzienlijke discrepantie tussen de Europese wetgeving enerzijds en de nationale wetgeving en praktijken anderzijds (11). Harmonisering mag niet gebaseerd zijn op de kleinste gemene deler op het gebied van bescherming. Het impliciete beginsel van solidariteit tussen lidstaten wordt niet nageleefd, getuige de enorme verschillen in aanpak en daarmee ook in het aantal ingewilligde aanvragen en aangevochten beslissingen en de omvang van de secundaire stromen.

| 3.3 | Het EESC heeft reeds meerdere malen de aandacht gevestigd op een aantal principes waarnaar lidstaten en EU-instellingen zich bij hun werkzaamheden te allen tijde dienen te richten (12): het non-refoulementbeginsel (dat bepaalt dat vluchtelingen niet mogen worden uitgewezen naar landen waar zij voor hun leven of vrijheid moeten vrezen), de vertrouwelijkheid van informatie in alle asielaanvragen en de garantie dat mensen niet worden vastgehouden alleen omdat zij asielzoekers zijn. |
| --- | --- |

3.3

Het EESC heeft reeds meerdere malen de aandacht gevestigd op een aantal principes waarnaar lidstaten en EU-instellingen zich bij hun werkzaamheden te allen tijde dienen te richten (12): het non-refoulementbeginsel (dat bepaalt dat vluchtelingen niet mogen worden uitgewezen naar landen waar zij voor hun leven of vrijheid moeten vrezen), de vertrouwelijkheid van informatie in alle asielaanvragen en de garantie dat mensen niet worden vastgehouden alleen omdat zij asielzoekers zijn.

| 3.4 | In zijn advies over het Groenboek over het toekomstig gemeenschappelijk Europees asielstelsel (13) heeft het EESC zich voor deze principes uitgesproken door een aantal specifieke aanbevelingen te doen voor
  een betere behandeling van personen die om internationale bescherming vragen. Ook heeft het EU-instellingen en nationale instanties opgeroepen om er samen voor te zorgen dat personen die internationale bescherming nodig hebben, op elk moment toegang kunnen krijgen tot het grondgebied van de EU en dat aanvragen serieus en individueel worden behandeld. Voorts heeft het ervoor gepleit om geen gebruik meer te maken van de lijst van veilige herkomstlanden en om een Europees ondersteuningsbureau voor asielzaken op te richten. |
| --- | --- |

3.4

In zijn advies over het Groenboek over het toekomstig gemeenschappelijk Europees asielstelsel (13) heeft het EESC zich voor deze principes uitgesproken door een aantal specifieke aanbevelingen te doen voor
  een betere behandeling van personen die om internationale bescherming vragen. Ook heeft het EU-instellingen en nationale instanties opgeroepen om er samen voor te zorgen dat personen die internationale bescherming nodig hebben, op elk moment toegang kunnen krijgen tot het grondgebied van de EU en dat aanvragen serieus en individueel worden behandeld. Voorts heeft het ervoor gepleit om geen gebruik meer te maken van de lijst van veilige herkomstlanden en om een Europees ondersteuningsbureau voor asielzaken op te richten.

| 3.5 | Naast een duidelijkere formulering van de onderliggende waarden en beginselen van het asielbeleid pleit het EESC ook voor verwezenlijking van een aantal specifieke doeleinden, zoals een veel betere behandeling van personen die internationale bescherming vragen of genieten. Daartoe zouden er een aantal sleutelindicatoren moeten worden vastgesteld om de vooruitgang bij de verwezenlijking van die doelstellingen te volgen en te meten. |
| --- | --- |

3.5

Naast een duidelijkere formulering van de onderliggende waarden en beginselen van het asielbeleid pleit het EESC ook voor verwezenlijking van een aantal specifieke doeleinden, zoals een veel betere behandeling van personen die internationale bescherming vragen of genieten. Daartoe zouden er een aantal sleutelindicatoren moeten worden vastgesteld om de vooruitgang bij de verwezenlijking van die doelstellingen te volgen en te meten.

| 3.6 | Het is goed dat er via het EASO wordt gewerkt aan één Europees systeem voor de analyse en beoordeling van veiligheidsrisico's van individuen en groepen in derde landen. Momenteel bestaan er verschillende systemen van nationale overheden, ngo's, universiteiten en onderzoekscentra voor de beoordeling van risico's of politiek geweld (14). |
| --- | --- |

3.6

Het is goed dat er via het EASO wordt gewerkt aan één Europees systeem voor de analyse en beoordeling van veiligheidsrisico's van individuen en groepen in derde landen. Momenteel bestaan er verschillende systemen van nationale overheden, ngo's, universiteiten en onderzoekscentra voor de beoordeling van risico's of politiek geweld (14).

| 3.7 | Indien nodig moet er bij de gegevensverzameling een beroep worden gedaan op de Europese dienst voor extern optreden (EEAS), op de diplomatieke vertegenwoordigers van lidstaten en op internationale en non-profitorganisaties die toegang hebben tot derde landen en daar activiteiten ontplooien. Dit analyse- en beoordelingssysteem moet als een direct referentiekader fungeren voor de nationale overheden om verzoeken om internationale bescherming sneller en efficiënter af te handelen. Dankzij de gemeenschappelijke beoordelingsbasis die daarmee wordt gecreëerd, kunnen risico's direct in kaart worden gebracht. |
| --- | --- |

3.7

Indien nodig moet er bij de gegevensverzameling een beroep worden gedaan op de Europese dienst voor extern optreden (EEAS), op de diplomatieke vertegenwoordigers van lidstaten en op internationale en non-profitorganisaties die toegang hebben tot derde landen en daar activiteiten ontplooien. Dit analyse- en beoordelingssysteem moet als een direct referentiekader fungeren voor de nationale overheden om verzoeken om internationale bescherming sneller en efficiënter af te handelen. Dankzij de gemeenschappelijke beoordelingsbasis die daarmee wordt gecreëerd, kunnen risico's direct in kaart worden gebracht.

4.   Bijzondere opmerkingen

| 4.1 | In haar behandeling van de juridische aspecten van de voorgestelde richtlijn reikt de Commissie een aantal definities aan die moeten zorgen voor hogere beschermingsnormen en een verdergaande harmonisering van de reeds bestaande normen. Als bijdrage aan de totstandkoming van praktijken die beantwoorden aan de waarden en beginselen van de EU, zou het EESC in dat verband enkele punten willen verhelderen en uitdiepen. |
| --- | --- |

4.1

In haar behandeling van de juridische aspecten van de voorgestelde richtlijn reikt de Commissie een aantal definities aan die moeten zorgen voor hogere beschermingsnormen en een verdergaande harmonisering van de reeds bestaande normen. Als bijdrage aan de totstandkoming van praktijken die beantwoorden aan de waarden en beginselen van de EU, zou het EESC in dat verband enkele punten willen verhelderen en uitdiepen.

| 4.2 | Actoren van bescherming. Het EESC ziet niets in een verruiming van de definitie van actoren van bescherming en betreurt het dat aanvankelijk allerlei soorten ngo's en internationale organisaties in de lijst van deze actoren waren opgenomen. Hoewel dergelijke ngo's en internationale organisaties wellicht de bereidheid hebben en zelfs zijn toegerust om burgers van een bepaald land te beschermen, ligt de verantwoordelijkheid daarvoor uiteindelijk niet bij hen. Internationale organisaties zijn verantwoording schuldig aan de lidstaten, en ngo's aan hun leden en financiers. Alleen de staat kan op de middellange en lange termijn wettige en effectieve bescherming bieden. Deze dient immers verantwoording af te leggen aan zijn burgers, die uiteraard het meeste belang hebben bij diens betrouwbaarheid en stabiliteit. Ook al verrichten actoren van bescherming nuttig werk en zijn ze op de korte termijn soms zelfs onmisbaar (vooral bij het bieden van humanitaire hulp), de verantwoordelijkheid voor de bescherming van personen in een bepaald land mag in geen geval, dus ook niet gedeeltelijk, aan hen worden toevertrouwd. Het bestaan van deze actoren mag niet als rechtvaardiging worden gebruikt om internationale bescherming te weigeren. |
| --- | --- |

4.2

Actoren van bescherming. Het EESC ziet niets in een verruiming van de definitie van actoren van bescherming en betreurt het dat aanvankelijk allerlei soorten ngo's en internationale organisaties in de lijst van deze actoren waren opgenomen. Hoewel dergelijke ngo's en internationale organisaties wellicht de bereidheid hebben en zelfs zijn toegerust om burgers van een bepaald land te beschermen, ligt de verantwoordelijkheid daarvoor uiteindelijk niet bij hen. Internationale organisaties zijn verantwoording schuldig aan de lidstaten, en ngo's aan hun leden en financiers. Alleen de staat kan op de middellange en lange termijn wettige en effectieve bescherming bieden. Deze dient immers verantwoording af te leggen aan zijn burgers, die uiteraard het meeste belang hebben bij diens betrouwbaarheid en stabiliteit. Ook al verrichten actoren van bescherming nuttig werk en zijn ze op de korte termijn soms zelfs onmisbaar (vooral bij het bieden van humanitaire hulp), de verantwoordelijkheid voor de bescherming van personen in een bepaald land mag in geen geval, dus ook niet gedeeltelijk, aan hen worden toevertrouwd. Het bestaan van deze actoren mag niet als rechtvaardiging worden gebruikt om internationale bescherming te weigeren.

| 4.3 | Binnenlandse bescherming. Het feit dat een land binnen zijn eigen grenzen bescherming biedt, is geen waarborg voor de veiligheid van potentiële verzoekers om internationale bescherming. In sommige landen is slechts een klein gedeelte van het grondgebied veilig, maar is het onwaarschijnlijk dat iedereen in de gevaarlijke gebieden daar naartoe trekt. Ook bestaan er gebieden waar verschillende partijen om de controle strijden en waar het niet duidelijk is wie er verantwoordelijk is voor ordehandhaving en veiligheid. Dit punt moet eveneens worden verhelderd. Er kan eigenlijk alleen worden gesproken van binnenlandse bescherming als het grondgebied voor het merendeel wordt gecontroleerd door een centrale overheid die bereid en in staat is om intern de orde te handhaven, om een minimaal niveau van openbare voorzieningen te bieden en om de rechten en veiligheid van de individuele burgers adequaat te beschermen. |
| --- | --- |

4.3

Binnenlandse bescherming. Het feit dat een land binnen zijn eigen grenzen bescherming biedt, is geen waarborg voor de veiligheid van potentiële verzoekers om internationale bescherming. In sommige landen is slechts een klein gedeelte van het grondgebied veilig, maar is het onwaarschijnlijk dat iedereen in de gevaarlijke gebieden daar naartoe trekt. Ook bestaan er gebieden waar verschillende partijen om de controle strijden en waar het niet duidelijk is wie er verantwoordelijk is voor ordehandhaving en veiligheid. Dit punt moet eveneens worden verhelderd. Er kan eigenlijk alleen worden gesproken van binnenlandse bescherming als het grondgebied voor het merendeel wordt gecontroleerd door een centrale overheid die bereid en in staat is om intern de orde te handhaven, om een minimaal niveau van openbare voorzieningen te bieden en om de rechten en veiligheid van de individuele burgers adequaat te beschermen.

| 4.4 | Het oorzakelijk verband. Het kunnen leggen van een oorzakelijk verband is vooral zinvol in gevallen waarin vervolging uitgaat van niet-overheidsactoren. Zodra er van vervolging sprake is en overheden geen bescherming bieden, zijn verzoeken om internationale bescherming gerechtvaardigd. Deze „logica” moet ruim worden opgevat en strikt in de gaten worden gehouden op het moment dat regeringen impliciet of expliciet weigeren om hun burgers te beschermen. |
| --- | --- |

4.4

Het oorzakelijk verband. Het kunnen leggen van een oorzakelijk verband is vooral zinvol in gevallen waarin vervolging uitgaat van niet-overheidsactoren. Zodra er van vervolging sprake is en overheden geen bescherming bieden, zijn verzoeken om internationale bescherming gerechtvaardigd. Deze „logica” moet ruim worden opgevat en strikt in de gaten worden gehouden op het moment dat regeringen impliciet of expliciet weigeren om hun burgers te beschermen.

| 4.5 | Het behoren tot een bepaalde sociale groep. Het EESC acht het een goede zaak dat er bij de vaststelling van sociale groepen die mogelijk risico lopen, ook wordt gekeken naar het geslacht. Om een beter inzicht te krijgen in de voornaamste risicosituaties van vrouwen, moet de interpretatie van het Verdrag van Genève verder gaan dan de gebruikelijke denkkaders. Voorts zij erop gewezen dat seksuele geaardheid eveneens een reden voor vervolging kan zijn. In sommige samenlevingen hangen de veiligheid en het welzijn van personen af van het geslacht. Organisaties en instanties met veel deskundigheid op dit terrein zouden bij het overleg over het asielbeleid moeten worden betrokken, aangezien zij een vollediger beeld kunnen geven van de gevaren die mensen op grond van hun geslacht lopen. Het EASO moet met speciale structuren worden uitgerust, zodat het in zijn werkzaamheden voldoende aandacht kan besteden aan het gendervraagstuk. |
| --- | --- |

4.5

Het behoren tot een bepaalde sociale groep. Het EESC acht het een goede zaak dat er bij de vaststelling van sociale groepen die mogelijk risico lopen, ook wordt gekeken naar het geslacht. Om een beter inzicht te krijgen in de voornaamste risicosituaties van vrouwen, moet de interpretatie van het Verdrag van Genève verder gaan dan de gebruikelijke denkkaders. Voorts zij erop gewezen dat seksuele geaardheid eveneens een reden voor vervolging kan zijn. In sommige samenlevingen hangen de veiligheid en het welzijn van personen af van het geslacht. Organisaties en instanties met veel deskundigheid op dit terrein zouden bij het overleg over het asielbeleid moeten worden betrokken, aangezien zij een vollediger beeld kunnen geven van de gevaren die mensen op grond van hun geslacht lopen. Het EASO moet met speciale structuren worden uitgerust, zodat het in zijn werkzaamheden voldoende aandacht kan besteden aan het gendervraagstuk.

| 4.6 | Beëindiging van de vluchtelingenstatus. Het EESC is ingenomen met de voorgestelde wijziging, die in overeenstemming is met de aan het asielbeleid ten grondslag liggende waarden en beginselen. De status van een persoon die internationale bescherming geniet, kan alleen worden beëindigd als de terugkeer naar de plaats van herkomst voor betrokkene geen risico's met zich meebrengt. |
| --- | --- |

4.6

Beëindiging van de vluchtelingenstatus. Het EESC is ingenomen met de voorgestelde wijziging, die in overeenstemming is met de aan het asielbeleid ten grondslag liggende waarden en beginselen. De status van een persoon die internationale bescherming geniet, kan alleen worden beëindigd als de terugkeer naar de plaats van herkomst voor betrokkene geen risico's met zich meebrengt.

| 4.7 | Differentiatie van de inhoud van de beide beschermingsstatussen. Het is goed dat men de twee bestaande beschermingsstatussen door één status wil vervangen. Het EESC heeft dit reeds meerdere malen bepleit, aangezien dit een manier is om personen in risicosituaties in de toekomst meer bescherming te bieden en beter te laten integreren in de lidstaten. Bovendien hoeft samenvoeging van de twee statussen niet direct of indirect gevolgen te hebben voor de omvang of kwaliteit van de bescherming. |
| --- | --- |

4.7

Differentiatie van de inhoud van de beide beschermingsstatussen. Het is goed dat men de twee bestaande beschermingsstatussen door één status wil vervangen. Het EESC heeft dit reeds meerdere malen bepleit, aangezien dit een manier is om personen in risicosituaties in de toekomst meer bescherming te bieden en beter te laten integreren in de lidstaten. Bovendien hoeft samenvoeging van de twee statussen niet direct of indirect gevolgen te hebben voor de omvang of kwaliteit van de bescherming.

| 4.8 | Inhoud van de bescherming. De wijze waarop bescherming wordt ingevuld, is een heikel punt in het asielbeleid. De lidstaten verschillen op dit vlak onderling veel meer dan op het punt van de procedures voor het verlenen van internationale bescherming. Het is dringend noodzakelijk dat de Commissie bij de ontwikkeling van het asielbeleid middelen vrijmaakt voor nader onderzoek naar de nationale beleidsmaatregelen en programma's op dit terrein. Zolang proactieve maatregelen ontbreken, zal het verlenen van internationale bescherming een dode letter blijven en worden degenen die deze status genieten, eigenlijk gediscrimineerd. Vakbonden en werkgeversorganisaties zouden moeten worden betrokken bij de uitwerking en uitvoering van het asielbeleid op nationaal niveau. |
| --- | --- |

4.8

Inhoud van de bescherming. De wijze waarop bescherming wordt ingevuld, is een heikel punt in het asielbeleid. De lidstaten verschillen op dit vlak onderling veel meer dan op het punt van de procedures voor het verlenen van internationale bescherming. Het is dringend noodzakelijk dat de Commissie bij de ontwikkeling van het asielbeleid middelen vrijmaakt voor nader onderzoek naar de nationale beleidsmaatregelen en programma's op dit terrein. Zolang proactieve maatregelen ontbreken, zal het verlenen van internationale bescherming een dode letter blijven en worden degenen die deze status genieten, eigenlijk gediscrimineerd. Vakbonden en werkgeversorganisaties zouden moeten worden betrokken bij de uitwerking en uitvoering van het asielbeleid op nationaal niveau.

| 4.9 | Het is goed dat er bepalingen worden opgenomen inzake de erkenning/gelijkstelling van diploma's en kwalificaties en de vereenvoudiging van de toegang tot beroepsopleidingen van personen die internationale bescherming genieten. Dit zijn immers belangrijke stappen op weg naar hun economische en maatschappelijke integratie en naar een betere kwaliteit van leven. De toegang tot de arbeidsmarkt moet worden verbeterd door een actief antidiscriminatiebeleid en door stimuleringsmaatregelen voor het bedrijfsleven. |
| --- | --- |

4.9

Het is goed dat er bepalingen worden opgenomen inzake de erkenning/gelijkstelling van diploma's en kwalificaties en de vereenvoudiging van de toegang tot beroepsopleidingen van personen die internationale bescherming genieten. Dit zijn immers belangrijke stappen op weg naar hun economische en maatschappelijke integratie en naar een betere kwaliteit van leven. De toegang tot de arbeidsmarkt moet worden verbeterd door een actief antidiscriminatiebeleid en door stimuleringsmaatregelen voor het bedrijfsleven.

| 4.10 | Gezinsleden. Het EESC juicht het toe dat de definitie van gezinsleden wordt verhelderd, omdat verzoeken om internationale bescherming daardoor in alle lidstaten nauwkeuriger en op een meer uniforme wijze kunnen worden beoordeeld. |
| --- | --- |

4.10

Gezinsleden. Het EESC juicht het toe dat de definitie van gezinsleden wordt verhelderd, omdat verzoeken om internationale bescherming daardoor in alle lidstaten nauwkeuriger en op een meer uniforme wijze kunnen worden beoordeeld.

| 4.11 | Het is hooglijk te waarderen dat het belang van minderjarigen wordt meegewogen bij de beoordeling van verzoeken om internationale bescherming. |
| --- | --- |

4.11

Het is hooglijk te waarderen dat het belang van minderjarigen wordt meegewogen bij de beoordeling van verzoeken om internationale bescherming.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 221 van 17.9.2002, blz. 43.

1

(2)  PB C 204 van 9.8.2008, blz. 77.

2

(3)  PB C 218 van 11.9.2009, blz. 78.

3

(4)  COM(2008) 360 final.

4

(5)  COM(2008) 815 final; COM(2008) 820 final; COM(2008) 825 final.

5

(6)  COM(2009) 66 final.

6

(7)  COM(2007) 301 final.

7

(8)  GHK, effectbeoordelingen „The future development of measures on the qualification and status of third country nationals or stateless persons as persons in need of international protection and on the content of the protection granted, based on Council Directive 2004/83/EC” en „The future development of measures on procedures in member states for granting and withdrawing refugee status, based on Council Directive 2005/85/EC”, meervoudig raamcontract voor diensten JLS/2006/A1/004.

8

(9)  Zie het rapport „Pushed Back, Pushed Around, Italy's Forced Return of Boat Migrants and Asylum Seekers, Libya's Mistreatment of Migrants and Asylum Seekers” van Human Rights Watch uit 2009.

9

(10)  Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om de tenuitvoerlegging van de procedures op dit terrein transparanter te maken.

10

(11)  COM(2009) 551 final – SEC(2009) 1374, blz. 14-16.

11

(12)  PB C 193 van 10.7.2001, blz. 77-83.

12

(13)  PB C 204 van 9.8.2008, blz. 77-84.

13

(14)  Er zijn diverse voorbeelden van dergelijke systemen, zoals de Mislukte staten-index („Failed States Index”) van het „Fund for Peace” (http://www.fundforpeace.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=229&Itemid=366), „Minorities at Risk” (http://www.cidcm.umd.edu/mar/about.asp), „Conflict and Peace” (http://www.cidcm.umd.edu/pc/), het algemeen verslag van „The Center for Systemic Peace (CSP)” (http://www.systemicpeace.org/) en het „Human Security Report” (http://www.humansecurityreport.info/index.php?option=content&task=view&id=28&Itemid=63).

14

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/85 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/85

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende minimumnormen voor de procedures in de lidstaten voor de verlening of intrekking van internationale bescherming”

(herschikking)

(COM(2009) 554 definitief — 2009/0165 (COD))

2011/C 18/15

Rapporteur: Antonello PEZZINI

De Raad heeft op 26 november 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over het

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende minimumnormen voor de procedures in de lidstaten voor de verlening of intrekking van internationale bescherming (herschikking)

COM(2009) 554 final - 2009/0165 (COD).

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken en burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 23 maart 2010 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april) onderstaand advies uitgebracht, dat met 153 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Samenvatting en aanbevelingen

1.1   Het EESC is ingenomen met het door Commissie verrichte werk om de „procedurerichtlijn” aan te passen aan wat in het Groenboek (1) en het actieplan (2) naar voren is gebracht.

1.2   Met de goedkeuring van het Verdrag van Lissabon, waarin o.m. het Handvest van de grondrechten is opgenomen, heeft de Unie er heel wat verantwoordelijkheden en bevoegdheden op het gebied van asiel en immigratie bijgekregen.

1.3   Het EESC prijst de Commissie voor haar inspanningen om de vorige richtlijnen inzake asiel, een beleidsterrein waar nogal wat haken en ogen aan zitten, te harmoniseren.

1.4   In het kader van het sociale beleid van Europa moet er ook een Europa van het asiel worden gecreëerd. Daartoe dient er met de lidstaten en met derde landen te worden samengewerkt op cultureel, juridisch en bestuurlijk gebied.

1.5   Nu de context alsmaar complexer lijkt te worden en de ontwikkelingen elkaar - mede door de mondialisering en de economische en milieucrisis - snel opvolgen, wordt het steeds duidelijker dat niet-gouvernementele organisaties (ngo's) een essentiële functie vervullen. Met deze rol, die volgens het EESC door politiek en samenleving moet worden omschreven, dient in toenemende mate rekening te worden gehouden.

1.6   Ngo's stellen zich ten doel om de meest kansarme groepen mensen te helpen en te ondersteunen. Volgens het EESC zijn zij inmiddels niet meer weg te denken; zij verlenen bijstand en bemiddelen op cultureel gebied in alle stadia van de procedures die in de Europese en nationale wetgevingen zijn voorzien.

1.7   De Commissie streeft ernaar om procedures en werkwijzen te harmoniseren. Het EESC vindt dat zij hierbij altijd zeer aandachtig en zorgvuldig te werk moet gaan, omdat het uiteindelijk om mensen gaat die zich duidelijk in een penibele en kwetsbare situatie bevinden.

1.8   De EU zou absoluut moeten voorkomen dat vluchtelingen worden teruggestuurd naar landen waar hun lichamelijke en geestelijke integriteit in gevaar is of waar de grondrechten niet worden geëerbiedigd.

1.9   Van cruciaal belang in de asielprocedures is dat de aanvragers hun moedertaal moeten kunnen spreken en dat ze in alle stadia gratis rechtsbijstand moeten kunnen krijgen.

1.10   Een beslissing tot afwijzing van een verzoek om internationale bescherming moet deugdelijk worden gemotiveerd. Ook dient erin te worden aangegeven hoe hiertegen in beroep kan worden gegaan en welke termijnen hiervoor gelden.

1.11   In afwachting van de uitkomst van het eventuele beroep dient uitzetting te worden opgeschort.

1.12   Het EESC vindt dat de lidstaten er, mede door het uitwisselen van ervaringen, zo veel mogelijk voor moeten ijveren om asielaanvragers in staat te stellen te werken, een opleiding te volgen en aan culturele activiteiten deel te nemen in een passende sociale omgeving.

1.13   Het beginsel van non-refoulement dient volgens het EESC overeind te blijven. In overleg zou moeten worden nagegaan of ook andere categorieën mensen in aanmerking zouden moeten komen voor internationale bescherming: vrouwen die vervolgd worden, kwetsbare personen, milieuvluchtelingen.

1.14   Bij de lidstaten moet er naar het oordeel van het EESC op worden aangedrongen dat de lasten, de verantwoordelijkheden en de kosten worden gedeeld. Het is zaak illegale economische migratie te voorkomen en betere maatregelen te treffen voor degenen die internationale bescherming daadwerkelijk nodig hebben.

1.15   Om het beleid betreffende de inburgering van asielzoekers te verbeteren, is het hoe dan ook nodig dat de lidstaten de Commissie meer financiële middelen ter beschikking stellen.

1.16   Met de recente voorstellen tot herschikking van de richtlijnen laat de Commissie zien dat zij naar harmonisatie streeft. Op hun beurt moeten de lidstaten zich er nu voor inzetten dat de nodige wijzigingen worden aangebracht in hun nationale wetgeving.

1.17   Het EESC is ervan overtuigd dat er in het kader van het sociale Europa een Europa van het asiel tot stand kan worden gebracht als de lidstaten voldoende politieke wil en ontvankelijkheid aan de dag leggen. Voor hen wordt het er gemakkelijker op als de Commissie een uniforme, goed gestructureerde procedure voorstelt.

1.18   Het EESC wijst erop dat vrouwen zich in een bijzondere situatie bevinden. Voor hen is het veel moeilijker dan voor mannen om asiel aan te vragen en de vluchtelingenstatus te krijgen. Daarom verzoekt het EESC de Commissie om samen met de lidstaten alles in het werk te stellen om in dezen daadwerkelijk voor gelijke behandeling te zorgen, een beginsel dat Europa immers al jarenlang hoog in het vaandel heeft staan.

1.19   Gerichte onderwijsmaatregelen kunnen er naar de mening van het EESC toe bijdragen dat het collectieve maatschappelijke bewustzijn groeit en er meer begrip ontstaat voor mensen die behoefte hebben aan hulp en ondersteuning en die in de historische en godsdienstige tradities van Europese landen een baken zien om zich aan vast te klampen.

2.   Inleiding

2.1   Historische achtergrond

2.1.1   De oorsprong van het asielrecht ligt in het oude Griekenland, waarin twee steden elkaars burgers onschendbaarheid tegen vergeldingsacties konden verlenen. Ook kon een stad er immuniteit verlenen aan hooggeplaatste personen zoals ambassadeurs (3).

2.1.2   In het oude Rome werd in het ius gentium het asielrecht erkend en gekoppeld aan het begrip burgerschap (4).

2.1.3   Ontwikkelingen op het gebied van asielrecht waren daarna nauw verweven met de verschillende vormen van vervolging, waarbij van hogerhand repressief werd opgetreden tegen personen met godsdienstige, filosofische of ideologische overtuigingen die als staatsgevaarlijk werden beschouwd.

2.2   Discriminatieverbod en bescherming van mensenrechten

2.2.1   Met de evolutie van de rechtscultuur kreeg het asielrecht geleidelijk een bredere betekenis. Zo is in moderne democratische landen doorgaans grondwettelijk vastgelegd dat de staat geen vreemdelingen uitzet als om hun uitzetting is gevraagd omdat zij zich aan een politiek misdrijf schuldig zouden hebben gemaakt.

2.2.2   In de momenteel in de lidstaten van kracht zijnde grondrechtenwetgeving is dan ook bepaald dat vreemdelingen er recht op asiel hebben als het hun in eigen land verboden is om hun democratische vrijheden daadwerkelijk uit te oefenen.

2.2.3   Uit deze bepalingen blijkt expliciet dat de onschendbare rechten van de mens en het beginsel van non-discriminatie worden erkend. Naar het verbod op discriminatie wordt overigens uitdrukkelijk verwezen in artikel 14 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
   (5).

2.2.4   Van dit verbod mag conform artikel 15 van genoemd Verdrag niet worden afgeweken als de eventuele afwijking in strijd is met andere verplichtingen die uit het internationale recht voortvloeien.

2.2.5   Consequentie hiervan is de opheffing van de nationale opt-outbepalingen op asielgebied, waarmee het tevens mogelijk wordt om het Verdrag van Genève van 28 juli 1951 betreffende de vluchtelingenstatus, zoals gewijzigd bij het Protocol van New York van 31 januari 1967, volledig ten uitvoer te leggen en concreet toe te passen.

2.2.6   Met het Verdrag van Lissabon zijn de bevoegdheden van de EU op het gebied van asiel en immigratie uitgebreid. In dit verdrag is namelijk het Handvest van de grondrechten opgenomen, waarmee:

| — | het recht op asiel wordt gewaarborgd; |
| --- | --- |

—

het recht op asiel wordt gewaarborgd;

| — | voorzien wordt in het opstellen van gemeenschappelijke regels; |
| --- | --- |

—

voorzien wordt in het opstellen van gemeenschappelijke regels;

| — | een geïntegreerd systeem voor het beheer van de buitengrenzen wordt ingevoerd; |
| --- | --- |

—

een geïntegreerd systeem voor het beheer van de buitengrenzen wordt ingevoerd;

| — | het belang van samenwerking met derde landen wordt erkend; |
| --- | --- |

—

het belang van samenwerking met derde landen wordt erkend;

| — | het Europees Hof van Justitie op asiel- en immigratiegebied meer bevoegdheden krijgt. |
| --- | --- |

—

het Europees Hof van Justitie op asiel- en immigratiegebied meer bevoegdheden krijgt.

3.   Samenvatting van het voorstel tot herschikking van de richtlijn

3.1   Onderhavig voorstel is bedoeld om de tweede fase van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS) te voltooien en uiterlijk in 2012 één enkele asielprocedure in te voeren.

3.2   In dit verband wordt beoogd om de tekortkomingen en gebreken van de huidige minimumnormen, waarvan is gebleken dat zij op allerlei punten ontoegankelijk, inefficiënt en onrechtvaardig (6) zijn en niet op de situatie zijn afgestemd, weg te werken.

3.3   De voorgestelde wijzigingen zijn er vooral op gericht om de harmonisatie van de procedurele voorschriften te verbeteren. Ook wordt gestreefd naar verdere procedurele waarborgen voor asielzoekers, met name in de eerste fase van het verzoek om bescherming en in het beslissingsproces dienaangaande, overeenkomstig ontwikkelingen in de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie en het Europees Hof voor de rechten van de mens.

4.   Algemene opmerkingen

4.1   Totstandbrenging van een Europa van het asiel als onderdeel van het sociale Europa

4.1.1   Met het oog op de totstandbrenging van een Europa van het asiel dienen er reeds voor kinderen in de prepuberteit krachtige educatieve maatregelen te worden getroffen, zodat deze uiteindelijk doorwerken in het collectieve bewustzijn van de samenleving en van de politieke kringen in de lidstaten.

4.1.2   Met inachtneming van de grondrechten en de beginselen uit het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie heeft de EU Richtlijn 2003/9/EG van de Raad van 27 januari 2003 tot vaststelling van minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten aangenomen.

4.1.3   De laatste tijd echter voltrekt de mondialisering zich in zo'n hoog tempo dat er, hoe paradoxaal dat ook moge klinken, grootscheepse verschuivingen zijn opgetreden in het identiteitsdenken, waardoor het onmogelijk is gebleken om weer tot een universeel rechtssysteem te komen zoals dat onder Romeins recht werd gerealiseerd.

4.1.4   Het feit dat verschillende volkeren en culturen steeds meer met elkaar in aanraking komen, leidt tot bezorgdheid en tot nieuwe gevoelens van angst en onzekerheid, waardoor vrijwel alle Europese landen thans geneigd zijn om zich terughoudend op te stellen wanneer het gaat om kwesties die met burgerschap en asiel samenhangen.

4.1.5   Een dergelijke opstelling is echter in tegenspraak met het streven naar integratie tussen de volkeren en met de doelstelling om een Europa op te bouwen dat ook een sociaal Europa is.

4.1.6   Tegen deze achtergrond zou het beginsel van non-refoulement overeind moeten blijven en zou zelfs moeten worden gedacht aan uitbreiding van het aantal categorieën personen die voor internationale bescherming in aanmerking komen. In verscheidene EU-richtlijnen worden vormen van vervolging waarvan specifiek vrouwen en andere kwetsbare individuen het slachtoffer worden, trouwens reeds als criterium erkend.

4.1.7   Asielaanvragen van vluchtelingen die worden beschouwd als puur economische migranten, voor wie er specifieke regels bestaan, moeten vanzelfsprekend worden afgewezen. Een lastiger punt in deze tijden is wat er moet gebeuren met milieuvluchtelingen.

4.1.8   Het gaat hierbij om personen die geen andere keus hebben dan zich teweer te stellen tegen de gevaren en onzekerheden van gedwongen ontheemding als gevolg van een verslechterende milieusituatie die een grote impact heeft op de uitoefening van de mensenrechten, zoals het recht op leven, voeding, gezondheid en ontplooiing. (7)

4.1.9   Deze kwesties zouden aan de orde kunnen worden gesteld bij de herschikking van Richtlijn 2004/83/EG van de Raad van 29 april 2004, de zgn. kwalificatierichtlijn. Daarnaast zou het goed zijn om aan dergelijke nieuwe vraagstukken ook bij de behandeling van het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken (COM(2009) 66 final) meer gewicht toe te kennen.

4.2   Specifieke procedures

4.2.1   Bij de procedure voor de erkenning van de vluchtelingenstatus moet met een aantal factoren absoluut rekening worden gehouden, waarbij het enerzijds gaat om een reeks wetgevingsmaatregelen op veiligheidsgebied die bedoeld zijn om clandestiene immigratie tegen te gaan en kwesties inzake openbare orde en veiligheid die met het verschijnsel migratie verband houden aan te pakken.

4.2.1.1   Anderzijds is het zaak om, uitgaande van het Europees immigratie- en asielpact (2008), legale immigratie in goede banen te leiden (rekening houdend met de prioriteiten, behoeften en opvangmogelijkheden van de lidstaten) en de inburgering van legale immigranten te bevorderen.

4.2.1.2   Bij het scheppen van een Europa van het asiel zou men er goed aan doen een partnerschap te creëren in het kader van het beginsel van burden sharing, dat inhoudt dat er bij de opvang van asielzoekers en hun verdeling over de lidstaten solidariteit aan de dag wordt gelegd.

4.2.1.3   Bij de in het herschikkingsvoorstel geplande procedures voor de behandeling van verzoeken om internationale bescherming en voor het intrekken of beëindigen van de erkende statussen, en bij de in het voorstel voor herschikking van de procedurerichtlijn geplande procedures om beslissingen aan te vechten, worden de internationale verbintenissen en die welke uit EU-wetgeving voortvloeien, in acht genomen.

4.2.1.4   Het EESC acht het van het grootste belang ngo's aan te moedigen en te ondersteunen, ook op momenten waarop procedures voor het voorbereiden en behandelen van toelatingsverzoeken, voor het intrekken en beëindigen van de status en voor het aantekenen van beroep tegen beslissingen in gang worden gezet. Het EESC stelt voor om hierover een expliciete bepaling in het voorstel op te nemen, zowel in de considerans als in de tekst zelf.

4.2.1.5   In de EU-terminologie omvat internationale bescherming zowel de erkenning van de vluchtelingenstatus in de zin van het Verdrag van Genève, als subsidiaire bescherming; deze laatste is bedoeld voor mensen die weliswaar niet voldoen aan de voorwaarden om als vluchteling te worden erkend, maar toch niet kunnen worden uitgezet omdat zij aan ernstige gevaren blootstaan.

4.2.1.6   In de wetgeving waarmee afzonderlijke lidstaten uitvoering geven aan de procedurerichtlijn, worden meestal drie soorten overheidsbevoegdheden onderscheiden, nl. de bevoegdheid voor het ontvangen van aanvragen, voor het behandelen ervan en voor de beslissingen erover.

4.2.1.7   Opstarting van de procedure betekent hoe dan ook dat de aanvrager het recht heeft om op het grondgebied te blijven (en er menswaardig te worden behandeld) voor zolang als het nodig is om de aanvraag te behandelen, al bestaan er uitzonderingen op deze regel (bijv. in geval van een Europees aanhoudingsbevel). Met het oog op eerbiediging van de menselijke waardigheid moet het verblijf in een opvangcentrum niet als norm gelden, maar als een uitzondering worden beschouwd, in afwachting van betere huisvesting.

4.2.1.8   Voorts is ter bescherming van asielzoekers voorzien in een aantal waarborgen: zij moeten adequaat worden voorgelicht over de te volgen procedures en over het resultaat van de beslissing, contact kunnen opnemen met de UNHCR, gebruik kunnen maken van een tolk en een persoonlijk gesprek kunnen houden met de beslissingsautoriteit, waarvan het personeel op de nodige scholing en bijscholing kan rekenen.

4.2.1.9   Het EESC vindt dat er vooral moet worden geijverd voor een goede opleiding van het personeel van FRONTEX, teneinde:

| — | de operationele samenwerking tussen de lidstaten te coördineren; |
| --- | --- |

—

de operationele samenwerking tussen de lidstaten te coördineren;

| — | gemeenschappelijke normen op opleidingsgebied vast te stellen; |
| --- | --- |

—

gemeenschappelijke normen op opleidingsgebied vast te stellen;

| — | de lidstaten de nodige steun te verlenen bij het organiseren van opvang- en repatriëringsmaatregelen, met behulp van culturele bemiddelaars; |
| --- | --- |

—

de lidstaten de nodige steun te verlenen bij het organiseren van opvang- en repatriëringsmaatregelen, met behulp van culturele bemiddelaars;

| — | het personeel voor te bereiden op het Europese asielrecht, ook met het oog op het toekomstige asielagentschap. |
| --- | --- |

—

het personeel voor te bereiden op het Europese asielrecht, ook met het oog op het toekomstige asielagentschap.

4.2.1.10   Opvangcentra zouden naar het oordeel van het EESC alleen tijdelijk en bij wijze van uitzondering gebruikt mogen worden, met volledige inachtneming van het Handvest van de grondrechten. Personen die om internationale bescherming hebben gevraagd zouden een in alle opzichten behoorlijk leven moeten kunnen leiden, d.w.z. zowel op menselijk vlak als waar het gaat om gezondheidszorg, sociale relaties en arbeidsmarktkansen.

4.2.1.11   Richtlijn 2003/9/EG van de Raad over minimumnormen voor de opvang van asielzoekers laat de lidstaten veel ruimte op het gebied van toegang tot de arbeidsmarkt. Regels die de toegang tot de arbeidsmarkt beperken, kunnen de menselijke waardigheid ondermijnen, zo vindt het EESC. Bovendien werken zij illegale arbeid in de hand, wat tot sociaal onrecht leidt.

4.2.1.12   Tot slot is voorzien in de mogelijkheid beroep in te stellen tegen de beslissingen, met kosteloze rechtsbijstand, op zowel administratief als juridisch gebied. Het EESC is van mening dat de gratis administratieve en rechtsbijstand opgevoerd en verplicht gemaakt moet worden, net als taalhulp, in alle stadia van de procedures.

5.   Specifieke opmerkingen

5.1   De voorgestelde wijzigingen sluiten aan bij het streven om de procedures inzake erkenning van de vluchtelingenstatus te harmoniseren en te actualiseren.

5.2   Wat de inhoud betreft zou het nuttig zijn om kritisch na te gaan waarom het voorstel geen enkele expliciete verwijzing meer bevat naar asiel als instituut.

5.3   De eis om in de nieuwe tekst te verwijzen naar asiel als instituut kan derhalve opgevat blijven worden als erkenning van het recht om tot het grondgebied van het land te worden toegelaten, ook met het oog op toegang tot de procedure om de vluchtelingenstatus te verkrijgen, want zolang wordt onderzocht of de desbetreffende persoon voldoet aan de vereisten die er voor de erkenning van deze status gelden, is het verboden om hem uit te zetten.

5.4   Bovendien zou een verwijzing naar het recht op asiel legitimiteit verlenen aan beslissingen van lidstaten om de nieuwe richtlijn ook toe te passen in gevallen die weliswaar buiten haar toepassingsgebied vallen (zie de artikelen 3, 4, 11 en 12 van het voorstel), maar waarin er, ongeacht specifieke vervolgingsdaden, substantiële humanitaire redenen bestaan die terugkeer naar het land van herkomst verhinderen (8).

5.5   Het EESC steunt de voorgestelde wijzigingen omdat zij aansluiten bij de bovengenoemde doelstellingen.

5.5.1   Er kunnen hierbij echter wel een aantal kanttekeningen worden geplaatst:

| 5.5.1.1 | Overweging 38: wanneer men zegt dat de toepassing van de richtlijn regelmatig dient te worden beoordeeld, zou daarbij wel een duidelijker tijdschema moeten worden aangegeven. |
| --- | --- |

5.5.1.1

Overweging 38: wanneer men zegt dat de toepassing van de richtlijn regelmatig dient te worden beoordeeld, zou daarbij wel een duidelijker tijdschema moeten worden aangegeven.

| 5.5.1.2 | Overweging 41: er dient nader te worden toegelicht welke bepalingen die ten opzichte van de vorige richtlijn duidelijk zijn gewijzigd, verplicht moeten worden omgezet. |
| --- | --- |

5.5.1.2

Overweging 41: er dient nader te worden toegelicht welke bepalingen die ten opzichte van de vorige richtlijn duidelijk zijn gewijzigd, verplicht moeten worden omgezet.

| 5.5.1.3 | Artikel 2 (f): de definitie van „beslissingsautoriteit” moet worden aangescherpt, omdat in verscheidene nationale rechtsstelsels het begrip „semi-rechterlijk orgaan” niet bestaat. |
| --- | --- |

5.5.1.3

Artikel 2 (f): de definitie van „beslissingsautoriteit” moet worden aangescherpt, omdat in verscheidene nationale rechtsstelsels het begrip „semi-rechterlijk orgaan” niet bestaat.

| 5.5.1.4 | Artikel 3, lid 3: bij wijze van voorbeeld zou moeten worden aangegeven in welke gevallen de richtlijn kan worden toegepast op verzoeken om bescherming die buiten haar toepassingsgebied vallen (zie de eerdere opmerkingen over „milieuvluchtelingen” als nieuw verschijnsel). |
| --- | --- |

5.5.1.4

Artikel 3, lid 3: bij wijze van voorbeeld zou moeten worden aangegeven in welke gevallen de richtlijn kan worden toegepast op verzoeken om bescherming die buiten haar toepassingsgebied vallen (zie de eerdere opmerkingen over „milieuvluchtelingen” als nieuw verschijnsel).

| 5.5.1.5 | Artikel 6: op grond hiervan kunnen de lidstaten verlangen dat verzoeken op een aangewezen plaats worden ingediend. Dit lijkt niet in overeenstemming te zijn met wat even verderop in artikel 7 wordt bepaald en lijkt de gewenste en reeds geplande bredere toegang tot de procedure in te perken. |
| --- | --- |

5.5.1.5

Artikel 6: op grond hiervan kunnen de lidstaten verlangen dat verzoeken op een aangewezen plaats worden ingediend. Dit lijkt niet in overeenstemming te zijn met wat even verderop in artikel 7 wordt bepaald en lijkt de gewenste en reeds geplande bredere toegang tot de procedure in te perken.

| 5.5.1.6 | Artikel 10, lid 2: valt de beslissing negatief uit, dan is het altijd zaak dat de betrokkene (in zijn eigen taal) en zijn wettelijke vertegenwoordigers niet alleen in kennis worden gesteld van de redenen die aan de afwijzing ten grondslag liggen, maar ook van de termijnen (die redelijk en acceptabel moeten zijn), modaliteiten en procedures om hiertegen bezwaar te maken en beroep in te stellen. |
| --- | --- |

5.5.1.6

Artikel 10, lid 2: valt de beslissing negatief uit, dan is het altijd zaak dat de betrokkene (in zijn eigen taal) en zijn wettelijke vertegenwoordigers niet alleen in kennis worden gesteld van de redenen die aan de afwijzing ten grondslag liggen, maar ook van de termijnen (die redelijk en acceptabel moeten zijn), modaliteiten en procedures om hiertegen bezwaar te maken en beroep in te stellen.

| 5.5.1.7 | Artikel 12, lid 2 (d): op grond hiervan mogen de bevoegde autoriteiten de verzoeker fouilleren en de voorwerpen die hij bij zich draagt doorzoeken. Dit kan indruisen tegen de grondwettelijke waarborgen die in de rechtsstelsels van diverse lidstaten zijn opgenomen. |
| --- | --- |

5.5.1.7

Artikel 12, lid 2 (d): op grond hiervan mogen de bevoegde autoriteiten de verzoeker fouilleren en de voorwerpen die hij bij zich draagt doorzoeken. Dit kan indruisen tegen de grondwettelijke waarborgen die in de rechtsstelsels van diverse lidstaten zijn opgenomen.

| 5.5.1.8 | Artikel 34 (c): gepreciseerd moet worden welke „substantiële redenen” de verzoeker kan opgeven om aan te tonen dat het derde land dat als „veilig land van herkomst” is aangemerkt, in werkelijkheid niet veilig is. Het EESC beseft echter dat het soms moeilijk is om een algemeen aanvaarde definitie van „veilig derde land” op te stellen. |
| --- | --- |

5.5.1.8

Artikel 34 (c): gepreciseerd moet worden welke „substantiële redenen” de verzoeker kan opgeven om aan te tonen dat het derde land dat als „veilig land van herkomst” is aangemerkt, in werkelijkheid niet veilig is. Het EESC beseft echter dat het soms moeilijk is om een algemeen aanvaarde definitie van „veilig derde land” op te stellen.

| 5.5.1.9 | In dit verband zou het overigens interessant zijn om eens goed te kijken naar het arrest van het Europees Hof van Justitie van 6 mei 2008 (zaak C-133/06), waarmee de leden 1 en 2 van artikel 29 en lid 3 van artikel 36 van de procedurerichtlijn (Richtlijn 2005/85/EG van de Raad) nietig zijn verklaard. |
| --- | --- |

5.5.1.9

In dit verband zou het overigens interessant zijn om eens goed te kijken naar het arrest van het Europees Hof van Justitie van 6 mei 2008 (zaak C-133/06), waarmee de leden 1 en 2 van artikel 29 en lid 3 van artikel 36 van de procedurerichtlijn (Richtlijn 2005/85/EG van de Raad) nietig zijn verklaard.

Brussel, 28 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  COM(2007) 301 final

1

(2)  COM(2008) 360 final

2

(3)  Immuniteit gold ook voor mensen die op de vlucht waren en zich schuilhielden in bepaalde, als onschendbaar beschouwde tempels en daarom niet mochten worden opgepakt. Hierin ligt etymologisch gezien de oorsprong van het woord „asiel” („vrijplaats”).

3

(4)  Overigens werd het recht op burgerschap algemeen ingevoerd bij het edict van Caracalla (212 n. Chr.), waarmee een einde werd gemaakt aan verschillen in behandeling tussen Romeinse burgers en burgers van elders uit het keizerrijk.

4

(5)  Dit op 4 november 1950 te Rome ondertekende Verdrag en de bijbehorende aanvullende protocollen zijn geratificeerd en uitvoerbaar verklaard door de EU-lidstaten alsmede door tal van derde landen in Europa. Hierdoor hebben zij vanuit het oogpunt van het internationale en binnenlandse recht een bredere bindende werking gekregen.

5

(6)  Het gebrek aan billijkheid in de asielprocedures van de lidstaten lijkt vooral te zijn terug te voeren op het feit dat deze te veel speelruimte hebben gekregen bij de toepassing van de van 2005 daterende procedurerichtlijn.

6

(7)  Bijgevolg zou het criterium van veiligheid als fundamentele menselijke waarde moeten worden uitgebreid. Milieuvluchtelingen hebben te lijden onder de aantasting van het milieu en daarmee samenhangende sociale onevenwichtigheden. Nieuwe vormen van agressieve speculatie werken bijvoorbeeld in de hand dat grote gebieden ten zuiden van de Sahara ten prooi vallen aan de oprukkende woestijn.

7

(8)  Vluchtelingen die hun land niet vanwege persoonlijke discriminatie hebben verlaten, maar vanwege ernstige gebeurtenissen (burgeroorlog, wijdverbreid geweld, buitenlandse agressie, natuurrampen, milieuvluchtelingen, enz.), komen in de regel niet in aanmerking voor het aanvragen van de vluchtelingenstatus. Wel is het mogelijk om via immigratiewetgeving te reageren op humanitaire noodsituaties die door uitzonderlijke gebeurtenissen worden veroorzaakt, nl. door te voorzien in tijdelijke beschermingsmaatregelen om ontheemden tijdig en adequaat op te vangen.

8

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/90 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/90

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake beheerders van alternatieve beleggingsfondsen en tot wijziging van de Richtlijnen 2004/39/EG en 2009/.../EG”

(COM(2009) 207 definitief — 2009/0064 (COD))

2011/C 18/16

Algemeen rapporteur: de heer GRASSO

Op 3 juni 2009 heeft de Raad besloten, overeenkomstig art. 47, lid 2, van het EG-Verdrag, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake beheerders van alternatieve beleggingsfondsen en tot wijziging van de Richtlijnen 2004/39/EG en 2009/.../EG

COM(2009) 207 final - 2009/0064 (COD).

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 1 februari 2010 goedgekeurd. Het bureau van het Comité heeft de gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie op 16 februari 2010 met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden belast.

Het Comité heeft overeenkomstig artikel 20 en artikel 57, lid 1, van het reglement van orde tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) de heer Grasso als algemeen rapporteur aangewezen en het volgende advies uitgebracht, dat met 136 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het richtlijnvoorstel. Opgemerkt zij echter dat, hoewel sommige types alternatieve fondsen zeker hebben bijgedragen aan het verhogen van de hefboomwerking en het hachelijke karakter van het financiële stelsel, het niet deze sector was die de belangrijkste risico's veroorzaakte voor de stabiliteit en soliditeit van dat stelsel in de crisis die ontstond na de turbulentie op de markt voor subprime hypotheken. Dit standpunt is recentelijk bevestigd door de Britse autoriteit voor financiële diensten (Financial Services Authority, FSA) in haar verslag van februari 2010, getiteld Evaluatie van mogelijke oorzaken van systeemrisico's, veroorzaakt door hedge funds (Assessing the possible sources of systemic risk from hedge funds), waarin gesteld wordt dat „de belangrijkste hedge funds geen destabiliserende factor zijn in verband met het tegenpartijrisico.” Het EESC neemt kennis van het debat dat het voorstel heeft losgemaakt, en met name van de voorstellen van de Raad en het Europees Parlement (rapporteur: Gauzès). Van zijn kant plaatst het EESC een reeks opmerkingen en kanttekeningen ter correctie van bepaalde opties en leidraden van het voorstel die, ook al leveren ze geen relevante voordelen op ter bescherming van beleggers en de integriteit van de markt, niet alleen de sector van alternatieve fondsen, maar het economische systeem in zijn geheel zouden kunnen aantasten. Het EESC baseert deze opmerkingen op een in maart 2009 goedgekeurd advies (1) over private equity en hedge funds waarin wordt beweerd dat in de context van de Europese markteconomie de sociale en werkgelegenheidsimpact van deze fondsen groter is dan de economische en financiële effecten.

1.2   De Griekse crisis heeft de aandacht op de overheidsobligaties gevestigd. Het EESC neemt kennis van diverse adviezen over het aandeel dat hedge funds wellicht hadden in de verergering van de crisis. Volgens het EESC verdient deze zaak dringend grondige aandacht.

1.3   De richtlijn introduceert een geharmoniseerd wettelijk kader voor alternatieve fondsen, ook met het oogmerk om voor de Europese financiële sector te komen tot correcte monitoring van macroprudentiële risico's. Verder bevat ze gedetailleerde voorschriften die volgens het EESC maar moeilijk doeltreffend zijn te maken, gezien de grote verscheidenheid van de producten van deze sector. Het EESC hoopt dus dat er gekozen wordt voor een doelmatigere aanpak om recht te doen aan de grote verscheidenheid van producten die onder het begrip alternatieve fondsen vallen.

1.4   Het EESC acht het essentieel dat er onverwijld overleg plaatsvindt met de overheden van de belangrijkste landen buiten Europa om te komen tot gemeenschappelijke normen op internationaal niveau voor bancair toezicht op de alternatieve beleggingsfondsen, in navolging van wat het Bazels Comité in de banksector heeft gedaan. Zo niet, dan is het makkelijk om de regelgeving te omzeilen door bepaalde activiteiten over te brengen naar landen buiten de Europese wettelijke werkingssfeer. Dit zou het concurrentievermogen schaden van belangrijke onderdelen van de Europese financiële sector, met negatieve gevolgen voor de werkgelegenheid, het scheppen van nieuwe banen en de welvaart. De oprichting van de Europese autoriteit voor effecten en markten (ESMA) kan bijdragen aan een vlotte toepassing van de wetgeving, met name in transnationaal verband.

1.5   De richtlijn voert onder andere de mogelijkheid in om grenzen vast te stellen voor de schuldenlast van de fondsen. Het EESC is hier niet op tegen, maar zou graag zien dat duidelijk wordt vermeld met welke criteria deze grenzen kunnen worden vastgesteld voor de diverse soorten producten en welke maatregelen er worden genomen om procyclische effecten te beteugelen.

1.6   Ter wille van de transparantie van de markt en de bescherming van de beleggers zou de verplichte registratie en verschaffing van een informatiepakket tot alle ondernemingen moeten worden uitgebreid. De informatie zou verschillend moeten zijn, al naar gelang de producten en de drempels. Het EESC meent dat dit onderwerp echter een grondiger empirische analyse vergt dan het tot nu toe door de Commissie verrichte onderzoek.

1.7   Wat betreft de informatieplicht voor ondernemingen die
  private-equity
  fondsen beheren, staat het EESC achter het streven naar meer transparantie, vooral als die gericht is op bescherming van alle stakeholders, zoals minderheidsvennoten en werknemers. Het is tevens van mening dat zulke voorschriften de private-equityfondsen niet buitensporig moeten belasten, ten gunste van andere investeringsinstrumenten die in handen van particuliere of institutionele beleggers zijn. Het richtlijnvoorstel voorziet tot slot in de vrijstelling van zulke verplichtingen voor fondsen die uitsluitend in het MKB investeren. Het EESC herhaalt echter dat de bescherming van beleggers en de integriteit van de markt onwrikbare beginselen zijn die moeten gelden voor alle ondernemingen die alternatieve beleggingsfondsen beheren.

2.   Inleiding

2.1   De term alternatieve beleggingsfondsen verwijst naar fondsen die niet onder het toepassingsgebied van de ICBE-richtlijn vallen; het gaat bijv. om hedge-funds, private-equityfondsen, risicokapitaal-, vastgoed-, infrastructuur- en grondstoffenfondsen, en omvat onder andere de sector die in de terminologie van het rapport-de-Larosière wordt aangeduid met „parallel banksysteem”.

2.2   In 2009 heeft het EESC een advies goedgekeurd over hedge funds en private equity. In het advies werd geen rekening gehouden met de richtlijn voor beheerders van alternatieve beleggingsfondsen. Het was uitsluitend gericht op de sociale en werkgelegenheidsimpact van deze fondsen. Het EESC stelt vast dat dit richtlijnvoorstel tot een brede discussie over werkgelegenheid en sociale thema's leidt. Het meent dat de in dit advies geformuleerde conclusies en aanbevelingen een belangrijk referentiepunt vormen voor het debat over deze richtlijn.

2.3   Zoals in het rapport de Larosière al werd benadrukt, is de financiële crisis begunstigd door een enorme hoeveelheid liquide middelen, bijzonder scheve verhoudingen op de financiële en grondstoffenmarkten en andere, macro-economische factoren. De overvloed aan liquide middelen leidde tot veronachtzaming van het aan liquiditeit inherente risico, dat bij de controle en het beheer van risico's door operatoren op het niveau van prudentiële regelgeving minder aandacht heeft gekregen dan krediet- en marktrisico's.

2.4   Vandaag de dag mogen we niet doen alsof er niets gebeurd is. We moeten lering trekken uit een fout die de wereldeconomie duur kwam te staan en die echt fataal had kunnen zijn. Liquiditeit vereist financiële markten en systemen die zo transparant mogelijk zijn.

2.5   De richtlijn moet resulteren in een daadwerkelijke stap voorwaarts naar transparantie van de alternatieve fondsen, een kenmerk dat tot nu toe duidelijk ontbrak.

2.6   Het EESC acht het noodzakelijk, niet vanwege schuld, tekortkoming of risico's die de sector toe te schrijven zijn, maar eenvoudigweg omdat het een onloochenbare eis is, dat transparantie en liquiditeit boven aan de agenda komen te staan.

2.7   De voorstellen voor een Europees systeem voor financieel toezicht op macro- en microniveau, die momenteel binnen de EU besproken worden, zijn doorslaggevend voor het voortbestaan van de interne markt (2).

2.8   In de VS heeft president Obama een radicale wijziging en vernieuwing op gang gebracht in het systeem van de regulering en het toezicht. Het is nog te vroeg om een oordeel te vellen over de eventuele resultaten van deze initiatieven.

2.9   Op dit terrein moet de EU het voortouw nemen opdat in internationaal verband onverwijld werk wordt gemaakt van meer transparantie en integriteit van de markt. Het EESC benadrukt echter dat regulering alleen niet de oplossing kan garanderen van problemen die ook verband houden met ondoordacht gedrag van professionele beleggers.

2.10   Het EESC onderschrijft de zes beginselen die de Internationale Organisatie van Effectencommissies, IOSCO) in juni 2009 op hoog niveau voor de regulering van de hedge funds heeft voorgesteld. Op 25 februari 2010 heeft de IOSCO de vereisten voor de hedge funds gepubliceerd ten aanzien van de gegevens over systeemrisico's, onderverdeeld in 11 categorieën. Het EESC beveelt de Commissie aan zich door deze beginselen te laten leiden en ze toe te passen in het voorstel voor de regulering van beheerders van alternatieve beleggingsfondsen.

2.11   Hoewel de IOSCO al een analyse heeft gemaakt van de risico's die private equity fondsen voor het financiële systeem vormen, is er tot nu toe geen concreet voorstel voor regulering gedaan. Het EESC roept de Commissie op om de door IOSCO voor hedge funds uitgewerkte principes aan te passen aan de kenmerken van private equity-fondsen.

3.   Het richtlijnvoorstel

3.1   Het richtlijnvoorstel bevat regels voor de beheerders van fondsen, niet voor producten. Het besluit om niet direct in te grijpen in de producten wordt ingegeven door het feit dat de alternatieve beleggingsfondsen uitsluitend bij wijze van uitsluiting kunnen worden omschreven omdat het geen door de ICBE-richtlijn geharmoniseerde fondsen zijn. Elk besluit om de producten rechtstreeks te regelen zou dus volgens de Commissie snel verouderd en achterhaald kunnen blijken.

3.2   Desondanks hebben veel onderdelen van de regelgeving voor fondsbeheerders noodzakelijkerwijs ook gevolgen voor de werkwijze en de kenmerken van de fondsen zelf.

3.3   Het richtlijnvoorstel bevat twee hoofddoelstellingen:

| — | werken aan de voltooiing van doeltreffender micro- en macroprudentieel toezicht, wat een grondig inzicht vereist in de dynamiek van de sector dat verder kijkt dan de nationale grenzen, |
| --- | --- |

—

werken aan de voltooiing van doeltreffender micro- en macroprudentieel toezicht, wat een grondig inzicht vereist in de dynamiek van de sector dat verder kijkt dan de nationale grenzen,

| — | bevorderen van de marktintegratie en de ontwikkeling van de interne markt, waarbij de beheerders een soort Europees paspoort voor hun producten krijgen, met duidelijk positieve gevolgen (schaalvoordelen en keuzemogelijkheden) voor de beleggers. |
| --- | --- |

—

bevorderen van de marktintegratie en de ontwikkeling van de interne markt, waarbij de beheerders een soort Europees paspoort voor hun producten krijgen, met duidelijk positieve gevolgen (schaalvoordelen en keuzemogelijkheden) voor de beleggers.

3.4   Deze doelstellingen kunnen verwezenlijkt worden aan de hand van een coherent aantal gedetailleerde maatregelen overeenkomstig de volgende profielen van het voorstel:

3.4.1   Alle beheerders van alternatieve beleggingsfondsen wier activiteiten bepaalde drempels overschrijden, dienen over een vergunning te beschikken. Vrijstelling van de bepalingen van de richtlijn geldt voor beheerders die niet meer dan in totaal 100 miljoen euro aan activa beheren. De drempel stijgt tot 500 miljoen euro als de beheerders geen hefboomfinanciering gebruiken en de investeerders in de eerste vijf jaar na oprichting van het fonds geen terugbetalingsrechten mogen uitoefenen.

3.4.1.1   De vergunning wordt verstrekt door de bevoegde overheden in de lidstaat van herkomst. Toekenning vindt plaats als wordt voldaan aan duidelijk uitgewerkte criteria inzake organisatie en transparantie.

3.4.1.2   De beheerders dienen in de EU gevestigd te zijn. Administratieve taken kunnen zij door offshore-entiteiten laten uitvoeren; de taak van bewaarder mag uitsluitend worden uitgeoefend door in de EU gevestigde kredietinstellingen. Subdelegatie is uitdrukkelijk verboden, behalve wat de taak van bewaarnemer betreft, waarvoor hoe dan ook strenge voorwaarden gelden.

3.4.1.3   De richtlijn stelt dat de Commissie de grenzen moet bepalen voor hefboomfinanciering om de stabiliteit en integriteit van het financiële systeem te garanderen.

3.4.2   Als beheerders de verplichtingen van de richtlijn naleven, kunnen zij in alle lidstaten onbelemmerd reclame maken voor hun producten bij professionele beleggers (volgens de definitie van de MIFID-richtlijn). Beheerders kunnen ook in derde landen gevestigde fondsen distribueren, maar hiervoor geldt een reeks voorwaarden om te vermijden dat de markt met nieuwe risico's te maken krijgt of dat er fiscale scheeftrekkingen ontstaan.

4.   Opmerkingen van het EESC

4.1   Het EESC heeft zich al in een advies (3) uitgesproken over de aanbevelingen van de groep De Larosière en staat volledig achter de invoering van supranationaal toezicht, wat echter een homogeen en welomschreven regelgevingskader vereist. Aangezien de oprichting van nieuwe Europese autoriteiten voor het toezicht de bevoegdheid van de nationale toezichthouders niet wegneemt, is het van belang dat de Europese toezichthouders over een „gemeenschappelijke handleiding” beschikken voor de interpretatie van het toezicht. Meer kennis en transparantie in de sector van alternatieve fondsen kunnen van belang zijn voor meer integriteit op de markt, de bescherming van de beleggers en voor het uitwerken van doeltreffend macroprudentieel toezicht. Via de richtlijn kan zo'n belangrijke doelstelling gestalte krijgen, mits onnodig nadelige beperkingen uit blijven. Daarom stelt het Comité voor om behoedzaam en aandachtig te werk te gaan als de eisen in de regelgeving voor macroprudentieel toezicht verdergaan dan het noodzakelijke minimum aan informatie.

4.2   Er moet dringend een regelgevingskader komen dat de voorwaarden versterkt voor een betere kwaliteit van de bestuurscriteria voor beheerders van alternatieve fondsen. Deze voorwaarde is belangrijker dan vele andere detailvoorschriften die uiteindelijk uitmonden in een kostenverhoging voor de ondernemingen, zonder dat daar noodzakelijkerwijs betere garanties voor de markt tegenover staan, zoals nadrukkelijk wordt gesteld in aanbeveling 1 van het rapport van de groep-De Larosière.

4.3   Het EESC wil twee overwegingen uit het geciteerde rapport aanhalen dat, onder verwijzing naar de herziening van Basel 2, benadrukt dat de financiële crisis twee belangrijke conclusies heeft opgeleverd:

| — | de crisis heeft aangetoond dat het financieel-economische systeem over meer eigen kapitaal zou moeten beschikken, |
| --- | --- |

—

de crisis heeft aangetoond dat het financieel-economische systeem over meer eigen kapitaal zou moeten beschikken,

| — | de crisis heeft het sterke procyclische effect aangetoond van het huidige regelgevingskader, dat de tendensen van weer stijgende of dalende markten heeft versterkt in plaats van getemperd. |
| --- | --- |

—

de crisis heeft het sterke procyclische effect aangetoond van het huidige regelgevingskader, dat de tendensen van weer stijgende of dalende markten heeft versterkt in plaats van getemperd.

4.3.1   Het voorstel om grenzen te stellen aan de schuldomvang en de hefboomfinanciering van de fondsen (de zgn. leverage cap) gaat in de gewenste richting, te weten een verhoging van het eigen kapitaal. De bezorgdheid immers dat een uitzonderlijke hefboom risico's in het financiële systeem invoert, valt te begrijpen: de buitensporige schuldenlast moet worden aangepakt, door ook te kijken naar andere kenmerken van de fondsen, bijv. de omvang. Het EESC hoopt dat wordt overwogen een maximum aan hefboomfinanciering vast te stellen.

4.3.2   Om het systeemrisico binnen de perken te houden, moet bedacht worden dat de grootste banken vaak primary brokers zijn, en dus krediet verstrekken aan hedge funds. Het toezicht op zulke primary brokers is net zo belangrijk als dat op degenen die die fondsen verwerven. Bij de herziening van de richtlijn kapitaalvereisten voor banken zouden de bevoegde autoriteiten moeten garanderen dat deze leningen gedekt worden door een passende hoeveelheid vermogen.

4.3.3   Tot slot zou moeten worden bedacht dat de leverage cap procyclisch kan gaan werken. Het ligt immers voor de hand dat de leverage cap uitgewerkt is als de waarde van de investeringen daalt, met als gevolg dat de beheerder om ze weer te verwerven, misschien gedwongen is eigen activa te liquideren door de marktwaarde ervan verder te verlagen. Het EESC heeft zich in het advies over het rapport De Larosière al uitgelaten over de procycliciteit van de regelgeving: hoewel het erkent dat het moeilijk kan zijn om vast te stellen wanneer de teugels gevierd dan wel aangehaald kunnen worden, blijft het Comité erbij dat een zekere flexibiliteit in bepaalde beperkingen de procycliciteit van de regelgeving kan tegengaan.

4.4   Het EESC is verbaasd over de minimumdrempels die ondernemingen uitsluiten van de regelgeving van de richtlijn. Uit principe meent het EESC dat ter wille van de transparantie van de markt en de bescherming van de beleggers de verplichte registratie en verschaffing van een basisinformatiepakket tot alle ondernemingen zou moeten worden uitgebreid.

4.4.1   Ter wille van de transparantie van de markt en de bescherming van de beleggers zou gedetailleerdere informatie moeten worden gevraagd, eventueel variërend al naar gelang de producten en de drempels Het EESC meent dat hiertoe een grondiger empirische analyse nodig is dan de Commissie tot nu toe heeft uitgevoerd om een redelijk criterium te vinden voor het bepalen van de vermelde drempels.

4.4.2   Het EESC is ervan overtuigd dat de recentelijk door de IOSCO gepubliceerde eisen voor hedge funds (die aangepast kunnen worden voor alternatieve beleggingsfondsen) betreffende gegevens over systeemrisico's een stap in de goede richting is. Het betreft een reeks gegevens, verdeeld in elf categorieën, variërend van informatie over beheer en adviseurs (die voor alle soorten fondsen verplicht zou moeten zijn), informatie over leningen en risico's tot de blootstelling aan tegenpartijen (wat heel nuttig zou zijn in geval van grote fondsen die gebruikmaken van het hefboomeffect). Deze richtsnoeren, die voortvloeien uit de initiatieven van de G-20 en de raad voor financiële stabiliteit (FSB), vinden internationale steun en zullen in september 2010 in werking treden.

4.5   De hier uiteengezette argumenten houden verband met het feit dat de sector van alternatieve fondsen te zeer uiteenloopt om perfect sluitende regelgeving op te leggen aan de diverse producten die eronder vallen. In de praktijk zijn de beheersmaatschappijen gespecialiseerd op bepaalde gebieden (bijv. onroerendgoedfondsen, hedge funds, private equity funds). Het richtlijnvoorstel gaat uitsluitend ad hoc in op fondsen die gebruik maken van hefboomfinanciering en op private-equityfondsen. Zoals aangetoond in het initiatiefadvies van het EESC over de impact van de fondsen op de industriële reconversie (rapporteur Morgan), vergen de uiteenlopende alternatieve fondsen een bredere benadering.

4.6   Het EESC hoopt dat het initiatief van commissaris Barnier, om een uniform Europees paspoort uit te werken dat ook geldt voor niet in de EU gevestigde beheerders en fondsen, het begin kan inluiden van internationaal aanvaarde oplossingen.

4.6.1   Het EESC staat achter de mogelijkheid om ook buiten de EU gevestigde fondsen op voet van gelijkheid te behandelen. Het EESC hoopt dat de Commissie ervoor zorgt dat de kwaliteits- en transparantienormen voor buitenlandse beheerders en fondsen daadwerkelijk niet onderdoen voor de binnen de EU gehanteerde normen.

4.6.2   Omdat het voorstel de gelegenheid moet zijn om het geboden garantieniveau, ook voor fondsen van buiten de EU, te verhogen, en niet om deze te straffen en ze van de interne markt te weren, verzoekt het EESC om onmiddellijke verduidelijking van de voorwaarden die voor deze fondsen zullen gelden om op de interne markt vrijelijk te kunnen worden aangeboden.

4.7   Als de goedkeuring van de richtlijn niet gepaard gaat met soortgelijke maatregelen van de belangrijkste landen buiten de EU, dan kunnen de regels gemakkelijk omzeild worden door bepaalde activiteiten over te brengen naar een gebied waar de Europese regels niet gelden. Dit zou het concurrentievermogen schaden van belangrijke onderdelen van de Europese financiële sector, met negatieve gevolgen voor de werkgelegenheid, het scheppen van nieuwe banen en de welvaart.

4.8   Het EESC vraagt zich af waarom een bewaarder een kredietinstelling moet zijn. Onafhankelijke bewaarders vormen een belangrijke garantie om frauduleus of voor beleggers schadelijk gedrag te vermijden. De introductie van scherpere normen in dit verband is zeker wenselijk. Het EESC wil echter graag precies weten waarom de bewaring uitsluitend tot kredietinstellingen beperkt wordt, ook gezien het feit dat de MIFID-richtlijn andere tussenpersonen toestaat om de activiteiten van klanten te beheren.

4.9   Tot de alternatieve fondsen behoren ook de zgn. private-equityfondsen, die investeren in het kapitaal van niet-beursgenoteerde ondernemingen.

4.9.1   Private equity is een belangrijke bron voor risicokapitaal voor startende en innovatieve ondernemingen, alsook voor uitbreidende of herstructurerende ondernemingen. Het EESC heeft zich al verdiept (4) in de impact die private-equityfondsen kunnen hebben op het economische systeem en op de industriële reconversie.

4.9.2   In het voorstel zijn enkele artikelen (Hoofdstuk V, afdeling 2) specifiek gewijd aan de fondsen die de controle verwerven over niet-beursgenoteerde ondernemingen (meer in het bijzonder aan fondsen die ten minste 30 % van het stemrecht verwerven).

4.9.3   De te verstrekken inlichtingen zijn tamelijk gedetailleerd en in vele opzichten uitdrukkelijk gelijk aan de vereisten in het geval van een openbaar overnamebod van beursgenoteerde ondernemingen. Verder dient er vennootschapsrecht te komen met vereisten die gelijk zijn aan die voor beursgenoteerde ondernemingen. Al deze informatie dient te worden verstrekt aan de ondernemingen, de aandeelhouders, vertegenwoordigers van het personeel of aan de werknemers zelf.

4.9.4   Het EESC onderschrijft de uitbreiding en de omvang van de voorgenomen bestuurlijke, informatie- en communicatieverplichtingen, vooral als deze gericht zijn op de bescherming van de belangen van stakeholders, zoals minderheidsvennoten en personeel. Het is tevens van mening dat zulke voorschriften de private-equityfondsen niet moeten benadelen, ten gunste van andere investeringsinstrumenten die in handen van andere particuliere of institutionele beleggers zijn.

4.9.5   Het EESC hoopt dat deze regels worden toegepast vanaf 25 % van het stemrecht en dat het vennootschapsrecht uitdrukkelijk de vigerende cao-overeenkomsten beschermt. De eventuele gevolgen voor het personeel moeten worden vermeld, terwijl deze informatie in alle openheid en onverwijld moet worden verstrekt. Niet-naleving van de vereisten ten aanzien van informatieverstrekking en raadpleging maakt besluiten van de beheerder van alternatieve fondsen en/of de overgenomen onderneming wettelijk nietig.

4.9.6   Het EESC stelt voor dat onderhavige richtlijn voor de overgenomen onderneming minimumsolvabiliteits- en liquiditeitsratio's introduceert. Betaling van dividend zou beperkt moeten zijn tot één keer per jaar en tot een bedrag dat de behaalde winst niet overtreft. Betaling van dividend zou moeten komen te vervallen als de overgenomen onderneming niet aan de minimumratio's voldoet.

4.10   Overnames in het MKB zijn vrijgesteld van bovenvermelde informatieverplichtingen. Het EESC is het oneens met dit punt in de richtlijn omdat de bescherming van beleggers en de integriteit van de markt onwrikbare beginselen zijn die moeten gelden voor alle ondernemingen die alternatieve beleggingsfondsen beheren.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 128 van 18.5.2010, blz. 56

1

(2)  Advies CESE over macro- en microprudentieel toezicht.

2

(3)  PB L 318 van 23 december 2009, blz. 57.

3

(4)  PB C 128 van 18.5.2010, blz. 56

4

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/95 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/95

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Het 25e jaarverslag van de Commissie over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht (2007)”

(COM(2008) 777 definitief)

2011/C 18/17

Rapporteur: de heer LECHNER

De Europese Commissie heeft op 18 november 2008 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

25e jaarverslag van de Commissie over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht (2007)

COM(2008) 777 final.

De afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 maart 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) onderstaand advies uitgebracht, dat met 120 stemmen vóór en 4 tegen werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Sommige lidstaten ondervinden nog altijd problemen met het formuleren van omzettingsbepalingen. Richtlijnen kunnen „blankets” bevatten die de lidstaten veel ruimte laten bij de keuze van hun omzettingsmaatregelen maar ook kunnen zij expliciete of dwingende bepalingen bevatten. Er dient een evenwicht te worden gevonden tussen klakkeloos overnemen en te vrije omzetting.

1.2   Het Comité kan zich in de prioriteiten van de Commissie vinden om:

| — | de wijdverbreide laattijdige omzetting van richtlijnen aan te pakken; |
| --- | --- |

—

de wijdverbreide laattijdige omzetting van richtlijnen aan te pakken;

| — | meer preventieve maatregelen te nemen, daarbij inbegrepen het evalueren van omzettings- en nalevingsproblemen in het kader van de voorbereiding van effectrapportages; |
| --- | --- |

—

meer preventieve maatregelen te nemen, daarbij inbegrepen het evalueren van omzettings- en nalevingsproblemen in het kader van de voorbereiding van effectrapportages;

| — | informatie en informele oplossingen van problemen ten dienste van de burgers en bedrijven te verbeteren; |
| --- | --- |

—

informatie en informele oplossingen van problemen ten dienste van de burgers en bedrijven te verbeteren;

| — | eerst de belangrijkste zaken te behandelen en in nauwe samenwerking met de lidstaten eraan te werken dat inbreuken sneller worden gecorrigeerd. |
| --- | --- |

—

eerst de belangrijkste zaken te behandelen en in nauwe samenwerking met de lidstaten eraan te werken dat inbreuken sneller worden gecorrigeerd.

1.3   Het Comité kan zich ook vinden in het streven van de Commissie om voorrang te blijven geven aan problemen met een vergaande impact op de grondrechten en het vrije verkeer, alsmede aan inbreuken waardoor de burgers in hoge mate of herhaaldelijk directe schade wordt toegebracht dan wel hun levensstandaard fors wordt aangetast.

1.4   Het suggereert een meer proactieve aanpak die onder meer het volgende omvat:

| — | EG-voorschriften dusdanig formuleren dat ze gemakkelijker om te zetten zijn; |
| --- | --- |

—

EG-voorschriften dusdanig formuleren dat ze gemakkelijker om te zetten zijn;

| — | van meet af aan een nauwkeurige en voortdurend geactualiseerde correlatietabel opstellen; |
| --- | --- |

—

van meet af aan een nauwkeurige en voortdurend geactualiseerde correlatietabel opstellen;

| — | de omzetting via specifieke verwijzing naar dwingende of expliciete bepalingen van een richtlijn mogelijk maken. |
| --- | --- |

—

de omzetting via specifieke verwijzing naar dwingende of expliciete bepalingen van een richtlijn mogelijk maken.

1.5   Verder moeten planning, conceptie en omzetting op een aantal gebieden proactief gestalte krijgen. Regulering is niet altijd de enige, laat staan de beste manier om de gewenste resultaten te verwezenlijken.

1.6   Voorts moet de Commissie inbreukprocedures beter beheren. Het Comité denkt daarbij met name aan de versnelde procedure naar aanleiding van te late omzetting.

1.7   Er zijn andere mechanismen om de werklast van de Commissie bij inbreukprocedures te matigen: bijv. SOLVIT, IMI, het aanbevolen systeem voor gegevensuitwisseling aangaande detachering en EU PILOT.

1.8   Voorts moeten het maatschappelijk middenveld en de burgers beter worden voorgelicht over klachtprocedures die via het Europaportaal bereikbaar zijn. Wel moet daarbij de exceptie van algemeen belang, zoals die in de rechtspraak is ontwikkeld, worden gerespecteerd.

1.8.1   De desbetreffende website moet worden uitgebouwd en Commissiebesluiten aangaande inbreuken, vanaf de registratie van de klacht tot en met de afloop van de procedure, moeten daar worden gepubliceerd.

1.9   Verder moet men kijken naar in de gehele Unie geldende collectieve verhaalmiddelen om de momenteel op het gebied van mededingings- en consumentenrecht in de maak zijnde initiatieven van nationale zelfreguleringmechanismen te versterken.

1.10   Daarnaast wordt de Commissie verzocht om het Comité voortaan regelmatig over het jaarverslag te raadplegen. Op die manier krijgt het standpunt van de georganiseerde civiele samenleving een inbreng en wordt bijgedragen tot de toepassing van de wetgeving in de Unie.

2.   Het Jaarverslag van de Commissie
   (1)

2.1   Als hoedster der verdragen heeft de Commissie het gezag en de verantwoordelijkheid om voor naleving van de EU-wetgeving te zorgen door na te gaan of de lidstaten de Verdragsregels en het secundaire recht respecteren. De regelgeving van het Verdrag, 10 000 verordeningen en meer dan 1 700 richtlijnen die in 27 lidstaten van kracht zijn, vormen een substantieel rechtscorpus. De problemen en uitdagingen in verband met de rechtstoepassing zijn onvermijdelijk talrijk en gevarieerd. Op bepaalde gebieden bestaan specifieke uitvoeringsproblemen.

2.2   In september 2007 hechtte de Commissie haar goedkeuring aan een mededeling, getiteld „Een Europa van resultaten – toepassing van het gemeenschapsrecht” (2), waarin zij stelde dat zij „zich in haar jaarverslag meer [zou] toespitsen op strategische kwesties, de evaluatie van de stand van het recht in de diverse sectoren, prioriteiten en de programmering van toekomstige werkzaamheden”, teneinde „bij [te] dragen aan de strategische interinstitutionele dialoog over de mate waarin de doelstellingen van het gemeenschapsrecht worden gerealiseerd, over de gerezen problemen en over de mogelijke oplossingen.”

2.3   In het verslag wordt de vinger gelegd op problemen met de rechtstoepassing en worden in dat verband drie prioritaire gebieden voor actie aangewezen: 1) preventie, 2) voorlichting en probleemoplossingen voor de burgers, en 3) prioriteitenstelling aangaande klachten en inbreuken. Voorts wordt in het verslag gewezen op het belang van een sterk partnerschap tussen de Commissie en de lidstaten om via deskundigengroepen toe te zien op de toepassing van de rechtsinstrumenten en proactief samen te werken om problemen op te lossen.

2.4   Analyse per sector: er blijft een groot aantal klachten en inbreukprocedures bestaan inzake onderwerpen als milieu, interne markt, belastingen en douane, energie, vervoer, werkgelegenheid, sociale zaken en gelijke kansen, gezondheid en consumentenzaken, grondrechten, vrijheden en veiligheid. In andere sectoren als landbouw, onderwijs en cultuur bestaan er nauwelijks omzettingsproblemen. (3)

2.4.1   Op de volgende gebieden werden in 2007 inbreukprocedures wegens te late omzetting ingeleid:

| — | 206 op het gebied van interne markt en diensten; |
| --- | --- |

—

206 op het gebied van interne markt en diensten;

| — | 227 t.a.v. het acquis inzake het vrije verkeer van goederen; |
| --- | --- |

—

227 t.a.v. het acquis inzake het vrije verkeer van goederen;

| — | meer dan 330 op het gebied van volksgezondheid en consumentenbescherming; |
| --- | --- |

—

meer dan 330 op het gebied van volksgezondheid en consumentenbescherming;

| — | 125 t.a.v. het acquis inzake milieuwetgeving. |
| --- | --- |

—

125 t.a.v. het acquis inzake milieuwetgeving.

2.5   De volgende specifieke gevallen vormen een illustratie van de uiteenlopende omzettingsproblemen en de gevolgen daarvan voor de burgers.

Openbare aanbestedingen:

| — | in 2007 werden 344 inbreukenmeldingen behandeld. Daarvan konden er 142 (41 %) worden afgesloten en slechts 12 (ongeveer 3,5 %) werden bij het Europees Hof van Justitie (HvJ) aanhangig gemaakt. Ongeveer 200 van de 344 waren inderdaad inbreukzaken en 25 % daarvan was prioritair. |
| --- | --- |

—

in 2007 werden 344 inbreukenmeldingen behandeld. Daarvan konden er 142 (41 %) worden afgesloten en slechts 12 (ongeveer 3,5 %) werden bij het Europees Hof van Justitie (HvJ) aanhangig gemaakt. Ongeveer 200 van de 344 waren inderdaad inbreukzaken en 25 % daarvan was prioritair.

| — | Wat de omzetting van de aanbestedingsrichtlijnen (4) betreft, werden in 2007 inbreukprocedures ingeleid tegen 7 van de 10 lidstaten die hun omzettingsmaatregelen niet hadden aangemeld. Eind 2007 hadden slechts 3 lidstaten (België, Luxemburg en Portugal) hun maatregelen nog steeds niet aangemeld. Sindsdien loopt er alleen nog tegen Luxemburg een inbreukprocedure. (5) |
| --- | --- |

—

Wat de omzetting van de aanbestedingsrichtlijnen (4) betreft, werden in 2007 inbreukprocedures ingeleid tegen 7 van de 10 lidstaten die hun omzettingsmaatregelen niet hadden aangemeld. Eind 2007 hadden slechts 3 lidstaten (België, Luxemburg en Portugal) hun maatregelen nog steeds niet aangemeld. Sindsdien loopt er alleen nog tegen Luxemburg een inbreukprocedure. (5)

Consumentenaangelegenheden:

| — | De termijn voor de omzetting van de Richtlijn betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt (6) liep op 12 juni 2007 af. Op die dag hadden 22 lidstaten nog geen omzettingsmaatregelen bij de Commissie aangemeld. Vervolgens stuurde zij een schriftelijke aanmaning waarna 6 lidstaten alsnog in 2007 tot aanmelding overgingen. |
| --- | --- |

—

De termijn voor de omzetting van de Richtlijn betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt (6) liep op 12 juni 2007 af. Op die dag hadden 22 lidstaten nog geen omzettingsmaatregelen bij de Commissie aangemeld. Vervolgens stuurde zij een schriftelijke aanmaning waarna 6 lidstaten alsnog in 2007 tot aanmelding overgingen.

| — | In dat jaar onderzocht de Commissie ook de omzetting van richtlijn 93/13/EG inzake oneerlijke consumentencontracten in de tien lidstaten die in mei 2004 tot de EU toetraden. Er werden in 9 lidstaten verschillende problemen met die omzetting vastgesteld en de Commissie verstuurde aanmaningen. |
| --- | --- |

—

In dat jaar onderzocht de Commissie ook de omzetting van richtlijn 93/13/EG inzake oneerlijke consumentencontracten in de tien lidstaten die in mei 2004 tot de EU toetraden. Er werden in 9 lidstaten verschillende problemen met die omzetting vastgesteld en de Commissie verstuurde aanmaningen.

| — | Aangaande de Richtlijn betreffende de verkoop op afstand van financiële diensten aan consumenten (7) werd een aantal potentiële omzettingsproblemen vastgesteld maar in 2007 werden er geen klachten van burgers over die omzetting geregistreerd. |
| --- | --- |

—

Aangaande de Richtlijn betreffende de verkoop op afstand van financiële diensten aan consumenten (7) werd een aantal potentiële omzettingsproblemen vastgesteld maar in 2007 werden er geen klachten van burgers over die omzetting geregistreerd.

2.6   De bij het Jaarverslag gevoegde werkdocumenten van de diensten van de Commissie bevatten verdere details over de stand van het Gemeenschapsrecht op diverse terreinen, alsook lijsten en statistieken over alle inbreuken. (8)

3.   Algemene opmerkingen

3.1   Uit het Jaarverslag en de bijgevoegde, deels ingewikkelde, werkdocumenten blijkt dat sommige lidstaten nog altijd moeilijkheden ondervinden bij het opstellen van omzettingsregelingen. In theorie mag omzetting dan wel eenvoudig lijken, maar het gebeurt dat Gemeenschapsrechtelijke begrippen, die duidelijk en nauwkeurig lijken, geen nationale tegenhanger hebben (9) of dat bij de bepaling van zin en betekenis van zo'n begrip niet naar nationaal recht wordt verwezen. (10)

3.2   Richtlijnen bieden met het oog op de omzetting ervan verschillende mogelijkheden. Die gaan van facultatieve bepalingen, die de lidstaten relatief veel vrijheid laten bij de keuze van het omzettingsinstrument tot expliciete of dwingende bepalingen. Bij het laatste valt te denken aan definities, lijsten of tabellen met stoffen, voorwerpen of producten, en worden de lidstaten verplicht om „eenvoudige omzettingsmaatregelen” te nemen om recht te doen aan de bepalingen van de richtlijn.

3.3   Bij nieuwe bepalingen moet rechtszekerheid gegarandeerd zijn. Verouderde resp. tegenstrijdige nationale voorschriften dienen dus te worden geschrapt. Ook moet er een juist evenwicht worden gevonden tussen klakkeloos overnemen en een al te vrije omzetting.

3.4   Omzetting betekent niet alleen dat communautaire rechtsbegrippen in nationaal recht worden opgenomen maar het gaat ook om een concreet proces. In dit verband moeten de lidstaten reeds vanaf de bekendmaking van een richtlijn in het Publicatieblad van de EU vaart achter het omzettingsproces zetten terwijl de met de omzetting belaste nationale autoriteiten – die over een daartoe geactualiseerde databank zouden kunnen en moeten beschikken – met de autoriteiten van andere lidstaten in een netwerk moeten samenwerken om op die manier ervaringen uit te kunnen wisselen en hun moeilijkheden bij de omzetting van bepaalde voorschriften te kunnen uitleggen.

3.5   De Commissie wijst op de noodzaak om

| — | het probleem van de wijdverbreide laattijdige omzetting aan te pakken; |
| --- | --- |

—

het probleem van de wijdverbreide laattijdige omzetting aan te pakken;

| — | meer preventieve maatregelen te nemen, daarbij inbegrepen het evalueren van omzettings- en nalevingsproblemen in het kader van de voorbereiding van effectrapportages; |
| --- | --- |

—

meer preventieve maatregelen te nemen, daarbij inbegrepen het evalueren van omzettings- en nalevingsproblemen in het kader van de voorbereiding van effectrapportages;

| — | informatie en informele oplossingen van problemen ten dienste van burgers en bedrijven te verbeteren; |
| --- | --- |

—

informatie en informele oplossingen van problemen ten dienste van burgers en bedrijven te verbeteren;

| — | eerst de belangrijkste zaken behandelen en in nauwe samenwerking met de lidstaten eraan te werken dat inbreuken sneller worden gecorrigeerd. |
| --- | --- |

—

eerst de belangrijkste zaken behandelen en in nauwe samenwerking met de lidstaten eraan te werken dat inbreuken sneller worden gecorrigeerd.

3.5.1   Het Comité zou er met name mee ingenomen zijn wanneer inderdaad prioriteit wordt verleend aan het laatste punt. Verder neemt het ervan kennis dat hierbij ook politieke overwegingen aan bod komen en niet uitsluitend zuiver technische besluiten die zonder externe toetsing of controle of transparantie worden genomen. Ook zou de Commissie het maatschappelijk middenveld op passende wijze over besluiten inzake de prioritaire behandeling moeten raadplegen. Niettemin is het Comité er zeer over te spreken dat rekening werd gehouden met een aantal van zijn eerdere aanbevelingen. Het gaat daarbij met name om raadpleging van organisaties van de civiele samenleving, de sociale partners, deskundigen en praktijkmensen bij de voorbereiding van het omzettingsproces. (11)

3.5.2   Tevens is het een goede zaak dat de Commissie de verzekering geeft dat voorrang zal blijven worden verleend aan problemen die een grote impact hebben op grondrechten en het vrije verkeer. Daarnaast maken terecht eveneens deel uit van de prioritering „inbreuken waarbij de burgers in belangrijke mate of herhaaldelijk aan directe schade worden blootgesteld of die hun levenskwaliteit op ernstige wijze inperken”.

3.6   Voorts pleit het Comité voor een meer proactieve aanpak: om het gemakkelijker te maken het Gemeenschapsrecht correct om te zetten zouden onder meer de volgende regels moeten worden nageleefd:

| — | EG-voorschriften dusdanig formuleren dat ze gemakkelijker om te zetten zijn omdat ze dan gekenmerkt worden door de voor de rechtszekerheid essentiële conceptuele samenhang en relatieve continuïteit. In 2007 werd het HvJ in 265 gevallen door nationale gerechten krachtens artikel 234 van het EG-Verdrag om een prejudiciële uitspraak verzocht; (12) |
| --- | --- |

—

EG-voorschriften dusdanig formuleren dat ze gemakkelijker om te zetten zijn omdat ze dan gekenmerkt worden door de voor de rechtszekerheid essentiële conceptuele samenhang en relatieve continuïteit. In 2007 werd het HvJ in 265 gevallen door nationale gerechten krachtens artikel 234 van het EG-Verdrag om een prejudiciële uitspraak verzocht; (12)

| — | vanaf het begin van de discussie over een richtlijnvoorstel een nauwkeurige en voortdurend geactualiseerde correlatietabel opstellen (dat is in sommige lidstaten reeds het geval en zou in alle lidstaten moeten gebeuren); |
| --- | --- |

—

vanaf het begin van de discussie over een richtlijnvoorstel een nauwkeurige en voortdurend geactualiseerde correlatietabel opstellen (dat is in sommige lidstaten reeds het geval en zou in alle lidstaten moeten gebeuren);

| — | de omzetting gepaard laten gaan met nauwkeurige verwijzingen naar dwingende of expliciete bepalingen van de richtlijn, zoals in bijlagen opgenomen tabellen. |
| --- | --- |

—

de omzetting gepaard laten gaan met nauwkeurige verwijzingen naar dwingende of expliciete bepalingen van de richtlijn, zoals in bijlagen opgenomen tabellen.

3.7   Verder moeten planning, conceptie en omzetting op een aantal gebieden proactief gestalte krijgen. (13) Regulering is niet altijd de enige, laat staan de beste manier om de gewenste resultaten te verwezenlijken. Soms kan de regelgevinginstantie waardevolle doelstellingen het beste ondersteunen door geen regels uit te vaardigen en zo nodig tot zelf- of coregulering op te roepen. Op die manier krijgen de centrale beginselen subsidiariteit, evenredigheid, voorzorg en duurzaamheid meer betekenis en reikwijdte.

4   Bijzondere opmerkingen

4.1   In 2007 hadden 1 196 nieuwe inbreuken betrekking op ontbrekende of te late aanmelding van omzettingsmaatregelen. Twaalf maanden is de algemene maximumperiode voor de Commissie (14) om te besluiten zich tot het HvJ te wenden of de zaak af te sluiten. Die termijn mag niet worden overschreden, ook al behoeft de zaak nader onderzoek. Zaken waarvoor geen bijzondere evaluatie vereist is, zouden sneller moeten worden behandeld. Voorts moet de Commissie inbreukprocedures beter beheren. Het Comité denkt daarbij met name aan de versnelde procedure naar aanleiding van te late omzetting.

4.1.1   Het is overigens wel zo dat ten aanzien van 99,4 % van alle goedgekeurde richtlijnen (september 2009) de lidstaten hun omzettingsmaatregelen reeds hadden aangemeld. (15)

4.2   Het Comité kan zich vinden in het idee om voor netwerken en informatie-uitwisseling tussen de met de omzetting belaste nationale autoriteiten te zorgen. Dat mag echter niet resulteren in bijkomende administratieve rompslomp of meer ondoorzichtigheid.

4.3   Ook vormen andere mechanismen voor probleemoplossingen als SOLVIT, het informatiesysteem voor de interne markt (IMI) (16), het door de Commissie aanbevolen systeem voor informatie-uitwisseling voor de detachering van werknemers (17) en EU PILOT goede mogelijkheden om de werklast van de Commissie bij de behandeling van inbreukprocedures te verminderen. De Commissie moet de omzettingsbepalingen dan wel systematisch en grondig in het licht van de mogelijke risico's blijven toetsen op conformiteit.

4.4   In het verslag wordt terecht gewezen op de noodzaak van een voortdurende, proactieve samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten. Die samenwerking zou er nog efficiënter op worden wanneer zij in een vroeger stadium haar beslag krijgt en scholing voor nationale ambtenaren in de omzetting van het Gemeenschapsrecht omvat. De Commissie zou kunnen helpen bij het in kaart brengen van de opleidingsbehoeften.

4.5   De manier waarop het maatschappelijk middenveld en de burgers via het Europaportaal over klachtprocedures worden geïnformeerd moet worden verbeterd. Voor de gemiddelde burger valt het namelijk momenteel maar moeilijk te begrijpen wanneer hij zich met een klacht tot de Commissie kan wenden of wanneer hij de voorkeur moet geven aan andere, nationale wegen als het inleiden van een verhaalprocedure dan wel de gang naar de ombudsman. (18)

4.6   Bijval verdient de nieuwe werkmethode van de Commissie (EU PILOT) waarbij door haar ontvangen verzoeken om informatie of klachten direct naar de lidstaat in kwestie worden doorgezonden wanneer de zaak snel opheldering over de feitelijke of rechtspositie in die lidstaat behoeft.

4.7   Verder moet men kijken naar in de gehele Unie geldende collectieve verhaalmiddelen om de momenteel op het gebied van mededingings- en consumentenrecht (19) in de maak zijnde initiatieven van nationale zelfreguleringmechanismen te versterken.

4.8   Ook heeft de Commissie een website in het leven geroepen (Toepassing van het Gemeenschapsrecht) (20) en daar kan reeds belangrijke informatie over de omzetting worden verkregen. Wel moet daarbij de exceptie van algemeen belang, zoals die in de rechtspraak is ontwikkeld, worden gerespecteerd.

4.8.1   De bescherming van het algemeen belang wettigt weigering van toegang tot formele aanmaningen en met reden omklede adviezen die in verband met inbreukprocedures worden opgesteld en betrekking hebben op inspecties, onderzoeken en gerechtelijke procedures. (21) Wel is het van belang erop te wijzen dat de Commissie zich niet mag beperken tot een beroep op de mogelijke opening van een inbreukprocedure als rechtvaardiging (bescherming van het algemeen belang) voor het weigeren van toegang tot het geheel van de documenten die in een verzoek van een burger worden genoemd. (22)

4.9   Aangezien efficiënt beleid berust op een doeltreffend informatie- en communicatiesysteem, stelt het Comité bovendien voor om de beschikbare informatie op een internetsite te zetten. Op die site zouden zo de door de Commissie in verband met inbreuken genomen besluiten (vanaf registratie van de klacht tot en met de beëindiging van de procedure) moeten worden gepubliceerd, rekening houdend met de bescherming van het algemeen belang zoals vastgelegd in de jurisprudentie.

4.10   Het was op initiatief van het Comité zelf dat het voor het eerst door de Commissie werd geraadpleegd over haar „Jaarverslag over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht”. Het Comité stelt voor dat de Commissie dat in de toekomst regelmatig gaat doen. Zo kan het de standpunten van het maatschappelijk middenveld ter zake naar voren brengen en daarmee de rechtstoepassing in de EU ondersteunen.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  COM(2008) 777 final en SEC(2008) 2855, par. 1 en 2

1

(2)  COM(2007) 502 final van 5 september 2007; zie ook het desbetreffende EESC-advies in PB C 204 van 9 augustus 2008, blz. 9

2

(3)  http://ec.europa.eu/community_law/docs/docs_directives/mne_sector_na_20091124_en.pdf

3

(4)  PB L 134 van 30 april 2004, blz. 1 en PB L 134 van 30 april 2004, blz. 114

4

(5)  COM(2008) 777 final, SEC(2008) 2854 van 18 november 2009, blz. 206

5

(6)  PB L 149 van 11 juni 2005, blz. 22

6

(7)  PB L 271 van 9 oktober 2002, blz. 16

7

(8)  COM(2008) 777 final, SEC(2008) 2854 en SEC(2008) 2855

8

(9)  Uitspraak van het HvJ van 26 juni 2003, Commissie/Frankrijk, zaak C-233.00, Jur I, blz-66

9

(10)  Uitspraak van het HvJ van 19 september 2000, Linster, zaak C-287/98, Jur I, blz. 69

10

(11)  PB C 24 van 31 januari 2006, blz. 39 en PB C 24 van 31 januari 2006, blz. 52

11

(12)  COM(2008) 777 final, SEC(2008) 2855 bijlage VI, blz. 1

12

(13)  PB C 175 van 28 juli 2009, blz. 26

13

(14)  Ondertussen heeft de Commissie in haar in 2009 goedgekeurde herziene richtsnoeren voor effectbeoordeling de effectbeoordeling van omzettingseisen verbeterd (zie

14

http://ec.europa.eu/governance/better_regulation/impact_en.htm#_guidelines) e.a. Verder wil zij een beleidsverklaring goedkeuren over de toepassing van artikel 260 VWEU (opleggen van boetes door het HvJ).

(15)  Zie http://ec.europa.eu/community_law/directives/directives_communication_nl.htm

15

(16)  Zie EESC-advies 1694/2009 van 5 november 2009„De voordelen van de interne markt benutten door betere administratieve samenwerking”

16

(17)  PB C 85 van 4 april 2008, blz. 1

17

(18)  Zie http://ec.europa.eu/community_law/your_rights/your_rights_nl.htm

18

(19)  PB C 128 van 18-5-2010, blz. 97

19

(20)  Zie http://ec.europa.eu/community_law/index_nl.htm

20

(21)  Zie het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 5 maart 1997, WWF UK (World Wide Fund for Nature)/Commissie, zaak T-105/95, ov. 63 e.v.

21

(22)  Zie het arrest van het Gerecht van eerste aanleg 11 december 2001 in de zaak T-191/99, David Petrie e.a./Commissie.

22

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/100 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/100

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's betreffende „De handhaving van het consumentenacquis”

(COM(2009) 330 definitief)

2011/C 18/18

Rapporteur: Jorge PEGADO LIZ

De Raad heeft op 2 juli 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's betreffende de handhaving van het consumentenacquis

COM(2009) 330 final.

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 maart 2010 goedgekeurd.

Tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 119 stemmen vóór en 10 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1 | Het Comité verheugt zich erover dat de Commissie voor het eerst aangeeft zich zorgen te maken om de toepassing van het consumentenacquis. |
| --- | --- |

1.1

Het Comité verheugt zich erover dat de Commissie voor het eerst aangeeft zich zorgen te maken om de toepassing van het consumentenacquis.

| 1.2 | Strikt juridisch genomen is er geen wezenlijk verschil tussen de toepassing van de Europese wetgeving inzake de bescherming van de rechten van de consument en de toepassing van de Europese wetgeving in het algemeen. Het Comité herinnert dan ook aan de vele adviezen die het hierover al heeft uitgebracht. |
| --- | --- |

1.2

Strikt juridisch genomen is er geen wezenlijk verschil tussen de toepassing van de Europese wetgeving inzake de bescherming van de rechten van de consument en de toepassing van de Europese wetgeving in het algemeen. Het Comité herinnert dan ook aan de vele adviezen die het hierover al heeft uitgebracht.

| 1.3 | Vanuit maatschappelijk oogpunt echter verdient de toepassing van het consumentenrecht in de verschillende lidstaten bijzondere aandacht. Het is immers een feit dat de consument over het algemeen in het nadeel is en zich uit de aard der zaak ontegensprekelijk in een zwakke juridische positie bevindt. |
| --- | --- |

1.3

Vanuit maatschappelijk oogpunt echter verdient de toepassing van het consumentenrecht in de verschillende lidstaten bijzondere aandacht. Het is immers een feit dat de consument over het algemeen in het nadeel is en zich uit de aard der zaak ontegensprekelijk in een zwakke juridische positie bevindt.

| 1.4 | Vanuit economisch oogpunt is het bovendien duidelijk dat de aanzienlijke verschillen in de manier waarop de consumentenwetgeving in de lidstaten wordt toegepast, de verhoudingen op de interne markt scheef trekken en het beginsel van gezonde en eerlijke mededinging op de helling zetten. |
| --- | --- |

1.4

Vanuit economisch oogpunt is het bovendien duidelijk dat de aanzienlijke verschillen in de manier waarop de consumentenwetgeving in de lidstaten wordt toegepast, de verhoudingen op de interne markt scheef trekken en het beginsel van gezonde en eerlijke mededinging op de helling zetten.

| 1.5 | De vooruitgang op bepaalde punten (zie de par. 2.1, 3.14, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5 en 4.6) ten spijt betreurt het Comité dat de Commissie deze gelegenheid niet heeft aangegrepen om een doorwrochte en verhelderende tekst over de toepassing van de consumentenwetgeving in de praktijk af te leveren, rigoureuze en nauwkeurige definities van de aard van rechtshandhaving en de desbetreffende fundamentele parameters aan te reiken en een reeks gedetailleerde en werkbare voorstellen te formuleren om de situatie zo snel mogelijk te verbeteren. |
| --- | --- |

1.5

De vooruitgang op bepaalde punten (zie de par. 2.1, 3.14, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5 en 4.6) ten spijt betreurt het Comité dat de Commissie deze gelegenheid niet heeft aangegrepen om een doorwrochte en verhelderende tekst over de toepassing van de consumentenwetgeving in de praktijk af te leveren, rigoureuze en nauwkeurige definities van de aard van rechtshandhaving en de desbetreffende fundamentele parameters aan te reiken en een reeks gedetailleerde en werkbare voorstellen te formuleren om de situatie zo snel mogelijk te verbeteren.

| 1.6 | Het Comité is teleurgesteld dat de Commissie niet eens de conclusie trekt dat de handhaving van het consumentenacquis zwaar tekortschiet, daarover cijfers noch andere informatie verstrekt en niet ingaat op mogelijke oorzaken. |
| --- | --- |

1.6

Het Comité is teleurgesteld dat de Commissie niet eens de conclusie trekt dat de handhaving van het consumentenacquis zwaar tekortschiet, daarover cijfers noch andere informatie verstrekt en niet ingaat op mogelijke oorzaken.

| 1.7 | Het betreurt dat de Commissie zich integendeel beperkt tot een opsomming van gemeenplaatsen - waaruit blijkt dat zij de politieke impact niet goed heeft ingeschat - en het ventileren van niet onderbouwde meningen die geen enkel praktisch nut hebben. Onbegrijpelijk is ook dat er niet één nieuw initiatief wordt aangekondigd en dat de Commissie zich overigens niet eens afvraagt of er daarvoor voldoende financiële armslag zou zijn. |
| --- | --- |

1.7

Het betreurt dat de Commissie zich integendeel beperkt tot een opsomming van gemeenplaatsen - waaruit blijkt dat zij de politieke impact niet goed heeft ingeschat - en het ventileren van niet onderbouwde meningen die geen enkel praktisch nut hebben. Onbegrijpelijk is ook dat er niet één nieuw initiatief wordt aangekondigd en dat de Commissie zich overigens niet eens afvraagt of er daarvoor voldoende financiële armslag zou zijn.

| 1.8 | Zelfs in eerdere strategische documenten, waarin – dat moet gezegd - wél richtsnoeren werden geformuleerd, ontbreekt het aan een duidelijke koers, en dus aan samenhang. Het was zeker nuttig geweest rekening te houden met de positieve resultaten die zijn behaald met de toepassing van Verordening (EG) nr. 2006/2004 (1), die blijken uit het goed onderbouwde toepassingsverslag, dat van esstentieel belang is voor een goed begrip van onderhavige mededeling. |
| --- | --- |

1.8

Zelfs in eerdere strategische documenten, waarin – dat moet gezegd - wél richtsnoeren werden geformuleerd, ontbreekt het aan een duidelijke koers, en dus aan samenhang. Het was zeker nuttig geweest rekening te houden met de positieve resultaten die zijn behaald met de toepassing van Verordening (EG) nr. 2006/2004 (1), die blijken uit het goed onderbouwde toepassingsverslag, dat van esstentieel belang is voor een goed begrip van onderhavige mededeling.

| 1.9 | Het Comité betreurt dat de Commissie niet is ingegaan op zijn dringende verzoek om de aanbevelingen m.b.t. de instanties die bevoegd zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen, om te zetten in bindende richtlijnen of verordeningen. |
| --- | --- |

1.9

Het Comité betreurt dat de Commissie niet is ingegaan op zijn dringende verzoek om de aanbevelingen m.b.t. de instanties die bevoegd zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen, om te zetten in bindende richtlijnen of verordeningen.

| 1.10 | Het verzoekt de Commissie dan ook met klem om de handhaving van het consumentenacquis zo snel mogelijk opnieuw op de agenda te zetten en dit keer een algemener initiatief voor te stellen, een soort witboek gebaseerd op uitgebreid onderzoek en raadpleging van alle betrokkenen, aan de hand waarvan uiteindelijk een gedetailleerde Europese beleidsstrategie ter zake zou kunnen worden uitgewerkt. |
| --- | --- |

1.10

Het verzoekt de Commissie dan ook met klem om de handhaving van het consumentenacquis zo snel mogelijk opnieuw op de agenda te zetten en dit keer een algemener initiatief voor te stellen, een soort witboek gebaseerd op uitgebreid onderzoek en raadpleging van alle betrokkenen, aan de hand waarvan uiteindelijk een gedetailleerde Europese beleidsstrategie ter zake zou kunnen worden uitgewerkt.

2.   Inleiding

| 2.1 | De Commissie vestigt in haar mededeling de aandacht op de handhaving van het consumentenacquis. Zij plaatst daarmee waarschijnlijk voor het eerst – en terecht - vraagtekens bij de efficiëntie van de EU-wetgeving en laat zo zien dat ze naast de „law in the books” ook oog heeft voor de „law in action”, met andere woorden, de manier waarop de rechtsregels worden aanvaard, geïnterpreteerd en toegepast door de doelgroep, m.n. de (gerechtelijke) autoriteiten, het bedrijfsleven en de burgers. |
| --- | --- |

2.1

De Commissie vestigt in haar mededeling de aandacht op de handhaving van het consumentenacquis. Zij plaatst daarmee waarschijnlijk voor het eerst – en terecht - vraagtekens bij de efficiëntie van de EU-wetgeving en laat zo zien dat ze naast de „law in the books” ook oog heeft voor de „law in action”, met andere woorden, de manier waarop de rechtsregels worden aanvaard, geïnterpreteerd en toegepast door de doelgroep, m.n. de (gerechtelijke) autoriteiten, het bedrijfsleven en de burgers.

| 2.2 | Deze thematiek werd al in tal van adviezen aangekaart door het Comité, dat daarbij herhaaldelijk heeft gewezen op het belang ervan en diverse aanbevelingen heeft geformuleerd en maatregelen heeft voorgesteld (2). Voorbeelden zijn de initiatiefadviezen „Het consumentenbeleid na de uitbreiding van de EU” (3), „Verbetering van de tenuitvoerlegging en handhaving van de Europese wetgeving” (4) en „De proactieve benadering van het recht: een stap voorwaarts naar betere regelgeving op EU-niveau” (5). |
| --- | --- |

2.2

Deze thematiek werd al in tal van adviezen aangekaart door het Comité, dat daarbij herhaaldelijk heeft gewezen op het belang ervan en diverse aanbevelingen heeft geformuleerd en maatregelen heeft voorgesteld (2). Voorbeelden zijn de initiatiefadviezen „Het consumentenbeleid na de uitbreiding van de EU” (3), „Verbetering van de tenuitvoerlegging en handhaving van de Europese wetgeving” (4) en „De proactieve benadering van het recht: een stap voorwaarts naar betere regelgeving op EU-niveau” (5).

| 2.3 | In dat verband is het van wezenlijk belang onderscheid te maken tussen het gehoorzamen aan of vrijwillig naleven van de rechtsregels door degenen voor wie ze bedoeld zijn – en wier beweegredenen of drijfveren vanuit sociologisch oogpunt erg uiteenlopend kunnen zijn – en de opgelegde of afgedwongen naleving van de wet, wat in de regel de taak is van de rechtbank, het orgaan dat de rechterlijke macht uitoefent, hoewel ook andere instanties de bevoegdheid hebben om de rechtsregels te doen naleven of overtredingen te bestraffen. |
| --- | --- |

2.3

In dat verband is het van wezenlijk belang onderscheid te maken tussen het gehoorzamen aan of vrijwillig naleven van de rechtsregels door degenen voor wie ze bedoeld zijn – en wier beweegredenen of drijfveren vanuit sociologisch oogpunt erg uiteenlopend kunnen zijn – en de opgelegde of afgedwongen naleving van de wet, wat in de regel de taak is van de rechtbank, het orgaan dat de rechterlijke macht uitoefent, hoewel ook andere instanties de bevoegdheid hebben om de rechtsregels te doen naleven of overtredingen te bestraffen.

| 2.4 | Vanuit maatschappelijk, economisch en juridisch oogpunt dienen aan de beschreven situaties verschillende waardeoordelen te worden toegekend en zijn er uiteenlopende houdingen mee gemoeid; deze factoren moeten worden meegewogen in de algemene beoordeling van de naleving en handhaving van een rechtstak, in dit geval van het consumentenrecht. |
| --- | --- |

2.4

Vanuit maatschappelijk, economisch en juridisch oogpunt dienen aan de beschreven situaties verschillende waardeoordelen te worden toegekend en zijn er uiteenlopende houdingen mee gemoeid; deze factoren moeten worden meegewogen in de algemene beoordeling van de naleving en handhaving van een rechtstak, in dit geval van het consumentenrecht.

| 2.5 | Het Comité is het met de Commissie eens dat het creëren van een klimaat „waarin de consumenten goederen en diensten kunnen kopen zonder op nationale grenzen te hoeven letten” een van de doelstellingen – maar niet de enige – van het consumentenbeleid moet zijn. Dat betekent in de ogen van het Comité echter geenszins dat het consumentenbeleid ondergeschikt zou zijn aan de interne markt, noch dat consumenten mogen worden beschouwd als instrumenten die ten dienste staan van „de werking van de interne markt”. In tegenstelling tot de Commissie is het Comité dan ook van oordeel dat de richtlijn inzake oneerlijke handelspraktijken een schoolvoorbeeld is, niet van beter maar van „slechter wetgeven” (6), gezien het feit dat de toepassing ervan in de lidstaten over het algemeen bijzonder chaotisch verloopt. Het valt dan ook te betreuren dat dit voorbeeld wordt gevolgd in de recente richtlijnen over consumentenkrediet en „timeshare”, evenals in het voorstel voor de zogenoemde richtlijn „consumentenrechten”. |
| --- | --- |

2.5

Het Comité is het met de Commissie eens dat het creëren van een klimaat „waarin de consumenten goederen en diensten kunnen kopen zonder op nationale grenzen te hoeven letten” een van de doelstellingen – maar niet de enige – van het consumentenbeleid moet zijn. Dat betekent in de ogen van het Comité echter geenszins dat het consumentenbeleid ondergeschikt zou zijn aan de interne markt, noch dat consumenten mogen worden beschouwd als instrumenten die ten dienste staan van „de werking van de interne markt”. In tegenstelling tot de Commissie is het Comité dan ook van oordeel dat de richtlijn inzake oneerlijke handelspraktijken een schoolvoorbeeld is, niet van beter maar van „slechter wetgeven” (6), gezien het feit dat de toepassing ervan in de lidstaten over het algemeen bijzonder chaotisch verloopt. Het valt dan ook te betreuren dat dit voorbeeld wordt gevolgd in de recente richtlijnen over consumentenkrediet en „timeshare”, evenals in het voorstel voor de zogenoemde richtlijn „consumentenrechten”.

| 2.6 | Het Comité is van oordeel dat de rechten van de consument moeten worden gezien in de bredere context van de rechten van de burger, en is het met de Commissie eens dat „een doeltreffende handhaving (van het communautaire consumentenacquis) een prioriteit (is) voor het consumentenbeleid”, aangezien het waardengoed dat ten grondslag ligt aan de rechtsregels en deze rechtvaardigt, alleen tot zijn recht kan komen als die wetgeving ook daadwerkelijk wordt toegepast. |
| --- | --- |

2.6

Het Comité is van oordeel dat de rechten van de consument moeten worden gezien in de bredere context van de rechten van de burger, en is het met de Commissie eens dat „een doeltreffende handhaving (van het communautaire consumentenacquis) een prioriteit (is) voor het consumentenbeleid”, aangezien het waardengoed dat ten grondslag ligt aan de rechtsregels en deze rechtvaardigt, alleen tot zijn recht kan komen als die wetgeving ook daadwerkelijk wordt toegepast.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1 | In tegenstelling tot wat de (Portugese) titel lijkt te suggereren houdt de Commissie zich in deze mededeling op de eerste plaats bezig met de eindfase van de toepassing van de EU-wetgeving, meer concreet de manier waarop de overheid de nationale regels die het resultaat zijn van de omzetting of overname van de EU-wetgeving naleeft of doet naleven, alsook met de rol die hier voor de Commissie is weggelegd. |
| --- | --- |

3.1

In tegenstelling tot wat de (Portugese) titel lijkt te suggereren houdt de Commissie zich in deze mededeling op de eerste plaats bezig met de eindfase van de toepassing van de EU-wetgeving, meer concreet de manier waarop de overheid de nationale regels die het resultaat zijn van de omzetting of overname van de EU-wetgeving naleeft of doet naleven, alsook met de rol die hier voor de Commissie is weggelegd.

| 3.2 | Daar komt nog bij dat de mededeling niet los kan worden gezien van het verslag met dezelfde publicatiedatum over „de toepassing van Verordening (EG) nr. 2006/2004 (...) betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming” (7), dat klaarblijkelijk ten grondslag lag aan de mededeling, hoewel het niet ter raadpleging aan het Comité is doorgestuurd. Overigens zij gewezen op de positieve uitwerking van de toepassing van deze verordening in de lidstaten. |
| --- | --- |

3.2

Daar komt nog bij dat de mededeling niet los kan worden gezien van het verslag met dezelfde publicatiedatum over „de toepassing van Verordening (EG) nr. 2006/2004 (...) betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming” (7), dat klaarblijkelijk ten grondslag lag aan de mededeling, hoewel het niet ter raadpleging aan het Comité is doorgestuurd. Overigens zij gewezen op de positieve uitwerking van de toepassing van deze verordening in de lidstaten.

| 3.3 | Maar ook al beperken we ons tot het bestek van de mededeling, dan nog is het Comité van mening dat om de zaken in het juiste perspectief te kunnen zien, de Commissie concrete gegevens moet verschaffen over de omzetting en toepassing van het communautaire acquis in de lidstaten. Dergelijke gegevens zijn bv. terug te vinden in de jaarverslagen over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht (8) en in diverse losse mededelingen over bepaalde richtlijnen (9), waarin wordt verwezen naar de manier waarop zij werden omgezet en toegepast. |
| --- | --- |

3.3

Maar ook al beperken we ons tot het bestek van de mededeling, dan nog is het Comité van mening dat om de zaken in het juiste perspectief te kunnen zien, de Commissie concrete gegevens moet verschaffen over de omzetting en toepassing van het communautaire acquis in de lidstaten. Dergelijke gegevens zijn bv. terug te vinden in de jaarverslagen over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht (8) en in diverse losse mededelingen over bepaalde richtlijnen (9), waarin wordt verwezen naar de manier waarop zij werden omgezet en toegepast.

| 3.4 | Bovendien beperkt de Commissie zich tot een eenvoudige opsomming van de bestaande mechanismen, terwijl het Comité een kritische en diepgaande bespreking van de werking en resultaten had verwacht. De Commissie had daarbij gebruik kunnen maken van de informatie van het scorebord voor de consumentenmarkten (10) en het eindrapport van DG gezondheid en consumenten van 22.12.2006 (ex-postbeoordeling van de impact van de beleidsstrategie voor consumentenbescherming 2002-2006 op het nationale consumentenbeleid) (11), conform de richtsnoeren uit haar eigen „Mededeling over de verbetering van de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht” (12). Overigens kan uit de tekst van de Commissie niet eens worden opgemaakt of zij van oordeel is dat de handhaving van het communautaire acquis zozeer te wensen overlaat dat nieuwe maatregelen nodig zijn, en al helemaal niet welke. |
| --- | --- |

3.4

Bovendien beperkt de Commissie zich tot een eenvoudige opsomming van de bestaande mechanismen, terwijl het Comité een kritische en diepgaande bespreking van de werking en resultaten had verwacht. De Commissie had daarbij gebruik kunnen maken van de informatie van het scorebord voor de consumentenmarkten (10) en het eindrapport van DG gezondheid en consumenten van 22.12.2006 (ex-postbeoordeling van de impact van de beleidsstrategie voor consumentenbescherming 2002-2006 op het nationale consumentenbeleid) (11), conform de richtsnoeren uit haar eigen „Mededeling over de verbetering van de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht” (12). Overigens kan uit de tekst van de Commissie niet eens worden opgemaakt of zij van oordeel is dat de handhaving van het communautaire acquis zozeer te wensen overlaat dat nieuwe maatregelen nodig zijn, en al helemaal niet welke.

| 3.5 | Het Comité daarentegen meent dat de toepassing van het acquis in de lidstaten over het algemeen wel degelijk te wensen overlaat, en heeft dit probleem in het verleden al uitvoerig besproken. Als oorzaken beschouwt het m.n.:






  a) | de manier waarop heel wat EU-richtlijnen zijn opgesteld (13) en waarmee voorbij wordt gegaan aan de regels van „beter wetgeven” (14); we denken dan in het bijzonder aan het ontbreken van effectbeoordelingen ex ante; |
| --- | --- | --- |

3.5

Het Comité daarentegen meent dat de toepassing van het acquis in de lidstaten over het algemeen wel degelijk te wensen overlaat, en heeft dit probleem in het verleden al uitvoerig besproken. Als oorzaken beschouwt het m.n.:

a)

de manier waarop heel wat EU-richtlijnen zijn opgesteld (13) en waarmee voorbij wordt gegaan aan de regels van „beter wetgeven” (14); we denken dan in het bijzonder aan het ontbreken van effectbeoordelingen ex ante;

| b) | de willekeur waarmee slecht doordachte en nog slechter geformuleerde bepalingen worden omgezet in de nationale wetgeving; |
| --- | --- |

b)

de willekeur waarmee slecht doordachte en nog slechter geformuleerde bepalingen worden omgezet in de nationale wetgeving;

| c) | de onzorgvuldige of onvolledige omzetting van de EU-regels in de nationale wetgevingen en de afwijzende houding van de lidstaten die vaak van mening zijn dat de EU-wetgeving indruist tegen de nationale gebruiken en belangen; |
| --- | --- |

c)

de onzorgvuldige of onvolledige omzetting van de EU-regels in de nationale wetgevingen en de afwijzende houding van de lidstaten die vaak van mening zijn dat de EU-wetgeving indruist tegen de nationale gebruiken en belangen;

| d) | het gebrek aan politieke wil bij de nationale autoriteiten, die niet bereid zijn regels na te leven en te doen naleven die huns inziens vreemd zijn aan hun eigen rechtsregels en nationale tradities, en de hardnekkige gewoonte om de EU-regels aan te vullen met nieuwe, overbodige bepalingen, of een selectie te maken uit de voorschriften (het bekende fenomeen van „gold-plating” of „cherry-picking”); |
| --- | --- |

d)

het gebrek aan politieke wil bij de nationale autoriteiten, die niet bereid zijn regels na te leven en te doen naleven die huns inziens vreemd zijn aan hun eigen rechtsregels en nationale tradities, en de hardnekkige gewoonte om de EU-regels aan te vullen met nieuwe, overbodige bepalingen, of een selectie te maken uit de voorschriften (het bekende fenomeen van „gold-plating” of „cherry-picking”);

| e) | de gebrekkige voorbereiding en opleiding van de nationale autoriteiten, die niet het nodige inzicht hebben in het communautaire acquis en niet weten hoe zij de regels kunnen handhaven; dat geldt in het bijzonder voor het acquis inzake consumentenbescherming; |
| --- | --- |

e)

de gebrekkige voorbereiding en opleiding van de nationale autoriteiten, die niet het nodige inzicht hebben in het communautaire acquis en niet weten hoe zij de regels kunnen handhaven; dat geldt in het bijzonder voor het acquis inzake consumentenbescherming;

| f) | de gebrekkige werking van een aantal rechtbanken en de onkunde van sommige rechters en andere juristen (advocaten, gerechtsfunctionarissen, enz.) die de omgezette wetgeving in veel gevallen niet of verkeerd toepassen en maar al te vaak hun toevlucht nemen tot „parallelle” bepalingen uit de nationale wetgeving (15); |
| --- | --- |

f)

de gebrekkige werking van een aantal rechtbanken en de onkunde van sommige rechters en andere juristen (advocaten, gerechtsfunctionarissen, enz.) die de omgezette wetgeving in veel gevallen niet of verkeerd toepassen en maar al te vaak hun toevlucht nemen tot „parallelle” bepalingen uit de nationale wetgeving (15);

| g) | de beperkte bestuurlijke samenwerking, waardoor maatschappelijke organisaties en m.n. de consumentenverenigingen te weinig inspraak hebben. |
| --- | --- |

g)

de beperkte bestuurlijke samenwerking, waardoor maatschappelijke organisaties en m.n. de consumentenverenigingen te weinig inspraak hebben.

| 3.6 | Het Comité heeft er in dit verband herhaaldelijk op gewezen dat, wanneer we het hebben over de (niet-)toepassing van het communautaire acquis, de klemtoon moet liggen op de vrijwillige naleving en de spontane of afgedwongen eerbiediging van de rechtsregels. |
| --- | --- |

3.6

Het Comité heeft er in dit verband herhaaldelijk op gewezen dat, wanneer we het hebben over de (niet-)toepassing van het communautaire acquis, de klemtoon moet liggen op de vrijwillige naleving en de spontane of afgedwongen eerbiediging van de rechtsregels.

| 3.7 | Dat impliceert dat de Commissie, binnen het kader van haar bevoegdheden, haar inspanningen en initiatieven op de eerste plaats moet richten op betere voorlichting en opleiding van consumenten en juristen en hen ertoe moet aanzetten de omgezette EU-wetgeving na te leven. |
| --- | --- |

3.7

Dat impliceert dat de Commissie, binnen het kader van haar bevoegdheden, haar inspanningen en initiatieven op de eerste plaats moet richten op betere voorlichting en opleiding van consumenten en juristen en hen ertoe moet aanzetten de omgezette EU-wetgeving na te leven.

| 3.8 | Daarnaast moet de Commissie prioriteit verlenen aan de voorlichting en opleiding van de nationale autoriteiten, m.n. de instanties die rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor de toepassing van het EU-recht in de lidstaten. Daarbij moet vooral aandacht uitgaan naar de voorlichting en opleiding van juristen en andere magistraten, die tenslotte de eindverantwoordelijken zijn voor de interpretatie en de toepassing van het recht bij concrete geschillen. |
| --- | --- |

3.8

Daarnaast moet de Commissie prioriteit verlenen aan de voorlichting en opleiding van de nationale autoriteiten, m.n. de instanties die rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor de toepassing van het EU-recht in de lidstaten. Daarbij moet vooral aandacht uitgaan naar de voorlichting en opleiding van juristen en andere magistraten, die tenslotte de eindverantwoordelijken zijn voor de interpretatie en de toepassing van het recht bij concrete geschillen.

| 3.9 | Anders dan de Commissie is het Comité echter van mening dat informatie alleen niet genoeg is om de consument sterker in zijn schoenen te doen staan („empowerment” van de consument). Het heeft er dan ook al eerder op gewezen dat een efficiënt instrumentarium in het leven moet worden geroepen om de consumentenwetgeving te doen naleven en de rechten van de consument naar behoren te doen eerbiedigen. |
| --- | --- |

3.9

Anders dan de Commissie is het Comité echter van mening dat informatie alleen niet genoeg is om de consument sterker in zijn schoenen te doen staan („empowerment” van de consument). Het heeft er dan ook al eerder op gewezen dat een efficiënt instrumentarium in het leven moet worden geroepen om de consumentenwetgeving te doen naleven en de rechten van de consument naar behoren te doen eerbiedigen.

| 3.10 | Tegen deze achtergrond wordt duidelijk dat zelfregulering en vooral ook coregulering een belangrijke rol kunnen spelen, op voorwaarde dat de vrijwillige of door de betrokkenen overeengekomen regelingen beantwoorden aan de nodige parameters op het vlak van geloofwaardigheid, zodat zij het vertrouwen van alle partijen verdienen. |
| --- | --- |

3.10

Tegen deze achtergrond wordt duidelijk dat zelfregulering en vooral ook coregulering een belangrijke rol kunnen spelen, op voorwaarde dat de vrijwillige of door de betrokkenen overeengekomen regelingen beantwoorden aan de nodige parameters op het vlak van geloofwaardigheid, zodat zij het vertrouwen van alle partijen verdienen.

| 3.11 | Ook de regelingen voor bemiddeling, verzoening en arbitrage, die de rechtspraak aanvullen, moeten door de Commissie onder de loep worden genomen en moeten geloofwaardiger en efficiënter worden. Het is dan ook op zijn minst vreemd te noemen dat de Commissie ook dit keer niet is ingegaan op het dringende verzoek van het Comité om de aanbevelingen m.b.t. de instanties die bevoegd zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen (16) om te zetten in bindende richtlijnen of verordeningen. Harmonisatie is hier des te meer geboden omdat de verschillende rechtstradities van de lidstaten ertoe leiden dat de meest diverse oplossingen voor geschillenbeslechting worden uitgedokterd. |
| --- | --- |

3.11

Ook de regelingen voor bemiddeling, verzoening en arbitrage, die de rechtspraak aanvullen, moeten door de Commissie onder de loep worden genomen en moeten geloofwaardiger en efficiënter worden. Het is dan ook op zijn minst vreemd te noemen dat de Commissie ook dit keer niet is ingegaan op het dringende verzoek van het Comité om de aanbevelingen m.b.t. de instanties die bevoegd zijn voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen (16) om te zetten in bindende richtlijnen of verordeningen. Harmonisatie is hier des te meer geboden omdat de verschillende rechtstradities van de lidstaten ertoe leiden dat de meest diverse oplossingen voor geschillenbeslechting worden uitgedokterd.

| 3.12 | Het is echter op het gebied van het burgerlijk procesrecht dat dit initiatief van de Commissie het ernstigst in gebreke blijft, ondanks alle vooruitgang die door DG Justitie (17) is geboekt, i.h.b. met de invoering van procedures waarin rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de collectieve rechten en belangen van consumenten. Zo is de Commissie er na meer dan twintig jaar van „studies” en „raadplegingen” nog steeds niet in geslaagd met haar witboeken en groenboeken de gebrekkige naleving van de antitrustmaatregelen aan te pakken (18). Ook met het recente Groenboek over collectief verhaal voor consumenten (19) wordt geen blijk gegeven van politieke wil om vaart te zetten achter een en ander, zoals maar al te duidelijk naar voren komt uit het EESC-advies ter zake (20). |
| --- | --- |

3.12

Het is echter op het gebied van het burgerlijk procesrecht dat dit initiatief van de Commissie het ernstigst in gebreke blijft, ondanks alle vooruitgang die door DG Justitie (17) is geboekt, i.h.b. met de invoering van procedures waarin rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de collectieve rechten en belangen van consumenten. Zo is de Commissie er na meer dan twintig jaar van „studies” en „raadplegingen” nog steeds niet in geslaagd met haar witboeken en groenboeken de gebrekkige naleving van de antitrustmaatregelen aan te pakken (18). Ook met het recente Groenboek over collectief verhaal voor consumenten (19) wordt geen blijk gegeven van politieke wil om vaart te zetten achter een en ander, zoals maar al te duidelijk naar voren komt uit het EESC-advies ter zake (20).

| 3.13 | Het is daarom cruciaal dat de Commissie als hoedster van de communautaire rechtsorde met de grootste omzichtigheid - willekeur is in dit verband uit den boze - omspringt met haar discretionaire bevoegdheden (21) ten aanzien van inbreuken, die haar worden toegekend op grond van art. 211 van het Verdrag; m.n. moet zij „de nodige interne organisatiemaatregelen (...) treffen om haar taak overeenkomstig het Verdrag op doeltreffende en onpartijdige wijze uit te voeren” (22). We denken dan i.h.b. aan de prioriteitscriteria, de mechanismen voor de beoordeling en evaluatie van klachten, adequate instrumenten voor het ambtshalve vaststellen van inbreuken, de middelen om het optreden van de nationale rechtbanken te verbeteren en andere aanvullende instrumenten (SOLVIT, FIN-NET, ECC-NET en alternatieve en buitengerechtelijke middelen). |
| --- | --- |

3.13

Het is daarom cruciaal dat de Commissie als hoedster van de communautaire rechtsorde met de grootste omzichtigheid - willekeur is in dit verband uit den boze - omspringt met haar discretionaire bevoegdheden (21) ten aanzien van inbreuken, die haar worden toegekend op grond van art. 211 van het Verdrag; m.n. moet zij „de nodige interne organisatiemaatregelen (...) treffen om haar taak overeenkomstig het Verdrag op doeltreffende en onpartijdige wijze uit te voeren” (22). We denken dan i.h.b. aan de prioriteitscriteria, de mechanismen voor de beoordeling en evaluatie van klachten, adequate instrumenten voor het ambtshalve vaststellen van inbreuken, de middelen om het optreden van de nationale rechtbanken te verbeteren en andere aanvullende instrumenten (SOLVIT, FIN-NET, ECC-NET en alternatieve en buitengerechtelijke middelen).

| 3.14 | Klachten van consumenten, hoewel geen directe indicator van de toepassing van de rechtsregels, geven in dit verband toch een goed beeld van de manier waarop de doelgroepen een en ander zien, zoals duidelijk blijkt uit de „Tweede editie van het scorebord voor de consumentenmarkten” (23). Het initiatief van de Commissie om werk te maken van de aanbevelingen uit deze mededeling en een geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten en vragen van consumenten uit te werken, is dan ook lovenswaardig (24). |
| --- | --- |

3.14

Klachten van consumenten, hoewel geen directe indicator van de toepassing van de rechtsregels, geven in dit verband toch een goed beeld van de manier waarop de doelgroepen een en ander zien, zoals duidelijk blijkt uit de „Tweede editie van het scorebord voor de consumentenmarkten” (23). Het initiatief van de Commissie om werk te maken van de aanbevelingen uit deze mededeling en een geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten en vragen van consumenten uit te werken, is dan ook lovenswaardig (24).

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1 | Het Comité stelt vast dat de Commissie in haar mededeling niet meer doet dan een aantal oude prioriteiten te berde brengen en punten overnemen uit het prioritaire actieprogramma 2005-2010 (25) en de EU-strategie voor het consumentenbeleid 2007-2013 (26); van enige vernieuwende maatregelen is geen spoor. Het Comité kan dan ook niet anders dan verwijzen naar zijn opmerkingen uit vorige adviezen (27). |
| --- | --- |

4.1

Het Comité stelt vast dat de Commissie in haar mededeling niet meer doet dan een aantal oude prioriteiten te berde brengen en punten overnemen uit het prioritaire actieprogramma 2005-2010 (25) en de EU-strategie voor het consumentenbeleid 2007-2013 (26); van enige vernieuwende maatregelen is geen spoor. Het Comité kan dan ook niet anders dan verwijzen naar zijn opmerkingen uit vorige adviezen (27).

| 4.2 | Het Comité verheugt zich erover dat de Commissie eindelijk bereid blijkt om nieuwe initiatieven ter versterking van de samenwerking tussen de lidstaten te baseren op artikel 153 van het Verdrag. Zij laat echter na aan te geven welke nieuwe initiatieven in de pijplijn zitten en verwijst enkel naar oudere voorstellen waarover het Comité zich eerder al heeft uitgesproken. We denken dan m.n. aan de richtlijn algemene productveiligheid en het nieuwe wetgevingskader (NWK) (28) alsook aan het systeem voor snelle waarschuwingen (RAPEX), vooral waar het gaat om speelgoed (29); Bijzondere vermelding verdient de wekelijkse publicatie van een lijst van gevaarlijke consumentenproducten die bekend zijn gemaakt via RAPEX. |
| --- | --- |

4.2

Het Comité verheugt zich erover dat de Commissie eindelijk bereid blijkt om nieuwe initiatieven ter versterking van de samenwerking tussen de lidstaten te baseren op artikel 153 van het Verdrag. Zij laat echter na aan te geven welke nieuwe initiatieven in de pijplijn zitten en verwijst enkel naar oudere voorstellen waarover het Comité zich eerder al heeft uitgesproken. We denken dan m.n. aan de richtlijn algemene productveiligheid en het nieuwe wetgevingskader (NWK) (28) alsook aan het systeem voor snelle waarschuwingen (RAPEX), vooral waar het gaat om speelgoed (29); Bijzondere vermelding verdient de wekelijkse publicatie van een lijst van gevaarlijke consumentenproducten die bekend zijn gemaakt via RAPEX.

| 4.3 | Wat het SCB-netwerk aangaat kan het Comité zich vinden in de conclusies van het eerder vermelde goed onderbouwde verslag van de Commissie, waarin zij o.m. aangeeft welke de struikelblokken zijn, en in de resultaten van de Tweede editie van het scorebord van de consumentenmarkten, m.n. waar het gaat om „enforcement” (30). |
| --- | --- |

4.3

Wat het SCB-netwerk aangaat kan het Comité zich vinden in de conclusies van het eerder vermelde goed onderbouwde verslag van de Commissie, waarin zij o.m. aangeeft welke de struikelblokken zijn, en in de resultaten van de Tweede editie van het scorebord van de consumentenmarkten, m.n. waar het gaat om „enforcement” (30).

| 4.4 | Het zou nuttig zijn meer bekendheid te geven aan de maatregelen die de Commissie en de nationale autoriteiten treffen om na te gaan of de openbare en de privé-sector de omgezette rechtsregels naleven. Zo zou het consumentenbeleid meer in de schijnwerper komen te staan, zouden schadelijke praktijken worden ontmoedigd en het veiligheidsgevoel bij de consument worden vergroot. |
| --- | --- |

4.4

Het zou nuttig zijn meer bekendheid te geven aan de maatregelen die de Commissie en de nationale autoriteiten treffen om na te gaan of de openbare en de privé-sector de omgezette rechtsregels naleven. Zo zou het consumentenbeleid meer in de schijnwerper komen te staan, zouden schadelijke praktijken worden ontmoedigd en het veiligheidsgevoel bij de consument worden vergroot.

| 4.5 | Lovenswaardig is het voornemen van de Commissie om nieuwe manieren te vinden om marktinformatie te verstrekken, zodat de consument weloverwogen keuzes kan maken. Wel zou het Comité graag zien dat de Commissie duidelijk maakt hoe zij een en ander in praktijk denkt te brengen. Ook kijkt het Comité reikhalzend uit naar de voltooiing van de databank betreffende oneerlijke handelspraktijken; wel hoopt het dat dit project niet hetzelfde lot beschoren is als de CLAB-databank. |
| --- | --- |

4.5

Lovenswaardig is het voornemen van de Commissie om nieuwe manieren te vinden om marktinformatie te verstrekken, zodat de consument weloverwogen keuzes kan maken. Wel zou het Comité graag zien dat de Commissie duidelijk maakt hoe zij een en ander in praktijk denkt te brengen. Ook kijkt het Comité reikhalzend uit naar de voltooiing van de databank betreffende oneerlijke handelspraktijken; wel hoopt het dat dit project niet hetzelfde lot beschoren is als de CLAB-databank.

| 4.6 | Er is voorgesteld om ten behoeve van de nationale handhavingsinstanties standaardinterpretaties van de EU-wetgeving uit te werken. Het Comité is in dat verband tevreden over de uitleg die de vertegenwoordigers van de Commissies tijdens de vergaderingen van de studiegroep hebben verschaft. Daaruit blijkt immers dat dit initiatief uitsluitend bedoeld is voor de bestuurlijke, en niet voor de gerechtelijke autoriteiten, en dat de interpretatie van het EU-recht in het kader van een prejudiciële verwijzing onder de exclusieve bevoegdheid van het Hof van Justitie blijft vallen. |
| --- | --- |

4.6

Er is voorgesteld om ten behoeve van de nationale handhavingsinstanties standaardinterpretaties van de EU-wetgeving uit te werken. Het Comité is in dat verband tevreden over de uitleg die de vertegenwoordigers van de Commissies tijdens de vergaderingen van de studiegroep hebben verschaft. Daaruit blijkt immers dat dit initiatief uitsluitend bedoeld is voor de bestuurlijke, en niet voor de gerechtelijke autoriteiten, en dat de interpretatie van het EU-recht in het kader van een prejudiciële verwijzing onder de exclusieve bevoegdheid van het Hof van Justitie blijft vallen.

| 4.7 | De mededeling bevat geen concrete gegevens over wat er op het vlak van internationale samenwerking met derde landen verwezenlijkt is. Evenmin zet de Commissie een toekomststrategie uiteen of maakt zij plannen voor uitbreiding van de samenwerking tot andere internationale organen en organisaties voor regionale economische integratie. Het Comité maakt zich dan ook zorgen over de controle op de toepassing van het communautaire acquis in het geval van producten uit derde landen. Zo vraagt het zich af in hoeverre die controle efficiënt is en wijst het op het gebrek aan zichtbaarheid en de weinig transparante resultaten. |
| --- | --- |

4.7

De mededeling bevat geen concrete gegevens over wat er op het vlak van internationale samenwerking met derde landen verwezenlijkt is. Evenmin zet de Commissie een toekomststrategie uiteen of maakt zij plannen voor uitbreiding van de samenwerking tot andere internationale organen en organisaties voor regionale economische integratie. Het Comité maakt zich dan ook zorgen over de controle op de toepassing van het communautaire acquis in het geval van producten uit derde landen. Zo vraagt het zich af in hoeverre die controle efficiënt is en wijst het op het gebrek aan zichtbaarheid en de weinig transparante resultaten.

| 4.8 | Ten slotte is het Comité bang dat de beschikbare financiële middelen niet toereikend zijn voor de uitvoering van de Commissievoorstellen. Er is immers fors gesnoeid in het budget voor consumentenbeleid, en nu deze bevoegdheid in de nieuwe Commissie over twee directoraten-generaal verdeeld is, zou het wel eens kunnen dat de financiële armslag nog krapper wordt. |
| --- | --- |

4.8

Ten slotte is het Comité bang dat de beschikbare financiële middelen niet toereikend zijn voor de uitvoering van de Commissievoorstellen. Er is immers fors gesnoeid in het budget voor consumentenbeleid, en nu deze bevoegdheid in de nieuwe Commissie over twee directoraten-generaal verdeeld is, zou het wel eens kunnen dat de financiële armslag nog krapper wordt.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB L 364 van 9.12.2004, blz. 1.

1

(2)  Bijzondere aandacht verdient het advies in voorbereiding over het „25e Jaarverslag van de Commissie over de controle op de toepassing van het Gemeenschapsrecht (2007)” (COM(2008) 777 final), (INT/492).

2

(3)  PB C 221 van 8.9.2005, blz. 153.

3

(4)  PB C 24 van 31.1.2006, blz. 52.

4

(5)  PB C 175 van 28.7.2009, blz. 26.

5

(6)  Zie het advies van het EESC ter zake (PB C 108 van 30.4.2004, blz. 81).

6

(7)  COM(2009) 336 final.

7

(8)  Zie het 25e jaarverslag over de controle op de toepassing vna het Gemeenschapsrecht (COM(2008) 777 final, Sec (2008) 2854 en 2855 en EESC-advies INT/492 (in voorbereiding).

8

e

(9)  Bv. COM(2006) 514 final over op afstand gesloten overeenkomsten (EESC-advies PB C 175 de 27.7.2007, blz. 28); COM(2007)210 final betreffende bepaalde aspecten van de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen (EESC-advies PB C 162 de 25.6.2008, blz. 31); COM(2007) 303 final betreffende de bescherming van de consumenten met betrekking tot bepaalde aspecten van timeshare (EESC-advies PB C 44 de 16.2.2008, blz. 27); COM(2008) 9 final betreffende de veiligheid van speelgoed (EESC-advies PB C 77 de 31.3.2009, blz. 8).

9

(10)  COM(2009) 25 final.

10

(11)  Opgesteld door Van Dijk Management Consultants.

11

(12)  COM(2002) 725 final.

12

(13)  Het Comité betoogt in een initiatiefadvies (PB C 24 van 31.1.2006, blz. 52), „dat beter wetgeven en uitvoering en handhaving nauw met elkaar verbonden zijn: een goede wet is een wet die uitvoerbaar is en gehandhaafd wordt”.

13

(14)  Het is op zijn minst verbazingwekkend dat het Interinstitutioneel Akkoord „Beter wetgeven” van het EP, de Raad en de Commissie (PB C 321 van 31.12.2003) in de Commissiemededeling niet eens vermeld wordt.

14

(15)  Een bekend voorbeeld is de veralgemeende niet-toepassing van Richtlijn 85/374/EEG (PB L 210 van 7.8.1985), gewijzigd bij Richtlijn 1999/34/EG (PB L 141 van 4.6.1999) inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken; dit is duidelijk naar voren gekomen tijdens de conferentie van het Centre de Droit de la Consommation in Louvain-la-Neuve van 23 en 24 maart 1995, „La Directive 85/374/CEE relative à la responsabililité du fait des produits: dix ans après”.

15

La Directive 85/374/CEE relative à la responsabililité du fait des produits: dix ans après

(16)  Aanbevelingen van 30.3.1998 en van 4.4.2001 in resp. PB L 115 van 17.4.1998 en PB L 109 van 19.4.2001.

16

(17)  M.n. de Europese procedure voor geringe vorderingen (Verordening (EG) 861/2007 in PB L 199 van 31.7.2007, blz. 1) en de voorstellen inzake een efficiëntere tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in de Europese Unie: beslag op bankrekeningen (COM(2006) 618 final) en inzake transparantie van het vermogen van schuldenaars (COM(2008) 128 final), die echter op de eerste plaats bedoeld zijn om het de bedrijven gemakkelijker te maken hun geld te innen, en niet zozeer voor de consument (Zie de adviezen in PB C 10 van 15.1.2008, blz. 2, en PB C 175 van 28.7.2009, blz. 73.

17

(18)  COM(2005) 672 final en COM(2008) 165 final; zie resp. de adviezen PB C 324 van 30.12.2006, blz. 1, en PB C 228 van 22.9.2009, blz. 40.

18

(19)  COM(2008) 794 final.

19

(20)  EESC-advies 586/2009 (INT/473) van 5.11.2009; zie ook het initiatiefadvies over „De rol van en rechtsregels voor groepsacties in het Europese consumentenrecht”, PB C 162 van 25.6.2008, blz. 1.

20

(21)  Zie in dit verband het arrest van 1.6.1994, Comissie/Duitsland, C-317/92 en het arrest van 10.5.1995, Commissie/Duitsland, C 422/92.

21

(22)  COM(2002) 725 final.

22

(23)  COM(2009) 25 def., en vooral SEC(2009) 76, deel 1.

23

(24)  COM(2009) 346 def. (CESE 97/2010).

24

(25)  M.n. de noodzaak om een diepgaande analyse uit te voeren van de verschillende markten; daartoe moeten gemeenschappelijke methodologieën voor gegevensverwerking worden uitgewerkt, zodat vergelijking mogelijk wordt, en moeten indicatoren voor de toepassing van de wetgeving worden opgesteld.

25

(26)  COM(2007) 99 final.

26

(27)  PB C 95 van 23.4.2003 en PB C 162 van 25.6.2008, blz. 20.

27

(28)  Verordening EG 765/2008 en besluit EG 762/2008, EESC-advies PB C 120 van 16.5.2008, blz. 1.

28

(29)  COM(2008) 9 final, EESC-advies PB C 77 van 31.3.2009, blz. 8.

29

(30)  SEC(2009) 76 final, deel 3.

30

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/105 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/105

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité „Voor een versterkte handhaving van intellectuele-eigendomsrechten in de interne markt”

(COM(2009) 467 definitief)

2011/C 18/19

Rapporteur: RETUREAU

De Commissie heeft op 11 september 2009, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité Voor een versterkte handhaving van intellectuele-eigendomsrechten in de interne markt

COM(2009) 467 final.

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 maart 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) onderstaand advies met 132 stemmen vóór en 5stemmen tegen, bij 4 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Aanbevelingen en conclusies

1.1   Het Comité betreurt het dat in de voorstellen van de Commissie geen rekening kon worden gehouden met nieuwe feiten als de ratificatie door de Unie en de lidstaten van de „internetverdragen„ van de wereldwijde organisatie voor intellectueel eigendom WIPO, dat wil zeggen het WIPO-verdrag inzake auteursrecht (WCT) en het WIPO-verdrag inzake uitvoeringen en fonogrammen (WPPT).

1.2   Het wil tevens op de hoogte gehouden worden van de lopende onderhandelingen over ACTA (Anti-counterfeiting trade agreement) en de verschillen tussen de OMPI-verdragen, die recent geratificeerd zijn, met name wat betreft het internetdeel van de ACTA, alsmede het verschil met Richtlijn 2004/48/EG betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, de zgn.”namaakrichtlijn” (1).

1.3   Het neemt verder nota van het voornemen van de Commissie om binnenkort een vergadering met de deelnemende partijen te beleggen; hopelijk gebeurt dit zo snel mogelijk en voordat er definitieve besluiten vallen. Ook het EP zou hierbij dringend betrokken moeten worden.

1.4   Het Comité verzet zich met klem tegen een speciale, het privéleven verstorende regeling (zoals in de wetgeving van diverse lidstaten is ingevoerd) voor de uitoefening van auteursrechten op internet. Het pleit daarentegen voor actieve educatie en voorlichting van consumenten, en dan vooral jongeren.

1.5   Het staat achter het belangrijkste voorstel van de Commissie, te weten de oprichting van een Europese waarnemingspost voor namaak en illegale kopieën, die nuttige informatie over vervalsers verzamelt en verspreidt onder en specifieke steun verleent aan mkb's en micro-ondernemingen die vaak slachteroffer zijn geworden van namaak, zodat deze bedrijven beter geïnformeerd kunnen worden over hun rechten.

1.6   Het netwerk voor snelle informatie, bepleit door de Raad Mededinging en aangekaart bij het IMI (informatiesysteem voor de interne markt) is volgens het Comité zeer nuttig, vooral als lidstaten de problemen in verband met administratieve samenwerking weten te overwinnen; dit zal ook afhangen van de doeltreffendheid van de nationale contacten. Voorts zou de Commissie regelmatig verslag moeten uitbrengen over de door de Waarnemingspost verzamelde gegevens en acties.

1.7   De georganiseerde misdaad op het gebied van namaak moet bestreden worden met meer samenwerking tussen douane- en wetshandhavingsdiensten, met inbreng van Europol in EU-verband. Geharmoniseerde Europese strafwetgeving lijkt het Comité onontbeerlijk, mits het beginsel van proportionaliteit tussen delict en straf gehandhaafd wordt, ook ten aanzien van illegaal kopiëren op internet en er geen buitensporige of disproportionele regeling ontstaat binnen de wetgeving tegen illegaal kopiëren of handelsnamaak.

1.8   Het Comité kan zich dus vinden in de voorstellen van de Commissie, afgezien van de kritiek die het heeft op het gebrek aan transparantie van de ACTA en gelet op de onzekerheid die besloten ligt in de eenzijdige verklaringen van tal van lidstaten na ratificatie van de WIPO-verdragen in december 2009. Het steunt een Europees standpunt dat niet verder gaat dan het huidige acquis.

1.9   Het Comité bepleit, in wezen voor verweesde werken, een geharmoniseerd registratiesysteem voor het auteursrecht en naburige rechten, dat periodiek wordt geactualiseerd om rechthebbenden gemakkelijk terug te vinden. Dit systeem zou de aard, de titel van het werk en de diverse houders van rechten kunnen vermelden. Het verzoekt de Commissie de haalbaarheid van deze optie te onderzoeken.

1.10   Het Comité bepleit ten slotte de uitwerking en invoering van een EU-octrooi in alle lidstaten, dat de immatieriële rechten van innovatieve mkb's en micro-ondernemingen veel effectiever en goedkoper kan beschermen.

2.   De voorstellen van de Commissie

2.1   De Commissie benadrukt dat in de kennismaatschappij de intellectuele-eigendomsrechten (IE) versterkt moeten worden; de bescherming die IER nu in de Unie en internationaal (TRIPS (2), sectorovereenkomsten) genieten, moet uitgebreid worden omdat ondernemingen steeds meer waarde aan deze rechten hechten, ongeacht of het om grote concerns of het MKB gaat; starters kunnen zo hun immateriële eigendom beschermen en vervolgens kapitaal verwerven of leningen sluiten om hun activiteiten te lanceren.

2.2   De EU moet hen steunen via een klimaat waarin intellectueel eigendom (IE) op de bres staat voor het Europees talent en ondernemingen, het universitair onderzoek en de spin-offs rondom de campus mogelijkheden biedt (3).

2.3   De waardevolle IE zijn een doelwit voor namakers en piraten, die van diverse middelen gebruik maken. Internet is een wereldwijd instrument voor een markt van illegale goederen, wat de innovatie beteugelt en de werkgelegenheid bedreigt, met ernstige economische gevolgen voor ondernemingen, met name in tijden van economische recessie.

2.4   De markt van illegale goederen gaat verder dan de „traditioneel„ gekopieerde of nagemaakte producten (film, mode, muziek, software, luxeproducten) en heeft zich uitgebreid tot nieuwe massaconsumptiegoederen: voedingsmiddelen, gezondheidsproducten, reserveonderdelen voor auto's, speelgoed, elektrische en elektronische apparatuur...

2.5   Gezondheid valt er ook onder vanwege de nagemaakte geneesmiddelen, die soms levensbedreigend zijn.

2.6   De gevolgen van vervalsing en de handel in illegale kopieën zijn des te zorgwekkender aangezien de georganiseerde misdaad bij de namaak een flinke vinger in de pap heeft.

2.7   Er is communautaire regelgeving ingevoerd, zoals Richtlijn 2004/48/EG (4), betreffende het respecteren van IE; het civielrecht is geharmoniseerd; bij de Raad ligt een voorstel met sancties; de douaneverordening van de EU maakt inbeslagname van en sancties betreffende de handel in illegale kopieën mogelijk: de Commissie overlegt trouwens met de lidstaten over verbetering hiervan.

2.8   De Commissie wil in het kader van een alomvattend Europees plan voor de bestrijding van namaak aanvullende, niet-wetgevende maatregelen goedkeuren, volgens de resolutie van de Raad”Concurrentievermogen” van 25 september 2008.

2.9   In hun conclusies ging de adviesgroep van deskundigen met name in op de situatie in het MKB en de Commissie wil dan ook het vervolgen van overtreders intensiveren. Zij overweegt een reeks projecten om het MKB te helpen bij de integratie van IE in hun innovatiestrategie en kennisbeheer.

2.10   Op mondiaal niveau werkt de Commissie aan een strategie ter bescherming tegen derde landen (bijv. anti-namaakovereenkomsten tussen de EU en China, initiatieven voor douanecontrole). Er is ook een helpdesk IE-MKB-China aan de slag gegaan.

2.11   De publiek-private partnerschappen (PPP's) moeten worden versterkt met het oog op een bredere Europese strategie. Na de conferentie op hoog niveau van mei 2008 heeft de Commissie haar Europese strategie voor intellectuele-eigendomsrechten gepubliceerd en heeft de Raad „Concurrrentievermogen” de reeds vermelde resolutie voor de bestrijding van namaak en piraterij goedgekeurd. Tevens werd de Commissie opgeroepen de acties aan de grens uit te breiden en met de lidstaten samen te werken.

2.12   Maar het is uiterst moeilijk om gegevens te verzamelen over de aard en omvang van namaak en de handel in illegale kopieën en om de daadwerkelijke impact ervan op de economie te beoordelen. De door diverse nationale instanties verzamelde informatie is moeilijk te vergelijken en te combineren, nog afgezien van de gegevens van de Commissie over aan de grenzen in beslag genomen goederen, die overigens slechts een tipje van de sluier oplichten. De databank moet breder worden om de wereldwijde maar ook lokale gevolgen van illegale activiteiten in verband met namaak grondig te kunnen evalueren, en om te begrijpen waarom sommige producten, sectoren en regio's bijzonder kwetsbaar zijn. Op die manier kunnen er beter toegespitste actieprogramma's worden opgezet.

2.13   De Raad „Concurrentievermogen” heeft de oprichting aanbevolen van een Europese waarnemingspost voor namaak en piraterij om meer over het verschijnsel te weten te komen. De Commissie is momenteel bezig met de oprichting van deze waarnemingspost om alle mogelijke informatie over schending van IE te verzamelen; zij vindt evenwel dat de Waarnemingspost een grotere rol zou moeten spelen en denkt daarbij aan een platform waar vertegenwoordigers van bevoegde nationale overheden en belanghebbenden informatie en expertise in verband met goede praktijken kunnen uitwisselen. Dit zou moeten uitmonden in gemeenschappelijke strategieën voor de bestrijding van namaak en piraterij en in aanbevelingen voor de politieke besluitvorming.

2.14   Om een relevante bron te worden, zou de Waarnemingspost de plaats moeten zijn voor nauwe samenwerking tussen de Commissie, de lidstaten en de privésector, en moeten zorgen voor een partnerschap met consumentenorganisaties om praktische aanbevelingen op te stellen en om consumenten bewust te maken. Een openbaar jaarverslag zou het publiek in staat stellen om zicht te krijgen op de problemen en eventuele oplossingen.

2.15   De Commissie gaat vervolgens in detail in op de rol van de Waarnemingspost en de hiervoor beschreven doelstellingen.

2.16   De Waarnemingspost zou een platform moeten worden ten dienste van alle deelnemende partijen, met één vertegenwoordiger per land en een breed scala van Europese en nationale organisaties. De meest betrokken en ervaren sectoren en consumenten, alsmede een vertegenwoordiging van het MKB, zouden hiervoor worden uitgenodigd.

2.17   Om met succes op de bres te staan voor IE is uitgebreide daadwerkelijke administratieve samenwerking nodig op het gebied van namaak en piraterij: een heus partnerschap voor de totstandbrenging van een interne markt zonder grenzen. Hiertoe dient er een doeltreffend netwerk van meldpunten in de gehele EU te komen.

2.18   Intern moet de coördinatie voor de bestrijding van namaak verbeterd worden. Daarvoor dienen nationale coördinatoren te worden benoemd, met een welomschreven takenpakket.

2.19   Het is ook zinvol de transparantie van nationale structuren grensoverschrijdend te bevorderen om benadeelde ondernemingen bij te staan. Ook de nationale bureaus voor intellectuele eigendom en auteursrechten hebben een informatieve rol te vervullen. Nieuwe taken voor hen zijn bewustmaking en specifieke steun voor het MKB, samen met het Europees Octrooibureau, de nationale bureaus en het Bureau voor harmonisatie van de interne markt (BHIM) in verband met de merken.

2.20   De Raad „Concurrentievermogen” heeft de Commissie voorts opgeroepen een grensoverschrijdend netwerk op te zetten voor snelle uitwisseling van belangrijke informatie, door gebruik te maken van de nationale meldpunten en moderne apparatuur voor gegevensuitwisseling. Alle bevoegde bureaus en alle nationale kantoren voor IE moeten toegang hebben tot een snel en doeltreffend elektronisch netwerk voor uitwisseling van gegevens over schendingen van IE.

2.21   De Commissie bestudeert momenteel een geschikte interface en het gebruik van het bestaande netwerk van het computersysteem voor de interne markt (IMI) ter wille van een vlotte circulatie van de relevante gegevens.

2.22   Door vermelding van alle ernstige gevolgen van schending van IE wil de Commissie houders van die rechten en alle belanghebbenden in het commerciële circuit aanmoedigen om in hun gemeenschappelijk belang de krachten te bundelen in de strijd tegen piraterij en namaak. Te denken valt onder andere aan vrijwillige overeenkomsten om ter plaatse op te treden tegen namaak en piraterij, en om technologische oplossingen te vinden voor het opsporen van nagemaakte goederen; zulke overeenkomsten zouden verder kunnen gaan dan de Europese grenzen. De ingezette middelen moeten vanzelfsprekend strikt binnen de grenzen van de wet blijven.

2.23   De handel in namaakproducten op internet werpt bijzondere vragen op; de Commissie is een gestructureerde dialoog met de belanghebbende partijen begonnen, omdat het internet voor vervalsers en piraten heel flexibel is om wereldwijd te werk te gaan en om aan lokaal recht te ontsnappen. De lopende vergaderingen, die vervolgd worden, beogen de uitwerking van concrete procedures (via vrijwillige overeenkomsten) om namaakgoederen die op sites te koop worden aangeboden, uit de handel te halen; kunnen merkhouders en internetondernemingen het niet eens worden, dan moet de Commissie wettelijke maatregelen overwegen, met name in het kader van de richtlijn inzake de naleving van de intellectuele-eigendomsrechten.

3.   Opmerkingen van het Comité

3.1   Het voorstel van de Commissie beoogt bescherming van de IE van het Europese MKB. Het Comité meent dat deze ondernemingen inderdaad bijzondere steun nodig hebben ter verdediging van hun rechten volgens het geldende recht en Richtlijn 2004/48. Toch ontbreekt het nog steeds aan een strafrechtelijk aspect; en het zou zinvol zijn als de lidstaten werken aan een evenwichtige, weloverwogen oplossing. Het Comité hoopt dat er een op het VWEU (5) gebaseerde oplossing komt ter ondersteuning van de houders van immateriële rechten.

3.2   De Waarnemingspost zou moeten bijdragen aan de bestrijding van alle vormen van schending van IE's, ongeacht de omvang van de onderneming, maar door het accent te leggen op de specifieke behoeften van het MKB.

3.3   Sommige voorstellen, zoals de vrijwillige akkoorden, zijn al in uitvoering, andere verkeren nog in de projectfase. De mededeling rept niet van de hinderpalen die op sommige terreinen overwonnen moeten worden, zoals de administratieve samenwerking, die in tal van gevallen niet bevredigend lijkt te werken.

3.4   Er is een nieuw aspect bijgekomen ten aanzien van illegaal kopiëren en namaken via internet; de Europese Unie en de lidstaten hebben afgelopen december de „internetverdragen” van de WIPO geratificeerd, waarmee in principe het toepasselijke Europese recht op één leest geschoeid wordt. Toch dreigen diverse nationale verklaringen naar aanleiding van de ratificatie een uniforme Europese benadering weer op losse schroeven te zetten. Deze verdragen bepleiten bestrijding van kopieën en voor handelsdoeleinden nagemaakte producten, evenals Richtlijn 2004/48 betreffende het auteursrecht en aanverwante rechten in de kennismaatschappij.

3.5   Tegelijkertijd vinden er echter „geheime onderhandelingen” plaats tussen de VS, de EU en enkele „geselecteerde” landen, met het oog op een internationale verdrag tegen namaak, de ACTA, dat, als het aan de VS ligt, veel zou moeten lijken op de Digital Millennium Copyright Act (DMCA). Deze geheimzinnigheid zal volgens de Amerikaanse onderhandelaar voorkomen dat er in het maatschappelijk middenveld in de VS en in Europa een storm van protest zal opsteken. De Europese consumenten en ondernemingen, wier organisaties van de onderhandelingen zijn uitgesloten, protesteren tegen deze schimmige (6) en ondemocratische handelwijze die, onder het mom van bestrijding van namaak via internet (één van de hoofdstukken van het ontwerpverdrag), een heuse politiecontrole in het leven zou kunnen roepen, inclusief door privépolitie, van alle handel en communicatie via internet. Verder zou volgens sommige bronnen het verschil tussen commerciële namaak en privékopieën verdwijnen. Het is hoog tijd dat er transparantie komt over deze onderhandelingen, die ook om een reactie vragen van het maatschappelijk middenveld. Overigens hebben de lobbies van Noordamerikaanse producenten hier wel permanent toegang toe.

3.6   Ook het EESC wil geïnformeerd worden over het overleg en de voorstellen die momenteel aan de orde zijn, en zich hierover uitlaten. Het zou een slechte zaak zijn als de betwiste bepalingen van de Amerikaanse DMCA terecht zouden komen in een internationaal verdrag, dat zou gaan concurreren met de WIPO-verdragen en in Europa en internationaal verband nog meer verwarring zouden stichten op het gebied van auteursrechten en aanverwante rechten. Het standpunt van de EU zou in ieder geval niet verder moeten gaan dan de huidige verworvenheden.

3.7   De regeling voor het auteursrecht op internet zou volgens het Comité houders van rechten niet in staat mogen stellen om het gebruik van de technologie te controleren, waartoe thans in de eerder vermelde nationale wetgeving geneigd wordt; evenmin zouden zij zich mogen bemoeien met privécommunicatie. De overdreven lange bescherming (van 50 tot 75 jaar na het overlijden van de auteur, of 75 jaar voor rechtspersonen), de buitensporige rechten die de internationale entertainmentindustrie krijgt voor de controle over de media zijn een overduidelijke rem op innovatie en ontwikkeling van de technologie, en leiden niet tot gelijke kansen voor de concurrentie; de bescherming is bedoeld om een billijke betaling te waarborgen aan auteurs en vertolkers, en niet om de distributeurs (de „majors”) in een bevoorrechte positie te manoeuvreren, met recht op inmenging.

3.8   Het Comité pleit voor éénmaking van het auteursrecht op traditionele basis, zonder een exorbitante regeling voor internet.

3.9   Het Comité stelt een verplichte registratie voor, bijv. in het kader van het Europees auteursrecht, in een register van auteursrechten en aanverwante rechten, tegen een zeer bescheiden vergoeding, die alleen bedoeld is ter dekking van de inschrijfkosten, en die bijv. om de 10 of 20 jaar verlengd wordt, opdat de houders van rechten en hun adressen bekend zijn; zo'n instrument, dat vrij toegankelijk is en permanent wordt bijgewerkt, zou hergebruik van verweesde werken stimuleren, alsook de vertaling op andere dragers of in andere talen dan de originele taal voor elke geïnteresseerde onderneming die een werk commercieel wil gebruiken en gemakkelijker aan de vereiste licenties en vergunningen wil komen.

3.10   Dit zou ook het behoud van werken ten goede komen (films, magneetbanden, enz.), vooral als de dragers fragiel zijn. Vaak gaan werken verloren, worden nooit opnieuw uitgegeven of opnieuw gebruikt, en op sommige dragers, zoals in het geval van oude films, lopen zij gewoonweg het risico voor altijd verloren te gaan.

3.11   Het auteursrecht is al opmerkelijk doordat er geen registratie of vergoedingen aan te pas komen, in tegenstelling tot octrooien of andere rechten van intellectueel eigendom; het onderscheidt zich ook door de in veel opzichten uitzonderlijke duur ten aanzien van de behoefte aan innovatie en uitwisseling van kennis in de informatiemaatschappij en kenniseconomie. Het Comité bepleit een registratie van het auteursrecht en naburige rechten, met omschrijving van de aard en de titel van het werk, het auteursrecht en andere rechten op het werk, de naam en het adres van de houders van de rechten, indien mogelijk om de 10 of 20 jaar verlengd tegen een geringe vergoeding, beperkt tot de feitelijke registratiekosten. Zo kan iedereen die een werk commercieel wil gebruiken gemakkelijker aan de vereiste licenties en vergunningen komen. Auteursrecht wordt vaak verward met eigendomsrecht, maar moet beschouwd worden als een tijdelijk monopolie op de exploitatie en als een exclusief recht om gebruikslicenties te verlenen voor beschermde werken tijdens de beschermingstermijn.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004, PB L 157 van 30 april 2004, blz. 45-86.

1

(2)  Internationale overeenkomsten inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom, inclusief de handel in nagemaakte goederen (TRIPS).

2

(3)  Zie INT/325 – PB C 256 van 27 oktober 2007, blz. 17; INT/448 – PB C 218 van 11 september 2009, blz. 8; INT/461 – PB C 306/2009, blz.13 en INT/486 (nog niet gepubliceerd).

3

(4)  PB L 157 van 30 april 2004, blz. 45-86 (EESC-advies in PB C 32 van 5 februari 2004, blz. 15).

4

(5)  Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

5

(6)  Verklaring inzake ACTA, Europese consumenten, Transatlantische dialoog (zie de site van de BEUC).

6

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/109 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/109

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad over de deelneming van de Gemeenschap aan een gemeenschappelijk onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma voor de Oostzee (BONUS-169) dat door verschillende lidstaten is opgezet”

(COM(2009) 610 definitief — 2009/0169 (COD))

2011/C 18/20

Algemeen rapporteur: de heer RETUREAU

De Raad heeft op 12 november 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig de artikelen 169 en 172, tweede alinea, van het EG-Verdrag te raadplegen over het

„Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad over de deelneming van de Gemeenschap aan een gemeenschappelijk onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma voor de Oostzee (BONUS-169) dat door verschillende lidstaten is opgezet”

COM(2009) 610 final — 2009/0169 (COD).

Op 15 december 2009 heeft het bureau van het Comité de gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie” belast met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden.

Het EESC heeft, gelet op de urgente aard van deze werkzaamheden, tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) besloten de heer RETUREAU aan te wijzen als algemeen rapporteur, en heeft vervolgens onderstaand advies met 140 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   De Oostzee is een gebied met grote uitdagingen: niet alleen kampt zij met de gevolgen van de klimaatverandering en met verontreiniging door menselijke activiteiten, maar ook is zij van strategisch belang vanwege het soort en het aantal banen dat afhankelijk is van de economische en sociale activiteiten die er ontplooid worden. Het is voor de huidige en toekomstige generaties van cruciaal belang dat de Oostzee behouden blijft. Alle landen die aan de Oostzee liggen en hun bevolking dienen betrokken te worden bij het beheer ervan.

1.2   Het is echter niet duidelijk of het Bonus-consortium ook de betrokken sociale partners op nationaal en Europees niveau dient te raadplegen. Het Comité dringt erop aan dat dit duidelijk wordt bepaald.

1.3   Het is noodzakelijk dat het maatschappelijk middenveld en vooral de betrokken sociale partners op Europees en nationaal niveau worden opgenomen in het bestuur van de raadplegingsplatforms en van het Forum voor sectoraal onderzoek en dat de O&TO-projecten van het BONUS-169-programma, waarbij onderzoekers in de sociale wetenschappen zijn betrokken, tot actieonderzoek overgaan. Hierbij dienen de actoren ingeschakeld te worden bij het beheer van banen en competenties in de desbetreffende sectoren.

1.4   De duurzaamheidseffectbeoordelingen (DEB's) zouden een nuttige en efficiënte ondersteuning kunnen bieden bij besluiten over selectie en uitvoering van de O&TO-projecten in het kader van BONUS-169, waarbij de drie dimensies van duurzame ontwikkeling in aanmerking genomen zouden kunnen worden door een brede vertegenwoordiging van het maatschappelijk middenveld te betrekken bij de uitdagingen die aan deze drie dimensies zijn verbonden.

1.5   Feit is echter dat de effectbeoordeling die in het kader van Bonus-169 is verricht, tekortschiet; de sociale en werkgelegenheidsdimensie komt onvoldoende uit de verf, vooral omdat het programma buiten het maatschappelijk middenveld (en dan met name de vakbonden en de Europese sociale partners) om is opgesteld.

1.6   Er zijn minstens twee manieren waarop het maatschappelijk middenveld aan het programma kan deelnemen:

| a) | door de verspreiding en inzameling van informatie, de behandeling van de bijdragen van het maatschappelijk middenveld van de Bonus-169-landen en de feedbackmechanismen te verbeteren. Daartoe dient duidelijk gemaakt te worden hoe de bijdragen van alle partijen van het maatschappelijk middenveld, ook de Europese sociale partners, in aanmerking worden genomen en dient er voorzien te worden in een goede feedback; |
| --- | --- |

a)

door de verspreiding en inzameling van informatie, de behandeling van de bijdragen van het maatschappelijk middenveld van de Bonus-169-landen en de feedbackmechanismen te verbeteren. Daartoe dient duidelijk gemaakt te worden hoe de bijdragen van alle partijen van het maatschappelijk middenveld, ook de Europese sociale partners, in aanmerking worden genomen en dient er voorzien te worden in een goede feedback;

| b) | door de inhoud van de vragen van alle partijen van het maatschappelijk middenveld, ook de Europese sociale partners, in de debatten en analyses te verwerken. Het gaat erom een procedure voor te stellen die een merkbare invloed heeft op de uitwerking en implementatie van Bonus 169, rekening houdend met de drie dimensies van duurzame ontwikkeling (milieu-, sociale en economische dimensie). |
| --- | --- |

b)

door de inhoud van de vragen van alle partijen van het maatschappelijk middenveld, ook de Europese sociale partners, in de debatten en analyses te verwerken. Het gaat erom een procedure voor te stellen die een merkbare invloed heeft op de uitwerking en implementatie van Bonus 169, rekening houdend met de drie dimensies van duurzame ontwikkeling (milieu-, sociale en economische dimensie).

1.7   Het Comité spreekt opnieuw zijn steun uit voor het programma zelf en de financiering ervan, waarbij wordt beoogd Bonus-169 te voorzien van nieuwe, gerichte middelen en er niet alleen bestaande middelen voor uit te trekken, behalve in het geval van onderzoeksinstrumenten die uitermate geschikt zijn voor de beoogde doelen. Hiervoor zal gedurende een bepaalde periode een beperkt budgettair bedrag beschikbaar worden gesteld.

1.8   Onderzoek in de Oostzee is nodig omdat de vele lidstaten eromheen te kampen hebben met de enorme verontreiniging die zich sinds de industrialisering opstapelt. De Oostzee is inmiddels een van de meest verontreinigde wateren ter wereld en veel industriële en ambachtelijke activiteiten worden bedreigd, aangezien de meeste mensen en activiteiten geconcentreerd zijn langs de kust. Alle belanghebbende landen, eventueel ook de Russische Federatie, zouden bij het onderzoek betrokken moeten worden en – voor zover zij daartoe bij machte zijn – er een bijdrage aan moeten leveren, rekening houdend met de concrete situatie in dunbevolkte en derde landen.

2.   De voorstellen van de Commissie

2.1   In het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap van 20 december 2006 voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie worden de regionale richtsnoeren voor 2007-2013 geconcentreerd rond vier hoofdprogramma's: samenwerking, ideeën, mensen en capaciteiten.

2.2   Met de beschikking van het Europees Parlement en de Raad over de deelneming van de Gemeenschap aan een gemeenschappelijk onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma voor de Oostzee (BONUS-169) dat door verschillende lidstaten is opgezet, wordt dit kader afgestemd op de problematiek in de Oostzee en worden de doelstellingen en de financiële invulling van het project bepaald.

2.3   Om de doelstellingen van BONUS-169 te verwezenlijken zal het programma in twee afzonderlijke fasen ten uitvoer worden gelegd:

| a) | in een eerste strategische fase van twee jaar zullen passende raadplegingsplatforms worden ingesteld voor een actieve betrokkenheid van de belanghebbenden, zal een strategische agenda voor onderzoek worden opgesteld en zullen nauwkeurige uitvoeringsregels worden uitgewerkt en verder verruimd; |
| --- | --- |

a)

in een eerste strategische fase van twee jaar zullen passende raadplegingsplatforms worden ingesteld voor een actieve betrokkenheid van de belanghebbenden, zal een strategische agenda voor onderzoek worden opgesteld en zullen nauwkeurige uitvoeringsregels worden uitgewerkt en verder verruimd;

| b) | een uitvoeringsfase van minstens 5 jaar, tijdens welke ten minste drie gezamenlijke uitnodigingen tot het indienen van voorstellen worden gelanceerd met het oog op de financiering van strategische BONUS-169-projecten die de doelstellingen van het programma nastreven; |
| --- | --- |

b)

een uitvoeringsfase van minstens 5 jaar, tijdens welke ten minste drie gezamenlijke uitnodigingen tot het indienen van voorstellen worden gelanceerd met het oog op de financiering van strategische BONUS-169-projecten die de doelstellingen van het programma nastreven;

2.4   De thema’s dienen te zijn opgenomen in de strategische agenda voor onderzoek van BONUS-169, moeten zoveel mogelijk in overeenstemming zijn met het vastgestelde stappenplan en moeten betrekking hebben op onderzoek, technologische ontwikkeling, opleiding en/of verspreidingsactiviteiten.

2.5   Een van de eerste fasen van het BONUS-169-project bestond uit een brede publieke raadpleging. Er werd een internetpagina aan gewijd, er zijn effectbeoordelingen uitgevoerd en er werden ngo's geraadpleegd. Deze raadplegingen waren noodzakelijk en dienen ook tijdens de uitvoering van de projecten plaats te vinden. Bovengenoemde partijen van het maatschappelijk middenveld moeten deelnemen aan de controle op het beheer van de middelen en aan de verdere ontwikkeling van de projecten, zodat deze aansluiten bij het streven naar meer en gerichtere investeringen in kennis ten behoeve van groei en werkgelegenheid (1), zoals de herziene Lissabonstrategie voorstaat. In artikel 5 van de voorgestelde beschikking van et Europees Parlement en de Raad van 29 oktober 2009 staat dat het BONUS-EESV, dat is belast met het beheer van BONUS-169, rekenschap dient af te leggen bij de Commissie, namens de Gemeenschap. Volgens artikel 13 stelt de Commissie het Parlement en de Raad in kennis van de conclusies van de evaluatie van de activiteiten die in het kader van BONUS-169 zijn ondernomen. Het EESC kan dus alleen maar achteraf controle uitoefenen en beschikt niet over mogelijkheden om zich uit te spreken over het verloop van de BONUS-169-projecten.

2.6   De doelstelingen van BONUS-169 zijn opgenomen in punt 1 van bijlage I. In punt d) wordt weliswaar voorzien in „de instelling van passende raadplegingsplatforms voor de belanghebbenden, waarbij alle betrokken sectoren vertegenwoordigd worden”, maar nergens wordt melding gemaakt van de sociaaleconomische doelstellingen van het project, of van het belang ervan voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid rond de Oostzee.

2.7   Bijlage 2 is van cruciaal belang omdat daarin de bestuursorganen van BONUS-169 worden vastgesteld. Punt 4 voorziet in oprichting van een adviesraad, bestaande uit wetenschappers die op internationaal niveau hoog aanzien genieten en vertegenwoordigers van betrokken belanghebbenden en van maatschappelijke organisaties die bij de sectoren betrokken zijn. Juist in dit verband zouden vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers, ngo's en verenigingen moeten beschikken over het recht van controle, recht van toezicht en initiatiefrecht m.b.t. BONUS-169.

2.8   Het gaat om een langlopend programma waarbij mogelijk gezamenlijke acties uitgevoerd kunnen worden.

2.9   Volgens de twaalfde overweging van de beschikking heeft BONUS-169 „raakvlakken met een aantal verwante communautaire onderzoeksprogramma’s die betrekking hebben op een hele reeks menselijke activiteiten die een gecumuleerd effect hebben op het ecosysteem, zoals visserij, aquacultuur, landbouw, infrastructuur, vervoer, opleiding en mobiliteit van onderzoekers en sociaaleconomische problemen”.

2.10   Dat het programma in twee fasen ten uitvoer wordt gelegd is om ervoor te zorgen dat „de onderzoeksresultaten daadwerkelijk worden gebruikt en opgenomen in de beleidsmaatregelen en de regelingen inzake het beheer van hulpbronnen in een brede waaier van economische sectoren”.

2.11   Zo ook wordt in de effectbeoordeling ingegaan op het betrekken van de sociaaleconomische dimensie in de beoordeling van eventuele economische, sociale en milieugevolgen (punt 5, al komen de sociale en milieuaspecten slechts zeer summier aan bod). Sommige opties zouden andere economische sectoren, zoals maritieme infrastructuur, mijnen, windmolenparken, vervoer, visserij, aardolie-, gas- of telecommunicatiebedrijven kunnen helpen zich milieu- en ecosysteemvriendelijker te gedragen. Dit punt wordt volstrekt ontoereikend geanalyseerd (onvoldoende ontwikkeld), maar geeft duidelijk aan welke algemene richting met de strategische fase van het programma ingeslagen zal worden.

2.12   De drie projecten die door het BONUS-EESV gekozen en ingevoerd zullen worden, dienen beslist rekening te houden met de gevolgen van de klimaatverandering voor mens en maatschappij in de kustgebieden rond de Oostzee. De klimaatverandering kan leiden tot volksverhuizingen, met alle consequenties van dien op sociaal gebied en op het vlak van de werkgelegenheid. Het is zaak om daar nu al op in te spelen, zoals het EESC al eerder in zijn initiatiefadvies over Duurzame ontwikkeling van kustgebieden van 13 oktober 2009 heeft aangegeven. De arbeidswetgeving in bepaalde economische sectoren, zoals visserij en zeevaart, dreigt veranderingen te ondergaan. De Europese Commissie dient hiermee rekening te houden en bij de evaluatie van en de richtsnoeren voor de projecten te voorzien in opleiding en omschakeling met hulp van het maatschappelijk middenveld en het EESC.

2.13   De EU zal rechtstreeks handelen met het BONUS-EESV, het Baltic Organisations Network for Funding Science, dat in het Finse Helsinki is gevestigd. Het BONUS-EESV is de specifieke uitvoeringsstructuur van BONUS-169 en belast met de toewijzing, het beheer, de monitoring en de rapportering inzake het gebruik van de bijdrage van de Gemeenschap en de contante bijdragen van de lidstaten.

2.14   Het BONUS-EESV beheert het BONUS-169-programma via zijn secretariaat. Het dient een stuurgroep, een secretariaat, een adviesraad, een forum voor sectoraal onderzoek en een forum voor projectcoördinatoren in te stellen.

2.14.1   De adviesraad ondersteunt de stuurgroep en het secretariaat. Hij is samengesteld uit wetenschappers die op internationaal niveau hoog aanzien genieten, vertegenwoordigers van betrokken belanghebbenden, met inbegrip van onder meer toerisme, hernieuwbare energiebronnen, visserij en aquacultuur, zeevervoer, biotechnologie en technologieproducenten. De leden komen zowel uit professionele organisaties als uit maatschappelijke organisaties die bij deze sectoren betrokken zijn alsook uit andere geïntegreerde onderzoeksprogramma’s met betrekking tot de Oostzee en andere Europese regionale zeeën.

2.14.2   De adviesraad verleent onafhankelijk advies en begeleiding en formuleert aanbevelingen met betrekking tot wetenschappelijke en beleidsgerelateerde problemen van BONUS-169. Het betreft onder meer advies over de doelstellingen, de prioriteiten en de algemene koers van BONUS-169, manieren waarop de prestaties van BONUS-169 alsook de verwezenlijking en de kwaliteit van de onderzoeksresultaten kunnen worden verbeterd, capaciteitsopbouw, netwerkvorming en de relevantie van de activiteiten voor de doelstellingen van BONUS-169. De raad draagt ook bij tot het gebruik en de verspreiding van de resultaten van het BONUS-169-programma.

2.14.3   Bovendien vervulde de BONUS-adviesraad, die is samengesteld uit een scala aan belanghebbenden, zoals HELCOM, ICES, DG MARE, het WWF en de Finse organisatie voor landbouwers, ook een centrale rol in de voorbereiding van het wetenschappelijke plan en de uitvoeringsstrategie van het BONUS-169-initiatief.

2.15   Het herziene ontwerp van de BONUS-169-agenda voor onderzoek dat in juni 2009 bij DG RTD werd ingediend, is in ruime mate gebaseerd op de werkzaamheden en raadplegingen die voor het oorspronkelijke BONUS-169-initiatief waren uitgevoerd.

2.16   In de strategische fase van het programma zal een uitgebreid, strategisch programma voor de raadpleging van belanghebbenden worden afgewerkt, in het kader waarvan belanghebbenden uit andere betrokken sectoren, zoals landbouw, visserij, aquacultuur, vervoer en waterbeheer, zullen worden geraadpleegd.

2.17   De platforms voor de raadpleging van de belanghebbenden

2.17.1   Op basis van een uitgebreide analyse van de bij BONUS-169 betrokken belanghebbenden op lokaal, nationaal, regionaal en Europees niveau worden voor de belanghebbenden raadplegingsplatforms en -mechanismen opgezet met de bedoeling de betrokkenheid van de belanghebbenden uit alle betrokken sectoren te versterken en te institutionaliseren, teneinde kritieke lacunes vast te stellen, de prioriteit van de onderzoeksthema’s te bepalen en de toepassing van verkregen onderzoeksresultaten te stimuleren. Daarbij wordt een beroep gedaan op wetenschappers, ook van andere betrokken niet-mariene natuurwetenschappen en sociale en economische wetenschappen, om ervoor te zorgen dat verschillende disciplines meewerken aan de vaststelling van de strategische agenda voor onderzoek en de bijbehorende visie en onderzoeksprioriteiten.

2.17.2   Ter ondersteuning van het programma dient een permanent forum voor sectoraal onderzoek te worden ingesteld (samengesteld uit ministeries en andere instanties die betrokken zijn bij onderzoek naar en de governance van het ecosysteem van de Oostzee), in het kader waarvan de planning en de resultaten van het programma alsook opkomende onderzoeksbehoeften vanuit het standpunt van de besluitvorming worden besproken. Het forum dient de pan-Baltische integratie van de onderzoeksactiviteiten, met inbegrip van het gemeenschappelijk gebruik en de gezamenlijke planning van de infrastructuurcapaciteit, te vergemakkelijken en te bevorderen en moet helpen onderzoeksbehoeften onder de aandacht te brengen. Het moet er ook voor zorgen dat onderzoeksresultaten daadwerkelijk benut worden en de integratie van de financiering van onderzoek vergemakkelijken.

2.18   Voordelen van een duurzaamheidseffectbeoordeling

| 2.18.1 | Duurzaamheidseffectbeoordelingen (Sustainability Impact Assessments (SIA) in het Engels) zijn een belangrijk beleidsinstrument om de gevolgen van beleid en maatregelen te meten voor de duurzame ontwikkeling vanuit economisch, sociaal en ecologisch oogpunt. |
| --- | --- |

2.18.1

Duurzaamheidseffectbeoordelingen (Sustainability Impact Assessments (SIA) in het Engels) zijn een belangrijk beleidsinstrument om de gevolgen van beleid en maatregelen te meten voor de duurzame ontwikkeling vanuit economisch, sociaal en ecologisch oogpunt.

| 2.18.2 | De Commissie heeft dergelijke duurzaamheidseffectbeoordelingen vooral gebruikt bij onderhandelingen over handelsakkoorden (maar minder formeel bijv. ook bij de onderhandelingen ter goedkeuring van de REACH-verordening en de richtlijnen uit het EU- klimaat- en energiepakket). Het is een belangrijk instrument om het maatschappelijk middenveld te raadplegen en de standpunten en verwachtingen van de verschillende maatschappelijke actoren te inventariseren. |
| --- | --- |

2.18.2

De Commissie heeft dergelijke duurzaamheidseffectbeoordelingen vooral gebruikt bij onderhandelingen over handelsakkoorden (maar minder formeel bijv. ook bij de onderhandelingen ter goedkeuring van de REACH-verordening en de richtlijnen uit het EU- klimaat- en energiepakket). Het is een belangrijk instrument om het maatschappelijk middenveld te raadplegen en de standpunten en verwachtingen van de verschillende maatschappelijke actoren te inventariseren.

| 2.18.3 | Ten behoeve van de duurzaamheidseffectbeoordelingen is een hele serie indicatoren uitgewerkt door resp.:






  — | de Wereldbank en de VN-commissie voor duurzame ontwikkeling voor de ontwikkeling op economisch vlak, |
| --- | --- | --- |

2.18.3

Ten behoeve van de duurzaamheidseffectbeoordelingen is een hele serie indicatoren uitgewerkt door resp.:

—

de Wereldbank en de VN-commissie voor duurzame ontwikkeling voor de ontwikkeling op economisch vlak,

| — | de VN-commissie voor duurzame ontwikkeling en de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) voor de ontwikkeling op sociaal vlak, met o.m. aandacht voor „waardig werk”, en door |
| --- | --- |

—

de VN-commissie voor duurzame ontwikkeling en de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) voor de ontwikkeling op sociaal vlak, met o.m. aandacht voor „waardig werk”, en door

| — | het VN-milieuprogramma, het Europees milieuagentschap en de VN-commissie voor duurzame ontwikkeling voor de ontwikkeling op het vlak van het milieu. |
| --- | --- |

—

het VN-milieuprogramma, het Europees milieuagentschap en de VN-commissie voor duurzame ontwikkeling voor de ontwikkeling op het vlak van het milieu.

| 2.18.4 | De Commissie heeft in een Mededeling m.b.t. effectbeoordelingen (2) een compleet kader uitgewerkt voor het opstellen van impactanalyses voor de diverse beleidsterreinen waarop zij actief is, en dan vooral voor impactanalyses i.v.m. handelsakkoorden en de onderhandelingen die daaraan voorafgaan. Door DG Handel zijn duurzaamheidseffectbeoordelingen in maart 2006 in de methodologische handleiding opgenomen als officieel instrument voor de onderhandelingen en tenuitvoerlegging van handelsakkoorden tussen de Europese Unie en derde landen. |
| --- | --- |

2.18.4

De Commissie heeft in een Mededeling m.b.t. effectbeoordelingen (2) een compleet kader uitgewerkt voor het opstellen van impactanalyses voor de diverse beleidsterreinen waarop zij actief is, en dan vooral voor impactanalyses i.v.m. handelsakkoorden en de onderhandelingen die daaraan voorafgaan. Door DG Handel zijn duurzaamheidseffectbeoordelingen in maart 2006 in de methodologische handleiding opgenomen als officieel instrument voor de onderhandelingen en tenuitvoerlegging van handelsakkoorden tussen de Europese Unie en derde landen.

| 2.18.5 | Voor de raadpleging van belangrijke en representatieve actoren uit het maatschappelijk middenveld vormen duurzaamheidseffectbeoordelingen een geschikt instrument. |
| --- | --- |

2.18.5

Voor de raadpleging van belangrijke en representatieve actoren uit het maatschappelijk middenveld vormen duurzaamheidseffectbeoordelingen een geschikt instrument.

3.   Algemene opmerkingen

3.1   In 2009 heeft het Comité al geoordeeld dat de bestuurlijke regelingen voor de uitvoering van de strategie moeten worden vereenvoudigd. In hetzelfde verkennend advies, getiteld „Macroregionale samenwerking — Uitbreiding van de Oostzeestrategie naar andere macroregio's in Europa” (3), heeft het ook gepleit voor de oprichting van een Baltic Sea Civil Society Forum om het publieke debat en de voorlichting over de uitvoering van de strategie te bevorderen.

3.2   In een bestuurlijk proces op macroregionaal niveau is het essentieel dat er een goede projectvoorlichting plaatsvindt en onderzoek wordt gedaan naar de mogelijke gevolgen van de projecten voor de bevolking en de werkgelegenheid. Voor een correcte gang van zaken is het nodig dat zusterorganisaties als vak- en consumentenbonden en lokale vrijwilligersorganisaties uit de verschillende lidstaten bij het onderzoek worden betrokken en zich verenigen in grensoverschrijdende netwerken, om de standpunten van het maatschappelijk middenveld m.b.t. de sociaal-economische problemen in de Oostzeeregio te berde te brengen. De neerslag van dergelijke impactanalyses dient het belang van burgers en werknemers. Geanticipeerd moet worden op de ontwikkelingsbehoeften op opleidingsgebied, met name in het licht van de ontwikkelingen die zich naar verwachting in de nabije toekomst in de regio zullen voordoen als gevolg van de huidige situatie m.b.t. de natuurlijke hulpbronnen en de opwarming van het klimaat.

3.3   In par. 2.2.2 van de Mededeling komen de belanghebbende partijen ter sprake, maar ze worden niet nader omschreven. Alleen de deelname van wetenschappers wordt uitdrukkelijk vermeld. In deze paragraaf dient te worden gewezen op de belangrijke rol van het maatschappelijk middenveld bij de oprichting van de platforms voor belanghebbenden, m.n. de nuttige rol van de Europese sociale partners van het EESC en de Europese sectorale comités voor de sociale dialoog die met het BONUS-169-programma te maken hebben.

3.4   De nuttige rol van de Europese sociale partners dient te worden erkend in de bestuurlijke regelingen van het BONUS-169-programma.

3.5   Willen de sociale en maatschappelijke partners hun rol zo efficiënt mogelijk kunnen vervullen, dan zou het goed zijn als hun vertegenwoordigers vertrouwd worden gemaakt met de werkzaamheden van zulke raadplegingsfora en middelen beschikbaar worden gesteld voor scholing.

4.   Verdere opmerkingen

4.1   Het BONUS-169-programma wil het onderzoek naar mogelijkheden om de milieuvervuiling in de Oostzee tegen te gaan stimuleren en de internationale coördinatie van wetenschappers bevorderen.

4.2   Het onderzoeksprogramma heeft m.a.w. rechtstreeks implicaties voor:

| — | de economische en industriële structuur van de regio |
| --- | --- |

—

de economische en industriële structuur van de regio

| — | de ontwikkeling in de verschillende sectoren |
| --- | --- |

—

de ontwikkeling in de verschillende sectoren

| — | het soort banen en de vereiste kwalificaties, waardoor sommige werknemers op termijn van beroep zullen moeten veranderen of te maken zullen krijgen met ingrijpende veranderingen op het werk. |
| --- | --- |

—

het soort banen en de vereiste kwalificaties, waardoor sommige werknemers op termijn van beroep zullen moeten veranderen of te maken zullen krijgen met ingrijpende veranderingen op het werk.

4.3   Het Comité wil daarom enkele voorstellen doen om ervoor te zorgen dat:

| — | in het programma rekening wordt gehouden met de gevolgen op sociaal en professioneel vlak, de vraag naar nieuwe vaardigheden en het feit dat sommige vaardigheden die nu nog wel gevraagd zijn hierdoor overbodig zullen worden, en dat, indien mogelijk, geanticipeerd wordt op de te verwachten effecten (prognoses en omscholingsmaatregelen voor bepaalde beroepsgroepen), en |
| --- | --- |

—

in het programma rekening wordt gehouden met de gevolgen op sociaal en professioneel vlak, de vraag naar nieuwe vaardigheden en het feit dat sommige vaardigheden die nu nog wel gevraagd zijn hierdoor overbodig zullen worden, en dat, indien mogelijk, geanticipeerd wordt op de te verwachten effecten (prognoses en omscholingsmaatregelen voor bepaalde beroepsgroepen), en

| — | dat in overleg met de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld maatregelen worden uitgewerkt om de positieve effecten te versterken en de negatieve af te zwakken. |
| --- | --- |

—

dat in overleg met de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld maatregelen worden uitgewerkt om de positieve effecten te versterken en de negatieve af te zwakken.

4.4   Om deze tweeledige doelstellling te verwezenlijken, stelt het Comité voor om:

| a. | vertegenwoordigers van sociaaleconomische belangengroepen als volwaardig partner bij het programma te betrekken, en om |
| --- | --- |

a.

vertegenwoordigers van sociaaleconomische belangengroepen als volwaardig partner bij het programma te betrekken, en om

| b. | een impactanalyse uit te voeren, niet geïnspireerd op het model van de interne impactanalyses van de Commissie, maar op dat van de duurzaamheidseffectbeoordelingen (met enkele verbeteringen). |
| --- | --- |

b.

een impactanalyse uit te voeren, niet geïnspireerd op het model van de interne impactanalyses van de Commissie, maar op dat van de duurzaamheidseffectbeoordelingen (met enkele verbeteringen).

4.4.1   Om vertegenwoordigers van sociaaleconomische belangengroepen als volwaardig partner bij het programma te betrekken (a)

| — | moeten de Europese en nationale sociale partners van de hierboven genoemde „deelnemende landen” de mogelijkheid krijgen om deel te nemen aan het forum voor sectoraal onderzoek, en |
| --- | --- |

—

moeten de Europese en nationale sociale partners van de hierboven genoemde „deelnemende landen” de mogelijkheid krijgen om deel te nemen aan het forum voor sectoraal onderzoek, en

| — | moeten de „raadplegingsmechanismen” van het platform voor belanghebbenden nader worden omschreven: een internetsite met informatie die van tijd tot tijd wordt bijgewerkt volstaat niet:






  — | Als iedereen zijn mening gaat verkondigen, ontstaat er een kakofonie van stemmen. Belangrijk is dat „de stem van de samenleving” gestructureerd wordt. |
| --- | --- | --- |

—

moeten de „raadplegingsmechanismen” van het platform voor belanghebbenden nader worden omschreven: een internetsite met informatie die van tijd tot tijd wordt bijgewerkt volstaat niet:

—

Als iedereen zijn mening gaat verkondigen, ontstaat er een kakofonie van stemmen. Belangrijk is dat „de stem van de samenleving” gestructureerd wordt.

| — | Een eerste optie is dat de sociaaleconomische organisaties in hun midden een werkgroep samenstellen om in onderling overleg tot gezamenlijke standpunten te komen ter aanvulling van de meningen in wetenschappelijke kringen. |
| --- | --- |

—

Een eerste optie is dat de sociaaleconomische organisaties in hun midden een werkgroep samenstellen om in onderling overleg tot gezamenlijke standpunten te komen ter aanvulling van de meningen in wetenschappelijke kringen.

| — | Men zou ook nog verder kunnen gaan en kunnen voorstellen dat de werkgroep als referentie wordt gebruikt bij de op te stellen impactanalyse (deelname aan de stuurgroep van de studie) en advies uitbrengt aan de Commissie. De impactanalyse moet daarnaast onder de aandacht van het publiek worden gebracht met verslagen in de deelnemende landen. |
| --- | --- |

—

Men zou ook nog verder kunnen gaan en kunnen voorstellen dat de werkgroep als referentie wordt gebruikt bij de op te stellen impactanalyse (deelname aan de stuurgroep van de studie) en advies uitbrengt aan de Commissie. De impactanalyse moet daarnaast onder de aandacht van het publiek worden gebracht met verslagen in de deelnemende landen.

4.4.2   Om een impactanalyse uit te voeren, niet geïnspireerd op het model van de interne impactanalyses van de Commissie, maar op dat van de duurzaamheidseffectbeoordelingen (b)

| — | moet worden voorgesteld om een impactanalyse op te stellen waarin de gevolgen vanuit het oogpunt van de duurzame ontwikkeling worden onderzocht, met aandacht voor de sociale, economische en milieudimensie |
| --- | --- |

—

moet worden voorgesteld om een impactanalyse op te stellen waarin de gevolgen vanuit het oogpunt van de duurzame ontwikkeling worden onderzocht, met aandacht voor de sociale, economische en milieudimensie

| — | moet rekening worden gehouden met een aantal specifieke aandachtspunten m.b.t. de economische en industriële transformatieprocessen en de veranderingen in de werkgelegenheid. Gedacht moet worden aan:






  — | het in kaart brengen van de beroepen in de Oostzeeregio |
| --- | --- | --- |

—

moet rekening worden gehouden met een aantal specifieke aandachtspunten m.b.t. de economische en industriële transformatieprocessen en de veranderingen in de werkgelegenheid. Gedacht moet worden aan:

—

het in kaart brengen van de beroepen in de Oostzeeregio

| — | inventarisatie van de „bedreigde beroepen” (banen die dreigen te verdwijnen) en de beroepen met een sterk ontwikkelingspotentieel op basis van de verschillende onderzoeksagenda's |
| --- | --- |

—

inventarisatie van de „bedreigde beroepen” (banen die dreigen te verdwijnen) en de beroepen met een sterk ontwikkelingspotentieel op basis van de verschillende onderzoeksagenda's

| — | inventarisatie van de capaciteit in het licht van de ontwikkelingen op het gebied van de gevraagde vaardigheden: kennisniveau, vermogen om zich nieuwe inzichten en nieuwe technieken eigen te maken, lokale opleidings- en stagemogelijkheden |
| --- | --- |

—

inventarisatie van de capaciteit in het licht van de ontwikkelingen op het gebied van de gevraagde vaardigheden: kennisniveau, vermogen om zich nieuwe inzichten en nieuwe technieken eigen te maken, lokale opleidings- en stagemogelijkheden

| — | het in aanmerking nemen van banen in geherstructureerde en toekomstgerichte industrieën. |
| --- | --- |

—

het in aanmerking nemen van banen in geherstructureerde en toekomstgerichte industrieën.

| — | Dit zijn stuk voor stuk punten die niet mogen ontbreken in een bestuurlijke anticiperende benadering van banen en vaardigheden (GPEC) (4) op lokaal en regionaal niveau. De uitwerking hiervan mag niet alleen aan wetenschappers worden overgelaten. |
| --- | --- |

—

Dit zijn stuk voor stuk punten die niet mogen ontbreken in een bestuurlijke anticiperende benadering van banen en vaardigheden (GPEC) (4) op lokaal en regionaal niveau. De uitwerking hiervan mag niet alleen aan wetenschappers worden overgelaten.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  COM(2009) 610 final, par. 1.4.

1

(2)  COM(2002) 276 final.

2

(3)  PB C 318 van 23.12.2009, blz. 6.

3

(4)  Met zo'n bestuurlijke anticiperende benadering van banen en vaardigheden (GPEC – gestion prévisionnelle des emplois et des compétences) kan beter worden geanticipeerd op het aanpassen van vaardigheden aan werk, krijgt men meer greep op de gevolgen van technologische en economische veranderingen, kunnen concurrentiefactoren, onderwijs- en opleidingsstelsel en de ontwikkeling van vaardigheden van werknemers beter worden gecoördineerd, wordt carrièreplanning gemakkelijker, kunnen risico's en kosten a.g.v. onevenwichtige ontwikkelingen worden gereduceerd en kunnen de noodzakelijke aanpassingsmaatregelen gerichter worden gekozen en beter worden gepland (bron: www.fr.wikipedia.org).

4

gestion prévisionnelle des emplois et des compétences

---

| 19.1.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 18/114 |
| --- | --- | --- | --- |

19.1.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 18/114

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende financiële bijdragen van de Europese Unie aan het Internationaal Fonds voor Ierland (2007-2010)”

(COM(2010) 12 — 2010/0004 (COD))

2011/C 18/21

Algemeen rapporteur: de heer SMYTH

De Raad en het Europees Parlement hebben resp. op 19 en 18 februari 2010 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het VWEU te raadplegen over het

Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende financiële bijdragen van de Europese Unie aan het Internationaal Fonds voor Ierland (2007-2010)

COM(2010) 12 final – 2010/0004 (COD).

Het bureau van het Comité heeft op 16 februari 2010 besloten de afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang, met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het EESC tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) de heer Smyth aangewezen als algemeen rapporteur en het onderhavige advies met 103 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 3 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies

1.1   Het Comité stelt vast dat het voorstel van de Commissie voor een verordening waarin de financiële bijdragen van de Europese Unie aan het Internationaal Fonds voor Ierland (2007-2010) worden geregeld, nu is gebaseerd op de artikelen 175 en 352, lid 1, van het VWEU, en zodoende strookt met de uitspraak van het Europees Hof van Justitie van 3 september 2009 in zaak C-166/07.

1.2   Het Comité kan zich vinden in dit voorstel.

2.   Motivering en aanbevelingen

2.1   Het Internationaal Fonds voor Ierland (hierna het IFI) is in 1986 opgericht door de regering van het VK en de Ierse regering teneinde de economische en sociale vooruitgang te bevorderen en de verzoening tussen nationalisten en unionisten in heel Ierland aan te moedigen. Inmiddels heeft de EU, samen met de VS, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, 849 miljoen euro in dit fonds gestoken, waarmee in ruim twintig jaar tijd meer dan 5 700 projecten in Noord-Ierland en de Ierse grensregio's zijn opgezet.

2.2   In zijn initiatiefadvies over De rol van de Europese Unie bij het vredesproces in Noord-Ierland
   (1) beklemtoonde het EESC al het belang van het IFI; het hoopt dan ook dat de rechtsgrondslag voor de financiële bijdragen van de EU aan het IFI voor de periode 2007-2010 zo snel mogelijk wordt aangepast in het licht van de uitspraak van het Hof van Justitie in zaak C-166/07.

Brussel, 29 april 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 100 van 30.4.2009, blz. 100, par. 6.4.8

1

---