# Publicatieblad C 339/2010

| | ISSN 1725-2474
  doi:10.3000/17252474.C_2010.339.dut |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 339 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 53e jaargang14 december 2010 |

ISSN 1725-2474

doi:10.3000/17252474.C_2010.339.dut

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 339

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

53e jaargang14 december 2010

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 459e plenaire zitting op 20 en 21 januari 2010 |
| 2010/C 339/01 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Kinderopvang en voorschools onderwijs (initiatiefadvies) | 1 |
| 2010/C 339/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Duurzame ontwikkeling van kustgebieden (initiatiefadvies) | 7 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

459e plenaire zitting op 20 en 21 januari 2010

2010/C 339/01

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Kinderopvang en voorschools onderwijs (initiatiefadvies)

1

2010/C 339/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Duurzame ontwikkeling van kustgebieden (initiatiefadvies)

7

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 459e plenaire zitting op 20 en 21 januari 2010 |
| 2010/C 339/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van slots op communautaire luchthavens(COM(2009) 634 definitief — 2009/0176 (COD)) | 13 |
| 2010/C 339/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees programma voor aardobservatie (GMES) en zijn initiële operationele diensten (2011-2013)(COM(2009) 223 definitief — 2009/0070 (COD)) | 14 |
| 2010/C 339/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake een geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten en vragen van consumenten(COM(2009) 346 definitief) | 20 |
| 2010/C 339/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn tot wijziging van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG wat betreft de kapitaalvereisten voor de handelsportefeuille en voor hersecuritisaties, alsook het bedrijfseconomisch toezicht op het beloningsbeleid(COM(2009) 362 definitief — 2009/0099(COD)) | 24 |
| 2010/C 339/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake de strategie van de Europese Unie voor het Oostzeegebied(COM(2009) 248 definitief) | 29 |
| 2010/C 339/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautair macroprudentieel toezicht op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s(COM(2009) 499 definitief — 2009/0140 (COD)) over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Bankautoriteit(COM(2009) 501 definitief — 2009/0142 (COD)) over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen(COM(2009) 502 definitief — 2009/0143 (COD)) en over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor effecten en markten(COM(2009) 503 definitief — 2009/0144 (COD)) | 34 |
| 2010/C 339/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG wat betreft een facultatieve en tijdelijke toepassing van de verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten(COM(2009) 511 definitief — 2009/0139 (CNS)) | 41 |
| 2010/C 339/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over het kwaliteitsbeleid ten aanzien van landbouwproducten(COM(2009) 234 definitief | 45 |
| 2010/C 339/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening en houdende intrekking van Richtlijn 2004/67/EG(COM(2009) 363 definitief — 2009/0108 (COD)) | 49 |
| 2010/C 339/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Bijdragen aan een duurzame ontwikkeling: de rol van Fair Trade en niet-gouvernementele handelsgerelateerde programma's om duurzaamheid te waarborgen(COM(2009) 215 definitief) | 53 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

459e plenaire zitting op 20 en 21 januari 2010

2010/C 339/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van slots op communautaire luchthavens(COM(2009) 634 definitief — 2009/0176 (COD))

(COM(2009) 634 definitief — 2009/0176 (COD))

13

2010/C 339/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees programma voor aardobservatie (GMES) en zijn initiële operationele diensten (2011-2013)(COM(2009) 223 definitief — 2009/0070 (COD))

(COM(2009) 223 definitief — 2009/0070 (COD))

14

2010/C 339/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake een geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten en vragen van consumenten(COM(2009) 346 definitief)

(COM(2009) 346 definitief)

20

2010/C 339/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn tot wijziging van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG wat betreft de kapitaalvereisten voor de handelsportefeuille en voor hersecuritisaties, alsook het bedrijfseconomisch toezicht op het beloningsbeleid(COM(2009) 362 definitief — 2009/0099(COD))

(COM(2009) 362 definitief — 2009/0099(COD))

24

2010/C 339/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake de strategie van de Europese Unie voor het Oostzeegebied(COM(2009) 248 definitief)

(COM(2009) 248 definitief)

29

2010/C 339/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautair macroprudentieel toezicht op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s(COM(2009) 499 definitief — 2009/0140 (COD)) over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Bankautoriteit(COM(2009) 501 definitief — 2009/0142 (COD)) over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen(COM(2009) 502 definitief — 2009/0143 (COD)) en over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor effecten en markten(COM(2009) 503 definitief — 2009/0144 (COD))

(COM(2009) 499 definitief — 2009/0140 (COD))

(COM(2009) 501 definitief — 2009/0142 (COD))

(COM(2009) 502 definitief — 2009/0143 (COD))

(COM(2009) 503 definitief — 2009/0144 (COD))

34

2010/C 339/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG wat betreft een facultatieve en tijdelijke toepassing van de verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten(COM(2009) 511 definitief — 2009/0139 (CNS))

(COM(2009) 511 definitief — 2009/0139 (CNS))

41

2010/C 339/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over het kwaliteitsbeleid ten aanzien van landbouwproducten(COM(2009) 234 definitief

(COM(2009) 234 definitief

45

2010/C 339/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening en houdende intrekking van Richtlijn 2004/67/EG(COM(2009) 363 definitief — 2009/0108 (COD))

(COM(2009) 363 definitief — 2009/0108 (COD))

49

2010/C 339/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Bijdragen aan een duurzame ontwikkeling: de rol van Fair Trade en niet-gouvernementele handelsgerelateerde programma's om duurzaamheid te waarborgen(COM(2009) 215 definitief)

(COM(2009) 215 definitief)

53

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

459e plenaire zitting op 20 en 21 januari 2010

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/1 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/1

---

459e PLENAIRE ZITTING OP 20 EN 21 JANUARI 2010

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Kinderopvang en voorschools onderwijs”

(initiatiefadvies)

(2010/C 339/01)

Rapporteur: mevrouw HERCZOG

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 14 juli 2009 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

Kinderopvang en voorschools onderwijs.

De gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 december goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari) onderstaand advies uitgebracht, dat met 194 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

Inleiding

De lidstaten moeten er zelf voor zorgen dat alle kinderen in hun land onderwijs krijgen en gebruik kunnen maken van opvang. Er bestaan verschillende vormen van onderwijs en opvang en de benamingen, inhoud en doelstellingen zijn gedurende de laatste vijftien jaar gewijzigd. Ook de definities en terminologie m.b.t. tot kinderopvang zijn veranderd. Kinderopvang en onderwijs houden niet alleen in dat een veilige omgeving wordt geboden, maar ook dat kinderen op emotioneel, fysiek, sociaal en cognitief vlak alle nodige steun krijgen om zich te ontwikkelen en hun talenten te ontplooien. Met kinderopvang en voorschools onderwijs verwijzen we naar een hele waaier van diensten voor de allerkleinsten, van pasgeborenen tot kleuters. Met naschoolse opvang bedoelen we de opvang van schoolgaande kinderen buiten de schooluren, d.w.z. na school, tijdens het weekeinde en tijdens schoolvakanties.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het Comité steunt de inspanningen van de Commissie en de lidstaten om de regelingen voor degelijke, betaalbare en toegankelijke zorg voor kinderen, inclusief voorschools onderwijs en opvang, uit te breiden en te verbeteren. Toch is er nog een lange weg af te leggen voor echt alle kinderen van deze diensten gebruik zullen kunnen maken.

1.2   Het is belangrijk uit te gaan van een holistische, alomvattende benadering van kinderopvang, zodat verbanden bloot komen te liggen en aandacht wordt besteed aan menselijke, sociale en economische ontwikkeling. De lidstaten moeten individuen en gezinnen de kans geven zelf een besluit te nemen en te kiezen voor de kinderopvang van hun voorkeur, waarvan zij gebruik moeten kunnen maken zolang zij dat zelf willen. Beleidsmakers zouden in dit verband rekening moeten houden met alle verschillende behoeften, strijdige waarden en belangen. Het gaat daarbij om de volgende punten:

| — | het belang van het kind (1); |
| --- | --- |

—

het belang van het kind (1);

| — | steun en begeleiding voor ouders, inspraak; |
| --- | --- |

—

steun en begeleiding voor ouders, inspraak;

| — | demografische kwesties (waaronder het lage geboortecijfer en het snel toenemende aantal gepensioneerden); |
| --- | --- |

—

demografische kwesties (waaronder het lage geboortecijfer en het snel toenemende aantal gepensioneerden);

| — | arbeidsmarktbehoeften: |
| --- | --- |

—

arbeidsmarktbehoeften:

| — | onderwijs en levenslang leren; |
| --- | --- |

—

onderwijs en levenslang leren;

| — | gelijke kansen voor mannen en vrouwen; |
| --- | --- |

—

gelijke kansen voor mannen en vrouwen;

| — | verschillen in geografische spreiding (steden, platteland, afgelegen gebieden); |
| --- | --- |

—

verschillen in geografische spreiding (steden, platteland, afgelegen gebieden);

| — | combineren van werk en gezins- en privéleven; |
| --- | --- |

—

combineren van werk en gezins- en privéleven;

| — | regelingen voor kinderopvang en voorschools onderwijs die toegankelijk, betaalbaar en degelijk zijn; |
| --- | --- |

—

regelingen voor kinderopvang en voorschools onderwijs die toegankelijk, betaalbaar en degelijk zijn;

| — | actief burgerschap; |
| --- | --- |

—

actief burgerschap;

| — | solidariteit tussen generaties; |
| --- | --- |

—

solidariteit tussen generaties;

| — | bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. |
| --- | --- |

—

bestrijding van armoede en sociale uitsluiting.

1.3   Het Comité is zich ervan bewust dat elk land zijn eigen gezinsbeleid heeft, en dus ook kinderopvang op zijn eigen manier aanpakt. In de Barcelonadoelstellingen en andere relevante EU-documenten echter worden min of meer universele doelstellingen vastgelegd (2).

1.4   Er moet extra aandacht uitgaan naar m.n. de meest kwetsbare kinderen met bijzondere behoeften, zoals gehandicapte kinderen, migrantenkinderen, kinderen uit etnische minderheden, kansarme kinderen en kinderen die zonder hun ouders leven. Kinderopvang is van groot belang om deze groepen i.h.b. klaar te stomen voor school en hun kansen op goede schoolprestaties te verhogen. Ook wil het Comité een lans breken voor extra steun voor de ouders van deze groepen kinderen.

1.5   Het Comité kan zich vinden in de Sociale Agenda en andere relevante beleidsdocumenten, waarin degelijke kinderopvang wordt omschreven als een kans om de kwaliteit van het bestaan te verbeteren en om alle leden van het gezin te helpen werk, gezins- en privéleven beter op elkaar af te stemmen. Ook kan kinderopvang de arbeidsparticipatie van vrouwen vergroten en het gezinsinkomen doen stijgen.

1.6   Het is positief dat er verschillende vormen van opvang en dienstverlening voor kinderen uit verschillende leeftijdsgroepen beschikbaar zijn. We hebben het dan niet alleen over opvang van kinderen die de leerplichtige leeftijd nog niet bereikt hebben, maar ook over naschoolse opvang, vrije tijd en informele educatieve activiteiten. Alle kinderen moeten gebruik kunnen maken van toegankelijke, betaalbare en degelijke diensten.

1.7   Kinderopvang is een snel groeiende sector. Wel is er nog heel wat werk aan de winkel op het vlak van genderevenwicht en de kwalificaties, het prestige en de lonen van het personeel in de kinderopvang, en dan m.n. de informele sector; ook belangrijk is dat die kwalificaties worden erkend. Er moet worden gestreefd naar verdere diversificatie van de dienstverlening, in overeenstemming met de verschillende behoeften. Bedoeling is dat onderwijs en opvang toegankelijk zijn voor alle kinderen. Daarbij moet echter steeds worden uitgegaan van een flexibele, duurzame en doordachte aanpak, zodat een brede waaier van diensten kan worden aangeboden en wordt tegemoetgekomen aan de behoeften en rechten van verschillende groepen kinderen.

1.8   Er moet beter worden ingespeeld op de behoeften van gezinnen en kinderen in kansarme, afgelegen gebieden en regio's, en hun problemen moeten worden bekeken vanuit verschillende invalshoeken; ook betrokkenheid van de hele gemeenschap en overheidssteun zijn daarbij noodzakelijk. Door verschillende vormen van dienstverlening aan te bieden – geïntegreerd, op thuisbasis, begeleiding van ouders, enz. – kan rekening worden gehouden met de verschillende behoeften van kinderen en hun gezinnen.

1.9   Het Comité dringt ten zeerste aan op erkenning van de verantwoordelijkheid van de lidstaten en is ingenomen met de toenemende betrokkenheid van de sociale partners bij het streven naar universele en flexibele regelingen voor onderwijs en opvang voor alle kinderen. Ook het feit dat zij zich op alle mogelijk manieren inspannen om bij te dragen tot de toegankelijkheid en het succes van deze diensten is lovenswaardig. Werkgevers kunnen zelf kinderopvang regelen of financiële steun verlenen, vakbonden en maatschappelijke organisaties kunnen helpen het belang van kinderopvang duidelijk te maken en bijdragen aan de evaluatie van de bestaande regelingen. De lidstaten kunnen fiscale stimulansen geven aan werkgevers die voorschools onderwijs en opvang aanbieden.

1.10   In aansluiting op de gemeenschappelijke beginselen van flexizekerheid en de levenscyclusbenadering vindt het Comité dat het voorstel moet worden gezien in het kader van de problemen omtrent de onderwijs- en opvangbehoeften van kinderen onder de drie jaar en kinderen die de schoolgaande leeftijd hebben bereikt. Flexibele werktijden voor ouders die worden ingevoerd na overleg tussen alle partners, hebben in dit verband hun nut bewezen.

1.11   Voor de sociale partners is een belangrijke rol weggelegd bij de uitvoering van de nationale beleidsmaatregelen op het vlak van voorschools onderwijs en opvang; ook moeten zij erop toezien dat een en ander vanuit een breed perspectief wordt bekeken.

2.   Achtergrond

2.1   Uit de Aanbeveling van de Raad betreffende kinderopvang (92/241/EEG), waarin wordt gepleit voor het afbakenen van criteria inzake de kwaliteit van kinderopvang, blijkt dat ook in 1992 al groot belang werd gehecht aan kinderopvang. Inhoudelijk en qua doelstellingen is er inmiddels echter heel wat veranderd. Het Netwerk Kinderopvang van de Commissie hield zich in 1996 nog voornamelijk bezig met kwaliteitsdoelstellingen van de dienstverlening aan jonge kinderen, niet met het aantal kinderen dat toegang had tot voorschools onderwijs en opvang.

2.2   Het aantal kinderen onder de leerplichtige leeftijd in de EU25 (3) is op 30 miljoen geschat. Van deze groep maakte minder dan 25 % van de kinderen onder de drie gebruik van een officiële opvangregeling, tegen meer dan 80 % van de kinderen in de leeftijd van drie jaar tot de leerplichtige leeftijd. Wel bleek dat er aanzienlijke verschillen waren tussen de lidstaten, die te maken hadden met hun nationale beleid, hun regelingen voor zwangerschaps- en ouderschapsverlof en hun tradities en waarden. Ook de verschillende manieren waarop de kinderen werden opgevangen, de kwaliteit van de voorzieningen en de tijd die de kinderen in de opvang doorbrachten, liepen enorm uiteen.

2.3   Voorschools onderwijs en kinderopvang staan in sommige lidstaten nog in de kinderschoenen, terwijl andere landen over uitgebreide voorzieningen beschikken. Het gaat hier om een van de snelst groeiende zorgmarkten in Europa. Deze evolutie is gedeeltelijk te danken aan de Barcelonadoelstellingen, maar de inspanningen moeten nog worden opgevoerd, zodat alle kinderen het soort opvang kunnen krijgen dat het best aansluit bij de achtergrond en behoeften van hun gezin.

2.4   Degelijke kinderopvang is cruciaal voor gendergelijkheid en meer arbeidsparticipatie van vrouwen. Die stelling is door Raad en Commissie onderstreept en is opgenomen in de Barcelonadoelstellingen van 2002. Ook in de Lissabonstrategie is dit standpunt verwoord, zowel in 2000 als in 2008. In haar verslag over de „Realisatie van de doelstellingen van Barcelona wat de opvangfaciliteiten voor kinderen onder de leerplichtige leeftijd betreft” maakt de Commissie de balans op en bekijkt zij welke stappen verder noodzakelijk zijn. „De lidstaten moeten hindernissen voor de deelneming van vrouwen aan de arbeidsmarkt uit de weg ruimen en ernaar streven, rekening houdend met de vraag naar kinderopvangfaciliteiten en met inachtneming van hun nationale regelingen ter zake, voor 2010 te voorzien in kinderopvang voor ten minste 90 % van de kinderen tussen 3 jaar en de leerplichtige leeftijd en voor ten minste 33 % van de kinderen onder 3 jaar” (4). Een aantal landen moet zich sterker inzetten om een en ander in praktijk te brengen.

2.5   In haar mededeling over demografische veranderingen vermeldt de Commissie de oorzaken van de vergrijzing in Europa, nl. lage geboortecijfers die leiden tot afname van de arbeidskrachten en toenemende druk op de overheidsuitgaven (5). In maart 2006 heeft de Europese Raad onderstreept dat een betere balans tussen werk en privéleven noodzakelijk is voor het bereiken van economische groei, welvaart en concurrentievermogen, en is het Europees pact voor gendergelijkheid goedgekeurd (6). In haar tweede mededeling over meer solidariteit tussen de generaties kaart de Commissie de demografische en maatschappelijke veranderingen aan en wijst zij op mogelijke struikelblokken voor de financiering en levering van bepaalde goederen en diensten, waaronder kinderopvang (7).

2.6   De door de Commissie geraadpleegde vertegenwoordigers van de burgers en het maatschappelijk middenveld hebben hun bezorgdheid geuit over het feit dat het krijgen van kinderen een veel grotere impact heeft op de werkgelegenheidskansen van vrouwen dan op die van mannen. Van de vrouwen met afhankelijke kinderen werkt slechts 65 % vergeleken bij 91,7 % van de mannen. Vrouwen moeten opboksen tegen de consequenties van stereotiepe opvattingen over hun huiselijke plichten en hun geschiktheid om te werken (8). Dat kan ertoe leiden dat minder vrouwen na het krijgen van een kind naar de arbeidsmarkt terugkeren.

2.7   Het aanpakken van armoede onder kinderen in Europa (9) en het streven om het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind (10) in de hele EU te doen toepassen, moeten bovenaan de agenda staan. Zo wijst de Commissie er in haar mededeling ook op dat ouders die in armoede leven en onder sociale uitsluiting lijden de slaagkansen van kinderen drastisch omlaag halen. Het is dan ook van vitaal belang de armoedecyclus te doorbreken (11).

2.8   De Commissie heeft een internationale groep opgezet, het Netwerk Kinderopvang, die zich tussen 1986 en 1996 heeft beziggehouden met drie specifieke thema's, te weten diensten voor kinderen, ouderschapsverlof en zorgende mannen. De 40 door het netwerk afgebakende kwaliteitsdoelstellingen kunnen fungeren als uitgangspunt voor toekomstige beleidsmaatregelen ter zake. De EU heeft zich er hiermee toe verbonden zich in te zetten voor kinderopvang en de desbetreffende doelstellingen.

2.9   Er bestaan tal van studies, beleidsdocumenten en analyses over de behoeften van kinderen en gezinnen, de beschikbare voorzieningen en de toekomstverwachtingen in dat verband (12). Voorschools onderwijs en opvang zijn al vanuit verschillende invalshoeken besproken en onder de loep genomen. Denken we maar aan de documenten die de Commissie en haar agentschappen de laatste jaren hebben gepubliceerd. Zo is de problematiek o.m. bekeken vanuit de optiek van de rechten van kinderen (13), onderwijs (14), en de huidige en toekomstige situatie van kinderopvang in de EU (15). Ook heeft een symposium plaatsgevonden over de behoeften aan betere kinderopvang (16), wordt in het kader van het sociaal beleid aandacht besteed aan de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting, die m.n. de meest kwetsbare kinderen treffen, en zijn er tal van onderzoeks- en projectevaluaties (17).

3.   Algemene opmerkingen

3.1   De Commissie heeft in haar mededeling van 2006 (18) kenbaar gemaakt dat de rechten van het kind bij de EU voorop staan en dat de lidstaten het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind en de optionele protocollen alsmede de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling moeten respecteren. In maart 2006 heeft de Europese Raad de lidstaten opgeroepen „de nodige maatregelen te treffen om het aantal kinderen dat in armoede leeft snel aanzienlijk te verminderen, waarbij alle kinderen ongeacht hun sociale achtergrond gelijke kansen worden geboden” (19). In de context van onderhavig advies betekent dit dus dat alle kinderen voorschools onderwijs moeten krijgen en gebruik moeten kunnen maken van (buitenschoolse) opvang. Deze voorzieningen moeten aansluiten op hun ontwikkelingsbehoeften en gezinsomstandigheden. Ook moeten kinderen ten minste tot de leeftijd van 14 jaar toegang hebben tot toegankelijke, flexibele en betaalbare onderwijs- en opvangvoorzieningen van hoge kwaliteit.

3.2   Meer mogelijkheden op het vlak van kinderopvang betekenen dat ouders gemakkelijker werk, gezins- en privéleven op elkaar kunnen afstemmen. Dit geldt i.h.b. voor vrouwen, die bij gebrek aan goede kinderopvang al snel geneigd zijn hun werk op te geven of moeilijk een passende baan en praktische werktijden kunnen vinden, wat tot resultaat heeft dat zij zich niet ten volle kunnen ontplooien en hun gezin niet tegen armoede kunnen beschermen. Aangezien mensen minder kinderen krijgen omdat zij er niet in slagen werk en privéleven met elkaar te verenigen, houdt deze problematiek ook nauw verband met de demografische uitdagingen.

3.3   Europa beschikt over uitgebreide wetgeving die discriminatie op grond van geslacht verbiedt. Toch is het zo dat vrouwen vaak minder gaan werken of langer verlof nemen om voor hun kinderen te zorgen, wat tot gevolg heeft dat zij minder gaan verdienen en een lager pensioen krijgen, en ondanks hun baan toch in armoede vervallen; dit probleem komt m.n. vaak voor bij eenoudergezinnen of kroostrijke gezinnen. Hoewel de keuze om minder te gaan werken persoonlijk is, kan zij wel mede zijn ingegeven door een gebrek aan degelijke kinderopvang.

3.4   Ouders moeten kunnen kiezen wanneer zij hun ouderschapsverlof opnemen en moeten dat verlof eventueel kunnen combineren met kinderopvang. Daarbij moet echter steeds rekening worden gehouden met het nationale beleid, prioriteiten, de behoeften van het bedrijfsleven, sociale druk en de behoeften van het kind; veranderingen moeten concreet genoeg zijn om tot specifieke maatregelen te kunnen leiden.

3.5   Over de hele EU zijn er meer dan 6 miljoen vrouwen in de leeftijdsgroep van 25 tot 49 jaar die verklaren dat zij vanwege hun verantwoordelijkheden tegenover hun gezin gedwongen zijn thuis te blijven of parttime te werken. Meer dan een kwart van deze groep wijt deze situatie aan het gebrek aan (betaalbare) kinderopvang (20).

3.6   Toegang tot betaalbare en goede voorzieningen voor voorschools onderwijs en (buitenschoolse) opvang is cruciaal om kinderen de mogelijkheid te bieden hun tijd door te brengen in een gunstige omgeving die is aangepast aan hun ontwikkelingsbehoeften, maar ook om m.n. vrouwen de kans te geven te werken. Kinderopvang van goede kwaliteit is van invloed op de kwaliteit van het gezinsleven en op het leven en de toekomst van kinderen, ouders, gezinnen en gemeenschappen.

3.7   Kinderopvang kan een stap zijn op weg naar de verwezenlijking van de Lissabonstrategie, de doelstellingen die in Barcelona en later werden vastgelegd en de doelstellingen inzake de demografische situatie, solidariteit tussen de generaties en een betere balans tussen werk en privéleven. Er moet opworden toegezien dat hierbij steeds het belang van het kind voor ogen wordt gehouden.

3.8   De snel groeiende sector van diensten voor kinderen creëert steeds meer banen voor vrouwen én mannen (21); dit heeft ermee te maken dat de vereisten inzake onderwijs en opleiding strenger worden, het prestige van de banen in kwestie groter wordt en de lonen omhoog gaan.

3.9   Tal van lidstaten hebben maatregelen genomen om werk, gezin en privéleven beter op elkaar af te stemmen. Deze weerspiegelen de verschillen tussen de behoeften van de nationale arbeidsmarkten en de in Europa vertegenwoordigde tradities en culturen. Het aanbieden van gediversifieerde en flexibele vormen van kinderopvang maakt samen met een ruime waaier aan andere regelingen op dit gebied deel uit van een bredere aanpak. Daartoe behoren ook programma's voor sociale integratie, flexibele werktijden, ouderschapsverlof en andere vormen van bijzonder verlof; al deze maatregelen zijn stuk voor stuk bedoeld om werk, gezin en privéleven beter op elkaar af te stemmen en de rechten van kinderen te doen naleven, en zullen uiteindelijk ook de sociale en economische ontwikkeling van de EU-landen ten goede komen.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1   Kinderopvang in de EU is een snel groeiende en veranderende sector waar een aantal minimumnormen gelden. De behoeften van kinderen moeten worden bekeken in het licht van het belang van de eerste levensjaren en voorzieningen voor kinderen moeten worden beschouwd als een investering om kinderen voor te bereiden op school en hun slaagkansen in het onderwijs, in hun jonge jaren en in hun latere volwassen leven te vergroten. Dat is een relatief nieuwe visie, die het belang van het kind vooraan plaatst maar ook de belangen van de gemeenschap en de maatschappij niet vergeet (22).

4.2   Het leeuwendeel van de overheidsuitgaven voor kinderopvang ging tot voor kort vaak naar de groep tussen drie jaar en de leerplichtige leeftijd, zodat deze kinderen werden klaargestoomd voor school. Toch is het belangrijk dat ook rechtstreeks wordt geïnvesteerd in jongere kinderen én in schoolgaande kinderen tot de leeftijd van veertien jaar. Daarbij denken we niet alleen aan betere dagopvang voor kinderen van werkende ouders, maar ook aan de organisatie van buitenschoolse opvang en educatieve en spelactiviteiten voor alle kinderen. De ervaring leert dat dergelijke initiatieven kinderen terdege voorbereiden op hun latere leven als volwassene, maar dat zij daaraan ook op een veilige manier veel plezier beleven.

4.3   Socialisatie en de ontwikkeling van een waardensysteem zijn essentiële onderdelen van de opvoeding, die het kind worden bijgebracht in het gezin maar ook tijdens voorschools onderwijs en in de opvang. Voorts leveren ook niet-gouvernementele kinder- en jeugdorganisaties en jeugdcentra een bijdrage aan de opvoeding; zij organiseren activiteiten waardoor kinderen sterker in hun schoenen komen te staan en spelen een rol in levenslang leren. 70 % van al onze kennis en vaardigheden verwerven we via informele onderwijskanalen. Al die verschillende vormen van onderwijs verdienen dan ook de nodige steun en erkenning.

4.4   In bijzondere gevallen – gehandicapte kinderen, migrantenkinderen, ouders die problemen hebben met hun mentale gezondheid, enz. – kunnen kinderen dankzij bepaalde opvangvoorzieningen toch in het gezin blijven en hoeven zij niet uit huis geplaatst te worden. De beschikbaarheid van verschillende vormen van kinderopvang is een cruciale schakel in de sociaal-economische ontwikkeling, vooral in gebieden met een ontwikkelingsachterstand en voor kansarme groepen en gezinnen die verder wel in gunstige omstandigheden leven. Kinderopvang kan een steun zijn voor kansarme gezinnen die met sociale, economische en gezondheidsproblemen kampen en draagt bij tot de sociale integratie van groepen aan de zelfkant van de samenleving.

4.5   Overeenkomstig het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind (23) moet de Commissie in een parallelstudie de gevolgen van de voorgestelde maatregelen voor kinderen onderzoeken. Een kind heeft recht op goede voeding en er moet worden toegezien op zijn welzijn. Het welzijn van kinderen en de waarde van de kindertijd als levensfase is op zich al uiterst belangrijk, maar kinderen vormen ook de beroepsbevolking van de toekomst en een gebrek aan zorg en steun kan leiden tot slechte schoolprestaties en later tot een gebrekkige integratie in de maatschappij.

4.6   Traditioneel zijn het vooral vrouwen die in de kinderopvang werken, maar er moet worden gestreefd naar gendergelijkheid en een betere man/vrouwverhouding door een groter percentage mannelijke verzorgers aan te nemen. Om de dienstverlening te verbeteren en de percentages mannelijke en vrouwelijke werknemers in de kinderopvang met elkaar in evenwicht te brengen, moet het niveau van de (beroeps-)opleidingen de hoogte in, moet er meer toezicht komen en moeten de lonen worden opgetrokken om zo het prestige van banen in deze sector te verbeteren.

4.7   Volgens de doelstellingen van Barcelona moet in 2010 ten minste 33 % van de kinderen jonger dan 3 jaar en 90 % van de kinderen tussen 3 jaar en de leerplichtige leeftijd in de dagopvang terecht kunnen, maar over de verschillende vormen van kinderopvang wordt met geen woord gerept. Er moet dringend een Europees platform worden opgericht om de verschillende vormen van kinderopvang in kaart te brengen en aan de hand van criteria als kwaliteit, flexibiliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid te verbeteren. De vraag blijft: wat gebeurt er met de kinderen voor wie geen plaats is, hoewel zij opvang nodig hebben? Om de discussie ten gronde te kunnen voeren is het nodig onderzoek te verrichten en relevante gegevens te verzamelen.

4.8   Er is helaas nauwelijks informatie beschikbaar over de kwaliteit van informele kinderopvang thuis. Daarbij wordt vaak een beroep gedaan op ongekwalificeerde krachten die niet officieel geregistreerd staan en niet onder de officiële controle-instanties vallen. Omdat de formele arbeidsstructuren niet op deze werknemers van toepassing zijn genieten zij geen behoorlijke bescherming op het werk. De lidstaten en lokale overheden moeten zich ertoe verplichten de kwaliteit van alle vormen van opvang te waarborgen. Ondeugdelijke informele opvangregelingen brengen ook de kinderen zelf in gevaar. Het is aan de sociale partners op te komen voor regels en transparantie, niet alleen met betrekking tot de professionele kinderopvang maar ook met betrekking tot elke vorm van informele en thuisopvang. Zo zouden zij moeten ijveren voor verplichte opleiding en controles. Belastingprikkels zouden kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van betere kinderopvangvoorzieningen. Gezien het hoge aantal vrouwen dat in de zorgsector werkt zou verbetering van de werkomstandigheden en de kwalificaties in deze sector ook bijdragen aan de algemene strategie van de EU op dit gebied (24).

Brussel, 20 januari 2010.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

M. SEPI

---

(1)  In het kader van de strategie van de Commissie „Naar een EU-strategie voor de rechten van het kind” van 4 juli 2006 (http://europa.eu/scadplus/leg/nl/lvb/r12555.htm)

1

(2)  Tijdens de Europese Raad van Barcelona van maart 2002 is erkend dat kinderopvang van belang is voor groei en gelijke kansen en zijn de lidstaten opgeroepen hindernissen voor de arbeidsparticipatie van vrouwen uit de weg te ruimen en ernaar te streven, „rekening houdend met de vraag naar kinderopvangfaciliteiten en met inachtneming van hun nationale regelingen ter zake, voor 2010 te voorzien in kinderopvang voor ten minste 90 % van de kinderen tussen 3 jaar en de leerplichtige leeftijd en voor ten minste 33 % van de kinderen onder 3 jaar”.

2

(3)  Kinderopvang in de EU in 2006, Eurostat/08/172; Bulgarije en Roemenië traden pas op 1 januari 2007 toe tot de EU; hun was niet gevraagd van te voren gegevens te verzamelen.

3

(4)  Realisatie van de doelstellingen van Barcelona wat de opvangfaciliteiten voor kinderen onder de leerplichtige leeftijd betreft, COM(2008) 638, Brussel.

4

(5)  Mededeling van de Commissie over De demografische toekomst van Europa: probleem of uitdaging? COM(2006) 571 final

5

(6)  Bijlage II bij de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Brussel van 23-24 maart 2006 - http://ue.eu.int/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/89013.pdf

6

(7)  Meer solidariteit tussen de generaties, COM(2007) 244 final, Brussel, 2007

7

(8)  Medeling van de Commissie „Citizen's Summary – Better maternity leave provisions designed to promote reconciliation of family and working life” (ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=611&langId=en); Gemeenschappelijk standpunt van januari 2009 betreffende de herziening van Richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3 juni 1996 betreffende de raamovereenkomst van het Sociaal Platform inzake ouderschapsverlof

8

Citizen's Summary – Better maternity leave provisions designed to promote reconciliation of family and working life

(9)  Commissie, Child Poverty and Well-Being in the EU – Current status and way forward, Luxemburg, Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 2008

9

Child Poverty and Well-Being in the EU – Current status and way forward

(10)  VN-Verdrag inzake de rechten van het kind

10

(11)  Naar een EU-strategie voor de rechten van het kind, COM(2006) 367 final, Brussel, 2006

11

(12)  Starting Strong, OESO, 2001 / Childcare services in Europe, Foundation Findings, 2009 / Families and childcare services, Eurofound, 2009 / Early Childhood Education and Care key lessons from research and policy makers, NESSE, 2009 / The Provision of childcare services, Comparative review of 30 European countries, Commissie, 2009 / Child Poverty and well being in the EU, Commissie, 2008 / Changing Childhood in a Changing Europe, ESF, 2009 / Babies and Bosses, OESO, 2007 / Education Today, the OECD perspective, 2009 / Tackling Social and Cultural Inequalities through Early Childhood Education and Care in Europe, Eurydice, 2009 / Out of school care services for school aged children, Eurofound, 2007 / Employment developments in childcare services for school-aged children, Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden, 2006 / UNICEF Report Card 8, The Childcare Transition, Florence, 2008 / Early Matters, Brussel, 2008

12

Starting Strong

Childcare services in Europe, Foundation Findings

Families and childcare services

Early Childhood Education and Care key lessons from research and policy makers

The Provision of childcare services, Comparative review of 30 European countries

/ Child Poverty and well being in the EU

Changing Childhood in a Changing Europe

Babies and Bosses

Education Today, the OECD perspective

Tackling Social and Cultural Inequalities through Early Childhood Education and Care in Europe

Out of school care services for school aged children

Employment developments in childcare services for school-aged children

UNICEF Report Card 8, The Childcare Transition

Early Matters

(13)  Naar een EU-strategie voor de rechten van het kind, 2006

13

(14)  Mededeling van de Commissie over Doelmatigheid en rechtvaardigheid in de Europese onderwijs- en opleidingsstelsels COM(2006) 481 final

14

(15)  Childcare services in the EU- what future?, Eurofound

15

Childcare services in the EU- what future

(16)  Symposium over voorschools onderwijs en opvang, Early matters, Brussel, oktober 2008

16

Early matters

(17)  Tackling social and cultural inequalities through early childhood education and care in Europe, Eurydice, 2009, Early Childhood education and care – key lessons for policy makers, NESSE, 2009.

17

Tackling social and cultural inequalities through early childhood education and care in Europe

Early Childhood education and care – key lessons for policy makers

(18)  Naar een EU-strategie voor de rechten van het kind, COM(2006) 367 final

18

(19)  Zie punt 72 van de conclusies van het voorzitterschap van 23/24 maart 2006 (verwijzing in voetnoot 8 hierboven)

19

(20)  Childcare Services in Europe, Foundation Findings, Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden, Dublin, 2009, blz.9, www.eurofound.europa.eu

20

Childcare Services in Europe, Foundation Findings

(21)  M.n. dankzij de eerder vermelde Strategie van Lissabon voor groei en werkgelegenheid

21

(22)  P. Reid, D. White: Eurofound, Out of school care services for children living in disadvantaged areas, Luxemburg, Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 2007

22

Out of school care services for children living in disadvantaged areas

(23)  Verdrag inzake de rechten van het kind, aangenomen bij Resolutie 44/25 van de Algemene Vergadering van 20 november 1989 en op 2 september 1990 in werking getreden, overeenkomstig artikel 49. Zie: http://www2.ohchr.org/english/law/crc.htm

23

(24)  EESC-advies, PB C 277 van 17.11.2009, blz. 102.

24

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/7 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/7

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Duurzame ontwikkeling van kustgebieden”

(initiatiefadvies)

(2010/C 339/02)

Rapporteur: dhr. BUFFETAUT

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (hierna: EESC) heeft op 26 februari 2009 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over:

Duurzame ontwikkeling van kustgebieden.

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 oktober 2009 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari) onderstaand initiatiefadvies uitgebracht, dat met 138 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Met in totaal zo'n 136 000 km kustlijn heeft de EU een sterke troef in handen, maar de aantrekkingskracht en dus ook de overlevingskansen van kustgebieden kunnen in gevaar komen door een te sterke demografische druk en door bouwspeculatie, landbouw, economie en toerisme. De toekomst van kustgebieden is alleen verzekerd als een in economisch, sociaal en milieuopzicht duurzaam beleid wordt gevoerd.

Met het oog daarop doet het EESC de volgende aanbevelingen:

1.2.1   Milieubescherming

| — | vorming van een netwerk van beheerders van beschermde kustgebieden en invoering van een Europees keurmerk voor dergelijke gebieden; |
| --- | --- |

—

vorming van een netwerk van beheerders van beschermde kustgebieden en invoering van een Europees keurmerk voor dergelijke gebieden;

| — | invoering van een Europese gegevensbank waarin de lidstaten informatie over adequate wet- en regelgeving ter bescherming van kustgebieden kunnen opslaan en raadplegen; |
| --- | --- |

—

invoering van een Europese gegevensbank waarin de lidstaten informatie over adequate wet- en regelgeving ter bescherming van kustgebieden kunnen opslaan en raadplegen;

| — | constante aandacht voor het nog al te vaak verwaarloosde probleem van de vele „onnatuurlijke” bouwwerken in kustgebieden (andere dan constructies die het natuurlijk, historisch en cultureel erfgoed en de bevolking van kustgebieden moeten beschermen) en vorming van een Europees netwerk van waarnemingspunten voor het bestuderen van de impact van op de zee gewonnen bouwwerken (in samenwerking met de centra voor marien onderzoek); |
| --- | --- |

—

constante aandacht voor het nog al te vaak verwaarloosde probleem van de vele „onnatuurlijke” bouwwerken in kustgebieden (andere dan constructies die het natuurlijk, historisch en cultureel erfgoed en de bevolking van kustgebieden moeten beschermen) en vorming van een Europees netwerk van waarnemingspunten voor het bestuderen van de impact van op de zee gewonnen bouwwerken (in samenwerking met de centra voor marien onderzoek);

| — | oprichting van een wetenschappelijk en technisch comité voor kustgebieden, met als taak het maken van prognoses van de stijging van de zeespiegel en – met het oog op de situatie in poolgebieden – van het smelten van het poolijs, en het aandragen van oplossingen voor de gevolgen van een en ander; |
| --- | --- |

—

oprichting van een wetenschappelijk en technisch comité voor kustgebieden, met als taak het maken van prognoses van de stijging van de zeespiegel en – met het oog op de situatie in poolgebieden – van het smelten van het poolijs, en het aandragen van oplossingen voor de gevolgen van een en ander;

| — | opzetten van voorlichtings- en bewustmakingscampagnes over het mariene milieu. |
| --- | --- |

—

opzetten van voorlichtings- en bewustmakingscampagnes over het mariene milieu.

1.2.2   Vervoer

Het EESC spreekt nogmaals zijn steun uit voor de totstandbrenging van een trans-Europees vervoersnetwerk als ruggensteun voor de economie. Vooral de volgende projecten zijn van belang voor een duurzame ontwikkeling van kustgebieden: zeesnelwegen (Oostzee, Atlantische boog, Zuidoost-Europa en het westelijke deel van het Middellandse Zeegebied), de spoorverbinding Rail Baltica en de spoorverbinding van de intermodale corridor Ionische Zee/Adriatische Zee. De toename van het vervoer over zee en per spoor is een goede zaak, maar moet gepaard gaan met maatregelen om de daardoor veroorzaakte vervuiling in de hand te houden.

1.2.3   Kustgebieden met een noodlijdende economie

Via het Europees Sociaal Fonds, het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en het Europees Visserijfonds moet gerichte steun worden verleend om kustgebieden met een noodlijdende economie te helpen bij het overschakelen op nieuwe economische activiteiten.

Het EESC vestigt de aandacht op de kosten van de investeringen en de bouwwerken die nodig zijn om het hoofd te kunnen bieden aan de gevolgen van de stijging van de zeespiegel. Deze zullen een aanzienlijke weerslag hebben op de begrotingen van de lidstaten en de EU.

Het merkt ook op dat de gevolgen van de klimaatverandering in kustgebieden tot volksverhuizingen kunnen leiden, met alle consequenties van dien op sociaal gebied en op het vlak van de werkgelegenheid. Het is zaak om daar nu al op in te spelen.

1.2.4   Toerisme

Het EESC pleit ervoor dat op gezette tijden een Europese conferentie over verantwoord strandtoerisme wordt georganiseerd, b.v. op gezamenlijk initiatief van het EESC en het Comité van de Regio's. Op deze conferenties zouden voorbeelden van best practices uit de hele EU kunnen worden uitgewisseld.

Verder is het EESC voorstander van Europese kwaliteitsnormen voor badplaatsen en (jacht)havens.

1.2.5   Klimaatverandering

Het EESC pleit voor het invoeren van een Europees samenwerkingsprogramma voor onderzoek naar de aanpassing van kustgebieden aan de stijgende zeespiegel, het opzetten van een netwerk voor de uitwisseling van informatie tussen onderzoekscentra en het oprichten van een Europees wetenschappelijk een technisch comité met als taak het maken van prognoses en het aandragen van concrete oplossingen voor problemen die ontstaan door de stijgende zeespiegel.

1.2.6   Voorlichting over het belang van het mariene milieu

Er zouden campagnes moeten worden opgestart om het publiek te doordringen van het belang van het mariene milieu en om duidelijk te maken wat daarbij voor de huidige en komende generaties op het spel staat. De eerste doelgroepen voor die campagnes zouden scholieren en het grote publiek moeten zijn. Een geschikte periode is het hoogseizoen voor vakanties aan de kust.

2.   Inleiding

2.1   In de 21ste eeuw zoeken volkeren overal ter wereld hun woongebied steeds vaker bij zee. Gigantische wereldsteden als Shangaï, Tokio, Osaka of Hong Kong dijen steeds verder uit over kustgebieden, en dan vooral langs ondiepe kustwateren. Analisten gaan ervan uit dat die trend zich op alle continenten zal voortzetten.

2.2   Ook de EU ontkomt daar niet aan. Zij móet dus wel aandacht aan die ontwikkeling schenken, temeer daar al haar lidstaten samen een 136 000 km lange kust hebben en haar maritieme regio's goed zijn voor zo'n 40 % van het BIP en woonruimte bieden aan 40 % van de bevolking.

2.3   Kustgebieden zijn een bron van economische voorspoed en staan bovendien te boek als plaatsen met een hoge bestaanskwaliteit en een hoog maatschappelijk welzijn. Die aantrekkingkracht maakt dat talrijke activiteiten (toerisme, visserij, landbouw, haven- en luchthavendiensten, stadsontwikkeling en -uitbreiding, economische bedrijvigheid, vervoersinfrastructuur enz.) in een krappe en ingeperkte ruimte worden geconcentreerd. Door deze wirwar van menselijke activiteiten kan het ecosysteem in deze gebieden zwaar onder druk komen te staan, waarbij moet worden bedacht dat van alle mariene ecosystemen ondiepe kustwateren verreweg de rijkste biodiversiteit kennen.

2.4   Al die menselijke activiteiten zijn geconcentreerd in smalle kuststroken die ook nog worden bedreigd door de stijgende zeespiegel en erosie, met alle gevaren van dien voor de bestaanskwaliteit en het voortbestaan van natuurgebieden en terrestrische en mariene ecosystemen.

Mede uit sociaaleconomische en milieuoverwegingen kon de EU daar niet lijdzaam bij blijven toezien.

2.5   De Commissie heeft in 2000 een Mededeling over een strategie voor een geïntegreerd beheer van kustgebieden (GBKG) uitgebracht, waarop op 30 mei 2002 een Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van een GBKG-strategie in Europa is gevolgd. De Commissie heeft deze aanpak in juni 2007 geëvalueerd en is daarbij tot de slotsom gekomen dat de Aanbeveling weliswaar vruchten had afgeworpen, maar dat de GBKG-strategie een nieuwe impuls nodig heeft.

2.6   In oktober 2007 is de Commissie nog een stap verder gegaan met de publicatie van een Mededeling over een geïntegreerd maritiem beleid.

2.7   In juni 2008 ten slotte is een kaderrichtlijn „Bescherming en behoud van het mariene milieu” goedgekeurd, waarin wordt bepaald dat iedere lidstaat samen met de andere lidstaten of met aangrenzende landen buiten de EU strategieën moet uitwerken om het mariene milieu permanent te beschermen en voor verdere aantasting en verdwijning te behoeden. Vóór eind 2021 zou het mariene milieu in ecologisch opzicht weer in orde moeten zijn.

2.8   In lijn daarmee heeft het Europees Parlement in november 2008 een resolutie over de consequenties van kusttoerisme voor de ontwikkeling van kust en achterland aangenomen.

2.9   De problematiek rond kustgebieden is dus uitermate complex en heeft al geleid tot tal van documenten en initiatieven, die door de lidstaten en de betrokken lokale overheden moeten worden uitgevoerd.

2.10   Bij dit alles mag ook de sociaaleconomische impact van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid op kustgebieden niet onvermeld blijven.

2.11   Ieder beleid voor een duurzame ontwikkeling van kustgebieden vereist dus een geïntegreerde aanpak, waarbij de diverse onderdelen van het EU-beleid (zoals het GLB) en sectorspecifieke maatregelen en initiatieven moeten worden gecoördineerd en op elkaar moeten worden afgestemd. Dat is geen sinecure, omdat er zó veel verschillende behoeften en belangen in het spel zijn, zowel op zee als aan land.

2.12   Het EU-beleid voor kustgebieden berust momenteel op de volgende beleidsinstrumenten:

| 1) | de GBKG-strategie, die is gebaseerd op de Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad uit 2002; deze strategie past in het kader van het streven naar duurzame ontwikkeling en is bedoeld als stimulans en kader voor de uitwisseling van best practices en informatie over concrete projecten, met als uiteindelijk doel de lidstaten ertoe aan te zetten om eigen strategieën uit te stippelen; |
| --- | --- |

1)

de GBKG-strategie, die is gebaseerd op de Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad uit 2002; deze strategie past in het kader van het streven naar duurzame ontwikkeling en is bedoeld als stimulans en kader voor de uitwisseling van best practices en informatie over concrete projecten, met als uiteindelijk doel de lidstaten ertoe aan te zetten om eigen strategieën uit te stippelen;

| 2) | het geïntegreerde maritieme beleid van de EU, dat voorziet in gerichte maatregelen op een aantal als zeer belangrijk aangemerkte terreinen, zoals:






  — | de Europese maritieme ruimte zonder grenzen |
| --- | --- | --- |

2)

het geïntegreerde maritieme beleid van de EU, dat voorziet in gerichte maatregelen op een aantal als zeer belangrijk aangemerkte terreinen, zoals:

—

de Europese maritieme ruimte zonder grenzen

| — | de Europese strategie voor maritiem onderzoek |
| --- | --- |

—

de Europese strategie voor maritiem onderzoek

| — | het geïntegreerde maritieme beleid van de lidstaten |
| --- | --- |

—

het geïntegreerde maritieme beleid van de lidstaten

| — | het Europees netwerk voor maritiem toezicht |
| --- | --- |

—

het Europees netwerk voor maritiem toezicht

| — | de routekaart voor de ordening van de maritieme ruimte |
| --- | --- |

—

de routekaart voor de ordening van de maritieme ruimte

| — | de strategie ter beperking van de gevolgen van de klimaatverandering voor kustgebieden |
| --- | --- |

—

de strategie ter beperking van de gevolgen van de klimaatverandering voor kustgebieden

| — | het terugdringen van de vervuiling door de zeescheepvaart |
| --- | --- |

—

het terugdringen van de vervuiling door de zeescheepvaart

| — | de bestrijding van illegale visserij en van de vernietiging van visbestanden |
| --- | --- |

—

de bestrijding van illegale visserij en van de vernietiging van visbestanden

| — | het Europees netwerk van maritieme clusters |
| --- | --- |

—

het Europees netwerk van maritieme clusters

| — | het Europese arbeidsrecht in de sectoren visserij en zeevervoer; |
| --- | --- |

—

het Europese arbeidsrecht in de sectoren visserij en zeevervoer;

| 3) | het Gemeenschappelijk Visserijbeleid, dat voor sommige kustgebieden onmiskenbare sociaaleconomische gevolgen heeft; |
| --- | --- |

3)

het Gemeenschappelijk Visserijbeleid, dat voor sommige kustgebieden onmiskenbare sociaaleconomische gevolgen heeft;

| 4) | de maritieme aspecten van de Habitat-Richtlijn (Natura 2000); |
| --- | --- |

4)

de maritieme aspecten van de Habitat-Richtlijn (Natura 2000);

| 5) | de Kaderrichtlijn „Bescherming en behoud van het mariene milieu”. |
| --- | --- |

5)

de Kaderrichtlijn „Bescherming en behoud van het mariene milieu”.

2.13   Hoe dan ook moeten kustgebieden altijd op de eigen merites worden beoordeeld. Deze gebieden vragen om specifiek beleid vanwege de sterk uiteenlopende geografische en fysieke kenmerken (diepe of ondiepe zee, zee met of zonder getij, gematigd of poolklimaat, steile of vlakke kusten, rotsachtige of zandkusten enz.). Kortom, er kunnen gemeenschappelijke doelstellingen worden vastgelegd, maar het is niet mogelijk om één uniform beleid voor álle kusten uit te werken, laat staan uit te voeren.

3.   Instandhouding van het natuurlijk milieu, aan land en op zee

3.1   De duurzaamheidsproblematiek in kustgebieden is terug te voeren op een aantal uiterst gevoelige vraagstukken:

3.2   Sommige lidstaten hebben initiatieven ontplooid – of gesteund – om hun kusten te beschermen tegen de oprukkende bebouwing (men denke bijvoorbeeld aan de activiteiten van de National Trust in het Verenigd Koninkrijk en de Conservatoire du littoral in Frankrijk, of aan de oprichting van natuurparken waarin ook kustgebieden zijn opgenomen). Dit soort initiatieven zou moeten worden uitgebreid omdat zij het mogelijk maken de meest kwetsbare, bedreigde en/of waardevolle natuurgebieden te beschermen. Zij stellen de overheid namelijk in staat om, als het algemeen belang hiermee is gediend, het beheer van die gebieden van de particuliere eigenaar over te nemen. In wezen betekent dit dat de natuurgebieden in kwestie net als historische monumenten of kunstwerken in musea deel gaan uitmaken van het nationaal erfgoed.

3.3   Richtlijn 92/43/EEG (de zgn. „Habitat-Richlijn”) inzake de instandhouding van natuurlijke habitats en in het wild voorkomende flora en fauna (biologie) wordt door sommige lidstaten gebruikt om ook tot ver op zee Natura 2000-gebieden in het leven te roepen. Er moet worden nagedacht over de vraag hoe dit beleidsinstrument het beste kan worden ingezet, en met name of het mag worden gebruikt om natuurgebieden uit te breiden tot een flink eind uit de kust, gelet op het feit dat nog maar weinig bekend is over de biodiversiteit op de diepe zeebodem en over de gevaren die deze bedreigen.

3.4   Sommige lidstaten hebben beschermde mariene gebieden (MPA's of Marine Protected Areas) ingesteld om de mariene biodiversiteit en de visbestanden in hun kustgebieden te beschermen. De kans dat een dergelijk initiatief gunstige resultaten oplevert, wordt groter als álle kustlanden eraan meedoen. Daarom zouden die MPA's onder één paraplu moeten worden gebracht en zou dit soort initiatieven moeten worden geharmoniseerd en gepromoot. Bovendien kan het nuttig zijn om een Europees netwerk van MPA-beheerders en een Europees keurmerk in het leven te roepen.

3.5   Tot slot vragen ook de tomeloze bouwwoede, de uitputting van de landbouwgronden en de verzilting van het grondwater in kustgebieden om bijzondere aandacht, omdat kustbewoners een duurzame toegang tot behoorlijk drinkwater moet worden gegarandeerd.

4.   Preventie en bestrijding van vervuiling

4.1   Het gaat hier uiteraard om het klassieke probleem van afvallozingen in zee en vervuiling van rivieren en waterlopen, maar daarnaast ook om meer specifieke problemen zoals vervuild havenwater en vervuiling door zeeschepen.

4.2   Daarover bestaat al de nodige Europese regelgeving, zoals b.v. de Kaderrichtlijn „Water” en de daarvan afgeleide richtlijnen, maar de tenuitvoerlegging van die richtlijnen heeft grote vertraging opgelopen. In 2007 klaagde de Commissie er dan ook over dat de lidstaten die richtlijnen slechts mondjesmaat omzetten in nationale wetgeving en dat de internationale samenwerking nog te wensen overliet. In 2010 zullen de lidstaten met stroomgebiedbeheerplannen moeten komen, die onder meer dienen te voorzien in maatregelen voor de bescherming en eventueel het herstel van de kwaliteit van de „waterlichamen”. Als een lidstaat een „waterlichaam” deelt met een land of landen buiten de EU, dan moeten zij hun beleid op elkaar afstemmen. Om een duidelijker beeld te geven van de funeste gevolgen van de vervuiling, moet een onderscheid worden gemaakt naar slachtoffer (de mens – en meer in het bijzonder de menselijke gezondheid, de economie of het menselijk welzijn – of de mariene flora en fauna) en naar ernst van de schade (verwachte hersteltijd, onherstelbaarheid van de schade aan habitats of soorten).

4.3   De Kaderrichtlijn „Bescherming en behoud van het mariene milieu” voorziet in concrete maatregelen om het mariene milieu te beschermen en de kwaliteit ervan te verbeteren. Zo worden mariene regio's en subregio's aangewezen en wordt de lidstaten gevraagd om samen mariene strategieën uit te stippelen en milieudoelstellingen vast te leggen.

4.4   Het probleem van de vervuiling van het mariene milieu door zeeschepen is onderwerp van de diverse Erika-programma's.

4.5   Een vorm van milieuvervuiling die vaak over het hoofd wordt gezien, is de onomkeerbare vernietiging van de ondiepe zeebodem voor de kust (habitats en ecosystemen) door de wildgroei van kunstmatige bouwwerken die niet noodzakelijk zijn voor de veiligheid van de bevolking of de bescherming van het natuurlijk, historisch en cultureel erfgoed. Die toenemende „veronnatuurlijking” van de Europese kust door de aanleg van steeds meer (jacht)havens en de bouw van allerlei constructies, o.m. om de kust in de toekomst tegen de stijgende zeespiegel te beschermen, is een probleem waar de EU zich over moet gaan buigen (naar het voorbeeld van MEDAM, een waarnemingspost voor alles wat aan de Franse Rivièra (1) wordt gebouwd). Dit probleem heeft dermate grote proporties aangenomen dat de duurzame ontwikkeling van de betrokken gebieden erdoor wordt belemmerd. De bescherming van het natuurlijke karakter van de kuststrook en de ondiepe kustwateren moet dan ook een belangrijk aandachtspunt worden. Dit besef begint in de EU geleidelijk aan door te breken. Zo probeert men zich in de Camargue tegen de stijgende zeespiegel te beschermen door, waar mogelijk, het zeewater weer te laten terugstromen in gebieden waaruit de zee zich had teruggetrokken. In de Toscaanse La Maremma-streek wordt overwogen om, als oplossing voor het probleem van het groeiende aantal jachthavens, boten vaker op het land te laten overwinteren en zorgvuldig te werk te gaan bij de toewijzing van aanlegplaatsen.

5.   Vervoer in kustgebieden

5.1   De verkeersdrukte op kustwegen loopt vaak de spuigaten uit. Dit leidt tot onveiligheid op de weg, de uitstoot van CO2 en andere vervuilende stoffen en economische verliezen. De EU wil al lang dat dit verkeer voor een deel wordt overgeheveld naar spoorwegen of „zeesnelwegen”, maar in de praktijk is daar nog niets van terechtgekomen. De volgende kanttekeningen zijn hier op hun plaats:

| — | Milieubewegingen en natuurbeschermingsorganisaties zijn niet altijd logisch met zichzelf en verzetten zich maar al te vaak tegen de aanleg van infrastructuur om wegverkeer naar alternatieve vervoerswijzen over te hevelen. Men denke in dit verband aan de blokkering van de spoorweg die een alternatief moet bieden voor het vrachtvervoer tussen Lyon en Turijn, de steeds weer terugkerende protesten tegen de uitbreiding van havens (b.v. de haven van Rotterdam of de haven van Le Havre in 2000) en het verzet tegen de aanleg van het Rijn-Rhône-kanaal. |
| --- | --- |

—

Milieubewegingen en natuurbeschermingsorganisaties zijn niet altijd logisch met zichzelf en verzetten zich maar al te vaak tegen de aanleg van infrastructuur om wegverkeer naar alternatieve vervoerswijzen over te hevelen. Men denke in dit verband aan de blokkering van de spoorweg die een alternatief moet bieden voor het vrachtvervoer tussen Lyon en Turijn, de steeds weer terugkerende protesten tegen de uitbreiding van havens (b.v. de haven van Rotterdam of de haven van Le Havre in 2000) en het verzet tegen de aanleg van het Rijn-Rhône-kanaal.

| — | Het EU-beleid ter bevordering van het vrachtvervoer per spoor komt maar moeizaam van de grond, alle recente initiatieven van de Commissie ten spijt (o.a. de Mededeling Naar een spoorwegnet met voorrang voor goederenverkeer uit 2007 en het Voorstel voor een verordening inzake een Europees spoorwegnet voor een concurrerend goederenvervoer uit 2009). Die weerstand heeft een „culturele” oorzaak, nl. het feit dat treinen van oudsher bij voorrang voor personenvervoer worden gebruikt, en is zonder twijfel ook het gevolg van een gebrek aan handelsmentaliteit. |
| --- | --- |

—

Het EU-beleid ter bevordering van het vrachtvervoer per spoor komt maar moeizaam van de grond, alle recente initiatieven van de Commissie ten spijt (o.a. de Mededeling Naar een spoorwegnet met voorrang voor goederenverkeer uit 2007 en het Voorstel voor een verordening inzake een Europees spoorwegnet voor een concurrerend goederenvervoer uit 2009). Die weerstand heeft een „culturele” oorzaak, nl. het feit dat treinen van oudsher bij voorrang voor personenvervoer worden gebruikt, en is zonder twijfel ook het gevolg van een gebrek aan handelsmentaliteit.

5.2   Hoe moeilijk ook, toch is overheveling van een deel van het wegverkeer naar spoor- of zeesnelwegen de enige manier om kustwegen te ontlasten. Het komt eropaan de gulden middenweg te vinden tussen sociaaleconomische ontwikkeling en milieubescherming.

6.   Duurzaam strandtoerisme

6.1   Toerisme wordt maar al te vaak gepresenteerd als hét wondermiddel voor noodlijdende kustgebieden, hoewel het toeristische seizoen meestal niet lang genoeg duurt om echt een alternatief voor een teruglopende economie te kunnen bieden. Deze opvatting van de rol van toerisme kan ertoe leiden dat kustgebieden op den duur helemaal volgebouwd raken en onherstelbare milieuschade lijden zonder dat hun economische problemen blijvend worden opgelost. Een dergelijke vernieling van het milieu zou neerkomen op het „slachten van de kip met de gouden eieren”. Het is dan ook zaak om naar een duurzamere vorm van toerisme toe te werken. Sommige overheden en ngo's hebben al initiatieven in die zin genomen.

6.2   In Frankrijk is in 1986 een wet op de inrichting, bescherming en exploitatie van kustgebieden aangenomen als reactie tegen wat toen de „betonnering” van de kust werd genoemd. Doel van deze wet is om verstoring van het biologisch en ecologisch evenwicht van kustgebieden tegen te gaan, natuurmonumenten en landschappen te beschermen en zeegerelateerde economische activiteiten (visserij, aquacultuur, havenactiviteiten enz.) in stand te houden en verder uit te bouwen. De wet verplicht de stedenbouwkundige diensten in kustgemeenten ertoe om waardevolle natuurgebieden te beschermen en buiten de bebouwde kom iedere bebouwing op minder dan 100 m van het strand te verbieden. Meer dan twintig jaar na de invoering van deze wet kan worden vastgesteld dat deze vrij goede resultaten heeft opgeleverd. De EU is niet bevoegd voor urbanisme en ruimtelijke ordening in kustgebieden, maar zou de lidstaten er ten minste toe kunnen aansporen om informatie over adequate wet- en regelgeving uit te wisselen.

6.3   De Fédération pour l'éducation à l'environnement (bond voor milieu-educatie) heeft in 1985 het „Pavillon bleu”-keurmerk in het leven geroepen. Inmiddels is er ook een „Europese blauwe wimpel” voor kustgemeenten en havens. Om daarvoor in aanmerking te komen, moet worden voldaan aan voorwaarden inzake milieu-educatie, veiligheid, schone stranden, dienstverlening aan strandgangers, afvalverwerking, waterbeheer, kwaliteit van het zwemwater en aanwezigheid van installaties om vervuild zeewater weer te zuiveren. Voor jachthavens gelden specifieke criteria. Ook al wordt met dit keurmerk duidelijk het stimuleren van het toerisme beoogd, toch zijn er ontegenzeggelijk ook voordelen voor het milieu aan verbonden.

6.4   Ecotoerisme (d.w.z. verantwoord toerisme) is overal in Europa in opkomst, vaak onder impuls van lokale overheden. Agrotoerisme kan landbouwers in kustgebieden aan extra inkomsten helpen.

7.   Europees visserijbeleid

7.1   Het beheer van de Europese visserijsector valt onder de bevoegdheden van de Commissie. Het streven naar een duurzame visserij brengt een aantal economische modellen van deze sector aan het wankelen, met alle sociaaleconomische gevolgen van dien. Om te komen tot een duurzaam langetermijnbeheer van de visbestanden moet de wetenschappelijke kennis over de visserijproblematiek worden verbeterd. Daarbij moet voor elk kustgebied een onderscheid worden gemaakt tussen visserij in en buiten de territoriale wateren. Belangrijk is ook dat subsidies goed worden gebruikt en dat in het subsidiebeleid vóór alles wordt gestreefd naar een beter beheer van de visbestanden.

7.2   Ook moet een onderscheid worden gemaakt tussen ambachtelijke en industriële visserij. Wat de ambachtelijke visserij betreft zou het beheer van de visbestanden kunnen worden verbeterd door een Europees netwerk van beschermde mariene gebieden in het leven te roepen. Op die manier kan in de niet-beviste delen van die gebieden worden gezorgd voor een hoge visdichtheid en normale geslachtsratio's zodat zich voldoende larven en jonge vissen kunnen ontwikkelen. Een andere nuttige maatregel zou zijn om zelfstandige vissers aan te moedigen zich aaneen te sluiten in coöperaties, verenigingen, overlegorganen, regionale adviesraden e.d. Deze zouden een beroep kunnen doen op wetenschappers om het beheer van de vangstgebieden langs de kust te verbeteren, b.v. door middel van schaalvergroting (beheer van uitgestrektere en ecologisch homogenere vangstgebieden in plaats van de huidige versnipperde gebieden in de directe omgeving van havens, langs het grondgebied van kustgemeenten of voorvloeiend uit andere historische of administratieve opdelingen). Als die organisaties in een netwerk bijeen worden gebracht, kunnen bovendien ervaringen en best practices worden uitgewisseld.

7.3   Een ander nog te vermelden vraagstuk is dat van hobbyvissers. Recreatievisserij is in de meeste landen nauwelijks aan regels onderworpen en kent ook geen economische beperkingen (de waarde van het vistuig van sommige hobbyvissers staat in geen verhouding tot die van de gevangen vis). Daardoor heeft de recreatievisserij een dermate grote omvang aangenomen dat die voor bepaalde vissoorten fataal aan het worden is.

8.   Economische bedrijvigheid aan de kust

8.1   Overal in Europa kennen kustgebieden met hun havens, scheepswerven en visserij al eeuwen lang een bloeiende economische bedrijvigheid. Sommige havens in de EU behoren tot de grootste ter wereld, maar de scheepswerven en de visserij kampen met ernstige structurele problemen.

8.2   Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog hebben de Europese scheepswerven een grote concurrent: de Aziatische scheepswerven. Als gevolg daarvan zijn zij zich gaan herstructureren en specialiseren. Toch hebben bepaalde scheepswerven (b.v. die van Gdansk, Gdynia en Szczecin) het nog steeds erg moeilijk. Van werknemers van scheepswerven wordt een enorme inspanning gevraagd op het gebied van her- en bijscholing, en dat niet alleen in Polen.

8.3   Het is Europa ook gelukt om een van de grootste spelers op het gebied van de pleziervaart te worden, een sector die zwaar is getroffen door de crisis (vóór de crisis was deze sector nog goed voor meer dan 37 000 bedrijven en ruim 270 000 werknemers). Ook hier moeten de werknemers zich beslist gaan her- of bijscholen. Alles moet op alles worden gezet om te voorkomen dat deze parel van de Europese industrie verloren gaat.

8.4   Door de overbevissing, de uitputting van de visbestanden en het verbod op bepaalde vangstmethoden (die buiten de EU in vele gevallen nog zijn toegestaan) moest Europa een visserijbeleid gaan voeren dat zwaar weegt op deze sector en her- en bijscholing van een groot deel van de betrokken arbeidskrachten onontkoombaar maakt.

8.5   Aquacultuur is een nieuwe economische activiteit waarmee wordt ingespeeld op de stijgende vraag naar vis. Aquacultuur heeft nog maar weinig met visserij te maken en is veeleer vergelijkbaar met veeteelt. Bovendien vereist aquacultuur de nodige voorzorgsmaatregelen qua hygiëne en milieubescherming.

8.6   Voor een duurzame ontwikkeling van kustgebieden is het noodzakelijk dat typische economische activiteiten van dit soort gebieden in stand worden gehouden. Zo moet worden gestreefd naar het behoud van een efficiënte maar milieuvriendelijke landbouw. Toerisme daarentegen is als bron van vervangende werkgelegenheid geen wondermiddel, vooral omdat sommige toeristische projecten een bedreiging vormen voor de laatste groene ruimtes die er nog aan de kust te vinden zijn. De EU dient zich goed bewust te zijn van de mogelijke sociaaleconomische gevolgen van haar beleid ten aanzien van deze economisch en ecologisch zeer bijzondere gebieden.

9.   Voorlichtings- en bewustmakingscampagnes over het mariene milieu

9.1   Vier op de tien Europeanen woont aan Europa's 136 000 km lange kust, waar ook nog eens de meeste toeristen naartoe gaan. Daarom moet het publiek beter worden geïnformeerd over het rijke maar door die hoge bevolkingsdichtheid bedreigde mariene milieu. Voorlichtings- en bewustmakingscampagnes zouden meer begrip en draagvlak creëren voor maatregelen die tot doel hebben het mariene milieu te beschermen (bestrijding van vervuiling, overbevissing en/of „veronnatuurlijking” van de kust). Die campagnes zouden moeten worden afgestemd op de diverse maritieme situaties, b.v. door uit te gaan van de indeling in regio's en subregio's die in het kader van de strategie voor het mariene milieu wordt gehanteerd. Zij moeten echter in ieder geval worden gedifferentieerd naar de vijf zeeën en oceanen waar de EU aan grenst: de Oostzee, de Noordzee, de Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Met name de voorlichting op scholen moet beter en doelgerichter worden. Idem dito voor gemeenten die met het beheer van kustgebieden zijn belast.

10.   Klimaatverandering en stijging van de zeespiegel

10.1   De opwarming van de aarde zal leiden tot een algemene stijging van de zeespiegel en tot een toename van het aantal buitengewoon heftige natuurverschijnselen als stormen, orkanen en tornado's. Als gevolg daarvan (en in sommige landen is dat al te zien) zullen kusten verder afbrokkelen en stranden worden weggevaagd, zodat er steeds meer ingrepen nodig zullen zijn om kustgebieden te beschermen. Het gaat hier om een probleem waar alle Europese landen en regio's op de een of andere manier mee te maken zullen krijgen, maar dat zeker álle kustgebieden zal treffen en vooral zwaar zal wegen voor havens en badplaatsen. Er zijn landen die al gigantische werkzaamheden zijn begonnen (b.v. het Nederlandse Deltaplan na de watersnoodramp van 1953 en het Italiaanse Mozes-plan om Venetië te redden). Overwogen moet worden om in EU-verband richtsnoeren uit te werken voor een optimale begeleiding van al deze verwachte en onontkoombare veranderingen. Daarbij moeten zowel economische als milieubelangen aandacht krijgen.

10.2   Preventieve maatregelen alleen volstaan niet om het hoofd te bieden aan de klimaatverandering en alle consequenties daarvan. Daarom moet de EU, samen met haar lidstaten, ook een grootschalig O&O-programma opstarten waarin onderzoekscentra samenwerken en onderzoeksresultaten bijeen worden gebracht. Met een dergelijk programma zou het bewijs worden geleverd dat nauwe samenwerking op dit gebied niet alleen nuttig, maar ook noodzakelijk is.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

M. SEPI

---

(1)  http://www.medam.org

1

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

459e plenaire zitting op 20 en 21 januari 2010

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/13 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/13

---

459e PLENAIRE ZITTING OP 20 EN 21 JANUARI 2010

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van „slots” op communautaire luchthavens”

(COM(2009) 634 definitief — 2009/0176 (COD))

(2010/C 339/03)

De Raad heeft op 21 december 2009 besloten om overeenkomstig artikel 100, lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het

„Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van „slots” op communautaire luchthavens” (Gecodificeerde versie)

COM (2009) 634 final – 2009/0176 (COD).

Aangezien het Comité volledig instemt met het voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari 2010) met 185 stemmen vóór, bij 6 onthoudingen, besloten om een positief advies uit te brengen.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/14 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/14

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees programma voor aardobservatie (GMES) en zijn initiële operationele diensten (2011-2013)”

(COM(2009) 223 definitief — 2009/0070 (COD))

(2010/C 339/04)

Rapporteur: de heer Van Iersel

De Raad heeft op 30 juni 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 157, lid 3, van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees programma voor aardobservatie (GMES) en zijn initiële operationele diensten (2011–2013)

COM (2009) 223 final – 2009/0070 (COD).

De afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 januari 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari 2010) onderstaand advies uitgebracht, dat met 184 stemmen vóór en 2 tegen, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het EESC is ingenomen met de verordening inzake aardobservatie (AO) en de initiële operationele diensten. Het gaat om een strategische stap in de richting van een nieuw kader voor de ontwikkeling van een volwassen Europees ruimtebeleid.

1.2   Volgens het EESC kan het wat dit betreft zeer voordelig zijn om bestaand EU-beleid uit te voeren, nieuw beleid te ontwikkelen, de verlening van slimme, op maat gesneden diensten voor Europa en daarbuiten te intensiveren en de internationale onderhandelingspositie te versterken.

1.3   De samenleving en de burgers zullen er dan des te meer baat bij hebben. Ruimtediensten hebben namelijk invloed op een breed spectrum aan uiterst relevante zaken zoals klimaatverandering, rampen, milieu en volksgezondheid – men denke aan de lucht- en waterkwaliteit (vervuiling) –, landbouw en bosbouw, de uitputting van natuurlijke hulpbronnen, ruimtelijke ordening, openbare veiligheid en defensie.

1.4   Een hoge kwaliteit is onontbeerlijk voor ruimtecomponenten en in-situcomponenten; ook de interactiviteit en synergie hiertussen is van cruciaal belang. Ruimtediensten zullen een significante aanvulling vormen op grond-, lucht- en zeediensten. (1)

1.5   Europese agentschappen en publieke diensten in de lidstaten zijn de voornaamste doelgroepen van ruimtediensten. Ook het bedrijfsleven zal er baat bij hebben. Naarmate de markt zich verder ontwikkelt, zullen er steeds meer handige diensten komen voor de publieke en de private sector. Voor de downstreamsector – en dan met name het MKB – zijn speciale aandacht en financiering nodig.

1.6   Governance is van eminent belang. Doorslaggevende factoren zijn:

| — | coördinatie en samenhang; hiertoe dient de „ruimte” als een geïntegreerd EU-thema erkend te worden en is de volle inzet van alle bij ruimtebeleid en -activiteiten betrokken DG's van de Commissie en Europese agentschappen vereist; |
| --- | --- |

—

coördinatie en samenhang; hiertoe dient de „ruimte” als een geïntegreerd EU-thema erkend te worden en is de volle inzet van alle bij ruimtebeleid en -activiteiten betrokken DG's van de Commissie en Europese agentschappen vereist;

| — | coördinatie tussen de Commissie en allerlei publieke partijen in de lidstaten; |
| --- | --- |

—

coördinatie tussen de Commissie en allerlei publieke partijen in de lidstaten;

| — | praktische kennis binnen de Commissie over welke maatregelen voor de downstreamsector nodig zijn; |
| --- | --- |

—

praktische kennis binnen de Commissie over welke maatregelen voor de downstreamsector nodig zijn;

| — | goede randvoorwaarden om particuliere investeringen te stimuleren. |
| --- | --- |

—

goede randvoorwaarden om particuliere investeringen te stimuleren.

1.7   Een efficiënte verbinding tussen ruimte-infrastructuur en grondfaciliteiten zal volledige, betrouwbare en continu beschikbare gegevens opleveren. Onbeperkte, open toegang tot gegevens is essentieel om marktverstoringen te voorkomen en de downstreamsector te stimuleren. Welbepaalde gegevens voor de lidstaten en de EU van vertrouwelijke aard moeten worden beschermd.

1.8   Het EESC neemt kennis van de 150 miljoen euro die wordt uitgetrokken om bij wijze van eerste stap de ontwikkeling van toepassingen te bevorderen. Alvorens een algeheel positief oordeel uit te spreken dient eerst nog een aantal kwesties te worden geregeld. Gezien een mogelijk tekort aan financiële middelen, de lancering van B-Sentinel-satellieten naast de A-Sentinels en de verdeling van het EU-budget over de verschillende partijen, zijn verdere onderhandelingen en verduidelijkingen nodig om ervoor te zorgen dat de beleidsdoelstellingen met behulp van het systeem op succesvolle wijze worden verwezenlijkt.

1.9   De toekomstige ruimtediensten hebben betrekking op een breed spectrum aan gebieden die van rechtstreeks belang zijn voor de samenleving en de burger. Daarom zou de EU er zeer goed aan doen om het publiek met een voorlichtingscampagne te doordringen van de voordelen die het van AO mag verwachten. Speciale aandacht dient daarbij uit te gaan naar de opleiding van technisch deskundigen op dit terrein.

1.10   In de Lissabonstrategie na 2010 zou AO een plaats moeten krijgen.

2.   Europees ruimtebeleid in ontwikkeling

2.1   De belangstelling voor de ruimte is vooral om strategische redenen van politieke en economische aard toegenomen. Met het oog op de klimaatverandering, milieu- en ruimtedoelstellingen, de veiligheid van de burger en een aanvullende defensie-infrastructuur is een intensivering van operationele diensten in de ruimte zeer wenselijk.

2.2   Een autonoom Europees ruimtebeleid en autonome diensten zijn nodig gezien de toenemende wereldwijde ruimteactiviteiten door een groeiend aantal partners en concurrenten (2).

2.3   Na de groen- en witboeken die de Commissie in de afgelopen tien jaar publiceerde en de kaderovereenkomst die zij in 2003 met de ESA sloot – stuk voor stuk positieve ontwikkelingen – stemde het EESC onvoorwaardelijk in met de beleidsmaatregelen die in documenten van de Gezamenlijke Ruimteraad, de Commissie en de ESA van april en mei 2007 uiteen zijn gezet (3). In oktober 2009 onderstreepte voorzitter Barroso hoe belangrijk de ruimte is voor een breed scala aan EU-beleidsterreinen (4).

2.4   Al lange tijd levert de ESA indrukwekkend werk. Naast het onderzoek dat het verricht, hebben zijn ruimteprogramma's de weg gebaand voor de ontwikkeling – in samenwerking met particuliere bedrijven – van operationele diensten. Het EESC kwam vorig jaar tot de slotsom dat de ESA een succesvol „industriebeleid” heeft gevoerd. In de nieuwe werkverdeling tussen de ESA en de Commissie krijgt deze laatste de volle verantwoordelijkheid voor de operationele fase van projecten.

2.5   Het EESC heeft al eerder de verwachting uitgesproken dat de inbreng van de Commissie in beleidsvorming en financiering tot meer publieke en private activiteit in de ruimtevaartsector zou moeten leiden.

2.6   Volgens de Commissie zelf is de ontwerpverordening over GMES en zijn initiële operationele diensten (2011-2013) een onontbeerlijke stap op weg naar een volwassen Europees ruimtebeleid.

2.7   GMES heeft geleid tot meer belangstelling en intensievere programmeringsactiviteiten van de kant van Europese agentschappen en de publieke en private sector in Europa.

2.8   Vorig jaar achtte het EESC het een uitstekende zaak dat er binnen DG Ondernemingen een GMES-bureau was opgericht om de coördinatie ter hand te nemen en er aldus voor te zorgen dat het mogelijk grote aantal voordelen van GMES goed wordt benut. Een dergelijke coördinatie is zeer wenselijk aangezien een aantal DG's en het zevende kaderprogramma (FP7) bij een en ander zijn betrokken.

2.9   Een strakkere coördinatie op Europees niveau en tussen de Commissie en de lidstaten zal ook bevorderlijk zijn voor een integrale aanpak in de lidstaten, iets waar het nu nog vaak aan schort. Het zou er ook toe kunnen leiden dat men zich meer bewust wordt van de ruimte, die een beter imago zou kunnen krijgen als daarin speciale diensten voor burgers worden geleverd.

3.   De verordening

3.1   Naast GMES-onderzoek en -ontwikkeling, waarbij de Commissie samenwerkt met de ESA en de lidstaten, zal zij zich vooral bezighouden met zaken die door EU-maatregelen een duidelijke meerwaarde krijgen.

3.2   Blijkens de verordening verwacht de Commissie operationele GMES-diensten op een grotere schaal. Aangezien het om een eerste stap in een nieuw kader gaat, zijn alle betrokken partijen, GMES-coördinatoren in de lidstaten, (potentiële) gebruikers en het bedrijfsleven uitgebreid geraadpleegd over de opzet van het programma – inclusief de selectie van prioriteiten – en het beheer ervan.

3.3   De verordening geeft een rechtsgrond voor het GMES-programma. Uit het budget van de Commissie wordt voor initiële operaties in de periode 2011-2013 een bedrag van 107 miljoen vrijgemaakt. Dit bedrag wordt aangevuld met 43 miljoen euro uit het FP7, zodat het totale bedrag uitkomt op 150 miljoen euro in afwachting van een overeenkomst over het budget van de EU voor de periode 2013-2020 (5).

3.4   De GMES-diensten zullen betrekking hebben op vijf gebieden. In de periode 2011-2013 zal de nadruk liggen op rampenbestrijding en landmonitoring (6).

3.5   De initiële operationele diensten zullen door de Commissie worden beheerd in het kader van de algemene GMES-activiteiten van de EU, die ook onderzoekactiviteiten van de EU en activiteiten van GMES-partners omvatten. Dit kader moet worden onderscheiden van de technische implementatie, die voornamelijk moet worden toevertrouwd aan de ESA.

Uit de raadplegingen bleek niet alleen dat de belanghebbende partijen het in grote lijnen eens zijn, maar ook dat er grote behoefte bestaat aan betrouwbare en nauwkeurige gegevens.

3.6.1   Voor een breed scala aan gebruikers, waaronder onderzoekgemeenschappen, nationale en regionale overheden en veiligheidsdiensten, zijn betrouwbare gegevens een grote – en soms ook zeer dringende – noodzaak.

3.6.2   Betrouwbare en continu beschikbare gegevens zijn een absolute voorwaarde voor de verdere ontwikkeling van AO-markten in Europa door de downstreamsector, die groei en nieuwe banen mogelijk zal maken (7).

3.7   Wat subsidiariteit betreft blijkt uit de algehele beoordeling dat het voor de uit hoofde van de verordening te verlenen diensten nodig is om de inbreng van de verschillende lidstaten op Europees niveau samen te voegen. Dat levert schaalvoordelen op en maakt een efficiënte toepassing van de milieuwetgeving van de EU mogelijk (8).

4.   Algemene opmerkingen

4.1   Naast de bestaande onderzoeksprogramma's, diensten en een aantal activiteiten is het EESC ook zeer te spreken over de initiële operationele diensten waarin de verordening voorziet. Zij vormen een strategische stap in de goede richting.

4.2   Met GMES hebben de Commissie en de ESA een programma opgestart voor het civiele operationele gebruik van satellietgegevens dat, los van zijn meteorologische toepassingen, door zijn omvang uniek is in de wereld. De gestage ontwikkeling en uitvoering van GMES zal het Europese bedrijfsleven de kans bieden om op het wereldtoneel een hoofdrol te spelen.

4.3   Uit de brede raadpleging van alle belanghebbende partijen en de effectbeoordeling blijkt dat er grote eensgezindheid heerst over de doelstellingen en toekomstige mogelijkheden van het programma. Uit diverse specifieke studies, waar speciaal om was verzocht, komen min of meer dezelfde voordelen naar voren. Ook valt eruit op te maken dat de mogelijkheden voor publieke en private deelnemers zullen toenemen (9).

4.4   De voordelen die een breed scala aan publieke en private partijen en het EESC van nieuwe operationele diensten verwachten, laten zich als volgt samenvatten:

| — | in strategisch opzicht is Europese AO een goede afspiegeling van de toenemende Europese en internationale verantwoordelijkheid van de EU en van haar blijvende invloed op Europese en mondiale aangelegenheden; |
| --- | --- |

—

in strategisch opzicht is Europese AO een goede afspiegeling van de toenemende Europese en internationale verantwoordelijkheid van de EU en van haar blijvende invloed op Europese en mondiale aangelegenheden;

| — | met behulp van op maat gesneden en actuele informatie uit de ruimte kunnen de Commissie, de lidstaten en regio's bestaande programma's accurater uitvoeren; |
| --- | --- |

—

met behulp van op maat gesneden en actuele informatie uit de ruimte kunnen de Commissie, de lidstaten en regio's bestaande programma's accurater uitvoeren;

| — | (nieuw) beleid kan nauwkeuriger worden uitgestippeld; |
| --- | --- |

—

(nieuw) beleid kan nauwkeuriger worden uitgestippeld;

| — | door kennis te verfijnen en de inzameling van gegevens te verbreden, zal in de ruimte verkregen informatie een aanzienlijke bijdrage leveren aan niet in de ruimte plaatsvindende operaties (10); |
| --- | --- |

—

door kennis te verfijnen en de inzameling van gegevens te verbreden, zal in de ruimte verkregen informatie een aanzienlijke bijdrage leveren aan niet in de ruimte plaatsvindende operaties (10);

| — | nieuwe informatie zal de waarde vergroten van Europese agentschappen als het Europees Milieuagentschap en het Europees Defensieagentschap; |
| --- | --- |

—

nieuwe informatie zal de waarde vergroten van Europese agentschappen als het Europees Milieuagentschap en het Europees Defensieagentschap;

| — | er komen enorme kansen voor downstreamactiviteiten in de particuliere sector; |
| --- | --- |

—

er komen enorme kansen voor downstreamactiviteiten in de particuliere sector;

| — | nieuwe, door nationale overheden en agentschappen verlangde diensten zullen de burgers milieu- en veiligheidsvoordelen opleveren, door de in kaart gebrachte slimme oplossingen leiden tot besparingen en bovendien een groeifactor vormen; |
| --- | --- |

—

nieuwe, door nationale overheden en agentschappen verlangde diensten zullen de burgers milieu- en veiligheidsvoordelen opleveren, door de in kaart gebrachte slimme oplossingen leiden tot besparingen en bovendien een groeifactor vormen;

| — | bij internationale onderhandeling over onderwerpen als klimaatverandering en over overeenkomsten die op een betere monitoring zijn gericht zal de EU op meer kennis kunnen terugvallen; |
| --- | --- |

—

bij internationale onderhandeling over onderwerpen als klimaatverandering en over overeenkomsten die op een betere monitoring zijn gericht zal de EU op meer kennis kunnen terugvallen;

| — | specifieke diensten die werken met op maat gesneden informatie zullen ondersteuning bieden voor het EU-beleid voor ontwikkelingslanden. |
| --- | --- |

—

specifieke diensten die werken met op maat gesneden informatie zullen ondersteuning bieden voor het EU-beleid voor ontwikkelingslanden.

4.5   De kostenbatenanalyse zal naar verwachting gunstig uitvallen: een relatief bescheiden omzet zal aanzienlijke voordelen opleveren.

4.6   De ESA-programma's hebben een looptijd van drie jaar. De Raad zou langetermijnverplichtingen voor de EU moeten vaststellen voor de periode na 2013. De continuïteit van de operationele programma's is immers cruciaal. De langetermijnplanning is doorslaggevend voor de voordelen van aardobservatie voor publieke doeleinden en diensten Het is ook een voorwaarde om de downstreamsector aan te zetten om diensten te ontwikkelen.

4.7   In dit verband is het essentieel dat continuïteit, betrouwbaarheid en volledige en open toegang tot data voor alle betrokkenen gegarandeerd is.

4.8   Een breed draagvlak in heel Europa is onontbeerlijk voor de haalbaarheid van het ruimtebeleid. Er is dringend behoefte aan een EU-communicatiestrategie die de steun van het publiek wekt en duidelijk de voordelen van ruimtegerelateerde diensten voor de samenleving en de burgers belicht.

4.9   In deze context benadrukt het EESC dat scholing en opleiding van technische deskundigen op dit gebied extra aandacht moet krijgen.

5.   Governance

Daar de aanvankelijke operaties bepalend zijn voor de uitbreiding van de diensten in een later stadium, moeten goed management en bestuur van meet af aan gewaarborgd zijn. Bestuur betreft met name de hierna uiteengezette aspecten.

5.1.1   Om begrijpelijke redenen was „Ruimtevaart” een enigszins ondergesneeuwd terrein in de EU, dat nu echter volledige erkenning verdient als beleidsgebied van de Gemeenschap. Het zal naadloos passen in de Lissabonstrategie na 2010 (11).

5.2   Alle DG's van de Commissie die bij Ruimtebeleid betrokken zijn, zouden zij hun activiteiten op elkaar af moeten stemmen om overlappingen te voorkomen. Als meer dan één DG te maken heeft met AO, zouden ze hun acties moeten bundelen.

5.3   Europese agentschappen en DG's, te weten Onderzoek, Milieu, Landbouw, Justitie en Binnenlandse Zaken, Gezondheid en Consumentenbescherming, Ontwikkeling, Handel en Buitenlandse betrekkingen, moeten bij de zaak betrokken worden om de volgende redenen:

| — | zij dienen nauwkeurige informatie te leveren voor de opzet van ondersteunende diensten voor satellieten; |
| --- | --- |

—

zij dienen nauwkeurige informatie te leveren voor de opzet van ondersteunende diensten voor satellieten;

| — | zij kunnen de vruchten plukken van de verleende diensten. |
| --- | --- |

—

zij kunnen de vruchten plukken van de verleende diensten.

5.4   Gestroomlijnde benaderingen binnen en door de Commissie zullen ook leiden tot samenhang en interoperabiliteit tussen AO en andere ruimtegerelateerde programma's, zoals telecommunicatie en vervoer.

5.5   Doeltreffende coördinatie is vereist, gezien het grote aantal nationale operatoren die eveneens bij informatieverzameling betrokken zijn.

5.6   Satellieten, automatische meetstations en internet bieden steeds meer mogelijkheden om milieu-ontwikkelingen in real time te volgen. GMES kan in de vorm van „Bijna real time informatie voor besluitvorming” bijdragen tot de meting van de kwaliteit van het milieu in het kader van „Het BBP en verder” (12).

5.7   Om botsingen te voorkomen moet gezien het groeiend aantal satellieten de in de ruimte aanwezige apparatuur goed worden gevolgd. Vervuiling en afval in de ruimte is hoogst onwenselijk.

6.   Specifieke opmerkingen

6.1   Aardobservatie is nog een betrekkelijke kleine markt, in vergelijking met de markten voor ruimtevaart als geheel. In 2005 beliepen de totale inkomsten 1,3 miljard euro, inclusief 0,4 miljard euro in Europa, waarvan de helft voor meteorologische toepassingen.

6.2   De upstreamsector voor AO is voornamelijk in handen van de overheid en afhankelijk van overheidsfinanciering. Ook in het kader van PPP ontwikkelde commerciële observatiesatellieten zijn nog steeds afhankelijk van overheidsfinanciering.

6.3   Data zijn doorslaggevend

6.3.1   Het EESC benadrukt de behoefte aan volledige en open toegang tot data als voorwaarde voor gelijke kansen tussen de overheid en het bedrijfsleven, en als aanzet tot ontwikkeling van de privésector, die nog in de kinderschoenen staat.

6.3.2   De ontwikkeling van een levensvatbare downstreamsector staat of valt met een permanente aanvoer van gegevens. Onzekerheid in dit opzicht zou een enorm nadeel voor de markt zijn: alsof de vereiste infrastructuur niet aan de verwachtingen zou voldoen.

6.3.3   De reacties van het bedrijfsleven op de eerste reeks van operationele satellieten voor GMES (A Sentinels) zijn uitgesproken positief (13). De huidige keten voor het downloaden van ruimtegegevens verdient echter bijzondere aandacht om zeker te zijn van optimale voorwaarden.

6.3.4   Net zo belangrijk voor de haalbaarheid zijn de voorgenomen B Sentinels, ter vervanging van de A Sentinels, en voor de permanente dienstverlening, indien er satellieten uitvallen. De financiering van de B-Sentinels is nog onzeker. Dit moet nog worden veiliggesteld.

6.3.5   Voor de continuïteit van de dienst of de ontwikkeling van nieuwe diensten moet de toekomstige belasting voor het gebruik van de data na overleg zo snel mogelijk voor de downstreamsector worden toegelicht.

6.4   Financiële voorwaarden

6.4.1   De financiële middelen voor de aanvankelijke operaties voor 2011-2013 belopen 150 miljoen euro, d.w.z. 43 miljoen euro onder KP7 en 107 miljoen euro uit de Commissiebegroting. Het EESC dringt aan op opheldering over enkele onbesliste kwesties.

6.4.2   Stakeholders dienen te weten of het bedrag van 107 miljoen euro wordt toegekend als subsidie of krediet. De regels voor deelname verdienen verduidelijking. Komen de aangesloten landen als potentiële begunstigden in aanmerking voor subsidies of contracten?

6.4.3   Gezien de verwachte resultaten lijkt 150 miljoen euro nauwelijks toereikend. Ten eerste is het oordeel vrijwel algemeen, bv. bij ESA en EADS, dat de toekenning van een extra 30 miljoen euro binnen KP7 noodzakelijk is voor in-situ-installaties om aan de vereisten te voldoen. Ten tweede is onduidelijk hoe 2013 gefinancierd wordt, zelfs als de financiële middelen op de EU-begroting voor 2013-2020 worden veiliggesteld.

6.4.4   Ten derde is er bezorgdheid over de geplande lancering van de B-Sentinels omdat de financiering nog niet begroot is, en dus nog steeds hangende is (14).

6.4.5   Een andere kwestie is de financiering van aanverwante mariene, atmosfeer- en veiligheidsdiensten, waar tegelijk met de financiering van land- en nooddiensten, een besluit over had moeten vallen. Het EESC zou graag weten hoe het met de financiering van deze diensten staat en wat het aandeel is van KP7, KP8 en de DG's van de Commissie, net name DG Milieu. Opheldering hierover is van groot belang voor de downstreamsector.

6.4.6   De vereiste aanvullende uitgaven hoeven niet noodzakelijk uitsluitend ten laste te komen van de EU-begroting. Er valt ook te denken aan andere bronnen, zoals de ESA of nationale bijdragen.

6.5   De downstreamsector

6.5.1   De AO-downstreamsector, momenteel in ontwikkeling, is een kleine, versnipperde sector van circa 150 ondernemingen waar in 2006 ongeveer 3 000 mensen werkten. In 2006 bedroegen de totale inkomsten in Europa 250 à 300 miljoen euro. De inkomsten uit de publieke sector belopen circa 150 miljoen euro. De cliënten zijn meestal overheden en agentschappen. De winsten schommelen nogal. De bedrijfstak is in de VS twee à drie keer zo groot als in Europa. Het groeitempo ligt daar ook hoger (15).

6.5.2   De gewenste bundeling van downstreamactiviteiten is al gaande.

6.5.3   De langdurige betrekkingen tussen de ESA en het bedrijfsleven, hoewel op de beperkte schaal van uitgevoerde operaties, heeft ertoe geleid dat de expertise bij de ESA bepaalde diensten heeft mogelijk gemaakt. Dit was de aanzet tot een succesvol industriebeleid.

6.5.4   Aangezien de verantwoordelijkheid voor toepassingen zal verschuiven van de ESA naar de Commissie, dringt het EESC erop aan om zulke technische expertise uit het bedrijfsleven voor de Commissiediensten te behouden.

De grote lijnen van het komende programma zijn duidelijk: de nadruk ligt op inbreng van het MKB, dat met zijn creativiteit volgens het EESC van cruciaal belang is. In dit verband wil het EESC de aandacht vestigen op twee zaken:

6.5.5.1   Projectbegrotingen van 25 miljoen euro vereisen de betrokkenheid van grote ondernemingen. De ESA heeft proactief naar deelname van het MKB gezocht. De Commissie zou ook zo te werk moeten gaan.

6.5.5.2   Het MKB moet op voet van gelijkheid worden uitgenodigd om hoofdaannemer te worden in kleine projecten.

6.5.6   Voor aanbestedingsprojecten voor het beschikbare bedrag van 150 miljoen euro voor 2011-2013 moet de Commissie nagaan of overheidspartijen eventueel concurrentieverstorend werken, hetgeen zou kunnen verergeren door de evaluaties van adviseurs. Momenteel is het vaak onduidelijk welke rol de publieke sector speelt als belangrijkste cliënt voor de diensten.

6.5.7   Aangezien GMES streeft naar de totstandkoming van een innovatieve dienstverlenende industrie voor geo-informatie moet het programma alle industriële spelers bereiken. De tendens is om hoofdzakelijk bedrijven te betrekken die al met ruimtevaart te maken hebben. Wil GMES een duurzame toekomst hebben, dan dienen volgens het EESC echter deelnemers uit de gehele dienstverlenende geo-informatie-industrie te worden uitgenodigd, die al dan niet met ruimtevaart te maken hebben.

6.5.8   Het EESC staat achter financiële steun voor projecten van particuliere ondernemingen ter compensatie van marktfalen in deze strategische en veelbelovende sector.

6.5.9   Momenteel zijn de ruimtevaartactiviteiten in één deel van de EU geconcentreerd. Gezien de huidige mogelijkheden kan en moet verdere ontwikkeling van de downstreamsector in de nieuwe lidstaten worden bevorderd.

6.5.10   Het dalende aantal specialisten op dit gebied is volgens het EESC aanleiding tot bezorgdheid. Deze trend moet worden omgebogen. Meer onderwijs en opleidingsprogramma's voor toekomstige publieke cliënten en in de hoogwaardige downstreamsector zijn geboden om de industrie ten volle van de mogelijkheden te laten profiteren.

6.6   Veiligheid

6.6.1   Overwegende dat de ESA „ruimtevaart” apart behandelde vanwege de „nationale veiligheid”, betekende de overeenkomst tussen de Commissie en de ESA uit 2004 en de resolutie van de Raad van mei 2007 een aardverschuiving. Het EESC is ingenomen met de aandacht voor het gebruik van GMES-data en –informatie voor de veiligheid van de burger en met een databeleid dat garandeert dat de Commissie, Europese agentschappen en de lidstaten mogelijk gevoelige gegevens omzichtig gebruiken.

6.6.2   Het EESC is ook tevreden over de verbeterde coördinatie tussen GMES en het Europees Defensieagentschap, die zorgt voor contacten tussen GMES-databeleid en –toepassingen enerzijds en de op stapel staande Europese planning van de veiligheidscapaciteiten en aanverwante toekomstige vereisten anderzijds.

6.6.3   Het EESC staat volledig achter de geplande „tweeledige” (ofwel civiel-militaire) benadering, waarbij gebruik voor wetenschappelijke en veiligheidsdoeleinden gecombineerd wordt als een strategische routekaart voor GMES. Zo'n benadering is uiterst relevant voor de aanpak van onmiddellijke problemen en kwesties op middellange en lange termijn, door de verbetering van Europa's capaciteit op gebieden als maritieme, land- en grensbewaking, inclusief monitoring (16) van de organisatie van illegale migratie, bestrijding van (drugs)smokkel, bescherming van cruciale infrastructuur, alsook de bestrijding van wapenverspreiding.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Dankzij ruimtediensten zal men bijvoorbeeld eerder toegang hebben tot relevante informatie en dus meer tijd voor het nemen van besluiten en het uitwerken van tegenmaatregelen. Bovendien maken zij het gemakkelijker om gebeurtenissen en plotselinge onregelmatigheden uit mondiaal en regionaal oogpunt te interpreteren.

1

(2)  In dit verband zij gewezen op het Global Earth Observation System of Systems (GEOSS). Via GMES wil Europa een rol van betekenis spelen in dit systeem.

2

Global Earth Observation System of Systems

(3)  PB C 162 van 25 juni 2008, blz. 24.

3

(4)  Toespraak van de voorzitter aan het begin van de conferentie „The ambitions of Europe in Space, new opportunities for European enterprises and civil society”, Brussel, 15-16 oktober 2009.

4

(5)  Deze bedragen komen bovenop de 1,4 miljard euro die in het FP7 bestemd is voor ruimteprojecten.

5

(6)  Zie artikel 3 van de verordening.

6

(7)  Zie artikel 8 van de verordening.

7

(8)  Artikel 4, lid 3, van de verordening.

8

(9)  Zie onder meer Socio-Economic Benefits Analysis of GMES, PriceWaterhouseCooper, oktober 2006, EU Space Policy and its potential for EU industrial sector competitiveness, studie voor het EP, 2007, en Study on the competitiveness of the GMES downstream sector, Ecorys and others, november 2008.

9

(10)  Bijvoorbeeld TERRAFIRMA, een informatiedienst met betrekking tot grondbewegingen en de hieraan verbonden risico's, bijvoorbeeld in kuststreken en aardbevingsgebieden; PROMOTE, een dienst voor luchtkwaliteit; MY OCEAN, een dienst om oceaanbewegingen te volgen en te voorspellen; en SAFER, een dienst om bij rampen in actie te komen.

10

(11)  Zie voetnoot 4.

11

(12)  Zie de Mededeling van de Commissie „Het BBP en verder: Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld”, COM(2009) 433 final.

12

(13)  Getuige de informatiedag voor het bedrijfsleven over het GMES Sentinel databeleid, Brussel, 11 september 2009.

13

(14)  B Sentinels worden ontwikkeld door ESA, maar de operationele kosten zou de Commissie voor haar rekening moeten nemen. Volgens de berekeningen van EADS gaat het om een bedrag van 165 miljoen euro.

14

(15)  Zie de in voetnoot 9 vermelde studies voor een volledige en grondige analyse.

15

(16)  In nauwe samenwerking met het EU-Agentschap Frontex voor grensbewaking ter plaatse.

16

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/20 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/20

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake een geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten en vragen van consumenten”

(COM(2009) 346 definitief)

(2010/C 339/05)

Rapporteur: de heer MULEWICZ

Op 7 juli 2009 heeft de Europese Commissie besloten om, overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen inzake de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake een geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten en vragen van consumenten -

COM(2009) 346 final.

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 januari 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari 2010) onderstaand advies uitgebracht, dat met 197 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie.

1.2   In het begin en zeker voor de komende jaren moet het voorgestelde systeem een vrijwillig karakter hebben.

1.3   De kosten voor rapporterende organisaties dienen zo laag mogelijk te worden gehouden. Het systeem zou kostenefficiënt moeten zijn.

1.4   Het EESC steunt het voorstel om organisaties van derden gebruik te laten maken van instrumenten voor de verwerking van gegevens. Op die manier kunnen van minder verfijnde systemen voorziene organisaties de voorgestelde geharmoniseerde methode gemakkelijk toepassen.

1.5   Op sectorniveau zou de Commissie zich kunnen inzetten om ervoor te zorgen dat haar geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten van consumenten door alle klachtenafhandelingsinstanties binnen hun respectieve sector wordt overgenomen.

2.   Inleiding

2.1   Voor het scorebord voor de consumentenmarkten hanteert de Commissie vijf kernindicatoren. Met dit scorebord, een jaarlijkse publicatie die vorig jaar voor het eerst verscheen, wil de Commissie de onderdelen van de interne markt in kaart brengen die uit het oogpunt van de consument niet goed functioneren. Een van de vijf kernindicatoren zijn consumentenklachten, of nauwkeuriger uitgedrukt: cijfers over consumentenklachten. De andere zijn tevredenheid van de consument, de prijzen, het wisselen van leverancier en de veiligheid. Consumentenklachten, en niet slechts de analyse ervan, moeten daarom worden beschouwd als een macro-economisch instrument.

2.2   In essentie stelt de Commissie voor om consumentenklachten en -vragen in de hele EU op een geharmoniseerde manier, dat wil zeggen aan de hand van dezelfde descriptoren, te registreren, zodat zonder moeite een door DG SANCO te beheren databank kan worden opgebouwd. De Commissie zal deze databank, en de IT-apparatuur die nodig is voor het opslaan en verwerken van de gegevens, financieren en onderhouden. Zij geeft een blauwdruk voor het classificeren en melden van consumentenklachten.

2.3   In de databank zullen geen klachten of vragen worden opgeslagen die rechtstreeks aan handelaren zijn voorgelegd, maar alleen klachten of vragen die zijn verzameld door organisaties van derden, bijvoorbeeld overheidsinstellingen, regelgevingsinstanties, consumentenorganisaties, ombudsmannen en zelfregulerende instellingen. Alle betrokken organisaties zijn vrij om al dan niet gebruik te maken van de gemeenschappelijke registratiemethode, al zou van nationale overheidsinstellingen mogen worden verwacht dat ze er zo snel mogelijk mee gaan werken, mits ze uiteraard over de nodige financiële middelen beschikken. De Commissie zal kleinere consumentenorganisaties die niet in staat zijn om de geharmoniseerde methode toe te passen met software en expertise terzijde staan.

2.4   Bij de ontwikkeling van dit voorstel heeft de Commissie al een breed scala aan partijen geraadpleegd, waaronder een groep deskundigen.

2.5   Voor de komende edities van het scorebord zal gebruik worden gemaakt van de databank. De bedoeling is ook dat iedereen er inzage in kan krijgen, zodat organisaties en individuele personen er kritisch naar kunnen kijken.

2.6   Het voorstel heeft één hoofddoel: ervoor zorgen dat gegevens over consumentenklachten en -vragen gebruikt kunnen worden als een kernindicator voor de werking van de interne markt en aldus sneller met nieuw beleid reageren op marktfalen. Op nationaal of Europees niveau zou dat beleid kunnen neerkomen op een striktere handhaving van de regels op gebieden die een bron van zorg zijn of zonodig op wetgevingsmaatregelen.

2.7   Het is niet de bedoeling om een nauwkeurig onderzoek mogelijk te maken naar de vraag of:

| i. | klachten juist worden verwerkt of opgelost; |
| --- | --- |

i.

klachten juist worden verwerkt of opgelost;

| ii. | klachten terecht zijn. |
| --- | --- |

ii.

klachten terecht zijn.

2.8   De databank moet een anoniem karakter krijgen, wat een verstandige keus is. Gegevens van individuele consumenten die een klacht indienen zullen dus niet worden geregistreerd. Hetzelfde geldt voor de gegevens van handelaren tegen wie een klacht wordt ingediend.

2.9   Het ontwerp voor de geharmoniseerde methode voor gegevensverzameling omvat drie delen:

| a) | algemene gegevens; |
| --- | --- |

a)

algemene gegevens;

| b) | sectorgegevens; |
| --- | --- |

b)

sectorgegevens;

| c) | gegevens betreffende het soort klacht. |
| --- | --- |

c)

gegevens betreffende het soort klacht.

2.10   Het tweede en derde deel bestaan weer uit subcategorieën die „velden” of „niveaus” worden genoemd. Sommige informatie inzake klachten krijgt het predikaat „aanbevolen”, de overige informatie wordt als „facultatief” gekenschetst. Wat vragen betreft is „facultativiteit” de regel. Het onderscheid tussen „aanbevolen” en „facultatief” heeft de volgende bedoeling:

| a) | organisaties in staat stellen gegevens in te zenden die op basisniveau geharmoniseerd zijn (door alle „aanbevolen” velden in te vullen); |
| --- | --- |

a)

organisaties in staat stellen gegevens in te zenden die op basisniveau geharmoniseerd zijn (door alle „aanbevolen” velden in te vullen);

| b) | zoveel mogelijk organisaties ertoe aanzetten om ook informatie te verzamelen voor zoveel mogelijk van de „facultatieve” velden en niveaus. |
| --- | --- |

b)

zoveel mogelijk organisaties ertoe aanzetten om ook informatie te verzamelen voor zoveel mogelijk van de „facultatieve” velden en niveaus.

2.11   Het voorstel bestaat uit twee documenten, beide gedateerd op 7.7.2009:

| (i) | de mededeling van de Commissie (COM(2009) 346); |
| --- | --- |

(i)

de mededeling van de Commissie (COM(2009) 346);

| (ii) | een ontwerpdocument met het voorstel en de voorgestelde velden en niveaus voor de indeling van klachten (SEC (2009) 949). |
| --- | --- |

(ii)

een ontwerpdocument met het voorstel en de voorgestelde velden en niveaus voor de indeling van klachten (SEC (2009) 949).

De ontwerpaanbeveling van de Commissie is niet definitief en kan in het eerste halfjaar van 2010 nog tekstueel aangepast worden. Qua ideeën en filosofie zal het document echter geen grote veranderingen meer ondergaan.

3.   Algemene opmerkingen

De opmerkingen hieronder bevatten meer suggesties.

3.1.1   De nalevingskosten zullen uiteenlopen, maar voor een aantal organisaties wel hoog uitvallen. In de ene lidstaat zal hiervoor meer geld beschikbaar zijn dan in de andere. De nationale organisaties in de lidstaten gebruiken onderling sterk verschillende methoden om klachten te registreren (om van andere organisaties maar te zwijgen). Sommige werken met minder verfijnde systemen dan de voorgestelde methode. Andere hebben juist nog verfijndere systemen, waar ze uiteraard geen afstand van willen doen. Deze laatste organisaties zullen in het algemeen de meeste kosten moeten maken om zich aan het geharmoniseerde systeem te houden. Bij het verlenen van technische of financiële bijstand mag de Commissie geen enkel lokaal meldpunt voor klachten een voorkeursbehandeling geven.

3.1.2   Elk extra veld brengt in twee opzichten kosten met zich mee. Ten eerste kost het tijd (en dus geld) om een klacht in detail te verwerken. Ten tweede is de kans dat consumenten een klacht ook daadwerkelijk indienen omgekeerd evenredig aan de gedetailleerdheid die daarbij van hen wordt verlangd.

3.1.3   Het geharmoniseerde systeem moet zo compatibel mogelijk zijn met zoveel mogelijk van de systemen die nationale organisaties momenteel gebruiken. Alle organisaties die met een dergelijk systeem gaan werken moeten duidelijke instructies en richtsnoeren krijgen om ervoor te zorgen dat klachten en vragen op uniforme wijze worden geregistreerd, ongeacht de methode die uiteindelijk wordt gekozen.

3.1.4   Het aantal als „aanbevolen” aangemerkte velden moet tot een minimum beperkt blijven. In de eerste jaren zou dit organisaties in staat moeten stellen om op basisniveau mee te doen.

3.1.5   Het voorstel lijkt aan te sluiten op bovengenoemde doelstellingen. De meeste organisaties van derden zouden de „aanbevolen” velden zonder al te veel moeite moeten kunnen invullen. Verwacht mag worden dat deze velden een nuttige hoeveelheid gegevens opleveren die heel Europa bestrijken. De databanken zullen er beter en nuttiger op worden als organisaties van derden ook werk maken van de „vrijwillige” velden en niveaus en hierover rapporteren.

3.1.6   Op sectorniveau zou de Commissie zich kunnen inzetten om ervoor te zorgen dat haar geharmoniseerde methode voor de indeling en rapportage van klachten van consumenten door alle klachtenafhandelingsinstanties binnen hun respectieve sector wordt overgenomen. Zo zou FIN-NET het proces kunnen versnellen binnen de financiële dienstverleningssector, m.i.v. verzekeringsmaatschappijen. FIN-NET zou gebaat zijn bij een geharmoniseerd klachtensysteem. Binnen dit netwerk wordt samengewerkt om consumenten in grensoverschrijdende zaken gemakkelijk toegang te bieden tot buitengerechtelijke klachtenprocedures. Indien een consument een geschil heeft met een financiële dienstverlener uit een ander land zullen leden van FIN-NET de consument de weg wijzen naar de relevante buitengerechtelijke klachtenregeling en hem de nodige informatie daarover verschaffen. Dit systeem wordt een stuk doeltreffender met een gemeenschappelijke methode voor de indeling en registratie van klachten van consumenten.

3.2   De gegevens waarover de lidstaten rapporteren zullen wat hun kwaliteit en omvang betreft uiteen blijven lopen. Dit zal bij de analyse van die gegevens voor het jaarlijkse scorebord in aanmerking worden genomen. Dergelijke verschillen zullen waarschijnlijk nooit helemaal worden uitgebannen. Maar met een geharmoniseerd rapportagesysteem zouden ze in de loop van een aantal jaren wel geringer kunnen worden.

3.3   Volgens de Commissie zouden de betrokken organisaties voor elke afzonderlijke klacht over alle onderliggende microgegevens moeten rapporteren. In paragraaf 33 van het document stelt zij dat een van de facultatieve velden de „naam van de handelaar” zou moeten zijn. Rapportage over de naam of identiteit van individuele handelaren, zelfs als die een vrijwillig karakter heeft, zou geen deel moeten uitmaken van het voorstel. Het EESC staat daarom volledig achter hetgeen de Commissie in paragraaf 39 schrijft, namelijk dat zij geen gegevens wenst te ontvangen of openbaar wenst te maken die betrekking hebben op de namen van handelaars of die het mogelijk maken hun identiteit te achterhalen. De „naam van de handelaar” zou daarom moeten worden geschrapt uit de lijst van velden waarover gerapporteerd dient te worden.

3.4   Een van de velden in het deel „algemene gegevens” (nummer 67) is „doorstep selling” (huis-aan-huisverkoop). In overeenstemming met de voorgestelde richtlijn over consumentenrechten zou dit moeten worden veranderd in „off-premises selling” (verkoop buiten verkoopruimten).

3.5   Deel 2 – sectorgegevens – omvat het volgende: musea, scholen, ziekenhuizen, bibliotheken en postdiensten. Veel van deze diensten worden geleverd door de overheid. Scholen kunnen bijvoorbeeld een zaak zijn van het bedrijfsleven, maar meestal zijn ze toch een zaak van de overheid. Het voorstel is bedoeld om informatie te verschaffen over de werking van de interne markt, zodat sneller met nieuw beleid op marktfalen kan worden gereageerd. Het is niet bedoeld om informatie te geven over de prestaties van overheden. De vraag in dit verband is dan ook of het juist en relevant is om te rapporteren over consumentenklachten als de overheid de dienstverlener is. Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat over een bepaalde dienst (bijvoorbeeld de trein) meer klachten worden ingediend in landen waar deze door de overheid wordt verzorgd dan in landen waar de dienst door het bedrijfsleven wordt verleend.

3.6   Een belangrijk aspect van het voorstel is dat met behulp van de databank betere statistische gegevens kunnen worden geleverd die voor de jaarlijkse, als onderdeel van het scorebord te publiceren analyse kunnen worden gebruikt. De te gebruiken informatie moet actueel zijn. Alle jaarlijks te verwerken informatie moet steeds betrekking hebben op dezelfde periode of in ieder geval op min of meer hetzelfde tijdvak. De lezer zou eenvoudig moeten kunnen zien op welke periode de statistische gegevens in elke editie van het scorebord betrekking heeft.

Bijgevolg:

| a) | zou informatie jaarlijks door derde partijen moeten worden aangeleverd; |
| --- | --- |

a)

zou informatie jaarlijks door derde partijen moeten worden aangeleverd;

| b) | zou dit jaarlijks in een bepaalde periode (waarschijnlijk niet langer dan zes weken) met een duidelijke deadline moeten gebeuren; er zou in ieder geval een duidelijke deadline moeten zijn als niet met zo'n periode wordt gewerkt; |
| --- | --- |

b)

zou dit jaarlijks in een bepaalde periode (waarschijnlijk niet langer dan zes weken) met een duidelijke deadline moeten gebeuren; er zou in ieder geval een duidelijke deadline moeten zijn als niet met zo'n periode wordt gewerkt;

| c) | zou de periode in kwestie of de deadline moeten worden gekoppeld aan de productie van het scorebord; |
| --- | --- |

c)

zou de periode in kwestie of de deadline moeten worden gekoppeld aan de productie van het scorebord;

| d) | zou het scorebord elk jaar een titel moeten krijgen waarin ook het jaartal wordt genoemd (bijvoorbeeld: scorebord 2011) en niet een editienummer (zoals „tweede editie”). |
| --- | --- |

d)

zou het scorebord elk jaar een titel moeten krijgen waarin ook het jaartal wordt genoemd (bijvoorbeeld: scorebord 2011) en niet een editienummer (zoals „tweede editie”).

| e) | zou in elk scorebord moeten komen te staan in welke periode de bijbehorende gegevens zijn verzameld. |
| --- | --- |

e)

zou in elk scorebord moeten komen te staan in welke periode de bijbehorende gegevens zijn verzameld.

3.7   Het EESC is allerminst gerust op de inzameling van gegevens. Qua volledigheid en nauwkeurigheid zullen de gegevens uit verschillende lidstaten waarover verschillende organisaties rapporteren onvermijdelijk uiteenlopen. Ook de doorverwijzingsregelingen verschillen per lidstaat. Een organisatie die een ontvangen klacht doorstuurt naar een geschiktere organisatie kan die klacht al dan niet uit zijn eigen database verwijderen. Als die klacht niet wordt verwijderd en beide organisaties aan de Commissie rapporteren, is het mogelijk dat over een en dezelfde klacht twee keer verslag wordt uitgebracht. Bij het publiceren van gegevens in onder meer het scorebord zou de Commissie moeten uitleggen dat er grenzen zijn aan de volledigheid en nauwkeurigheid van de gegevens, mede door de kans dat een klacht twee keer wordt geteld en door gebrekkige controle. Op de langere termijn zouden gegevens op nationaal niveau door één organisatie verzameld en gecontroleerd moeten worden.

3.8   Dit voorstel zal leiden tot een betere rapportage en een beter inzicht in de werking van de interne markt en van de punten waarop deze het voor de consument laat afweten. Het is even belangrijk om in te zien in welk opzicht markten het voor het bedrijfsleven laten afweten, bijvoorbeeld in verband met namaakproducten en diefstal van intellectuele eigendom. Consumentenklachten zullen waarschijnlijk niet daarop betrekking hebben, maar er moet wel evenveel aandacht aan worden besteed. Binnen de Commissie moeten er ook efficiënte mechanismen komen om na te gaan in hoeverre de interne markt bedrijven in de steek laat.

3.9   Het EESC erkent dat klachten een goede indicatie kunnen geven van mogelijke problemen voor consumenten. De tevredenheid van de consument kan echter niet uitsluitend op basis van klachtengegevens worden gemeten. Of een consument uiteindelijk al dan niet een klacht indient is afhankelijk van allerlei factoren, zoals persoonlijke motivatie van de klager en proactief gedrag van bedrijven, kostenbatenanalyse, met name in het geval van geringe financiële verliezen, sociale druk, de mate van toegankelijkheid van klachteninstaties, aandacht in de media, enz. Bovendien worden voor het scorebord voor de consumentenmarkten zelf vijf indicatoren gebruikt: klachten, prijzen, tevredenheid van de consument, wisselen van leverancier en veiligheid. Al deze indicatoren dienen nader geanalyseerd te worden om te bepalen welke consumentenmarkten niet naar behoren functioneren.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/24 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/24

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn tot wijziging van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG wat betreft de kapitaalvereisten voor de handelsportefeuille en voor hersecuritisaties, alsook het bedrijfseconomisch toezicht op het beloningsbeleid”

(COM(2009) 362 definitief — 2009/0099(COD))

(2010/C 339/06)

Algemeen rapporteur: de heer MORGAN

De Raad heeft op 10 september 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 47, lid 2, van het EG-Verdrag te raadplegen over het

„Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG wat betreft de kapitaalvereisten voor de handelsportefeuille en voor hersecuritisaties, alsook het bedrijfseconomisch toezicht op het beloningsbeleid”

COM(2009)0362 - 2009/0099(COD).

Het bureau van het Comité heeft op 29 september 2009 de gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie met de voorbereidende werkzaamheden belast.

Gegeven de urgentie van de werkzaamheden heeft het Comité overeenkomstig artikel 57 van het reglement van orde tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari 2010) de heer Morgan als algemeen rapporteur aangewezen en het volgende advies uitgebracht, dat met 162 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 18 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   De achtergrond van onderhavig voorstel voor een richtlijn, hierna de richtlijn, wordt gevormd door de conclusies en aanbevelingen van het rapport van de groep De Larosière. Het EESC heeft over dit rapport reeds advies uitgebracht en onderschrijft het in grote lijnen (1). De richtlijn is voorbereid in het kader van Basel II, de internationale kaderovereenkomst inzake de kapitaaltoereikendheid van banken. De tekst is na de bijeenkomst van de G-20 in Pittsburgh door de Raad ECOFIN gewijzigd. Het EESC steunt de strekking van de richtlijn tot wijziging van Richtlijn 2006/48/EG betreffende de toegang tot en de uitoefening van de werkzaamheden van kredietinstellingen en Richtlijn 2006/49/EG inzake de kapitaaltoereikendheid van beleggingsondernemingen en kredietinstellingen.

1.2   In onderhavig advies wordt uiteengezet hoe de banken een hoofdrol bij de financiële crisis hebben gespeeld en hoe regelgeving en toezicht hebben gefaald. Naar de mening van het EESC zullen met de nieuwe richtlijn veel van de tekortkomingen op het gebied van de regelgeving worden aangepakt en zullen de belangrijkste lacunes met betrekking tot de werkwijze en het bestuur van banken worden gecorrigeerd. Deze bepalingen alleen zullen geen verandering teweegbrengen in het egocentrische gedrag van bankiers dat in belangrijke mate heeft bijgedragen aan het ontstaan van de crisis. Er moet nog altijd meer oog komen voor de belangen van bancaire belanghebbenden en daarbij moet maatschappelijk verantwoord ondernemen door grote bankinstellingen een belangrijk en niet een ondergeschikt punt van zorg zijn.

1.3   De belangrijkste factoren die ten grondslag hebben gelegen aan de crisis zijn:

| — | kredietverlening door kredietinstellingen aan niet-kredietwaardige cliënten; |
| --- | --- |

—

kredietverlening door kredietinstellingen aan niet-kredietwaardige cliënten;

| — | in veel gevallen ongepaste beloning en stimuleringsplannen voor verkoopmedewerkers binnen kredietinstellingen; |
| --- | --- |

—

in veel gevallen ongepaste beloning en stimuleringsplannen voor verkoopmedewerkers binnen kredietinstellingen;

| — | het creëren van kredietzekerheden door banken zonder de benodigde zorgvuldigheid; |
| --- | --- |

—

het creëren van kredietzekerheden door banken zonder de benodigde zorgvuldigheid;

| — | de overname van deze zekerheden door banken zonder dat aan de vereiste zorgvuldigheidseisen werd voldaan; |
| --- | --- |

—

de overname van deze zekerheden door banken zonder dat aan de vereiste zorgvuldigheidseisen werd voldaan;

| — | onvoldoende kapitaalreserves, met name in de handelsportefeuilles van banken; |
| --- | --- |

—

onvoldoende kapitaalreserves, met name in de handelsportefeuilles van banken;

| — | het creëren van buitenbalansvehikels met een ontoereikende kapitaaldekking; |
| --- | --- |

—

het creëren van buitenbalansvehikels met een ontoereikende kapitaaldekking;

| — | ongepaste prikkels buitensporige compensatieregelingen die resulteerden in korte-termijndenken en het nemen van veel te veel risico's; |
| --- | --- |

—

ongepaste prikkels buitensporige compensatieregelingen die resulteerden in korte-termijndenken en het nemen van veel te veel risico's;

| — | de procyclische aarde van regulering; |
| --- | --- |

—

de procyclische aarde van regulering;

| — | systematische tekortkomingen in het risicobeheer met betrekking tot de kwaliteit van aangehouden effecten, de toereikendheid van kapitaalreserves en de gevolgen van variabele compensatieregelingen voor institutionele risicoaggregatie; |
| --- | --- |

—

systematische tekortkomingen in het risicobeheer met betrekking tot de kwaliteit van aangehouden effecten, de toereikendheid van kapitaalreserves en de gevolgen van variabele compensatieregelingen voor institutionele risicoaggregatie;

| — | een gebrek aan transparantie met betrekking tot de werkwijze van banken, hetgeen ervoor zorgde dat kredietverstrekkers, leningnemers, tegenpartijen, investeerders, analisten en zelfs onafhankelijke bestuurders zich op de financiële markten niet gedroegen zoals van hen kon worden verwacht; |
| --- | --- |

—

een gebrek aan transparantie met betrekking tot de werkwijze van banken, hetgeen ervoor zorgde dat kredietverstrekkers, leningnemers, tegenpartijen, investeerders, analisten en zelfs onafhankelijke bestuurders zich op de financiële markten niet gedroegen zoals van hen kon worden verwacht;

| — | onvoldoende macroprudentieel toezicht en internationale coördinatie. |
| --- | --- |

—

onvoldoende macroprudentieel toezicht en internationale coördinatie.

1.4   Het EESC is verheugd over het feit dat de Commissie overeenkomstig de beginselen van de Raad voor financiële stabiliteit (FSB) en het Comité van Basel eraan werkt om haar voorstellen met betrekking tot beloningen en kapitaalvereisten te verfijnen. De banksector is een sector die voor de EU van buitengewoon groot economisch belang is, maar tegelijkertijd is het ook een potentieel mobiele sector. Om schade aan de Europese financiële sector door regelgevingsarbitrage te voorkomen, is het van belang om te zoeken naar wereldwijde oplossingen, waarbij de EU het voortouw ter zake van voorstellen zou moeten nemen. De EU kan het zich namelijk niet veroorloven regelgeving in te voeren die op belangrijke punten afwijkt van de regelgeving elders in de wereld.

1.5   Het EESC ondersteunt de kernbeginselen zoals die voor de formulering en de uitvoering van het beloningsbeleid zijn voorgesteld. Als enkele van deze beginselen al voor de crisis waren gehanteerd, dan zouden veel van de schandalige en genante bonussen niet zijn uitgekeerd.

1.6   In de meeste industriële sectoren wordt het totaal van de bonussen voor leidinggevenden berekend als een maximumpercentage van het salaris. Het EESC stelt zich op het standpunt dat de concepten van de variabele beloningssystemen in de bankwereld op gelijke wijze getoetst moet worden, aangezien onbeperkte beloningsregelingen voor bankiers op geen enkele wijze gerechtvaardigd kunnen worden. In deze context is het EESC dan ook verheugd dat aan belangrijke kredietinstellingen en beleggingsondernemingen de eis gesteld wordt beloningscomités op te richten.

1.7   Het EESC stelt vast dat de focus van deze richtlijn meer ligt op de structuur van beloningsregelingen dan op de hoogte ervan. Desalniettemin wil het zijn zorgen op dit punt uitspreken. Het EESC verwacht dat de gevolgen van zowel de nieuwe kapitaalvereisten als van een zorgvuldige bestudering van het beloningsbeleid samen de buitensporige variabele beloningen uit het verleden zullen beperken. Het EESC erkent dat de EU op het gebied van beloningsniveau op zich niet bevoegd is.

1.8   Het is een goede zaak dat de beloningsbepalingen geen afbreuk doen aan de voorschriften van artikel 137 (5) van het Verdrag, die de nationale beginselen betreffen aangaande overeenkomsten- en arbeidsrecht en eventueel geldende rechten van de sociale partners op het gebied van collectieve onderhandelingen.

1.9   Het spreekt zijn volledige steun uit voor de verhoogde kapitaalvereisten zoals die in onderhavige richtlijn worden gespecificeerd. Deze betreffen met name:

| — | bepalingen ter versterking van de kapitaalvereisten voor activa die banken in hun handelsportefeuille aanhouden met het oog op de wederverkoop ervan op korte termijn; |
| --- | --- |

—

bepalingen ter versterking van de kapitaalvereisten voor activa die banken in hun handelsportefeuille aanhouden met het oog op de wederverkoop ervan op korte termijn;

| — | aangescherpte kapitaalvereisten voor complexe securitisaties, zowel in de beleggings- als in de handelsportefeuille. |
| --- | --- |

—

aangescherpte kapitaalvereisten voor complexe securitisaties, zowel in de beleggings- als in de handelsportefeuille.

1.10   Het voorstel bevat geen voorschriften meer voor versterkt toezicht op de, zeer ingewikkelde, hersecurisaties. Het Comité hoopt dat de toezichthouders hier toch zeer attent zullen zijn en constateert dat zij alle correctiemaatregelen kunnen nemen.

1.11   De opvattingen van het EESC zijn beïnvloed door de resultaten van het onderzoek van de SEC (2) naar de dalingen op de markt voor obligatieleningen met hypothecair onderpand en de markt voor „collateral debt obligations” en gelijksoortige activa. Ratingbureaus zijn mede schuldig aan het op onverantwoorde wijze tot stand brengen van deze giftige producten, die de ontwikkelde wereld honderden miljarden dollar schade hebben toegebracht. Investeringsbanken hebben zich hierbij schuldig gemaakt aan het helpen en ondersteunen van genoemde bureaus, terwijl de meeste banken de risico's verbonden aan het houden van dergelijke effecten niet hebben gezien. Zoals de De Larosière-groep vaststelde: „het is essentieel dat deze veranderingen in de regelgeving (inzake kredietratingbureaus) gecombineerd worden met meer nodige zorgvuldigheid en evaluatie door investeerders en verbeterd toezicht”. In zijn advies over ratingbureaus beaamde het EESC dit standpunt en ook nu steunt het de voorgestelde richtlijn omdat deze banken en toezichthouders opdraagt dienovereenkomstig te handelen.

1.12   In bijlage I, punt 4, van de richtlijn wordt een aantal nieuwe en uitvoerige informatieverplichtingen gepresenteerd, die door het EESC worden onderschreven. Als deze verplichtingen al voor de crisis zouden hebben gegolden, zou veel schade kunnen zijn voorkomen. Ook het feit dat in bijlage II de nadruk wordt gelegd op liquiditeits- en „event”-risico wordt van harte ondersteund. De Commissie heeft het EESC, zonder technische analyse van de bepalingen, kunnen geruststellen dat met deze maatregelen een liquiditeitscrisis in het brandpunt van de bankcrisis kan worden voorkomen.

1.13   Het is de bedoeling dat kapitaalaangelegenheden op instellingniveau in de nieuwe (vierde) richtlijn Kapitaaltoereikendheid zullen worden behandeld. Gegeven de crisis is dat hard nodig.

1.14   Het Comité constateert dat in de ontwerprichtlijn geen bepalingen zijn opgenomen inzake buiten de balans gehouden „special purpose vehicles” SPV). Deze materie werd namelijk reeds behandeld in Commissierichtlijn 2009/83/EG van juli 2009. Krachtens artikel 95 v&an de Richtlijn Kapitaalsvereisten moet een bank kapitaalsvereisten voor haar activa berekenen tenzij er sprake is van aanzienlijke risico-overdracht. De richtlijn van juli bevat een twee opzichten een restrictievere interpretatie van dit voorschrift. Was dat reeds voor de crisis het geval geweest, dan zouden de SPV significant minder tot de crisis hebben bijgedragen.

1.15   Het EESC maakt zich ook zorgen over de onverantwoorde verkooppraktijken bij de kredietverstrekking aan consumenten, die in belangrijke mate aan het ontstaan van de crisis hebben bijgedragen. De mededeling van de Commissie over „pakketproducten voor retailbeleggingen” (3) lijkt deze kwestie aan te pakken. Daarin wordt namelijk als doel gesteld regelgeving te creëren voor de verkoop en met name overeenstemming in geval van geschillen. Hierbij wordt voortgebouwd op de voorwaarden die werden gesteld in Richtlijn 2004/39/EG betreffende markten voor financiële instrumenten.

1.16   Informatieverstrekking is van doorslaggevende betekenis voor het herstel van financiële markten. Het EESC is tevreden dat de voorgestelde omvang van de te verstrekken informatie en de toegang tot deze informatie voor belanghebbenden voldoende is om te waarborgen dat zij over de informatie kunnen beschikken die zij nodig hebben om met een instelling zaken te doen. De in het voorstel voor een richtlijn genoemde informatieverplichtingen moeten gezien worden in samenhang met artikel 147 van de richtlijn Kapitaalvereisten (2006/48/EG) waarin kredietinstellingen verplicht worden de vereiste informatie te publiceren.

1.17   In november 2009 hebben de directies van de HSBC en de Standard Chartered Bank hun bezorgdheid geuit over het feit dat naar hun mening de door de regelgevers voorgestelde kapitaalvereisten buitensporig hoog en schadelijk zijn, en bovendien aan herstel en ontwikkeling in de weg zullen staan. Van bankiers valt een dergelijke mening te verwachten, maar dit zijn geen gewone bankiers. Deze bankiers ontvangen geen van beiden overheidssteun en leidinggevenden van Standard Chartered hebben mede aan de wieg gestaan van het Britse stelsel van steunmaatregelen voor banken. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om ervoor te zorgen dat de voorgestelde kapitaalvereisten, mits een juist evenwicht wordt gevonden via de vereiste zorgvuldigheid en passend risicobeheer, evenredig met risico's zijn.

1.18   Ook zou de Commissie een analyse moeten maken om meer inzicht te krijgen in de impact van de ontwerprichtlijn. Het Comité denkt daarbij niet alleen aan het kapitaal van banken maar ook aan de impact op economische groei, werkgelegenheidscreatie en herstel in het algemeen.

2.   Inleiding

2.1   Met een korte uiteenzetting over de crisis in het bankwezen kan de richtlijn in een breder perspectief worden geplaatst. Verdere uiteenzettingen zijn te vinden in het rapport van Lord Turne, voorzitter van de UK Financial Service Authority. (4)

2.2   Retailbanken houden zich bezig met het verstrekken van langlopende leningen op basis van kortlopende deposito's. Dit fenomeen, ook wel „maturity transformation” genoemd, brengt grote risico's met zich mee. Als alle inleggers immers zouden besluiten om hun geld op te nemen, dan zouden de banken over onvoldoende liquiditeiten beschikken. Op dezelfde wijze krimpt het kapitaal van een bank en dreigt insolventie wanneer leningnemers hun schulden niet betalen. andere banken waarop zij eventueel kunnen terugvallen. Om zich hiertegen te wapenen houden retail-banken liquiditeitsreserves aan spreken zij ondersteningsregelingen met andere banken af. Als laatste redmiddel kunnen zij eventueel nog een beroep doen op steun van de centrale bank. In de regelgeving voor het bankwezen is vastgelegd hoe hoog de kapitaalreserves moeten zijn die banken tegenover hun financiële verplichtingen moeten aanhouden om zich tegen tekortschietende debiteuren te wapenen.

2.3   Banken handelen ook voor eigen rekening. Ook hiervoor houden zij vermogen aan. Deze reserves zijn van oudsher bescheiden omdat men er altijd vanuit ging dat eventuele verliezen in de handelsportefeuille laag zouden zijn omdat de activa in die portefeuille geacht werden onmiddellijk verhandelbaar te zijn. Hoeveel vermogen er in de handelsportefeuille moest worden aangehouden, werd berekend aan de hand van een value-at-riskmethode (VaR). Banken maakten ook gebruik van buiten de balans gehouden „special purpose trading vehicles” (SPV's). Deze hadden een groot hefboomeffect en brachten grote potentiële risico's met zich mee, maar omdat ze buiten de balans werden gehouden, werden ze door de toezichthouders als onafhankelijke entiteiten beschouwd. Toen echter de financiële crisis losbarstte werden met het oog op de goede naam van banken veel SPV's alsnog op de balans opgevoerd, hoewel er daar in een eerder stadium geen reserves tegenover waren geplaatst.

2.4   In het ontstaan van de financiële crisis hebben ook de autoriteiten een aandeel gehad. Toezichthouders gaven hun goedkeuring aan het door banken aangehouden vermogen. Met uitzondering van de ECB hebben de monetaire autoriteiten de rente te lang te laag gehouden. Zelfs in de eurozone waren de rentetarieven voor bepaalde economieën veel te laag. In de politieke arena was het de regering van de VS die banken ertoe dwong onverstandige hypotheken af te sluiten met niet-kredietwaardige cliënten. Verder werd er in het Westen minder gespaard en daarmee moest in Azië geleend gaan worden om de groei te financieren. Al deze factoren hebben bijgedragen aan een risicovolle bankcultuur.

2.5   Banken verstrekten subprimehypotheken, die dan werden gebundeld en doorverkocht. Deze praktijken strekten zich uit tot buiten de VS. Met behulp van kredietratingbureaus werden deze bundels vervolgens verdeeld in tranches op basis van de verschillende kredietratings, waarbij vaak veel meer rente werd betaald dan het risicovrije percentage. Door hersecuritisatie werden bestaande tranches herverpakt met als gevolg dat de onderliggende effecten niet meer te achterhalen waren. Een ondoorzichtige wirwar van kredietzekerheden vormde een aanzienlijk aandeel van de eigen handelsportefeuille en de handel in SPV's. Dat deze praktijk enorme risico's met zich meebracht, werd niet gezien.

2.6   Het verstrekken-verpakken-verkopen-model dat bij kredietzekerheden werd gehanteerd veroorzaakte een kettingreactie. In het rapport van Lord Turner werd aangetoond dat de reikwijdte en omvang van deze transacties in deze „casino-economie” de omvang van de economische activiteiten in de reële economie volledig in de schaduw stelde. Om nog sneller te kunnen handelen vertrouwden de banken niet langer op deposito's, maar financierden zij hun kredietverstrekking door middel van kortetermijnleningen op de wholesale financiële markten. Dit was op hol geslagen „maturity transformation”. Totdat de Federal Reserve Bank de rente ging verhogen en het „casino” moest sluiten.

2.7   Houders van subprimehypotheken konden niet langer aan hun verplichtingen voldoen. De ratingbureaus begonnen vervolgens massaal de ratings voor kredietzekerheden naar beneden aan te passen. Overal probeerden banken deze activa van de hand te doen, hetgeen het hele stelsel aan het wankelen bracht. De prijzen begonnen te kelderen. Er kwam een einde aan liquiditeit door verhandelbaarheid. Bij banken bestond onzekerheid over de situatie van andere banken, met als gevolg dat het vertrouwen in rook opging en de handel tussen banken onderling op de wholesale financiële markten stagneerde. Vanwege het gebrek aan liquiditeiten kwamen alle soorten banken in de problemen. De bank Lehman's viel om en veel andere banken in de VS en elders in de wereld hadden op grote schaal overheidssteun nodig om overeind te blijven.

2.8   Compensatieregelingen werkten over het algemeen het nemen van meer risico's binnen kredietinstellingen in de hand. Op alle niveaus leidde het systeem van bonussen tot een fixatie op kortetermijnvoordelen, waarbij de risico's op langere termijn uit het oog werden verloren. De interbancaire handelsspiraal creëerde een kunstmatige economie die los stond van de reële economie, en waarin beloningen niet meer gekoppeld waren aan de normen in de werkelijke wereld. De kwaliteit van de leningenportefeuilles verslechterde dramatisch. Handelaren en anderen stonden eveneens onder druk om zich op de korte termijn te richten. In sommige gevallen werden zelfs front-office verkoopmedewerkers sterk gestimuleerd om de voorwaarden voor credit cards en hypotheken te verruimen voor cliënten met een twijfelachtige kredietwaardigheid.

2.9   Hervorming van de regelgeving moet worden gebaseerd op de lessen die hieruit kunnen worden getrokken. De kwantiteit en de kwaliteit van het bankkapitaal moet drastisch verbeteren. Het kapitaal voor handelsportefeuilles moet aanzienlijk worden verhoogd en de VaR moet worden herzien. Bij de berekening van benodigd kapitaal moet een anticyclische benadering worden gevolgd en risicobeoordelingen moeten voorzichtiger van opzet zijn. Er moet nog eens goed worden nagedacht over de aan maturity transformation verbonden liquiditeitsrisico's, omdat tijdens de crisis gebleken is dat liquiditeit door verhandelbaarheid en de wholesale financiële markten tekortschoot.

2.10   Hervormingen van de regelgeving alleen zullen niet voldoende zijn. Marktmechanismen en betrokkenheid van de aandeelhouders zijn van wezenlijk belang. Het belangrijkste probleem is het gebrek aan transparantie. Het is belangrijk dat de werkelijke aard van bankleningen, activa, bankreserves en risicoprofielen van banken openbaar zijn. Transparantie op dit gebied zal de kredietverstrekkers, leningnemers, aandeelhouders, bestuurders en analisten in staat stellen zich op de markt te gedragen zoals dat hoort.

2.11   Het falen van de overheid op politiek, monetair en regelgevend terrein moet gecorrigeerd worden, zodat bankiers gedwongen worden weer op verstandige wijze te bankieren en ook van hun cliënten verlangen dat zij verstandig handelen. Particuliere klanten moeten beschermd worden tegen onzorgvuldige leningverstrekking door kredietinstellingen.

2.12   Verder moet er verbetering in de bedrijfsvoering komen. De aanpak van risicobeheer dient volledig te worden veranderd en ook moet er een voor een breder overzicht worden gezorgd. Bij de vaststelling van bonussen moet worden uitgegaan van de lange termijn. Bonussen moeten een bijdrage leveren aan het risicobeheer in plaats van dat te ondergraven en moeten beter in evenwicht zijn met de langetermijnbelangen van aandeelhouders en andere belanghebbenden. De bonussen voor medewerkers wier beroepswerkzaamheden het risicoprofiel van een bank materieel kunnen beïnvloeden moeten in het licht hiervan worden vastgesteld.

2.13   Door de financiële crisis wordt de aandacht gevestigd op het probleem van het samenvoegen van retailbanken en investeringsbanken tot instellingen die te groot geacht worden om nog om te vallen. Een dergelijke samenvoeging kan op veel punten zinvol zijn, want veel beleggingsdiensten bieden benodigde faciliteiten aan zowel particulieren als bedrijven. Het knelpunt is echter de impliciete en vaak expliciete benodigde garantie die door de staat wordt geboden aan particuliere deposanten. Hierdoor kan binnen de investeringsbanken een moreel risico intreden dat kan leiden tot het nemen van grote risico's. Na de beurskrach van 1929 werd in de US Glass-Steagall Act vastgelegd dat er tussen retailbanken en investeringsbanken voortaan een duidelijke scheiding moest bestaan. Vanwege de inmiddels ontstane overlap werd de wet in 1999 ingetrokken. Als er geen nieuwe op de Glass-Steagall Act gelijkende wetgeving komt, die bepaalt dat deze activiteiten gescheiden moeten worden, is het van wezenlijk belang dat de kapitaalvereisten zodanig strikt worden vastgelegd dat voorkomen wordt dat investeringsbanken retailbanken kunnen laten omvallen.

3.   Strekking van het Commissievoorstel

Wijzigingen in de tekst van de richtlijn die na de bijeenkomst in Pittsburgh zijn aangebracht en die relevant zijn voor het standpunt van het EESC zijn cursief vermeld.

3.1   Het nemen van buitensporige en onverantwoorde risico's in de banksector heeft tot de ondergang van individuele financiële instellingen geleid en niet alleen in de lidstaten maar in de hele wereld problemen in het financiële stelsel veroorzaakt. De toezichthouders en regelgevers, met inbegrip van die van de G20 en het Comité van Europese bankentoezichthouders, zijn het erover eens dat de ongepaste beloningsstructuren daartoe hebben bijgedragen. In deze context zijn de internationaal overeengekomen en bekrachtigde beginselen en normen van de Raad voor financiële stabiliteit van bijzonder belang.

3.2   Om de mogelijk schadelijke gevolgen van gebrekkig vormgegeven beloningsstructuren aan te pakken, moet er een uitdrukkelijke verplichting komen voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen om een beloningsbeleid en een beloningscultuur vast te stellen en in stand te houden die stroken met een doeltreffend risicobeheer.

3.3   Het is van belang dat de nieuwe verplichting ten aanzien van het beloningsbeleid en de beloningscultuur op een consequente wijze wordt toegepast. Het verdient daarom aanbeveling kernbeginselen te specificeren om te garanderen dat de beloningsstructuur niet tot het nemen van buitensporige risico's aanzet en strookt met de risicobereidheid, waarden en langetermijnbelangen van de instelling.

3.4   Enkele kernbeginselen zijn:

| — | Het beloningsbeleid is in overeenstemming met en draagt bij aan een gezond en doeltreffend risicobeheer en moedigt niet aan tot het nemen van meer risico's dan voor de kredietinstelling aanvaardbaar is. |
| --- | --- |

—

Het beloningsbeleid is in overeenstemming met en draagt bij aan een gezond en doeltreffend risicobeheer en moedigt niet aan tot het nemen van meer risico's dan voor de kredietinstelling aanvaardbaar is.

| — | Het beloningsbeleid strookt met de bedrijfsstrategie, de doelstellingen, de waarden en de langetermijnbelangen van de kredietinstelling. |
| --- | --- |

—

Het beloningsbeleid strookt met de bedrijfsstrategie, de doelstellingen, de waarden en de langetermijnbelangen van de kredietinstelling.

| — | De prestatiebeoordeling strekt zich over meerdere jaren uit zodat er gekeken wordt naar de prestaties op langere termijn en waarmee de effectieve betaling van prestatiegerelateerde beloningscomponenten over de bedrijfscyclus en de risico's van de onderneming is gespreid. |
| --- | --- |

—

De prestatiebeoordeling strekt zich over meerdere jaren uit zodat er gekeken wordt naar de prestaties op langere termijn en waarmee de effectieve betaling van prestatiegerelateerde beloningscomponenten over de bedrijfscyclus en de risico's van de onderneming is gespreid.

| — | Ontslagvergoedingen hangen samen met in de loop der tijd geleverde prestaties en zijn zodanig vormgegeven dat zij geen beloning voor falen zijn. |
| --- | --- |

—

Ontslagvergoedingen hangen samen met in de loop der tijd geleverde prestaties en zijn zodanig vormgegeven dat zij geen beloning voor falen zijn.

| — | Gegarandeerde variabele beloning is uitzonderlijk en gebeurt alleen als er nieuw personeel wordt aangeworven en blijft beperkt tot het eerste jaar. |
| --- | --- |

—

Gegarandeerde variabele beloning is uitzonderlijk en gebeurt alleen als er nieuw personeel wordt aangeworven en blijft beperkt tot het eerste jaar.

| — | Ten minste 50 % van de variabele beloning bestaat uit aandelen of uit passende niet-liquide instrumenten waarvoor een passend aanhoudbeleid geldt. |
| --- | --- |

—

Ten minste 50 % van de variabele beloning bestaat uit aandelen of uit passende niet-liquide instrumenten waarvoor een passend aanhoudbeleid geldt.

| — | De betaling van een groot deel van een significante bonus wordt gedurende een passende periode uitgesteld en gekoppeld aan de toekomstige prestatie van de instelling. Ten minste 40 % en ten minste 60 % (in het gaval van leidinggevende personen) wordt gespreid over ten minste 3 jaar, en definitief verworven naar rato. |
| --- | --- |

—

De betaling van een groot deel van een significante bonus wordt gedurende een passende periode uitgesteld en gekoppeld aan de toekomstige prestatie van de instelling. Ten minste 40 % en ten minste 60 % (in het gaval van leidinggevende personen) wordt gespreid over ten minste 3 jaar, en definitief verworven naar rato.

| — | Variabele beloning, en ook het gespreide deel ervan, wordt alleen uitgekeerd of definitief verworven als de financiële situatie van de instelling zulks toelaat. |
| --- | --- |

—

Variabele beloning, en ook het gespreide deel ervan, wordt alleen uitgekeerd of definitief verworven als de financiële situatie van de instelling zulks toelaat.

3.5   Omvangrijke beleggingsondernemingen en kredietinstellingen stellen een remuneratiecommissie in. De omvangrijkheid wordt bepaald aan de hand van grootte, interne organisatie en de aard, reikwijdte en de ingewikkeldheid van de activiteiten.

3.6   De bevoegde autoriteiten dienen tevens de bevoegdheid te hebben financiële of niet-financiële maatregelen of sancties op te leggen in geval van een schending van de verplichting om een beloningsbeleid te voeren dat strookt met een gezond en doeltreffend risicobeheer. Dergelijke maatregelen en sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn.

3.7   Ter bevordering van de toezichtconvergentie bij de toetsing van het beloningsbeleid en de beloningscultuur dient het Comité van Europese bankentoezichthouders erop toe te zien dat er richtsnoeren voor een goed beloningsbeleid in de banksector bestaan.

3.8   Aangezien een gebrekkig beloningsbeleid en stimuleringsregeling de risico's waaraan beleggingsondernemingen en kredietinstellingen zijn blootgesteld tot een onaanvaardbare omvang kunnen doen toenemen, is het raadzaam dat bevoegde autoriteiten zo nodig de betrokken entiteiten kwalitatieve of kwantitatieve maatregelen opleggen. Eén van deze kwalitatieve maatregelen is het verlangen van beleggingsondernemingen of kredietinstellingen dat zij het risico verminderen dat inherent is aan hun activiteiten, met inbegrip van beloningsstructuren. Een mogelijke kwantitatieve maatregel is de verplichting om extra eigen vermogen aan te houden.

3.9   Ten einde de markt afdoende over hun beloningsstructuren en het daaraan verbonden risico te informeren, dienen kredietinstellingen en beleggingsondernemingen informatie openbaar te maken over hun beloningsbeleid en beloningscultuur ten aanzien van medewerkers wier beroepsactiviteiten het risicoprofiel van de instelling materieel beïnvloeden.

3.10   Ten aanzien van securitisaties die andere securitisaties herverpakken en een hoger kredietrisico inhouden dan normale securitisaties, moeten specifieke kapitaalvereisten gelden zodat kredietinstellingen en beleggingsondernemingen sterk worden ontmoedigd om te beleggen in securitisaties die bijzonder complex en risicovol zijn.

3.11   Hersecuritisaties maken nieuwe effecten van securitisatieposities met een middelgroot risico. Ratingbureaus en marktdeelnemers namen veelal aan dat aan hersecuritisaties slechts een gering kredietrisico verbonden was. Gezien de complexiteit ervan en hun gevoeligheid voor gecorreleerde verliezen, brengen dergelijke hersecuritisaties echter grotere risico's met zich mee dan gewone securitisaties. Daarom voorziet dit voorstel in een reeks kapitaalvereisten die hoger zijn dan die voor gewone securitisatieposities met eenzelfde rating gelden.

3.12   Aangezien de werking van de normen voor interne modellen voor de berekening van de kapitaalvereisten voor marktrisico's recentelijk te wensen heeft overgelaten, is het raadzaam deze te versterken. Met name ten aanzien van de weergave van de kredietrisico's in de handelsportefeuille dienen deze normen te worden vervolledigd. Ter versterking van de kapitaalvereisten bij verslechterende marktvoorwaarden en ter vermindering van het mogelijke optreden van procyclische effecten verdient het voorts aanbeveling de kapitaalvereisten uit te breiden met een component die stressomstandigheden weergeeft.

3.13   Onverminderd de informatieverplichtingen die uitdrukkelijk in deze richtlijn zijn neergelegd, dienen de informatieverplichtingen tot doel te hebben dat marktdeelnemers correcte en volledige informatie ontvangen over het risicoprofiel van individuele instellingen. Instellingen dienen er derhalve toe te worden verplicht niet uitdrukkelijk in deze richtlijn vermelde aanvullende informatie openbaar te maken indien dit nodig is om aan deze doelstelling te voldoen.

3.14   Ten aanzien van securitisaties dienen de informatieverplichtingen van instellingen aanzienlijk te worden aangescherpt. Daarbij dient met name rekening te worden gehouden met de risico's die aan securitisatieposities in de handelsportefeuille verbonden zijn.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité,

Mario SEPI

---

(1)  PB C 318 van 23 december 2009, blz. 57.

1

(2)  PB C 277 van 17 november 2009, blz. 117.

2

(3)  COM(2009)0204.

3

(4)  The Turner Review, UK Financial Sercive Authorities, maart 2009

4

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/29 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/29

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake de strategie van de Europese Unie voor het Oostzeegebied”

(COM(2009) 248 definitief)

(2010/C 339/07)

Rapporteur: de heer SMYTH

Op 10 juni 2009 heeft de Europese Commissie besloten om, overeenkomstig art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake de strategie van de Europese Unie voor het Oostzeegebied

COM(2009) 248 final.

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang, die was belast met de desbetreffende voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies goedgekeurd op 8 januari 2010.

Tijdens zijn 459e zitting van 20 en 21 januari 2010 (vergadering van 20 januari) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat werd goedgekeurd met 198 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 4 onthoudingen:

1.   Conclusies

1.1   Het EESC staat achter de doelstellingen die voortvloeien uit de vier pijlers waarop de Oostzeestrategie rust. Deze houden in dat de regio een welvarend, veilig & betrouwbaar, ecologisch duurzaam en aantrekkelijk & toegankelijk gebied moet worden.

1.2   Het EESC heeft waardering voor het uitgebreide raadplegingsproces dat is voorafgegaan aan de definitieve opstelling van de Strategie, en voor de rol die de sociale partners en andere direct betrokkenen in het proces hebben kunnen spelen. Het Comité zou nogmaals willen aandringen op de oprichting van een Baltic Sea Civil Society Forum als instrument om het maatschappelijk middenveld te betrekken bij de verdere ontwikkeling van de Strategie.

1.3   De in de Strategie geformuleerde doelstellingen ter oplossing van een hele serie ingewikkelde structurele problemen in het Oostzeegebied zijn op zich prijzenswaardig, maar toch zullen er eerst nog een aantal uitdagingen het hoofd moeten worden geboden voordat de Strategie effect kan sorteren. Deze uitdagingen hebben te maken met de toegevoegde waarde die de Strategie kan bieden, de opzet van de governance ervan, de samenhang binnen de EU en de externe doeltreffendheid van de Strategie.

1.4   Bij de voor de Oostzeestrategie voorziene governance kunnen de nodige vraagtekens worden geplaatst. Voor de uitvoering van de Strategie zijn 21 Directoraten-Generaal en 8 lidstaten plus Rusland verantwoordelijk. Als een en ander wordt gerelateerd aan de 4 pijlers, de 15 prioritaire acties en de talloze horizontale acties van de Strategie, dan ontstaat het beeld van een complexe interne governance-structuur die verlammend kan werken. Het EESC is dan ook van mening dat extra inspanningen nodig zijn ter vereenvoudiging van het voor de Strategie voorziene governance- en administratieve kader.

1.5   In onderhavig advies wordt nogmaals gepleit voor de oprichting binnen het EESC van een ad hoc-waarnemingspost of studiegroep voor het Oostzeegebied, zodat het gehele Comité effectief kan worden betrokken bij de noodzakelijke verdere ontwikkeling en bijsturing van de Strategie.

1.6   Een van de belangrijkste uitdagingen van de Strategie is de externe dimensie, wat vooral te maken heeft met de sleutelrol die Rusland in de regio speelt. Ruslands rol bij de tenuitvoerlegging van de Strategie zal moeten worden ingevuld binnen het kader van de voor de Noordelijke Dimensie opgezette structuren. Het is echter de vraag of deze structuren een voldoende waarborg bieden voor een effectieve deelname van dit land aan de strategische acties.

1.7   Het EESC is het eens met de stelling dat de Strategie niet zomaar een document is; ze moet veeleer worden gezien als een proces. Dit betekent dat de uitvoering van de Strategie over een langere tijd zijn beslag krijgt. De eerste resultaten zijn reeds zichtbaar, want alle lidstaten en andere betrokkenen zijn samen met de Europese instellingen aan tafel gaan zitten om een beknopte lijst met meest urgente acties en projecten op te stellen en het eens te worden over de noodzaak om deze uit te voeren. Het EESC hoopt dat het enthousiasme dat aan de dag werd gelegd tijdens de voorbereiding van de Strategie, ook in de toekomst behouden blijft en zal bijdragen tot een doeltreffende en vlotte implementatie, die ook ruimte laat voor tussentijdse aanpassingen.

2.   Achtergrond van de Strategie

2.1   De achtergrond van de Oostzeestrategie is duidelijk. Al langer is bekend dat de regio te kampen heeft gehad met een reeks ernstige problemen op het gebied van milieu, economische ontwikkeling en infrastructuur, problemen die niet los van elkaar kunnen worden gezien en elkaar versterken. In november 2006 heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een Oostzeestrategie. Deze Strategie voor het inmiddels als macroregio aangemerkte Oostzeegebied werd op 10 juni 2009 goedgekeurd door de Commissie en op 19 juni 2009 voorgelegd aan de Europese Raad. Zij was van prioritair belang voor het Zweedse voorzitterschap en werd op 26 oktober 2009 in Luxemburg goedgekeurd door de Raad Algemene zaken.

2.2   Deze omvattende Strategie is een keerpunt in het EU-beleid inzake territoriale samenwerking. De Commissie wijst erop dat hiermee voor het eerst het groene licht is gegeven voor een daadwerkelijk geïntegreerde aanpak in het geval van een groep lidstaten die worden geconfronteerd met dezelfde uitdagingen. Er zijn momenteel dertien gebieden voor transnationale samenwerking, die alle communautaire beleidsterreinen beslaan (daarnaast zijn er nog zo'n vijftig grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma's). De Oostzeestrategie staat symbool voor het relatief nieuwe concept van macroregionale samenwerking, wat neerkomt op een effectievere coördinatie en benutting van financiële hulpbronnen en bestaande samenwerkingsstructuren in het gehele Oostzeegebied. Geografisch gezien omvat de Strategie de EU-lidstaten Zweden, Denemarken, Duitsland, Finland, Polen, Estland, Letland en Litouwen plus Noorwegen en Rusland.

2.3   In onderhavig advies worden de voorgestelde Oostzeestrategie en het bijbehorende actieplan beoordeeld vanuit het perspectief van het maatschappelijk middenveld. Er wordt voortgebouwd op de analyses uit twee onlangs uitgebrachte EESC-adviezen over resp. „De Oostzeeregio: rol van het maatschappelijk middenveld bij het verbeteren van de regionale samenwerking en het vaststellen van een strategie voor de regio” (1) en „Macroregionale samenwerking - Uitbreiding van de Oostzeestrategie naar andere macroregio's in Europa” (2). Het proces dat heeft geleid tot uitstippeling van de Strategie, is een unicum. De Commissie gaat ervan uit dat, als de Oostzeestrategie in deze regio inderdaad blijkt te werken, een gelijkaardige aanpak kan worden gekozen voor andere macroregio's, zoals het Donaugebied, de Alpiene regio en het Middellandse-Zeegebied.

3.   De strategie in hoofdlijnen

3.1   De Commissie heeft in 2008 de betrokken partijen uitgebreid geraadpleegd. Er werden een aantal raadplegende conferenties georganiseerd op verschillende lokaties in de macroregio, die ten slotte in februari 2009 culmineerden in de conferentie van Rostock. De bijeenkomsten stonden in het teken van de vier pijlers waarop de Oostzeestrategie steunt en die zijn bedoeld om de Oostzeeregio te maken tot:

| — | een ecologische duurzaam gebied; |
| --- | --- |

—

een ecologische duurzaam gebied;

| — | een welvarend gebied; |
| --- | --- |

—

een welvarend gebied;

| — | een toegankelijk en aantrekkelijjk gebied; |
| --- | --- |

—

een toegankelijk en aantrekkelijjk gebied;

| — | een veilig en betrouwbaar gebied. |
| --- | --- |

—

een veilig en betrouwbaar gebied.

3.2   De Strategie gaat vergezeld van een actieplan met 15 prioritaire actiegebieden, verdeeld over de vier pijlers. Elk prioritair actiegebied moet worden gecoördineerd door ten minste één lidstaat uit het Oostzeegebied, dat bij de tenuitvoerlegging wordt geacht samen te werken met alle relevante stakeholders.

3.3   De Oostzeestrategie en de binnen het kader hiervan voorgestelde acties moeten worden gefinancierd via bestaande bronnen, m.n. de structuurfondsen (55 miljard euro in de periode 2007-13) en door de afzonderlijke Oostzeelanden, de particuliere sector en financiële instellingen als de EIB, de NIB en de EBRD.

3.4   De resolutie van het Europees Parlement (3) en de mededeling van de Commissie (4) wijken op een aantal punten aanzienlijk van elkaar af. De Commissie gaat uit van het interne EU-perspectief van de Raad, terwijl in de resolutie van het EP wordt gesproken van een „Oostzeestrategie voor de Noordelijke Dimensie”. Het EP dringt er in zijn resolutie bij de Commissie op aan om een voorstel voor een Strategie uit te werken, bedoeld „ter versterking van het interne fundament van de Noordelijke dimensie (5)”. Terwijl het Parlement de Oostzeestrategie duidelijk koppelt aan het raamwerk van de Noordelijke Dimensie, maken de Raad en de Commissie onderscheid tussen de Strategie en de externe aspecten van de samenwerking.

3.5   Over de vraag wat de meest geschikte governance-structuur is, lopen de meningen sterk uiteen. Centraal in de Strategie van de Commissie staat de coördinatie van bestaande initiatieven, waarbij voortdurend wordt nagegaan in hoeverre er voortgang wordt geboekt en getracht wordt de dynamiek van het actieplan overeind te houden. De aanpak van de Commissie is erop gericht om zo weinig mogelijk gebruik te maken van institutionele mechanismen en geen extra financiële middelen vrij te maken voor de Oostzeestrategie. Het Parlement stelt voor om elke zomer voorafgaande aan de Europese Raad een Oostzeetop te organiseren en om de regionale organen binnen en buiten de EU-structuur verder tot ontwikkeling te brengen, waartoe het o.a. een eigen begroting voor de Strategie aanbeveelt. Het EESC heeft zich al eerder uitgesproken voor een eigen begroting van de Strategie. Het ziet ernaar uit dat het Parlement een voortvarender beleid voorstaat dan de Commissie. Het Parlement heeft op 22 oktober 2009, kennelijk om het belang van verdere ontwikkeling van de Strategie te onderstrepen, zijn goedkeuring gehecht aan een voorstel tot wijziging van de begroting voor 2010, neerkomende op 20 miljoen euro extra voor de coördinatie van de strategie en een aantal proefprojecten.

3.6   Welke aanpak ook wordt gekozen, feit is dat de Strategie het resultaat is van een uitgebreid proces van raadpleging van stakeholders in de macroregio. De Strategie is in zoverre innovatief omdat ze stoelt op een transnationale governance-structuur en dus uitstijgt boven het traditioneel door de EU gevoerde regionale beleid. Er is hier sprake van een tussenvorm tussen nationale en supranationale structuur.

3.7   De Oostzeestrategie wordt door de Commissie omschreven als een „voortgaand proces”. De begrenzing van de Oostzeeregio laat zich moeilijk nauwkeurig vaststellen, omdat de geografische omvang afhangt van de specifieke kwestie die aan de orde is. Uitgangspunt bij het uitstippelen van de Strategie is geweest om eerst de problemen en aandachtsgebieden te identificeren en op basis daarvan de geografische afgrenzing van de macroregio te bepalen. In ieder geval zijn de vier pijlers van de Strategie en het daarop gebaseerde actieplan, objectief bezien, een serieuze poging om een beter gecoördineerd ontwikkelingskader voor een zo divers samengestelde regio als het Oostzeegebied tot stand te brengen en aldus de territoriale samenhang te bevorderen. De bijgevoegde Tabel 1 geeft een overzicht van de prioritaire actiegebieden die onder de vier pijlers van de Strategie vallen.

3.8   Achterliggende gedachte van de Commissie is dat een geïntegreerde aanpak noodzakelijk is om een duurzame ontwikkeling in de regio te waarborgen. De aandachtsgebieden die in de Strategie worden genoemd, zijn complex en onderling met elkaar verbonden. De bestaande samenwerkingsverbanden zijn ontoereikend bij gebrek aan een efficiënte coördinatie.

4.   Uitdagingen en prioritaire aandachtsgebieden

4.1   Er hangt heel veel af van een succesvolle tenuitvoerlegging van de Oostzeestrategie. Bij meerdere gelegenheden heeft de Commissie laten weten dat de Strategie als voorbeeld zou kunnen dienen voor andere macroregio's in de EU. De in de Strategie geformuleerde doelstellingen ter oplossing van een hele serie ingewikkelde structurele problemen in het Oostzeegebied zijn op zich prijzenswaardig, maar toch zullen er eerst nog een aantal uitdagingen het hoofd moeten worden geboden voordat de Strategie effect kan sorteren. Deze uitdagingen hebben te maken met de toegevoegde waarde die de Strategie kan bieden, de opzet van de governance ervan, de samenhang van de EU en haar externe doeltreffendheid.

4.2   Wat de toegevoegde waarde betreft bestaat het gevaar dat er in het kader van de Strategie veel te veel initiatieven worden gelanceerd om de meeste stakeholders in de regio tevreden te stellen. Deze kan hierdoor onwerkbaar worden. Er valt wat voor te zeggen om de Strategie niet te veel te laten uitdijen en de aandacht toe te spitsen op een meer beperkt aantal doelstellingen van vitaal strategisch belang. HELCOM heeft met zijn Oostzee-actieplan gezorgd voor vooruitgang bij de bescherming van visbestanden en het milieu in het algemeen. Ondanks deze successen moet men zich met de Oostzeestrategie blijven inspannen om verbeteringen door te voeren op het gebied van visserij en milieubescherming in het algemeen.

4.3   Ook bij de voor de Oostzeestrategie voorziene governance-structuur kunnen de nodige vraagtekens worden geplaatst. Tabel 1 toont de paradoxale situatie dat de lidstaten die het meeste baat hebben bij de Strategie, het minst worden betrokken bij de uitvoering ervan. Bovendien heeft de Commissie alle mogelijke moeite moeten doen om een hele reeks acties op evenwichtige wijze onder te brengen bij een hele reeks Directoraten-Generaal en een grote groep lidstaten. De resultaten die zijn opgedaan bij de uitvoering van het Handvest van Leipzig betreffende duurzame Europese steden (6), zijn tot nu toe relatief beperkt gebleven, waarbij moet worden bedacht dat de Oostzeestrategie nog een stuk gecompliceerder is.

4.4   Het succes van EU-beleid in het algemeen, en dus ook van de Oostzeestrategie, wordt afgemeten aan de hand van het criterium of er gesproken kan worden van praktische resultaten die zichtbaar en tastbaar zijn voor de burgers. De Strategie betekent tevens een uitdaging voor de doelstelling van samenhang binnen de Unie als geheel. Zoals al eerder opgemerkt, heeft de Commissie „hoog ingezet” met haar idee van macroregionale samenwerking. Ook al is de ernst van de milieuproblematiek, de situatie op het gebied van de infrastructuur en andere uitdagingen in het Oostzeegebied voor de bevolking van de EU-lidstaten in de regio zelf gemeengoed, toch blijft het een lastige opgave om ook de andere lidstaten hiervan te doordringen. Hier kunnen we niet zonder de steun van het maatschappelijk middenveld. Het EESC heeft al eerder voorgesteld om een „Baltic Sea Civil Society Forum” op te richten en zich bereid verklaard om hiervoor de weg te banen. Verder heeft het gepleit voor de oprichting, binnen het Comité, van een ad hoc-waarnemingspost of studiegroep voor het Oostzeegebied, zodat het gehele Comité effectief kan worden betrokken bij de noodzakelijke verdere ontwikkeling van de Strategie.

4.5   Een van de belangrijkste uitdagingen voor de Strategie is de externe dimensie, zeker gezien de sleutelrol die Rusland als een van de voornaamste betrokken partijen in de regio speelt. Rusland heeft tot nu toe blijk gegeven van zijn belangstelling voor de Strategie, aangezien het gebaat is bij een succesvolle uitvoering ervan. Zoals het er nu voorstaat, zal Ruslands rol in de strategie worden bepaald o.g.v. de regelingen in het raamwerk van de Noordelijke Dimensie, die naar verwachting zullen worden afgestemd op de Strategie. In dit verband zij opgemerkt dat drie van de vier pijlers van de Strategie – milieubescherming, aantrekkelijkheid & toegankelijkheid en veiligheid & betrouwbaarheid – naar hun aard transnationaal van karakter zijn, wat betekent dat het zinvol zou zijn om in de Strategie bepaalde mechanismen in te bouwen ter bevordering van de wisselwerking tussen interne en externe dimensies, m.n. op operationeel niveau. Verder zou de externe dimensie van de Strategie misschien nog kunnen worden uitgebreid door bijv. ook Wit-Rusland hierbij te betrekken, wat gunstig kan uitpakken voor de bescherming van het milieu in de regio en de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid ervan.

4.6   Sommigen zijn van mening dat het simpeler zou zijn om Rusland gewoon via directe bilaterale samenwerking met de EU te betrekken bij de uitvoering van de Strategie op basis van een „gelijkwaardig partnerschap” met de EU (7). Als dit een goede inschatting is, kan men zich afvragen of de Noordelijke Dimensie, zoals nu wordt voorgesteld, wel het geschikte instrument is om ervoor te zorgen dat Rusland meewerkt aan de Strategie.

5.   Analyse van de Strategie

5.1   De Strategie bevat enkele controversiële punten die nadere aandacht verdienen. Om te beginnen worden in het actieplan bepaalde concrete voorstellen gedaan om knelpunten in de energienetwerken weg te werken en de onderlinge aansluitmogelijkheden te verbeteren. Hier en daar wordt gevreesd dat deze voorstellen niet ver genoeg gaan en niet voldoende tegemoet komen komen aan de dringende behoefte om de netwerken meer te integreren. De Strategie zou er niet alleen op gericht moeten zijn om de op dit moment nog los van elkaar opererende nationale energiemarkten in de Oostzeeregio te integreren en aan elkaar te koppelen, maar zou ook de solidariteit binnen de gehele EU op energiegebied moeten bevorderen. De EU heeft energie uit Rusland nodig en zal daarom de nodige infrastructuur moeten aanleggen om gas, olie en elektriciteit naar Europa te transporteren. Dit is noodzakelijk vanuit een oogpunt van continuïteit van de energielevering aan Europa. Ook van derde landen wordt meer samenwerking op het gebied van energie verwacht. In de Strategie wordt overigens niet gerept van het Nordstream-project. Dit is een duidelijke tekortkoming van de Strategie, die door de Commissie wordt gerechtvaardigd met het argument dat het Nordstream-project zeer controversieel is en dat de Oostzeestrategie alleen bij unanimiteit kon worden goedgekeurd.

5.2   Het actieplan bevat voorstellen ter verbetering van de interne en externe zee-, weg- en spoorverbindingen. De wegeninfrastructuur verdient bijzondere aandacht, omdat deze ernstige gebreken vertoont of zelfs helemaal ontbreekt. Het gebied dat vanouds gold als een uithoek van de Sovjet-Unie, zou dan door verbetering van het wegennet vast verbonden kunnen worden met de centrale delen van Europa. Er is in de Oostzeeregio dan ook dringend behoefte aan een adequate wegeninfrastructuur die het hele gebied bestrijkt. De huidige TEN-corridors moeten worden herbekeken en aangepast aan de nieuwe eisen van een Unie met meer onderlinge cohesie (bijv. de weg- en spoorcorridors van Helsinki naar Wenen/Slovenië).

5.3   Er wordt geen aandacht geschonken aan het strategische belang van de grote rivieren in de macroregio van het Oostzeegebied. Ten onrechte. In dit verband zij erop gewezen dat er momenteel wordt gewerkt aan een strategie voor het Donaugebied. Het proces van raadpleging in het kader van de Oostzeestrategie is weliswaar uitgebreid en uitputtend geweest, maar de hoorzittingen werden min of meer op ad-hocbasis georganiseerd. In het geval van de Donaustrategie zou het EESC ernaar moeten streven om hier op een meer gestructureerde wijze bij te worden betrokken. De Commissie heeft laten weten dat hiertoe de kans wordt geboden tussen februari en de zomer van 2010. Het EESC heeft al eerder in zijn adviezen REX/262 en ECO/251 voorgesteld om een Baltic Civil Society Forum op te richten en dit voorstel zal nu een concrete vorm moeten krijgen. Het geniet de steun van talloze leden van het Europees Parlement, dat momenteel bezig is een advies over de Strategie voor het Oostzeegebied op te stellen.

5.4   Beseft wordt hoe gecompliceerd de uitdagingen zijn die met de Oostzeestrategie het hoofd moeten worden geboden. De vrees bestaat dat de met de uitvoering en monitoring van de Strategie belaste eenheid in de Commissie misschien niet over voldoende middelen beschikt om zich de komende periode van haar taak te kwijten. Zowel het EESC als het Parlement pleiten dan ook voor een versterking van deze eenheid. Het gevaar bestaat dat ze al te veel tijd moet besteden aan administratieve procedures bij de toewijzing van de door het Parlement goedgekeurde 20 miljoen euro aan partners buiten de EU (begrotingslijn 4). Het EESC benadrukt dat zowel de Europese Commissie als de lidstaten die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van bepaalde acties binnen de Strategie, moeten kunnen beschikken over voldoende administratieve capaciteit om hun verplichtingen na te komen.

5.5   Het feit dat er relatief weinig gewicht wordt toegekend aan de visserijproblematiek, heeft bezorgdheid gewekt. Wel wordt erkend dat op dit terrein veel wordt gedaan, vooral door HELCOM, en dat de eerste resultaten bemoedigend zijn. Het is zeer belangrijk dat wordt voortgegaan op deze weg, waarbij in het bijzonder moet worden gestreefd naar bevordering van een verantwoorde consumptie.

5.6   Ook wordt eraan getwijfeld of er in de Strategie wel voldoende aandacht is voor wetenschap, technologie, onderzoek en innovatie. Het EESC is er niet helemaal van overtuigd of opsplitsing van de zogenaamde kennisdriehoek (onderwijs, onderzoek en innovatie), die wordt ondergebracht bij twee verschillende pijlers van de Strategie en onder de bevoegdheid van drie verschillende lidstaten komt te vallen, wel de beste oplossing is. Naar de mening van het Comité dient de Strategie de wisselwerking en raakvlakken tussen de verschillende onderdelen van de kennisdriehoek te versterken.

5.7   Prioritaire actie nr. 6 – het uit de weg ruimen van obstakels voor de interne markt in de Oostzeeregio – is een onderdeel van de strategie die kan rekenen op de volledige steun van het EESC. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar het MKB, dat economisch een dominerende positie heeft in de Oostzeeregio. Het Comité steunt ook de verdere ontwikkeling van het Programma voor Fatsoenlijk Werk. De sociale dialoog zal in de hele regio moeten worden bevorderd om te kunnen profiteren van de positieve neveneffecten die zich voordoen als gevolg van de samenwerking zoals deze zich in het kader van de Strategie ontwikkelt, vooral op het gebied van energie.

5.8   Bijzonder zorgwekkend is de voortdurende en structurele achteruitgang van de scheepbouwsector en aanverwante sectoren in de regio, met alle negatieve gevolgen voor de economische en sociale samenhang van dien. Naar de mening van het EESC zal er in de Oostzeestrategie ruimte moeten worden ingebouwd om dit probleem aan te pakken.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 277 van 17.11.2009, blz. 42.

1

(2)  PB C 318 van 23.12.2009, blz. 6.

2

(3)  Europees Parlement (2006): „Resolutie over een Oostzeestrategie voor de Noordelijke Dimensie”, Straatsburg, 16 november 2006 (A6-0367/2006).

3

(4)  De tekst van de Oostzeestrategie en het actieplan vindt u op:

4

http://ec.europa.eu/regional_policy/cooperation/baltic/documents_en.htm.

(5)  De Noordelijke Dimensie is een structuur waarbinnen de EU, Rusland, Noorwegen en IJsland op onderling overeengekomen samenwerkingsgebieden beleidsmaatregelen kunnen nemen.

5

(6)  Dit Handvest werd op 24 mei 2007 tijdens het Duitse voorzitterschap van de Raad ondertekend op een informele vergadering van de EU-ministers voor Stedelijke ontwikkeling en Territoriale samenhang. De twee belangrijkste aanbevelingen in het Handvest zijn: er zal een meer geïntegreerd beleid voor stadsontwikkeling moeten worden gevoerd en er moet speciale aandacht worden geschonken aan achterstandswijken.

6

(7)  Zie bijv. „Commitment of the Social Partners and other civil society organisations: What role can civil society and local actors play?” - bijdrage van Uno Aldegren, lid van het Comité van de Regio's, aan de conferentie „Het Oostzeegebied: een ideale plek om te werken en zaken te doen”, georganiseerd door het EESC en de vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Finland (Helsinki, 22-23 oktober, 2009).

7

---

BIJLAGE

Tabel 1:

Pijlers en prioritaire actiegebieden van de EU-strategie voor het Oostzeegebied

| Pijlers/prioritaire gebieden | Landen, belast met de coördinatie | Aantal acties |
| --- | --- | --- |
| Pijler 1: Van de Oostzeeregio een ecologisch duurzaam gebied maken |
| 1) | Het binnendringen van nutriënten in de zee terugbrengen tot een aanvaardbaar niveau |

Pijlers/prioritaire gebieden

Landen, belast met de coördinatie

Aantal acties

Pijler 1: Van de Oostzeeregio een ecologisch duurzaam gebied maken

1)

Het binnendringen van nutriënten in de zee terugbrengen tot een aanvaardbaar niveau

Polen/Finland

5

| 2) | De natuur en de biodiversitet, waaronder de visbestanden, beschermen |
| --- | --- |

2)

De natuur en de biodiversitet, waaronder de visbestanden, beschermen

Duitsland

2

| 3) | Het gebruik van gevaarlijke stoffen beperken en de schadelijke gevolgen ervan tegengaan |
| --- | --- |

3)

Het gebruik van gevaarlijke stoffen beperken en de schadelijke gevolgen ervan tegengaan

Zweden

3

| 4) | De regio ontwikkelen tot een toonbeeld van schone scheepvaart |
| --- | --- |

4)

De regio ontwikkelen tot een toonbeeld van schone scheepvaart

Denemarken

2

| 5) | De gevolgen van de klimaatverandering afzwakken en hierop inspelen |
| --- | --- |

5)

De gevolgen van de klimaatverandering afzwakken en hierop inspelen

Denemarken

3

Pijler II: Van de Oostzeeregio een welvarend gebied maken

| 6) | Uit de weg ruimen van obstakels voor de interne markt in de regio |
| --- | --- |

6)

Uit de weg ruimen van obstakels voor de interne markt in de regio

Estland

6

| 7) | Het potentieel van de regio op het gebied van onderzoek en innovatie ten volle benutten |
| --- | --- |

7)

Het potentieel van de regio op het gebied van onderzoek en innovatie ten volle benutten

Zweden/Polen

2

| 8) | Uitvoering geven aan de Small Business Act: ondernemerschap bevorderen, het MKB versterken en efficiënter gebruik maken van menselijke hulpbronnen |
| --- | --- |

8)

Uitvoering geven aan de Small Business Act: ondernemerschap bevorderen, het MKB versterken en efficiënter gebruik maken van menselijke hulpbronnen

Denemarken

9

| 9) | De duurzaamheid van landbouw, bosbouw en visserij bevorderen |
| --- | --- |

9)

De duurzaamheid van landbouw, bosbouw en visserij bevorderen

Finland

7

Pijler III: Van de Oostzeeregio een toegankelijk en aantrekkelijk gebied maken

| 10) | De toegang tot en de werking en betrouwbaarheid van de energiemarkten verbeteren |
| --- | --- |

10)

De toegang tot en de werking en betrouwbaarheid van de energiemarkten verbeteren

Letland/Denemarken

3

| 11) | De interne en externe vervoersverbindingen verbeteren |
| --- | --- |

11)

De interne en externe vervoersverbindingen verbeteren

Litouwen/Zweden

| 12) | De aantrekkelijkheid van de Oostzeeregio handhaven en vergroten, vooral via onderwijs, toerisme en gezondheidszorg |
| --- | --- |

12)

De aantrekkelijkheid van de Oostzeeregio handhaven en vergroten, vooral via onderwijs, toerisme en gezondheidszorg

Toerisme: Duitsland

(Mecklenburg -Vorpommern)

Gezondheidszorg: Partnerschap van de Noordelijke

Dimensie in volksgezondheid en maatschappelijk welzijn

Onderwijs: Duitsland

10

Pijler IV: Van de Oostzeeregio een veilig en betrouwbaar gebied maken

| 13) | De regio een leidende rol geven op het gebied van maritieme veiligheid |
| --- | --- |

13)

De regio een leidende rol geven op het gebied van maritieme veiligheid

Finland/Denemarken

| 14) | Een betere bescherming bieden tegen rampen op zee en op het land |
| --- | --- |

14)

Een betere bescherming bieden tegen rampen op zee en op het land

Denemarken

2

| 15) | De grensoverschrijdende criminaliteit terugdringen en de gevolgen ervan beperkt houden |
| --- | --- |

15)

De grensoverschrijdende criminaliteit terugdringen en de gevolgen ervan beperkt houden

Finland

3

Horizontale acties

Europese Commissie

10

Bron: aar R. Bengtsson „An EU Strategy for the Baltic Sea Region”

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/34 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/34

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautair macroprudentieel toezicht op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s”

(COM(2009) 499 definitief — 2009/0140 (COD))

over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Bankautoriteit”

(COM(2009) 501 definitief — 2009/0142 (COD))

over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen”

(COM(2009) 502 definitief — 2009/0143 (COD))

en over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor effecten en markten”

(COM(2009) 503 definitief — 2009/0144 (COD))

(2010/C 339/08)

Rapporteur: de heer NYBERG

De Raad heeft op 6 oktober 2009 overeenkomstig artikel 95 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautair macroprudentieel toezicht op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s

COM(2009) 499 final - 2009/0140 (COD)

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Bankautoriteit

COM(2009) 501 final - 2009/0142 (COD)

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen

COM(2009) 502 final - 2009/0143 (COD)

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Bankautoriteit

COM(2009) 503 final - 2009/0144 (COD).

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie - economische en sociale samenhang, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 januari 2010 goedgekeur.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 21 januari 2010) onderstaand advies uitgebracht, dat met 169 stemmen vóór en 2 tegen, bij 15 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   De Commissie kwam op 23 september 2009 met voorstellen voor een verordening betreffende een Europees Comité voor systeemrisico's (ECSR) en verordeningen inzake een Europese Bankautoriteit, een Europese autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (EAVB) en een Europese Autoriteit voor effecten en markten. Die voorstellen kwamen in hoge mate overeen met de aanbevelingen van het rapport van de groep-De Larosière van begin 2009.

1.2   In een advies over dat rapport ging het Comité in op de oorzaken van de financiële en economische crisis, regulering van de financiële markten en toezichtregelingen. Naast een algemene verwijzing naar dat advies verdient één opmerking specifieke vermelding: „Toezicht is volgens het Comité ook van fundamenteel belang om te voorkomen dat zich nog eens een financiële crisis voordoet. Maar toezicht vergt regels. Daarom zijn de voorstellen voor wijziging en aanscherping van de regels (...) net zo belangrijk.” (1)

Groepen stakeholders

Het Comité pleitte verder voor een brede vertegenwoordiging van stakeholders in het bestuur van deze drie nieuwe autoriteiten. De Commissie stelt echter speciale groepen stakeholders voor.

Verder zou „het ECSR, indien nodig, ook advies in(winnen) bij belanghebbenden uit de particuliere sector.” De Commissie geeft daarbij als voorbeelden vertegenwoordigers van de financiële sector, consumentenorganisaties en bepaalde door haar opgerichte groepen. Het Comité wijst erop dat zowel werkgevers- als werknemersorganisaties tot die vertegenwoordigers moeten behoren. Bovendien gelden de systeemrisico's niet alleen voor de financiële markt maar voor de gehele economie en daarom moeten ook werkgeversorganisaties en vakverenigingen op Europees niveau worden geraadpleegd.

1.3.1.1   Er wordt gezwegen over de vorm van raadplegingen en de frequentie ervan. Dat is geboden want in artikel 13 is sprake van „wint .... advies in”. De passage „indien nodig” is te vaag.

Voorts stelt de Commissie voor dat de stakeholdersgroepen voor de drie autoriteiten zullen bestaan uit werkgevers en werknemers in de respectieve segmenten van de financiële markt, consumenten en gebruikers van de in een segment aangeboden diensten. De dertig leden zouden evenwichtig over alle soorten groeperingen moeten worden gespreid.

1.3.2.1   De groepen komen minstens twee maal per jaar bijeen, kunnen opinies en adviezen verstrekken en genieten secretariaatsondersteuning. De opinies en adviezen worden openbaar gemaakt. Het risico bestaat echter dat hun werkzaamheden zich tot de twee jaarlijkse bijeenkomsten zullen beperken. Zij zouden de mogelijkheid moeten hebben om voortdurend de werkzaamheden van de autoriteit in kwestie te volgen.

Macroprudentieel toezicht

Het ontbreekt het ECSR-voorstel aan een definitie van systeemrisico's. Het concept van die risico's moet openbaar, en niet achter de gesloten deuren van dit nieuwe comité, worden behandeld.

1.4.1   Het EESC is van mening dat het ECSR een duidelijk handelingsmandaat moet hebben voor situaties waarin financiële stabiliteit gevaar loopt. Om dat in de verordening vast te leggen, moeten de volgende tekstuele wijzigingen worden overwogen:

| — | De verschillende versies moeten op één lijn worden gebracht middels gebruik van het concept „toezicht”. |
| --- | --- |

—

De verschillende versies moeten op één lijn worden gebracht middels gebruik van het concept „toezicht”.

| — | De waarschuwingen en aanbevelingen van het ECSR dienen, zoals bepaald in artikel 16, lid 3, uitsluitend aan de Raad worden toegezonden en niet via de Raad, zoals neergelegd in inleidende overweging 9. Het laatste kan afbreuk doen aan de onafhankelijkheid van het ECSR. |
| --- | --- |

—

De waarschuwingen en aanbevelingen van het ECSR dienen, zoals bepaald in artikel 16, lid 3, uitsluitend aan de Raad worden toegezonden en niet via de Raad, zoals neergelegd in inleidende overweging 9. Het laatste kan afbreuk doen aan de onafhankelijkheid van het ECSR.

| — | Het werkwoord „moeten” (opmerking van de vertaler: „should” in de EN-versie) zou duiden op een verplichting (opmerking van de vertaler: althans in de EN-versie van het advies). Of optreden verplicht is, moet afhangen van bevoegdheid: van de lidstaten of van de EU. |
| --- | --- |

—

Het werkwoord „moeten” (opmerking van de vertaler: „should” in de EN-versie) zou duiden op een verplichting (opmerking van de vertaler: althans in de EN-versie van het advies). Of optreden verplicht is, moet afhangen van bevoegdheid: van de lidstaten of van de EU.

| — | Ingevolge artikel 3 draagt het ECSR bij tot „een soepele werking van de interne markt”. De taak van dat comité betreft echter risico's op de financiële markt, maar hier schijnt het een zwaardere rol te krijgen. |
| --- | --- |

—

Ingevolge artikel 3 draagt het ECSR bij tot „een soepele werking van de interne markt”. De taak van dat comité betreft echter risico's op de financiële markt, maar hier schijnt het een zwaardere rol te krijgen.

Het is een goede zaak dat de 29 leden van de algemene raad van de ECB ook deel uitmaken van de algemene raad van het ECSR.

1.4.2.1   Artikel 11 (stuurcomité) bevat geen bepalingen inzake stemrechten. Het EESC stelt voor dat vijf leden van de algemene raad van de ECB lid zijn. Dat vergemakkelijkt een geografische spreiding, een verdeling over kleine en grote landen en over de lidstaten binnen en buiten de Eurozone. Ook moeten er voldoende vertegenwoordigers van de centrale banken zijn want alle leden van het stuurcomité zouden stemrecht hebben.

1.4.3   Het EP wordt alleen genoemd in verband met de rapportageverplichtingen van het ECSR (minstens één maal per jaar) aan Raad en Parlement. Krachtens artikel 20 onderzoekt de Raad de verordening na drie jaar. Uiteraard moet het EP daar ook bij worden betrokken.

Microprudentieel toezicht

De doelstellingen van de autoriteiten worden in alledrie de verordeningen nagenoeg identiek geformuleerd (artikel 1, lid 4). Het gaat om de werking van de interne markt, de stabiliteit van het financieel systeem en de versterking van de internationale toezichthoudende coördinatie. De verschillen betreffen de beschrijving van wie er wordt beschermd: de autoriteit voor effecten en markten beschermt beleggers, de autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen beschermt verzekeringsnemers en andere begunstigden, en de bankautoriteit beschermt depositohouders en beleggers.

De drie autoriteiten dienen zich in de eerste plaats te richten op bestaande regels en, vooral via richtsnoeren en aanbevelingen, het nader tot elkaar brengen van de praktijken van de nationale toezichthouders. Ook kunnen zij nieuwe technische normen ontwikkelen.

1.5.1.1   Krachtens artikel 7, lid 2, moeten die normen in verordeningen of beschikkingen, en niet in richtlijnen worden vastgelegd. Worden die normen echter als van niet-politieke aard beschouwd, dan is ook een verordening uitgesloten. De normen zouden namelijk gericht moeten zijn tot uitsluitend de nationale toezichthouders of financiële instellingen en niet tot de lidstaten. Daarom is de beschikking het enige aangewezen instrument. De andere twee zijn bedoeld voor beleidsvoorstellen van de Commissie.

De Europese toezichthouders houden toezicht op hun nationale collega’s en niet direct op de spelers op de financiële markten. Als uitzondering geldt de situatie waarin een nationale autoriteit geen gehoor aan aanbevelingen geeft (de artikelen 9 en 11). Een tot de actoren op de financiële markten gericht besluit zal dan ten slotte door de Europese autoriteit worden genomen.

1.5.2.1   Artikel 10 gaat over noodsituaties. Dan kan de Europese autoriteit de desbetreffende besluiten zonder betrokkenheid van de Commissie nemen. Het dient evenwel aan de Raad te worden overgelaten wanneer er sprake van een noodsituatie is, en zulks op basis van de algemene marktsituatie. Bevindt een individuele finaciële instelling zich in die situatie, dan moet dat een taak voor de nationale toezichthouder zijn.

1.5.2.2   Artikel 23 betreft vrijwaringsmaatregelen die nationale overheden kunnen nemen wanneer zij vinden dat de nieuwe technische normen een effect op hun begroting hebben. Het EESC kan zich daarin vinden, maar die normen hebben zelden een dergelijk effect. Verder betreft dit voorschrift de situaties van de artikelen 10 en 11 en moet het dus ook direct daarna geplaatst worden.

1.5.3   Het EESC stelt voor dat er, zoals in Spanje, een nationale autoriteit toestemming moet verlenen alvorens nieuwe financiële instrumenten worden ingevoerd. Daarbij zou eerst goed worden gekeken naar in andere lidstaten gebruikte instrumenten want Spanje is het enige land dat die constructie kent. Daarom zou de Commissie in dit verband een taakomschrijving moeten opnemen in de verordening voor een Europese autoriteit voor effecten en markten.

1.5.4   Het toezichtterrein van de bankautoriteit moet zo groot mogelijk zijn. Gelijke kansen voor alle financiële instellingen moet een algemene doelstelling zijn. De definitie in de ontwerpverordening is gebaseerd op oudere richtlijnen. Het Comité zou graag zien dat die definities opnieuw worden besproken ten einde ze zo breed mogelijk te maken in het licht van de ervaringen die met de financiële crisis zijn opgedaan.

1.5.5   Krachtens artikel 20, lid 3, kan de autoriteit de door financiële instellingen aan haar verstrekte vertrouwelijke informatie alleen gebruiken voor het uitvoeren van de haar bij de verordening opgedragen verplichtingen. Dat voorschrift moet worden aangevuld met een regel betreffende de wijze waarop die informatie moet worden beschermd.

Voorgesteld wordt dat vier leden van de raad van bestuur van de respectieve drie autoriteiten van de nationale toezichthouders komen. Het voorstel voor vijf leden (overeenkomstig dat voor het ECSR) lijkt logischer.

1.5.6.1   Uitsluitend de hoofden van de nationale autoriteiten hebben stemrecht in de raad van toezichthouders. Dat herbergt het risico dat de Europese toezichthouder door de nationale toezichthouders wordt gecontroleerd, en dat maakt andere zaken belangrijker. De onafhankelijkheid van de voorzitter is cruciaal en hij/zij moet stemrecht hebben. Evenzo doorslaggevend zijn transparantie en de invloed van groepen stakeholders. Verder moeten de besluiten van de autoriteiten omwille van genoemde transparantie openbaar worden gemaakt.

1.5.7   Starten de autoriteiten hun werk in 2011 dan zullen zij pas twee jaar later op volle toeren draaien. Dat zou eerder moeten om alle tijdens de crisis naar boven gekomen problemen snel te behandelen.

2.   Achtergrond

2.1   De Commissie kwam op 23 september jl. met een wetgevingspakket voor de financiële markten: een ontwerpverordening voor een ECSR, een speciale beschikking om de ECB specifieke taken toe te kennen in verband met dat ECSR en drie voorstellen aangaande de oprichting van resp. een Europese bankautoriteit, een Europese autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen en een Europese autoriteit voor effecten en markten. Vervolgens werd op 28 oktober een richtlijn gepresenteerd die betrekking had op wijzigingen van bestaande richtlijnen in verband met de oprichting van de nieuwe autoriteiten. Het Comité zal daar separaat advies over uitbrengen.

2.2   Al deze voorstellen sluiten nauw aan bij het rapport van de groep-De Larosière (begin 2009). Tijdens de zitting van september 2009 keurde het Comité een advies over dit rapport goed. In dat advies ging het in op de oorzaken van de financiële en economische crisis, de nodige nieuwe of verbeterde regulering van de financiële markt en nieuwe, verbeterde toezichtregelingen. Los van een aantal concrete wetsvoorstellen wordt naar dat advies verwezen.

2.3   Naast de algemene verwijzing naar dat advies verdient één opmerking specifieke vermelding: „Toezicht is volgens het Comité ook van fundamenteel belang om te voorkomen dat zich nog eens een financiële crisis voordoet. Maar toezicht vergt regels. Daarom zijn de voorstellen voor wijziging en aanscherping van de regels, die in het eerste gedeelte van het rapport De-Larosière uiteengezet worden, net zo belangrijk”. De voorstellen betreffende wijziging van de bestaande regels voor het microprudentieel toezicht zijn beperkt en daarom is het nog dringender deze te wijzigen en aan te scherpen.

2.4   De Commissie heeft ook nog andere wetgevingsvoorstellen gedaan aangaande de financiële markten. Tot op heden heeft het Comité advies uitgebracht over ratingbureaus (2), beheerders van alternatieve beleggingsfondsen en kapitaalvereisten. Verder heeft het Comité, de Commissie nog niet, voorgesteld dat er wettelijk wordt voorgeschreven dat de nationale autoriteit alle nieuwe instrumenten onderzoekt alvorens deze tot de financiële markt worden toegelaten, zoals dat reeds in Spanje het geval is.

3.   Algemene opmerkingen

3.1   Macro- en microprudentieel toezicht op de financiële markten moeten uit elkaar worden gehouden. Maar ook is het zaak ervoor te zorgen dat alle voorgestelde organen nauw met elkaar samenwerken. Algemene problemen die door het microtoezicht aan het licht komen zijn van belang voor de financiële markt als geheel, en worden door het macrotoezicht risico's aangetroffen, dan kunnen remedies vaak op microniveau worden gevonden. In de verordeningen wordt op verschillende plaatsen op deze onderlinge afhankelijkheid gewezen.

3.2   De drie autoriteiten zullen zich in de eerste plaats richten op bestaande regels en, vooral via richtsnoeren en aanbevelingen, het nader tot elkaar brengen van de praktijken van de nationale toezichthouders. Ook kunnen zij nieuwe technische normen ontwikkelen, waarna deze in de vorm van een formeel Commissievoorstel worden gegoten.

In zijn advies over het rapport-„De Larosière” pleitte het Comité pleitte voor een bredere vertegenwoordiging in het bestuur van deze drie nieuwe autoriteiten. De Commissie stelt echter slechts vertegenwoordigers van speciale groepen stakeholders voor in haar voorstellen aangaande die autoriteiten en het ECSR.

Verder zou „het ECSR, indien nodig, ook advies in(winnen) bij belanghebbenden uit de particuliere sector.” De Commissie geeft daarbij als voorbeelden vertegenwoordigers van de financiële sector, consumentenorganisaties en bepaalde door haar opgerichte groepen. Het Comité wijst erop dat ook zowel werkgevers- als werknemersorganisaties tot die sectorale vertegenwoordigers moeten behoren.

3.3.1.1   Bovendien gelden de systeemrisico's niet allen voor de financiële sector maar voor de gehele economie en daarom moeten werkgeversorganisaties en vakverenigingen ook op Europees niveau worden geraadpleegd.

3.3.1.2   Er wordt gezwegen over de vorm van raadplegingen en de frequentie ervan. Dat is geboden want in artikel 13 is sprake van „wint advies in”. De passage „indien nodig” is te vaag. Er moet duidelijker worden aangegeven wanneer raadpleging verplicht is.

Voorts stelt de Commissie voor dat de stakeholdersgroepen voor de drie autoriteiten zullen bestaan uit werkgevers en werknemers in de respectieve segmenten van de financiële markt, consumenten en gebruikers van de in een segment aangeboden diensten. Het Comité is het daarmee eens.

3.3.2.1   Er zullen zeer waarschijnlijk problemen ontstaan wanneer moet worden bepaald uit welke landen die vertegenwoordigers afkomstig zijn. Het Comité gaat ervan uit dat 30 vertegenwoordigers nog niet betekent dat de financiële instellingen van alle lidstaten een plaats zullen hebben. Zoals aangegeven in de toelichting bij de ontwerpverordeningen moeten er sprake zijn van een evenwichtige spreiding.

3.3.2.2   De groepen komen minstens twee maal per jaar bijeen, kunnen opinies en adviezen verstrekken en genieten secretariaatsondersteuning. De opinies en adviezen worden openbaar gemaakt. Het risico bestaat echter dat hun werkzaamheden zich tot de twee jaarlijkse bijeenkomsten zullen beperken. Zij zouden de mogelijkheid moeten hebben om voortdurend de werkzaamheden van de autoriteit in kwestie te volgen. Dat is nodig voor het efficiënt functioneren van autoriteiten die zijn samengesteld uit toezichthouders die zichzelf controleren.

4.   Bijzondere opmerkingen

Europees Comité voor systeemrisico’s

4.1   Aangaande het macroprudentieel toezicht is er een gapend gat wanneer het over de definitie van systeemrisico’s gaat. Sommige nieuwe instrumenten kunnen in de huidige crisis zelf als een systeemrisico worden beschouwd. Hetzelfde geldt voor de methoden van ratingbureaus om risico’s en waarden te meten. Ook is het de vraag of regels voor managers van financiële instellingen, die het veelvuldig nemen van risico's in de hand werken, als systeemrisico’s kunnen worden beschouwd. Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Het concept „systeemrisico” moet in het openbaar, en niet achter gesloten deuren binnen het ECSR, worden besproken.

Dat comité moet een duidelijk mandaat hebben om op te treden wanneer de financiële stabiliteit in gevaar komt, en daarom moet de formulering van de verordening op sommige punten worden bijgesteld.

4.2.1   Volgens inleidende overweging (1) bij het voorstel gaat het om financieel „toezicht” (supervision), een woord dat is gebruikt om de financiële crisis te bestrijden. In inleidende overweging (7) gebruikt de Commissie in de Engelse versie het woord „oversight” op het gebied van macroprudentieel toezicht. Dat doet afbreuk aan de bevoegdheden van het ECSR: „oversight” is een eerste stap, daarna volgt „supervision” met alle bevoegdheden van dien. In het Engels gaat het hier niet om synoniemen, in andere talen wellicht wel. Alle taalversies moeten worden afgestemd op het gebruik van „supervision”.

4.2.2   Er wordt duidelijk voorgesteld dat het ECSR onafhankelijk moet zijn. Maar toch moeten zijn waarschuwingen en aanbevelingen via de Raad of de drie autoriteiten naar buiten gaan om het gewicht ervan te vergroten (inleidende overweging 9). Dat doet zekere twijfels rijzen over de onafhankelijkheid van het ECSR. Volgens het EESC bevat artikel 16, lid 3, de juiste beschrijving: „de waarschuwingen en aanbevelingen worden ook aan de Raad toegezonden”.

4.2.3   Degenen tot wie de aanbevelingen zijn gericht „moeten” (EN-versie: „should”) daaraan gevolg geven, tenzij „afdoende kan worden gemotiveerd waarom geen actie wordt ondernomen”. Het woord „moeten” verleent de aanbevelingen een min of meer dwingend karakter, maar of er inderdaad gevolg aan moet worden gegeven hangt af van de bevoegde autoriteit: de lidstaten of de EU. Die formulering moet dus worden aangescherpt.

4.2.4   Verder gaan de bewoordingen van artikel 3 wellicht iets te ver. Het ECSR moet bijdragen tot „een soepele werking van de interne markt”. Het moet zich buigen over de risico’s op de financiële markt maar het lijkt een zwaardere rol te krijgen. De Commissie heeft gewone wetgeving voor die markt voor ogen. Om bevoegdheidsperikelen te voorkomen, moet die tekst worden bijgesteld. Het ECSR zou zich alleen met systeemrisico’s moeten bezighouden.

Het zou gaan bestaan uit een algemene raad, een stuurcomité en een secretariaat. Het verband met het Europees stelsel van centrale banken is duidelijk: de 29 leden van de algemene raad van de ECB maken deel uit van de algemene raad van het ECSR. Dit werd overigens reeds door het EESC voorgesteld in zijn advies over het rapport De-Larosière. De voorzitter en de vice-voorzitter worden voor vijf jaar uit deze 29 gekozen. Verder zijn een lid van de Europese Commissie en de drie voorzitters van de nieuwe autoriteiten eveneens stemgerechtigd lid. De vertegenwoordigers van de 27 nationale toezichthouders en de voorzitter van het Economisch en Financieel Comité kunnen aan de vergaderingen deelnemen maar hebben geen stemrecht.

Artikel 11 (stuurcomité) bevat geen bepalingen inzake stemrechten. De Commissie stelt voor dat het stuurcomité bestaat uit de voorzitter en de vice-voorzitter van de algemene raad van het ECSR, vijf leden van de algemene raad van de ECB, de drie voorzitters van de nieuwe autoriteiten, een Commissievertegenwoordiger en de voorzitter van het Economisch en Financieel Comité.

4.3.1.1   De eerste Raadsverslagen over deze voorstellen betroffen het aantal ECB-leden in het stuurcomité: drie of vijf? Het EESC is het volledig met het standpunt van de ECB eens. Vijf leden vergemakkelijkt een geografische spreiding, een verdeling over kleine en grote landen en over de lidstaten binnen en buiten de Eurozone. Ook moeten er voldoende vertegenwoordigers van de centrale banken zijn want alle leden van het stuurcomité zouden stemrecht hebben. De samenstelling van het stuurcomité moet een toereikende afspiegeling zijn van die van de algemene raad. Daar zijn 29 leden centrale bankiers

4.3.2   Het raadgevend technisch comité moet worden genoemd in lid 1 van artikel 4 want dat behelst een opsomming van alle organen van het ECSR.

4.4   Dan is er nog een apart artikel betreffende de vraag of de waarschuwingen en aanbevelingen van het ECSR openbaar moeten worden gemaakt. Het EESC begrijpt wel dat er de nodige overwegingen aan openbaarmaking vooraf moeten gaan, maar vraagt zich af waarom alleen hier een tweederdemeerderheid nodig is. Als de leden van de algemene raad vakkundig genoeg zijn om over systeemrisico’s te besluiten en waarschuwingen en aanbevelingen te formuleren, dan kunnen zij toch ook besluiten over openbaarmaking?

4.5   De voorgestelde inbreng van het Europees Parlement is miniem, terwijl Raad en ook Parlement hun goedkeuring aan al deze Commissievoorstellen moeten hechten. Bepaald is slechts dat het ECSR minstens eens per jaar verslag aan Raad en EP uitbrengt. Verder zal de Raad de ECSR-verordening na drie jaar op herziening onderzoeken (artikel 20). Het EP, met dezelfde wetgevingsrechten, wordt niet genoemd, en moet hier een zwaardere grotere rol krijgen.

5.   Bijzondere opmerkingen

Microprudentieel toezicht

Volgens punt 6.6 van de toelichting bij de voorstellen verschillen de verordeningen slechts op het gebied van doelstellingen, werkterrein en definities.

5.1.1   De doelstellingen worden in alledrie de verordeningen nagenoeg identiek geformuleerd (artikel 1, lid 4). Het gaat om de werking van de interne markt, de stabiliteit van het financieel systeem en de versterking van de internationale toezichthoudende coördinatie. De enige verschillen betreffen de beschrijving van wie er wordt beschermd: de autoriteit voor effecten en markten beschermt beleggers, de autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen verzekeringsnemers en andere begunstigden, en de bankautoriteit beschermt depositohouders en beleggers.

Aangaande de bevoegdheidsverdeling tussen deze drie toezichthoudende organen en de wetgevingsbevoegdheid van de EU-instellingen is de formulering van dit artikel helder. Zoals het Comité uit de verordeningen denkt te kunnen opmaken, zijn de bevoegdheden van de autoriteiten beperkt tot toezicht in verband met de bestaande regels. In het geval van wijziging ervan geven zij slechts advies aan Commissie, Raad en EP.

5.1.2.1   Krachtens artikel 7, lid 2, moeten de door de autoriteiten voorgestelde nieuwe technische normen in verordeningen of beschikkingen, en niet in richtlijnen worden vastgelegd. Worden die normen echter als van niet-politieke aard beschouwd, dan is een verordening uitgesloten. Zij zouden namelijk gericht moeten zijn tot uitsluitend de nationale toezichthouders en financiële instellingen en niet tot de lidstaten. Daarom is de beschikking het enige aangewezen instrument. De andere twee zijn bedoeld voor beleidsvoorstellen van de Commissie. Verder zegt genoemd artikel dat de Commissie die normen vaststelt. Dan vallen verordeningen en richtlijnen buiten de boot want die moeten namelijk door Raad en EP worden uitgevaardigd.

De artikelen waarin de taken van de autoriteiten in detail worden beschreven, lijken adequaat. De Europese toezichthouders houden toezicht op hun nationale collega’s en niet direct op de spelers op de financiële markten. Als uitzondering geldt de situatie waarin een nationale autoriteit geen gehoor aan aanbevelingen geeft (de artikelen 9 en 11). Een tot de actoren op de financiële markten gerichte beschikking zal dan ten slotte door de Europese autoriteit worden genomen.

5.1.3.1   Verder zou het inderdaad aan de Raad moeten zijn om te bepalen of er sprake is van een noodsituatie. Zulks na overleg met de Commissie, het ECSR en, indien passend, de Europese toezichthouders.

5.1.3.2   In het voorstel voor de Europese Bankautoriteit ontbreken een duidelijke definitie van een noodsituatie en de criteria om die uit te roepen. In de tekst moet duidelijker worden aangegeven waarom er een noodsituatie kan worden vastgesteld. Volgens het EESC vloeit die uit de algemene marktsituatie voort. Een individuele financiële instelling met acute problemen is een zaak voor de nationale toezichthouder.

5.1.3.3   Artikel 23 betreft vrijwaringsmaatregelen die nationale overheden kunnen nemen wanneer zij vinden dat de nieuwe technische normen een effect op hun begroting hebben. Het EESC kan zich daarin vinden, maar dergelijke normen hebben zelden zo'n effect. Verder betreft dit voorschrift de situaties van de artikelen 10 en 11 en moet het dus ook direct daarna geplaatst worden.

5.1.4   In geval van geschil met de nationale toezichthouder moeten de financiële instellingen en de marktpartijen de mogelijkheid hebben om in beroep te gaan bij de Europese Bankautoriteit.

De Europese autoriteit voor effecten en markten zal speciaal op ratingbureaus moeten toezien. Tot die bevoegdheid behoort schrapping van registratie, onderzoek en inspectie ter plaatse. Dit staat nog niet in het huidige voorstel, maar komt in een volgende versie. Dat is juist want die taken behoren tot de kernopdracht van deze autoriteit.

5.1.5.1   Een van de conclusies van het EESC-advies over het rapport-De Larosière luidde dat er, zoals in Spanje, een nationale autoriteit toestemming moet verlenen alvorens nieuwe financiële instrumenten worden ingevoerd. Met oprichting van de voorgestelde drie autoriteiten zou dat voorstel van het Comité kunnen worden uitgevoerd. Daarbij zou eerst goed worden gekeken naar in andere lidstaten gebruikte instrumenten want Spanje is het enige land dat die constructie kent. De Commissie zou dus in dit verband ook een taakomschrijving moeten opnemen in de verordening voor een Europese autoriteit voor effecten en markten.

5.1.6   De belangrijkste kwestie aangaande de definities van de verordening inzake de Europese bankautoriteit is de afbakening van het gedeelte van de financiële markt waarop die autoriteit toezicht moet uitoefenen. Gegeven de ervaringen met de financiële crisis zou dat deel zo groot mogelijk moeten zijn. Het is immers mogelijk dat financiële instellingen die niet aan het toezicht van deze autoriteit zijn onderworpen een concurrentievoordeel bij het zoeken naar winst hebben. Hun handelingen vallen namelijk buiten de regels en het toezicht van die autoriteit. Gelijke kansen voor alle financiële moet een algemene doelstelling zijn. De definitie in deze verordening is gebaseerd op die van richtlijnen inzake kredietinstellingen, beleggingsfirma's en financiële conglomeraten. Het Comité zou graag zien dat die definities opnieuw worden besproken ten einde ze zo breed mogelijk te maken in het licht van de ervaringen die met de financiële crisis zijn opgedaan.

5.1.7   Wat de Europese autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen betreft, is er ook aangeknoopt bij bestaande definities. Het Comité wil er in dit verband op wijzen dat er met name op het gebied van bedrijfspensioenen verschillende modellen in de lidstaten worden gebruikt. Daarom is het hier vooral van belang duidelijk aan te geven dat de autoriteit uitsluitend toezicht houdt. Alleen de Commissie kan nieuwe regels voorstellen.

5.1.8   In het voorstel voor de Europese autoriteit voor effecten en markten wordt een „financiëlemarktdeelnemer” als een „persoon” aangemerkt. Het Comité gaat ervan uit dat het om zowel een natuurlijke als een rechtspersoon gaat, maar dat moet worden verduidelijkt in artikel 2, lid 1, van het voorstel.

5.1.9   Krachtens artikel 20, lid 3, kan de autoriteit de door financiële instellingen aan haar verstrekte vertrouwelijke informatie alleen gebruiken voor het uitvoeren van de haar bij de verordening opgedragen verplichtingen. Dat voorschrift moet worden aangevuld met een regel betreffende de wijze waarop die informatie moet worden beschermd.

Alledrie de autoriteiten hebben dezelfde organisatie: een raad van toezichthouders, een raad van bestuur, een voorzitter, een uitvoerend directeur en een raad van beroep. De voorzitter mag niet van de nationale toezichthouders afkomstig zijn, maar moet een onafhankelijk, voltijds werkend persoon zijn.

5.2.1   Voorgesteld wordt dat vier leden van de raad van bestuur van de nationale toezichthouders komen. Er is geen specifieke reden voor dat aantal en daarom lijkt het logischer om het voorstel voor het ECSR te volgen (vijl leden).

5.2.2   Uitsluitend de hoofden van de nationale autoriteiten hebben stemrecht in de raad van toezichthouders, dus niet de vertegenwoordiger van de Commissie of het ECSR. Dit betekent dat de Europese autoriteit door de nationale, te controleren, autoriteiten wordt gecontroleerd. Dit houdt voorts een gebrek aan optreden in en zulks ondanks de verordeningsvoorschriften betreffende het toezicht, kritiek op de nationale autoriteiten en, zelfs de mogelijkheid dat de Europese autoriteit besluiten overneemt alvorens de Commissie een eindbeslissing zou kunnen nemen. Het spreekt voor zich dat de nationale autoriteiten collegiaal binnen de Europese autoriteit samenwerken, maar het risico bestaat dat die samenwerking te collegiaal geschiedt.

5.2.3   Een raad van toezicht zou wel eens toezicht op zichzelf gaan kunnen houden en dat geeft te denken over sommige andere aspecten aangaande de voorgestelde autoriteiten. De onafhankelijkheid van de voorzitter is cruciaal en hij moet stemrecht hebben. Evenzo belangrijk is openheid naar en invloed van groepen stakeholders. Bovendien speelt er nog een transparantie-aspect: de besluiten van de autoriteiten moeten openbaar worden gemaakt. Daarbij is het Comité zich er wel van bewust dat sommige besluiten niet onmiddellijk kunnen worden gepubliceerd, want anders zou de financiële markt kunnen worden ontwricht.

In vergelijking met de drie bestaande comités wordt het personeelsbestand van de drie nieuwe autoriteiten bij het begin van hun werkzaamheden verdubbeld. Zijn ze eenmaal op volle kracht, dan wordt dat bestand ongeveer verviervoudigd. Hun activiteiten reiken verder en zijn nogal verschillend dan die van de huidige comités en daarom kan het Comité zich in deze voorstellen vinden.

5.3.1   Wel plaatst het Comité vraagtekens bij de voorgestelde termijn alvorens de autoriteiten volledig actief zullen zijn. Starten zijn hun werk in 2011 dan zullen zij pas twee jaar later op volle toeren draaien. Dat zou eerder moeten kunnen en dat is ook echt nodig om alle tijdens de crisis naar boven gekomen problemen snel te behandelen.

5.4   De drie autoriteiten zullen een Gemengd Comité van Europese toezichthoudende autoriteiten oprichten. Dat is inderdaad een noodzakelijke aanvulling. Gegeven dit samenwerkingscomité van de drie autoriteiten lijkt het, althans voor het moment, niet nodig om een gemeenschappelijke autoriteit voor de drie toezichtgebieden op te richten.

5.5   Ten slotte zijn er wat kleine vergissingen in de Engelse versie. In artikel 33, lid 2, is sprake van „his absence”. Dat zou moeten worden vervangen door „his/her absence” (opmerking van de vertaler: de NL-versie is neutraal – „als deze afwezig is”). Verder wordt in de Engelse versie de „chairperson” in artikel 33, lid 5, opeens „chairman”. Ook dat moet worden veranderd (opmerking van de vertaler: in de NL-versie wordt „voorzitter” aangehouden).

Brussel, 21 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  Zie par. 1.4 van het EESC-advies over het Rapport van de groep-De Larosière, PB C 318 van 23 december 2009, blz. 57.

1

Rapport van de groep-De Larosière

(2)  PB C 277 van 17 november 2009, blz. 117.

2

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/41 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/41

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG wat betreft een facultatieve en tijdelijke toepassing van de verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten”

(COM(2009) 511 definitief — 2009/0139 (CNS))

(2010/C 339/09)

Algemeen rapporteur: de heer IOZIA

De Raad heeft op 6 oktober 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 93 van het EG-Verdrag te raadplegen over het:

„Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG wat betreft een facultatieve en tijdelijke toepassing van de verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten”

COM(2009) 511 final – 2009/0139 (CNS).

Het bureau van het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 3 november 2009 besloten de gespecialiseerde afdeling „Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang” met de voorbereidende werkzaamheden te belasten.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 21 januari 2010) de heer IOZIA als algemeen rapporteur aangewezen en het volgende advies met 91 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 4 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies

1.1   Het EESC onderschrijft het richtlijnvoorstel om een verleggingsregeling in te voeren voor bepaalde goederen en diensten. Het betreurt echter ten zeerste dat er opnieuw „klassieke” oplossingen nodig zijn voor de fiscale fraude en de „tijdelijke” regeling, die intracommunautaire fraude nog altijd geen strobreed in de weg legt.

1.2   Het EESC begrijpt en steunt de pogingen van de Commissie, ondanks de politieke problemen op haar weg, maar blijft erop hameren dat er een nieuw btw-systeem moet komen dat de mogelijkheid tot fraude terugdringt, alsook de administratieve lasten voor belastingplichtigen.

1.3   Het EESC staat achter de voorstellen in de resolutie van het Europees Parlement van 2 september 2008 over een gecoördineerde strategie ter verbetering van de bestrijding van belastingfraude, met name de invoering in het oorsprongsland van een uniform belastingtarief van 15 % voor intracommunautaire transacties. Deze optie strookt met wat al bepaald is in art. 402 van Richtlijn 2006/112/EG.

Het voorstel bevat verder onderdelen die de verdeeldheid binnen het BTW-stelsel nog vergroten. Het EESC is bezorgd over deze opties, die de harmonisatie van de btw op de lange baan schuiven.

1.4.1   Het gekozen wettelijke instrument lijkt juist, ook al zou de goedkeuring van verordeningen wenselijk zijn.

1.5   De lidstaten dienen hun belastingdiensten te versterken. Het aantal verzoeken om terugbetaling zal toenemen omdat de geïncasseerde btw niet langer met de betaalde btw kan worden gecompenseerd. Een uitgebreid controlesysteem is onontbeerlijk om de lidstaten te beschermen tegen de nadelige gevolgen die de verleggingsregeling eventueel met zich meebrengt.

1.6   Volgens het EESC is het essentieel dat de overdracht van diensten voor de handel in emissiecertificaten in de richtlijn wordt opgenomen.

1.7   Het EESC is tegen de beperking tot slechts twee van de vier in de richtlijn vermelde producten. Elke lidstaat zou moeten bekijken of zijn belastingdienst in staat is om de invoering van de verleggingsregeling voor alle categorieën producten op gepaste wijze te beheren. Deze beperking lijkt in te druisen tegen art. 395 van Richtlijn 2006/112.

1.8   Het EESC blijft de Commissie steunen in haar pogingen om de harmonisatie van het btw-stelsel te verbeteren. Hopelijk gebeurt dat door de goedkeuring van „ambitieuzere structurele” hervormingen die de kans op belastingfraude aanzienlijk terugdringen.

2.   Inleiding

2.1   De bestrijding van belastingfraude, met name de intracommunautaire, heeft de laatste jaren niet veel vooruitgang geboekt. Het totale verlies aan belastinginkomsten ten gevolge van fraude beloopt 200 à 250 miljard euro, ofwel 2 % van het BBP van de EU.

2.2   De btw-fraude bedraagt circa 40 miljard euro, ofwel 10 % van de belastingopbrengsten.

2.3   De voortschrijdende groei van de handel heeft geleid tot de verspreiding van de zogenaamde „carrouselfraude”. Volgens de relevante wetgeving mogen transitgoederen in de EU ongehinderd circuleren, maar moet de btw voor commerciële transacties met EU-landen worden afgedragen in het land van bestemming.

2.4   Door een bereidwillige derde toe te voegen aan de communautaire handelstransactie, ontstaat een illegale drieledige keten waarin hetzelfde goed tweemaal wordt overgedragen. De koper heeft recht op teruggave van de door de tussenpersoon nooit betaalde btw, die het goed zonder btw heeft gekocht van een leverancier in een andere lidstaat. De tussenpersoon verdwijnt op deze manier.

2.5   Bij verlegging brengt de leverancier of dienstverrichter geen btw in rekening aan zijn belastingplichtige afnemer, die evenwel zelf de tot voldoening van de btw gehouden persoon wordt. In theorie zou deze procedure de mogelijkheid tot carrouselfraude moeten wegnemen.

2.6   De tegenstrijdigheid van het systeem dat uitgaat van het land van bestemming, dat om goed te functioneren een solide en doeltreffend systeem van gegevensuitwisseling tussen de lidstaten zou vergen, geeft aanleiding tot moeilijk te bestrijden belastingfraude. De Gemeenschap heeft definitief gekozen voor het oorsprongsbeginsel, dat voorziet in een vorm van compensatie tussen de lidstaten waarbij de btw herverdeeld wordt. Artikel 402 van Richtlijn 2006/112/EG van 28 november 2006 luidt dat de belasting in de lidstaat van oorsprong moet worden geheven.

2.7   De herverdeling is nodig ter compensatie van de gevolgen voor de belastingopbrengsten van de uitvoer en de aftrek van belasting op de invoer, die al in de lidstaat van oorsprong belast zijn.

2.8   De goedkeuring van de definitieve regeling, die de intracommunautaire belastingfraude aanmerkelijk terug zou dringen, vergt een overkoepelend systeem van administratieve samenwerking dat, ondanks alle inspanningen van de Commissie, maar niet tot stand wil komen (1); net zo moeilijk te verwezenlijken lijkt de vereiste clearinginstelling, waar de Commissie al sinds 1987 op aandringt, vanwege de aanhoudende grote verschillen tussen de lidstaten in de verzameling en controle van statistische gegevens.

2.9   Tegen deze in feite weinig bemoedigende achtergrond presenteert de Commissie het voorstel voor een richtlijn van de Raad om tijdelijk in de nationale wetgeving de mogelijkheid van een verleggingsregeling voor bepaalde goederen en diensten in te voeren (2).

3.   Het voorstel van de Commissie

3.1   Het onderhavige initiatief vloeit voort uit de voorstellen van de deskundigengroep voor de strategie voor bestrijding van belastingfraude (ATFS). De Commissie heeft een mededeling (3) gepresenteerd met innovatieve voorstellen om belastingfraude te bestrijden, onder andere de invoering van een algemene verleggingsregeling. De Ecofin heeft deze voorstellen afgewezen.

Ter bestrijding van het toenemende verschijnsel van de zgn. intracommunautaire ploffraude (Missing Trader Intra-Community fraud, MTIC), beter bekend als „carrouselfraude”, omdat dezelfde goederen meermaals tussen exploitanten in verschillende lidstaten worden overgedragen, hebben enkele lidstaten de Commissie verzocht gebruik te maken van de uitzondering van art. 395 van de btw-richtlijn, die de mogelijkheid biedt om tijdelijk een verleggingsregeling in te voeren voor bepaalde goederen en diensten.

3.2.1   De Commissie achtte het raadzamer te kiezen voor wijziging van de btw-richtlijn door de invoeging van art. 199 bis en een uitzondering tot 2014 toe te staan.

Op de lijst van goederen die eventueel in aanmerking komen voor de verleggingsregeling staan onder andere wijd verspreide elektronische apparaten als mobiele telefoons en geïntegreerde schakelingen. In het Verenigd Koninkrijk, dat van de Raad een derogatie heeft gekregen, bestaat deze mogelijkheid al.

3.3.1   Parfums en edele metalen, voorzover niet behorend tot antiquiteiten of voorwerpen voor verzamelingen zijn de overige in de richtlijn genoemde goederencategorieën. Bij de diensten vinden we de handel in broeikasgasemissierechten.

4.   Algemene opmerkingen

4.1   In haar mededeling aan de Raad en het Europees Parlement (4) legt de Commissie enerzijds de nadruk op de positieve gevolgen voor de bestrijding van de belastingfraude die de verleggingsregeling in theorie zou kunnen opleveren. Anderzijds wijst zij op mogelijke risico's in verband met nieuwe fraude en op de noodzaak om de controles te verscherpen, maar vooral op administratieve samenwerking.

4.2   De Commissie blijft hoogst verbaasd over de invoering van een algemene verlegging op facultatieve basis, die een „ingrijpende wijziging van het communautaire btw-stelsel inhoudt die de samenhang en de harmonisatie van dat stelsel en de mogelijkheden om het verder te ontwikkelen, sterk zou beïnvloeden.”

4.3   Het EESC deelt de bezorgdheid van de Commissie en meent dat alle maatregelen moeten worden voorkomen die de lastige weg naar de toekomstige btw-harmonisatie kunnen bemoeilijken.

4.4   Reeds in 2008, toen het Europees Parlement de Raad verzocht meer te doen om belastingfraude te bestrijden (5), wees het op de risico's in verband met de kans op nieuwe fraude bij de invoering van een algemene verleggingsregeling. Het gaat dan met name om de detailverkoop en het misbruik van btw-nummers. Het Parlement stelde in de resolutie voor, als beste oplossing, om de overgangsregeling af te schaffen en intracommunautaire leveringen te belasten met een tarief van 15 %.

4.5   Het EESC heeft in al zijn min of meer recente adviezen (6) gesteld dat de overgangsregeling moet verdwijnen; het kan zich vinden in het voorstel van het Europees Parlement om een uniforme belasting voor intracommunautaire leveringen in te voeren. Bovendien valt de overgangsregeling uiteen in tal van speciale regelingen (voor de landbouw, kleine ondernemingen, reisbureaus, uitgeverijen, en andere) ten gevolge van vrijstellingen, faciliteiten en derogaties.

4.6   Zoals gewoonlijk heeft de Ecofin nog geen overeenstemming bereikt. Het EESC betreurt het dat de besluiteloosheid op fiscaal terrein de zoveelste poging om een harmonisatieproces op gang te brengen, fnuikt.

4.7   Het EESC steunt het voorstel van de Commissie, ook al wil het op enkele tekortkomingen daarvan wijzen ten opzichte van de doelstellingen: een optionele regeling die operatoren in de betrokken sectoren met meer administratieve verplichtingen opzadelt omdat zij in feite een dubbele boekhouding moeten bijhouden, gekoppeld aan aanzienlijke verantwoordelijkheid voor de belastingplichtigen, die zelf moeten nagaan wat de juiste fiscale behandeling is.

4.8   Het Europese Hof van Justitie heeft zich al over de verlegging uitgesproken (7). In het arrest wordt een verzoek tot betaling van een belastingdienst beoordeeld in verband met een verkeerde interpretatie van de verleggingsregeling. Om onnodige en kostbare geschillenprocedures te vermijden, gezien de opgedane ervaring, is het nodig dat naar de nationale wetgevingen wordt gekeken, die, ook al passen ze de algemene principes toe, uiteenlopen, bijvoorbeeld wat de termijnen voor de indiening van verzoeken tot terugbetaling betreft, en de termijnen voor het voldoen van de belasting.

4.9   De administraties van de lidstaten die het systeem zullen invoeren, zullen te maken krijgen met een toenemend aantal verzoeken om terugbetaling van teveel betaalde btw door belastingplichtigen die verderop in de keten geïncasseerde btw niet meer kunnen aftrekken.

4.10   De betalingsverplichting wordt verschoven naar steeds kleinere economische operatoren die misschien minder betrouwbaar zijn dan de huidige btw-plichtigen, grote en middelgrote ondernemingen die voor het grootste deel van de belastingopbrengst zorgen. De regeling vergroot de kans op verlies van opbrengsten doordat de versnippering van de betalingen wordt opgeheven.

4.11   Een algehele beoordeling leert dat een uitgebreid controlesysteem onontbeerlijk is om de lidstaten te beschermen tegen de nadelige gevolgen die de verleggingsregeling eventueel met zich meebrengt. De uitbreiding van de controles moet tegelijk plaatsvinden met de versterking van de administratieve samenwerking en de invoering van gestandaardiseerde systemen voor elektronisch contact tussen de belastingdiensten.

5.   Specifieke opmerkingen

5.1   Het besluit van de Commissie om geen effectbeoordeling uit te voeren, wordt door het EESC afgewezen. De Commissie acht de vorige, weliswaar niet op haar site gepubliceerde raadpleging, „Mogelijke invoering van een facultatieve verleggingsregeling voor de btw en de gevolgen ervan voor het bedrijfsleven”, van 13 augustus 2007 volledig. Daarmee gaat zij voorbij aan de eventuele gevolgen van de richtlijn voor het bedrijfsleven en de belastingdiensten.

5.2   Het argument dat de lidstaten zelf mogen beslissen om een effectrapportage uit te voeren, omdat het om een niet-verplichte materie gaat, is zeer aanvechtbaar. Tal van keren heeft het EESC aanbevolen om een serieuze en grondige beoordeling te maken van de gevolgen van Europese wetgeving.

5.3   De rechtsgrondslag van het voorstel lijkt passend en proportioneel. Het EESC meent echter dat in een richtlijn duidelijk het gevaar schuilt dat de belastingstelsels verder uiteen gaan lopen. Een verordening zou dus meer op haar plaats zijn.

5.4   Het EESC dringt aan op de opname van de handel in Europese emissiecertificaten (ETS), die in 2008 73 % uitmaakte van de waarde van de wereldwijde handel in certificaten. Aangezien de handel in certificaten tussen belastingplichtigen als dienstverlening beschouwd wordt, moet de belasting hierover betaald worden in het land van de verwervende onderneming. Wèl betreurt het EESC het dat deze transacties niet verplicht onder een verleggingsregeling vallen.

5.5   De beperking tot slechts twee van de vier vermelde producten acht het EESC niet voldoende gestaafd. Het zou veel juister zijn als iedere lidstaat zelfstandig kon beslissen over deze materie. Art. 395 van Richtlijn 2006/112 verleent deze bevoegdheid al aan een lidstaat, nadat de Raad toestemming gegeven heeft. Art. 199 bis in de huidige vorm zou dan in tegenspraak kunnen raken met voornoemd artikel.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  COM(2009) 427 final – 2009/0118 (CNS). In behandeling: ECO 265, rapporteur: de heer Burani.

1

(2)  COM(2009) 511 final.

2

(3)  COM(2008) 109 final van 22.2.2008 en SEC(2008) van 22.2.2008.

3

(4)  Ibidem.

4

(5)  Resolutie van het Europees Parlement van 2 september 2008 over een gecoördineerde strategie ter verbetering van de bestrijding van belastingfraude (2008/2033(INI)). PB C 295 E van 4 december 2009, blz. 13.

5

(6)  EESC-advies over „BTW/Afwijkende maatregelen”, PB C 32 van 5 februari 2004, blz. 120.

6

EESC-advies over „Bestrijding van belastingfraude”, PB C 161 van 13 juli 2007, blz. 8.

EESC-advies over „Andere dan de normale btw-tarieven”, PB C 211 van 19 augustus 2008, blz. 67.

EESC-advies over „Belastingontduiking bij invoer”, PB C 277 van 17 november 2009, blz. 112.

EESC-advies over „Fraudebestrijding”, PB C 100 van 30 april 2009, blz. 22.

EESC-advies over „Rationalisering van vrijstellingen en fraudebestrijdingsmaatregelen in verband met de Zesde BTW-richtlijn”, PB C 65 van 17 maart 2006, blz. 103.

(7)  Gevoegde zaken C 95/07 en C 96/07 van 8 mei 2008.

7

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/45 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/45

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over het kwaliteitsbeleid ten aanzien van landbouwproducten”

(COM(2009) 234 definitief

(2010/C 339/10)

Rapporteur: de heer KAPUVÁRI

De Europese Commissie heeft op 28 mei 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over het kwaliteitsbeleid ten aanzien van landbouwproducten

COM(2009) 234 final.

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 december 2009 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari 2010) onderstaand advies uitgebracht, dat met 145 stemmen vóór, bij 5 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het grote en nog steeds groeiende aantal certificeringsregelingen helpt de Europese Unie bepaald niet de doelstellingen van haar kwaliteitsbeleid te halen. Daarom moet er niet alleen worden gestreefd naar harmonisering en vereenvoudiging van de bestaande regelingen, maar ook naar vermindering van het aantal regelingen. Het EESC pleit voor een regeling die op communautair niveau voorrang geniet. De Commissie zou moeten nagaan welke regeling daarvoor het meest in aanmerking komt.

1.2   Het kwaliteitsbeleid van de EU vormt een sleutelelement in een buitengewoon complex systeem en is nauw verweven met alle andere elementen, instrumenten en doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Deze aspecten mogen dan ook niet over het hoofd worden gezien. De drie belangrijkste zaken die bij de ontwikkeling van het kwaliteitsbeleid aan de orde moeten komen (informatie, samenhang en vereenvoudiging) getuigen echter van een te beperkte benadering. De Commissie zou, in overeenstemming met haar ideeën over de langetermijnstrategie en het Europese beleid inzake de agrifoodsector, gebruik moeten maken van de mogelijkheden van het kwaliteitsbeleid. Het kwaliteitsbeleid zou zelfs effectiever kunnen worden ingezet om nieuwe inkomstenbronnen te genereren en om boeren nieuwe instrumenten aan te reiken waarmee ze hun concurrentiepositie kunnen verbeteren. Tegelijkertijd biedt dit terrein behoorlijk veel ruimte voor verbetering van de interne samenwerking binnen de agrifoodsector, iets waar grote behoefte aan bestaat nu de strategische partners als gevolg van de oneerlijke inkomensverdeling in de voedselproductieketen steeds meer tegenover elkaar komen te staan. Dit geldt met name voor landen en sectoren waar de verwerking niet in handen is van de producenten.

1.3   Op 18 september 2008 heeft het EESC advies uitgebracht over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan de consumenten” (1). Het pleit hierin onder meer voor verplichte vermelding van de oorsprong van levensmiddelen en van producten die een eerste bewerking hebben ondergaan. Bij producten die een tweede bewerking hebben ondergaan, zou per geval moeten worden bekeken of vermelding van de voornaamste ingrediënten noodzakelijk is.

1.4   Hoe meer de Europese consument op de lange termijn bewust voor producten uit de EU kiest, hoe beter de toekomst van de Europese landbouw- en agrifoodsectoren kan worden ingeschat. Voor de landbouw in de EU is dit een van de belangrijkste en misschien wel het belangrijkste element met het oog op de WTO-onderhandelingen over de openstelling van de markt. Bij de aanpassing van het kwaliteitsbeleid inzake landbouw- en agrifoodproducten moet dit alles in het achterhoofd worden gehouden.

1.5   Het is daarom bijzonder belangrijk om na te gaan wat de consument onder goede, „Europese kwaliteit” verstaat. Daartoe zou er op basis van een zorgvuldig opgestelde vragenlijst een enquête moeten worden gehouden, zodat algemene basisbeginselen kunnen worden vastgesteld.

1.6   Het EESC gelooft dat „Europese kwaliteit” vooral een verdienste is van het Europese landbouwmodel. Dit model weerspiegelt een beleid dat gaat over fundamentele vraagstukken die de hele samenleving aangaan. Het EESC acht het een goede zaak dat men dit model in stand probeert te houden (2), en pleit daarom voor een passende hervorming van het GLB, zodat de Europese landbouw op gelijke voet kan concurreren.

2.   Algemene opmerkingen

2.1   Het Europese kwaliteitsbeleid voor landbouwproducten moet niet alleen de doelstellingen van het GLB helpen verwezenlijken, maar ook een cruciale bijdrage leveren aan het behoud van een duurzame Europese landbouw en agrifoodindustrie door de voorwaarden te scheppen voor de productie van voedingsmiddelen van „Europese kwaliteit”. Daarvoor is meer nodig dan louter bewustmaking van deze „Europese kwaliteit” op de interne markt. Ook op de externe markten moet de aandacht worden gevestigd op deze kwaliteit, wil men de landbouwsector en de voedselverwerkende industrie in Europa behouden en verder kunnen ontwikkelen.

2.2   Daarbij is het overigens lang niet voldoende om de consument alleen de juiste informatie te verschaffen over de met het productieproces samenhangende productkenmerken. Hoe meer de Europese consument op de lange termijn bewust voor producten uit de EU kiest, hoe beter de toekomst van de Europese landbouw- en agrifoodsectoren kan worden ingeschat. Voor de landbouw in de EU is dit een van de belangrijkste en misschien wel het belangrijkste element met het oog op de WTO-onderhandelingen over de openstelling van de markt. Bij de aanpassing van het kwaliteitsbeleid inzake landbouw- en agrifoodproducten moet dit alles in het achterhoofd worden gehouden. De waarden die voortvloeien uit het Europese landbouwmodel, moeten buiten de EU meer worden beschermd.

2.3   In dat verband is het bijzonder belangrijk om na te gaan wat de consument onder goede, „Europese kwaliteit” verstaat. Daartoe zou er aan de hand van een zorgvuldig opgestelde vragenlijst een enquête moeten worden gehouden, zodat algemene basisbeginselen kunnen worden vastgesteld.

2.4   Zoals reeds is benadrukt, is het dus erg belangrijk om vast te stellen wat goede, „Europese kwaliteit” voor de consument betekent. Het kwaliteitsbeleid dient zich ook te richten op productkenmerken die niet in cijfers kunnen worden uitgedrukt, maar die evengoed van belang kunnen zijn. Het EESC vindt dat „Europese kwaliteit” in ruime zin moet worden opgevat en voor milieuvriendelijke en duurzame productiemethoden, dierenwelzijn en het behoud van plattelandsgebieden zou moeten staan.

2.5   Voorrang voor de kwalitatief hoogstaande voedingsmiddelen van de interne markt is een grondbeginsel van de EU, dat de laatste tijd enigszins wordt verwaarloosd. Stimulerende maatregelen voor de eigen landbouw- en agrifoodproducten zijn buitengewoon belangrijk, aangezien het hier om strategische producten gaat die – mits de productievoorwaarden kunnen worden gehandhaafd en verbeterd – de consument vertrouwen inboezemen en bepalend zijn voor diens welzijn. Dit vraagstuk is zeer actueel gezien de oneerlijke inkomensverdeling en de dalende winsten in de voedselproductieketen en de daaruit voorvloeiende bedreiging voor de kwaliteit en de voedingswaarde van levensmiddelen. Het onderwerp prijkt ook op de agenda's van verschillende EU-organen en houdt nauw verband met het kwaliteitsbeleid of, beter gezegd, de brede aanpak van dat beleid (3).

3.   Bijzondere opmerkingen

3.1   Bestaande kwaliteitsmaatregelen voor landbouwproducten

3.1.1   Een belangrijk doel van het kwaliteitsbeleid in de landbouw is, zo staat in de Mededeling omschreven, de consumenten informeren over productkenmerken. Volgens het EESC vertrouwt de Europese consument erop dat voedingsmiddelen uit de EU aan de voornaamste voorschriften voldoen, maar is hij of zij zich niet echt bewust van andere belangrijke eigenschappen van deze producten. De Commissie schrijft dit toe aan de langdurige en ongelijkmatige evolutie van het kwaliteitsbeleid die zich stukje bij beetje en per sector heeft voltrokken. Het publiek wordt niet altijd goed, d.w.z. duidelijk, geïnformeerd over bepaalde maatregelen.

3.1.2   Het EESC steunt de inspanningen om de verschillende instrumenten om te smeden tot één systeem en om een breed opgezet beleid op dit terrein te ontwikkelen. Daartoe moet niet alleen de effectiviteit worden vergroot, maar is het ook zaak dat de Europese consument de prijzen van de aldus vervaardigde producten aanvaardt, dat hij inziet dat deze prijzen redelijk zijn en dat hij aan deze producten de voorkeur geeft.

3.2   Beleidsontwikkeling

3.2.1   Het EESC juicht het toe dat de raadplegingen van de Commissie over het kwaliteitsbeleid zeer breed waren opgezet en alle betrokken partijen in staat stelden om mee te praten over de strategische richtsnoeren voor de verdere ontwikkeling van dat beleid.

3.2.2   Ook stemt het in met de drie strategische prioriteiten informatie, samenhang en vereenvoudiging. Het kwaliteitsbeleid moet verder worden ontwikkeld, zodat het kan bijdragen tot vereenvoudiging en transparantie. Minstens zo belangrijk is dat alle betrokken partijen in de voedselproductieketen en vooral alle consumenten over de juiste informatie beschikken.

3.2.3   Bij de beleidsontwikkeling op dit terrein moet ernaar worden gestreefd om de kosten in verband met kwaliteitsbeleid terug te dringen en om de daaruit voortvloeiende kosten voor producenten en voedselverwerkende bedrijven op een redelijk peil te houden.

3.2.4   Op 18 september 2008 heeft het EESC advies uitgebracht over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan de consumenten” (1). Het pleit hierin onder meer voor verplichte vermelding van de oorsprong van levensmiddelen en van producten die een eerste bewerking hebben ondergaan. Bij producten die een tweede bewerking hebben ondergaan, zou per geval moeten worden bekeken of vermelding van de voornaamste ingrediënten noodzakelijk is.

Oorsprongsetikettering moet daarnaast uitvoerbaar zijn en producenten een concurrentievoordeel bieden, maar mag niet tot extra kosten in de voedselproductieketen leiden. De vraag is of de bestaande verplichte oorsprongsetikettering, zoals van vers rundvlees, van toegevoegde waarde is voor de consument.

3.3   EU-landbouwkwaliteitsmaatregelen

3.3.1   Landbouwvoorschriften van de EU

3.3.1.1   Het stelsel van productievoorschriften is een belangrijk instrument voor het landbouwkwaliteitsbeleid. Deze voorschriften kenmerken zich onder meer door hun complexe karakter. Om die reden en ook vanwege het gebrekkige algemene bewustzijn van deze voorschriften is het eigenlijk niet meer dan logisch dat de consument daar weinig vanaf weet. Bovendien draait het bij voedingsmiddelen die overeenkomstig de productievoorschriften zijn vervaardigd, in de meeste gevallen om grondstoffen. Deze komen nu eenmaal niet rechtstreeks op het bord van de consument terecht.

Daar komt bij dat alle boeren de EU-productievoorschriften moeten naleven, iets wat niet geldt voor de meeste geïmporteerde producten. Vanuit sociaal en milieuoogpunt worden alle noodzakelijke controles uitgevoerd (cross compliance als voorwaarde voor rechtstreekse inkomensondersteuning), ofschoon dergelijke informatie niet echt relevant is voor de consument. Toch is het stelsel van productievoorschriften belangrijk en moet de naleving daarvan worden ondersteund om de kwaliteit van voedingsmiddelen te kunnen waarborgen. Als bron van informatie voor de consument is het echter minder geschikt.

3.3.1.2   Het EESC is het ermee eens dat alle producten die in de EU onder normale omstandigheden worden vervaardigd, aan de basisvoorschriften voldoen. Daarom is het niet nodig om dat apart te vermelden. Er zijn speciale controlesystemen in het leven geroepen die goed functioneren. De Europese consument zou zich daarvan bewust moeten zijn.

3.3.2   Handelsnormen

3.3.2.1   Handelsnormen zijn vaak technische vraagstukken. Afgezien van het commentaar in het advies dat in het volgende hoofdstuk nader wordt belicht, heeft het EESC daaraan weinig toe te voegen. Alle betrokken partijen hebben tijdens de uitgebreide raadpleging hun mening kunnen geven.

Niettemin zou het EESC willen benadrukken dat het label inzake de EU-voorschriften (zie de voorafgaande paragraaf in de Mededeling) op bijna elk product zou voorkomen en dus niet langer de juiste manier zou zijn om de consument te informeren en een afgewogen keuze te laten maken. Een etiket met vermelding van de productieplaats biedt daarentegen wel specifieke informatie die de koper kan beïnvloeden. Bij verwerkte producten moet de consument worden geïnformeerd over de plaats van herkomst van het belangrijkste landbouwbestanddeel, aangezien dit EU-producten een toegevoegde waarde verleent. Ondanks de economische crisis nemen deze producten qua volume en prijs nog altijd een belangrijke positie in op de markt.

3.3.2.2   Het EESC steunt de plannen voor regelgeving die in deze paragraaf van de Mededeling worden ontvouwd. Vermeldingen en voorschriften moeten te allen tijde getuigen van realiteitszin en vertrouwen wekken bij de consument.

3.3.3   Geografische aanduidingen

3.3.3.1   In 2008 heeft het EESC dit vraagstuk uitgebreid behandeld in het initiatiefadvies „Geografische aanduidingen en benamingen” (4). Het staat nog steeds volledig achter dit document, en denkt dan ook dat dit als bijlage van dit advies zou moeten worden gezien.

3.3.3.2   De invoering van een systeem van geografische aanduidingen is een succesvol initiatief gebleken waarvan zowel consumenten als producenten en voedselverwerkende bedrijven de vruchten plukken. Het EESC pleit dan ook voor het behoud van de drie stelsels voor registratie van geografische aanduidingen (voor wijnen, gedistilleerde dranken, en landbouwproducten en levensmiddelen) en de twee instrumenten die daartoe in het leven zijn geroepen (de beschermde oorsprongsbenaming (BOB) en de beschermde geografische aanduiding (BGA)).

3.3.3.3   Het zou vooral goed zijn als bedrijven die producten met een geografische aanduiding mogen vervaardigen, ook controles zouden kunnen uitvoeren. Door op die manier de lat nog hoger te leggen zou de samenwerking kunnen worden opgevoerd en daarmee ook de efficiëntie bij productie en afzet worden verbeterd. Bedrijven die zich niet aan de voorschriften houden, zouden zo van productie kunnen worden uitgesloten. Het EESC pleit voor aanpassing van de EU-wetgeving, zodat lidstaten de door hen aangewezen of erkende organisaties die zich bezighouden met het beheer, de bescherming en/of de bevordering van de geografische aanduiding, hun productiepotentieel kunnen aanpassen aan de behoeften van de markt op basis van eerlijke en niet-discriminatoire principes. Op die manier kan de toegevoegde waarde in de voedselvoorzieningsketen beter worden verdeeld.

3.3.3.4   De bescherming van de Europese geografische aanduidingen op internationaal niveau blijft bijzonder lastig. Daarom is het zeer belangrijk dat de Europese landbouw zich gesteund weet door de Commissie, die een cruciale rol speelt in het internationale handelsoverleg.

3.3.4   Traditionele specialiteiten

3.3.4.1   Het EESC is van oordeel dat de ideeën omtrent het opzetten van een systeem van traditionele specialiteiten niet voldoende zijn uitgewerkt. Zo'n systeem maakt het mogelijk om het Europese erfgoed op het gebied van landbouw en voedingsmiddelen te beschermen en zou dus in stand moeten worden gehouden.

3.3.4.2   De Commissie zou „traditionele specialiteiten” hoe dan ook duidelijker moeten definiëren. In het geval van voedingsmiddelen kenmerken traditionele specialiteiten zich door het gebruik van traditionele grondstoffen en dito technieken en ingrediënten tijdens het productieproces. Het kwaliteitsverschil in vergelijking met „gewone” producten hangt samen met de specifieke productiemethode (de lokale knowhow). Bij streekproducten kunnen deze elementen niet zomaar worden losgekoppeld van de lokale omgeving. Om die reden zouden dergelijke producten beter kunnen worden aangeduid als „traditionele en lokale specialiteiten”.

3.3.4.3   Dit begrip staat voor de overdracht (traditie) van aloude productieknowhow (van generatie op generatie) op basis van de kennis en gebruiken van lokale gemeenschappen (lokale karakter). De aanduiding „traditionele en lokale specialiteiten” heeft dus een tijdelijke (historische) en een ruimtelijke (aan een geografische locatie gebonden) dimensie. Bovendien komt in tradities ook de alledaagse cultuur van lokale gemeenschappen tot uitdrukking. Cultuur is dan ook de derde dimensie van „traditionele en lokale specialiteiten”. Het EESC gaat in bovengenoemd advies uitgebreid op dit vraagstuk in en wijst daarin ook op de nauwe samenhang tussen kwaliteitsbeleid en plattelandsontwikkeling (de tweede pijler van het GLB).

3.3.5   Biologische landbouw

3.3.5.1   Door één Europees logo voor biologische producten in te voeren kan worden voorkomen dat biologische boeren worden geconfronteerd met verschillende systemen met elk hun eigen procedure, waarvan de kosten uiteindelijk in de prijzen worden doorberekend. Op die manier kan de consument ook sneller wegwijs worden gemaakt in de biologische producten.

3.3.5.2   Het EESC steunt de inspanningen in die richting zoals die in de Mededeling worden genoemd.

4.   Ontwikkeling van een EU-kader voor kwaliteitsbeleid

4.1   Samenhang van de nieuwe EU-regelingen

4.1.1   Het is belangrijk dat de EU met een goed etiketteringsstelsel komt voor productiemethoden die voor extra toegevoegde waarde en verbetering van de „Europese kwaliteit” zorgen. Het EESC steunt daarom alle initiatieven in die richting.

4.2   Richtsnoeren voor particuliere en nationale certificeringsregelingen inzake voedselkwaliteit

4.2.1   Het enige wat de EU t.a.v. dergelijke regelingen zou moeten doen, is richtsnoeren aangeven.

4.2.2   De invoering van particuliere certificeringsregelingen inzake voedselkwaliteit mag in geen geval tot hogere productiekosten en/of belastingen leiden. Het EESC geeft hoe dan ook de voorkeur aan een certificeringsregeling die door overheden op basis van Europese voorschriften en regels of in ieder geval via een publiekprivate samenwerking is opgesteld.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB C 77 van 31.3.2009, blz. 81.

1

(2)  PB C 368 van 20.12.1999, blz. 76-86.

2

(3)  Zie de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Een beter werkende voedselvoorzieningsketen in Europa, 28.10.2009, COM(2009) 591.

3

Een beter werkende voedselvoorzieningsketen in Europa

(4)  PB C 204 van 9.8.2008, blz. 57.

4

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/49 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/49

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening en houdende intrekking van Richtlijn 2004/67/EG”

(COM(2009) 363 definitief — 2009/0108 (COD))

(2010/C 339/11)

Rapporteur: de heer SANTILLÁN CABEZA

_De Raad van de Europese Unie heeft op 4 september 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 95 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening en houdende intrekking van Richtlijn 2004/67/EG

COM(2009) 363 final.

Het bureau van het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 september 2009 de afdeling Vervoer, energie, infrastructuur en informatiemaatschappij met de voorbereidende werkzaamheden belast.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari) de heer Santillán Cabeza als algemeen rapporteur aangewezen en vervolgens onderstaand advies met 173 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   De vervanging van de huidige wetgeving om de veiligstelling van de aardgasvoorziening te garanderen maakt deel uit van een pakket noodmaatregelen die genomen worden als reactie op de ernstige gevolgen van onderbrekingen in de voorziening.

1.2   Het EESC hecht zijn goedkeuring aan het voorstel voor een verordening om de aardgasvoorziening in de EU veilig te stellen.

1.3   Het gekozen rechtsinstrument om Richtlijn 2004/67/EG betreffende maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening (1) te vervangen is passend omdat dit een snellere en uniformere toepassing mogelijk maakt. Gezien de urgentie en de ernst van het probleem moeten de verantwoordelijken erop toezien dat de maatregelen zo snel mogelijk worden ingevoerd om onderbrekingen in de voorziening te voorkomen.

1.4   Het EESC juicht het toe dat het voorstel concrete maatregelen bevat die de verantwoordelijke autoriteiten moeten nemen (infrastructuur, preventiemaatregelen en noodplannen voor crisissituaties). Hiermee wordt de door de richtlijn van 2004 geboden speelruimte beperkt.

1.5   Aangezien de toewijzing van bevoegdheden niet expliciet genoeg is in het voorstel van de Commissie, stelt het EESC voor een duidelijke scheidingslijn aan te brengen tussen de bevoegdheden van overheidsinstanties (Commissie en bevoegde nationale instanties) en de bevoegdheden van particuliere ondernemingen en organisaties.

1.6   Het EESC vindt dat er in het voorstel onvoldoende aandacht is voor consumentenrechten, met name waar het gaat om de doorberekening van de kosten van de maatregelen in de tarieven, verheldering van de termen „huishoudelijke gebruikers” en „beschermde klanten”, het recht op informatie in noodsituaties, enz.

1.7   Zoals vermeld in paragraaf 5.3 moeten er sancties worden vastgesteld voor de lidstaten die niet voldoen aan de verplichtingen met betrekking tot de veiligstelling van de gasvoorziening.

1.8   Het EESC zou graag zien dat er in noodsituaties speciale bescherming komt voor huishoudelijke en kleinverbruikers van gas.

1.9   Het is van mening dat alle dienstverleners zonder uitzondering, al naargelang hun capaciteit, een gelijk niveau van verantwoordelijkheid bij de voorziening moeten hebben.

1.10   De geplande alternatieve gaspijpleidingen (zoals Nord Stream en Nabucco) zullen duurzame oplossingen brengen op middellange en lange termijn. Totdat de met het voorstel voor een verordening beoogde maatregelen volledig operationeel zijn, moeten echter preventieve maatregelen worden genomen om een herhaling van de crisis van januari 2009 te voorkomen.

1.11   Het EESC wijst op het belang van snelle tenuitvoerlegging van de maatregelen die zijn voorzien in het derde energiepakket, zoals de vaststelling van nationale actieplannen ter bestrijding van energiearmoede, de onafhankelijkheid van regelgevingsinstanties en de bescherming van kwetsbare gebruikers.

1.12   Het EESC stelt voor een discussie op gang te brengen over de liberalisering van de energiemarkt, die tot dusverre een centrale beleidsdoelstelling van de EU is geweest. Het is immers niet gelukt om het beoogde doel te bereiken, nl. de bronnen voor de gasvoorziening te diversifiëren en de energievoorziening te garanderen. Bovendien heeft de liberalisering tot belangrijke verliezen van gekwalificeerde banen geleid.

1.13   Er zij op gewezen dat de doeltreffendheid van de voorgestelde verordening en van de overige goedgekeurde maatregelen in grote mate afhangt van de solidariteit tussen de EU-lidstaten en van hun bereidheid om samen te werken.

1.14   Ook is het van belang de bevoegdheden van de Commissie met betrekking tot de coördinatie van maatregelen in noodsituaties te versterken, teneinde te voorkomen dat er unilaterale beslissingen worden genomen die de positie van de EU ten opzichte van derde landen zouden verzwakken.

2.   Motivering van het voorstel voor een verordening

2.1   Gas is goed voor een kwart van de totale energieconsumptie in de EU. Van dit gas wordt 58 % ingevoerd. 42 % van het geïmporteerde gas is afkomstig uit Rusland en ca. 80 % van het Russische gas wordt via Oekraïne ingevoerd (tussen 300 en 350 miljoen kubieke meter per dag). In de acht nieuwe Oost-Europese lidstaten van de EU ligt de afhankelijkheid van Russisch gas gemiddeld op 77 % (Werkdocument van de Commissie SEC(2009) 977 final). Gezien de sterke afhankelijkheid van externe bronnen maakt de EU zich al jaren zorgen over de veiligstelling van de aardgasvoorziening. Dit heeft geleid tot de richtlijn van 2004 (1). In 2006 leidde een conflict tussen Gazprom (Rusland) en Naftogaz (Oekraïne) tot een korte onderbreking van de voorziening.

2.2   Op 13 november 2008 publiceerde de Commissie Mededeling COM(2008) 769 inzake de toepassing van de richtlijn van 2004, waarin zij erop wees dat er wijzigingen noodzakelijk waren.

2.3   Op 1 januari 2009, midden in de winter, onderbrak Gazprom nogmaals de gasvoorziening via Oekraïne, waardoor achttien Europese landen ernstig in de problemen kwamen. Hoewel het in principe een handelsgeschil over de gasprijs betrof, vereisten de gevolgen van deze onderbreking en het feit dat talrijke lidstaten van de EU getroffen waren, een actief optreden van de Europese Commissie. Het conflict eindigde met de ondertekening van een overeenkomst tussen de ondernemingen (op 19 januari 2009), maar de duur van het conflict, de grote schade die werd aangericht en de sterke Europese afhankelijkheid van Russisch gas hebben de alarmbellen doen rinkelen.

2.4   Na de „gastop” („Natural gas for Europe: security and partnership” - topontmoeting in Sofia in april 2009 met vertegenwoordigers van de regio's van de Kaspische Zee, Centraal-Azië, de Zwarte Zee en de Balkan alsmede de VS, Rusland en de EU) wordt met onderhavig verordeningsvoorstel gepoogd een oplossing te vinden voor de geconstateerde problemen, zoals het gebrek aan coördinatie tussen de lidstaten en de gebrekkige vaststelling van de verplichtingen van de verschillende verantwoordelijken. In plaats van delen van de tekst te wijzigen, is er daarom terecht voor gekozen om de richtlijn van 2004 volledig te vervangen.

3.   Inhoud van het verordeningsvoorstel

3.1   Verantwoordelijkheid voor de gasvoorzieningszekerheid

3.1.1   De gasvoorzieningszekerheid is een taak van de aardgasondernemingen, de door elke lidstaat aangewezen instantie, de industriële afnemers van gas en de Commissie, elk binnen hun eigen bevoegdheidsgebied (art. 3, lid 1). Dit vergt een hoog niveau van samenwerking tussen alle betrokken partijen.

3.1.2   Binnen twaalf maanden na de inwerkingtreding van de verordening stelt de bevoegde instantie van elke lidstaat, na raadpleging van de belanghebbenden en uitwisseling van informatie met de andere nationale autoriteiten en de Commissie, een preventief actieplan en een noodplan op. Na raadpleging van het Europees netwerk voor transmissiesysteembeheerders (ENTSO-G) en het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) kan de Commissie de instelling aanbevelen van een gezamenlijk plan op regionaal niveau.

3.1.3   De maatregelen om de gasvoorzieningszekerheid te waarborgen zijn duidelijk omschreven, transparant, evenredig, niet-discriminerend en verifieerbaar en verstoren niet op onnodige wijze de mededinging en de functionering van de interne markt (art. 3, lid 5).

3.2   Preventief actieplan

3.2.1   Het preventieve actieplan moet infrastructuurmaatregelen, een risico-evaluatie, maatregelen om een antwoord te bieden op de aangemerkte risico's, en informatie over de relevante openbaredienstverplichtingen omvatten. Het wordt om de twee jaar geactualiseerd (art. 5).

3.2.2   Gasvoorzieningsinfrastructuur. In het geval van het uitvallen van de grootste gasvoorzieningsinfrastructuur moet gewaarborgd worden dat de resterende infrastructuur over de capaciteit beschikt om het gasvolume te leveren dat vereist is om aan de totale gasvraag van het gebied te voldoen, berekend over een periode van zestig dagen van uitzonderlijk hoge gasvraag gedurende de koudste periode die zich statistisch in de laatste jaren heeft voorgedaan (art. 6, lid 1). De N-1-indicator geeft de capaciteit van de gasinfrastructuur weer om bij maximale vraag gas te leveren in een berekend gebied in het geval van het uitvallen van de grootste infrastructuur (bijlage 1 bij het voorstel).

3.2.3   Maatregelen voor het waarborgen van de voorziening. De bevoegde instantie moet de gasvoorziening aan de door de staat beschermde klanten waarborgen (huishoudelijke gebruikers, scholen, ziekenhuizen, enz.), discriminatie voorkomen en geen onrechtvaardige lasten opleggen aan nieuwkomers op de markt en kleine ondernemingen (art. 7).

3.2.4   Risico-evaluatie. De bevoegde instanties zijn verplicht aan de hand van bepaalde criteria een risico-evaluatie te maken (art. 8).

3.3   Noodplan en crisisniveaus

3.3.1   De inhoud van het plan is beschreven in het voorstel (en bevat onder meer de omschrijving van de taken van alle verantwoordelijken, de te volgen procedures in geval van een crisis, de mechanismen voor samenwerking tussen de lidstaten, enz.). Het plan wordt gebaseerd op de crisisniveaus, waarvan er, al naargelang de ernst van de dreiging, drie worden onderscheiden: vroegtijdige waarschuwing, alarm en noodsituatie (art. 9, lid 1 en lid 2).

3.3.2   De Commissie beschikt over uitgebreide bevoegdheden. Zij mag verifiëren „of de afkondiging van een noodsituatie gerechtvaardigd is en of daardoor geen onevenredige belasting ontstaat voor de aardgasondernemingen en voor de functionering van de interne markt.” Bovendien kan de Commissie de bevoegde instantie verzoeken de maatregel te wijzigen of zelfs op te heffen wanneer die, naar het oordeel van de Commissie, een onevenredige last oplegt of onvoldoende gerechtvaardigd is (art. 9, lid 6).

3.3.3   Met name op verzoek van een bevoegde instantie kan de Commissie een communautaire noodsituatie afkondigen en het geografisch bereik van de maatregel specificeren. De belangrijkste taak van de Commissie is het coördineren van de acties van de bevoegde instanties. Daarbij wordt zij bijgestaan door de Groep coördinatie gas (art. 10, lid 1).

3.4   Groep coördinatie gas

3.4.1   De bij de richtlijn van 2004 ingestelde Groep coördinatie gas bestaat uit vertegenwoordigers van de bevoegde instanties, het ACER, het ENTSO-G, „representatieve organen van de betrokken bedrijfstak en de afnemers”. De Commissie besluit over de samenstelling van de groep en zit de groep voor (art. 11).

3.4.2   De groep helpt de Commissie bij de uitvoering van de in de verordening vastgestelde maatregelen.

3.5   Uitwisseling van informatie

3.5.1   Bij een nationale noodsituatie moet de bevoegde instantie op dagelijkse basis over informatie beschikken over kwesties als de „uurlijkse” gasstroom en alle grensoverschrijdende entry- en exitpunten en in het geval van een communautaire noodsituatie kan de Commissie de bevoegde instantie om informatie over een aantal kwesties verzoeken, met name de informatie waarover die instantie beschikt (art. 12, leden 1 tot en met 5).

3.5.2   De Commissie moet ook in kennis worden gesteld van intergouvernementele overeenkomsten en handelscontracten met leveranciers uit derde landen (art. 12, lid 6). Verder is bepaald dat er een jaarverslag moet worden gepubliceerd (art. 13).

4.   Algemene opmerkingen

4.1   De vervanging van de richtlijn van 2004 is onderdeel van een pakket maatregelen dat is aangenomen om de veiligstelling van de aardgasvoorziening te garanderen, met name Richtlijn 2009/73/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas en tot intrekking van Richtlijn 2003/55/EG, Verordening (EG) nr. 713/2009 van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators, en het zogenaamde „derde pakket” betreffende de interne markt voor energie (2). Een strikte en tijdige uitvoering van al deze maatregelen is van wezenlijk belang.

4.2   Het EESC schaart zich achter de voorgestelde verordening, die in het licht van het bovenstaande absoluut noodzakelijk is. Het vindt dat een verordening de passende rechtsvorm is vanwege de snelle inwerkingtreding van de maatregelen en de uniforme toepassing.

4.3   Het EESC is ingenomen met de voorgestelde wezenlijke vergroting van de coördinatie als reactie op noodsituaties waarmee de momenteel bestaande speelruimte gereduceerd wordt. Het voorstel versterkt de bevoegdheden van de Commissie, wat een goede zaak is.

4.4   Het EESC is ook zeer ingenomen met de gedetailleerde opstelling van plannen en maatregelen voor verschillende kritieke situaties en wijst erop dat hun tenuitvoerlegging aanzienlijke personele en materiële inspanningen vergt van de verschillende verantwoordelijke partijen.

4.5   Een ander positief aspect is de vaststelling van de verplichtingen van de verschillende verantwoordelijke partijen op het gebied van de infrastructuur, uitgaande van een concreet gevaar (het N-1-principe). Tegelijkertijd moet erop worden gewezen dat een aantal lidstaten geconfronteerd zal worden met hoge kosten voor de totstandbrenging van de infrastructuurvoorzieningen die nodig zijn om aan de verordening te voldoen.

5.   Specifieke opmerkingen

5.1   Het EESC is van mening dat er onderscheid moet worden gemaakt tussen de verantwoordelijkheid en de taken van de in artikel 3, lid 1, bedoelde overheidsinstanties en die van particuliere ondernemingen of organisaties en stelt daarom een nieuwe bewoording voor waarmee duidelijk wordt gemaakt dat:

| — | de gasvoorzieningszekerheid een taak is van de bevoegde instanties van de lidstaten en de Commissie, binnen hun respectieve bevoegdheidsgebieden; |
| --- | --- |

—

de gasvoorzieningszekerheid een taak is van de bevoegde instanties van de lidstaten en de Commissie, binnen hun respectieve bevoegdheidsgebieden;

| — | de aardgasondernemingen en de industriële afnemers van gas moeten samenwerken en de door de verantwoordelijke instanties vastgestelde maatregelen moeten toepassen. |
| --- | --- |

—

de aardgasondernemingen en de industriële afnemers van gas moeten samenwerken en de door de verantwoordelijke instanties vastgestelde maatregelen moeten toepassen.

5.2   Het EESC vindt dat er in de voorgestelde verordening (en bij de toepassing daarvan in de lidstaten) meer aandacht moet uitgaan naar consumentenrechten, in ieder geval waar het gaat om sommige van de volgende aspecten:

| a) | Tarieven. Aangezien de kosten van de maatregelen volledig of gedeeltelijk kunnen worden doorberekend in de verbruikstarieven voor de consument, is het goed om er nog eens aan te herinneren dat de autoriteiten in een democratische samenleving bij hun beslissingen rekening moeten houden met de economische en sociale omstandigheden van de gebruikers. |
| --- | --- |

a)

Tarieven. Aangezien de kosten van de maatregelen volledig of gedeeltelijk kunnen worden doorberekend in de verbruikstarieven voor de consument, is het goed om er nog eens aan te herinneren dat de autoriteiten in een democratische samenleving bij hun beslissingen rekening moeten houden met de economische en sociale omstandigheden van de gebruikers.

| b) | Verheldering van de termen „huishoudelijke gebruikers” en „beschermde klanten”, die in het voorstel slechts in algemene zin worden beschreven (in overweging 18 worden in dit verband „scholen en ziekenhuizen” genoemd). Er dient een meer gedetailleerde lijst te worden opgenomen, zonder dat deze uitputtend hoeft te zijn. |
| --- | --- |

b)

Verheldering van de termen „huishoudelijke gebruikers” en „beschermde klanten”, die in het voorstel slechts in algemene zin worden beschreven (in overweging 18 worden in dit verband „scholen en ziekenhuizen” genoemd). Er dient een meer gedetailleerde lijst te worden opgenomen, zonder dat deze uitputtend hoeft te zijn.

| c) | Recht op informatie. Consumenten moeten nauwkeurige informatie krijgen over overheidsmaatregelen, verwachtingen over de ontwikkeling van de situatie, instanties waartoe zij zich dienen te wenden, enz.. Deze aspecten komen in het voorstel niet aan de orde. |
| --- | --- |

c)

Recht op informatie. Consumenten moeten nauwkeurige informatie krijgen over overheidsmaatregelen, verwachtingen over de ontwikkeling van de situatie, instanties waartoe zij zich dienen te wenden, enz.. Deze aspecten komen in het voorstel niet aan de orde.

5.3   Zoals ook in het verordeningsvoorstel wordt aangegeven, acht het EESC het noodzakelijk te waarborgen dat alle lidstaten de levering aan hun eindafnemers tot 2014 kunnen garanderen. Daartoe moeten zij een N-1-netwerk opzetten of in overeenkomstige opslagcapaciteiten voorzien. De lidstaten stellen in 2011 en 2014 een verslag op over de maatregelen die zij hebben genomen om dit niveau te bereiken. Indien een lidstaat dit niveau niet bereikt, zijn de overige lidstaten vrijgesteld van de verplichting om gas te leveren in het geval van een voorzieningstekort.

5.4   Naar het oordeel van het EESC moeten huishoudelijke gebruikers en andere kleine afnemers speciale bescherming genieten in het geval van onderbrekingen van de voorziening. Daarom moeten alle lidstaten toezeggen dat zij de voorziening van gas en verwarming volgens de geldende regels waarborgen.

5.5   Het EESC vindt dat alle leveranciers van gasdiensten in geval van een voorzieningstekort op gelijke voet moeten worden verplicht tot het nemen van noodmaatregelen. Dat is de enige manier om op lange termijn een billijke en niet-discriminerende concurrentie op de EU-gasmarkt te waarborgen. De uitzonderingen die in het voorstel van de Europese Commissie zijn opgenomen voor nieuwkomers op de markt en kleine ondernemingen (art. 7, lid 3) moeten worden geschrapt.

5.6   Er wordt gewerkt aan plannen voor alternatieve gaspijpleidingen die op middellange en lange termijn duurzame oplossingen kunnen bieden. Na Denemarken hebben ook de regeringen van Zweden en Finland op 5 november 2009 toestemming verleend voor de aanleg van Nord Stream, twee parallelle gaspijpleidingen voor het transport van gas van Rusland naar Duitsland via de Oostzee. Dit project moet in 2011-2012 operationeel zijn. Het door het Oostenrijkse consortium OMV met steun van de EU en de VS geleide project Nabucco moet gas aanvoeren van de regio's van de Kaspische Zee, Centraal-Azië en het Nabije- en Midden-Oosten naar Europa, zonder door Rusland te gaan. Het is de concurrent van South Stream (Gazprom – ENI) voor de levering van Russisch gas aan Bulgarije en andere delen van Europa. Toch is de veiligstelling van de aardgasvoorziening in de nabije toekomst en met name in de winter nog zorgwekkend omdat de maatregelen van de verordening niet voor 2011 van kracht zullen worden. Het EESC vertrouwt erop dat de Europese en nationale instanties preventief zullen handelen om een herhaling van de crisis van januari 2009 te voorkomen. Oprichting van een crisiscel waarmee snel maatregelen genomen kunnen worden, kan een interessante optie zijn.

5.7   Wat het doel van dit voorstel betreft, wijst het EESC op het belang van de op 16 november 2009 te Moskou ondertekende overeenkomst tussen de EU en Rusland over vroegtijdige waarschuwing (early warning system) in geval van voorzieningsproblemen, en op het feit dat beide partijen tijdens de top van Stockholm op 18 november 2009 blijk hebben gegeven van hun bereidheid tot samenwerking op energiegebied.

5.8   De maatregelen uit het derde pakket betreffende de interne markt voor energie vormen een aanvulling op die uit het verordeningsvoorstel. Het is dus van belang dat de maatregelen uit het derde pakket in werking treden. Het gaat hierbij onder meer om de vaststelling van nationale actieplannen voor energie ter bestrijding van energiearmoede, de onafhankelijkheid van regelgevende instanties en de bescherming van kwetsbare gebruikers door het verbod op onderbrekingen gedurende kritieke periodes.

5.9   Het EESC is van mening dat de betrokken politieke instanties van de EU het beleid inzake de liberalisering van de gasmarkt moeten herzien waar dit onverenigbaar is met de voorzieningszekerheid. Evert Faber van der Meulen (coördinator EU-studies, universiteit Leiden) bekritiseert in dit verband de „liberale neiging” van de Commissie en vindt dat liberalisering alleen als langetermijndoelstelling moet worden gezien (zie „Gas Supply and EU-Russia Relations”). Uit een aantal ervaringen is gebleken dat de deregulering van de markten geen toename van de investeringen in groene energie of grotere diversificatie van de voorziening heeft opgeleverd. Ter illustratie zij gewezen op de situatie in het Verenigd Koninkrijk: „The call for a U-turn on two decades of government policy that has created one of the most liberal energy markets came as the Committee on Climate Change, chaired by Lord Turner, concluded that deregulated markets did not produce the needed investment in low carbon energy and a diversity of supply” („U-turn urged on UK energy policy„, Financial Times, 12 oktober 2009). Voorts heeft het liberaliserings- en privatiseringsproces van de energiesector een groot verlies aan gekwalificeerde banen veroorzaakt. De liberalisering van de elektriciteitsmarkt heeft naar schatting tot een verlies van 34 % van de werkgelegenheid in de EU-15 geleid (voorbeelden van verliezen in de lidstaten: Duitsland 34 %, Italië 40 %, Nederland 39 %, Spanje 34 %, Zweden 33 %) en voor gas is in 12 lidstaten (CZ, DK, DE, ES, IT, LV, LT, HU, AT, PT, SI, FI) in slechts vier jaar tijd een verlies van 12 % geregistreerd (Hermann, C. en R. Atzmüller (2008)” Liberalisation and Privatisation of Public Services and the Impact on Employment, Working Conditions and Labour Relations”. Transfer, zomer 2008, volume 14, nr. 2, blz. 303).

5.10   Het EESC wijst erop dat de lidstaten vanwege de grote complexiteit en het strategisch karakter van het onderwerp fundamentele beslissingen over de voorzieningszekerheid moeten nemen die een aanvulling op dit voorstel vormen, onder meer met betrekking tot vervoersnetten, hernieuwbare energie en energiebesparing. Tot slot is uit de crisis van 2009 duidelijk gebleken dat er behoefte bestaat aan grotere solidariteit en samenwerking binnen de EU als reactie op crisissituaties. De voorgestelde verordening vormt een belangrijke stap in deze richting, maar kan pas het beoogde effect sorteren als zij strikt en binnen de gestelde termijn wordt toegepast.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  PB L 127 van 29.4.2004, blz. 92.

1

(2)  PB L 211 van 14.8.2009, blz. 94; PB L 211 van 14.8.2009, blz. 1.

2

---

| 14.12.2010 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 339/53 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 339/53

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Bijdragen aan een duurzame ontwikkeling: de rol van Fair Trade en niet-gouvernementele handelsgerelateerde programma's om duurzaamheid te waarborgen”

(COM(2009) 215 definitief)

(2010/C 339/12)

Rapporteur: de heer ADAMS

Corapporteur: mevrouw SHARMA

De Europese Commissie heeft op 5 mei 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité – Bijdragen aan een duurzame ontwikkeling: de rol van Fair Trade en niet-gouvernementele handelsgerelateerde programma's om duurzaamheid te waarborgen

COM(2009) 215 final.

De afdeling Externe betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 januari 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 20 en 21 januari 2010 gehouden 459e zitting (vergadering van 20 januari 2010) onderstaand advies uitgebracht, dat met 184 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 10 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1   Het EESC steunt al jarenlang actief de uiteenlopende initiatieven van het bedrijfsleven en ngo's op het gebied van duurzame productie. Het is dan ook bijzonder verheugend om in de Mededeling te kunnen lezen dat de Commissie achter de etiketteringsprogramma's staat, die de consument steeds meer helpen bij zijn of haar keuzes.

1.2   Het vrijwillige karakter verleent deze etiketten een zekere dynamiek en zorgt ervoor dat er snel op marktveranderingen kan worden ingespeeld. Toch acht het EESC het noodzakelijk dat er financiële en regelgevende ondersteuning komt ter verbetering van de transparantie, de impact en de geloofwaardigheid van dergelijke programma's en ter vergroting van de zeggenschap daarover van producenten en van hun mogelijkheden om daaraan deel te nemen door middel van certificatie. De ISEAL Alliance, de onafhankelijke internationale organisatie voor sociale en ecologische certificatieprogramma's, biedt een kader voor samenwerking waarmee de normen en objectieve analyses die ten grondslag liggen aan deze programma's, kunnen worden geconsolideerd. Op die manier kunnen overeenkomstige methoden worden geharmoniseerd en kan er op transparante wijze worden gecommuniceerd over de onderlinge verschillen.

1.3   Fair Trade is er, dankzij de brede betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, met name in geslaagd om de consument tot duurzaam koopgedrag te brengen. Het is een goede zaak dat de Commissie voornemens is om maatschappelijke organisaties verder te steunen bij de ontwikkeling van het consumentenbewustzijn en bij de invoering van programma's voor duurzame handel op dit terrein. Op die manier wordt er immers ruimte gecreëerd voor meer burgersolidariteit en positieve actie. Steun aan lidstaten waar dergelijke programma's nog niet van de grond zijn gekomen, kan met name veel effect sorteren als er al wel maatschappelijke organisaties actief zijn op het gebied van duurzame ontwikkeling.

1.4   Gezien de recente toename van het aantal initiatieven op het gebied van duurzame consumptie is het de hoogste tijd dat de Commissie serieus gaat onderzoeken wat de mogelijke invloed is van de onderliggende normen en processen op haar afspraken binnen de WTO, met name wat betreft het internationale handelsbeleid t.a.v. ontwikkelingslanden, waarin steeds meer aandacht wordt besteed aan sociale vraagstukken en het milieu. (1)

2.   Inleiding

2.1   De verschillen tussen Fair Trade en andere keurmerken hebben vaak te maken met de ontstaansgeschiedenis. Fair Trade werd in het leven geroepen vanwege de vermeende onrechtvaardige behandeling van armen in de internationale handel en ontving veel steun van de progressieve bewegingen uit de jaren zeventig die ijverden voor solidariteit en ontwikkelingshulp. De beweging voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), die in dezelfde periode door het bedrijfsleven werd gelanceerd, voerde eveneens keurmerken in voor sociale en milieuvriendelijke productiemethoden in een voor consumenten en producenten aanvaardbaar concept. De bewegingen beïnvloedden elkaar. Zo werden er voor Fair Trade minimumnormen voor werknemers vastgelegd en werd er voor MVO een garantielabel ingevoerd voor de consument. Nu de toekomst van de wereld steeds meer wordt bedreigd door klimaatverandering en uitputting van de natuurlijke hulpbronnen, kunnen al deze op de consument gerichte garantie- en certificatiekeurmerken als „duurzaamheidskeurmerken” worden gezien.

2.2   In 2005 heeft het EESC op verzoek van het toenmalige Britse voorzitterschap een advies uitgebracht over „Ethische handel en garantiesystemen voor consumenten” (2). Daarin wordt geconcludeerd dat vrijwillige regelingen (meestal in de vorm van een certificatie- of garantielabel) „een substantiële bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling en aan de directe betrokkenheid van consumenten bij een positieve en krachtige respons op de mondialisering”. Ook wordt in het advies kritisch gekeken naar de voorwaarden waaraan dergelijke garantiesystemen moeten voldoen om doeltreffend te kunnen zijn, naar de geschiktheid van het EU-beleid op dit terrein en naar de dringende noodzaak van verduidelijking en coördinatie. Tot slot wordt er in het advies een pleidooi gehouden voor een beleidskader dat een rationele basis verschaft voor de vergelijking van garantiesystemen voor consumenten met andere beleidsinstrumenten waarmee soortgelijke doelstellingen worden nagestreefd. Volgens het EESC zou dit voor de communautaire instellingen en de lidstaten een praktisch instrument vormen waaraan de samenhang van het beleid en de investering van middelen kunnen worden getoetst. Het is dan ook bijzonder verheugend dat de Commissie deze conclusies volledig overneemt in haar Mededeling en zelfs verder uitwerkt.

2.3   In de tussenliggende vier jaar is de verkoop van producten met dergelijke garantielabels enorm gestegen. Voor Fair Trade-producten kwam die stijging neer op 400 %, tegen 365 % voor de producten van Utz Certified. Deze trend zet zich nog steeds door ondanks de recessie. Toonaangevende internationale fabrikanten schakelen voor bepaalde merken en productcategorieën volledig op Fair Trade en ook de detailhandel maakt voor productlijnen een soortgelijke totale overstap. Door de belangstelling van de consument zijn er verschillende merken met duurzaamheidsgarantie gelanceerd of verder ontwikkeld. Er zijn goede voorbeelden van andere programma's voor duurzame handel die een vergelijkbaar effect sorteren. Daardoor is men zich gaan afvragen of de consument wel goed weet wat de verschillen zijn tussen de diverse etiketten en wat de concrete voordelen zijn voor de producenten.

2.4   Het EESC is altijd nauw bij dit vraagstuk betrokken geweest. In zijn eerste advies over „Europese beweging voor het aanbrengen van 'fair trade'-keurmerken” uit 1996 (3) deed het de volgende drie aanbevelingen aan de Commissie: er moeten goede internationale certificatie- en controlesystemen komen; de regeling moet vrijwillig blijven en de Commissie moet steun verlenen aan fair trade-producentenorganisaties in ontwikkelingslanden en aan voorlichtings- en bewustmakingscampagnes in Europa.

2.5   In oktober 2009 herhaalde het EESC deze standpunten in zijn advies over „Voedingsmiddelen van eerlijke handel” (4) (rapporteur: de heer Coupeau). Hoewel onderhavig advies daar nauw bij aansluit, staat hier vooral de Commissiemededeling centraal en wordt er een hele reeks aanbevelingen gedaan die overeenstemmen met de reeds geformuleerde standpunten van het EESC.

3.   Samenvatting van de Mededeling van de Commissie

3.1   De consument komt in het dagelijks leven allerlei vormen van duurzaamheidskeurmerken tegen. Deze keurmerken stellen hem of haar in staat om verschillende doelstellingen op het gebied van duurzame ontwikkeling te steunen. Het Fair Trade-keurmerk wordt bij uitstek als zo'n keurmerk gezien. Het geldt als een waarborg dat de naleving van bovengemiddelde arbeids- en milieuvoorwaarden wordt gecontroleerd en geregistreerd, dat er in handelsovereenkomsten ook rekening wordt gehouden met de producenten en dat er verplicht een bepaalde extra beloning wordt uitbetaald aan producenten in ontwikkelingslanden. Deze bijzondere aanpak wordt sterk benadrukt in de communicatie. Om verwarring bij de consument te voorkomen, geeft de Commissie in de bijlage de algemeen erkende definitie van fair trade en maakt ze het volgende onderscheid tussen de verschillende keurmerken (5):

| 1) | het eigenlijke Fair Trade; |
| --- | --- |

1)

het eigenlijke Fair Trade;

| 2) | andere gecertificeerde nicheproducten, die formeel niet aan Fair Trade deelnemen, maar wel proberen consumenten bewust te maken van duurzaamheidstvraagstukken (Rainforest Alliance, Utz Certified); |
| --- | --- |

2)

andere gecertificeerde nicheproducten, die formeel niet aan Fair Trade deelnemen, maar wel proberen consumenten bewust te maken van duurzaamheidstvraagstukken (Rainforest Alliance, Utz Certified);

| 3) | producten waarop basisnormen van toepassing zijn die door een hele bedrijfstak zouden moeten worden nageleefd (bv. Common Code for the Coffee Community (4C); Ethical Tea Partnership); |
| --- | --- |

3)

producten waarop basisnormen van toepassing zijn die door een hele bedrijfstak zouden moeten worden nageleefd (bv. Common Code for the Coffee Community (4C); Ethical Tea Partnership);

| 4) | andere („naamloze” grondstoffen). |
| --- | --- |

4)

andere („naamloze” grondstoffen).

3.2   De Commissie erkent dat het ondanks de enorme verscheidenheid aan keurmerken en certificaten contraproductief zou zijn om al deze programma's te reguleren. In wezen gaat het om vrijwillige en goed functionerende programma's die tegemoetkomen aan de behoeften van de markt en de consument. Regulering zou de verdere ontwikkeling daarvan onnodig beperken.

3.3   Toch kunnen het vertrouwen en het bewustzijn van de consument worden verbeterd door duidelijker en inzichtelijker te maken waar de verschillende programma's voor staan. Daarnaast is het belangrijk dat er onafhankelijk toezicht wordt gehouden. De Commissie spreekt de hoop uit dat er verder onderzoek wordt gedaan naar het (positieve) effect van de verschillende particuliere programma's, hoewel ze absoluut niet van zins is om duurzaamheidscriteria op te stellen, ook al stelt ze de volgende algemene beginselen voor:

| — | handhaving van het niet-gouvernementele karakter van particuliere programma's in de hele EU; |
| --- | --- |

—

handhaving van het niet-gouvernementele karakter van particuliere programma's in de hele EU;

| — | onderzoek naar de mogelijkheden voor synergie tussen programma's en vergroting van de duidelijkheid voor consumenten en producenten; |
| --- | --- |

—

onderzoek naar de mogelijkheden voor synergie tussen programma's en vergroting van de duidelijkheid voor consumenten en producenten;

| — | afspraken over redelijke fundamentele eisen; |
| --- | --- |

—

afspraken over redelijke fundamentele eisen;

| — | vaststelling van de objectieve feiten inzake de effecten van verschillende particuliere handelsgerelateerde programma's voor duurzame handel. |
| --- | --- |

—

vaststelling van de objectieve feiten inzake de effecten van verschillende particuliere handelsgerelateerde programma's voor duurzame handel.

3.4   Het doel van sommige van deze programma's – ontwikkeling van de armere landen – is ook een van de hoofddoelstellingen van het handelsbeleid van de WTO en de EU. De Commissie stelt dat particuliere initiatieven voor duurzaamheidskeurmerken de liberalisering van de handel een stap verder kunnen brengen, mits ze transparant en niet-discriminerend zijn.

3.5   Gezien het feit dat 16 % van het BBP uit overheidsuitgaven bestaat, wordt in de Mededeling onderzocht in hoeverre duurzaamheidscriteria kunnen meewegen bij overheidsopdrachten. Daarbij wordt benadrukt dat het op grond van de regelgeving inzake overheidsopdrachten niet is toegestaan om specifieke keurmerken van particuliere programma's te eisen, maar dat er wel passende voorwaarden mogen worden gesteld aan het productieproces en dat certificering door een particulier ethisch keurmerk als een van de manieren kan worden gezien om aan de gestelde normen te voldoen (6).

3.6   De Commissie heeft in 2007 en 2008 meer dan 19 miljoen euro uitgetrokken voor fair trade en andere handelsgerelateerde duurzaamheidsinitiatieven, en dan met name voor voorlichtingscampagnes in de EU. De bedoeling is dat de steun wordt voortgezet, vooral voor effectbeoordelingen en verbetering van de markttransparantie, en dat de lidstaten dit voorbeeld volgen.

4.   Algemene opmerkingen

4.1   De termen „fair” en „fair trade” kunnen niet wettelijk worden gecontroleerd, met als gevolg dat iedereen zich op het „fairness”-principe kan laten voorstaan, ook als dat minder gefundeerd is of minder voordelen oplevert dan met het echte Fair Trade-keurmerk. In zo'n situatie is het cruciaal dat de consument weet wat er precies achter het keurmerk en de duurzaamheidsgarantie schuilgaat. In de praktijk blijkt dat de termen „fair” en „fair trade” bij andere niet-gouvernementele handelsgerelateerde programma's voor duurzame handel en duurzaamheidsprogramma's van bedrijven opzettelijk worden vermeden om verwarring met Fair Trade te voorkomen.

4.2   De vorige Commissiemededeling over dit onderwerp dateert van tien jaar geleden. Sindsdien is de publieke belangstelling, onder invloed van het groeiende bewustzijn van duurzaamheidsvraagstukken en de daarmee samenhangende neiging van het bedrijfsleven om aan bepaalde ethische, sociale en milieunormen te voldoen, enorm toegenomen. De Commissie geeft met haar Mededeling dan ook precies op tijd een overzicht van de laatste stand van zaken. De Fair Trade-markt was in 2009 goed voor meer dan 2 miljard euro en met de andere duurzaamheidskeurmerken is er minstens zoveel omgezet. Toch spelen de importgoederen uit ontwikkelingslanden maar een bescheiden rol in de Europese handel. De term „niche” die de Commissie in de Mededeling hanteert voor andere keurmerken dan Fair Trade, zou ook voor Fair Trade zelf moeten worden gebruikt. Dit duurzaamheidskeurmerk is eigenlijk ook een niche.

4.3   In sommige landen en bij sommige merken kan er bij de duurzaamheidskeurmerken niet meer worden gesproken van een niche. Zo is 25 % van de koffie die in Nederland wordt gedronken, afkomstig uit de „eerlijke handel”. Dit blijkt althans uit de gegevens van de in Nederland gevestigde ngo Tropical Commodity Coalition (TCC). Daarom is het bijzonder belangrijk dat het verkeerde beeld bij de consument wordt rechtgezet.

4.4   De naam „Fair Trade” (of „Good Origin” of andere benamingen voor keurmerken) impliceert dat het product een absolute ethische waarde uitdraagt, terwijl de werkelijke zichtbare verbetering vaak marginaal is. Dergelijke categorische beweringen worden vooral vanuit marketingoogpunten gedaan en niet zozeer om bewust een verkeerde voorstelling van zaken te geven. Het gevaar is echter dat de consument teleurgesteld raakt als niet aan de verwachtingen wordt voldaan.

4.5   In het geval van Fair Trade is een keurmerk slechts een van de twee complementaire Fair Trade-kanalen, samen met de geïntegreerde toeleveringsketen. In de Mededeling is er weinig aandacht voor de verreikende gevolgen van de Fair Trade-beweging, de bewustwordingscampagnes, de politieke activiteiten in het Noorden en de ondersteuning van producenten in het Zuiden. Ook gaat de Commissie niet in op de belangrijke bijdrage die Utz Certified dankzij een ingenieus traceringssysteem levert aan de voedselveiligheid, of op de positieve resultaten die het Rainforest Alliance-keurmerk boekt met de aanpak van de klimaatverandering door te hameren op het behoud van regenwouden. Natuurlijk kan de Commissie binnen het bestek van een Mededeling zulke belangrijke aanvullende effecten niet uitgebreid behandelen. Toch zou ze in toekomstige beleidsstukken op deze vraagstukken kunnen ingaan.

4.6   De Commissie beschouwt programma's voor duurzame handel als een aanvulling op het liberaliseringsproces binnen de WTO, maar de Fair Trade-beweging ziet dat anders en beschouwt zichzelf liever als een alternatief handelspartnerschap. Bij andere programma's voor duurzame handel zou men graag zien dat de WTO uitgebreid onderzoekt hoe het liberaliseringsproces duurzaamheid kan bevorderen en kan voorkomen dat er een situatie ontstaat waarin sociale, economische en milieueisen in verband met duurzaamheid ten onrechte als een belemmering voor de handel worden gezien.

5.   Bijzondere opmerkingen

5.1   Het Comité respecteert dat de Commissie de programma's voor duurzame handel niet probeert te reguleren, aangezien dat schadelijk is voor het enthousiasme en de dynamiek achter de sociale en ecologische keurmerken. Het feit dat er geen juridisch kader bestaat, betekent echter ook dat onafhankelijke certificatie betrouwbaar moet zijn en dat de consument precies moet weten waar elk onafhankelijk programma eigenlijk voor staat. Dat duidt erop dat al deze programma's gebaseerd zouden moeten zijn op ISO65-erkende certificatieprocedures.

5.2   Daarom zou het nuttig zijn om daar waar er duidelijk sprake is van overlap tussen de verschillende programma's, bijvoorbeeld met betrekking tot arbeidsomstandigheden of het gebruik van bestrijdingsmiddelen, aan te sporen tot de invoering van een gemeenschappelijk normatief kader. Er moeten beslist nauwgezette effectbeoordelingen worden doorgevoerd, waarbij echter wel rekening moet worden gehouden met grote verschillen in de vermeende resultaten, zoals de vergroting van de markttoegang voor kleine boeren in het geval van Fair Trade, de verbetering van het agrarisch beheer in het geval van UTZ Certified, de aandacht van Fair Trade voor verbetering van de positie van individuele producenten of die van de Rainforest Alliance voor biodiversiteit.

5.3   Hoewel de Commissie ervoor kiest om zelf geen normen vast te stellen, staat ze wel achter een grote studie naar de verschillen tussen en de voordelen van de belangrijkste programma's. Markttransparantie wordt als een belangrijke vereiste gezien waaraan marktgerichte ethische programma's moeten voldoen. Het EESC is in principe ingenomen met de ontwikkeling van een internetportaal waar dergelijke programma's kunnen worden onderzocht en besproken. Het belangrijkste is echter de vraag hoe deze programma's functioneren als er sprake is van gemeenschappelijke doelstellingen en wat de specifieke voordelen zijn waarmee ze zich van andere programma's onderscheiden. Overigens beantwoordt het huidige UNCTAD-portaal (7) niet aan deze doelstellingen. Zo wordt er voorbijgegaan aan de belangrijke onderlinge verschillen en ontbreekt het aan de duidelijkheid en nauwkeurigheid die van zo'n referentie-instrument mag worden verwacht.

5.4   Er zou steun moeten worden gegeven aan de ontwikkeling van procedures die de transparantie en geloofwaardigheid van duurzaamheidskeurmerken verbeteren. Ook moeten producenten geholpen worden om voor certificering in aanmerking te komen, markttoegang te krijgen en de organisatorische uitdagingen te kunnen aangaan die dit alles met zich meebrengt. Meer in het bijzonder moeten er middelen ter beschikking worden gesteld van de ISEAL Alliance (8) om waar nodig de programma's te kunnen harmoniseren of in ieder geval duidelijkheid te scheppen omtrent de unieke aspecten daarvan. ISEAL is een organisatie met diverse belanghebbenden die de gemeenschappelijke elementen van de verschillende keurmerken probeert uit te werken en geheel onafhankelijk de onderlinge verschillen analyseert en verklaart.

5.5   In de huidige discussies over Fair Trade en andere niet-gouvernementele handelsgerelateerde programma's voor duurzame handel komt een cruciale rol toe aan de producentenorganisaties uit ontwikkelingslanden (9). Er dient meer rekening te worden gehouden met hun ervaring met verschillende duurzaamheidsprogramma's. Producentenorganisaties die ervaring hebben met de voornaamste initiatieven, moeten kunnen laten weten wat ze van de duurzaamheidsprogramma's en het effect daarvan vinden.

5.6   De meeste omzet met Fair Trade en andere niet-gouvernementele handelsgerelateerde programma's voor duurzame handel wordt in een klein aantal lidstaten gegenereerd. De Commissie zou vooral (financiële) steun moeten verlenen aan maatschappelijke organisaties in lidstaten waar de consumentenvoorlichting over duurzaamheid nog ondermaats is en waar betrouwbare actoren van het maatschappelijk middenveld deze taak kunnen overnemen.

5.7   In het EU-handelsbeleid is er sinds enige tijd erkenning voor de bijdrage van Fair Trade en voor de mogelijke invloed van dit keurmerk op het internationale handelsbeleid. Het EESC roept de Commissie op om in haar afspraken over het handelsbeleid binnen de WTO meer rekening te houden met het groeiende belang dat de consument hecht aan duurzame en eerlijke handel.

Brussel, 20 januari 2010

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI

---

(1)  In dit verband dient melding te worden gemaakt van het Vrijhandelsverdrag EU-Korea, en met name hoofdstuk 13 over handel en duurzame ontwikkeling.

1

(2)  PB C 28 van 3.2.2006, blz. 72-81.

2

(3)  PB C 204 van 15.7.1996, blz. 41.

3

(4)  PB C 318 van 23.12.2009, blz. 29.

4

(5)  In de Mededeling wordt verwezen naar de criteria voor Fair Trade zoals gedefinieerd door de Fair Trade-beweging en overgenomen in de Resolutie van het Europees Parlement over Fair Trade en ontwikkeling van 6 juni 2006 (A6-0207/2006).

5

(6)  Dit blijkt ook uit het besluit van de Europese Commissie van 29 oktober 2009 om Nederland een officieel verzoek om inlichtingen te sturen in verband met de toekenning van een overheidsopdracht voor de levering en het onderhoud van koffieapparaten door de provincie Noord-Holland. Volgens de Commissie beantwoordde de aanbestedingsprocedure niet aan de EU-voorschriften voor overheidsopdrachten en maakte de provincie zich daarmee schuldig aan concurrentiebeperkend gedrag.

6

(7)  http://193.194.138.42/en/Sustainability-Claims-Portal/Discussion-Forum/Fair-Trade/Web-links/

7

(8)  ISEAL is de onafhankelijke internationale organisatie voor sociale en ecologische certificatiesystemen. Haar Codes of Good Practice vormen een internationale referentie voor dergelijke certificatiesystemen.

8

Codes of Good Practice

(9)  Dit is al het geval bij de World Fair Trade Organization (WFTO) en de Fair Trade Labelling Organisations International (FLO), die producentenorganisaties uit ontwikkelingslanden bij hun bestuurlijke activiteiten betrekken, en ook bij de Rainforest Alliance (waar landeigenaren, boeren, ngo's, vertegenwoordigers van lokale gemeenschappen, onderzoekers, technisch specialisten en andere stakeholders deel uitmaken van het International Standards Committee) en Utz Certified (waar ngo's, koffieboeren, koffiehandelaren en koffiebranders deel uitmaken van het bestuur en waar alle deelnemers aan het Utz Certified Program de gedragscode van de organisatie hebben geanalyseerd en goedgekeurd).

9

International Standards Committee

Utz Certified Program

---