# Dziennik Urzędowy C 339/2010

| | ISSN 1725-5228
  doi:10.3000/17255228.C_2010.339.pol |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 339 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Tom 5314 grudnia 2010 |

ISSN 1725-5228

doi:10.3000/17255228.C_2010.339.pol

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 339

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 5314 grudnia 2010

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i Opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 459. sesja plenarna w dniach 20 i 21 stycznia 2010 r. |
| 2010/C 339/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie opieki nad małymi dziećmi i ich kształcenia (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| 2010/C 339/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zrównoważonego rozwoju obszarów przybrzeżnych (opinia z inicjatywy własnej) | 7 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i Opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

459. sesja plenarna w dniach 20 i 21 stycznia 2010 r.

2010/C 339/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie opieki nad małymi dziećmi i ich kształcenia (opinia z inicjatywy własnej)

1

2010/C 339/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zrównoważonego rozwoju obszarów przybrzeżnych (opinia z inicjatywy własnej)

7

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 459. sesja plenarna w dniach 20 i 21 stycznia 2010 r. |
| 2010/C 339/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych zasad przydzielania czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych Wspólnoty (wersja ujednolicona) COM(2009) 634 wersja ostateczna – 2009/0176 (COD) | 13 |
| 2010/C 339/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego programu obserwacji Ziemi (GMES) i jego początkowych operacji (lata 2011–2013) COM(2009) 223 wersja ostateczna – 2009/0070 (COD) | 14 |
| 2010/C 339/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zharmonizowanej metodologii klasyfikacji i zgłaszania skarg i zapytań konsumentów COM(2009) 346 wersja ostateczna | 20 |
| 2010/C 339/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/48/WE i 2006/49/WE w zakresie wymogów kapitałowych dotyczących portfela handlowego i resekurytyzacji oraz przeglądu nadzorczego polityki wynagrodzeń COM(2009) 362 wersja ostateczna – 2009/0099 (COD) | 24 |
| 2010/C 339/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczącego strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego COM(2009) 248 wersja ostateczna | 29 |
| 2010/C 339/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnotowego nadzoru makroostrożnościowego nad systemem finansowym i ustanawiającego Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego COM(2009) 499 wersja ostateczna – 2009/0140 (COD) — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Bankowego COM(2009) 501 wersja ostateczna – 2009/0142 (COD) — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych COM(2009) 502 wersja ostateczna – 2009/0143 (COD) — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych COM(2009) 503 wersja ostateczna – 2009/0144 (COD) | 34 |
| 2010/C 339/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie fakultatywnego i tymczasowego stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w związku z dostawami niektórych towarów i usług podatnych na oszustwa COM(2009) 511 wersja ostateczna – 2009/0139 (CNS) | 41 |
| 2010/C 339/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie polityki jakości produktów rolnych COM(2009) 234 wersja ostateczna | 45 |
| 2010/C 339/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylającego dyrektywę 2004/67/WE COM(2009) 363 wersja ostateczna – 2009/0108 (COD) | 49 |
| 2010/C 339/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład w zrównoważony rozwój: rola sprawiedliwego handlu i związanych z handlem pozarządowych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojemCOM(2009) 215 wersja ostateczna | 53 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

459. sesja plenarna w dniach 20 i 21 stycznia 2010 r.

2010/C 339/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych zasad przydzielania czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych Wspólnoty (wersja ujednolicona) COM(2009) 634 wersja ostateczna – 2009/0176 (COD)

COM(2009) 634 wersja ostateczna – 2009/0176 (COD)

13

2010/C 339/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego programu obserwacji Ziemi (GMES) i jego początkowych operacji (lata 2011–2013) COM(2009) 223 wersja ostateczna – 2009/0070 (COD)

COM(2009) 223 wersja ostateczna – 2009/0070 (COD)

14

2010/C 339/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zharmonizowanej metodologii klasyfikacji i zgłaszania skarg i zapytań konsumentów COM(2009) 346 wersja ostateczna

COM(2009) 346 wersja ostateczna

20

2010/C 339/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/48/WE i 2006/49/WE w zakresie wymogów kapitałowych dotyczących portfela handlowego i resekurytyzacji oraz przeglądu nadzorczego polityki wynagrodzeń COM(2009) 362 wersja ostateczna – 2009/0099 (COD)

COM(2009) 362 wersja ostateczna – 2009/0099 (COD)

24

2010/C 339/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczącego strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego COM(2009) 248 wersja ostateczna

COM(2009) 248 wersja ostateczna

29

2010/C 339/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnotowego nadzoru makroostrożnościowego nad systemem finansowym i ustanawiającego Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego COM(2009) 499 wersja ostateczna – 2009/0140 (COD) — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Bankowego COM(2009) 501 wersja ostateczna – 2009/0142 (COD) — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych COM(2009) 502 wersja ostateczna – 2009/0143 (COD) — rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych COM(2009) 503 wersja ostateczna – 2009/0144 (COD)

COM(2009) 499 wersja ostateczna – 2009/0140 (COD)

COM(2009) 501 wersja ostateczna – 2009/0142 (COD)

COM(2009) 502 wersja ostateczna – 2009/0143 (COD)

COM(2009) 503 wersja ostateczna – 2009/0144 (COD)

34

2010/C 339/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie fakultatywnego i tymczasowego stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w związku z dostawami niektórych towarów i usług podatnych na oszustwa COM(2009) 511 wersja ostateczna – 2009/0139 (CNS)

COM(2009) 511 wersja ostateczna – 2009/0139 (CNS)

41

2010/C 339/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie polityki jakości produktów rolnych COM(2009) 234 wersja ostateczna

COM(2009) 234 wersja ostateczna

45

2010/C 339/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylającego dyrektywę 2004/67/WE COM(2009) 363 wersja ostateczna – 2009/0108 (COD)

COM(2009) 363 wersja ostateczna – 2009/0108 (COD)

49

2010/C 339/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład w zrównoważony rozwój: rola sprawiedliwego handlu i związanych z handlem pozarządowych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojemCOM(2009) 215 wersja ostateczna

COM(2009) 215 wersja ostateczna

53

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i Opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

459. sesja plenarna w dniach 20 i 21 stycznia 2010 r.

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/1 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/1

---

459. sesja PLENARNA W DNIACH 20 I 21 STYCZNIA 2010 R.

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie opieki nad małymi dziećmi i ich kształcenia„”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2010/C 339/01)

Sprawozdawca: Mária HERCZOG

Dnia 14 lipca 2009 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

opieki nad małymi dziećmi i ich kształcenia.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 4 grudnia 2009 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 194 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

Wstęp

Państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za edukację wszystkich dzieci znajdujących się na ich terytorium oraz za opiekę nad nimi. Istnieją różne formy kształcenia i opieki, a w ciągu ostatnich 15 lat ich nazwy, istota i cele zmieniły się. Definicje i słownictwo stosowane w odniesieniu do opieki nad małymi dziećmi zmieniły się. Kształcenie dzieci i opieka nad nimi nie odnoszą się tylko do zapewnienia dziecku bezpiecznego otoczenia, lecz także do edukacji i opieki, jakich dziecko potrzebuje, by dobrze się rozwijać i wykorzystywać swój potencjał, otrzymując takie wsparcie emocjonalne, fizyczne, społeczne i edukacyjne, jakiego potrzebuje. Kształcenie małych dzieci i opieka nad nimi polegają na szeregu usług dla dzieci od urodzenia do wieku przedszkolnego. Opieka pozaszkolna odnosi się do usług skierowanych do dzieci w wieku szkolnym poza lekcjami, po południu, w weekendy i podczas ferii i wakacji.

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Komitet docenia i wspiera starania czynione przez Komisję Europejską i państwa członkowskie w celu rozwinięcia i wzmocnienia opieki nad dziećmi, charakteryzującej się wysoką jakością, przystępnymi cenami i dostępnością, w tym struktur kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi. Jednocześnie należy podjąć wiele dalszych kroków, by zapewnić świadczenie usług wszystkim dzieciom.

1.2   Komitet zgadza się, że duże znaczenie ma całościowe i kompleksowe podejście do zagadnień związanych z opieką nad dziećmi, co pozwala lepiej zrozumieć powiązane ze sobą procesy i zapewnić rozwój ludzki, społeczny i gospodarczy. Państwa członkowskie muszą stwarzać jednostkom i rodzinom możliwość dokonywania osobistych wyborów, podejmowania decyzji i wyrażania swoich preferencji w zakresie formy i okresu trwania opieki nad dziećmi. W związku z tym decydenci polityczni powinni brać pod uwagę różne potrzeby, konkurujące ze sobą wartości oraz interesy w następujących kwestiach:

| — | dobro dziecka (1); |
| --- | --- |

—

dobro dziecka (1);

| — | pomoc rodzicom, kształcenie rodziców, usamodzielnienie ich w działaniach; |
| --- | --- |

—

pomoc rodzicom, kształcenie rodziców, usamodzielnienie ich w działaniach;

| — | demografia (w tym niski wskaźnik urodzeń i szybko rosnąca liczba emerytów); |
| --- | --- |

—

demografia (w tym niski wskaźnik urodzeń i szybko rosnąca liczba emerytów);

| — | potrzeby rynku pracy; |
| --- | --- |

—

potrzeby rynku pracy;

| — | kształcenie i uczenie się przez całe życie; |
| --- | --- |

—

kształcenie i uczenie się przez całe życie;

| — | równość szans mężczyzn i kobiet; |
| --- | --- |

—

równość szans mężczyzn i kobiet;

| — | różnice w rozmieszczeniu geograficznym (miasta, wieś, obszary oddalone); |
| --- | --- |

—

różnice w rozmieszczeniu geograficznym (miasta, wieś, obszary oddalone);

| — | godzenie życia zawodowego, rodzinnego i prywatnego; |
| --- | --- |

—

godzenie życia zawodowego, rodzinnego i prywatnego;

| — | kształcenie dzieci i opieka nad dziećmi charakteryzujące się wysoką jakością, przystępną ceną i dostępnością; |
| --- | --- |

—

kształcenie dzieci i opieka nad dziećmi charakteryzujące się wysoką jakością, przystępną ceną i dostępnością;

| — | zaangażowanie obywatelskie; |
| --- | --- |

—

zaangażowanie obywatelskie;

| — | solidarność międzypokoleniowa; |
| --- | --- |

—

solidarność międzypokoleniowa;

| — | walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. |
| --- | --- |

—

walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym.

1.3   Komitet jest świadom różnic w polityce rodzinnej poszczególnych krajów, a w konsekwencji w polityce w dziedzinie opieki nad dziećmi. Cele ustalone w Barcelonie i w związanych z tym tematem dokumentach UE są jednak dość uniwersalne (2).

1.4   Komitet podkreśla potrzebę skupienia się na szczególnych grupach dzieci, przede wszystkim na najbardziej narażonej grupie dzieci o szczególnych potrzebach: niepełnosprawnych, należących do mniejszości etnicznych, dotkniętych wykluczeniem społecznym oraz dzieciach pozbawionych opieki rodziców; w przypadku takich dzieci opieka odgrywa ważną rolę, przygotowując je do szkoły i osiągania sukcesów w nauce. Komitet wzywa także do zapewnienia dodatkowej pomocy rodzicom dzieci z tych grup.

1.5   Komitet, zgodnie z agendą społeczną i innymi odnośnymi dokumentami określającymi politykę, dostrzega w opiece nad dziećmi charakteryzującej się wysoką jakością szansę na poprawę jakości życia i pogodzenie życia zawodowego z prywatnym i rodzinnym w przypadku wszystkich członków rodziny, a także zwiększenie udziału kobiet w rynku pracy i umożliwienie rodzinie uzyskania większych dochodów.

1.6   Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że istnieją różne formy opieki i usług dla dzieci w różnym wieku; oprócz zajęć dla dzieci, które nie osiągnęły jeszcze wieku szkolnego, dostępne są także zajęcia pozaszkolne, rekreacyjne i nieformalne zajęcia edukacyjne. Wszystkim dzieciom należy zapewniać opiekę charakteryzującą się wysoką jakością, przystępną ceną i dostępnością.

1.7   Sektor opieki nad dziećmi szybko się powiększa. Aby zapewnić bardziej różnorodny wachlarz usług zgodnych ze zróżnicowanymi potrzebami, należy jednak nadal pracować nad poprawą kwalifikacji i ich uznawania, równowagi płci, prestiżu i wynagradzania pracowników w ramach formalnych, a zwłaszcza nieformalnych struktur opieki nad dziećmi. Celem jest zapewnienie kształcenia i opieki wszystkim dzieciom, należy jednak pamiętać, że potrzebne jest elastyczne, trwałe i otwarte podejście, aby zapewnić szeroką gamę usług, które będą odpowiadały prawom i potrzebom różnych grup dzieci.

1.8   Potrzeby rodzin i dzieci mieszkających w obszarach i regionach oddalonych, o niekorzystnych warunkach gospodarowania, powinny być uwzględniane w pełniejszy i bardziej złożony sposób, obejmujący zaangażowanie wspólnoty i wsparcie publiczne. Różne formy usług: zintegrowane, świadczone w domu lub przez rodziców, mogą być odpowiednie w zależności od różnych potrzeb dzieci i ich rodzin.

1.9   Komitet zdecydowanie popiera uznanie odpowiedzialności państw członkowskich oraz rosnące zaangażowanie partnerów społecznych w działania na rzecz poprawy uniwersalnych, elastycznych możliwości kształcenia i opieki dla wszystkich dzieci oraz wykorzystywanie przez nich wszelkich możliwych sposobów wspierania dostępności i powodzenia kształcenia i opieki. Pracodawcy mogą zapewniać opiekę nad dziećmi lub wspierać ją finansowo, a związki zawodowe i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą pomóc w uświadamianiu jej znaczenia i wspierać prowadzoną ocenę możliwości i rezultatów. Państwa członkowskie mogą ustalić zachęty podatkowe dla pracodawców, którzy organizują kształcenie dzieci i opiekę nad nimi.

1.10   Uwzględniając wspólne zasady modelu flexicurity i podejścia do pracy zgodnego z cyklem życia, Komitet uważa, że propozycję tę należy analizować w kontekście trudności związanych z potrzebami w zakresie opieki nad dziećmi w wieku poniżej 3 lat i w wieku szkolnym oraz ich kształcenia. W tym zakresie dobrze sprawdziło się zastosowanie elastycznego czasu pracy dla rodziców, wynegocjowanego przez wszystkich partnerów.

1.11   Partnerzy społeczni odgrywają ważną rolę we wspieraniu wdrażania przez państwa członkowskie polityki w zakresie kształcenia dzieci i opieki nad nimi oraz podejścia kompleksowego.

2.   Kontekst

2.1   Już zalecenie Rady w sprawie opieki nad dziećmi (92/241/EWG), w którym mowa o ustanowieniu kryteriów określania jakości usług w zakresie opieki nad dziećmi w roku 1992, świadczyło o nadaniu opiece nad dziećmi dużego znaczenia. Od tamtej pory jednak zakres i zasięg opieki nad dziećmi znacznie się zmieniły. W roku 1996 cele „Sieci opieki nad dziećmi” Komisji Europejskiej koncentrowały się na jakości usług dla małych dzieci, a nie na liczbie czy odsetku małych dzieci korzystających ze struktur kształcenia i opieki.

2.2   W UE obejmującej 25 państw (3) liczbę dzieci poniżej wieku obowiązku szkolnego szacowano na ok. 30 mln. Spośród nich mniej niż 25 % dzieci w wieku poniżej 3 lat uczęszczało do placówek formalnej opieki nad dziećmi, a wśród dzieci w wieku od 3 lat do wieku szkolnego odsetek ten wynosił ponad 80 %. Istniały znaczne różnice między państwami członkowskimi w zależności od ich polityki krajowej, systemów urlopów macierzyńskich lub rodzicielskich, tradycji i wartości. Istnieją także duże różnice pod względem form i jakości opieki oraz czasu i dni, które dzieci spędzają w placówkach.

2.3   Usługi w zakresie kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi znajdują się w państwach członkowskich UE na różnych etapach rozwoju i nadal są jednym z najszybciej rozwijających się rynków w dziedzinie opieki w Europie. Częściowo wiąże się to z celami barcelońskimi, lecz potrzebne jest silniejsze zaangażowanie, by zapewnić wszystkim dzieciom możliwość korzystania z różnych form opieki, nie zapominając o różnych korzeniach i potrzebach dzieci i rodzin.

2.4   Kwestia zapewnienia wysokiej jakości usług w zakresie opieki nad dziećmi jako ważny elementu dążenia do równości płci i zwiększania udziału kobiet w rynku pracy została podkreślona przez Radę Europejską i Komisję oraz włączona do celów barcelońskich z roku 2002. Zapisaną ją także w strategii lizbońskiej w latach 2000 i 2008. Sprawozdanie Komisji z realizacji celów barcelońskich w zakresie zapewnienia opieki nad dziećmi do czasu osiągnięcia przez nie wieku obowiązku szkolnego zawiera analizę osiągnięć i dalszych obowiązków w tej dziedzinie. „Państwa członkowskie powinny usunąć czynniki zniechęcające kobiety do uczestniczenia w rynku pracy i dążyć, uwzględniając popyt na usługi opiekuńcze dla dzieci i zgodnie z krajowymi wzorcami zapewniania opieki dla dzieci, do zapewnienia do roku 2010 opieki dla dzieci w odniesieniu do przynajmniej 90 % dzieci w przedziale od trzech lat do wieku objęcia powszechnym obowiązkiem nauczania oraz przynajmniej 33 % dzieci poniżej trzeciego roku życia” (4). W niektórych krajach konieczne jest podjęcie większych starań w celu osiągnięcia niezbędnych środków wykonawczych.

2.5   Komisja Europejska w komunikacie w sprawie zmian demograficznych uznała, że czynnikiem przyczyniającym się do starzenia się Europy jest niski wskaźnik urodzeń, który prowadzi do kurczenia się siły roboczej i wymaga większych wydatków publicznych (5). Rada Europejska w marcu 2006 r. podkreśliła, że aby osiągnąć wzrost gospodarczy, dobrobyt i konkurencyjność, potrzeba większej równowagi między życiem zawodowym a osobistym i zatwierdziła europejski pakt na rzecz równości płci (6). W swoim drugim komunikacie, dotyczącym promowania solidarności między pokoleniami, Komisja porusza kwestię zmian demograficznych i społecznych oraz możliwych trudności w finansowaniu i dostarczaniu towarów i usług, w tym opieki nad dziećmi (7).

2.6   Obywatele i przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, z którymi konsultowała się Komisja, wyrazili zaniepokojenie faktem, że rodzicielstwo ma o wiele większy wpływ na perspektywy zawodowe kobiet niż mężczyzn. Stopa zatrudnienia kobiet mających dzieci na utrzymaniu wynosi tylko 65 %, w porównaniu z wartością 91,7 % w przypadku mężczyzn. Kobiety muszą stawiać czoła stereotypowym wyobrażeniom dotyczącym ich obowiązków domowych i zdolności do zatrudnienia (8). Może to prowadzić do obniżenia liczby kobiet wracających na rynek pracy po urodzeniu dziecka.

2.7   Ubóstwo dzieci w Europie (9) oraz cel polegający na zapewnieniu wdrożenia w całej UE Konwencji o prawach dziecka (10) to kwestie podstawowe, gdyż w swoim komunikacie Komisja stwierdza, że ubóstwo rodziców i wykluczenie społeczne znacznie ograniczają możliwości i szanse życiowe dzieci; dlatego ogromnie ważne jest, by przerwać zaklęte koło ubóstwa (11).

2.8   W latach 1986–1996 Komisja utworzyła międzynarodową grupę „Sieć opieki nad dziećmi”, która miała skupiać się na trzech określonych dziedzinach: usługach dla dzieci, urlopach dla rodziców oraz pełnieniu przez mężczyzn roli opiekunów. 40 jakościowych celów, które ustaliła ta sieć, stanowi podstawę kierunków przyszłej polityki w tej dziedzinie. Oznacza to polityczne zaangażowanie UE w kwestię usług na rzecz dzieci i ich celów.

2.9   Sporządzono wiele opracowań, dokumentów dotyczących polityki i analiz, które miały na celu zdobycie większej ilości informacji na temat potrzeb dzieci i rodzin oraz istniejących i możliwych przepisów (12). Kształcenie małych dzieci i opieka nad nimi były omawiane i analizowane z różnych perspektyw, przedstawionych np. w dokumentach Komisji Europejskiej i jej agencji w ostatnich latach. Perspektywy te obejmują: prawa dziecka (13), kwestie dotyczące kształcenia (14), obecną sytuację w zakresie opieki nad dziećmi w UE i jej przyszłość (15), sympozjum na temat potrzeby poprawy kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi (16) oraz komponent polityki społecznej polegający na zwalczaniu ubóstwa i wykluczenia społecznego wśród najbardziej narażonych grup dzieci, a także badania i oceny projektów (17).

3.   Uwagi ogólne

3.1   W swoim komunikacie z 2006 r. (18) Komisja stwierdziła, że prawa dziecka stanowią priorytet dla Unii i że państwa członkowskie są zobowiązane przestrzegać Konwencji ONZ o prawach dziecka oraz jej protokołów fakultatywnych, jak również milenijnych celów rozwoju. W marcu 2006 r. Rada Europejska zwróciła się do państw członkowskich, by „podjęły działania konieczne w celu szybkiej i znaczącej redukcji ubóstwa wśród dzieci, dając wszystkim dzieciom równe szanse, niezależnie od ich pochodzenia społecznego” (19). W odniesieniu do omawianego tematu oznacza to stworzenie wszystkim małym dzieciom szans na prawdziwe kształcenie i opiekę, zapewnienie dzieciom w wieku szkolnym zajęć pozaszkolnych zgodnie z ich potrzebami rozwojowymi i sytuacją rodzinną, a także zapewnienie im do wieku co najmniej 14 lat łatwego dostępu do kształcenia i opieki charakteryzujących się elastycznością, wysoką jakością i przystępnymi cenami.

3.2   Tworzenie struktur opieki nad dziećmi daje rodzicom większe możliwości pogodzenia życia zawodowego z życiem osobistym i rodzinnym. Dotyczy to w szczególności kobiet, które w obliczu nieodpowiednich możliwości opieki nad dziećmi są bardziej narażone na rezygnację z pracy, jej nieznalezienie lub brak możliwości skorzystania z systemu odpowiedniej organizacji pracy, co uniemożliwia im pełną realizację ich potencjału i chronienie rodziny przed ubóstwem. Jest to ściśle związane z problemami demograficznymi, gdyż brak możliwości pogodzenia obu sfer powoduje obniżenie się wskaźnika urodzeń.

3.3   Europejski system prawny, poprzez szereg środków prawnych, zabrania dyskryminacji ze względu na płeć. Jednak kobiety często skracają swój czas pracy lub biorą dłuższe urlopy w celu opieki nad dziećmi, co prowadzi do tego, że mają mniejsze płace i emerytury, oraz do ubóstwa pracujących, zwłaszcza w przypadku rodziców samotnie wychowujących dzieci lub rodzin wielodzietnych. Chociaż skrócony czas pracy jest kwestią osobistego wyboru, może być związany między innymi z brakiem odpowiednich usług dla dzieci.

3.4   Rodzice powinni móc elastycznie podejmować decyzje w sprawie momentu wzięcia urlopu rodzicielskiego oraz łączyć go, jeśli to możliwe, z odpowiednimi formami opieki nad dziećmi. W tym kontekście należy jednak wziąć pod uwagę politykę krajową, priorytety, potrzeby przedsiębiorstw, problemy społeczne i potrzeby dzieci, a zmiany muszą być na tyle trafne, by dostarczyć rozwiązań dostosowanych do specyficznych potrzeb.

3.5   W UE ponad 6 mln kobiet w wieku 25–49 lat twierdzi, że są zmuszone do niepodejmowania pracy lub mogą pracować tylko w niepełnym wymiarze czasu pracy z powodu zobowiązań rodzinnych, z czego ponad jedna czwarta z powodu braku struktur opieki nad dziećmi lub jej kosztów (20).

3.6   Łatwy dostęp do kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi oraz programów zajęć pozaszkolnych o wysokiej jakości i w przystępnych cenach ma nie tylko kluczowe znaczenie dla zapewnienia dzieciom odpowiedniego środowiska, dostosowanego do ich potrzeb rozwojowych, lecz także umożliwia rodzicom (zwłaszcza kobietom) podejmowanie pracy. Dobrej jakości opieka nad dziećmi ma wpływ na jakość życia i przyszłość dzieci, rodziców, rodzin i społeczności.

3.7   Różnorodne cele strategii UE, dotyczących wdrożenia strategii lizbońskiej i celów barcelońskich, a także sytuacji demograficznej, solidarności międzypokoleniowej, równości szans kobiet i mężczyzn oraz lepszej równowagi między życiem zawodowym i rodzinnym, można częściowo osiągnąć za pomocą przepisów w dziedzinie opieki nad dziećmi. Należy włożyć więcej wysiłku w stworzenie takich możliwości w trosce o dobro dziecka.

3.8   Wraz ze wzrostem wymogów w zakresie kształcenia i szkolenia, prestiżu i płac, szybko powiększający się sektor usług dla dzieci jest także źródłem coraz większej liczby nowych miejsc pracy dla kobiet i mężczyzn (21).

3.9   Wiele państw członkowskich opracowało szereg środków służących lepszemu godzeniu życia zawodowego, osobistego i rodzinnego, odzwierciedlających potrzeby krajowych rynków pracy oraz wielorakość tradycji i kultur w Europie. Różnorodne i elastyczne formy opieki nad dziećmi to część szerszej koncepcji, którą tworzą także inne instrumenty w tej dziedzinie, takie jak programy integracji społecznej, elastyczna organizacja pracy, urlopy rodzicielskie i inne. Mają one służyć godzeniu życia rodzinnego, osobistego i zawodowego, ochronie praw dziecka, a ostatecznie – rozwojowi gospodarczemu i społecznemu państw UE.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Opieka nad dziećmi jest w UE szybko wzrastającą i rozwijającą się gałęzią usług o ustalonych normach minimalnych. Potrzeby dzieci ze względu na znaczenie pierwszych lat życia, inwestycje w świadczenie usług takich jak przygotowanie do szkoły i osiągania sukcesów w kształceniu i dorosłym życiu, a także umożliwienie szczęśliwego dzieciństwa, to stosunkowo nowa koncepcja służąca głównie dobru dziecka, ale także wspólnocie i całemu społeczeństwu (22).

4.2   Do niedawna publiczne finansowanie opieki nad dziećmi często skupiało się na potrzebach dzieci w wieku od trzech lat do wieku szkolnego, aby przygotować je do szkoły. Inwestycje w opiekę nad dziećmi muszą jednak być skierowane do młodszych dzieci i do dzieci uczęszczających do szkoły do czasu ukończenia 14 lat. Oznacza to nie tylko lepszą opiekę w ciągu dnia, gdy rodzice pracują, lecz także zapewnienie wszystkim opieki pozaszkolnej oraz zajęć pozaszkolnych i rekreacyjnych. Dowiedziono, że jest to sposób nie tylko na stworzenie dziecku możliwości bezpiecznego i radosnego spędzenia czasu, ale także na przygotowanie go do dorosłości.

4.3   Kontakty międzyludzkie i rozwijanie systemu wartości to ważny element kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi w rodzinie, a także w strukturach formalnych, które je uzupełniają. Są też inne możliwości kształcenia „pozaformalnego”: pozarządowe organizacje dziecięce i młodzieżowe oraz ośrodki dla dzieci i młodzieży, które pomagają w nabyciu umiejętności praktycznych i wspierają proces uczenia się przez całe życie. 70 % wiedzy i umiejętności nabywamy w sposób nieformalny. Należy doceniać i wspierać wszystkie możliwe formy kształcenia.

4.4   W przypadkach szczególnych, tj. dzieci niepełnosprawnych, dzieci z rodzin imigranckich, rodziców z problemami psychicznymi itp., opieka nad dziećmi może sprawić, że dzieci będą mogły pozostać z rodziną, zamiast być od niej oddzielane. Dostępność różnych form opieki nad dziećmi jest bardzo ważnym składnikiem rozwoju społecznego i gospodarczego, a szczególnie ważną rolę odgrywa w obszarach o niekorzystnych warunkach, wśród grup o niekorzystnej sytuacji oraz w rodzinach, które ogólnie znajdują się w dobrej sytuacji. Zapewnienie opieki nad dziećmi może pomóc w rozwiązaniu problemów społecznych, gospodarczych i zdrowotnych, które dotykają takie rodziny w niekorzystnej sytuacji, oraz w integracji społecznej grup wykluczonych.

4.5   Mając na uwadze Konwencję ONZ o prawach dziecka (23), Komisja powinna przeprowadzić równolegle badania wpływu proponowanych środków na dzieci. Dzieciom należy zapewnić dobrą opiekę i dobre samopoczucie. Dobro dzieci i wartość dzieciństwa na tym niezwykle ważnym etapie życia są bardzo istotne, lecz jednocześnie dzieci stanowią przyszłą siłę roboczą, a brak opieki i wsparcia we wczesnym okresie życia może prowadzić do niepowodzeń w szkole i w przyszłej integracji społecznej.

4.6   Sprawowanie opieki nad dziećmi jest zajęciem, w którym tradycyjnie zatrudnia się głównie kobiety, lecz wskazane jest osiągnięcie równości płci i mieszanego charakteru tego zawodu dzięki zwiększeniu odsetka pracowników płci męskiej. Wysokiej jakości szkolenie, w tym zawodowe, nadzór i zwiększanie prestiżu za pomocą zwiększania wynagrodzeń to środki, które gwarantują lepsze świadczenie usług i większą równowagę płci wśród pracowników.

4.7   Cele barcelońskie zakładają, że do roku 2010 opieką dzienną zostanie objęte co najmniej 33 % dzieci w wieku do 3 lat i 90 % dzieci w wieku od lat 3 do wieku obowiązku szkolnego. Cele te nie obejmują jednak przepisów dotyczących poszczególnych form opieki nad dziećmi. Istnieje pilna potrzeba utworzenia europejskiej platformy, która pozwoli na ich klasyfikację i poprawę w oparciu o zasady jakości, elastyczności, dostępności i przystępności cenowej. Pozostaje jednak pytanie: co stanie się z dziećmi, dla których nie znajdzie się potrzebna opieka? Aby omówić to pytanie i znaleźć możliwe odpowiedzi, potrzebne są badania i bardziej adekwatne dane.

4.8   Jeżeli chodzi o jakość opieki nad dziećmi, istnieje bardzo mało informacji na temat opieki nieformalnej sprawowanej w domach, gdyż wiele zajmujących się tym osób nie posiada odpowiednich kwalifikacji i nie rejestruje formalnie swych usług, pozostając poza oficjalnymi systemami kontroli. Osoby te nie podlegają również formalnym strukturom zatrudnienia, w związku z czym nie są objęte właściwą ochroną w miejscu pracy. Państwa członkowskie i władze lokalne powinny zobowiązać się do zapewnienia opieki wysokiej jakości we wszystkich możliwych formach. Te nieformalne formy opieki zagrażają także dzieciom. Partnerzy społeczni powinni zabiegać o wprowadzenie regulacji i przejrzystości nie tylko w profesjonalnej opiece nad dzieckiem, lecz również we wszystkich formach domowej, nieformalnej opieki poprzez wspieranie i wymaganie profesjonalnych szkoleń i nadzoru. Zachęty podatkowe powinny przyczynić się do powstania większej liczby struktur wysokiej jakości. Biorąc pod uwagę wysoką liczbę kobiet działających w sektorze opieki, poprawa warunków pracy i podniesienie kwalifikacji w tej dziedzinie przyczyniłyby się do usprawnienia ogólnej strategii UE w tym zakresie (24).

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  W kontekście strategii Komisji „W kierunku strategii UE na rzecz praw dziecka” przyjętej 4 lipca 2006 r. (http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/r12555.htm).

1

(2)  Rada Europejska, która obradowała w Barcelonie w marcu 2002 r., podkreśliła znaczenie, jakie ma opieka nad dziećmi dla wzrostu i zapewniania równych możliwości, i wezwała państwa członkowskie, by usunęły czynniki zniechęcające kobiety do aktywności zawodowej oraz dążyły – z uwzględnieniem zapotrzebowania na opiekę nad dziećmi oraz zgodnie z krajowymi schematami w tym zakresie – do zapewnienia tej opieki do 2010 r. przynajmniej dla 90 % dzieci w wieku od 3 lat do wieku objęcia obowiązkiem szkolnym oraz przynajmniej dla 33 % dzieci w wieku poniżej 3 lat.

2

(3)  Opieka nad dziećmi w UE w 2006 r., Eurostat/08/172; Bułgaria i Rumunia weszły do UE 1 stycznia 2007 r., wcześniej nie wymagano od nich gromadzenia danych.

3

(4)  Realizacja celów barcelońskich w zakresie struktur opieki nad dziećmi do osiągnięcia wieku obowiązku szkolnego, COM(2008) 638, Bruksela

4

(5)  Komunikat Komisji „Demograficzna przyszłość Europy – przekształcić wyzwania w nowe możliwości”, COM(2006) 571 wersja ostateczna.

5

(6)  Zob. załącznik II do konkluzji prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli w dniach 23–24 marca 2006 r.: http://register.consilium.europa.eu/pdf/pl/06/st07/st07775.pl06.pdf.

6

(7)  Komunikat Komisji „Promowanie solidarności między pokoleniami”, COM(2007) 244 wersja ostateczna.

7

(8)  Komunikat Komisji „Streszczenie dla obywateli – lepsze przepisy dotyczące urlopu macierzyńskiego promujące godzenie życia rodzinnego i zawodowego” (http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=611&langId=en); Wspólne stanowisko Platformy Społecznej dotyczące przeglądu dyrektywy Rady 96/34/KE z 3 czerwca 1996 r. w sprawie porozumienia ramowego w sprawie urlopu rodzicielskiego, styczeń 2009 r.

8

(9)  Komisja Europejska, „Ubóstwo dzieci a dobrobyt w UE – sytuacja obecna i sposób działania w przyszłości”, Luksemburg, Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2008.

9

(10)  Konwencja ONZ o prawach dziecka.

10

(11)  Komunikat Komisji „W kierunku strategii UE na rzecz praw dziecka”, COM(2006) 367 wersja ostateczna, Bruksela, 2006 r.

11

(12)  Starting Strong („Dobry start”), OECD, 2001 r.; Childcare services in Europe („Opieka nad dziećmi w Europie”), Foundation Findings, 2009 r.; Families and childcare services („Rodziny a usługi w zakresie opieki nad dziećmi”), Eurofound, 2009 r.; Early Childhood Education
  and
  Care key lessons from research and policy makers („Kształcenie małych dzieci i opieka nad nimi – główne wnioski naukowców i polityków”), NESSE, 2009 r.; The Provision of childcare services, Comparative review of 30 European countries („Świadczenie usług w zakresie opieki nad dziećmi – przegląd porównawczy 30 krajów Europy”), Komisja Europejska, 2009 r.; Child Poverty and well being in the EU („Ubóstwo dzieci a dobrobyt w UE”), KE, 2008 r.; Changing Childhood in a Changing Europe („Zmieniające się dzieciństwo w zmieniającej się Europie”), Europejska Fundacja Naukowa, 2009 r.; Babies and Bosses („Dzieci i szefowie”), OECD, 2007 r.; Education Today, the OECD perspective („Dzisiejsza edukacja z perspektywy OECD”), 2009 r.; Tackling Social and Cultural Inequalities through Early Childhood Education and Care in Europe („Znoszenie nierówności społecznych i kulturowych za pośrednictwem kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi w Europie”), Eurydice, 2009 r.; Out of school care services for school aged children („Usługi opieki pozaszkolnej dla dzieci w wieku szkolnym”), Eurofound, 2007 r.; Employment developments in childcare services for school-aged children („Rozwój sytuacji zatrudnienia w usługach opieki nad dziećmi dla dzieci w wieku szkolnym”), Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy, 2006 r.; Sprawozdanie UNICEF nr 8, The Childcare Transition („Transformacje w opiece nad dziećmi”), Florencja, 2008 r.; Early Matters („Ważne, by zacząć wcześnie”), Bruksela, 2008 r.

12

Starting Strong

Childcare services in Europe

Families and childcare services

Early Childhood Education

and

Care key lessons from research and policy makers

The Provision of childcare services, Comparative review of 30 European countries

Child Poverty and well being in the EU

Changing Childhood in a Changing Europe

Babies and Bosses

Education Today

the OECD perspective

Tackling Social and Cultural Inequalities through Early Childhood Education and Care in Europe

Out of school care services for school aged children

Employment developments in childcare services for school-aged children

The Childcare Transition

Early Matters

(13)  „W kierunku strategii UE na rzecz praw dziecka”, 2006 r.

13

(14)  Komunikat Komisji w sprawie skuteczności i równego dostępu do europejskich systemów kształcenia i szkolenia, COM(2006) 481 wersja ostateczna.

14

(15)  „Usługi w zakresie opieki nad dziećmi w UE – jaka przyszłość?”, Eurofund.

15

(16)  Early matters („Ważne, by zacząć wcześnie”), sympozjum na temat kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi, Bruksela, październik 2008 r.

16

Early matters

(17)  Tackling social and cultural inequalities through early childhood education and care in Europe („Znoszenie nierówności społecznych i kulturowych za pomocą kształcenia małych dzieci i opieki nad nimi w Europie”), Eurydice, 2009, Early Childhood education and care – key lessons for policy makers („Kształcenie małych dzieci i opieka nad nimi – główne wnioski dla decydentów politycznych”), NESSE, 2009 r.

17

Tackling social and cultural inequalities through early childhood education and care in Europe

Early Childhood education and care – key lessons for policy makers

(18)  „W kierunku strategii UE na rzecz praw dziecka”, COM(2006) 367 wersja ostateczna.

18

(19)  Zob. punkt 72 konkluzji prezydencji z 23–24 marca 2006 r. (odsyłacz w przypisie 8 powyżej).

19

(20)  Childcare services in Europe („Opieka nad dziećmi w Europie”), Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy, Dublin, 2009 r., s. 9, www.eurofound.europa.eu.

20

Childcare services in Europe

(21)  W ramach strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

21

(22)  Reid P., White D. (Eurofound): Out of school care services for children living in disadvantaged areas („Opieka pozaszkolna nad dziećmi mieszkającymi w obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania”), Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, Luksemburg 2007 r.

22

Out of school care services for children living in disadvantaged areas

(23)  Konwencja o prawach dziecka, przyjęta rezolucją Zgromadzenia Ogólnego nr 44/25 z dnia 20 listopada 1989 r. i wprowadzona w życie w dniu 2 września 1990 r., zgodnie z art. 49. http://www2.ohchr.org/english/law/crc.htm.

23

(24)  Opinia EKES-u, Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 102.

24

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/7 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/7

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zrównoważonego rozwoju obszarów przybrzeżnych

(opinia z inicjatywy własnej)

(2010/C 339/02)

Sprawozdawca: StéphaneBUFFETAUT

Dnia 26 lutego 2009 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

zrównoważonego rozwoju obszarów przybrzeżnych.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 13 października 2009 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 138 głosami – 4 osoby wstrzymały się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES podkreśla, że liczący 136 tys. km pas wybrzeża, który posiada UE, stanowi znaczący atut. Jednakże występująca na tych obszarach presja demograficzna, gospodarcza, rolnicza i turystyczna oraz presja w kierunku zagospodarowywania gruntów może stanowić zagrożenie dla atrakcyjności i przyszłości tych terenów. Jedynie strategie oparte na zasadzie zrównoważonego rozwoju, zarówno na płaszczyźnie gospodarczej, jak i społecznej i ekologicznej, mogą zapewnić spokojną przyszłość regionom przybrzeżnym.

W związku z tym EKES formułuje następujące zalecenia dotyczące:

1.2.1   ochrony środowiska naturalnego:

| — | utworzenie sieci podmiotów odpowiedzialnych za zarządzanie morskimi obszarami chronionymi oraz stworzenie europejskiego standardu dla ich oznaczania, |
| --- | --- |

—

utworzenie sieci podmiotów odpowiedzialnych za zarządzanie morskimi obszarami chronionymi oraz stworzenie europejskiego standardu dla ich oznaczania,

| — | stworzenie przy wzajemnej współpracy państw członkowskich europejskiego banku danych w zakresie dobrych praktyk legislacyjnych i regulacyjnych w dziedzinie ochrony dziedzictwa wybrzeża, |
| --- | --- |

—

stworzenie przy wzajemnej współpracy państw członkowskich europejskiego banku danych w zakresie dobrych praktyk legislacyjnych i regulacyjnych w dziedzinie ochrony dziedzictwa wybrzeża,

| — | zwracanie bacznej uwagi na nazbyt ignorowaną kwestię przekształcania wybrzeża (wyłączając prace mające na celu ochronę dziedzictwa naturalnego, historycznego i kulturalnego oraz życia mieszkańców) oraz stworzenie europejskiej sieci obserwacyjnej poświęconej wpływowi prac na obszarach wydartych morzu wspieranej przez laboratoria badań morskich, |
| --- | --- |

—

zwracanie bacznej uwagi na nazbyt ignorowaną kwestię przekształcania wybrzeża (wyłączając prace mające na celu ochronę dziedzictwa naturalnego, historycznego i kulturalnego oraz życia mieszkańców) oraz stworzenie europejskiej sieci obserwacyjnej poświęconej wpływowi prac na obszarach wydartych morzu wspieranej przez laboratoria badań morskich,

| — | utworzenie komitetu naukowego i technicznego ds. regionów morskich, który zajmowałby się przewidywaniem skutków zjawiska podnoszenia się poziomu mórz oraz proponowaniem odpowiednich rozwiązań w tym zakresie oraz rozwiązań dla regionów polarnych, w których występuje zjawisko pękania lodów arktycznych, |
| --- | --- |

—

utworzenie komitetu naukowego i technicznego ds. regionów morskich, który zajmowałby się przewidywaniem skutków zjawiska podnoszenia się poziomu mórz oraz proponowaniem odpowiednich rozwiązań w tym zakresie oraz rozwiązań dla regionów polarnych, w których występuje zjawisko pękania lodów arktycznych,

| — | podnoszenie wiedzy i świadomości na temat środowiska morskiego; |
| --- | --- |

—

podnoszenie wiedzy i świadomości na temat środowiska morskiego;

1.2.2   transportu:

EKES podtrzymuje swoje poparcie dla programu transeuropejskiej sieci transportowej. Jego realizacja służyłaby wspieraniu gospodarki europejskiej. Jeśli chodzi o zrównoważony rozwój obszarów przybrzeżnych, to Komitet pragnie zwrócić szczególną uwagę na znaczenie następujących projektów: autostrady morskie (Morze Bałtyckie, Łuk Atlantycki, Europa Południowo-Wschodnia i zachodnia część regionu śródziemnomorskiego), oś kolejowa Rail Baltica oraz oś kolejowa intermodalnego korytarza Morze Jońskie/Adriatyk. Temu użytecznemu zwiększeniu transportu morskiego i kolejowego będzie musiało towarzyszyć skuteczne kontrolowanie powodowanych zanieczyszczeń.

1.2.3   działalności gospodarczej na obszarach przybrzeżnych borykających się z określonymi problemami:

EKES podkreśla, że konieczne jest odpowiednie ukierunkowanie środków z Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Europejskiego Funduszu Rybackiego na regiony przybrzeżne borykające się ze szczególnymi problemami, by ułatwić przestawienie się tych obszarów na nowe formy działalności gospodarczej.

EKES zwraca uwagę na koszty, które będą musiały ponieść państwa członkowskie i Unia Europejska w związku z inwestycjami i pracami mającymi na celu powstrzymanie przewidywanego podnoszenia się poziomu morza; koszty te będą oznaczały duże obciążenia budżetowe.

Zaznacza, że skutki zmiany klimatu w obszarach przybrzeżnych mogą spowodować przemieszczanie się ludności, którego wpływ na sferę społeczną i na zatrudnienie należy przewidzieć odpowiednio wcześniej.

1.2.4   turystyki:

EKES zaleca regularne organizowanie konferencji na szczeblu europejskim na temat odpowiedzialnej turystyki w miejscowościach kąpieliskowych, na przykład w wyniku wspólnej inicjatywy Komitetu Regionów i EKES-u. Byłoby to dobrą okazją do porównania wzorcowych rozwiązań w tym zakresie w obrębie UE.

Komitet popiera również określenie na poziomie całej UE kryteriów jakości ochrony środowiska dla miejscowości kąpieliskowych, portów i basenów jachtowych.

1.2.5   zmian klimatu:

EKES zaleca uruchomienie programu współpracy europejskiej w zakresie badań nad sposobami przystosowania obszarów przybrzeżnych do podnoszenia się poziomu mórz, utworzenie przez ośrodki badawcze sieci wzajemnego informowania się w tym zakresie oraz powołanie europejskiego komitetu naukowego i technicznego, który zajmowałby się prognozowaniem tego zjawiska oraz opracowywania konkretnych rozwiązań tego problemu.

1.2.6   podnoszenie świadomości na temat środowiska morskiego:

Komitet zaleca rozwijanie działań podnoszących świadomość w dziedzinie środowiska morskiego i jego implikacji dla dobra obecnych i przyszłych pokoleń. Powinny one być przede wszystkim skierowane do szkół i do ogółu społeczeństwa. Mogłyby być one organizowane w rejonach nadmorskich w okresie wakacji.

2.   Wstęp

2.1   W XXI wieku jesteśmy świadkami przemieszczania się ludności w kierunku morza. Jest to zjawisko powszechne, a niektóre olbrzymie metropolie, takie jak Szanghaj, Tokio, Osaka i Hongkong, rozwijają się nad brzegami oceanu, zwłaszcza wzdłuż płytkich wód. Eksperci prognozują kontynuację tej tendencji na wszystkich kontynentach.

2.2   Zjawisko to dotyka również Unię Europejską, która nie może go ignorować, tym bardziej, że posiada ona linię brzegową o długości 136 tys. kilometrów, a regiony nadmorskie UE przyczyniają się do tworzenia ok. 40 % unijnego PKB i skupiają 40 % jej populacji.

2.3   Można zatem przyjąć, że obszary przybrzeżne są źródłem dobrobytu gospodarczego, a także miejscem o wysokiej jakości życia i wysokim poziomie dobrobytu społecznego. Niemniej, właśnie ze względu na atrakcyjność tych obszarów, wiele rodzajów działalności skupia się na ich ograniczonej przestrzeni: turystyka, rybołówstwo, rolnictwo, porty morskie i lotnicze, prężnie rozwijające się miasta, działalność gospodarcza, infrastruktura transportowa itp. Wszystkie te rodzaje działalności mają w niektórych przypadkach duży wpływ na ekosystem. Na obszarach przybrzeżnych występuje zatem konflikt interesów pomiędzy różnymi formami działalności ludzkiej. Ponadto największą różnorodność biologiczną wykazują bez wątpienia te ekosystemy morskie, które są usytuowane wzdłuż przybrzeżnych płytkich wód morskich.

2.4   Działalność ludzka skupia się na pasach nadbrzeżnych, których wielkość jest siłą rzeczy ograniczona. Podnoszenie się poziomu morza oraz erozja stanowią dla nich dodatkowe niebezpieczeństwo. Stwarza to zagrożenie dla jakości życia, jak również dla obszarów przyrodniczych oraz ekosystemów lądowych i morskich.

UE nie mogła pozostać obojętna wobec tej sytuacji, a także wobec związanych z nią wyzwań gospodarczych, społecznych i ekologicznych.

2.5   Tak więc w 2000 r. Komisja opublikowała komunikat w sprawie zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną w Europie, a następnie 30 maja 2002 r. Parlament Europejski i Rada wydały zalecenie w sprawie realizacji strategii zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną w Europie. W czerwcu 2007 r. Komisja przedstawiła ocenę zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną w Europie, z której wynika, że zalecenie sformułowane przez UE miało korzystny skutek, natomiast sama strategia wymaga ożywienia.

2.6   Jednakże Unia Europejska nie ograniczała swych działań do tego jednego aspektu: w październiku 2007 r. Komisja opublikowała komunikat w sprawie zintegrowanej polityki morskiej Unii Europejskiej.

2.7   Następnie w czerwcu 2008 r. przyjęto dyrektywę ramową w sprawie strategii morskiej. Zobowiązuje ona każde państwo członkowskie do opracowania strategii wobec swoich wód morskich, we współpracy z innymi państwami członkowskimi i krajami sąsiadującymi spoza UE. Miałaby ona na celu „zapewnienie dalszej ochrony i zachowania” środowiska morskiego oraz „zapobieganie jego pogarszaniu się” tak, by najpóźniej w 2021 r. osiągnąć „dobry stan ekologiczny środowiska morskiego”.

2.8   W tym samym duchu, w listopadzie 2008 r. Parlament Europejski przyjął specjalną rezolucję w sprawie aspektów rozwoju regionalnego związanych z wpływem turystyki na regiony przybrzeżne.

2.9   Jak zatem widać, w reakcji na liczne kwestie związane z obszarami przybrzeżnymi Unia Europejska opracowała szereg dokumentów i podjęła wiele inicjatyw. Odpowiedzialność za ich realizację spoczywa na zainteresowanych państwach członkowskich i władzach lokalnych.

2.10   W tym kontekście należy również wymienić wpływ wspólnej polityki rybołówstwa na życie gospodarcze i społeczne na obszarach przybrzeżnych.

2.11   Wszystkie strategie rozwoju zrównoważonego obszarów przybrzeżnych powinny zatem uwzględniać wzajemnie skoordynowane strategie sektorowe (na przykład wspólną politykę rolną) i podejścia. Jest to trudne ze względu na występującą nieraz sprzeczność interesów i priorytetów, zarówno na obszarach przybrzeżnych, jak i morskich.

2.12   Polityka Unii Europejskiej wobec obszarów przybrzeżnych skupia się zatem na pięciu instrumentach prawnych:

| 1) | zintegrowanym zarządzaniu strefą przybrzeżną, które jest instrumentem wspólnotowym opracowanym na podstawie zaleceń Rady i Parlamentu (2002). W jego ramach zachęca się państwa członkowskie do opracowywania strategii krajowych. Instrument ten obejmuje wymianę sprawdzonych rozwiązań i projektów i zachęca do takich działań; |
| --- | --- |

1)

zintegrowanym zarządzaniu strefą przybrzeżną, które jest instrumentem wspólnotowym opracowanym na podstawie zaleceń Rady i Parlamentu (2002). W jego ramach zachęca się państwa członkowskie do opracowywania strategii krajowych. Instrument ten obejmuje wymianę sprawdzonych rozwiązań i projektów i zachęca do takich działań;

| 2) | zintegrowanej polityce morskiej Unii Europejskiej. Instrument ten jest bardziej precyzyjny i definiuje obszary działania uznane za szczególnie istotne:






  — | europejski obszar transportu morskiego bez barier; |
| --- | --- | --- |

2)

zintegrowanej polityce morskiej Unii Europejskiej. Instrument ten jest bardziej precyzyjny i definiuje obszary działania uznane za szczególnie istotne:

—

europejski obszar transportu morskiego bez barier;

| — | europejską strategię badań morskich; |
| --- | --- |

—

europejską strategię badań morskich;

| — | zintegrowaną politykę morską państw członkowskich; |
| --- | --- |

—

zintegrowaną politykę morską państw członkowskich;

| — | europejską sieć nadzoru morskiego; |
| --- | --- |

—

europejską sieć nadzoru morskiego;

| — | harmonogram zagospodarowania przestrzennego obszaru morskiego; |
| --- | --- |

—

harmonogram zagospodarowania przestrzennego obszaru morskiego;

| — | strategię łagodzenia skutków zmian klimatu na obszarach przybrzeżnych; |
| --- | --- |

—

strategię łagodzenia skutków zmian klimatu na obszarach przybrzeżnych;

| — | zmniejszanie zanieczyszczeń powodowanych przez transport morski; |
| --- | --- |

—

zmniejszanie zanieczyszczeń powodowanych przez transport morski;

| — | walkę z nielegalnym rybołówstwem i niszczeniem zasobów rybnych; |
| --- | --- |

—

walkę z nielegalnym rybołówstwem i niszczeniem zasobów rybnych;

| — | europejską sieć klastrów morskich; |
| --- | --- |

—

europejską sieć klastrów morskich;

| — | europejskie prawo pracy w sektorze rybołówstwa i transportu morskiego. |
| --- | --- |

—

europejskie prawo pracy w sektorze rybołówstwa i transportu morskiego.

| 3) | europejskiej polityce rybołówstwa, która niewątpliwie wpływa na życie gospodarcze i społeczne określonych regionów przybrzeżnych; |
| --- | --- |

3)

europejskiej polityce rybołówstwa, która niewątpliwie wpływa na życie gospodarcze i społeczne określonych regionów przybrzeżnych;

| 4) | dyrektywie siedliskowej (Natura 2000), stosowanej do obszarów morskich; |
| --- | --- |

4)

dyrektywie siedliskowej (Natura 2000), stosowanej do obszarów morskich;

| 5) | dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej. |
| --- | --- |

5)

dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej.

2.13   Należy jednocześnie pamiętać, że każdy region przybrzeżny ma swoją specyfikę, a odrębne cechy geograficzne i fizyczne wymagają przyjęcia różnych strategii politycznych. Możemy mieć więc do czynienia z morzem głębokim lub płytkim, z pływami bądź bez pływów, z obszarem przybrzeżnym leżącym w strefie klimatu umiarkowanego lub polarnego, z wybrzeżem urwistym lub płaskim, z brzegiem skalistym lub piaszczystym itp. W związku z tym, o ile możliwe jest wytyczenie wspólnych celów, o tyle opracowanie jednolitej polityki wobec wszystkich obszarów przybrzeżnych, a w każdym razie jednolitego sposobu jej wdrożenia, nie jest możliwe.

3.   Ochrona środowiska naturalnego, lądowego i morskiego

3.1   Zrównoważony rozwój obszarów przybrzeżnych wiąże się ze wskazanymi poniżej kwestiami, które są szczególnie delikatne.

3.2   W odpowiedzi na presję w kierunku zagospodarowywania gruntów niektóre państwa członkowskie wprowadzają bądź wspierają inicjatywy na rzecz ochrony gruntów leżących nad brzegiem morza. Można by tu wymienić inicjatywę National Trust podjętą w Wielkiej Brytanii lub projekt Conservatoire du littoral (ochrona wybrzeża) we Francji, oraz tworzenie parków krajobrazowych obejmujących obszary nadmorskie. Należy rozwijać tego rodzaju inicjatywy, by umożliwić zarządzanie najbardziej zagrożonymi bądź posiadającymi niezwykłe walory obszarami naturalnymi. W tym celu wskazane byłoby zezwolenie władzom publicznym na zajęcie miejsca prywatnych właścicieli w sytuacji, gdy wymaga tego dobro publiczne. Chodzi tu w pewnym sensie o stworzenie listy dóbr będących taką samą częścią dziedzictwa narodowego jak pomniki historii i muzealne dzieła sztuki.

3.3   Dyrektywa 92/43/EWG, zwana powszechnie dyrektywą w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (lub po prostu dyrektywą siedliskową) dotyczy ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. Na tej podstawie niektóre państwa rozszerzają zasięg stref Natura 2000 na wody morskie. Należy zapytać o właściwe wykorzystanie tego instrumentu ochrony (zwłaszcza o zasadność rozszerzania stref chronionych na duże obszary morskie, w tym na wody głębokie, zważywszy, że najczęściej brak nam odpowiedniej wiedzy o występującej tam różnorodności biologicznej i o czynnikach, które ją ograniczają).

3.4   Potrzeba ochrony różnorodności biologicznej wybrzeża morskiego oraz zachowania przybrzeżnych zasobów rybołówstwa skłoniły niektóre państwa członkowskie do rozwinięcia sieci morskich obszarów chronionych. Znaczenie tej inicjatyw wzrośnie jeszcze bardziej, jeśli wszystkie państwa posiadające linię brzegową wykażą się tu odpowiednim zaangażowaniem. Należałoby zatem grupować i wspierać morskie obszary chronione i harmonizować działania w tym obszarze. W tym celu pomocne byłoby utworzenie europejskiej sieci zrzeszającej podmioty odpowiedzialne za zarządzanie tymi obszarami oraz stworzenie europejskiego standardu dla oznaczania tych stref.

3.5   Galopująca urbanizacja obszarów przybrzeżnych, nadmierna eksploatacja przybrzeżnych terenów rolniczych oraz zwiększenie zawartości soli w przybrzeżnych wodach gruntowych wymagają szczególnej uwagi w celu zagwarantowania ludności mieszkającej na tych obszarach trwałego dostępu do wody pitnej dobrej jakości.

4.   Zapobieganie zanieczyszczeniom oraz ich usuwanie

4.1   Chodzi tu oczywiście o dobrze znaną kwestię usuwania odpadów odprowadzanych bezpośrednio do morza oraz o zanieczyszczenie wód rzecznych i strumieni, jak również o skażenie wód portowych i o zanieczyszczenia powodowane transportem morskim.

4.2   Prawodawstwo europejskie – zwłaszcza ramowa dyrektywa wodna i jej dyrektywy pochodne – dotyczy niektórych z tych zagadnień. W 2007 r. Komisja wyraziła ubolewanie z powodu słabej transpozycji oraz niewystarczającej współpracy międzynarodowej w tym zakresie. Odnotowano wiele opóźnień w realizacji dyrektywy. Państwa członkowskie zobowiązane są opracować do 2010 r. plany zarządzania dorzeczami rzek. Powinny one w pierwszym rzędzie uwzględnić środki na rzecz ochrony wód oraz ewentualnego przywrócenia ich pierwotnej jakości. W związku z tym w odniesieniu do wód dzielonych z krajami nieeuropejskimi konieczna jest koordynacja wysiłków. Należy określić hierarchiczną skalę szkodliwych skutków zanieczyszczenia wód i zidentyfikować obszary czy podmioty, na które mogą one oddziaływać (człowiek, jego zdrowie, gospodarka, dobrobyt człowieka, gatunki morskie). Należy również określić czas potrzebny do odwrócenia procesu degradacji siedlisk i gatunków bądź stwierdzić nieodwracalność tych zmian.

4.3   Dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej jest konkretną odpowiedzią na potrzebę zachowania bądź poprawy jakości wód morskich. Definiuje ona regiony i podregiony morskie, a państwa członkowskie proszone są w niej o wspólne opracowanie strategii morskich i o określenie celów związanych z ochroną środowiska.

4.4   Kwestia zanieczyszczeń morskich powodowanych przez statki została podjęta w różnych programach Erika.

4.5   Istnieje pewien rodzaj degradacji środowiska, który jest nazbyt często ignorowany. Chodzi tu o nieodwracalne uszkodzenie płytkich wód (siedlisk i ekosystemów) z powodu zbytniego przekształcania linii brzegowych z przyczyn, które nie mają nic wspólnego ani z bezpieczeństwem ludności, ani z ochroną dziedzictwa. Rozwiązanie kwestii przekształcania wybrzeża europejskiego na skutek stawiania rozlicznych konstrukcji na morzu (basenów jachtowych, portów i różnych budowli), a w perspektywie średnioterminowej na skutek wznoszenia różnych zapór niezbędnych dla ochrony linii brzegowych przed podnoszeniem się poziomu morza, wymaga przyjęcia podejścia wspólnotowego (przykładem jest tu obserwatorium MEDAM monitorujące wszystkie budowle wznoszone wzdłuż francuskiego wybrzeża śródziemnomorskiego (1)). Skala tego zjawiska powoduje, że przekształcanie wybrzeża jest niezgodne z rozwojem zrównoważonym, a utrzymanie naturalnego aspektu linii brzegowych oraz płytkich wód powinno stać się jednym z głównych celów działania. W UE odnotowuje się pewien wzrost świadomości w tym zakresie. Na przykład w regionie Camargue w ramach przystosowywania się do podnoszącego się poziomu wody zezwala się, tam gdzie możliwe, na powrót morza na obszary, z których się ono wcześniej wycofało. We Włoszech w obszarze Maremma (wybrzeże Toskanii) rozważa się ograniczenie powiększania przystani dla jachtów poprzez rozbudowę zimowych hangarów jachtowych na stałym lądzie i staranne zarządzanie miejscami w portach.

5.   Transport na obszarach przybrzeżnych

5.1   Sieci dróg na wybrzeżach są często nadmiernie zatłoczone. Prowadzi to do braku bezpieczeństwa na drogach, emisji CO2 i innych zanieczyszczeń oraz powoduje straty gospodarcze. Od dłuższego czasu UE postuluje przerzucenie części transportu drogowego na transport kolejowy lub transport „autostradami morskimi”, ale nie osiągnęła w tym względzie wymiernych rezultatów. Narzuca się tu parę uwag:

| — | ruchy społeczne na rzecz ochrony natury i środowiska nie zawsze są konsekwentne i nazbyt często przeciwstawiają się realizacji projektów infrastrukturalnych, które pozwoliłyby ograniczyć ruch drogowy dzięki rozwojowi alternatywnych rodzajów transportu (jako przykład można tu przytoczyć blokadę przeznaczonej do transportu samochodów linii kolejowej na trasie Lyon-Turyn, tradycyjny sprzeciw wobec wszelkich prób rozbudowy portów, tak jak miało to miejsce w przypadku projektu Hawr 2000 i w Rotterdamie, przeciwstawianie się budowie kanału Rodan-Ren). |
| --- | --- |

—

ruchy społeczne na rzecz ochrony natury i środowiska nie zawsze są konsekwentne i nazbyt często przeciwstawiają się realizacji projektów infrastrukturalnych, które pozwoliłyby ograniczyć ruch drogowy dzięki rozwojowi alternatywnych rodzajów transportu (jako przykład można tu przytoczyć blokadę przeznaczonej do transportu samochodów linii kolejowej na trasie Lyon-Turyn, tradycyjny sprzeciw wobec wszelkich prób rozbudowy portów, tak jak miało to miejsce w przypadku projektu Hawr 2000 i w Rotterdamie, przeciwstawianie się budowie kanału Rodan-Ren).

| — | realizacja polityki rozwoju transportu kolejowego napotyka trudności, mimo niedawnych inicjatyw Komisji (komunikat pt. „W kierunku sieci kolejowej nadającej pierwszeństwo przewozom towarowym” z 2007 r., rozporządzenie w sprawie europejskiej sieci kolejowej ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy z 2009 r.). Podłożem tych problemów są zarówno względy „kulturowe” – przede wszystkim tradycyjnie priorytetowe traktowanie kolejowego transportu pasażerskiego, jak również niewątpliwy brak odpowiedniej kultury handlowej. |
| --- | --- |

—

realizacja polityki rozwoju transportu kolejowego napotyka trudności, mimo niedawnych inicjatyw Komisji (komunikat pt. „W kierunku sieci kolejowej nadającej pierwszeństwo przewozom towarowym” z 2007 r., rozporządzenie w sprawie europejskiej sieci kolejowej ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy z 2009 r.). Podłożem tych problemów są zarówno względy „kulturowe” – przede wszystkim tradycyjnie priorytetowe traktowanie kolejowego transportu pasażerskiego, jak również niewątpliwy brak odpowiedniej kultury handlowej.

5.2   Pomimo tych trudności należy stwierdzić, że jedynie przerzucenie części transportu drogowego na transport kolejowy lub morski pozwoliłoby odciążyć nadmorskie sieci drogowe. Cały problem polega na pogodzeniu rozwoju gospodarczego i społecznego z ochroną środowiska.

6.   W kierunku zrównoważonej turystyki nadmorskiej

6.1   Turystyka jest nazbyt często przedstawiana jako rozwiązanie dla obszarów przybrzeżnych borykających się z problemami. Sezon turystyczny trwa jednak często zbyt krótko, by stanowić rzeczywistą alternatywę dla upadającej działalności gospodarczej. Turystyka widziana jako „cudowne lekarstwo” może prowadzić do nadmiernej eksploatacji obszaru przybrzeżnego i powodować nieodwracalne szkody dla środowiska, nie przynosząc przy tym trwałego rozwiązania trudności gospodarczych. Ponadto nadmierna eksploatacja regionów turystycznych może doprowadzić do „uśmiercenia kury znoszącej złote jaja” poprzez degradację tych miejsc. Niewątpliwie wskazane byłoby rozwijanie bardziej zrównoważonej turystyki. Pewne inicjatywy w tym zakresie zostały już podjęte, zarówno przez władze publiczne, jak i organizacje pozarządowe.

6.2   W 1986 r. Francja przyjęła ustawę w sprawie zagospodarowania, ochrony i waloryzacji stref przybrzeżnych w odpowiedzi na zjawisko „zabetonowywania” brzegów morza. Ustawa ma na celu ochronę równowagi biologicznej i ekologicznej, zachowanie miejsc i krajobrazów w ich pierwotnym kształcie, oraz ochronę i rozwój działalności gospodarczej związanej z bliskością wody (rybołówstwo, hodowle morskie, działalność portowa itp.). Ustawa skierowana jest do gmin leżących nad morzem i w myśl jej głównych postanowień podmioty odpowiedzialne za urbanistykę zobowiązane są do ochrony obszarów naturalnych o wyjątkowych walorach. Ustawa wprowadza również zakaz wznoszenia wszelkiej zabudowy mniej niż 100 m od brzegu poza obszarami zabudowanymi. Ponad 20 lat od wprowadzenia tej ustawy bilans jej wdrażania jest przeważnie pozytywny. UE nie posiada kompetencji w zakresie planowania przestrzennego miast i zarządzania obszarami przybrzeżnymi, ale może przynajmniej zachęcać do wymiany dobrych praktyk legislacyjnych i regulacyjnych między państwami członkowskimi.

6.3   W 1985 r. Fundacja Edukacji Ekologicznej stworzyła oznakowanie ekologiczne „Błękitna Flaga””. Od tego czasu wprowadzono również europejską błękitną flagę dla oznaczania gmin nadmorskich i portów. Przyznanie tej etykiety uwarunkowane jest spełnieniem kryteriów związanych z edukacją ekologiczną, bezpieczeństwem, czystością, dostępnością usług na plaży, zarządzaniem odpadami oraz zasobami wodnymi, jakością wody kąpieliskowej i instalacjami do usuwania zanieczyszczeń. Opracowano specjalne kryteria dla portów turystycznych. Chociaż celem tej inicjatywy jest niewątpliwie rozwój turystyki, przynosi ona również szereg innych korzyści.

6.4   W całej Europie rozwija się turystyka ekologiczna, czyli inaczej mówiąc turystyka odpowiedzialna, która jest często wspierana przez samorządy lokalne. Z kolei agroturystyka jest źródłem dodatkowych dochodów dla rolników mieszkających na obszarach przybrzeżnych.

7.   Wspólna polityka rybołówstwa

7.1   Zarządzanie rybołówstwem zostało powierzone Komisji Europejskiej. Europejska polityka zrównoważonego rybołówstwa stawia pod znakiem zapytania niektóre modele gospodarcze będące podstawą funkcjonowania tego sektora, co niesie ze sobą poważne konsekwencje gospodarcze i społeczne. Nasze podejście do kwestii zrównoważonej polityki rybołówstwa powinno opierać się na solidniejszej wiedzy naukowej, która jako jedyna może pozwolić na długoterminowe zarządzanie zasobami. W związku z tym konieczne jest rozróżnienie międzynarodowych obszarów rybołówstwa i obszarów wód terytorialnych w każdym regionie morskim oraz skutecznym wykorzystywaniu dotacji. Przy wykorzystywaniu dotacji należy przede wszystkim mieć na względzie konieczność lepszego zarządzania zasobami rybnymi.

7.2   Należy również rozróżnić między tradycyjnym łodziowym rybołówstwem przybrzeżnym a połowami głębinowymi. Jeśli chodzi o to pierwsze, to utworzenie europejskiej sieci morskich obszarów chronionych (MAP – Marine Protected Areas) pozwoliłoby lepiej zarządzać przybrzeżnymi zasobami rybołówstwa. Zapewniłoby bowiem w wolnych od połowów obszarach tych stref wysoką naturalną koncentrację oraz niezaburzone proporcje płci wśród ryb, umożliwiające masowe pojawianie się larw oraz młodych ryb. Użyteczne byłoby również zachęcanie do tworzenia „stowarzyszeń połowowych” (jakie istnieją już w niektórych krajach w formie spółdzielni, stowarzyszeń, organizmów rozjemczych, regionalnych rad konsultacyjnych itp.) dla rybaków, z aktywnym udziałem naukowców, by lepiej zarządzać strefami połowów przybrzeżnych obejmującymi różne podjednostki tych stref (tereny wokół portów, gminy przybrzeżne lub inne obszary wydzielone administracyjnie bądź ukształtowane historycznie) na ekologicznie jednolitych obszarach. Można by rozważyć stworzenie sieci tych „stowarzyszeń połowowych” w celu wymiany doświadczeń i sprawdzonych wzorców postępowania.

7.3   Należy również zająć się kwestią rybołówstwa rekreacyjnego (amatorskiego), gdyż skala tego zjawiska, nieograniczona czynnikami ekonomicznymi (środki, jakimi dysponują niektórzy rybacy-amatorzy, znacznie przekraczają wartość ich połowów) ani żadnymi innymi (w większości krajów istnieją łagodne przepisy w zakresie rybołówstwa amatorskiego), ma szkodliwy wpływ na niektóre gatunki.

8.   Działalność gospodarcza na obszarach przybrzeżnych

8.1   Od wieków w całej Europie rozwija się działalność gospodarcza na obszarach przybrzeżnych w sektorze portowym, stoczniowym oraz rybołówstwie. Chociaż niektóre najważniejsze porty w świecie znajdują się w UE, to działalność stoczniowa oraz rybołówstwo napotykają istotne problemy strukturalne.

8.2   Od zakończenia drugiej wojny światowej europejskie stocznie zmagają się z konkurencją ze strony stoczni azjatyckich. Konkurencja ta skłoniła stocznie europejskie do dokonania zgrupowania, restrukturyzacji i specjalizacji. Niemniej niektóre z nich doświadczają poważnych trudności, np. polskie stocznie w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie. Wymaga to podjęcia znaczących wysiłków na rzecz przekwalifikowania pracowników i zapewnienia im szkoleń, i to nie tylko w Polsce.

8.3   Europa rozwinęła z powodzeniem jeden z pierwszych sektorów budowy jednostek rekreacyjnych na świecie. Przed kryzysem liczył on ponad 37 tys. przedsiębiorstw i zatrudniał ponad 270 tys. osób. Jednakże kryzys dotknął go bardzo dotkliwie. Również i w tym wypadku pracownicy tego sektora znaleźli się w bardzo trudnej sytuacji. Także tutaj niezbędne jest przekwalifikowanie i przeszkolenie personelu oraz utrzymanie tego sektora będącego dumą przemysłu europejskiego.

8.4   Jak wskazano powyżej, wyczerpywanie się zasobów rybnych, zakazanie niektórych metod połowu w UE (ale niekoniecznie w krajach pozaeuropejskich) oraz przełowienie doprowadziły do przyjęcia wspólnej polityki rybołówstwa mającej poważny wpływ na ten sektor. Także tutaj istnieje potrzeba przekwalifikowania i przeszkolenia personelu.

8.5   Akwakultura jest nowym rodzajem działalności, której zadaniem jest zaspokojenie wzrastającego popytu na różne gatunki ryb. Trzeba otwarcie powiedzieć, że mamy tu do czynienia z zupełnie inną działalnością zawodową niż rybołówstwo, zbliżoną do hodowli zwierząt. Wymaga ona dodatkowo spełnienia określonych wymogów sanitarnych i norm ochrony środowiska.

8.6   Ponadto, aby obszary przybrzeżne mogły rozwijać się w sposób zrównoważony, muszą kontynuować działalność uwarunkowaną ich położeniem geograficznym. Utrzymanie działalności rolniczej z poszanowaniem środowiska obszarów przybrzeżnych jest użyteczne, jeśli istnieją korzystne ku temu warunki. Natomiast turystyka nie może być odpowiedzią na wszystkie problemy dotyczące przekwalifikowania pracowników, tym bardziej że niektóre projekty w zakresie infrastruktury turystycznej mogą zagrażać jeszcze zielonym obszarom przybrzeżnym. UE powinna zwrócić szczególną uwagę na gospodarcze i społeczne skutki strategii realizowanych przez nią w tym specyficznym i podatnym na zagrożenia środowisku gospodarczym.

9.   Podnoszenie świadomości na temat środowiska morskiego

9.1   40 % ludności europejskiej koncentruje się wzdłuż liczącego 136 tys. km pasa wybrzeża, który przyciąga również największą liczbę turystów. Należy poszerzyć naszą wiedzę na temat tego bogatego środowiska morskiego, które jest zarazem podatne na zagrożenia z powodu silnej gęstości zaludnienia. Potrzebny jest program podnoszenia świadomości na temat środowiska morskiego. Powinien on uwzględniać specyfikę każdego wybrzeża i skupić się np. na regionach i podregionach morskich określonych zgodnie ze strategią morską, a przynajmniej na pięciu morzach bądź oceanach otaczających UE (Morzu Bałtyckim, Morzu Północnym, Atlantyku, Morzu Śródziemnym i Morzu Czarnym). Tego rodzaju program pozwoliłby lepiej zrozumieć i uzasadnić środki podejmowane na rzecz ochrony środowiska morskiego, by zwalczać zanieczyszczenia, zjawisko przeławiania zasobów lub degradację wybrzeży na skutek wznoszenia sztucznych budowli. Bardzo ważne jest zatem zachęcanie do upowszechniania odpowiednich informacji w szkołach i przekazywania ich organom odpowiedzialnym za zarządzanie strefami przybrzeżnymi.

10.   Globalna zmiana klimatu a podnoszenie się poziomu wód

10.1   Ocieplenie klimatu pociągnie za sobą z jednej strony ogólne podnoszenie się poziomu mórz, a z drugiej strony nasilenie się występowania wyjątkowych i gwałtownych zjawisk klimatycznych (burz, huraganów, tornad itp.). Będzie to skutkowało erozją wybrzeży, zanikaniem plaży i wzmocnieniem struktur ochrony linii brzegowych. Efekty tego stają się już widoczne w niektórych krajach. Skutki tego procesu będą odczuwane w różnoraki sposób przez państwa i regiony europejskie, i ogólnie, przez wszystkie zurbanizowane obszary przybrzeżne, w pierwszym rzędzie przez całą infrastrukturę portową i wypoczynkową. Niektóre państwa członkowskie wszczęły już określone działania na wielką skalę. Można tu wymienić plan Delta, który został zrealizowany w Holandii po katastrofalnej powodzi z 1953 r. i operację „Mojżesz”” przeprowadzoną we Włoszech w celu ochrony Wenecji. Należałoby opracować wytyczne wspólnotowe, by jak najskuteczniej poradzić sobie z tymi przewidywalnymi i nieodwracalnymi zmianami, a jednocześnie uwzględnić interesy gospodarcze i ekologiczne.

10.2   Aby skutecznie zmierzyć się ze zmianami klimatycznymi i ich skutkami, wskazane byłoby, by UE nie ograniczała się do środków prewencyjnych, lecz by uruchomiła szeroko zakrojony program badań i rozwoju. Państwa członkowskie powinny przy tym współpracować z ośrodkami naukowymi i wspólnie wdrażać wyniki badań. Tego rodzaju inicjatywa wykazałaby użyteczność, a nawet potrzebę ścisłej współpracy europejskiej w tej dziedzinie.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  http://www.medam.org.

1

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

459. sesja plenarna w dniach 20 i 21 stycznia 2010 r.

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/13 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/13

---

459. SESJA PLENARNA W DNIACH 20 I 21 STYCZNIA 2010 R.

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych zasad przydzielania czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych Wspólnoty (wersja ujednolicona)

COM(2009) 634 wersja ostateczna – 2009/0176 (COD)

(2010/C 339/03)

Dnia 21 grudnia 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 100 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych zasad przydzielania czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych Wspólnoty (wersja ujednolicona)

COM(2009) 634 wersja ostateczna – 2009/0176 (COD).

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z dnia 20 stycznia 2010 r.) Komitet postanowił 185 głosami za – 6 osób wstrzymało się od głosu – wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/14 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/14

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego programu obserwacji Ziemi (GMES) i jego początkowych operacji (lata 2011–2013)

COM(2009) 223 wersja ostateczna – 2009/0070 (COD)

(2010/C 339/04)

Sprawozdawca: Joost VAN IERSEL

Dnia 30 czerwca 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 157 ust. 3 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego programu obserwacji Ziemi (GMES) i jego początkowych operacji (lata 2011–2013)

COM(2009) 223 wersja ostateczna – 2009/0070 (COD).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 5 stycznia 2010 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia 2010 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 184 do 2 – 4 osoby wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES z zadowoleniem przyjmuje rozporządzenie dotyczące programu obserwacji Ziemi i jego początkowych operacji jako strategiczny krok w kierunku stworzenia nowych ram rozwoju dojrzałej europejskiej polityki kosmicznej.

1.2   EKES jest przekonany, że w tym kontekście można uzyskać znaczne korzyści dzięki wdrożeniu obecnych i opracowaniu nowych strategii politycznych UE, nasileniu świadczenia inteligentnych i dostosowanych do potrzeb usług w Europie i poza nią, a także wzmocnieniu pozycji UE w międzynarodowych negocjacjach.

1.3   Korzyści dla społeczeństwa i obywateli będą o tyle cenniejsze, że usługi wykorzystujące instalacje w przestrzeni kosmicznej są istotne dla wielu bardzo ważnych dziedzin dotyczących zmian klimatu, sytuacji kryzysowych, środowiska naturalnego i zdrowia (jakość i zanieczyszczenie wody i powietrza), rolnictwa i leśnictwa, wyczerpywania się zasobów naturalnych, gospodarki przestrzennej, bezpieczeństwa publicznego i obrony.

1.4   Niezbędna jest wysoka jakość zarówno komponentów kosmicznych, jak i komponentów naziemnych, a przy tym ważne są też ich możliwości interaktywne i synergie między nimi. Usługi wykorzystujące instalacje w przestrzeni kosmicznej będą istotnym dopełnieniem usług świadczonych z wykorzystaniem infrastruktury naziemnej, powietrznej i morskiej (1).

1.5   Europejskie agencje i służby publiczne w państwach członkowskich są głównym odbiorcą usług wykorzystujących instalacje w przestrzeni kosmicznej. Przyniosą one jednak korzyści także podmiotom prywatnym. Zakres użytecznych usług dla sektora publicznego i prywatnego zwiększy się w miarę rozwoju rynku. Sektor usług pochodnych – najważniejsze są w nim MŚP – wymaga szczególnej uwagi i szczególnego finansowania.

1.6   Właściwy sposób zarządzania ma tu ogromne znaczenie. Decydujące są następujące elementy:

| — | koordynacja i spójność, których podstawą jest uznanie „przestrzeni kosmicznej” za zintegrowaną tematykę unijną, oraz pełne zaangażowanie wszystkich dyrekcji generalnych Komisji oraz europejskich agencji zajmujących się strategiami politycznymi i działaniami dotyczącymi przestrzeni kosmicznej; |
| --- | --- |

—

koordynacja i spójność, których podstawą jest uznanie „przestrzeni kosmicznej” za zintegrowaną tematykę unijną, oraz pełne zaangażowanie wszystkich dyrekcji generalnych Komisji oraz europejskich agencji zajmujących się strategiami politycznymi i działaniami dotyczącymi przestrzeni kosmicznej;

| — | koordynacja między Komisją a szeregiem podmiotów publicznych w państwach członkowskich; |
| --- | --- |

—

koordynacja między Komisją a szeregiem podmiotów publicznych w państwach członkowskich;

| — | posiadanie przez Komisję wiedzy operacyjnej pozwalającej jej zająć się sektorem usług pochodnych; |
| --- | --- |

—

posiadanie przez Komisję wiedzy operacyjnej pozwalającej jej zająć się sektorem usług pochodnych;

| — | zadowalające warunki ramowe zachęcające sektor prywatny do inwestycji. |
| --- | --- |

—

zadowalające warunki ramowe zachęcające sektor prywatny do inwestycji.

1.7   Skutkiem skutecznego połączenia infrastruktury kosmicznej i naziemnej będzie pełna i stała dostępność wiarygodnych danych. Pełny i otwarty dostęp do danych jest konieczny do tego, by nie doszło do zakłóceń i by pobudzić rozwój sektora usług pochodnych. Trzeba przy tym zabezpieczyć ściśle określone szczególnie chronione dane państw członkowskich i Unii.

1.8   EKES odnotowuje pulę 150 mln EUR jako pierwszy krok w kierunku promowania różnych zastosowań. Zanim wydana zostanie ogólna pozytywna ocena, trzeba jeszcze uregulować pewne niezałatwione jeszcze kwestie. Możliwy brak wystarczających środków finansowych, wprowadzenie satelitów Sentinel B dodatkowo do satelitów Sentinel A oraz rozdzielenie budżetu Wspólnoty między zainteresowane strony wymaga dalszych negocjacji i wyjaśnienia, tak by pojawiła się pewność, że system pozwoli skutecznie realizować cele strategii.

1.9   Usługi wykorzystujące instalacje w przestrzeni kosmicznej, które mają być wkrótce dostępne, będą miały wpływ na szerokie spektrum dziedzin bezpośrednio związanych z potrzebami społeczeństwa i obywateli. W związku z tym EKES zdecydowanie zaleca, by UE realizowała strategię informacyjną służącą podniesieniu wiedzy społeczeństwa o przyszłych korzyściach płynących z obserwacji Ziemi, zwracając przy tym szczególną uwagę na kształcenie i szkolenie ekspertów technicznych w tej dziedzinie.

1.10   Dla zagadnień obserwacji Ziemi powinno znaleźć się miejsce w strategii lizbońskiej po 2010 r.

2.   Realizacja europejskiej polityki kosmicznej

2.1   Przyczyny polityczne i gospodarcze są głównymi czynnikami powodującymi nasilenie się zainteresowania przestrzenią kosmiczną. Zmiany klimatu, cele w zakresie przestrzeni kosmicznej i ochrony środowiska, bezpieczeństwo obywateli oraz potrzeba uzupełniającej infrastruktury obronnej sprawiają, że lepsze usługi operacyjne wykorzystujące infrastrukturę kosmiczną stają się bardzo pożądane.

2.2   Potrzebna jest niezależna europejska polityka kosmiczna i niezależne usługi, ponieważ coraz większa liczba partnerów i konkurentów UE na świecie nasila swe działania związane z przestrzenią kosmiczną (2).

2.3   Komitet z zadowoleniem przyjął opublikowane w ostatnim dziesięcioleciu zieloną księgę i białą księgę Komisji, a także umowę ramową między Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) a Komisją z 2003 r. W pełni poparł też strategie polityczne zarysowane w dokumentach wspólnej Rady ds. Przestrzeni Kosmicznej, Komisji i ESA wydanych w kwietniu/maju 2007 roku (3). W październiku 2009 r. przewodniczący Barroso podkreślił znaczenie przestrzeni kosmicznej dla szerokiego spektrum strategii politycznych UE (4).

2.4   ESA wykonała w długim okresie czasu godną podziwu pracę. Programy kosmiczne ułatwiły, oprócz badań naukowych, także rozwój usług operacyjnych we współpracy z przedsiębiorstwami prywatnymi. EKES odnotował w ubiegłym roku, że ESA prowadziła skuteczną „politykę przemysłową”. W ramach nowego podziału zadań między ESA a Komisją ta ostatnia przejmuje pełną odpowiedzialność za fazę operacyjną projektów.

2.5   EKES stwierdził już, iż oczekuje, że zaangażowanie Komisji w kształtowanie polityki i finansowanie powinno i będzie zmierzać do nasilenia działań sektora prywatnego i publicznego w sektorze kosmicznym.

2.6   Zgodnie z tym tokiem myślenia Komisja proponuje rozporządzenie w sprawie GMES i jego początkowych operacji (lata 2011–2013) jako dalszy konieczny krok w kierunku spełnienia wymagań stawianych dojrzałej europejskiej polityce kosmicznej.

2.7   GMES doprowadził do zwiększenia zainteresowania tą dziedziną i nasilenia planowania w tym zakresie ze strony europejskich agencji oraz sektora publicznego i prywatnego w całej Europie.

2.8   Mając na uwadze właściwe wykorzystanie różnorodnych potencjalnych korzyści płynących z GMES, EKES z zadowoleniem przyjął w ubiegłym roku utworzenie w Dyrekcji Generalnej ds. Przedsiębiorczości biura ds. GMES zajmującego się koordynacją. Taka koordynacja jest bardzo pożądana, ponieważ działania obejmują szereg dyrekcji generalnych oraz siódmy program ramowy (7PR).

2.9   Nasilona koordynacja na szczeblu europejskim i pomiędzy Komisją a państwami członkowskimi będzie także sprzyjała przyjmowaniu w państwach członkowskich zintegrowanego podejścia, którego często brakuje. Może także pomóc podnieść świadomość omawianych kwestii i poprawić wizerunek „przestrzeni kosmicznej” dzięki powiązaniu jej z konkretnymi usługami dla obywateli.

3.   Rozporządzenie

3.1   Oprócz badań i rozwoju w zakresie GMES – dziedzin, w których Komisja, ESA i państwa członkowskie są aktywnymi partnerami – Komisja skoncentruje się na kwestiach, w których inicjatywa Wspólnoty wyraźnie przyniesie dodatkową wartość.

3.2   Omawiane rozporządzenie przewiduje, że operacyjne usługi GMES powinny być udostępniane na szerszą skalę. Ponieważ jest to nowy krok w nowych ramach działania, zarówno kształt programu, w tym wybór priorytetów, jak i sposób zarządzania zostały poddane rozległym konsultacjom ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, koordynatorami GMES w państwach członkowskich, (potencjalnymi) użytkownikami i przedstawicielami przemysłu.

3.3   Rozporządzenie w sprawie obserwacji Ziemi tworzy podstawę prawną programu GMES oraz finansowania przez UE jego początkowych operacji (lata 2011–2013) – w wysokości 107 mln EUR z budżetu Komisji i dodatkowych 43 mln EUR przeznaczonych na ten cel w ramach 7PR, co daje w sumie 150 mln EUR do czasu osiągnięcia porozumienia dotyczącego wieloletniego budżetu UE na lata 2013–2020 (5).

3.4   Przewidziano pięć dziedzin, w których podjęte zostaną działania. W latach 2011–2013 nacisk położy się na usługi na potrzeby reagowania kryzysowego i usługi monitoringu obszarów lądowych (6).

3.5   Początkowe operacje zarządzane będą przez Komisję w ramach ogólnych działań UE związanych z GMES, które obejmują również działalność badawczą UE i działalność partnerów GMES. Te ramy zarządzania należy odróżnić od poziomu realizacji technicznej komponentu kosmicznego GMES, którą powierzy się ESA.

Konsultacje pokazały istnienie nie tylko ogólnego porozumienia wśród zainteresowanych stron, ale także ogromnego zapotrzebowania na rzetelne i dokładne dane.

3.6.1   Wiele różnych podmiotów, takich jak ośrodki naukowe, krajowe i regionalne władze publiczne oraz służby bezpieczeństwa, bardzo potrzebuje wiarygodnych danych, czasem wręcz niezwykle pilnie.

3.6.2   Stała dostępność rzetelnych danych jest niezbędnym warunkiem dalszego rozwoju rynków usług obserwacji Ziemi w Europie przez sektor usług pochodnych, który to rozwój umożliwi wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy (7).

3.7   Jeśli chodzi o zasadę pomocniczości, warto zauważyć, że ogólna ocena jasno pokazuje, że usługi świadczone zgodnie z rozporządzeniem wymagają połączenia wkładu poszczególnych państw członkowskich na poziomie europejskim, co pozwoli na uzyskanie korzyści skali i skuteczne wdrożenie prawodawstwa UE dotyczącego ochrony środowiska (8).

4.   Uwagi ogólne

4.1   EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje początkowe operacje przewidziane w rozporządzeniu dotyczącym obserwacji Ziemi jako strategiczny krok naprzód, uzupełniający istniejące programy badawcze, usługi i niektóre działania.

4.2   Rozpoczynając GMES, Komisja i ESA zainicjowały program operacyjnego wykorzystania danych satelitarnych w celach cywilnych, który nie tylko służy potrzebom meteorologii, ale także jest jedyny w swoim rodzaju pod względem skali i zasięgu. Trwały rozwój i wdrażanie GMES stworzy europejskiemu przemysłowi możliwość wysunięcia się na pozycję liczącą się w skali światowej.

4.3   Rozległe konsultacje ze wszystkimi zainteresowanymi stronami oraz ocena skutków regulacji pokazują szerokie porozumienie co do celów programu i przyszłych możliwości. Szereg przeprowadzonych na zlecenie badań poświęconych specyficznym zagadnieniom zwraca uwagę na podobne korzyści płynące z GMES oraz na poszerzenie możliwości uczestnictwa sektora prywatnego i publicznego (9).

4.4   Korzyści płynące z realizacji nowego programu, których oczekuje wiele różnych podmiotów publicznych i prywatnych oraz EKES, można podsumować następująco:

| — | ze strategicznego punktu widzenia europejski program obserwacji Ziemi jest odzwierciedleniem rosnących europejskich i międzynarodowych zobowiązań UE oraz jej trwałego wpływu na sprawy europejskie i światowe; |
| --- | --- |

—

ze strategicznego punktu widzenia europejski program obserwacji Ziemi jest odzwierciedleniem rosnących europejskich i międzynarodowych zobowiązań UE oraz jej trwałego wpływu na sprawy europejskie i światowe;

| — | dostosowane do potrzeb i aktualne informacje płynące z instalacji w przestrzeni kosmicznej pomogą Komisji, państwom członkowskim i regionom w dokładniejszym wdrożeniu istniejących programów; |
| --- | --- |

—

dostosowane do potrzeb i aktualne informacje płynące z instalacji w przestrzeni kosmicznej pomogą Komisji, państwom członkowskim i regionom w dokładniejszym wdrożeniu istniejących programów;

| — | (nowe) strategie polityczne będzie można opracowywać z większą dokładnością; |
| --- | --- |

—

(nowe) strategie polityczne będzie można opracowywać z większą dokładnością;

| — | informacje płynące z instalacji w przestrzeni kosmicznej znacznie przyczynią się do usprawnienia operacji naziemnych dzięki doprecyzowaniu wiedzy i poszerzeniu zasobów gromadzonych danych (10); |
| --- | --- |

—

informacje płynące z instalacji w przestrzeni kosmicznej znacznie przyczynią się do usprawnienia operacji naziemnych dzięki doprecyzowaniu wiedzy i poszerzeniu zasobów gromadzonych danych (10);

| — | nowe informacje zapewnią dodatkowe korzyści europejskim agencjom, takim jak Europejska Agencja Środowiska i Europejska Agencja Obrony; |
| --- | --- |

—

nowe informacje zapewnią dodatkowe korzyści europejskim agencjom, takim jak Europejska Agencja Środowiska i Europejska Agencja Obrony;

| — | stworzone zostaną ogromne możliwości dla sektora prywatnego w zakresie świadczenia usług pochodnych; |
| --- | --- |

—

stworzone zostaną ogromne możliwości dla sektora prywatnego w zakresie świadczenia usług pochodnych;

| — | nowe usługi potrzebne krajowym publicznym władzom i agencjom przyniosą korzyści dla obywateli w zakresie ochrony środowiska i bezpieczeństwa oraz oszczędność kosztów w wyniku stosowania znalezionych inteligentnych rozwiązań, a także będą stanowiły czynnik wzrostu gospodarczego; |
| --- | --- |

—

nowe usługi potrzebne krajowym publicznym władzom i agencjom przyniosą korzyści dla obywateli w zakresie ochrony środowiska i bezpieczeństwa oraz oszczędność kosztów w wyniku stosowania znalezionych inteligentnych rozwiązań, a także będą stanowiły czynnik wzrostu gospodarczego;

| — | w negocjacjach dotyczących kwestii takich, jak zmiany klimatu i umowy służące lepszemu monitorowaniu, UE zajmie stanowisko w większym stopniu oparte na wiedzy; |
| --- | --- |

—

w negocjacjach dotyczących kwestii takich, jak zmiany klimatu i umowy służące lepszemu monitorowaniu, UE zajmie stanowisko w większym stopniu oparte na wiedzy;

| — | specjalne usługi, których podstawę będą stanowiły informacje dostosowane do potrzeb, będą wspierały politykę UE w odniesieniu do krajów rozwijających się. |
| --- | --- |

—

specjalne usługi, których podstawę będą stanowiły informacje dostosowane do potrzeb, będą wspierały politykę UE w odniesieniu do krajów rozwijających się.

4.5   Oczekuje się, że stosunek kosztów do korzyści będzie pozytywny: relatywnie umiarkowany obrót wygeneruje znaczne korzyści.

4.6   Programy ESA są ograniczone do trzyletniego okresu wdrażania. Rada powinna określić długoterminowe zobowiązania UE na okres po roku 2013. Ciągłość programów operacyjnych ma decydujące znaczenie. Długoterminowe planowanie jest kluczowe, jeśli obserwacja Ziemi ma przynieść korzyści z punktu widzenia celów i usług publicznych. Jest ono też podstawowym warunkiem zachęcania sektora usług pochodnych do rozwijania działalności.

4.7   Podobnie niezbędne jest zapewnienie wszystkim zainteresowanym stronom ciągłego, pełnego i otwartego dostępu do wiarygodnych danych.

4.8   Publiczna świadomość omawianych zagadnień w całej Europie jest niezbędna dla trwałości polityki kosmicznej. Pilnie potrzebna jest strategia informacyjna UE służąca wyjaśnieniu przyszłych korzyści płynących z usług wykorzystujących instalacje kosmiczne dla społeczeństwa i obywateli.

4.9   W tym kontekście EKES podkreśla potrzebę zwrócenia szczególnej uwagi na kształcenie i szkolenie ekspertów technicznych w tej dziedzinie.

5.   Zarządzanie

Ponieważ początkowe operacje stworzą ramy poszerzenia operacji na późniejszym etapie, od samego początku trzeba zapewnić odpowiednie zarządzanie. Odnosi się to w szczególności do kwestii wyliczonych poniżej.

5.1.1   Ze zrozumiałych względów „przestrzeń kosmiczna” przez długi okres stanowiła w UE dość odizolowaną dziedzinę polityki, ale teraz powinna zostać w pełni uznana jako jeden z obszarów polityki Wspólnoty. Idealnie wpisze się ona w strategię lizbońską na okres po roku 2010 (11).

5.2   Wszystkie dyrekcje generalne Komisji zaangażowane w politykę kosmiczną powinny skutecznie koordynować swe działania, tak by unikać ich pokrywania się i przewidzieć skoncentrowane działania w przypadku, gdy więcej niż jedna dyrekcja jest zaangażowana w obserwację Ziemi.

5.3   Europejskie agencje i dyrekcje generalne, a mianowicie DG ds. badań naukowych, środowiska, rolnictwa, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, zdrowia i konsumentów, rozwoju, handlu i stosunków zewnętrznych, muszą być zaangażowane w działania z dwóch dodatkowych powodów:

| — | by zapewniać dokładne informacje na potrzeby rozwinięcia satelitarnych usług pomocniczych; |
| --- | --- |

—

by zapewniać dokładne informacje na potrzeby rozwinięcia satelitarnych usług pomocniczych;

| — | by skutecznie spożytkować korzyści płynące ze świadczonych usług. |
| --- | --- |

—

by skutecznie spożytkować korzyści płynące ze świadczonych usług.

5.4   Dobrze skoordynowane podejście Komisji i w ramach Komisji zapewni także spójność i interoperacyjność obserwacji Ziemi i innych programów związanych z przestrzenią kosmiczną, dotyczących na przykład telekomunikacji i transportu.

5.5   Skuteczna koordynacja jest potrzebna ze względu na dużą liczbę operatorów krajowych, którzy są w równym stopniu zaangażowani w gromadzenie informacji.

5.6   Satelity, automatyczne stacje pomiarowe oraz internet w coraz większym stopniu umożliwiają monitorowanie środowiska w czasie rzeczywistym, do czego GMES może się przyczynić w ramach inicjatywy „Wyjść poza PKB” (12) jako działanie dostarczające „informacji w czasie zbliżonym do rzeczywistego wspierających podejmowanie decyzji” w mierzeniu jakości środowiska.

5.7   Rosnąca liczba satelitów wymaga ostrożnego zarządzania całością infrastruktury w przestrzeni kosmicznej, aby uniknąć kolizji, które miałyby niepożądane skutki w postaci rozprzestrzenienia w kosmosie szczątków i zanieczyszczeń.

6.   Uwagi szczegółowe

6.1   Obserwacja Ziemi to nadal jeszcze stosunkowo mały rynek w porównaniu z całością rynków związanych z przestrzenią kosmiczną. W 2005 r. całkowite dochody wyniosły 1,3 mld EUR, w tym 0,4 mld w Europie, z czego połowę stanowiły zastosowania meteorologiczne.

6.2   Sektor wstępny (upstream) dla obserwacji Ziemi jest nadal w przeważającej mierze instytucjonalny i uzależniony od publicznego finansowania. Nowe komercyjne satelity obserwacyjne powstają w ramach partnerstw publiczno-prywatnych i ciągle jeszcze uzależnione są od finansowania ze środków publicznych.

6.3   Kluczowe znaczenie danych

6.3.1   EKES podkreśla potrzebę pełnego i otwartego dostępu do danych, który jest warunkiem stworzenia równych warunków konkurencji dla podmiotów publicznych i prywatnych oraz zachęcania ciągle jeszcze słabego sektora prywatnego do rozwoju w tej dziedzinie.

6.3.2   Nieprzerwane dostarczanie danych ma kapitalne znaczenie dla rozwoju i rentowności sektora usług pochodnych. Brak pewności w tym zakresie stanowiłby ogromne utrudnienie dla rynku, gdyż pojawiłyby się przypuszczenia, że konieczna infrastruktura nie spełni oczekiwań.

6.3.3   Opinie przedstawicieli przemysłu dotyczące pierwszej serii satelitów operacyjnych dla GMES – Sentinel A – są zdecydowanie pozytywne (13). Jednakże obecny łańcuch pobierania danych z instalacji kosmicznych wymaga szczególnej uwagi, jeśli chcemy zapewnić optymalne warunki.

6.3.4   Z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju równie ważne są planowane satelity Sentinel B konieczne, by zastąpić satelity Sentinel A, których okres użytkowania się kończy, oraz by zapewnić ciągłość świadczenia usług w przypadku awarii satelity. Nadal nie ma pewności co do finansowania satelitów Sentinel B i trzeba to zmienić.

6.3.5   Aby zapewnić ciągłość świadczenia usług lub opracowanie nowych usług trzeba jak najszybciej – po konsultacji – wyjaśnić sektorowi usług pochodnych przyszły mechanizm pobierania opłat za korzystanie z danych.

6.4   Warunki finansowe

6.4.1   Środki finansowe na początkowe operacje w latach 2011–2013 wynoszą 150 mln EUR, tzn. 43 mln EUR z 7PR i 107 mln EUR z budżetu Komisji. EKES wzywa do wyjaśnienia kilku kwestii nadal pozostających bez odpowiedzi.

6.4.2   Zainteresowane strony muszą mieć pewność co do puli środków finansowych wynoszącej 107 mln EUR, która ma być przeznaczona na finansowanie lub kredyty. Trzeba wyjaśnić zasady uczestnictwa. Czy kraje stowarzyszone należy postrzegać jako potencjalnych beneficjentów dotacji i kontraktów?

6.4.3   Z punktu widzenia oczekiwanych rezultatów 150 mln EUR raczej nie wydaje się wystarczające. Po pierwsze rozpowszechnione jest przekonanie – np. w ESA i EADS – że konieczne będzie przyznanie z 7PR dodatkowych 30 mln EUR na instalacje naziemne, by spełnić wymagania. Po drugie nie jest jasne, skąd będą pochodziły środki na 2013 r., choć w budżecie UE na lata 2013–2020 prawdopodobnie zagwarantowane zostaną odpowiednie zasoby finansowe.

6.4.4   Trzecią kwestią budzącą zaniepokojenie jest planowane wypuszczenie satelitów Sentinel B, ponieważ środki finansowe na ten cel nie zostały jeszcze zapisane w budżecie, a zatem sprawa finansowania nie została jeszcze rozstrzygnięta (14).

6.4.5   Innym wyzwaniem jest finansowanie powiązanych usług dotyczących obszarów morskich i atmosfery oraz usług dotyczących bezpieczeństwa, w których sprawie decyzja powinna była zapaść w tym samym czasie co decyzja o finansowaniu usług na potrzeby reagowania kryzysowego i monitoringu obszarów lądowych. EKES z zadowoleniem przyjąłby informacje o finansowaniu tych usług oraz o tym, w jakim zakresie będą tu wchodzić w grę 7PR i 8PR oraz jaka będzie rola dyrekcji generalnych Komisji, a w szczególności DG ds. Środowiska. Takie wyjaśnienia byłyby bardzo istotne dla sektora usług pochodnych.

6.4.6   Dodatkowe konieczne wydatki niekoniecznie musiałby być pokrywane tylko ze środków z budżetu UE. Można też pomyśleć o innych źródłach, takich jak ESA czy środki krajowe.

6.5   Sektor usług pochodnych

6.5.1   W chwili obecnej rozwijający się dopiero sektor usług pochodnych obserwacji Ziemi to jedynie mały rozproszony sektor obejmujący w 2006 r. ok. 150 przedsiębiorstw i zatrudniający ok. 3 000 osób. Całkowite dochody w Europie wyniosły w 2006 r. 250–300 mln EUR. Dochody z sektora publicznego osiągnęły ok. 150 mln EUR. Klientami były w dużej mierze organy władz publicznych i agencje. Zyski nie są stabilne. Przemysł USA jest dwa do trzech razy większy niż europejski, cechują go też wyższe stopy wzrostu (15).

6.5.2   Rozpoczęło się tworzenie pożądanych klastrów w sektorze usług pochodnych.

6.5.3   W wieloletnich relacjach między ESA i przemysłem, pomimo ograniczonej skali zrealizowanych operacji, udało się skupić specjalistyczną wiedzę w ESA jako podmiocie ułatwiającym świadczenie usług. Pozwoliło to na stworzenie skutecznej polityki przemysłowej.

6.5.4   EKES wzywa, by – skoro odpowiedzialność za zastosowania zostanie przeniesiona z ESA na Komisję – służby Komisji gwarantowały podobną specjalistyczną wiedzę techniczną dotyczącą omawianego przemysłu.

Zarysy przyszłego programu są jasne i określają wagę zaangażowania MŚP, których kreatywność ma, zdaniem EKES-u, kapitalne znaczenie. W tym kontekście EKES chciały podkreślić dwie kwestie:

6.5.5.1   Budżety projektów w wysokości 25 milionów EUR wymagają udziału większych przedsiębiorstw. ESA aktywnie dążyła do uczestnictwa MŚP. Komisja powinna przyjąć takie samo podejście.

6.5.5.2   MŚP trzeba zachęcić – na równych warunkach – do podjęcia się roli głównych wykonawców w mniejszych projektach.

6.5.6   Rozpisując przetargi na projekty w ramach puli 150 mln EUR na lata 2011–2013, Komisja musi mieć na uwadze wynikające z udziału podmiotów publicznych możliwe zakłócenia, które mogłyby jeszcze się nasilić w wyniku ocen przeprowadzanych przez konsultantów. W chwili obecnej nie ma jeszcze dostatecznej jasności co do roli sektora publicznego jako głównego nabywcy usług.

6.5.7   Ponieważ celem GMES jest stworzenie innowacyjnego przemysłu usług geoinformacyjnych, program ten musi dotrzeć do wszystkich podmiotów przemysłowych. Istnieje tendencja, by angażować głównie te gałęzie przemysłu, które już są powiązane z przestrzenią kosmiczną. EKES podkreśla jednak, że jeżeli GMES ma mieć zabezpieczoną przyszłość, trzeba włączyć uczestników z całego przemysłu usług geoinformacyjnych, zarówno związanych z przestrzenią kosmiczną, jak i z nią niezwiązanych.

6.5.8   EKES popiera wsparcie finansowe dla projektów przedsiębiorstw prywatnych, mające na celu zrekompensowanie niedoskonałości rynku w tym strategicznym sektorze o dużym potencjale.

6.5.9   Obecnie działania związane z przestrzenią kosmiczną koncentrują się w jednej części UE. Mając na uwadze obecny potencjał, można i trzeba zachęcać do dalszego rozwoju sektora usług pochodnych w nowych państwach członkowskich.

6.5.10   EKES sądzi, że malejąca liczba specjalistów w tej dziedzinie to powód do szczególnego zaniepokojenia. Obecny trend trzeba odwrócić. Aby móc w pełni wykorzystać nadarzające się możliwości, potrzebne są bardziej intensywne programy kształcenia i szkolenia dla potencjalnych klientów z sektora publicznego oraz w sektorze usług pochodnych o najbardziej zaawansowanej technologii.

6.6   Bezpieczeństwo

6.6.1   Biorąc pod uwagę fakt, że ze względów „bezpieczeństwa narodowego” ESA zajmowała się przestrzenią kosmiczną w oddzieleniu od innych kwestii, umowa między WE a ESA z 2004 r. oraz rezolucja Rady z maja 2007 r. są oznaką znacznej zmiany. EKES z zadowoleniem przyjmuje zainteresowanie wykorzystaniem danych i informacji z GMES z myślą o bezpieczeństwie obywateli oraz politykę dotyczącą danych, która zapewnia bezpieczne wykorzystywanie szczególnie chronionych danych przez Komisję, europejskie agencje i państwa członkowskie.

6.6.2   EKES z zadowoleniem przyjmuje także wzmocnioną koordynację między Europejską Agencją Obrony a GMES, która zapewni powiązania między polityką dotyczącą danych i zastosowaniami GMES a przewidywanym europejskim systemem planowania zdolności w zakresie bezpieczeństwa i powiązanymi przyszłymi wymogami.

6.6.3   EKES w pełni popiera planowane podejście dotyczące „podwójnego zastosowania” (czyli zastosowań cywilnych i w zakresie obronności), obejmujące wykorzystanie programu w celach naukowych i związanych z bezpieczeństwem jako strategiczny plan dla GMES. Takie podejście jest niezwykle istotne, jeśli chodzi o stawianie czoła wyzwaniom pojawiającym się w najbliższej, dalszej i najdalszej przyszłości dzięki poprawie zdolności Europy w dziedzinach takich, jak nadzór morski, monitoring obszarów lądowych i granic, w tym monitoring (16) nielegalnych przepływów migracyjnych, kontrola przemytu narkotyków i handlu nimi oraz ochrona infrastruktury krytycznej, a także walka z rozprzestrzenianiem broni.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  Wkład usług wykorzystujących instalacje w przestrzeni kosmicznej umożliwi, na przykład, szybszy dostęp do istotnych informacji, co zapewni więcej czasu na podejmowanie decyzji i przygotowywanie środków zaradczych. Ponadto ułatwią one globalną i regionalną interpretację wydarzeń i nagłych nieprawidłowości.

1

(2)  W tym kontekście warto zwrócić uwagę na Globalny System Systemów Obserwacji Ziemi GEOSS. Europa zamierza za pośrednictwem GMES odegrać bardzo istotną rolę w GEOSS.

2

(3)  Dz.U. C 162 z 25.6.2008, s. 24.

3

(4)  Wystąpienie inauguracyjne przewodniczącego Komisji na konferencji „The ambitions of Europe in Space, new opportunities for European enterprises and civil society” (Ambicje Europy w przestrzeni kosmicznej, nowe szanse dla europejskich przedsiębiorstw i społeczeństwa obywatelskiego), która odbyła się w Brukseli w dniach 15–16 października 2009 r.

4

(5)  Kwoty te to środki dodatkowe do 1,4 mld EUR przeznaczonych w 7PR na projekty związane z przestrzenią kosmiczną.

5

(6)  Zob. art. 3 rozporządzenia.

6

(7)  Zob. art. 8 rozporządzenia.

7

(8)  Zob. też art. 4 ust. 3 rozporządzenia.

8

(9)  Zob. m.in. „Socio-Economic Benefits Analysis of GMES”, PriceWaterhouseCooper, październik 2006 r., „EU Space Policy and its potential for EU industrial sector competitiveness”, opracowanie dla PE, 2007 r., oraz „Study on the competitiveness of the GMES downstream sector”, Ecorys i in., listopad 2008 r.

9

(10)  Na przykład: TERRAFIRMA – usługi informowania o zagrożeniu ruchem ziemi, np. na obszarach nadmorskich i terenach, gdzie występują trzęsienia ziemi; PROMOTE – usługi informowania o jakości powietrza; MY OCEAN – usługi monitorowania oceanów i prognozowania; SAFER – usługi na potrzeby reagowania kryzysowego.

10

(11)  Patrz przypis 4.

11

(12)  Zob. komunikat KE „Wyjść poza PKB: Pomiar postępu w zmieniającym się świecie”, COM(2009) 433 wersja ostateczna.

12

(13)  Zob. dzień informacyjny poświęcony polityce dotyczącej danych Sentinel w ramach GMES, Bruksela, 11 września 2009 r.

13

(14)  Satelity Sentinel B są opracowywane przez ESA, ale koszty operacyjne powinna pokryć Komisja. Zgodnie z wyliczeniami EADS wyniosą one 165 mln EUR.

14

(15)  Zob. opracowania wspomniane w przypisie 9, w których można znaleźć pełną i dogłębną analizę.

15

(16)  W ścisłej współpracy z agencją UE Frontex zajmującą się naziemną ochroną granic.

16

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/20 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/20

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zharmonizowanej metodologii klasyfikacji i zgłaszania skarg i zapytań konsumentów

COM(2009) 346 wersja ostateczna

(2010/C 339/05)

Sprawozdawca: Jarosław MULEWICZ

Dnia 7 lipca 2009 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zharmonizowanej metodologii klasyfikacji i zgłaszania skarg i zapytań konsumentów

COM(2009) 346 wersja ostateczna.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 5 stycznia 2010 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 197 głosami – 4 osoby wstrzymały się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i
  zalecenia

1.1   Komitet przyjmuje z zadowoleniem i popiera wniosek Komisji.

1.2   Początkowo, a przynajmniej przez kilka następnych lat, proponowany system musi być stosowany na zasadzie dobrowolności.

1.3   Koszty ponoszone przez organizacje zgłaszające skargi powinny zostać ograniczone do minimum. System ten powinien być efektywny kosztowo.

1.4   Komitet popiera propozycję Komisji w sprawie udostępnienia organizacjom zewnętrznym instrumentu zarządzania danymi. Sprawi to, że organizacje zewnętrzne, które nie dysponują zaawansowanymi systemami, będą mogły z łatwością przyjąć zaproponowane podejście zharmonizowane.

1.5   Na szczeblu sektorowym Komisja powinna zachęcać do przyjęcia zharmonizowanej metodologii klasyfikacji oraz zgłaszania skarg konsumentów przez wszystkie właściwe organy zajmujące się skargami w poszczególnych sektorach.

2.   Wstęp

2.1   Komisja stosuje pięć kluczowych wskaźników do sporządzania tablicy wyników dla rynków konsumenckich. Jest ona publikowania corocznie, obecnie po raz drugi, zaś jej celem jest określenie tych segmentów rynku wewnętrznego, które nie funkcjonują dobrze z punktu widzenia konsumentów. Jednym z tych pięciu kluczowych wskaźników są skargi konsumentów, tzn. statystyki dotyczące skarg konsumentów. Pozostałe wskaźniki to: ceny, zadowolenie konsumentów, zmiany dostawców oraz bezpieczeństwo. Dlatego też skargi konsumentów powinny być uznane za instrument makroekonomiczny, a nie jedynie za przedmiot analizy samej w sobie.

2.2   Wniosek Komisji jest w zasadzie propozycją rejestrowania skarg i zapytań konsumentów w całej UE w oparciu o wspólną, zharmonizowaną podstawę, z wykorzystaniem tych samych deskryptorów, tak aby można było w łatwy sposób utworzyć ogólnoeuropejską bazę danych, której właścicielem będzie Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Zdrowia i Konsumentów (DG SANCO). Komisja będzie finansowała i utrzymywała bazę danych oraz sprzęt informatyczny niezbędny do przechowywania i przetwarzania danych. Komisja przedstawia w tym celu ogólny projekt, pewien wspólny zestaw aspektów na potrzeby klasyfikacji i rejestracji skarg konsumentów.

2.3   Szczegóły skarg i zapytań konsumentów, które mają zostać wprowadzane do bazy danych, nie będą obejmowały skarg i zapytań zgłaszanych bezpośrednio sprzedawcom, lecz jedynie te zgłaszane organizacjom zewnętrznym rejestrującym skargi konsumenckie, czyli na przykład agencjom rządowym, organom regulacyjnym, organizacjom konsumenckim i innym instytucjom, np. rzecznikowi praw obywatelskich i organom samoregulacyjnym. Przyjęcie wspólnej podstawy rejestrowania będzie dobrowolne dla wszystkich zainteresowanych podmiotów, jakkolwiek można oczekiwać, że organy finansowane przez rządy krajowe będą dążyły do jak najszybszego jej przyjęcia, kiedy tylko otrzymają niezbędne finansowanie. Komisja będzie wspierała małe organizacje konsumenckie, które nie są w stanie przyjąć zharmonizowanej metodologii, dostarczając im oprogramowanie i fachową wiedzę.

2.4   Komisja przeprowadziła już szerokie konsultacje przy opracowywaniu propozycji, w tym także z udziałem grupy ekspertów.

2.5   Baza danych zostanie wykorzystana przy opracowywaniu kolejnych edycji tablicy wyników. Ma być ona również udostępniona publicznie, aby mogły z niej korzystać instytucje i osoby prywatne.

2.6   Omawiana propozycja ma na celu tylko jedno: sprawić, że dane dotyczące skarg i zapytań konsumentów można będzie wykorzystać jako kluczowy wskaźnik funkcjonowania rynku wewnętrznego i tym samym umożliwić szybszą reakcję na niedoskonałości rynków poprzez przyjęcie odpowiedniej polityki. Reakcje te, podejmowane na szczeblu krajowym lub europejskim, mogłyby obejmować skierowanie działań w zakresie egzekwowania przepisów na problematyczne obszary lub też, o ile byłaby taka potrzeba, przyjęcie środków o charakterze legislacyjnym.

2.7   Celem propozycji nie jest kontrolowanie:

| i) | skuteczności rozpatrywania i załatwiania skarg; |
| --- | --- |

i)

skuteczności rozpatrywania i załatwiania skarg;

| ii) | zasadności skarg. |
| --- | --- |

ii)

zasadności skarg.

2.8   Baza danych ma być anonimowa, co jest słusznym podejściem. W związku z tym szczegóły dotyczące indywidualnych konsumentów, którzy złożyli skargę, nie będą ujawniane. Nie będą także ujawniane szczegóły dotyczące sprzedawców, wobec których zgłaszane są skargi.

2.9   Projekt wspólnego zharmonizowanego systemu obejmuje trzy sekcje, w ramach których rejestrowane są informacje:

| a) | ogólne informacje dotyczące skargi; |
| --- | --- |

a)

ogólne informacje dotyczące skargi;

| b) | sektorowe informacje dotyczące skargi; |
| --- | --- |

b)

sektorowe informacje dotyczące skargi;

| c) | informacje na temat rodzaju skargi. |
| --- | --- |

c)

informacje na temat rodzaju skargi.

2.10   W ramach drugiej i trzeciej sekcji mamy do czynienia z podkategoriami, określanymi jako „pola”, lub jako „poziomy”. Niektóre informacje dotyczące skarg są traktowane jako „obowiązkowe”, zaś pozostałe jako „uzupełniające”. Wszystkie zapytania mają charakter „uzupełniający”. Celem rozróżnienia pomiędzy elementami „obowiązkowymi” i „uzupełniającymi” jest:

| a) | umożliwienie instytucjom przekazywania danych zharmonizowanych na poziomie podstawowym (wypełnienie wszystkich obowiązkowych pól); |
| --- | --- |

a)

umożliwienie instytucjom przekazywania danych zharmonizowanych na poziomie podstawowym (wypełnienie wszystkich obowiązkowych pól);

| b) | zachęcenie możliwie jak największej liczby instytucji do wypełnienia możliwie jak największej liczby pól i poziomów uzupełniających. |
| --- | --- |

b)

zachęcenie możliwie jak największej liczby instytucji do wypełnienia możliwie jak największej liczby pól i poziomów uzupełniających.

2.11   Propozycja została przedstawiona w dwóch dokumentach z 7 lipca 2009 r. Są to:

| i) | Komunikat Komisji [COM(2009) 346 wersja ostateczna]; |
| --- | --- |

i)

Komunikat Komisji [COM(2009) 346 wersja ostateczna];

| ii) | projekt dokumentu, który przedstawia propozycję i wskazuje proponowane pola i poziomy klasyfikacji skarg [SEC (2009) 949]. |
| --- | --- |

ii)

projekt dokumentu, który przedstawia propozycję i wskazuje proponowane pola i poziomy klasyfikacji skarg [SEC (2009) 949].

Projekt zalecenia Komisji nie jest ostateczny i jego tekst może zostać zmieniony w pierwszej połowie 2010 r. Jednak główne tezy i koncepcja dokumentu pozostaną bez zmian.

3.   Uwagi
  ogólne

Poniższe uwagi zawierają kolejne propozycje.

3.1.1   Koszty dostosowania się będą zróżnicowane, lecz istotne w przypadku szeregu instytucji. Wystąpią różnice pod względem poziomu środków dostępnych na ten cel pomiędzy państwami członkowskimi oraz w obrębie danego państwa członkowskiego. Obserwuje się znaczne zróżnicowanie, jeśli chodzi o stosowane obecnie metody rejestrowania skarg przez instytucje krajowe poszczególnych państw członkowskich (nie wspominając już o innych organizacjach). Część z nich stosuje systemy, które są mniej zaawansowane od proponowanych. Inne z kolei mają bardziej zaawansowane systemy, z których, co zrozumiałe, nie będą chciały zrezygnować. Ogólnie rzecz ujmując, to te ostatnie będą musiały ponieść wyższe koszty dostosowania się do zharmonizowanego systemu. Udzielając jakiejkolwiek pomocy technicznej lub finansowej, Komisja nie powinna faworyzować żadnej lokalnej instytucji rejestrującej skargi.

3.1.2   Każde dodatkowe zarejestrowane pole generuje koszt na dwa sposoby. Po pierwsze, podmiot rejestrujący skargę potrzebuje czasu (a tym samym pieniędzy) na zebranie wszystkich danych dotyczących wniesionej skargi oraz ich zarejestrowanie. Po drugie, im więcej danych wymaga się od konsumenta, tym mniej prawdopodobne jest, że dopełni on rejestracji skargi.

3.1.3   Stosowany system zharmonizowany musi być możliwie jak najbardziej zgodny z jak największą liczbą systemów używanych obecnie przez instytucje krajowe. Należy zapewnić jasne instrukcje i wytyczne wszystkim organizacjom, które przyjęły ten system, aby zapewnić jednolitą metodę kodowania skarg i zapytań, bez względu na wybór ostatecznej metodologii.

3.1.4   Liczba pól mających status „obowiązkowy” powinna zostać ograniczona do minimum. Powinno to w początkowym okresie ułatwić organizacjom przyłączenie się do systemu na poziomie podstawowym.

3.1.5   Omawiana propozycja wydaje się odpowiednia w kontekście wyznaczonych celów. Większość organizacji zewnętrznych będzie mogła prawdopodobnie wypełnić pola „obowiązkowe” bez większych trudności. Można oczekiwać, że pola „obowiązkowe” będą stanowiły użyteczną bazę danych o zasięgu ogólnoeuropejskim. Jakość i użyteczność bazy danych staną się jeszcze lepsze, jeśli organizacje zewnętrzne będą w stanie rejestrować i zgłaszać także „uzupełniające” pola i poziomy.

3.1.6   Na szczeblu sektorowym Komisja powinna zachęcać do przyjęcia zharmonizowanej metodologii klasyfikacji oraz zgłaszania skarg konsumentów przez wszystkie właściwe organy zajmujące się skargami w poszczególnych sektorach. Dla przykładu, FIN-NET mógłby przyspieszyć ten proces dla sektora usług finansowych, włączając w to firmy ubezpieczeniowe. FIN-NET skorzystałby na istnieniu zharmonizowanego systemu zgłaszania skarg konsumentów. Dzięki współpracy sieć zapewnia konsumentom łatwy dostęp do pozasądowych procedur zgłaszania skarg w sprawach transgranicznych. Jeśli konsument w jednym kraju prowadzi spór z dostawcą usług finansowych z innego kraju, członkowie FIN-NET skierują konsumenta do odpowiedniego pozasądowego systemu zgłaszania skarg i zapewnią niezbędne informacje na ten temat. By system ten był bardziej skuteczny, ważnym krokiem będzie stworzenie wspólnych metod klasyfikacji i rejestracji skarg konsumentów.

3.2   W dalszym ciągu będą występowały różnice pod względem jakości i zakresu danych zgłaszanych przez różne państwa członkowskie. Zostanie to uwzględnione w analizie tych danych w każdym dorocznym wydaniu tablicy wyników. Różnic tych nie da się prawdopodobnie w pełni wyeliminować. Można jednak oczekiwać, że w ciągu kilku lat zharmonizowany system zgłaszania skarg doprowadzi do zmniejszenia tych różnic.

3.3   Propozycja zachęca organy odpowiedzialne za zgłaszanie skarg do podawania wszystkich danych jednostkowych w przypadku każdej pojedynczej skargi. Propozycja (zawarta w punkcie 33 komunikatu Komisji) sugeruje, że jednym z uzupełniających pól powinno być pole „nazwa sprzedawcy”. Otóż propozycja nie powinna obejmować zgłaszania, nawet na zasadzie dobrowolności, nazwy lub tożsamości żadnego indywidualnego sprzedawcy. Dlatego też Komitet przyjmuje z zadowoleniem i zdecydowanie popiera stwierdzenie Komisji zawarte w punkcie 39, zgodnie z którym Komisja nie chce otrzymywać i nie zamierza upubliczniać danych dotyczących nazw własnych lub umożliwiających identyfikację sprzedawców. Dlatego też „nazwa sprzedawcy” powinna zostać całkowicie skreślona z wykazu zgłaszanych pól.

3.4   Jednym z pól zawartych w sekcji „Ogólne informacje” (pod nr 67) jest „sprzedaż obwoźna”. Zgodnie z proponowaną dyrektywą w sprawie praw konsumentów powinno się zmienić ten termin na „sprzedaż poza lokalem przedsiębiorstwa”.

3.5   W zaproponowanej sekcji „Informacje sektorowe” (sekcja B) znalazły się muzea, szkoły, szpitale, biblioteki i usługi pocztowe. Wiele spośród tych usług jest świadczonych przez rządy państw. Przykładowo, istnieją szkoły prywatne, ale większość szkolnictwa leży w gestii państwa. Celem propozycji jest dostarczenie informacji na temat funkcjonowania rynku wewnętrznego, aby umożliwić szybszą reakcję na niedoskonałości rynków poprzez przyjęcie odpowiedniej polityki. Jej zadaniem nie jest dostarczanie informacji na temat działań rządu. Czy zatem właściwe i istotne jest zgłaszanie skarg konsumentów w sytuacji, gdy dostawcą jest sektor publiczny? Jedną z możliwych konsekwencji tego stanu rzeczy może być znacznie większa ilość skarg na konkretną usługę (np. koleje) zgłaszana w krajach, gdzie świadczona jest ona przez podmioty państwowe niż w krajach, gdzie świadczą ją firmy prywatne.

3.6   Ważnym aspektem propozycji jest fakt, że baza danych dostarczy lepszych informacji statystycznych, które będą wykorzystywane w publikowanej corocznie tablicy wyników. Podawane informacje muszą być aktualne. Wszystkie informacje wykorzystywane w każdym wydaniu powinny odnosić się do tego samego, lub przynajmniej zbliżonego okresu czasu. Czytelnik powinien z łatwością orientować się, jakiego okresu dotyczą statystyki zawarte w każdym wydaniu tablicy wyników.

Dlatego więc:

| a) | podmioty zewnętrzne powinny podawać informacje corocznie; |
| --- | --- |

a)

podmioty zewnętrzne powinny podawać informacje corocznie;

| b) | powinien istnieć roczny okres sprawozdawczy (trwający raczej nie dłużej niż sześć tygodni), o ściśle określonej dacie zakończenia; jeśli nie ma takiego okresu sprawozdawczego, powinien istnieć przynajmniej jasno określony termin złożenia rocznego sprawozdania; |
| --- | --- |

b)

powinien istnieć roczny okres sprawozdawczy (trwający raczej nie dłużej niż sześć tygodni), o ściśle określonej dacie zakończenia; jeśli nie ma takiego okresu sprawozdawczego, powinien istnieć przynajmniej jasno określony termin złożenia rocznego sprawozdania;

| c) | roczny okres sprawozdawczy lub termin złożenia rocznego sprawozdania powinien być związany z opracowaniem tablicy wyników; |
| --- | --- |

c)

roczny okres sprawozdawczy lub termin złożenia rocznego sprawozdania powinien być związany z opracowaniem tablicy wyników;

| d) | każde wydanie roczne tablicy powinno mieć tytuł zawierający rok (np. Tablica wyników 2011), a nie numer wydania, np. wydanie 2; |
| --- | --- |

d)

każde wydanie roczne tablicy powinno mieć tytuł zawierający rok (np. Tablica wyników 2011), a nie numer wydania, np. wydanie 2;

| e) | każde wydanie tablicy powinno wskazywać okres, w którym gromadzone były dane. |
| --- | --- |

e)

każde wydanie tablicy powinno wskazywać okres, w którym gromadzone były dane.

3.7   EKES wyraża poważne obawy odnośnie do zbierania danych. Nieuniknione będą znaczne różnice pod względem kompletności i dokładności danych zgłaszanych przez różne organizacje i pochodzących z różnych państw członkowskich. Także systemy przekazywania skarg różnią się w zależności od państwa członkowskiego. Organizacja, która otrzymała skargę, a następnie skierowała ją do instytucji, która jest lepiej przystosowana do jej rozpatrzenia, może usunąć tę skargę ze swojej bazy danych lub może tego nie zrobić. Jeśli tego nie zrobi i jeśli obie organizacje przekażą dane Komisji, może się zdarzyć, że ta sama skarga zostanie odnotowana dwukrotnie. Przy publikacji danych, także w ramach tablicy wyników, Komisja powinna przedstawić znane jej ograniczenia pod względem kompletności i dokładności danych, w tym także niebezpieczeństwo podwójnego liczenia oraz braku weryfikacji. W dłuższym okresie dane powinny być zbierane i weryfikowane przez jedną organizację na szczeblu krajowym.

3.8   Propozycja ta usprawni proces zgłaszania skarg i pozwoli lepiej zrozumieć, jak działa rynek wewnętrzny i jakie są jego niedomagania z punktu widzenia konsumentów. Równie ważne jest zrozumienie, w jaki sposób rynki nie funkcjonują poprawnie z punktu widzenia przedsiębiorstw, np. jeśli chodzi o podrabianie produktów lub kradzież własności intelektualnej. Informacje takie nie będą prawdopodobnie pochodziły ze skarg konsumentów, niemniej należy je zbierać i analizować. Powinny także istnieć skuteczne mechanizmy, ustanowione w ramach Komisji, służące badaniu zakresu, w jakim rynek wewnętrzny nie spełnia oczekiwań przedsiębiorstw.

3.9   EKES zauważa, że skargi mogą stanowić dobrą wskazówkę problemów konsumentów. Jednakże zadowolenia konsumentów nie można mierzyć jedynie danymi dotyczącymi skarg. Na to, czy konsument wniesie skargę czy nie, wpływa szereg czynników, jak np. osobista motywacja osoby wnoszącej skargę oraz proaktywne zachowanie ze strony przedsiębiorstw, analiza kosztów i korzyści, szczególnie w wypadku niewielkich strat finansowych, presja społeczna, stopień dostępności organów odpowiedzialnych za skargi, nagłośnienie przez media itp. Ponadto tablica wyników dla rynków konsumenckich kieruje się pięcioma wskaźnikami: skargami, cenami, zadowoleniem konsumentów, zmianami dostawców i bezpieczeństwem. Należy głębiej zbadać wszystkie te wskaźniki w celu wskazania niewłaściwie funkcjonujących rynków konsumenckich.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/24 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/24

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/48/WE i 2006/49/WE w zakresie wymogów kapitałowych dotyczących portfela handlowego i resekurytyzacji oraz przeglądu nadzorczego polityki wynagrodzeń

COM(2009) 362 wersja ostateczna – 2009/0099 (COD)

(2010/C 339/06)

Sprawozdawca generalny: Peter MORGAN

Dnia 10 września 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 47 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/48/WE i 2006/49/WE w zakresie wymogów kapitałowych dotyczących portfela handlowego i resekurytyzacji oraz przeglądu nadzorczego polityki wynagrodzeń

COM(2009) 362 wersja ostateczna – 2009/0099 (COD).

W dniu 29 września 2009 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Mając na względzie pilny charakter prac, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył zgodnie z art. 57 regulaminu wewnętrznego Petera MORGANA na sprawozdawcę generalnego oraz na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia) stosunkiem głosów 162 do 4 – 18 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Dyrektywa będąca przedmiotem wniosku, zwana dalej „dyrektywą””, opiera się na wnioskach i zaleceniach zawartych w sprawozdaniu grupy de Larosière’a. EKES wyraził już swoją opinię na temat tego sprawozdania, w której zasadniczo wyraził swoją aprobatę dla niego (1). Dyrektywa została opracowana w kontekście umowy kapitałowej Bazylea II wprowadzającej ramy międzynarodowe dla adekwatności kapitałowej banków. Jej tekst został zmieniony przez Radę ECOFIN po posiedzeniu Grupy G-20 w Pittsburghu. EKES popiera podstawowe założenia dyrektywy zmieniającej dyrektywę 2006/48/WE w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe oraz dyrektywę 2006/49/WE w sprawie adekwatności kapitałowej firm inwestycyjnych i instytucji kredytowych.

1.2   Niniejsza opinia wyjaśnia, dlaczego banki ponoszą w przeważającej części odpowiedzialność za kryzys finansowy oraz dlaczego istniejące uregulowania i nadzór okazały się nieskuteczne. Zdaniem EKES-u dyrektywa skoryguje wiele błędnych uregulowań i przyczyni się do wyeliminowania największych niedostatków w zakresie działalności banków i zarządzania nimi. Jednak przepisy te same w sobie nie są w stanie zmienić egocentrycznej postawy bankierów, która była jednym z głównych czynników kryzysu. W dalszym ciągu nie są w należyty sposób szanowane interesy stron zaangażowanych w sektorze bankowym, zaś odpowiedzialność społeczna wielkich instytucji bankowych musi stać się zagadnieniem o znaczeniu podstawowym, a nie marginalnym.

1.3   Głównymi przyczynami kryzysu były:

| — | udzielanie przez instytucje kredytowe pożyczek klientom pozbawionym wiarygodności kredytowej; |
| --- | --- |

—

udzielanie przez instytucje kredytowe pożyczek klientom pozbawionym wiarygodności kredytowej;

| — | niewłaściwe w wielu przypadkach systemy wynagrodzeń i zachęt dla pracowników instytucji kredytowych obsługujących klientów detalicznych; |
| --- | --- |

—

niewłaściwe w wielu przypadkach systemy wynagrodzeń i zachęt dla pracowników instytucji kredytowych obsługujących klientów detalicznych;

| — | ustanawianie przez banki zabezpieczeń kredytów (credit securities) bez dołożenia należytej staranności; |
| --- | --- |

—

ustanawianie przez banki zabezpieczeń kredytów (credit securities) bez dołożenia należytej staranności;

| — | nabywanie przez banki tychże zabezpieczeń bez dołożenia należytej staranności; |
| --- | --- |

—

nabywanie przez banki tychże zabezpieczeń bez dołożenia należytej staranności;

| — | niedostateczne rezerwy kapitałowe, zwłaszcza w portfelach handlowych banków; |
| --- | --- |

—

niedostateczne rezerwy kapitałowe, zwłaszcza w portfelach handlowych banków;

| — | tworzenie mechanizmów finansowania pozabilansowego, które nie miały dostatecznego zabezpieczenia kapitałowego; |
| --- | --- |

—

tworzenie mechanizmów finansowania pozabilansowego, które nie miały dostatecznego zabezpieczenia kapitałowego;

| — | istnienie wypaczonych zachęt i niewłaściwych systemów wynagrodzeń, co prowadziło do podejmowania krótkowzrocznych decyzji i nadmiernego ryzyka; |
| --- | --- |

—

istnienie wypaczonych zachęt i niewłaściwych systemów wynagrodzeń, co prowadziło do podejmowania krótkowzrocznych decyzji i nadmiernego ryzyka;

| — | procykliczny charakter regulacji; |
| --- | --- |

—

procykliczny charakter regulacji;

| — | niedostatki systemowe w zakresie zarządzania ryzykiem w odniesieniu do jakości posiadanych papierów wartościowych, adekwatności rezerw kapitałowych i wpływu zmiennych systemów wynagrodzeń na kumulację ryzyka instytucjonalnego; |
| --- | --- |

—

niedostatki systemowe w zakresie zarządzania ryzykiem w odniesieniu do jakości posiadanych papierów wartościowych, adekwatności rezerw kapitałowych i wpływu zmiennych systemów wynagrodzeń na kumulację ryzyka instytucjonalnego;

| — | brak przejrzystości w zakresie operacji finansowych banków sprawiający, że pożyczkodawcy, pożyczkobiorcy, kontrahenci, inwestorzy, analitycy, a nawet niezależni dyrektorzy nie byli w stanie działać zgodnie z oczekiwaniami rynków finansowych. |
| --- | --- |

—

brak przejrzystości w zakresie operacji finansowych banków sprawiający, że pożyczkodawcy, pożyczkobiorcy, kontrahenci, inwestorzy, analitycy, a nawet niezależni dyrektorzy nie byli w stanie działać zgodnie z oczekiwaniami rynków finansowych.

| — | niewystarczający zakres nadzoru makroostrożnościowego i koordynacji międzynarodowej. |
| --- | --- |

—

niewystarczający zakres nadzoru makroostrożnościowego i koordynacji międzynarodowej.

1.4   EKES wyraża zadowolenie z faktu, że Komisja pracuje zgodnie z zasadami określonymi przez Radę Stabilności Finansowej i Komitet Bazylejskim nad udoskonaleniem propozycji dotyczących wynagrodzeń i wymogów kapitałowych. Bankowość jest sektorem o zasadniczym znaczeniu dla gospodarki UE, ale jednocześnie jest sektorem, który może być mobilny. Aby sektor finansowy UE nie ucierpiał w wyniku arbitrażu regulacyjnego, sprawą o zasadniczym znaczeniu jest znalezienie rozwiązań o charakterze globalnym, zaś Unia mogłaby odegrać wiodącą rolę, gdy chodzi o zaproponowanie takich rozwiązań. Tak właśnie być powinno, bowiem Unia nie może pozwolić sobie na wprowadzenie przepisów, które różnią się znacząco od praktyki stosowanej w innych częściach świata.

1.5   EKES popiera zasadnicze propozycje dotyczące zasad określania i wdrażania polityki wynagrodzeń. Gdyby niektóre z tych zasad stosowano w okresie poprzedzającym kryzys, można byłoby uniknąć wielu skandalicznych i wywołujących zażenowanie wypłat premii.

1.6   W większości gałęzi przemysłu całkowita wysokość premii dla kierownictwa wyższego szczebla określana jest jako maksymalny odsetek płacy. EKES uważa, że w bankowości powinna znaleźć zastosowanie podobna koncepcja w odniesieniu do stosowanego tam systemu zmiennego wynagrodzenia, gdyż rola, jaka pełnią bankowcy, nie upoważnia ich w żaden sposób do korzystania z systemu płac bez nałożonych ograniczeń. W tym kontekście EKES przyjmuje z zadowoleniem wymóg ustanowienia komisji ds. wynagrodzeń w głównych instytucjach kredytowych i firmach inwestycyjnych.

1.7   EKES uważa, że omawiana dyrektywa koncentruje się bardziej na strukturze wynagrodzenia niż na jego wysokości. Komitet musi jednak wyrazić swoje zaniepokojenie odnośnie do wysokości wynagrodzenia. EKES oczekuje, że w wyniku zarówno nowych wymogów kapitałowych, jak i ostrożnościowej analizy polityki i planów płac nastąpi ograniczenie zbyt wysokich w przeszłości zmiennych wynagrodzeń. EKES dostrzega, że UE nie posiada sama z siebie kompetencji w zakresie poziomu płac.

1.8   EKES z zadowoleniem przyjmuje do wiadomości, że przepisy dotyczące wynagrodzeń pozostają bez uszczerbku dla postanowień art. 137 ust. 5 Traktatu, ogólnych zasad krajowego prawa zobowiązań i prawa pracy, a także dla praw partnerów społecznych w ramach negocjowania układów zbiorowych, które mogą mieć zastosowanie w odpowiednich przypadkach.

1.9   EKES w pełni popiera zwiększenie wymogów kapitałowych opisane szczegółowo w tej dyrektywie. Dotyczy to w szczególności:

| — | przepisów zwiększających wymogi kapitałowe w odniesieniu do aktywów utrzymywanych przez banki w portfelach handlowych w celu ich krótkoterminowej odsprzedaży; |
| --- | --- |

—

przepisów zwiększających wymogi kapitałowe w odniesieniu do aktywów utrzymywanych przez banki w portfelach handlowych w celu ich krótkoterminowej odsprzedaży;

| — | zwiększania wymogów kapitałowych w odniesieniu do złożonych sekurytyzacji, zarówno w portfelu bankowym, jak i w handlowym. |
| --- | --- |

—

zwiększania wymogów kapitałowych w odniesieniu do złożonych sekurytyzacji, zarówno w portfelu bankowym, jak i w handlowym.

1.10   Komitet zauważa, że we wniosku nie przewiduje się już zaostrzenia procedury nadzorczej w przypadku szczególnie złożonych resekurytyzacji. Jednakże EKES oczekiwałby od organów nadzoru skrupulatności pod tym względem, zauważając, że do dyspozycji tych organów pozostaje szeroka gama środków korygujących.

1.11   Na stanowisko EKES-u wpływają fakty, które wypłynęły na światło dzienne (2) w następstwie dochodzenia prowadzonego przez amerykańską Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) w sprawie spadku wartości wierzytelności zabezpieczonych hipoteką (retail backed mortgage securities), instrumentów finansowych opartych na długu (collateralised debt obligations) oraz innych podobnych aktywów. Agencje ratingowe oceniające ryzyko kredytowe miały swój udział w nieodpowiedzialnym tworzeniu tych toksycznych aktywów, co kosztowało kraje rozwinięte setki miliardów dolarów. Banki inwestycyjne ponoszą winę za wspomaganie lub wspieranie działań agencji ratingowych, zaś większość banków nie dostrzegała zagrożenia związanego z posiadaniem tego typu papierów wartościowych. Jak zauważyła grupa de Larosière’a, „niezwykle ważne jest, aby powyższym zmianom regulacyjnym [dotyczącym agencji ratingowych] towarzyszyły należyta staranność i ocena sytuacji ze strony inwestorów oraz lepszy nadzór””. EKES poparł to zalecenie w swojej opinii w sprawie agencji ratingowych, a obecnie popiera wniosek dotyczący dyrektywy, ponieważ zobowiąże ona banki i organy nadzoru do działań w tym kierunku.

1.12   Punkt 4 załącznika I do dyrektywy zawiera nowy i rozszerzony zestaw wymogów dotyczących ujawniania informacji. EKES zgadza się z tymi wymogami. Gdyby istniały one przed nadejściem kryzysu, można byłoby uniknąć wielu poważnych problemów, jakie później wystąpiły. Komitet przyjmuje także z zadowoleniem fakt, że w załączniku II skoncentrowano się na płynności i ryzyku wystąpienia niekorzystnych zdarzeń. EKES nie przeprowadził analizy technicznej tych przepisów, ale otrzymał od Komisji zapewnienie, że proponowane środki pozwolą uniknąć kryzysu płynności na rynkach, który leży u podstaw kryzysu systemu bankowego.

1.13   EKES rozumie, że kwestiami związanymi z płynnością na poziomie przedsiębiorstw zajmie się kolejna dyrektywa w sprawie wymogów kapitałowych (DWK4). W związku z kryzysem staje się to podstawową koniecznością.

1.14   EKES zauważa, że jakkolwiek w projekcie dyrektywy nie mówi się nic o pozabilansowych spółkach specjalnego przeznaczenia, zostały one w istocie objęte zakresem dyrektywy 2009/83/WE, wydanej przez Komisję w lipcu 2009 r. Art. 95 dyrektywy w sprawie wymogów kapitałowych (DWK) stanowi już, że bank musi obliczać wymogi kapitałowe dla tworzonych przez siebie aktywów, o ile nie jest on w stanie uzyskać „przeniesienia znaczącej części ryzyka”. Dyrektywa z lipca uściśla interpretację tego przepisu na dwa ważne sposoby. Gdyby wyjaśnienie to zostało wprowadzone przed kryzysem, oddziaływanie spółek specjalnego przeznaczenia na kryzys byłoby dużo bardziej ograniczone.

1.15   EKES jest zaniepokojony, że nierozważne udzielanie kredytów konsumentom przyczyniło się w znaczącym stopniu do wywołania kryzysu. Wydaje się, że komunikat Komisji w sprawie detalicznych produktów inwestycyjnych w pakietach (PRIP) (3) zajmuje się tym problemem, proponując wprowadzenie uregulowań w sprawie warunków sprzedaży, a zwłaszcza kontroli konfliktu interesów, który pojawia się w tym procesie. Podstawę tych uregulowań stanowią warunki przewidziane w dyrektywie w sprawie rynków instrumentów finansowych (2004)/39/WE.

1.16   Ujawnianie informacji jest kluczem do odbudowy rynków finansowych. EKES wyraża zadowolenie, iż zaproponowana skala ujawniania informacji oraz dostęp do nich, będący udziałem zainteresowanych podmiotów, są wystarczające tego, aby podmioty te mogły uzyskiwać informacje niezbędne do prowadzenia interesów z instytucją bankową. Ujawnienia przewidziane w proponowanej dyrektywie należy rozumieć w kontekście art. 147 DWK 2006/48/WE, który nakazuje instytucjom kredytowym publikowanie wymaganych ujawnień.

1.17   W listopadzie 2009 r. prezesi HSBC i Standard Chartered Bank wyrazili pogląd, że wymogi kapitałowe zaproponowane przez organy regulacyjne są wygórowane i szkodliwe oraz, że utrudniają one zarówno wychodzenie z kryzysu, jak i rozwój. Można było oczekiwać takich poglądów bankowców, nie są to jednak zwyczajni bankowcy. Żaden z tych banków nie otrzymał pomocy państwowej. Kadra kierownicza banku Standard Chartered pomogła w opracowaniu planu pomocy bankom w Wielkiej Brytanii. EKES wzywa Komisję do czuwania nad tym, by – przy uwzględnieniu zasad należytej staranności i odpowiednich mechanizmów kontroli ryzyka – proponowane wymogi kapitałowe były proporcjonalne do występującego ryzyka.

1.18   EKES uważa, że Komisja powinna przeprowadzić analizę wyjaśniającą wpływ rozważanego obecnie wniosku dotyczącego dyrektywy nie tylko na zasoby kapitałowe banków, ale także na wzrost gospodarczy, tworzenie miejsc pracy i naprawę gospodarczą ogółem.

2.   Wprowadzenie

2.1   Krótkie wyjaśnienie charakteru kryzysu systemu bankowego pozwoli umiejscowić dyrektywę w odpowiednim kontekście. Dalsze aspekty kryzysu można poznać, czytając sprawozdanie Lorda Turnera, przewodniczącego brytyjskiego urzędu nadzoru finansowego (4).

2.2   Działalność banków detalicznych polega na udzielaniu długoterminowych kredytów na podstawie krótkoterminowych depozytów. Jest to określane mianem zmiany terminu zapadalności i wiąże się z zagrożeniami. Jeśli wszyscy deponenci zdecydują się na wycofanie swoich wkładów, aktywa płynne banku stałyby się niewystarczające. Tak samo gdyby kredytobiorcy nie byli w stanie wywiązywać się ze spłaty swojego zadłużenia, kapitał banku uległby ograniczeniu, co groziłoby niewypłacalnością. Aby temu zapobiec, banki detaliczne utrzymują w swoim bilansie rezerwę płynnych aktywów oraz zawierają umowy zabezpieczające z innymi bankami, zaś bank centralny pozostaje kredytodawcą ostatniej instancji. Przepisy dotyczące sektora bankowego przewidują wielkość kapitału, jaką należy utrzymywać w celu zabezpieczenia zobowiązań banku na wypadek sytuacji, gdy kredytobiorcy nie są w stanie wywiązać się ze spłaty zadłużenia.

2.3   Banki prowadzą także operacje finansowe na własny rachunek. W tym celu utrzymują one również rezerwy kapitałowe. Rezerwy te były tradycyjnie niewielkie, ponieważ oczekiwano, że ewentualne straty z tytułu portfela handlowego będą niskie, gdyż aktywa będące przedmiotem tych transakcji uważano za łatwo zbywalne. Kapitał zabezpieczający portfel handlowy obliczano na podstawie metodologii wartości zagrożonej (VAR). Banki tworzyły także pozabilansowe spółki specjalnego przeznaczenia (SPV). Były to wysoko lewarowane i potencjalnie ryzykowne inwestycje, ale ponieważ spółki te oficjalnie pozostawały poza bilansem banków organy regulacyjne uważały je za niezależne podmioty. Jednak po wybuchu kryzysu wiele spośród tych spółek zaczęto ponownie wykazywać w bilansach banków ze względów prestiżowych, mimo że nie zgromadzono wcześniej rezerw kapitałowych na taką ewentualność.

2.4   Władze także miały swój udział w rozwoju kryzysu systemu bankowego. Organy regulacyjne akceptowały poziom rezerw kapitałowych banków. Władze monetarne, z wyjątkiem EBC, utrzymywały stopy procentowe na zbyt niskim poziomie przez zbyt długi okres czasu. Nawet w strefie euro stopy procentowe były o wiele za niskie w przypadku niektórych gospodarek. Rząd USA wywierał naciski polityczne, zmuszając banki do nierozważnego udzielania kredytów hipotecznych niewiarygodnym klientom. Stopy oszczędności w krajach zachodnich spadły, przez co finansowanie rosnącej liczby udzielanych kredytów przejęły państwa azjatyckie. Czynniki te zachęcały banki do ryzykownych zachowań.

2.5   Banki przyznały kredyty hipoteczne o podwyższonym ryzyku, następnie powiązały je w pakiety i odsprzedały. Te działania rozszerzyły się poza USA. Z pomocą agencji ratingowych pakiety te zostały podzielone na transze o różnym ratingu kredytowym, a wiele z nich oferowało znacznie wyższe odsetki niż stopa wolna od ryzyka. W wyniku resekurytyzacji przekształcono istniejące transze dłużne, tak że bazowe papiery wartościowe stały się niemożliwe do zidentyfikowania. Szeroki wachlarz zabezpieczeń kredytów (credit securities) stał się głównym składnikiem własnego portfela handlowego i sprzedaży spółek specjalnego przeznaczenia (SPV). Nie zdawano sobie sprawy, jak wielkie ryzyko stanowiła ta koncentracja.

2.6   Tworzenie i rozpowszechnienie zabezpieczeń kredytów wywołały finansowe tsunami. Jak wskazał Lord Turner, zakres i skala transakcji w gospodarce typu „loteryjnego” przyćmiła skalę działalności gospodarczej w gospodarce realnej. Co więcej, banki przestały polegać na depozytach i finansowały swoje kredyty poprzez pożyczki krótkoterminowe na rynkach międzybankowych. Zmiany terminu zapadalności wymknęły się spod kontroli. Następnie Bank Rezerwy Federalnej zaczął podnosić stopy procentowe i skończyła się „gospodarka loteryjna”.

2.7   Posiadacze kredytów hipotecznych o podwyższonym ryzyku zaczęli mieć problemy z wywiązaniem się z płatności. Agencje ratingowe masowo obniżały rating zabezpieczeń kredytów. Banki wszędzie usiłowały sprzedać te aktywa, co doprowadziło do załamania systemu. Ceny gwałtownie spadły. Skończyła się płynność wynikająca ze zbywalności. Banki nie znały sytuacji innych banków, więc nastąpiła utrata zaufania, zaś handel na rynkach międzybankowych ustał. W związku z brakiem płynności wszystkie rodzaje banków znalazły się w opałach. Bankowi Lehman pozwolono upaść, natomiast wiele innych banków w USA i w pozostałych państwach potrzebowało ogromnego wsparcia rządowego, aby przetrwać.

2.8   Systemy wynagrodzeń na ogół wzmacniały tendencję do podejmowania ryzyka przez instytucje kredytowe. Na wszystkich poziomach bodźce zachęcały do koncentracji na zyskach krótkoterminowych, niezależnie od ryzyka długookresowego. Spirala handlu międzybankowego doprowadziła do powstania sztucznej gospodarki oderwanej od gospodarki realnej i w której gratyfikacje nie odpowiadały normom świata rzeczywistego. Jakość portfeli kredytowych drastycznie się pogorszyła. Maklerzy i inne podmioty byli poddawani podobnym naciskom krótkookresowym. W niektórych przypadkach nawet pracownicy obsługujący klientów detalicznych byli mocno zachęcani do oferowania kart kredytowych i hipotek klientom o wątpliwej wiarygodności kredytowej.

2.9   Reformy regulacji prawnych muszą opierać się na wyciągniętych wnioskach. Ilość i jakość kapitału banków wymaga radykalnej poprawy. Kapitał zabezpieczający portfel handlowy powinien zostać znacznie podwyższony, należy także dokonać przeglądu formuły wartości zagrożonej (VAR). Obliczanie kapitału musi stać się antycykliczne. Ocena ryzyka musi stać się bardziej ostrożna. Należy ponownie rozważyć ryzyko płynności związane ze zmianą terminu zapadalności, gdyż w czasach kryzysu płynność wynikająca ze zbywalności i rynki hurtowe zawiodły.

2.10   Reformy regulacji prawnych nie wystarczą. Konieczne są mechanizmy rynkowe i większe zaangażowanie akcjonariuszy. Głównym problemem jest brak przejrzystości. Prawdziwy charakter kredytów bankowych, aktywów, rezerw i profili ryzyka bankowego musi być podawany do wiadomości publicznej. Taka przejrzystość umożliwi pożyczkodawcom, pożyczkobiorcom, akcjonariuszom, dyrektorom i analitykom odpowiednie postępowanie na rynku.

2.11   Niepowodzenia rządów – pod względem politycznym, pieniężnym i regulacyjnym – powinny zostać naprawione tak, aby bankowcy musieli powrócić do prowadzenia swojej działalności w sposób rozważny i wymagali rozwagi od swoich klientów. W niektórych państwach członkowskich klienci indywidualni powinni być chronieni przed zbyt nonszalanckim przyznawaniem kredytów przez instytucje kredytowe.

2.12   Ład korporacyjny musi się poprawić. Zarządzanie ryzykiem i szeroki nadzór wymagają całkiem nowego spojrzenia. Wynagrodzenia muszą mieć dłuższy horyzont czasowy. Powinny raczej wspierać zamiast podważać zarządzanie ryzykiem i powinny być zgodne z długoterminowymi interesami posiadaczy akcji i udziałów. Wynagrodzenie wszystkich osób, których działalność zawodowa może mieć istotny wpływ na profil ryzyka banku powinna być określana w kontekście tego profilu.

2.13   Kryzys systemu bankowego ponownie rzucił światło na problem łączenia banków detalicznych i banków inwestycyjnych w jednolite instytucje, które mogą zostać uznane za zbyt duże, by upaść. Pod wieloma względami to łączenie ma sens, ponieważ wiele rodzajów bankowej działalności inwestycyjnej dostarcza niezbędnych instrumentów klientom detalicznym i korporacyjnym. Głównym problemem jest domniemana, a często jawna niezbędna gwarancja, że państwo dba o klientów detalicznych deponujących wkłady. Wprowadza to pokusę nadużycia do bankowości inwestycyjnej i może zachęcać do podejmowania nadmiernego ryzyka. Po kryzysie z 1929 r. amerykańska ustawa Glass-Steagall narzuciła instytucjonalne rozdzielenie bankowości detalicznej i inwestycyjnej. Została ona uchylona w 1999 r. ze względu na stopień zachodzenia na siebie obu tych obszarów działalności. Jeżeli te dwa rodzaje działalności nie zostaną rozdzielone przez np. nową ustawę Glass-Steagall, to konieczne jest, by system wymogów kapitałowych był wystarczająco restrykcyjny, tak aby zapobiec sytuacji, w której bank inwestycyjny spowoduje upadłość banku detalicznego.

3.   Streszczenie dyrektywy Komisji

Zmiany w tekście dyrektywy dodane po posiedzeniu w Pittsburghu i istotne dla punktu widzenia EKES-u zostały dodane kursywą.

3.1   Nadmierne i nierozważne podejmowanie ryzyka w sektorze bankowym doprowadziło do bankructwa poszczególnych instytucji finansowych oraz problemów systemowych w państwach członkowskich i na całym świecie. Organy nadzorczo-regulacyjne, w tym Grupa G-20 i Komitet Europejskich Organów Nadzoru Bankowego, są zgodne, że jednym z czynników, które się do tego przyczyniły, była nieodpowiednia struktura wynagrodzeń. W tym kontekście szczególnie ważne są zasady i standardy ustanowione przez Radę Stabilności Finansowej, uzgodnione i przyjęte na szczeblu międzynarodowym.

3.2   W celu zapobieżenia ewentualnemu niekorzystnemu wpływowi źle zaprojektowanych struktur wynagrodzeń, należy zobowiązać wyraźnie instytucje kredytowe i przedsiębiorstwa inwestycyjne, aby ustanowiły i stosowały politykę i praktyki w zakresie wynagrodzeń, które są zgodne ze skutecznym zarządzaniem ryzykiem.

3.3   Ważne jest, aby nowe wymogi dotyczące polityki i praktyk w zakresie wynagrodzeń były wdrażane w jednolity sposób. Należy zatem wskazać najważniejsze zasady mające zagwarantować, że struktura wynagrodzeń nie zachęca do podejmowania nadmiernego ryzyka i jest dostosowana do gotowości instytucji do podejmowania ryzyka, reprezentowanych przez nią wartości oraz jej długoterminowych interesów.

3.4   Oto niektóre z najważniejszych zasad:

| — | Polityka wynagrodzeń jest zgodna z prawidłowym i skutecznym zarządzaniem ryzykiem, sprzyja takiemu zarządzaniu ryzykiem i nie zachęca do podejmowania ryzyka wykraczającego poza poziom ryzyka tolerowany przez daną instytucję kredytową. |
| --- | --- |

—

Polityka wynagrodzeń jest zgodna z prawidłowym i skutecznym zarządzaniem ryzykiem, sprzyja takiemu zarządzaniu ryzykiem i nie zachęca do podejmowania ryzyka wykraczającego poza poziom ryzyka tolerowany przez daną instytucję kredytową.

| — | Polityka wynagrodzeń jest zgodna ze strategią działalności, celami, wartościami i długoterminowymi interesami instytucji kredytowej. |
| --- | --- |

—

Polityka wynagrodzeń jest zgodna ze strategią działalności, celami, wartościami i długoterminowymi interesami instytucji kredytowej.

| — | Ocena wyników powinna odbywać się w ramach wieloletnich, tak aby opierała się na wynikach z dłuższego okresu i aby faktyczna wypłata składników wynagrodzenia zależnych od wyników była rozłożona w okresie uwzględniającym cykl działalności gospodarczej przedsiębiorstwa i jego ryzyko biznesowe. |
| --- | --- |

—

Ocena wyników powinna odbywać się w ramach wieloletnich, tak aby opierała się na wynikach z dłuższego okresu i aby faktyczna wypłata składników wynagrodzenia zależnych od wyników była rozłożona w okresie uwzględniającym cykl działalności gospodarczej przedsiębiorstwa i jego ryzyko biznesowe.

| — | Płatności z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy odzwierciedlają wyniki osiągnięte w dłuższym okresie, a zasady dotyczące tych płatności są określane w taki sposób, aby zapobiegać wynagradzaniu złych wyników. |
| --- | --- |

—

Płatności z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy odzwierciedlają wyniki osiągnięte w dłuższym okresie, a zasady dotyczące tych płatności są określane w taki sposób, aby zapobiegać wynagradzaniu złych wyników.

| — | Gwarantowane zmienne wynagrodzenie jest wyjątkiem i ma miejsce wyłącznie w przypadku zatrudnienia nowego personelu, a także ogranicza się do pierwszego roku pracy. |
| --- | --- |

—

Gwarantowane zmienne wynagrodzenie jest wyjątkiem i ma miejsce wyłącznie w przypadku zatrudnienia nowego personelu, a także ogranicza się do pierwszego roku pracy.

| — | Co najmniej 50 % zmiennego wynagrodzenia powinno zostać wypłacone w akcjach lub odpowiednich instrumentach bezgotówkowych, które powinny podlegać odpowiednim zasadom wstrzymywania wypłaty. |
| --- | --- |

—

Co najmniej 50 % zmiennego wynagrodzenia powinno zostać wypłacone w akcjach lub odpowiednich instrumentach bezgotówkowych, które powinny podlegać odpowiednim zasadom wstrzymywania wypłaty.

| — | W przypadku wysokich premii wypłata znacznej części premii jest odraczana na odpowiedni okres i jest uzależniana od przyszłych wyników przedsiębiorstwa. Wypłatę co najmniej 40 %, a co najmniej 60 % w przypadku kierownictwa wyższego szczebla, należy odroczyć na okres nie mniej niż 3 lat i przyznawać w sposób proporcjonalny. |
| --- | --- |

—

W przypadku wysokich premii wypłata znacznej części premii jest odraczana na odpowiedni okres i jest uzależniana od przyszłych wyników przedsiębiorstwa. Wypłatę co najmniej 40 %, a co najmniej 60 % w przypadku kierownictwa wyższego szczebla, należy odroczyć na okres nie mniej niż 3 lat i przyznawać w sposób proporcjonalny.

| — | Zmienne wynagrodzenie, w tym część odroczona, jest wypłacane lub przyznawane tylko wtedy, gdy jest nie narusza to równowagi związanej z sytuacją finansową instytucji. |
| --- | --- |

—

Zmienne wynagrodzenie, w tym część odroczona, jest wypłacane lub przyznawane tylko wtedy, gdy jest nie narusza to równowagi związanej z sytuacją finansową instytucji.

3.5   „Ważne” instytucje kredytowe i przedsiębiorstwa inwestycyjne są zobowiązane do utworzenia komisji ds. wynagrodzeń. „Ważne” instytucje kredytowe i przedsiębiorstwa inwestycyjne określa się na podstawie ich wielkości, organizacji wewnętrznej oraz charakteru, zakresu i złożoności ich działalności.

3.6   Właściwe organy powinny mieć ponadto prawo do nakładania finansowych lub niefinansowych środków i kar w przypadku naruszenia wymogu dotyczącego prowadzenia polityki wynagrodzeń, która jest zgodna z prawidłowym i skutecznym zarządzaniem ryzykiem. Sankcje takie powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.

3.7   W celu wspierania konwergencji nadzoru w odniesieniu do oceny polityki i praktyk w zakresie wynagrodzeń, Komitet Europejskich Organów Nadzoru Bankowego powinien dopilnować, aby istniały wytyczne dotyczące prawidłowej polityki wynagrodzeń w sektorze bankowym.

3.8   Ponieważ źle zaprojektowane polityki wynagrodzeń i systemy motywacyjne mogą zwiększyć do niedopuszczalnego poziomu ryzyka, na jakie są narażone instytucje kredytowe i przedsiębiorstwa inwestycyjne, jest stosowne, aby właściwe organy nakładały na odpowiednie podmioty środki o charakterze jakościowym lub ilościowym. Jednym ze środków jakościowych jest zobowiązanie instytucji kredytowych lub przedsiębiorstw inwestycyjnych do ograniczenia ryzyka nieodłącznie związanego z ich działalnością, w tym ze strukturami wynagrodzeń. Środki ilościowe obejmują wymóg utrzymywania dodatkowych funduszy własnych.

3.9   Aby struktury wynagrodzeń i związane z nimi ryzyko były dostatecznie przejrzyste dla rynku, instytucje kredytowe i przedsiębiorstwa inwestycyjne powinny ujawniać do publicznej wiadomości informacje na temat ich polityk i praktyk w zakresie wynagrodzeń tych pracowników, których działalność zawodowa ma istotny wpływ na profil ryzyka danej instytucji lub przedsiębiorstwa.

3.10   Sekurytyzacje przetwarzające inne sekurytyzacje i związane z wyższym ryzykiem kredytowym niż zwykła sekurytyzacja powinny podlegać innym wymogom kapitałowym, aby wyraźnie zniechęcić instytucje kredytowe i przedsiębiorstwa inwestycyjne do inwestowania w sekurytyzacje o szczególnie wysokim stopniu złożoności i ryzyka.

3.11   Resekurytyzacje przetwarzają ekspozycje sekurytyzacyjne średniego ryzyka w nowe papiery wartościowe. Agencje ratingowe i uczestnicy rynku oceniają zwykle ryzyko kredytowe takich resekurytyzacji jako niskie. Ze względu jednak na złożoność takich resekurytyzacji i ich wrażliwość na skorelowane straty, wiążą się one z wyższym ryzykiem niż tradycyjne sekurytyzacje. Wniosek obejmuje zatem szereg wymogów kapitałowych, które są wyższe niż w przypadku zwykłych pozycji sekurytyzacyjnych o takim samym ratingu.

3.12   Ze względu na ich słabą skuteczność w ostatnim okresie należy zaostrzyć standardy dotyczące wewnętrznych modeli służących do obliczania wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka rynkowego. Należy w szczególności uzupełnić braki w zakresie uwzględniania ryzyka w przypadku ryzyka kredytowego w portfelu handlowym. Narzuty kapitałowe powinny ponadto uwzględniać składnik odpowiadający warunkom skrajnym, co pozwoliłoby zaostrzać wymogi kapitałowe w sytuacji pogarszających się warunków rynkowych oraz w celu ograniczenia procykliczności.

3.13   Bez uszczerbku dla ujawnień, które są wyraźnie wymagane na mocy dyrektywy, celem obowiązku ujawniania informacji powinno być udostępnianie uczestnikom rynku rzetelnych i wyczerpujących informacji na temat profilu ryzyka poszczególnych instytucji. Instytucje te powinny mieć zatem obowiązek ujawniania dodatkowych informacji, które nie są wyraźnie wymienione w dyrektywie, o ile jest to konieczne do osiągnięcia tego celu.

3.14   Należy znacznie zwiększyć wymogi dotyczące ujawnień obowiązujących instytucje w przypadku sekurytyzacji. W szczególności wymogi te powinny obejmować także ryzyka związane z pozycjami sekurytyzacyjnymi w portfelu handlowym.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 57.

1

(2)  Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 117.

2

(3)  COM (2009) 204 wersja ostateczna.

3

(4)  The Turner Review, UK Financial Services Authority, marzec 2009 r.

4

The Turner Review

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/29 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/29

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczącego strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego

COM(2009) 248 wersja ostateczna

(2010/C 339/07)

Sprawozdawca: Michael SMYTH

Dnia 10 czerwca 2009 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczącego strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego

COM(2009) 248 wersja ostateczna.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 8 stycznia 2010 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20-21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 198 do 1 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1   Komitet popiera cele zawarte w czterech przesłankach (filarach) strategii dla regionu Morza Bałtyckiego, odzwierciedlających dążenie do tego, by region ten stał się obszarem dobrobytu, obszarem zrównoważonym ekologicznie, obszarem bezpieczeństwa oraz obszarem łatwo dostępnym i atrakcyjnym.

1.2   Komitet dostrzega fakt, że przed ostatecznym sformułowaniem strategii przeprowadzono kompleksowe konsultacje, a także rolę, jaką odegrali w nich partnerzy społeczni i zainteresowane strony. EKES ponownie wzywa do utworzenia forum społeczeństwa obywatelskiego regionu Morza Bałtyckiego, które pomogłoby włączyć społeczeństwo obywatelskie w kształtowanie strategii.

1.3   W ramach strategii wyznaczono szczytne cele, których realizacja pozwoli rozwiązać wiele skomplikowanych problemów strukturalnych regionu bałtyckiego. Niemniej jednak wiąże się ona również z wieloma wyzwaniami, którym trzeba będzie stawić czoła, jeżeli strategia ma się okazać skuteczna. Wyzwania te związane są z potencjalną wartością dodaną, ustaleniami dotyczącymi zarządzania, spójnością UE oraz z zewnętrzną skutecznością strategii.

1.4   Ustalenia dotyczące zarządzania w ramach strategii dla regionu Morza Bałtyckiego stanowią również przedmiot krytyki. Strategia obejmuje obszar działania 21 dyrekcji generalnych KE oraz 8 państw członkowskich i Rosji. W zestawieniu z 4 filarami, 15 działaniami priorytetowymi oraz licznymi działaniami horyzontalnymi, strategia przewiduje złożony charakter systemów zarządzania, co może w praktyce uniemożliwić jej realizację. Zdaniem EKES-u należy dołożyć większych starań do uproszczenia ustaleń dotyczących zarządzania i administracji w ramach strategii.

1.5   W opinii ponownie zgłasza się wniosek o utworzenie w EKES-ie centrum ad hoc monitorowania regionu Morza Bałtyckiego lub grupy analitycznej, aby cały Komitet mógł skutecznie śledzić nieuniknione zmiany i postępy w rozwoju strategii.

1.6   Jednym z głównych wyzwań związanych ze strategią jest jej wymiar zewnętrzny, zwłaszcza ze względu na kluczową rolę Rosji w regionie Morza Bałtyckiego. Rolę Rosji we wdrażaniu strategii należy określić na mocy ustaleń w ramach wymiaru północnego. Brak jest pewności, czy te ustalenia wystarczą do zapewnienia aktywnego udziału Rosji w działaniach strategicznych.

1.7   Komitet popiera pogląd, że strategia nie jest wyłącznie dokumentem, ale przede wszystkim procesem. Oznacza to, że jest ona wdrażana w miarę upływu czasu. Udało się już dzięki niej doprowadzić do tego, by wszystkie państwa członkowskie i podmioty zainteresowane, wraz z instytucjami UE uzgodniły ograniczoną liczbę kluczowych działań i projektów oraz zgodziły się co do potrzeby ich wdrożenia. Komitet wyraża nadzieję, że uda się podtrzymać entuzjazm towarzyszący przygotowaniu strategii i że przyczyni się on do skutecznego i terminowego wdrożenia, co będzie można sprawdzić podczas realizacji.

2.   Kontekst
  strategii

2.1   Strategia dla regionu Morza Bałtyckiego ma solidne podstawy. Od dawna uważa się, że region Morza Bałtyckiego cierpi z powodu szeregu problemów związanych z ochroną środowiska naturalnego, rozwojem gospodarczym i infrastrukturą, które są wzajemnie powiązane i zależne od siebie. W listopadzie 2006 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie opracowania strategii dla regionu Morza Bałtyckiego. Ta strategia dotycząca wyznaczonego makroregionu Morza Bałtyckiego została przyjęta przez Komisję w dniu 10 czerwca 2009 r. i przedłożona Radzie Europejskiej w dniu 19 czerwca 2009 r. Realizacja strategii była jednym z priorytetów prezydencji szwedzkiej i została przyjęta przez Radę ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych 26 października 2009 r. w Luksemburgu.

2.2   Całościowa strategia oznacza nowy początek dla polityki współpracy terytorialnej Unii Europejskiej. Zdaniem Komisji jest to pierwsze w pełni zintegrowane podejście, które ma zostać przyjęte z myślą o państwach członkowskich stojących przed takimi samymi wyzwaniami. Obecnie współpraca transnarodowa obejmuje trzynaście dziedzin, które wspólnie pokrywają wszystkie dziedziny działalności UE (oprócz tego prowadzone jest niemal pięćdziesiąt programów współpracy transgranicznej). Strategia na rzecz regionu Morza Bałtyckiego polega na stosunkowo nowej koncepcji współpracy makroregionalnej, to jest na skuteczniejszej koordynacji i wykorzystaniu zasobów finansowych oraz aktualnie realizowanych inicjatyw współpracy między państwami regionu bałtyckiego. Jeżeli chodzi o zakres geograficzny strategii, obejmuje ona przede wszystkim państwa członkowskie UE – Szwecję, Danię, Niemcy, Finlandię, Polskę, Estonię, Łotwę i Litwę – oraz Norwegię i Rosję.

2.3   Niniejsza opinia zawiera ocenę zaproponowanej strategii dla regionu Morza Bałtyckiego oraz związany z nią plan działania z perspektywy zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Niniejsza opinia powstała w oparciu o analizę przeprowadzoną w niedawno przyjętych opiniach EKES-u: „Region Morza Bałtyckiego – wkład zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w poprawę współpracy regionalnej i określenie strategii regionalnej” (1) i „Rozszerzanie strategii na rzecz Morza Bałtyckiego na inne makroregiony w Europie” (2). Proces, który doprowadził do stworzenia tej strategii można uznać za bezprecedensowy. Zdaniem Komisji, jeżeli strategia dla regionu Morza Bałtyckiego okaże się odpowiednia i wykonalna w tym regionie, podobne podejście można by przyjąć dla innych makroregionów, takich jak region Dunaju, Alp i Morza Śródziemnego.

3.   Zarys strategii

3.1   W 2008 r. Komisja przeprowadziła kompleksowe konsultacje. W ich ramach odbywały się konferencje organizowane w całym makroregionie, uwieńczone konferencją w Rostoku w lutym 2009 r. Koncentrowały się one na czterech filarach, na których opiera się strategia dla regionu Morza Bałtyckiego i których celem jest przekształcenie tego regionu w:

| — | obszar zrównoważony ekologicznie, |
| --- | --- |

—

obszar zrównoważony ekologicznie,

| — | obszar dobrobytu, |
| --- | --- |

—

obszar dobrobytu,

| — | obszar dostępny i atrakcyjny, |
| --- | --- |

—

obszar dostępny i atrakcyjny,

| — | obszar bezpieczny. |
| --- | --- |

—

obszar bezpieczny.

3.2   Strategii towarzyszy plan działania, który obejmuje 15 zagadnień priorytetowych zawartych w czterech filarach. Każde zagadnienie priorytetowe będzie koordynowane przez przynajmniej jedno z nadbałtyckich państw członkowskich. Mają one współpracować przy realizacji zagadnień ze wszystkimi zainteresowanymi stronami.

3.3   Strategia dla regionu Morza Bałtyckiego i proponowane w jej ramach działania mają być finansowane z dostępnych źródeł, przede wszystkim takich jak fundusze strukturalne (55 mld EUR w okresie 2007-2013), środki udostępnione przez każde z państw nadbałtyckich, przez instytucje finansowe, np. EBI, NBI (Nordycki Bank Inwestycyjny) i EBOR oraz finansowanie prywatne.

3.4   Między rezolucją Parlamentu Europejskiego a komunikatem Komisji istnieją pewne znaczne różnice (3)
   (4). W swoim dokumencie Komisja przyjmuje wewnętrzną perspektywę Rady UE, podczas gdy rezolucja Parlamentu odnosi się do „strategii dla regionu Morza Bałtyckiego w ramach wymiaru północnego”. W swojej rezolucji Parlament wzywa Komisję do przedstawienia wniosku w sprawie strategii „celem wzmocnienia wewnętrznego filaru wymiaru północnego” (5). Parlament w sposób oczywisty łączy strategię na rzecz regionu Morza Bałtyckiego z ramami wymiaru północnego, podczas gdy Rada i Komisja rozdzielają strategię od zewnętrznych aspektów współpracy.

3.5   Istnieją poważne różnice w postrzeganiu odpowiednich struktur zarządzania. Strategia Komisji skupia się na koordynacji już realizowanych inicjatyw, stałej ocenie postępu i zachowaniu dynamiki realizacji planu działania. Komisja pragnie w jak najwęższym zakresie wykorzystywać mechanizmy instytucjonalne, nie przeznaczając równocześnie żadnych dodatkowych funduszy na strategię dla regionu Morza Bałtyckiego. Parlament zaproponował zorganizowanie dorocznego szczytu Morza Bałtyckiego przed letnim szczytem Rady Europejskiej oraz poszerzenie regionalnych organów organizacyjnych w ramach systemu UE i poza nim, częściowo proponując własną linię budżetową przeznaczoną na realizację strategii. EKES wyraził już swe poparcie dla oddzielnego budżetu na tę strategię. Wydawałoby się, że Parlamentowi zależy na realizacji bardziej ambitnej polityki niż Komisji. Podkreślając niejako zmieniający się charakter strategii, 22 października 2009 r. Parlament przyjął poprawkę do budżetu na 2010 r. w wysokości 20 mln euro, które przeznaczone zostaną na koordynację i niektóre projekty pilotażowe realizowane w ramach strategii.

3.6   Pomijając powyżej opisane różnice w nastawieniu, sama strategia jest wynikiem przeprowadzenia wielu dogłębnych konsultacji z zainteresowanymi podmiotami makroregionu. Jej innowacyjność polega na tym, że będzie ona realizowana w oparciu o ponadnarodową strukturę zarządzania, a więc wykracza poza tradycyjne strategie w ramach polityki regionalnej UE. Ta nowa struktura zarządzania sytuuje się pomiędzy szczeblem krajowym a szczeblem społeczności międzynarodowej.

3.7   Komisja określa koncepcję strategii dla regionu Morza Bałtyckiego jako „pracę, która wciąż trwa”. Definicje poszczególnych aspektów regionu Morza Bałtyckiego z konieczności muszą być nieostre, ponieważ ich zakres geograficzny zmienia się w zależności od kwestii, o których mowa. Podejście przyjęte przy określaniu kształtu strategii na rzecz regionu Morza Bałtyckiego polega na tym, by najpierw określić problemy i kwestie, którymi ma ona się zajmować, i na ich podstawie określić zasięg geograficzny makroregionu. Z obiektywnego punktu widzenia cztery główne założenia strategii oraz oparty na nich plan działania są wyrazem poważnych starań zmierzających do stworzenia lepiej skoordynowanych ram dla rozwoju tak zróżnicowanego obszaru, jakim jest region Morza Bałtyckiego, co jednocześnie przyczyni się do popularyzowania spójności terytorialnej. W znajdującej się na końcu niniejszego dokumentu tabeli 1 wymieniono dziedziny priorytetowe planu działania w ramach wszystkich filarów strategii.

3.8   Sposób postrzegania Komisji zakłada, że niezbędne jest podejście zintegrowane celem zagwarantowania w regionie rozwoju zrównoważonego. Kwestie, których dotyczy strategia są bardzo złożone i wzajemnie ze sobą powiązane, natomiast istniejącym programom współpracy brakowało dotychczas skutecznej koordynacji.

4.   Wyzwania i najważniejsze
  pytania

4.1   Od skutecznej realizacji strategii dla regionu Morza Bałtyckiego zależy bardzo wiele. Komisja wiele razy podkreślała, że ta strategia mogłaby się stać przykładowym modelem działania dla pozostałych makroregionów UE. W jej ramach wyznaczono szczytne cele, których realizacja pozwoli rozwiązać wiele tak bardzo skomplikowanych problemów strukturalnych regionu bałtyckiego, przy czym wiąże się ona również z wieloma wyzwaniami, którym trzeba będzie stawić czoła, jeżeli strategia ma się okazać skuteczna. Wyzwania te związane są z potencjalną wartością dodaną, ustaleniami dotyczącymi sprawowania rządów, spójnością UE oraz z zewnętrzną skutecznością strategii.

4.2   Jeżeli chodzi o wartość dodaną, istnieje ryzyko związane z tym, że strategia obejmuje bardzo ambitny zestaw działań mających zaspokoić potrzeby większości zainteresowanych stron w regionie i dlatego też może okazać się niewykonalna. Istnieje argument za podjęciem próby uproszczenia strategii oraz skoncentrowania wysiłków na mniejszych, lecz strategicznie ważnych zbiorach celów. Komisja Ochrony Środowiska Morskiego Bałtyku (HELCOM) odnotowała postęp w realizacji planu działania dotyczącego Morza Bałtyckiego w zakresie zasobów rybnych i ogólnie środowiska. Pomimo tego strategia dla regionu Morza Bałtyckiego powinna nadal przyczyniać się do poprawy rybołówstwa i szerzej środowiska.

4.3   Słowa krytyki dotyczą również ustaleń związanych z zarządzaniem w ramach strategii na rzecz Morza Bałtyckiego. Tabela 1 ilustruje pewnego rodzaju paradoks: państwa członkowskie, które najbardziej potrzebują strategii, są najmniej zaangażowane w jej realizację. Ponadto Komisja boryka się z osiągnięciem równowagi między złożonością działań, różnorodnością dyrekcji generalnych oraz liczbą zaangażowanych w strategię państw członkowskich. Dotychczasowe doświadczenia związane z wdrażaniem karty lipskiej na rzecz zrównoważonego rozwoju miast europejskich pokazują, że jej realizacja postępuje wolno, natomiast strategia na rzecz Morza Bałtyckiego jest z pewnością o wiele bardziej złożona (6).

4.4   Powodzenie wszelkich strategii UE takich jak strategia na rzecz regionu Morza Bałtyckiego będzie oceniane w kontekście praktycznych korzyści, które muszą być zauważalne i odczuwalne przez obywateli. Strategia kwestionuje również samo pojęcie spójności wspólnotowej. Zgodnie z wcześniejszym twierdzeniem, Komisja „podniosła stawkę” w kontekście współpracy makroregionalnej. Mimo że waga wyzwań ekologicznych, infrastrukturalnych i innych wyzwań stojących przed strategią na rzecz Morza Bałtyckiego jest aż nadto dobrze znana obywatelom bałtyckich państw członkowskich, najpoważniejszym wyzwaniem jest wytłumaczenie powagi sytuacji Morza Bałtyckiego pozostałym mieszkańcom Unii. W tym aspekcie pomoc zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego jest nieodzowna. Komitet wystąpił już z propozycją utworzenia Bałtyckiego Forum Społeczeństwa Obywatelskiego oraz wyraził gotowość przystąpienia do prac przygotowawczych dotyczących jego powołania. Ponadto Komitet zaproponował stworzenie, w ramach EKES-u, centrum monitorowania lub grupy studyjnej ad hoc na rzecz Morza Bałtyckiego, tak aby cały Komitet mógł skutecznie uczestniczyć w rozwoju strategii.

4.5   Jednym z głównych wyzwań związanych ze strategią jest jej wymiar zewnętrzny, zwłaszcza ze względu na kluczową rolę Rosji jako głównego podmiotu w regionie Morza Bałtyckiego. Do tej pory kraj ten wyrażał swoje zainteresowanie strategią, jako że skorzystałby on z jej wdrożenia. Obecnie rolę Rosji we wdrażaniu strategii należy określić na mocy ustaleń w ramach wymiaru północnego, prawdopodobnie będą one musiały zostać dostosowane do strategii. Warto odnotować, że trzy z czterech filarów strategii – ochrona środowiska naturalnego, atrakcyjność i dostępność oraz bezpieczeństwo, mają zasadniczo charakter międzynarodowy, dlatego też należy wykorzystać w nich niektóre mechanizmy strategii łączące działania wewnętrzne z zewnętrznymi, szczególnie na poziomie operacyjnym. Ponadto wymiar zewnętrzny strategii mógłby być jeszcze szerszy i obejmować na przykład Białoruś, która ma wpływ na ochronę środowiska, atrakcyjność i dostępność regionu Morza Bałtyckiego.

4.6   Istnieje pogląd, że prostsze będzie zapewnienie udziału Rosji w realizacji strategii poprzez bezpośrednią współpracę dwustronną z UE na zasadzie „partnerstwa równych” z UE (7). Jeżeli pogląd ten jest słuszny, to powstaje pytanie, czy wymiar północny jest odpowiednim mechanizmem zapewnienia zaangażowania Rosji we wdrażanie strategii, jak się obecnie sugeruje.

5.   Analiza strategii

5.1   Istnieje szereg punktów spornych w strategii, które wymagają bliskiej obserwacji. Po pierwsze: Plan działania zawiera konkretne propozycje w sprawie skorygowania niedociągnięć sieci energetycznych i połączeń międzysystemowych w regionie Morza Bałtyckiego. Istnieją pewne obawy, że może to nie wystarczyć, zważywszy na pilną potrzebę osiągnięcia większej integracji sieci. Celem strategii nie powinno być wyłącznie zintegrowanie i połączenie oddzielnych obecnie krajowych rynków energetycznych w regionie Morza Bałtyckiego, lecz praca na rzecz solidarności energetycznej na obszarze całej UE. UE potrzebuje energii z Rosji i dlatego też musi zbudować infrastrukturę po to, aby sprowadzać gaz, ropę i energię elektryczną do Europy. Jest to konieczne po to, aby zagwarantować stabilność dostaw energii do Europy. Potrzebna jest również większa współpraca energetyczna z krajami nie będącymi państwami członkowskimi. Strategia nie zajmuje się projektem Nordstream. Mimo iż jest to wyraźne uchybienie, Komisja wskazuje na to, że projekt Nordstream budzi duże kontrowersje, a do przyjęcia strategii na rzecz regionu Morza Bałtyckiego konieczna była jednomyślność.

5.2   Plan działania przedstawia propozycje ulepszenia wewnętrznych i zewnętrznych połączeń w zakresie transportu morskiego, drogowego i kolejowego. Dużą uwagę należy zwrócić na infrastrukturę drogową, jako że jest ona bardzo niewydolna lub kompletnie jej brak. Dawne obszary peryferyjne Związku Radzieckiego mogłyby wówczas stać się bardziej zintegrowaną częścią centrum Europy. Region Morza Bałtyckiego potrzebuje pilnie odpowiedniej kompleksowej sieci połączeń drogowych. Należy dokonać przeglądu obecnych korytarzy TEN i dostosować je do nowych realiów bardziej spójnej Unii; chodzi np. o korytarze kolejowe i drogowe z Helsinek do Wiednia i na Słowenię.

5.3   Nie wspomina się o strategicznym znaczeniu dużych rzek w makroregionie bałtyckim; należy zająć się tym niedopatrzeniem. W tym kontekście warto odnotować, że przygotowuje się właśnie strategię na rzecz regionu Dunaju. W sprawie strategii na rzecz regionu Morza Bałtyckiego prowadzono szerokie i rozległe konsultacje, ale organizowano je raczej w zależności od potrzeb. W strategię na rzecz regionu Dunaju EKES postara się zaangażować w sposób bardziej uporządkowany. Komisja wskazała, że istnieje możliwość takiego zaangażowania w okresie od lutego do lata 2010 r. EKES proponował już w opiniach REX/262 i ECO/251 utworzenie forum społeczeństwa obywatelskiego regionu Morza Bałtyckiego, co należałoby teraz przekształcić w rzeczywisty wniosek. Wniosek ten uzyskał poparcie wielu posłów do Parlamentu Europejskiego, który przygotowuje obecnie opinię w sprawie strategii na rzecz regionu Morza Bałtyckiego.

5.4   Uznano już złożoność wyzwań związanych ze strategią na rzecz regionu Morza Bałtyckiego. Rozumie się, że w nadchodzącym czasie działowi Komisji odpowiedzialnemu za wdrażanie i monitorowanie strategii może zabraknąć środków. Zarówno EKES jak i Parlament popierają wzmocnienie tego działu. Istnieje niebezpieczeństwo, że dział ten pogrąży się w obowiązkach administracyjnych związanych z wydatkowaniem 20 mln EUR, przeznaczonych zgodnie z głosowaniem w Parlamencie na partnerów spoza UE (linia budżetowa 4). EKES podkreśla, że zarówno Komisja Europejska jak i państwa członkowskie odpowiedzialne za konkretne działania zawarte w planie muszą dysponować odpowiednim potencjałem administracyjnym, aby wypełnić swoje zobowiązania.

5.5   Wyrażono troskę w związku ze stosunkowo mniejszą wagą kwestii rybactwa i rybołówstwa. Przyznano, że podejmuje się dużo działań, zwłaszcza w ramach HELCOM-u i że początkowe wyniki są zachęcające. Utrzymanie postępów ma zasadnicze znaczenie, a szczególne starania należy podjąć na rzecz stymulowania odpowiedzialnej konsumpcji.

5.6   Wyrażono zaniepokojenie z powodu tego, z jaką uwagą potraktowano kwestie nauki, technologii, badań naukowych i innowacji. EKES nie jest w pełni przekonany, czy idealnym rozwiązaniem jest rozdzielenie tzw. trójkąta wiedzy (kształcenie, badania i innowacje) pomiędzy dwa różne filary strategii i trzy państwa członkowskie odpowiedzialne za koordynowanie działań w tej dziedzinie. EKES podkreśla, że strategia powinna wzmacniać interakcje i powiązania między różnymi częściami trójkąta wiedzy.

5.7   Jeśli chodzi o szóste działanie priorytetowe, czyli usunięcie barier dla rynku wewnętrznego w regionie Morza Bałtyckiego, EKES w pełni popiera tę część strategii. Należy zwrócić szczególną uwagę na MŚP, które dominują w gospodarkach regionu Morza Bałtyckiego. EKES popiera również postępy programu na rzecz godnej pracy. Należy zachęcać do szerszego dialogu społecznego w regonie Morza Bałtyckiego, aby zdyskontować pozytywne skutki poboczne płynące ze współpracy w ramach strategii, szczególnie w zakresie lepszej współpracy energetycznej i integracji.

5.8   Szczególną troskę budzi postępujący upadek przemysłu stoczniowego i powiązanych z nim sektorów w regionie, który to upadek ma charakter strukturalny i wpływa negatywnie na spójność gospodarczą i społeczną. Komitet jest przekonany, że należy rozszerzyć zakres strategii dla regionu Morza Bałtyckiego, by zająć się tą konkretną kwestią.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 42.

1

(2)  Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 6.

2

(3)  Parlament Europejski (2006) „Rezolucja w sprawie strategii dla regionu Morza Bałtyckiego w ramach wymiaru północnego”, Strasburg, 16 listopada 2006 r., A6-0367/2006.

3

(4)  Strategię dla regionu Morza Bałtyckiego i plan działania można znaleźć na stronie:

4

http://ec.europa.eu/regional_policy/cooperation/baltic/documents_en.htm.

(5)  Wymiar północny to porozumienie, które umożliwia UE, Rosji, Norwegii i Islandii wdrażanie strategii w uzgodnionych dziedzinach współpracy.

5

(6)  Kartę podpisano 24 maja 2007 r. podczas niemieckiej prezydencji w Radzie, na nieformalnym posiedzeniu ministrów państw członkowskich UE odpowiedzialnych za rozwój miast i spójność terytorialną. To międzyrządowe porozumienie zawiera dwa główne zalecenia: wzmocnienie podejścia opierającego się na zintegrowanej polityce rozwoju miast oraz zwrócenie szczególnej uwagi na zaniedbane dzielnice miast.

6

(7)  Zob. na przykład „Commitment of the Social Partners and other civil society organisations: What role can civil society and local actors play?” („Zaangażowanie partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego: jaką rolę odgrywać mogą społeczeństwo obywatelskie i lokalne podmioty?”) – prezentacja przedstawiona przez członka Komitetu Regionów Una Aldgrena na konferencji zorganizowanej przez EKES i przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Finlandii w dniach 22-23 października 2009 r. w Helsinkach nt.: „Region Morza Bałtyckiego – najlepsze miejsce do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej”.

7

---

ZAŁĄCZNIK

Tabela 1:

Filary i dziedziny priorytetowe unijnej strategii na rzecz regionu Morza Bałtyckiego

| Filar / dziedzina priorytetowa | Państwa koordynujące | Liczba działań |
| --- | --- | --- |
| Filar 1: Przekształcenie regionu Morza Bałtyckiego w obszar zrównoważony ekologicznie |
| 1) | Ograniczenie zrzutu substancji biogennych do morza do poziomu możliwego do przyjęcia |

Filar / dziedzina priorytetowa

Państwa koordynujące

Liczba działań

Filar 1: Przekształcenie regionu Morza Bałtyckiego w obszar zrównoważony ekologicznie

1)

Ograniczenie zrzutu substancji biogennych do morza do poziomu możliwego do przyjęcia

Polska / Finlandia

5

| 2) | Zachowanie stref ochrony przyrody i bioróżnorodności, włącznie z zasobami rybnymi |
| --- | --- |

2)

Zachowanie stref ochrony przyrody i bioróżnorodności, włącznie z zasobami rybnymi

Niemcy

2

| 3) | Ograniczenie wykorzystania i wpływu substancji niebezpiecznych |
| --- | --- |

3)

Ograniczenie wykorzystania i wpływu substancji niebezpiecznych

Szwecja

3

| 4) | Uczynienie regionu wzorcem ekologicznej żeglugi |
| --- | --- |

4)

Uczynienie regionu wzorcem ekologicznej żeglugi

Dania

2

| 5) | Złagodzenie skutków zmian klimatu i dostosowanie się do nich |
| --- | --- |

5)

Złagodzenie skutków zmian klimatu i dostosowanie się do nich

Dania

3

Filar II: Przekształcenie regionu Morza Bałtyckiego w obszar dobrobytu

| 6) | Wyeliminowanie przeszkód dla funkcjonowania rynku wewnętrznego na Morzu Bałtyckim |
| --- | --- |

6)

Wyeliminowanie przeszkód dla funkcjonowania rynku wewnętrznego na Morzu Bałtyckim

Estonia

6

| 7) | Wykorzystanie pełnego potencjału regionu w badaniach i innowacyjności |
| --- | --- |

7)

Wykorzystanie pełnego potencjału regionu w badaniach i innowacyjności

Szwecja / Polska

2

| 8) | Wdrożenie „Small Business Act”: promowanie przedsiębiorczości, wzmocnienie MŚP oraz zwiększenie skuteczności wykorzystania zasobów ludzkich |
| --- | --- |

8)

Wdrożenie „Small Business Act”: promowanie przedsiębiorczości, wzmocnienie MŚP oraz zwiększenie skuteczności wykorzystania zasobów ludzkich

Dania

9

| 9) | Wzmocnienie zrównoważonego rozwoju w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie |
| --- | --- |

9)

Wzmocnienie zrównoważonego rozwoju w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie

Finlandia

7

Filar III: Przekształcenie regionu Morza Bałtyckiego w obszar łatwo dostępny i atrakcyjny

| 10) | Poprawa dostępu do regionu oraz poprawa wydajności i bezpieczeństwa rynków energii |
| --- | --- |

10)

Poprawa dostępu do regionu oraz poprawa wydajności i bezpieczeństwa rynków energii

Łotwa / Dania

3

| 11) | Poprawa wewnętrznych i zewnętrznych połączeń transportowych |
| --- | --- |

11)

Poprawa wewnętrznych i zewnętrznych połączeń transportowych

Litwa / Szwecja

| 12) | Utrzymanie i wzmocnienie atrakcyjności regionu Morza Bałtyckiego w szczególności poprzez edukację, turystykę i ochronę zdrowia |
| --- | --- |

12)

Utrzymanie i wzmocnienie atrakcyjności regionu Morza Bałtyckiego w szczególności poprzez edukację, turystykę i ochronę zdrowia

Turystyka: Niemcy

(Maklenburgia –

Pomorze Przednie)

Zdrowie: Partnerstwo wymiaru północnego

na rzecz edukacji w zakresie zdrowia publicznego: Niemcy

10

Filar IV: Przekształcenie regionu Morza Bałtyckiego w obszar bezpieczeństwa

| 13) | Przekształcenie w region wiodący w dziedzinie bezpieczeństwa morskiego |
| --- | --- |

13)

Przekształcenie w region wiodący w dziedzinie bezpieczeństwa morskiego

Finlandia / Dania

| 14) | Wzmocnienie ochrony przed katastrofami na morzu i lądzie |
| --- | --- |

14)

Wzmocnienie ochrony przed katastrofami na morzu i lądzie

Dania

2

| 15) | Ograniczenie zakresu i szkód powstałych w wyniku przestępczości transgranicznej |
| --- | --- |

15)

Ograniczenie zakresu i szkód powstałych w wyniku przestępczości transgranicznej

Finlandia

3

Działania horyzontalne

Komisja Europejska

10

Źródło: Na podstawie R. Bengtsson „Unijna strategia na rzecz regionu Morza Bałtyckiego”

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/34 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/34

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

— rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnotowego nadzoru makroostrożnościowego nad systemem finansowym i ustanawiającego Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego

COM(2009) 499 wersja ostateczna – 2009/0140 (COD)

— rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Bankowego

COM(2009) 501 wersja ostateczna – 2009/0142 (COD)

— rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych

COM(2009) 502 wersja ostateczna – 2009/0143 (COD)

— rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych

COM(2009) 503 wersja ostateczna – 2009/0144 (COD)

(2010/C 339/08)

Sprawozdawca: Lars NYBERG

Dnia 6 października 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnotowego nadzoru makroostrożnościowego nad systemem finansowym i ustanawiającego Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego

COM(2009) 499 wersja ostateczna – 2009/0140 (COD)

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Bankowego

COM(2009) 501 wersja ostateczna – 2009/0142 (COD)

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych

COM(2009) 502 wersja ostateczna – 2009/0143 (COD)

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych

COM(2009) 503 wersja ostateczna – 2009/0144 (COD).

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 8 stycznia 2010 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z dnia 21 stycznia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 169 do 2 – 15 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   W dniu 23 września Komisja Europejska przedłożyła wniosek w sprawie rozporządzenia ustanawiającego Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego (ESRB) oraz trzy wnioski w sprawie rozporządzeń ustanawiających odpowiednio: Europejski Organ Nadzoru Bankowego, Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych oraz Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych. Wszystkie te wnioski są w znacznej mierze zgodne ze sprawozdaniem opracowanym przez grupę de Larosière’a na początku 2009 r.

1.2   W opinii w sprawie sprawozdania grupy de Larosière’a EKES omawia przyczyny kryzysu finansowego i gospodarczego, regulację rynków finansowych oraz przepisy dotyczące nadzoru. Poza ogólnym nawiązaniem do tej opinii pragniemy przytoczyć jedno z zawartych w niej stwierdzeń: „Także EKES uważa, że nadzór jest podstawowym elementem zapobiegania, aby w przyszłości tego rodzaju kryzys się nie powtórzył. Jednak nadzór wymaga zasad, więc za równie istotne uznać należy propozycje (...) dotyczące zmian i zaostrzenia przepisów” (1).

Grupy zainteresowanych stron

Komitet opowiada się za szerszą reprezentacją w zarządach trzech nowych organów nadzoru. Natomiast Komisja proponuje ustanowienie specjalnych „grup zainteresowanych stron”.

ESRB powinien zasięgać w stosownych przypadkach rady odpowiednich zainteresowanych stron z sektora prywatnego. Są nimi na przykład przedstawiciele sektora finansowego, stowarzyszenia konsumenckie oraz pewne grupy powołane przez Komisję. Należy zauważyć, że przedstawiciele sektora finansowego powinni wywodzić się spośród zarówno pracodawców, jak i związków zawodowych. Ponadto z uwagi na fakt, iż ryzyko systemowe dotyczy nie tylko rynku finansowego, lecz także całości gospodarki, należy także zasięgać opinii pracodawców i związków zawodowych na szczeblu UE.

1.3.1.1   Nic się nie mówi na temat formy tych konsultacji, ani częstotliwości, z jaką należałoby je przeprowadzać. Wymaga to dokładniejszego określenia, skoro odpowiedni artykuł przewiduje „zasięganie opinii” przez ESRB. Sformułowanie „w stosownych przypadkach” wydaje się zbyt ogólnikowe.

Zdaniem Komisji grupy zainteresowanych podmiotów przewidywane dla każdego z trzech nowych organów nadzoru powinny składać się z pracodawców oraz pracowników odpowiednich sektorów rynku finansowego, a także konsumentów i użytkowników usług świadczonych przez sektor. Wśród 30 zaproponowanych przedstawicieli powinny znaleźć się, w równych proporcjach, wszystkie ich kategorie.

1.3.2.1   Posiedzenia tych grup będą się odbywały co najmniej dwa razy w roku. Będą one mogły przedstawiać opinie i udzielać porad, korzystając z pomocy sekretariatu. Opinie i porady powinny być podawane do wiadomości publicznej. Istnieje niebezpieczeństwo, że prace tych grup skoncentrują się wyłącznie na dwóch posiedzeniach organizowanych w ciągu roku. Powinny one mieć możliwość śledzenia w sposób ciągły prac danego organu nadzoru.

Nadzór makroostrożnościowy

Wniosek w sprawie ustanowienia ESRB nie zawiera żadnej definicji ryzyka systemowego. Koncepcja ta nie może być omawiana wyłącznie za zamkniętymi drzwiami w ramach ESRB, lecz powinna stać się przedmiotem debaty publicznej.

1.4.1   EKES uważa, że ESRB musi mieć jasno sprecyzowane uprawnienia do działania w sytuacji, gdy stabilność finansowa jest zagrożona, oraz że należy zmienić pewne sformułowania zawarte w rozporządzeniu, by te uprawnienia zagwarantować.

| — | Należy ujednolicić różne wersje wykorzystując pojęcie „nadzoru” (supervision). |
| --- | --- |

—

Należy ujednolicić różne wersje wykorzystując pojęcie „nadzoru” (supervision).

| — | Ostrzeżenia i zalecenia ESRB powinny być, zgodnie z art. 16 ust. 3, , a nie, jak stwierdza motyw 9, , co mogłoby ograniczyć niezależność ESRB. |
| --- | --- |

—

Ostrzeżenia i zalecenia ESRB powinny być, zgodnie z art. 16 ust. 3, , a nie, jak stwierdza motyw 9, , co mogłoby ograniczyć niezależność ESRB.

| — | Użycie słowa „powinno” w tych zaleceniach oznacza, że są one w różnym stopniu obowiązkowe. To czy dane działanie jest obowiązkowe czy też nie zależy od tego, który podmiot posiada kompetencje w sferze regulacji: państwa członkowskie czy UE. |
| --- | --- |

—

Użycie słowa „powinno” w tych zaleceniach oznacza, że są one w różnym stopniu obowiązkowe. To czy dane działanie jest obowiązkowe czy też nie zależy od tego, który podmiot posiada kompetencje w sferze regulacji: państwa członkowskie czy UE.

| — | Art. 3 stwierdza, że ESRB „przyczynia się do sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego”. Zakres zadań ESRB dotyczy zagrożeń związanych z rynkiem finansowym, niemniej wydaje się, że w tym miejscu przyznano jej większą rolę. |
| --- | --- |

—

Art. 3 stwierdza, że ESRB „przyczynia się do sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego”. Zakres zadań ESRB dotyczy zagrożeń związanych z rynkiem finansowym, niemniej wydaje się, że w tym miejscu przyznano jej większą rolę.

Zarząd Główny ESRB będzie obejmował 29 członków Rady Ogólnej EBC. EKES popiera związek pomiędzy Europejskim Systemem Banków Centralnych a nową ESRB.

1.4.2.1   Art. 11 w sprawie Komitetu Sterującego nie zawiera żadnych zasad dotyczących prawa głosu. EKES zaleca, aby w Komitecie Sterującym zasiadało pięciu członków Rady Ogólnej EBC, co ułatwiłoby lepszą dystrybucję geograficzną, dystrybucję między małymi i dużymi krajami oraz krajami należącymi do strefy euro i spoza niej. Ponadto, zważywszy, że wszyscy członkowie Komitetu Sterującego najwyraźniej powinni mieć prawo głosu, należy zapewnić odpowiednią liczbę przedstawicieli banków centralnych.

1.4.3   Parlament jest wymieniony jedynie o tyle, że ESRB musi przedstawiać sprawozdania Parlamentowi i Radzie przynajmniej raz w roku. Na mocy art. 20 Rada powinna dokonać przeglądu rozporządzenia w sprawie ESRB po upływie trzech lat. Oczywiście, Parlament Europejski także powinien być w to zaangażowany.

Nadzór mikroostrożnościowy

Cele organów nadzoru (art. 1 ust. 4) są przedstawione niemal tak samo we wszystkich trzech rozporządzeniach – funkcjonowanie rynku wewnętrznego, stabilność systemu finansowego oraz wzmocnienie międzynarodowej koordynacji w zakresie nadzoru. Różnice dotyczą podmiotów, które organy te powinny chronić – inwestorów w przypadku Organu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, ubezpieczających i innych uposażonych w przypadku Europejskiego Organu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych oraz deponentów i inwestorów w przypadku Organu Nadzoru Bankowego.

Główne zadania trzech organów nadzoru będą dotyczyły stosowania istniejących przepisów oraz ujednolicania praktyk władz krajowych, zwłaszcza poprzez wydawanie wytycznych i zaleceń. Zadaniem tych organów będzie także opracowywanie nowych standardów technicznych.

1.5.1.1   Zgodnie z art. 7 ust. 2, ich propozycje dotyczące nowych standardów technicznych nie mogą mieć formy dyrektyw, lecz tylko rozporządzeń lub decyzji. W przypadku standardów technicznych, które z definicji nie mają charakteru politycznego, wykluczona jest także forma rozporządzenia. Standardy techniczne powinny być skierowane jedynie do krajowych organów nadzoru i instytucji finansowych, a nie do państw członkowskich, dlatego też powinny one mieć formę decyzji, a nie rozporządzeń czy dyrektyw. Te rodzaje aktów prawnych są zastrzeżone dla przepisów o charakterze politycznym zaproponowanych przez Komisję.

Nadzór sprawowany przez organa europejskie dotyczy krajowych organów nadzoru, a nie bezpośrednio uczestników rynku finansowego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy organ krajowy nie stosuje się do zaleceń (art. 9 i 11). Decyzja skierowana do uczestników rynku finansowego będzie w tej sytuacji ostatecznie podejmowana przez organ europejski.

1.5.2.1   Opisano także sytuacje nadzwyczajne (art. 10), w których organ europejski może podejmować takie decyzje bez udziału Komisji. Jednak to na Radzie spoczywa zadanie ustalenia, czy zaistniała sytuacja nadzwyczajna. EKES uważa, że przyczyny ogłoszenia sytuacji nadzwyczajnej muszą wynikać z ogólnej sytuacji na rynkach. Sytuacje nadzwyczajne dotyczące poszczególnych instytucji finansowych powinny znajdować się w gestii krajowych organów nadzoru.

1.5.2.2   Art. 23 dotyczy środków ochronnych odnoszących się do działań rządu, w sytuacji gdy rząd uzna, że nowe standardy techniczne powodują skutki fiskalne. Środki te wydają się odpowiednie, mimo że standardy prawie nigdy nie powodują skutków fiskalnych. Ponieważ środki ochronne dotyczą tylko art. 10 i 11, artykuł ten powinien zostać umieszczony bezpośrednio po art. 11.

1.5.3   EKES proponuje, aby wyrażaniem zgody na wprowadzenie nowych instrumentów finansowych zajmował się organ krajowy, tak jak ma to miejsce w Hiszpanii. Jako że aktualnie organ taki nie istnieje w innych państwach członkowskich, pierwszym krokiem byłoby przeanalizowanie instrumentów stosowanych w krajach innych niż Hiszpania. Dlatego też Komisja powinna także zmienić rozporządzenie w sprawie Europejskiego Organu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych za pomocą rozporządzenia wprowadzającego takie zadanie.

1.5.4   Zdaniem EKES-u zakres działań organu nadzoru bankowego powinien być możliwie jak najszerszy. Celem ogólnym powinny być równe szanse dla wszystkich instytucji finansowych. Definicja zakresu działań zaproponowana w omawianym rozporządzeniu zawiera odniesienie do wcześniejszych dyrektyw. EKES pragnąłby, aby przeprowadzono nową dyskusję na temat definicji zawartych w tych dyrektywach, aby jak najbardziej rozszerzyć te definicje uwzględniając doświadczenia płynące z kryzysu finansowego.

1.5.5   Zgodnie z art. 20 ust. 3 stwierdzono, że organy nadzoru mogą wykorzystywać informacje poufne otrzymane od instytucji finansowych wyłącznie na potrzeby wykonywania obowiązków nałożonych na nie bezpośrednio na mocy przedmiotowych rozporządzeń. Stwierdzenie to należałoby uzupełnić o zasady ochrony poufności.

Proponuje się, by w skład zarządu tych organów europejskich wchodziło czterech członków pochodzących z krajowych organów nadzoru. Logiczne wydaje się natomiast pójście za przykładem rozporządzenia w sprawie ESRB i zwiększenie liczby członków do pięciu.

1.5.6.1   Jedynie kierownicy organów krajowych będą mieli prawo głosu w Radzie Organów Nadzoru. Istnieje niebezpieczeństwo, że Rada Organów Nadzoru będzie nadzorować samą siebie. Wzrasta wówczas znaczenie niektórych innych aspektów tych organów. Niezależność przewodniczącego jest kluczową kwestią; powinien on też posiadać prawo głosu. Kluczowe znaczenie ma również otwartość i wpływ grupy zainteresowanych stron. Wreszcie, konieczna jest przejrzystość działania poprzez podawanie decyzji organów do wiadomości publicznej.

1.5.7   Jeżeli działania te zaczną się w 2011 r., do momentu osiągnięcia pełnej operacyjności przez te organy upłyną ponad dwa lata. Konieczne jest przyspieszenie tego rozwoju, aby można było szybko uporać się ze wszystkimi problemami, jakie ujawnił kryzys.

2.   Kontekst

2.1   W dniu 23 września Komisja Europejska przedłożyła pakiet wniosków legislacyjnych dotyczących rynku finansowego, składający się z wniosku w sprawie rozporządzenia ustanawiającego Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego (ESRB), specjalnej decyzji powierzającej EBC szczególne zadania dotyczące ESRB, oraz trzech wniosków w sprawie rozporządzeń ustanawiających odpowiednio: Europejski Organ Nadzoru Bankowego, Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych oraz Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych. Następnie w dniu 28 października Komisja przedstawiła wniosek w sprawie dyrektywy zmieniającej obowiązujące dyrektywy w związku z powołaniem nowych organów. Będzie on przedmiotem odrębnej opinii.

2.2   Wszystkie te wnioski są w znacznej mierze zgodne ze sprawozdaniem opracowanym przez grupę de Larosière’a na początku 2009 r. EKES przeprowadził analizę tego sprawozdania w opinii z inicjatywy własnej, przyjętej na sesji plenarnej we wrześniu 2009 r. W opinii tej omówione zostały przyczyny kryzysów finansowych i gospodarczych, niezbędne nowe lub ulepszone regulacje rynku finansowego oraz nowe lub ulepszone przepisy dotyczące nadzoru. Dlatego też niniejsza opinia nawiązuje do opinii w sprawie sprawozdania grupy de Larosière’a, gdy chodzi o wszystkie inne związane z tym zagadnienia, z wyjątkiem kwestii dotyczących konkretnie przedmiotowych wniosków legislacyjnych.

2.3   Poza ogólnym nawiązaniem do tej opinii pragniemy przytoczyć jedno z zawartych w niej stwierdzeń: „Także EKES uważa, że nadzór jest podstawowym elementem zapobiegania, aby w przyszłości tego rodzaju kryzys się nie powtórzył. Jednak nadzór wymaga zasad. Dlatego też za równie istotne uznać należy propozycje z pierwszej części sprawozdania grupy de Larosière’a, dotyczące zmian i zaostrzenia przepisów”. W świetle ograniczeń, jakie dotyczą wniosków w sprawie nadzoru mikroostrożnościowego nad stosowaniem obowiązujących przepisów, jeszcze ważniejszy wydaje się nacisk, jaki EKES kładzie na zmiany i zaostrzenie tych przepisów.

2.4   Komisja przedstawiła także wnioski legislacyjne dotyczące regulacji rynków finansowych. Do chwili obecnej EKES opracował już opinie w sprawie agencji ratingowych (2), w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i w sprawie wymogów kapitałowych. Kolejny pomysł na nowe uregulowania prawne, który nie został jeszcze zgłoszony przez Komisję, lecz zaproponowany przez EKES, polega na powierzeniu krajowemu organowi nadzoru kontrolowania wszystkich nowych instrumentów rynku finansowego przed wydaniem zezwolenia na ich stosowanie. System taki działa już w Hiszpanii.

3.   Uwagi ogólne

3.1   W zakresie nadzoru nad rynkiem finansowym niezbędne jest wyraźne oddzielenie od siebie dwóch szczebli: „makro” i „mikro”. Jednocześnie potrzebne jest zapewnienie ścisłej współpracy pomiędzy wszystkimi organami, których powołanie się proponuje. Z jednej strony, problemy ogólne napotkane w trakcie sprawowania nadzoru mikroostrożnościowego dotyczą rynku finansowego jako całości, z drugiej zaś w przypadku zagrożeń ujawnionych w ramach nadzoru makroostrożnościowego środki zaradcze często można znaleźć na szczeblu mikro. O współzależności tej wspomina się także w różnych fragmentach omawianych wniosków.

3.2   Główne zadania trzech organów nadzoru będą dotyczyły stosowania istniejących przepisów oraz ujednolicania praktyk władz krajowych, zwłaszcza poprzez wydawanie wytycznych i zaleceń, przy czym zadaniem tych organów będzie także opracowywanie nowych standardów technicznych na potrzeby wniosków formalnych zgłaszanych przez Komisję.

W opinii w sprawie raportu de Larosière'a Komitet opowiada się za szerszą reprezentacją w zarządach trzech nowych organów nadzoru. Komisja nie uwzględniła tego zalecenia ani w rozporządzeniach w sprawie organów nadzoru, ani w rozporządzeniu w sprawie ESRB. Komisja proponuje natomiast ustanowienie specjalnych „grup zainteresowanych stron”.

ESRB powinien zasięgać w stosownych przypadkach rady odpowiednich zainteresowanych stron z sektora prywatnego. W części wprowadzającej tego wniosku wymieniono, jako przykłady takich stron, przedstawicieli sektora finansowego, stowarzyszenia konsumenckie oraz pewne grupy powołane przez Komisję. Opis ten nie jest wyczerpujący. Należy w nim wskazać, że przedstawiciele sektora finansowego powinni wywodzić się spośród zarówno pracodawców, jak i związków zawodowych.

3.3.1.1   Ponadto z uwagi na fakt, iż ryzyko systemowe dotyczy nie tylko rynku finansowego, lecz także całości gospodarki, potrzebna jest szersza reprezentacja. Z tego powodu należy zasięgać także opinii pracodawców i związków zawodowych na szczeblu UE.

3.3.1.2   Nic się także nie mówi na temat formy tych konsultacji, ani częstotliwości, z jaką należałoby je przeprowadzać. Wymaga to dokładniejszego określenia, skoro odpowiedni artykuł przewiduje „zasięganie opinii” przez ESRB. Sformułowanie „w stosownych przypadkach” wydaje się zbyt ogólnikowe, aby mogło być stosowane. Powinno się wprowadzić bardziej szczegółowy opis sytuacji, w których konsultacje te są obowiązkowe.

Komisja zdaje się podzielać zdanie EKES-u na temat składu grup zainteresowanych podmiotów. W przypadku każdego z trzech organów nadzoru, grupy te powinny składać się z pracodawców oraz pracowników odpowiednich sektorów rynku finansowego, a także konsumentów i użytkowników usług świadczonych przez sektor.

3.3.2.1   Wysoce prawdopodobne jest wystąpienie problemów przy wyborze krajów pochodzenia tych przedstawicieli. EKES przypuszcza, że koncepcja wyboru 30 przedstawicieli nie oznacza, że będą oni reprezentować instytucje finansowe ze wszystkich krajów. Wśród 30 zaproponowanych przedstawicieli powinny znaleźć się, w równych proporcjach, wszystkie kategorie osób wskazanych we wprowadzeniach do rozporządzeń.

3.3.2.2   Grupy będą odbywały co najmniej dwa posiedzenia w roku. Będą one mogły przedstawiać opinie i udzielać porad, korzystając z pomocy sekretariatu. Opinie i porady powinny być podawane do wiadomości publicznej. Wprawdzie założenia te wydają się słuszne, istnieje jednak niebezpieczeństwo, że prace tych grup skoncentrują się wyłącznie na dwóch wspomnianych posiedzeniach. Powinny one mieć możliwość śledzenia w sposób ciągły prac danego organu nadzoru. Jest to niezbędne dla zapewnienia skutecznego funkcjonowania organów nadzoru złożonych z podmiotów, które nadzorują same siebie.

4.   Uwagi szczegółowe

Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego

4.1   Jeżeli chodzi o nadzór mikrooszczędnościowy, zasadniczo brakuje dyskusji na temat rodzajów ryzyka systemowego. Wprowadzenie pewnych nowych instrumentów można uznać za ryzyko systemowe w obliczu obecnego kryzysu. Metody stosowane przez agencje ratingowe do obliczania ryzyka i wartości można by również określić jako rodzaje ryzyka systemowego. Czy zasady dla kierowników instytucji finansowych prowadzące do podejmowania zbyt dużego ryzyka można uznać za ryzyko systemowe? Istnieje kilka możliwych przykładów. Pojęcie ryzyka systemowego nie powinno być omawiane wyłącznie za zamkniętymi drzwiami w ramach ESRB, lecz powinno stać się przedmiotem debaty publicznej.

EKES uważa, że ESRB musi mieć jasno sprecyzowane uprawnienia do działania w sytuacji, gdy stabilność finansowa jest zagrożona oraz, że należy zmienić pewne sformułowania zawarte w rozporządzeniu, by te uprawnienia zagwarantować.

4.2.1   Zgodnie z preambułą wniosku w sprawie rozporządzenia zadaniem ESRB jest „nadzór” finansowy (ang. supervision, motyw 1) i termin ten był już stosowany w dyskusjach na temat środków mających zaradzić kryzysowi finansowemu. W dalszej części jest mowa o tym, że Wspólnota potrzebuje organu „nadzoru” makrooszczędnościowego (ang. oversight, motyw 7). Stosowanie takiego pojęcia zmniejsza faktyczną siłę tego organu: termin oversight to pierwszy krok, po którym powinien następować termin supervision obejmujący rzeczywiste uprawnienia do działania. Nie są to synonimy, zaś w niektórych innych językach użyto tylko jednego słowa, którego znaczenie oddaje supervision. Należy ujednolicić różne wersje wykorzystując pojęcie „nadzoru” (supervision).

4.2.2   Wyraźnie stwierdzono, że ESRB musi być niezależnym organem. Jednakże zgodnie z rozporządzeniem ostrzeżenia i zalecenia powinny być przekazywane za pośrednictwem Rady lub trzech wymienionych we wniosku organów, aby nadać im większą wagę (motyw 9), co w pewnym stopniu stawia pod znakiem zapytania ich niezależność. Zdaniem EKES-u prawidłowy opis można znaleźć w art. 16 ust. 3, na mocy którego ostrzeżenia i zalecenia powinny być przekazywane Radzie.

4.2.3   Zalecenia „powinny” prowadzić do podejmowania działania przez ich adresatów, jeżeli nie są oni w stanie wyjaśnić przyczyny zaniechania działań. Użycie słowa „powinny” oznacza, że zalecenia te są w różnym stopniu obowiązkowe, lecz to czy dane działanie jest obowiązkowe czy też nie musi zależeć od tego, który podmiot posiada kompetencje w sferze regulacji: państwa członkowskie czy UE. Dlatego też sformułowanie w tym punkcie musi być bardziej konkretne.

4.2.4   Rozporządzenie być może idzie także o krok za daleko w art. 3. Stwierdza się w nim, że ESRB „przyczynia się do sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego”. Zakres zadań ESRB dotyczy zagrożeń związanych z rynkiem finansowym, niemniej wydaje się, że przyznano jej w tym miejscu większą rolę. Celem Komisji są zwykłe przepisy dla rynku finansowego. Aby zmniejszyć niebezpieczeństwo przyszłych sporów kompetencyjnych, należałoby przeformułować ten fragment tak, aby cel ESRB ograniczał się do ryzyka systemowego.

ESRB będzie obejmować Zarząd Główny, Komitet Sterujący oraz Sekretariat. Powiązanie z Europejskim Systemem Banków Centralnych (ESCB) jest bardzo wyraźne, gdyż Zarząd Główny ESRB będzie obejmował 29 członków Rady Głównej EBC. EKES poparł związek pomiędzy Europejskim Systemem Banków Centralnych a nową ESRB w opinii w sprawie raportu de Larosière’a. Spośród tych 29 osób wybrany zostanie przewodniczący i wiceprzewodniczący na okres 5 lat. Oprócz wspomnianych 29 członków, prawo głosu będą mieli także członek Komisji Europejskiej oraz trzech przewodniczących nowych organów. W posiedzeniach może także brać udział, ale bez prawa głosu, 27 przedstawicieli krajowych organów nadzoru oraz przewodniczący Komitetu Ekonomiczno-Finansowego.

Art. 11 w sprawie Komitetu Sterującego nie zawiera żadnych zasad dotyczących prawa głosu. Zgodnie z wnioskiem Komisji Komitet Sterujący składa się z przewodniczącego, wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego oraz 5 innych członków Rady Ogólnej EBC, trzech osób z nowych organów, przedstawiciela Komisji oraz przewodniczącego Komitetu Ekonomiczno-Finansowego.

4.3.1.1   Pierwsze sprawozdania z dyskusji Rady w sprawie tych propozycji dotyczyły liczby członków z Rady Ogólnej EBC w Komitecie Sterującym. Czy powinno ich być trzech czy pięciu? EKES zaleca pięciu, podobnie jak EBC w swojej opinii, co ułatwiłoby lepszą dystrybucję geograficzną, dystrybucję między małymi i dużymi krajami oraz krajami należącymi do strefy euro i spoza niej. Ponadto zważywszy, że wszyscy członkowie Komitetu Sterującego najwyraźniej powinni mieć prawo głosu, należy zapewnić odpowiednią liczbę przedstawicieli banku centralnego. Skład Komitetu Sterującego powinien odpowiednio odzwierciedlać skład Zarządu Głównego ESRB, w którym zasiada 29 przedstawicieli banków centralnych.

4.3.2   W art. 4 ust. 1, w którym wymienione są wszystkie organy ESRB, powinien zostać uwzględniony Techniczny Komitet Doradczy.

4.4   Istnieje odrębny artykuł dotyczący kwestii, czy ostrzeżenia lub zalecenia powinny być podawane do publicznej wiadomości. EKES jest świadom wszystkich rozważań, które należy przeprowadzić przed taką publikacją, lecz nie rozumie, dlaczego jest to jedyna decyzja, dla której Zarząd wymaga większości dwóch trzecich. Jeżeli członkowie Zarządu Głównego mają wystarczające kompetencje do podejmowania decyzji w sprawie ryzyka systemowego oraz formułowania ostrzeżeń i zaleceń, powinni mieć oni także wystarczające kompetencje do rozstrzygania, czy decyzje należy podawać do wiadomości publicznej.

4.5   Zaangażowanie Parlamentu Europejskiego można by określić jako skromne. Decyzje dotyczące wszystkich tych wniosków Komisji powinny być podejmowane zarówno przez Radę, jak i przez Parlament Europejski. Oprócz tego, Parlament jest wymieniony jedynie o tyle, że ESRB musi przedstawiać sprawozdania Parlamentowi i Radzie przynajmniej raz w roku. Na mocy art. 20 Rada powinna dokonać przeglądu rozporządzenia w sprawie ESRB po upływie trzech lat. Parlament nie jest wymieniony, mimo że ma uprawnienia na równi z Radą w przypadku tego rodzaju przepisów. EKES uważa, że rozporządzenie powinno przyznać większą rolę Parlamentowi Europejskiemu w tych kwestiach.

5.   Uwagi szczegółowe

Nadzór mikroostrożnościowy

Według punktu 6.6 uzasadnienia towarzyszącego tym wnioskom, jedyna różnica w rozporządzeniach dotyczy celów, zakresu działania i definicji.

5.1.1   Cele (art. 1 ust. 4) są przedstawione niemal tak samo we wszystkich trzech rozporządzeniach – funkcjonowanie rynku wewnętrznego, stabilność systemu finansowego oraz wzmocnienie międzynarodowej współpracy w zakresie nadzoru. Wydaje się, że jedyną różnicę można znaleźć w opisie kogo powinny one chronić – inwestorów w przypadku Organu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, ubezpieczających i innych uposażonych w przypadku Europejskiego Organu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych oraz deponentów i inwestorów w przypadku Organu Nadzoru Bankowego.

EKES uważa, że brzmienie tego artykułu dotyczące podziału między tymi organami nadzoru oraz uprawnieniami prawodawczymi instytucji UE jest jasne. Rzeczywiste uprawnienia organów są ograniczone, zgodnie z naszym rozumieniem rozporządzeń, do nadzorowania obowiązujących zasad. Jeżeli chodzi o zmiany zasad regulacyjnych, ich rolą jest jedynie wydawanie opinii dla Komisji, Rady i Parlamentu Europejskiego.

5.1.2.1   Jeżeli chodzi o propozycje ze strony organów dotyczące nowych standardów technicznych, zgodnie z art. 7 ust. 2 nie mogą one mieć formy dyrektyw, lecz tylko rozporządzeń lub decyzji. Jeżeli stwierdza się, że standardy techniczne nie mają charakteru politycznego, to wydaje się właściwe, by wykluczyć także formę rozporządzeń. Standardy techniczne powinny być skierowane jedynie do krajowych organów nadzoru i instytucji finansowych, a nie do państw członkowskich, dlatego też powinny mieć formę decyzji, a nie rozporządzeń czy dyrektyw. Te dwa rodzaje aktów prawnych są zastrzeżone dla przepisów o charakterze politycznym zaproponowanych przez Komisję. W artykule tym stwierdza się także, że Komisja przyjmuje projekty standardów technicznych: nie może to mieć zastosowania do rozporządzeń lub dyrektyw, ponieważ muszą one zostać przyjęte przez Radę i Parlament Europejski.

Wszystkie artykuły przedstawiające szczegóły zadań organów wydają się odpowiednie. Nadzór organów europejskich dotyczy krajowych organów nadzoru, a nie bezpośrednio uczestników rynku finansowego. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy organ krajowy nie stosuje się do zaleceń (art. 9 i 11). Decyzję skierowaną do uczestników rynku finansowego podejmuje wówczas ostatecznie organ europejski.

5.1.3.1   EKES przyjmuje z zadowoleniem porozumienie co do tego, by kompetencje do stwierdzenia zaistnienia sytuacji nadzwyczajnej powierzyć Radzie, po konsultacjach z Komisją, ESRB oraz, zależnie od okoliczności, europejskimi organami nadzoru (ESA).

5.1.3.2   We wniosku dotyczącym Europejskiego Organu Nadzoru Bankowego brak jest jasnej definicji sytuacji nadzwyczajnej oraz kryteriów pozwalających stwierdzić jej zaistnienie. Tekst powinno się sformułować wyraźniej jeżeli chodzi o powody ogłaszania sytuacji nadzwyczajnych. EKES uważa, że muszą one wynikać z ogólnej sytuacji panującej na rynkach. Sytuacje nadzwyczajne dotyczące poszczególnych instytucji finansowych powinny znajdować się w gestii krajowych organów nadzoru.

5.1.3.3   Art. 23 dotyczy środków ochronnych dotyczących działań rządu w sytuacji, gdy rząd uzna, że nowe standardy techniczne powodują skutki fiskalne. Środki te wydają się odpowiednie, mimo że standardy prawie nigdy nie powodują skutków fiskalnych. Co więcej, jako że środki ochronne dotyczą tylko art. 10 i 11, artykuł ten powinien zostać umieszczony bezpośrednio po art. 11.

5.1.4   W wypadku braku porozumienia z krajowym organem nadzoru instytucje finansowe oraz uczestnicy rynku powinni mieć możność odwołania się do Europejskiego Organu Nadzoru Bankowego (EBA).

Jeżeli chodzi o zakres działania, Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych będzie miał specjalne zadanie jako organ nadzoru agencji ratingowych. Uprawnienia te mogłyby obejmować cofnięcie rejestracji takich agencji oraz prowadzenie dochodzeń i kontroli na miejscu. Działania te nie zostały określone w tym rozporządzeniu, lecz zostaną określone w przyszłym rozporządzeniu zmieniającym je. Wydaje się odpowiednie, by przekazać to uprawnienie nadzorcze Organowi Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, co byłoby jednym z jego najważniejszych zadań.

5.1.5.1   Według jednego z wniosków w opinii EKES-u w sprawie sprawozdania grupy de Larosière’a, powinien istnieć organ krajowy, tak jak w Hiszpanii, którego zadaniem byłoby wyrażanie zgody na wprowadzenie nowych instrumentów finansowych. W momencie kiedy istnieją te trzy organy, propozycję tę można byłoby obecnie zrealizować. Jako że aktualnie organ taki nie istnieje w innych państwach członkowskich, pierwszym krokiem byłoby przeanalizowanie instrumentów stosowanych w krajach innych niż Hiszpania. Dlatego też Komisja powinna także zmienić rozporządzenie w sprawie Europejskiego Organu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych wprowadzając takie zadanie.

5.1.6   Główną kwestią związaną z definiowaniem Organu Nadzoru Bankowego jest określenie, jak dużą cześć sektora finansowego powinien on nadzorować. Biorąc pod uwagę doświadczenia płynące z kryzysu finansowego, definicja ta musi być jak najszersza. Istnienie instytucji finansowych poza nadzorem tego organu może doprowadzić do sytuacji, gdy instytucje takie będą miały przewagę w podążaniu za zyskiem, jako że dotyczące ich zasady i nadzór nad ich postępowaniem znajdą się poza zakresem działań organu. Równe warunki działania dla wszystkich instytucji finansowych powinny być celem ogólnym. Definicja zawarta w tym rozporządzeniu odwołuje się do dyrektyw w sprawie instytucji kredytowych, przedsiębiorstw inwestycyjnych i konglomeratów finansowych. EKES pragnąłby, aby przeprowadzono nową dyskusję na temat definicji zawartych w tych dyrektywach, aby jak najbardziej rozszerzyć te definicje uwzględniając doświadczenia płynące z kryzysu finansowego.

5.1.7   W przypadku Europejskiego Organu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych istnieją również odwołania do obowiązujących dyrektyw. EKES chciałby tutaj wskazać, że szczególnie w dziedzinie przepisów dotyczących pracowniczych programów emerytalnych istnieją różne modele stosowane w państwach członkowskich. Dlatego też w tym przypadku jest szczególnie ważne, by wyjaśnić, że zakres działania dotyczy jedynie nadzoru. Tylko Komisja ma możliwość proponowania nowych przepisów.

5.1.8   Jeżeli chodzi o Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych stwierdzono, że uczestnik rynku finansowego jest „osobą”. Zakładamy, że chodzi tu zarówno o osobę prawną jak i osobę fizyczną, lecz należy to wyjaśnić w art. 2 ust. 1 rozporządzenia.

5.1.9   W art. 20 ust. 3 stwierdzono, ze organy mogą wykorzystywać informacje poufne otrzymane od instytucji finansowych wyłącznie na potrzeby wykonywania obowiązków nałożonych na nie bezpośrednio na mocy przedmiotowych rozporządzeń. Stwierdzenie to należałoby uzupełnić przepisami o ochronie poufności.

Wszystkie trzy organy mają taką samą organizację – Rada Organów Nadzoru, Zarząd, przewodniczący, dyrektor wykonawczy i Komisja Odwoławcza. Przewodniczący danego organu nie pochodzi z krajowych organów nadzoru. Według rozporządzeń powinna to być niezależna osoba pracująca w pełnym wymiarze godzin.

5.2.1   Proponuje się, by w skład zarządu tych organów europejskich wchodziło czterech członków pochodzących z krajowych organów nadzoru. Ponieważ nie podano powodu przemawiającego za liczbą cztery, wydaje się raczej naturalne, że należy zgodzić się z propozycją dotyczącą ESRB i włączyć do składu pięciu członków.

5.2.2   Jedynie kierownicy organów krajowych mają prawo głosu w Radzie Organów Nadzoru, nie zaś przedstawiciel Komisji czy przedstawiciel ESRB. Oznacza to przekazanie całej władzy w organie nadzoru organom krajowym, które mają być nadzorowane. Takie ustalenie pociąga za sobą ryzyko braku działania, pomimo wszelkich zaleceń, w jaki sposób ten nadzór powinien przebiegać, jak organy krajowe mają być krytycznie oceniane, a nawet w jakich sytuacjach kompetencje decyzyjne będą przejmowane przez organ europejski, z możliwością podejmowania ostatecznej decyzji przez Komisję. Oczywiście, władze krajowe muszą pracować zespołowo w ramach organu europejskiego, lecz czy współpraca ta może być zbyt kolegialna?

5.2.3   W związku z niebezpieczeństwem, że Rada Organów Nadzoru będzie nadzorować sama siebie, pragniemy wskazać na znaczenie niektórych innych aspektów tych organów. Niezależność przewodniczącego jest sprawą kluczową; powinien on też posiadać prawo głosu. Kluczowe znaczenie ma również otwartość i wpływ grupy zainteresowanych stron. Wreszcie, konieczna jest przejrzystość działania poprzez podawanie decyzji organów do wiadomości publicznej. Mimo, że EKES ogólnie popiera te zasady, jest oczywiście świadomy faktu, że niektóre decyzje nie mogą być ujawniane publicznie ze względu na ryzyko zakłóceń na rynku finansowym.

W chwili kiedy organy te mają rozpocząć działalność, we wniosku proponuje się podwojenie personelu w stosunku do obecnych trzech komitetów. Kiedy ich działalność osiągnie docelowy wymiar, oczekuje się czterokrotnego zwiększenia liczby pracowników w stosunku do obecnych komitetów. Jako że działalność ta ma inny zakres i charakter, EKES uważa, że ta liczba pracowników jest odpowiednia.

5.3.1   Nasze wątpliwości dotyczą okresu czasu proponowanego dla pełnego rozwinięcia działalności: jeżeli działania te zaczną się w 2011 r. zajmie to ponad 2 lata od tego czasu. Możliwe byłoby przyspieszenie tego rozwoju i jest to naprawdę konieczne, aby szybko uporać się ze wszystkimi problemami, jakie ujawnił kryzys.

5.4   EKES uważa, że koniecznym uzupełnieniem jest Wspólny Komitet Europejskich Organów Nadzoru, który zostanie ustanowiony wraz z trzema organami. W związku z istnieniem tego komitetu współpracy między organami nie wydaje się konieczne, przynajmniej na razie, tworzenie jednego wspólnego organu dla trzech dziedzin nadzoru.

5.5   W art. 33 znajduje się kilka pomniejszych błędów. W art. 33 ust. 2 angielskie wyrażenie „in his absence” należy zmienić na „in his/her absence” (nie dotyczy wersji polskiej). W tym samym artykule (art. 33 ust. 5) słowo „chairperson” nagle zmienia się w „chairman”, co należy również poprawić (nie dotyczy wersji polskiej).

Bruksela, 21 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  Zob. punkt 1.4 opinii EKES-u w sprawie sprawozdania grupy de Larosière’a, Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 57.

1

(2)  Zob. Opinia EKES-u w sprawie agencji ratingowych, Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 117

2

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/41 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/41

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie fakultatywnego i tymczasowego stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w związku z dostawami niektórych towarów i usług podatnych na oszustwa

COM(2009) 511 wersja ostateczna – 2009/0139 (CNS)

(2010/C 339/09)

Sprawozdawca generalny: Edgardo Maria IOZIA

Dnia 6 października 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 93 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie fakultatywnego i tymczasowego stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w związku z dostawami niektórych towarów i usług podatnych na oszustwa

COM(2009) 511 wersja ostateczna – 2009/0139 (CNS).

Dnia 3 listopada 2009 r. Prezydium Komitetu powierzyło opracowanie opinii Sekcji ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej.

Ze względu na pilny charakter sprawy na 459. sesji plenarnej w dniach 20-21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 21 stycznia) Komitet powołał Edgarda Marię IOZIĘ na sprawozdawcę generalnego i stosunkiem głosów 91 do 2 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1   EKES popiera wniosek dotyczący dyrektywy wprowadzającej system odwrotnego obciążenia niektórych produktów i usług, ubolewając jednak, że jeszcze raz konieczne staje się poszukiwanie konwencjonalnych rozwiązań problemu oszustwa podatkowego i odejścia od systemu przejściowego, który nadal ułatwia oszustwa wewnątrzwspólnotowe.

1.2   EKES rozumie i popiera wysiłki podejmowane przez Komisję pomimo problemów politycznych, którym musi ona stawić czoła, lecz nadal nalega na przyjęcie nowego systemu VAT, który ograniczałby możliwość oszustwa i zmniejszałby obciążenia administracyjne podatników.

1.3   EKES zgadza się z propozycjami zawartymi w rezolucji Parlamentu Europejskiego z 2 września 2008 r. dotyczącymi skoordynowanej strategii mającej na celu poprawę walki z oszustwami podatkowymi, a zwłaszcza opodatkowanie transakcji wewnątrzwspólnotowych w kraju pochodzenia jednolitą stawką podatku w wysokości 15 %. Wybór ten byłby zgodny z postanowieniami zawartymi w art. 402 dyrektywy 2006/112/WE.

Wniosek dotyczący dyrektywy wprowadza dalsze dysproporcje do systemu VAT. EKES wyraża swe zaniepokojenie decyzjami, które oddalają w czasie harmonizację VAT.

1.4.1   Wybrany instrument prawny wydaje się odpowiedni, chociaż pożądane byłoby przyjęcie rozporządzeń.

1.5   Państwa członkowskie powinny wzmocnić administrację podatkową. Zwiększy się liczba wniosków o zwrot, gdyż niemożliwe będzie wyrównanie naliczonego podatku VAT za pomocą zapłaconego podatku VAT. Rygorystyczny system kontroli jest niezbędny do ochrony państw członkowskich przed negatywnymi skutkami, jakie może ze sobą przynieść system odwrotnego obciążenia.

1.6   EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma decyzja o uwzględnieniu w dyrektywie dostawy usług sprzedaży i kupna certyfikatów emisji.

1.7   EKES nie zgadza się z ograniczeniem liczby produktów wskazanych w dyrektywie z czterech do zaledwie dwóch. Każde państwo członkowskie powinno zdecydować, czy jego organy administracji są w stanie odpowiednio pokierować wprowadzeniem systemu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do wszystkich kategorii produktów. Ograniczenie to wydaje się sprzeczne z art. 395 dyrektywy 2006/112.

1.8   EKES będzie nadal wspierać inicjatywy Komisji mające na celu wzmocnienie harmonizacji systemu opodatkowania VAT, mając nadzieję, że przyjmie ona ambitniejsze reformy strukturalne, które drastycznie ograniczają możliwość oszustwa podatkowego.

2.   Wprowadzenie

2.1   W ciągu ostatnich lat nie poczyniono znaczących postępów w walce z oszustwami podatkowymi, zwłaszcza wewnątrzwspólnotowymi. Ogólnoświatowe straty wpływów z opodatkowania wynikające z oszustw wynoszą 200–250 mld euro, czyli równowartość 2 % PKB UE.

2.2   Oszustwa w zakresie opodatkowania podatkiem VAT pochłaniają ok. 40 mld euro, czyli równowartość 10 % dochodów z podatków.

2.3   Stopniowy rozwój handlu doprowadził do rozpowszechnienia tzw. oszustw karuzelowych. Omawiane przepisy przewidują swobodny przepływ towarów przewożonych przez UE w tranzycie, lecz podatek VAT od transakcji handlowych z państwami członkowskimi uiszczany jest w kraju przeznaczenia.

2.4   Zaangażowanie fikcyjnego wspólnika w transakcję wspólnotową sprawia, że powstaje nielegalny trójkąt, który ma symulować dwie kolejne dostawy tego samego towaru. Nabywca ma prawo do zwrotu podatku VAT, nigdy niezapłaconego przez pośrednika, który nabył towar zwolniony z podatku VAT od dostawcy z innego państwa członkowskiego. W ten sposób pośrednik znika.

2.5   W mechanizmie odwrotnego obciążenia dostawca krajowy nie fakturuje podatku VAT nabywcy lub usługobiorcy będącemu podatnikiem, który z kolei staje się odpowiedzialny za zapłatę podatku VAT. Procedura ta powinna teoretycznie wyeliminować możliwość dokonania oszustwa karuzelowego.

2.6   Sprzeczność tkwiąca w systemie opartym na zastosowaniu zasady przeznaczenia, którego prawidłowe funkcjonowanie wymagałoby wzmocnionego i wydajnego systemu wymiany informacji między państwami członkowskimi, umożliwia popełnianie oszustw podatkowych, z którymi trudno walczyć. Unia Europejska wybrała ostatecznie zasadę pochodzenia, która przewiduje właśnie formę rozliczenia między państwami członkowskimi poprzez redystrybucję VAT. Art. 402 dyrektywy 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. stanowi, że w wypadku handlu wewnątrzwspólnotowego podatek powinien zostać nałożony w kraju pochodzenia.

2.7   Redystrybucja staje się konieczna do neutralizacji wpływu, jaki na dochody z opodatkowania mają eksport oraz odliczanie podatku od towarów importowanych, opodatkowanych już w kraju pochodzenia.

2.8   Przyjęcie ostatecznego systemu znacznie ograniczającego wewnątrzwspólnotowe oszustwa podatkowe wymaga zintegrowanego systemu współpracy administracyjnej, który pomimo starań Komisji nie został jeszcze opracowany (1); ze względu na poważne różnice w sposobie weryfikacji i gromadzenia danych statystycznych między państwami członkowskimi równie trudne jest powołanie izby rozrachunkowej, której Komisja domaga się od 1987 r.

2.9   Wniosek Komisji dotyczący dyrektywy Rady, którego celem jest tymczasowe wprowadzenie do przepisów krajowych opcji odwrotnego obciążenia w odniesieniu do niektórych towarów i usług (2), pojawia się właśnie w tym mało zachęcającym kontekście.

3.   Wniosek Komisji

3.1   Omawiana inicjatywa opiera się na propozycjach grupy ekspertów ds. strategii zwalczania oszustw podatkowych (ATFS): Komisja wydała komunikat (3) zawierający nowatorskie propozycje zwalczania oszustw, dotyczące między innymi wprowadzenia ogólnego systemu odwrotnego obciążenia. Propozycji tych nie przyjęła Rada ds. Gospodarczych i Finansowych.

W celu przeciwdziałania nasilającemu się zjawisku wewnątrzwspólnotowego oszustwa polegającego na bezpodstawnym zwrocie naliczonego podatku VAT (ang. Missing Trader Intra-Community Fraud, MTIC), lepiej znanemu jako oszustwo karuzelowe, gdyż często dotyczy ono wielokrotnych dostaw tych samych towarów między podmiotami z różnych państw członkowskich, niektóre państwa członkowskie zwróciły się do Komisji o zastosowanie odstępstwa przewidzianego w art. 395 dyrektywy VAT, które umożliwia tymczasowe wprowadzenie systemu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do niektórych towarów i usług.

3.2.1   Komisja uznała, że bardziej odpowiednim instrumentem będzie zmiana dyrektywy VAT poprzez dodanie art. 199a i przyznanie odstępstwa do końca 2014 r.

Na liście towarów, w stosunku do których można zastosować system odwrotnego obciążenia, znalazły się powszechnie używane urządzenia elektroniczne, takie jak telefony komórkowe i układy scalone. Możliwość zastosowania tego mechanizmu ma już Wielka Brytania, której Rada przyznała odstępstwo.

3.3.1   Do czterech towarów przewidzianych przez dyrektywę należą również perfumy, a także metale szlachetne niebędące antykami czy przedmiotami kolekcjonerskimi. Wśród usług wymieniono natomiast kupno i sprzedaż certyfikatów emisji.

4.   Uwagi ogólne

4.1   Chociaż z jednej strony w swym komunikacie do Rady i Parlamentu Europejskiego (4) Komisja podkreśla pozytywne skutki zwalczania oszustw podatkowych, jakie może w teorii przynieść wprowadzenie mechanizmu odwrotnego obciążenia, to z drugiej strony zwraca uwagę na wszelkie możliwe zagrożenia związane z nowymi oszustwami i na konieczność zaostrzenia kontroli, a przede wszystkim pogłębienia współpracy administracyjnej.

4.2   Komisja podkreśla swe wątpliwości co do wprowadzenia ogólnego mechanizmu odwrotnego obciążenia na zasadzie fakultatywnej, które miałoby „znaczące konsekwencje dla spójności i harmonizacji unijnego systemu VAT oraz dla możliwości przyszłego rozwoju tego systemu”.

4.3   EKES podziela obawy Komisji i uważa, że należy unikać wszelkiego rodzaju środków, które mogłyby utrudnić i tak już żmudną drogę do przyszłej harmonizacji podatku VAT.

4.4   Już w 2008 r. Parlament Europejski, wzywając Radę do bardziej skutecznego zwalczania oszustw podatkowych (5), zwrócił uwagę na zagrożenia związane z nowymi oszustwami wynikającymi z wprowadzenia ogólnego systemu odwrotnego obciążenia, zwłaszcza na poziomie sprzedaży detalicznej i w związku z nadużyciami w zakresie numerów identyfikacyjnych VAT. W tejże rezolucji Parlament zaproponował lepsze rozwiązanie polegające na odejściu od systemu przejściowego i opodatkowaniu dostaw wewnątrzwspólnotowych stawką podatku w wysokości 15 %.

4.5   We wszystkich swych niedawnych lub stosunkowo niedawnych opiniach EKES podkreśla potrzebę odejścia od systemu przejściowego (6) i popiera propozycję Parlamentu Europejskiego dotyczącą wprowadzenia jednolitego opodatkowania dostaw wewnątrzwspólnotowych. System przejściowy jest ponadto rozczłonkowany na wiele systemów specjalnych – w odniesieniu do rolnictwa, małych przedsiębiorstw, biur podróży, wydawnictw itd. – i podlega zwolnieniom, ulgom oraz odstępstwom.

4.6   Rada ds. Gospodarczych i Finansowych jak zwykle nie doszła do porozumienia, w związku z czym EKES ponownie wyraża ubolewanie, że paraliż decyzyjny w dziedzinie opodatkowania zniweczył kolejną próbę rozpoczęcia procesu harmonizacji.

4.7   EKES popiera wniosek Komisji, chociaż pragnie zwrócić uwagę na pewne jego niedociągnięcia w związku z deklarowanymi celami: system fakultatywny nakłada na podmioty w danych sektorach dalsze wymogi administracyjne, zmuszając je do prowadzenia równocześnie podwójnej rachunkowości i obarczając podatników dużymi wymogami, gdyż muszą oni określić prawidłowy sposób postępowania podatkowego.

4.8   Europejski Trybunał Sprawiedliwości wypowiedział się już w sprawie mechanizmu odwrotnego obciążenia (7). W orzeczeniu przeanalizowano sprawę wniosku organów administracji podatkowej dotyczącego płatności za błędną interpretację mechanizmu odwrotnego obciążenia. W celu zapobieżenia zbędnym i kosztownym postępowaniom sądowym, w świetle zdobytych doświadczeń, konieczne będzie zapewnienie przeglądu przepisów krajowych, które pomimo zastosowania ogólnych zasad są rozbieżne na przykład w odniesieniu do terminu złożenia wniosku o zwrot podatku i terminu uiszczenia podatku.

4.9   Organy administracji państw członkowskich, które przyjmą ten system, będą musiały przeanalizować wzrost liczby wniosków o zwrot nadpłaty podatku VAT od podatników, którzy nie będą już mogli odliczyć sobie podatku VAT naliczonego na wcześniejszym etapie.

4.10   Obowiązek uiszczenia podatku przeniesiony zostaje na coraz mniejsze podmioty gospodarcze, które mogą być mniej wiarygodne od obecnych podatników VAT, czyli średnich i dużych przedsiębiorstw, które dostarczają większości dochodów z podatku. Eliminując fragmentację płatności, system zwiększa ryzyko strat wpływów.

4.11   Z całościowej analizy wynika, że rygorystyczny system kontroli jest niezbędny do ochrony państw członkowskich przed negatywnymi skutkami, jakie może ze sobą przynieść system odwrotnego obciążenia. Proces zaostrzania kontroli musi następować równocześnie z pogłębianiem współpracy administracyjnej i wykorzystywaniem znormalizowanych systemów komunikacji elektronicznej między organami administracji.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   EKES nie popiera decyzji Komisji o niesporządzaniu oceny oddziaływania. Uznawszy, że poprzednie konsultacje z 13 sierpnia 2007 r.„Możliwość wprowadzenia fakultatywnego mechanizmu odwrotnego obciążenia w stosunku do podatku VAT – wpływ na przedsiębiorstwa” były wyczerpujące, chociaż nie zostały opublikowane na jej stronie internetowej, Komisja nie uwzględnia skutków, jakie proponowana dyrektywa może przynieść dla podmiotów i administracji.

5.2   Bardzo dyskusyjne jest rozumowanie, zgodnie z którym zadaniem zainteresowanych państw członkowskich będzie przeprowadzenie ocen oddziaływania, gdyż chodzi tu o kwestię nieobligatoryjną. EKES wielokrotnie zalecał zwrócenie szczególnej uwagi na poważną i dogłębną analizę konsekwencji europejskiego prawodawstwa.

5.3   Podstawa prawna wniosku wydaje się być odpowiednia i proporcjonalna. Zdaniem EKES-u decyzja o sporządzeniu dyrektywy grozi jednak pogłębieniem się rozbieżności między systemami podatkowymi, w związku z czym bardziej wskazane byłoby przyjęcie rozporządzenia.

5.4   EKES stanowczo popiera uwzględnienie transakcji dokonywanych w ramach systemu handlu emisjami, które według danych z 2008 r. stanowiły 73 % wartości światowego rynku certyfikatów. Ze względu na to, że handel certyfikatami między podmiotami podlegającymi opodatkowaniu uznaje się za dostawę usługi, podmiot taki musi uiścić podatek w kraju, w którym posiada siedzibę przedsiębiorstwo nabywające certyfikaty. EKES ubolewa jedynie, że transakcje te nie zostały obowiązkowo poddane systemowi odwrotnego obciążenia.

5.5   EKES uważa, że ograniczenie się do zaledwie dwóch spośród czterech kategorii wskazanych produktów nie jest wystarczająco uzasadnione. O wiele lepiej byłoby, gdyby każde państwo członkowskie mogło podjąć swobodnie decyzję w tym względzie. Za pozwoleniem Rady, art. 395 dyrektywy 2006/112 przyznaje już tę możliwość jednemu państwu członkowskiemu. Art. 199a, w swej obecnej formie, może być sprzeczny z tymże artykułem.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  COM(2009) 427 wersja ostateczna – 2009/0118 (CNS). Omawiana jest obecnie opinia ECO/265, sprawozdawca: Umberto BURANI.

1

(2)  COM(2009) 511 wersja ostateczna.

2

(3)  COM(2008) 109 wersja ostateczna z 22 lutego 2008 r. i SEC(2008) 249 z 22 lutego 2008 r.

3

(4)  Tamże.

4

(5)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 2 września 2008 r. w sprawie skoordynowanej strategii w celu poprawy walki z oszustwami podatkowymi (2008/2033(INI)), Dz.U. C 295 E z 4.12.2009, s. 13.

5

(6)  Opinia EKES-u w sprawie VAT-u/odstępstw, Dz.U. C 32 z 5.2.2004, s. 120.

6

Opinia EKES-u w sprawie walki z oszustwami podatkowymi, Dz.U. C 161 z 13.7.2007, s. 8.

Opinia EKES-u w sprawie stawek VAT innych niż podstawowe, Dz.U. C 211 z 19.8.2008, s. 67.

Opinia EKES-u w sprawie uchylania się od płacenia podatków związanego z importem, Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 112.

Opinia EKES-u w sprawie walki z oszustwami, Dz.U. C 100 z 30.4.2009, s. 22.

Opinia EKES-u w sprawie racjonalizacji zwolnień podatkowych i działań zwalczających nadużycia w ramach szóstej dyrektywy w sprawie podatku VAT, Dz.U. C 65 z 17.3.2006, s. 103.

(7)  Powiązane sprawy C 95/07 i C 96/07 z 8 maja 2008 r.

7

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/45 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/45

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie polityki jakości produktów rolnych

COM(2009) 234 wersja ostateczna

(2010/C 339/10)

Sprawozdawca: József KAPUVÁRI

Dnia 28 maja 2009 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie polityki jakości produktów rolnych

COM(2009) 234 wersja ostateczna.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 9 grudnia 2009 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 145 głosami – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Stale rosnąca liczba i tak już licznych systemów certyfikacji nie pomaga Unii Europejskiej w realizacji celów związanych z polityką jakości. W tej sytuacji celem powinno być nie tylko zharmonizowanie i uproszczenie istniejących systemów, ale również ograniczenie ich liczby. EKES sugeruje wybranie jednego systemu, który byłby stosowany na poziomie wspólnotowym. Komisja powinna określić, który z systemów najbardziej odpowiada temu celowi.

1.2   Polityka jakości Unii Europejskiej jest najważniejszym elementem składającym się z wielu mniejszych elementów, które razem tworzą niezwykle złożony system. Ponieważ polityka jakości wiąże się ze wszystkimi pozostałymi elementami, instrumentami i celami wspólnej polityki rolnej, je również należy wziąć pod uwagę. Tymczasem trzy główne kwestie do uwzględnienia w rozwoju polityki jakości (informacja, spójność i uproszczenie) odzwierciedlają to podejście jedynie w ograniczonym sensie. EKES zaleca, aby Komisja – zgodnie z jej założeniami dotyczącymi strategii długoterminowej i polityki dla unijnego sektora rolno-spożywczego – wykorzystała potencjał, jaki niesie ze sobą polityka jakości. Rzeczywiście polityka jakości jest narzędziem, które można by stosować jeszcze skuteczniej, by tworzyć nowe źródła dochodu i nowe sposoby działania, dzięki którym rolnicy staliby się bardziej konkurencyjni. Równocześnie jest ona dziedziną, w której istnieją znaczne możliwości rozwoju współpracy wewnętrznej w ramach łańcucha rolno-spożywczego. Istnieje wielka potrzeba tego rodzaju współpracy, ze względu na to, że w sytuacji nierównomiernego rozkładu przychodów w łańcuchu produkcji żywności partnerzy strategiczni coraz częściej uważają się nawzajem za przeciwników. Odnosi się to szczególnie do krajów i sektorów, w których przetwórstwem nie zajmują się producenci.

1.3   W dniu 18 września 2008 r. EKES przyjął opinię w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (1). W opinii tej, EKES podkreślił między innymi, że opowiada się za obowiązkiem oznaczania pochodzenia produktów żywnościowych i produktów wstępnie przetworzonych, jak również, w wypadku produktów wtórnie przetworzonych, za obowiązkiem oznaczania na podstawie analizy poszczególnych przypadków głównych składników wykorzystywanych do ich wytworzenia.

1.4   Im bardziej świadomie konsumenci unijni będą wybierać produkty unijne w perspektywie długoterminowej, tym bardziej przewidywalna stanie się przyszłość europejskiego sektora rolnictwa i sektora rolno-spożywczego. W kontekście otwarcia rynków, związanego z negocjacjami WTO, aspekt ten jest dla sektora rolnego jednym z ważniejszych czynników, o ile nie najważniejszym. Polityka jakości produktów pochodzących z sektora rolnego i rolno-spożywczego powinna być dostosowana pod tym kątem.

1.5   W tym kontekście bardzo ważne jest wyjaśnienie, co dla konsumentów oznacza dobra, „europejska jakość”. W tym celu korzystne byłoby przeprowadzenie ankiety w oparciu o profesjonalnie opracowany kwestionariusz, którą można by wykorzystać do ustalenia podstawowych zasad ogólnych.

1.6   Zdaniem EKES-u „europejska jakość” w dużej mierze wynika z europejskiego modelu rolnictwa. Europejski model rolnictwa jest odzwierciedleniem polityki, która dotyka fundamentalnych zagadnień, ważnych dla społeczeństwa jako całości. EKES popiera strategię polityczną, zgodnie z którą model ten należy zachować i utrzymać (2) oraz opowiada się za odpowiednimi reformami WPR, które zapewnią naszemu rolnictwu równe warunki konkurencji.

2.   Uwagi ogólne

2.1   Unijna polityka dotycząca jakości produktów rolnych musi nie tylko przyczyniać się do realizacji celów WPR, ale również odgrywać ważną rolę w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju europejskiego rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego poprzez określanie warunków dotyczących produktów żywnościowych cechujących się „europejską jakością”. Aby tak się stało, nie wystarczy jedynie podnoszenie poziomu wiedzy na temat „europejskiej jakości” na rynku wewnętrznym – należy promować ją również na rynkach zewnętrznych, jeżeli chcemy zachować i w dalszym ciągu rozwijać europejski sektor rolny i rolno-spożywczy.

2.2   Ponadto należy zrobić o wiele więcej, niż tylko odpowiednio informować klientów na temat tych charakterystycznych cech produktów, które są związane z procesem produkcji. Im bardziej świadomie konsumenci unijni będą wybierać produkty unijne w perspektywie długoterminowej, tym bardziej przewidywalna stanie się przyszłość europejskiego sektora rolnictwa i sektora rolno-spożywczego. W kontekście otwarcia rynków związanego z negocjacjami WTO aspekt ten jest dla sektora rolnego jednym z ważniejszych czynników, o ile nie najważniejszym. Polityka jakości produktów pochodzących z sektora rolnego i rolno-spożywczego powinna być dostosowana pod tym kątem. Należy wzmocnić ochronę wartości wynikających z europejskiego modelu rolnego poza UE.

2.3   W tym kontekście bardzo ważne jest wyjaśnienie, co dla konsumentów oznacza dobra, „europejska jakość”. W tym celu korzystne byłoby przeprowadzenie ankiety według profesjonalnie opracowanego kwestionariusza, którą można by wykorzystać do ustalenia podstawowych zasad ogólnych.

2.4   W tym kontekście, jak już wcześniej stwierdziliśmy, bardzo ważne jest wyjaśnienie, co dla konsumentów oznacza dobra, „europejska jakość”. Cechy charakterystyczne, których nie da się wyrazić przy pomocy wartości liczbowych, powinny być traktowane równorzędnie z innymi właściwościami produktów spożywczych i być również częścią polityki jakości. EKES postrzega pojęcie „europejskiej jakości” w szerszym kontekście. Europejska jakość oznacza produkcję przyjazną dla środowiska naturalnego, przestrzeganie przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt, stosowanie metod produkcji zrównoważonej oraz utrzymanie obszarów wiejskich.

2.5   Uprzywilejowane traktowanie wysokiej jakości produktów żywnościowych wyprodukowanych przez producentów wewnętrznych jest jedną z fundamentalnych zasad UE, chociaż ostatnio zasadę tę w pewnym stopniu ignorowano. W przypadku sektora rolnego i rolno-spożywczego zachęcanie do sięgania po produkty wewnętrzne jest szczególnie ważne, ponieważ mają one strategiczne znaczenie, cieszą się zaufaniem konsumentów i przyczyniają się do ich dobrostanu, o ile utrzymamy i ulepszymy odpowiednie warunki produkcji. Biorąc pod uwagę nierówny podział przychodu w łańcuchu produkcji żywności, spadającą rentowność i wynikające z tego zagrożenie dla jakości żywności i jej wartości odżywczej, kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia. Zajmują się nią również liczne organy UE, jest ona bardzo blisko powiązana z polityką jakości, a konkretnie – ze złożonym podejściem do tego rodzaju polityki (3).

3.   Uwagi szczegółowe

3.1   Obecne środki zapewniające jakość produktów rolnych

3.1.1   Zgodnie z objaśnieniami Komisji, jednym z najważniejszych celów polityki jakości produktów rolnych jest informowanie klientów o właściwościach produktów. Naszym zdaniem europejscy klienci odczuwają, że produkty żywnościowe wyprodukowane w państwach członkowskich UE spełniają podstawowe wymagania, jednakże nie są do końca świadomi ich pozostałych wartościowych cech. Jak zauważa Komisja, doszło do takiej sytuacji, ponieważ politykę jakości rozwijano stopniowo, po kolei w poszczególnych sektorach, w dłuższych okresach i w różnym zakresie. Społeczeństwo nie było skutecznie informowane na temat niektórych środków lub może raczej informacje przekazywane mu nie były wystarczająco przejrzyste.

3.1.2   EKES przyjmuje z zadowoleniem i wspiera wysiłki zmierzające do utworzenia wspólnego systemu na bazie różnych instrumentów oraz do opracowania całościowej polityki w tej dziedzinie. Potrzebna jest nie tylko większa skuteczność, ale dodatkowo trzeba przekonać konsumentów unijnych do płacenia sprawiedliwej ceny za wytworzone w ten sposób produkty, aby właśnie te produkty byli skłonni wybierać.

3.2   Rozwój polityki

3.2.1   EKES z zadowoleniem odnotował, że prowadzone przez Komisję konsultacje w sprawie polityki jakości były szeroko zakrojone i umożliwiły wszystkim zainteresowanym podmiotom uczestnictwo w tworzeniu strategicznych wytycznych dotyczących dalszego rozwoju.

3.2.2   Komitet zgadza się z trzema głównymi strategicznymi priorytetami: informacją, spójnością i uproszczeniem. Politykę jakości należy rozwijać w taki sposób, aby przyczynić się do jej uproszczenia i przejrzystości; równocześnie co najmniej tak samo ważne jest zagwarantowanie, że wszystkie podmioty uczestniczące w łańcuchu produkcji żywności, a przede wszystkim konsumenci, będą mieć dostęp do niezbędnych informacji.

3.2.3   Kształtując politykę w tej dziedzinie, należy starać się ograniczyć związane z nią koszty i na rozsądnym poziomie utrzymać koszty, które będą musieli ponieść producenci i przetwórcy.

3.2.4   W dniu 18 września 2008 r. EKES przyjął opinię w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (1). W opinii tej EKES podkreślił między innymi, że opowiada się za obowiązkiem oznaczania pochodzenia produktów żywnościowych i produktów wstępnie przetworzonych, jak również, w wypadku produktów wtórnie przetworzonych, za obowiązkiem oznaczania na podstawie analizy poszczególnych przypadków głównych składników wykorzystywanych do ich wytworzenia.

Z drugiej strony EKES uważa, że oznaczenie pochodzenia nie może powodować dodatkowych kosztów w łańcuchu żywności, powinno dawać producentom przewagę konkurencyjną i być wykonalne. Kwestią dyskusyjną jest to, czy obecnie obowiązujące wymogi dotyczące oznaczania pochodzenia, takie jak w przypadku świeżej wołowiny, są korzystne dla konsumentów.

3.3   Środki na rzecz jakości produkcji rolnej w UE

3.3.1   Wymogi UE w zakresie produkcji rolnej

3.3.1.1   Z punktu widzenia polityki jakości produktów rolnych, ważnym narzędziem jest system wymogów dotyczących produkcji. Jedną z cech tego systemu jest jego złożoność, co w połączeniu z powszechnym brakiem wiedzy na ten temat sprawia, że nie można oczekiwać, by konsumenci szczegółowo te wymogi znali. Poza tym środki spożywcze produkowane zgodnie z tymi wymogami to głównie surowce, z których niewiele dociera bezpośrednio do konsumenta.

Dodatkowo wszyscy rolnicy muszą spełniać wymogi UE w zakresie produkcji. To odróżnia produkty UE od większości produktów importowanych. Choć wszystkie konieczne aspekty są sprawdzane pod kątem ochrony środowiska i względów społecznych (tzw. zasada wzajemnej zgodności, stanowiąca dodatkowy warunek dotacji bezpośrednich), to jednak generowane przy tym informacje są mniej istotne dla konsumentów. System wymogów w zakresie produkcji jest ważny i należy zabiegać o jego przestrzeganie, aby zapewnić wysoką jakość produktów spożywczych, niemniej jego użyteczność jako źródła informacji dla konsumentów jest znikoma.

3.3.1.2   EKES zgadza się, że produkty wytwarzane na terytorium UE w normalnych okolicznościach spełniają podstawowe wymogi, a zatem nie trzeba specjalnie o tym wspominać. W tym celu utworzono systemy kontroli, które dobrze się sprawdzają. Warto jednak przypomnieć konsumentom w UE, że właśnie taka sytuacja jest normalna.

3.3.2   Normy handlowe

3.3.2.1   Normy handlowe są często kwestiami technicznymi, które z reguły nie stanowią przedmiotu opinii EKES-u, aczkolwiek wypowiedział się on już na ich temat w opinii szczegółowo omawianej w kolejnej sekcji. Wszystkie zainteresowane strony miały okazję wyrazić swoje poglądy podczas szeroko zakrojonych konsultacji.

Komitet chciałby jednak zaznaczyć, że oznakowanie „spełnia wymogi UE”, o którym mowa w jednym z poprzednich punktów, nie jest odpowiednim środkiem komunikacji z konsumentami, gdyż byłoby ono zamieszczane niemal na wszystkich produktach, a zatem nie pozwalałoby już konsumentom na dokonanie świadomego wyboru. Oznakowanie miejsca produkcji rolnej, wskazując na pochodzenie, dostarcza natomiast konkretnych informacji o produkcie i może zachęcić kupujących. W przypadku produktów przetworzonych dla konsumenta ważna jest informacja o miejscu produkcji rolnej głównego składnika, gdyż wnosi on wartość dodaną związaną z produkcją w UE. Produkty te zachowały swoje pozycje na rynku zarówno pod względem wielkości sprzedaży, jak i ceny, nawet w sytuacji kryzysu gospodarczego.

3.3.2.2   EKES popiera wprowadzenie regulacji zgodnie z planami przedstawionymi w tym rozdziale komunikatu. Wszelkie informacje i normy muszą odpowiadać rzeczywistości i wzbudzać zaufanie konsumentów do produktów.

3.3.3   Oznaczenia geograficzne

3.3.3.1   W 2008 r. EKES omówił tę kwestię w opinii z inicjatywy własnej w sprawie oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia (4). Komitet nadal w pełni potwierdza to, co zawarł w tym dokumencie, oraz uważa, że należałoby rozważyć załączenie go do niniejszej opinii.

3.3.3.2   Wprowadzenie systemu oznaczeń geograficznych okazało się sukcesem i inicjatywą leżącą w interesie zarówno konsumentów, jak i producentów i przetwórców. Dlatego też Komitet uważa, że należy w niezmienionej postaci zachować istniejące trzy systemy rejestracji oznaczeń geograficznych (dotyczące win, napojów spirytusowych oraz produktów rolnych i środków spożywczych), a także dwa instrumenty (chronioną nazwę pochodzenia (CHNP) i chronione oznaczenie geograficzne (CHOG)).

3.3.3.3   Komitet popiera w szczególności propozycję, by także przedsiębiorstwa, które mają prawo do wytwarzania produktów opatrzonych oznakowaniem geograficznym, upoważnić do przeprowadzania kontroli. W ten sposób, wykraczając poza obrane cele, możemy doprowadzić do wzmocnienia współpracy, co zwiększy zarówno wydajność produkcji, jak i sprzedaż. Powinno to prowadzić do wyłączenia z produkcji przedsiębiorstw, które nie przestrzegają regulacji. EKES uważa, że prawodawstwo UE należy zmienić w taki sposób, by państwa członkowskie mogły zezwalać organizacjom, które wyznaczą lub uprawnią do zarządzania oznaczeniami geograficznymi, ich ochrony lub promocji, na dostosowywanie możliwości produkcyjnych do wymogów rynkowych według sprawiedliwych i niedyskryminacyjnych zasad. Dzięki temu można także osiągnąć lepszy rozkład wartości dodanej w łańcuchu dostaw żywności.

3.3.3.4   Ochrona naszych oznaczeń geograficznych na szczeblu międzynarodowym nadal stanowi duży problem. Dlatego jest bardzo ważne, by rolnictwo europejskie korzystało ze wsparcia Komisji Europejskiej, która jest jednym z głównych uczestników międzynarodowych negocjacji handlowych.

3.3.4   Tradycyjne specjalności

3.3.4.1   Komitet uważa, że koncepcje dotyczące rozwoju systemu tradycyjnych specjalności nie zostały wystarczająco dopracowane. System taki należy zachować, gdyż stanowi on narzędzie służące ochronie europejskiego dziedzictwa rolno-spożywczego.

3.3.4.2   Komitet za ważne i konieczne uważa także dokładniejsze zdefiniowanie kategorii „tradycyjnych specjalności”. W przypadku produktów spożywczych tradycyjne specjalności wyróżniają się wykorzystaniem podczas produkcji tradycyjnych surowców, technologii i składników. Różnica w jakości w porównaniu ze zwykłymi produktami wynika z charakterystycznej metody produkcji (miejscowy know-how). W przypadku produktów, które mają lokalny charakter, czynników tych nie da się łatwo oddzielić od lokalnego środowiska, dlatego też bardziej odpowiednie byłoby określanie takich produktów jako „produktów i specjalności lokalnych”.

3.3.4.3   Termin ten wyraża przekazywanie sposobu produkcji (tradycja) przez wiele lat (z jednego pokolenia na drugie) na podstawie wiedzy i wzorców postępowania społeczności lokalnych (charakter lokalny). Określenie „produkty i specjalności lokalne” ma zatem wymiar zarówno czasowy (historyczny), jak i przestrzenny (związek z położeniem geograficznym). Ponadto tradycja jest także wyrazem kultury związanej z życiem społeczności lokalnych, co czyni kulturę trzecim wymiarem definicji „produkty i specjalności lokalne”. W wymienionej wyżej opinii EKES-u także szczegółowo omówiono tę kwestię i podkreślono, że polityka w zakresie jakości oraz rozwój obszarów wiejskich, który stanowi drugi filar WPR, są ze sobą ściśle związane.

3.3.5   Rolnictwo ekologiczne

3.3.5.1   Utworzenie na szczeblu europejskim jednego logo dla produktów ekologicznych zaoszczędziłoby rolnikom zajmującym się produkcją ekologiczną dopełniania procedur uczestnictwa w różnych systemach, co ma wpływ na ceny odnośnych produktów. Pomogłoby to konsumentom także łatwiej rozpoznawać takie produkty.

3.3.5.2   EKES popiera wymienione w komunikacje Komisji starania w tym zakresie.

4.   Tworzenie unijnych ram prawnych dla polityki w zakresie jakości

4.1   Spójność nowych systemów UE

4.1.1   Metody produkcji wnoszące dodatkową wartość i umożliwiające wyższy poziom „europejskiej jakości” uzasadniają potrzebę utworzenia przez UE odpowiedniego systemu oznakowania. Popieramy zatem wszelkie takie inicjatywy.

4.2   Wytyczne dla prywatnych i krajowych systemów certyfikacji żywności

4.2.1   Wszelkie działania w sprawie takich systemów stosowanych w UE powinny mieć jedynie postać wytycznych.

4.2.2   Wprowadzenie prywatnych i krajowych systemów certyfikacji żywności w żadnym razie nie może prowadzić do wzrostu kosztów produkcji lub podatków publicznych. EKES wolałby, aby certyfikacją zajmowały się raczej struktury publiczne działające zgodnie z zasadami i normami europejskimi, by była ona wynikiem współpracy sektora publicznego i prywatnego.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  Dz.U. C 77 z 31.3.2009, s. 81.

1

(2)  Dz.U. C 368 z 20.12.1999, s. 76–86.

2

(3)  Odwołujemy się tutaj do komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie” z 28.10.2009 r., COM(2009)591.

3

(4)  Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 57.

4

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/49 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/49

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylającego dyrektywę 2004/67/WE

COM(2009) 363 wersja ostateczna – 2009/0108 (COD)

(2010/C 339/11)

Sprawozdawca: Sergio SANTILLÁN CABEZA

Dnia 4 września 2009 r. Rada Unii Europejskiej, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylającego dyrektywę 2004/67/WE

COM(2009) 363 wersja ostateczna.

29 września 2009 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego przeprowadzenie prac przygotowawczych w tej sprawie.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z 20 stycznia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Sergia SANTILLÁNA CABEZĘ na sprawozdawcę generalnego oraz 173 głosami – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Zastąpienie obowiązujących przepisów w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego stanowi część pakietu środków przyjętych w trybie pilnym w obliczu poważnych następstw przerw w dostawach gazu.

1.2   EKES popiera projekt rozporządzenia, aby zagwarantować dostawy gazu ziemnego w UE.

1.3   Wybór instrumentu prawnego, który ma zastąpić dyrektywę 2004/67/WE dotyczącą środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego (1), jest właściwy, ponieważ pozwala na szybsze i bardziej jednolite zastosowanie. Naglący i poważny charakter problemu zmusza podmioty odpowiedzialne do jak najszybszego działania i wdrożenia środków w celu zapobieżenia zakłóceniom w dostawach gazu.

1.4   EKES z zadowoleniem przyjmuje wyszczególnienie we wniosku konkretnych działań spoczywających na podmiotach odpowiedzialnych (w zakresie infrastruktury, środków prewencyjnych i planów na wypadek sytuacji kryzysowych) oraz zmniejszenie marginesu swobody przewidzianego w dyrektywie z 2004 r.

1.5   Jako że we wniosku Komisji nie zdefiniowano wystarczająco jasno podziału uprawnień, Komitet sugeruje, by wyraźnie rozdzielić kompetencje władz publicznych (Komisji i właściwych władz krajowych) oraz przedsiębiorstw i organizacji prywatnych.

1.6   EKES zwraca uwagę na prawa konsumentów, które nie zostały należycie uwzględnione w projekcie rozporządzenia, jeżeli chodzi o aspekty takie, jak: wpływ kosztów podejmowanych środków na ceny, wyjaśnienie koncepcji „gospodarstwa domowego” oraz „klienta chronionego”, prawo do informacji w sytuacjach nadzwyczajnych itp.

1.7   Jak wspomina się w punkcie 5.3, konieczne jest wprowadzenie sankcji dla państw członkowskich, które nie wypełniają spoczywających na nich obowiązków w zakresie bezpieczeństwa dostaw gazu.

1.8   Komitet wzywa do zapewnienia specjalnej ochrony gospodarstwom domowym i drobnym konsumentom na wypadek nagłych niedoborów gazu.

1.9   Zdaniem EKES-u wszystkie podmioty świadczące usługi muszą bez wyjątku posiadać taki sam poziom odpowiedzialności za bezpieczeństwo dostaw, zgodnie ze swoimi możliwościami.

1.10   Projekty gazociągów (jak np. Nord Stream czy Nabucco) zapewnią trwałe rozwiązania w średniej i dłuższej perspektywie, lecz do czasu pełnego wejścia w życie środków przewidzianych we wniosku dotyczącym rozporządzenia konieczne są działania prewencyjne w celu uniknięcia powtórzenia się kryzysu ze stycznia 2009 r.

1.11   Komitet podkreśla wagę jak najszybszego wdrożenia środków przewidzianych w trzecim pakiecie energetycznym, w tym opracowania krajowych planów działania w zakresie kwestii energetycznych, tak aby przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu, zapewnienia niezależności organów regulacyjnych i ochrony najsłabszych użytkowników.

1.12   Komitet wskazuje na stosowność rozpoczęcia debaty na temat liberalizacji rynku energetycznego, co do tej pory stanowiło centralny kierunek polityki UE, mając na uwadze, że nie osiągnięto dotychczas celu dywersyfikacji źródeł i zapewnienia bezpieczeństwa dostaw. Ponadto liberalizacja doprowadziła do likwidacji wielu miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji.

1.13   Należy podkreślić, że skuteczność projektu rozporządzenia, jak i pozostałych zaaprobowanych środków, zależy w największym stopniu od solidarności i woli współpracy między państwami członkowskimi UE.

1.14   Równie ważne jest wzmocnienie uprawnień Komisji w zakresie koordynacji środków na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, by uniknąć jednostronnego podejmowania decyzji i w konsekwencji osłabienia pozycji UE wobec państw trzecich.

2.   Motywy opracowania wniosku dotyczącego rozporządzenia

2.1   Jedną czwartą całkowitej energii zużywanej w UE stanowi gaz ziemny, który w 58 % pochodzi z importu. 42 % gazu jest importowane do Europy z Rosji, a z tego prawie 80 % płynie przez Ukrainę (300–350 mln metrów sześciennych dziennie). Wśród 8 nowych państw członkowskich w Europie Wschodniej uzależnienie od rosyjskiego gazu wynosi średnio 77 % (dokument roboczy Komisji SEC(2009) 977 wersja ostateczna). Zważywszy na silną zależność od źródeł zewnętrznych, bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego jest od wielu lat powodem do niepokoju w UE, co odzwierciedla dyrektywa z 2004 r (1). W 2006 r. konflikt między Gazpromem (Rosja) a Naftogazem (Ukraina) doprowadził do tymczasowego przerwania dostaw.

2.2   13 listopada 2008 r. Komisja wydała komunikat w sprawie zastosowania dyrektywy z 2004 r., sygnalizując potrzebę zmian (COM(2008) 769).

2.3   1 stycznia 2009 r., w samym środku zimy, Gazprom po raz kolejny odciął dostawy gazu przez Ukrainę, co doprowadziło do poważnej sytuacji w osiemnastu krajach europejskich. Chociaż w zasadzie chodziło o spór handlowy o ceny gazu, jednak ze względu na jego konsekwencje i fakt, że dotyczył on wielu państw członkowskich UE, konieczne stało się aktywne zaangażowanie ze strony Komisji Europejskiej. Konflikt zakończył się podpisaniem porozumienia między przedsiębiorstwami 19 stycznia 2009 r., lecz czas trwania tego konfliktu, wywołane przez niego duże szkody, a także silna zależność Europy od rosyjskiego gazu podziałały alarmująco.

2.4   Po szczycie energetycznym („Gaz ziemny dla Europy – bezpieczeństwo i partnerstwo”, Sofia, kwiecień 2009 r.), w którym wzięli udział przedstawiciele krajów z regionu Morza Kaspijskiego, Azji Środkowej, Morza Czarnego, Bałkanów, a także przedstawiciele USA, Rosji i UE, wniosek dotyczący rozporządzenia omawiany w niniejszym dokumencie ma na celu rozwiązanie odnotowanych problemów, takich jak brak koordynacji między państwami członkowskimi czy niedostateczne określenie obowiązków poszczególnych odpowiedzialnych stron. Zamiast więc wprowadzać częściowe zmiany, słusznie postanowiono całkowicie zastąpić dyrektywę z 2004 r.

3.   Treść wniosku dotyczącego rozporządzenia

3.1   Odpowiedzialność za bezpieczeństwo dostaw

3.1.1   W granicach swych kompetencji odpowiedzialne za bezpieczeństwo dostaw są przedsiębiorstwa gazowe, organy wyznaczone przez każde z państw członkowskich, przemysłowi odbiorcy gazu i Komisja (art. 3 ust. 1). Pomiędzy nimi wszystkimi konieczna jest ścisła współpraca.

3.1.2   Po przeprowadzeniu konsultacji z zainteresowanymi stronami oraz po wymianie informacji z innymi organami krajowymi i z Komisją, właściwy organ każdego z państw członkowskich w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie rozporządzenia opracuje plan działań zapobiegawczych i plan na wypadek sytuacji nadzwyczajnej. Po konsultacji z Europejską Siecią Operatorów Systemów Przesyłowych Gazu (ENTSO-G) i z Agencją ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) Komisja może zalecić opracowanie wspólnego planu na szczeblu regionalnym.

3.1.3   Środki na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa dostaw muszą być jasno określone, przejrzyste, proporcjonalne, pozbawione cech dyskryminacji, weryfikowalne i nie mogą w niewłaściwy sposób zakłócać konkurencji ani funkcjonowania rynku wewnętrznego (art. 3 ust. 5).

3.2   Plan działań zapobiegawczych

3.2.1   Plan działań zapobiegawczych powinien obejmować środki w zakresie infrastruktury, ocenę ryzyka, środki pozwalające zaradzić stwierdzonym zagrożeniom, a także informacje na temat odpowiednich zobowiązań o charakterze użyteczności publicznej. Plan powinien być aktualizowany co dwa lata (art. 5).

3.2.2   Infrastruktura dostaw. Należy zagwarantować, że w przypadku zakłóceń w funkcjonowaniu zasadniczej struktury dostaw pozostała infrastruktura będzie w stanie dostarczyć ilości gazu niezbędne do zaspokojenia całkowitego zapotrzebowania na gaz na danym obszarze, obliczonego na podstawie danych statystycznych zebranych w ciągu sześćdziesięciu dni w okresie nadzwyczajnie wysokiego zapotrzebowania na gaz podczas najzimniejszych okresów na przestrzeni ostatnich lat (art. 6 ust. 1). Wskaźnik N-1 opisuje zdolność infrastruktury gazowniczej do pokrycia maksymalnego zapotrzebowania na gaz na analizowanym obszarze w przypadku zakłóceń w funkcjonowaniu największej infrastruktury (zob. załącznik 1 wniosku).

3.2.3   Środki gwarantujące dostawy. Właściwy organ musi zapewnić dostawy gazu odbiorcom chronionym przez dane państwo członkowskie (gospodarstwom domowym, szkołom, szpitalom itp.), unikając dyskryminacji i nadmiernego obciążania nowych uczestników rynku i małych przedsiębiorstw (art. 7).

3.2.4   Ocena ryzyka. Ocena ryzyka będzie obowiązkowa dla właściwych organów zgodnie z określonymi kryteriami (art. 8).

3.3   Plan na wypadek sytuacji nadzwyczajnej i stany kryzysowe

3.3.1   Zawartość planu została przedstawiona szczegółowo we wniosku. Plan ten obejmuje między innymi definicję zadań każdej z odpowiedzialnych stron, procedury postępowania na wypadek kryzysu, mechanizmy współpracy między państwami członkowskimi itp. i będzie się opierać na stanach kryzysowych. Są trzy rodzaje takich stanów, w zależności od stopnia zagrożenia: stan wczesnego zagrożenia, stan gotowości i stan nadzwyczajny (art. 9 ust. 1 i 2).

3.3.2   Komisja ma szerokie uprawnienia, gdyż może zweryfikować, „czy ogłoszenie stanu nadzwyczajnego jest uzasadnione i czy nie stanowi nadmiernego obciążenia dla przedsiębiorstw gazowych i dla funkcjonowania rynku wewnętrznego”. Może ponadto zwrócić się do właściwego organu o modyfikację, a nawet odwołanie środków, które stanowią nadmierne obciążenie lub nie są uzasadnione (art. 9 ust. 6).

3.3.3   Między innymi na wniosek jednego z właściwych organów Komisja może ogłosić stan nadzwyczajny we Wspólnocie, określając zasięg geograficzny danego środka. Jej głównym zadaniem jest koordynacja działań właściwych organów, w czym ma jej pomagać Grupa Koordynacyjna ds. Gazu (art. 10 ust. 1).

3.4   Grupa Koordynacyjna ds. Gazu

3.4.1   Grupa ta została utworzona na mocy dyrektywy z 2004 r. i będzie się składać z przedstawicieli właściwych organów, ACER, ENTSO-G oraz „organizacji reprezentujących interesy przedmiotowej branży i zainteresowanych odbiorców”. Komisja zadecyduje o składzie grupy i będzie jej przewodniczyć (art. 11).

3.4.2   Zadaniem tejże grupy będzie wspomaganie Komisji we wprowadzaniu środków przewidzianych w rozporządzeniu.

3.5   Wymiana informacji

3.5.1   W przypadku wystąpienia stanu nadzwyczajnego w danym kraju właściwy organ musi otrzymywać codziennie informacje na temat takich aspektów, jak wielkość przepływu gazu na godzinę we wszystkich granicznych punktach wejścia i punktach wyjścia, a w wypadku stanu nadzwyczajnego we Wspólnocie Komisja może zwrócić się do właściwego organu o informacje na temat różnych aspektów, między innymi o wszelkie informacje, jakimi on dysponuje (art. 12 ust. 1–5).

3.5.2   Komisja musi również otrzymywać informacje na temat treści umów międzyrządowych i umów handlowych zawartych z dostawcami z krajów trzecich (art. 12 ust. 6). Przewiduje się ponadto publikację rocznych sprawozdań (art. 13).

4.   Uwagi ogólne

4.1   Zastąpienie dyrektywy z 2004 r. stanowi część pakietu środków przyjętych w celu zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw. Do pakietu należą m.in.: dyrektywa 2009/73/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 713/2009 ustanawiające Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki oraz „trzeci pakiet” środków dotyczących wewnętrznego rynku energii (2). Zasadnicze znaczenie ma ścisłe i terminowe stosowanie wszystkich tych środków.

4.2   EKES wyraża zadowolenie z wniosku dotyczącego rozporządzenia, który jest niezbędny, wziąwszy pod uwagę omówione okoliczności. Jeżeli chodzi o formę prawodawczą, uważa, że rozporządzenie jest odpowiednim instrumentem ze względu na szybkie wejście w życie przewidzianych środków i jednolite ich stosowanie.

4.3   EKES wyraża zadowolenie, że wniosek zwiększa znacznie koordynację reakcji w sytuacji nadzwyczajnej, ograniczając obecną swobodę decydowania. Wniosek umacnia uprawnienia Komisji, co jest działaniem właściwym.

4.4   Komitet bardzo korzystnie ocenia również opracowanie szczegółowych planów i środków stosowanych w różnych sytuacjach krytycznych, sygnalizując jednocześnie, że ich wykonanie będzie wymagać dużego nakładu pracy i środków materialnych ze strony różnych odpowiedzialnych stron.

4.5   Innym pozytywnym aspektem jest sprecyzowanie obowiązków poszczególnych odpowiedzialnych stron w zakresie infrastruktury na podstawie konkretnego zagrożenia (zasada N-1). Jednocześnie należy podkreślić wysoki koszt, jaki niektóre państwa członkowskie będą musiały ponieść, by utworzyć infrastruktury w celu wykonania rozporządzenia.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   Zdaniem Komitetu odpowiedzialność i uprawnienia władz publicznych opisane w art. 3 ust. 1 należy rozróżnić od obowiązków i uprawnień przedsiębiorstw lub organizacji prywatnych. Dlatego też proponuje się przeformułowanie ustępu i wyraźne stwierdzenie, że:

| — | Bezpieczeństwo dostaw gazu należy do zadań właściwych organów państw członkowskich oraz Komisji w granicach kompetencji każdego z tych podmiotów. |
| --- | --- |

—

Bezpieczeństwo dostaw gazu należy do zadań właściwych organów państw członkowskich oraz Komisji w granicach kompetencji każdego z tych podmiotów.

| — | Przedsiębiorstwa gazowe i przemysłowi odbiorcy gazu powinni współpracować i stosować środki przyjęte przez właściwe władze. |
| --- | --- |

—

Przedsiębiorstwa gazowe i przemysłowi odbiorcy gazu powinni współpracować i stosować środki przyjęte przez właściwe władze.

5.2   EKES uważa, że projekt rozporządzenia, a ewentualnie także proces jego stosowania, powinien kłaść większy nacisk na prawa konsumentów, przynajmniej w odniesieniu do części poniższych aspektów:

| a) | Taryfy. Ponieważ koszty tych środków będą mogły częściowo lub całkowicie obciążyć konsumentów za pośrednictwem taryf, warto przypomnieć, że w społeczeństwie demokratycznym władze powinny uwzględnić warunki ekonomiczne i socjalne użytkownika przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie. |
| --- | --- |

a)

Taryfy. Ponieważ koszty tych środków będą mogły częściowo lub całkowicie obciążyć konsumentów za pośrednictwem taryf, warto przypomnieć, że w społeczeństwie demokratycznym władze powinny uwzględnić warunki ekonomiczne i socjalne użytkownika przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie.

| b) | Wyjaśnienie koncepcji „gospodarstwa domowego” i „klienta chronionego”, które w projekcie opisane są tylko w sposób ogólny (w motywie 18, w którym wspomina się o „szkołach” i „szpitalach”). Należy zamieścić bardziej szczegółową listę, nawet jeżeli nie będzie wyczerpująca. |
| --- | --- |

b)

Wyjaśnienie koncepcji „gospodarstwa domowego” i „klienta chronionego”, które w projekcie opisane są tylko w sposób ogólny (w motywie 18, w którym wspomina się o „szkołach” i „szpitalach”). Należy zamieścić bardziej szczegółową listę, nawet jeżeli nie będzie wyczerpująca.

| c) | Prawo do informacji. Konsumenci muszą otrzymywać właściwe informacje o środkach przyjmowanych przez organy, przewidywanym rozwoju sytuacji, instytucji, do których powinni się zwracać itp. O aspektach tych nie wspomina się w projekcie. |
| --- | --- |

c)

Prawo do informacji. Konsumenci muszą otrzymywać właściwe informacje o środkach przyjmowanych przez organy, przewidywanym rozwoju sytuacji, instytucji, do których powinni się zwracać itp. O aspektach tych nie wspomina się w projekcie.

5.3   EKES uważa, że koniecznie należy zadbać o to, by – jak wskazano w projekcie rozporządzenia – wszystkie państwa członkowskie były w stanie zapewnić odbiorcom końcowym bezpieczeństwo dostaw do 2014 r. W tym celu powinny zaplanować lub stworzyć sieć N-1 bądź zapewnić odpowiednie możliwości składowania. W 2011 i 2014 r. państwa członkowskie opracują sprawozdania na temat środków przedsięwziętych celem osiągnięcia tego poziomu. Jeśli jedno państwo członkowskie nie osiągnie wspomnianego poziomu, pozostałe państwa członkowskie zostaną zwolnione z obowiązku dostarczenia gazu w przypadku niedoboru dostaw.

5.4   Zdaniem EKES-u gospodarstwa domowe i drobni konsumenci powinni zostać objęci specjalną ochroną na wypadek zakłóceń w dostawach. W tym celu wszystkie państwa członkowskie powinny się zobowiązać do zapewnienia dostaw gazu i ogrzewania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

5.5   EKES uważa, że w przypadku niedoborów dostaw wszyscy usługodawcy w tej dziedzinie powinni być w jednakowym stopniu zobowiązani do podjęcia niezbędnych środków nadzwyczajnych. Tylko w ten sposób uda się zagwarantować w dłuższej perspektywie równe warunki konkurencji i niedyskryminację na rynku gazu w UE. Wyjątki wskazane we wniosku Komisji dotyczące nowych uczestników na rynku i małych przedsiębiorstw (art. 7.3) powinny zostać usunięte.

5.6   Opracowywane są projekty alternatywnych gazociągów, które zapewnią trwałe rozwiązania w średniej i dłuższej perspektywie. W dniu 5 listopada 2009 r. rządy Szwecji i Finlandii (a wcześniej rząd Danii) zgodziły się na budowę dwóch równoległych gazociągów Nord Stream, którymi pod Morzem Bałtyckim będzie płynął gaz z Rosji do Niemiec. Przewidziany termin ukończenia gazociągów to lata 2011–2012. Projekt Nabucco, prowadzony przez konsorcjum austriackie OMV, już otrzymał wsparcie UE i USA; ma on na celu dostarczanie gazu do Europy z regionu Morza Kaspijskiego, Azji Środkowej oraz Środkowego i Bliskiego Wschodu, z pominięciem Rosji. Stanowi konkurencję dla projektu South Stream (Gazprom – ENI), w ramach którego rosyjski gaz ma być dostarczany do Bułgarii i innych części Europy. Mając jednak na uwadze fakt, że środki przewidziane w projekcie rozporządzenia wejdą w życie dopiero w 2011 r., należy wyrazić zaniepokojenie bezpieczeństwem dostaw gazu w najbliższej przyszłości, a zwłaszcza w zimie. EKES wierzy, że władze europejskie i krajowe podejmą działania prewencyjne w celu uniknięcia powtórzenia się kryzysu ze stycznia 2009 r. Jedną z opcji, którą można by rozważyć, jest stworzenie komórki kryzysowej z uprawnieniami do podejmowania natychmiastowych środków.

5.7   W związku z celem omawianego projektu rozporządzenia EKES podkreśla wagę porozumienia UE – Rosja w sprawie systemu wczesnego ostrzegania na wypadek problemów z dostawami, które zostało podpisane w Moskwie 16 listopada 2009 r., a także znaczenie woli podjęcia przez obie strony współpracy w dziedzinie energii, co uzgodniono na szczycie zorganizowanym w Sztokholmie 18 listopada 2009 r.

5.8   Środki przyjęte w trzecim pakiecie przepisów dotyczących wewnętrznego rynku energii stanowią uzupełnienie środków przewidzianych we wniosku dotyczącym rozporządzenia, dlatego też tak ważne jest wprowadzenie ich w życie. Obejmują one opracowanie krajowych planów działania w zakresie kwestii energetycznych, aby przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu, zapewnienie niezależności organów regulacyjnych i ochrony najsłabszych użytkowników, wraz z zakazem odłączania klientów w okresach krytycznych.

5.9   EKES uważa, że odpowiednie organy polityczne UE powinny ponownie przeanalizować politykę liberalizacji rynku gazu, jeśli jest ona sprzeczna z bezpieczeństwem dostaw. Na przykład Evert Faber van der Meulen (koordynator studiów europejskich, Uniwersytet w Lejdzie) krytykuje „skłonności liberalizacyjne” Komisji, utrzymując, że liberalizację należy rozważać wyłącznie jako „cel długoterminowy” (zob. „Gas Supply and EU-Russia Relations”). Jak pokazują niektóre doświadczenia, deregulacja rynków nie doprowadziła ani do zwiększenia inwestycji w ekologiczne rodzaje energii, ani do większej dywersyfikacji źródeł energii. Spójrzmy na przypadek Wielkiej Brytanii: „The call for a U-turn on two decades of government policy that has created one of the most liberal energy markets came as the Comitee on Climate Change, chaired by Lord Turner, concluded that deregulated markets did not produce the needed investment in low carbon energy and a diversity of supply” („U-turn urged on UK energy polic”, „Financial Times”, 12 października 2009 r.). Dodatkowo proces liberalizacji i prywatyzacji sektora energii doprowadził do likwidacji wielu miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Szacuje się, że liberalizacja rynku elektryczności doprowadziła do utraty 34 % miejsc pracy w UE-15 (dla przykładu, w Niemczech 34 %, we Włoszech 40 %, w Holandii 39 %, w Hiszpanii 34 %, w Szwecji 33 %). Na rynku gazu w 12 państwach członkowskich (CZ, DK, DE, ES, IT, LV, LT, HU, AT, PT, SI, FI) odnotowano stratę 12 % miejsc pracy w ciągu zaledwie 4 lat (Hermann, C. i Atzmüller, R. (2008) „Liberalisation and Privatisation of Public Services and the Impact on Employment, Working Conditions and Labour Relations”, „Transfer”, lato 2008, tom 14, nr 2, s. 303).

5.10   EKES zwraca uwagę, że ze względu na dużą złożoność tego zagadnienia oraz jego strategiczny charakter to na państwach członkowskich spoczywa obowiązek podejmowania zasadniczych decyzji w sprawie bezpieczeństwa dostaw, które uzupełnią decyzje przedstawione we wniosku, np. w sprawie sieci transportowych, energii odnawialnych i oszczędności energii. W ostatecznym rozrachunku kryzys w 2009 r. uwidocznił potrzebę zwiększenia solidarności i pogłębienia współpracy w UE w sytuacji nadzwyczajnej. Rozporządzenie stanowi istotny krok w tym kierunku, lecz jego skuteczność zależy od tego, czy zostanie wdrożone w pełni i w przewidzianym terminie.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI

---

(1)  Dz.U. L 127 z 29.4.2004, s. 92.

1

(2)  Dz.U. L 211 z 14.8.2009, s. 94, Dz.U. L 211 z 14.8.2009, s. 1.

2

---

| 14.12.2010 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 339/53 |
| --- | --- | --- | --- |

14.12.2010

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 339/53

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wkład w zrównoważony rozwój: rola sprawiedliwego handlu i związanych z handlem pozarządowych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem”

COM(2009) 215 wersja ostateczna

(2010/C 339/12)

Sprawozdawca: Richard ADAMS

Współsprawozdawca: Madi SHARMA

Dnia 5 maja 2009 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: „Wkład w zrównoważony rozwój: rola sprawiedliwego handlu i związanych z handlem pozarządowych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem”

COM(2009) 215 wersja ostateczna.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 stycznia 2010 r.

Na 459. sesji plenarnej w dniach 20–21 stycznia 2010 r. (posiedzenie z dnia 20 stycznia 2010 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 184 do 3 – 10 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES od wielu lat aktywnie zachęca przedsiębiorstwa i organizacje pozarządowe do podejmowania szeroko zakrojonych inicjatyw w zakresie zrównoważonej produkcji. Z zadowoleniem przyjmuje zatem komunikat Komisji, w którym podkreśla i popiera ona coraz większą rolę systemów oznakowań produktów trafiających do konsumentów, co umożliwia im dokonanie wyboru.

1.2   Chociaż prawdą jest, że dzięki dobrowolności stosowania tych oznakowań mają one bardziej dynamiczny charakter i lepiej dostosowują się do potrzeb rynku, to zaleca się wspieranie takich systemów za pośrednictwem zasobów i przepisów mających na celu poprawę ich przejrzystości, skutków i wiarygodności oraz zdolności producentów do wpływania na nie i do uczestniczenia w nich na zasadach certyfikacji. Sojusz ISEAL, niezależne światowe zrzeszenie działające na rzecz systemów norm społecznych i środowiskowych, proponuje ramy służące łączeniu systemów, co ma umocnić ustalanie norm i ich obiektywną analizę. Należy dążyć do harmonizacji podejść, jeżeli są zbieżne, dbając o przejrzyste informacje na temat różnic między nimi.

1.3   Komitet podkreśla rolę, którą odegrał sprawiedliwy handel zwłaszcza w pobudzeniu praktycznych działań konsumentów w zakresie nabywania produktów zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju, zwiększając różnorodne zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego. Pożądane jest dalsze zaangażowanie Komisji we wspieranie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w zwiększaniu świadomości konsumentów oraz promowanie systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem. Stwarza to dodatkowe możliwości budowania solidarności społecznej i pozytywnych działań w tym zakresie. Skierowanie wsparcia do państw członkowskich, w których nie ma takich systemów, mogłoby być szczególnie skuteczne, jeżeli działają w nich organizacje społeczeństwa obywatelskiego propagujące wzrost i zrównoważony rozwój.

1.4   Fakt, że w ostatnich latach nastąpił rozkwit sprzedaży wszelkich form produktów zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju, wskazuje na to, że nadszedł czas, by Komisja poważnie rozważyła, w jaki sposób normy i procesy z tym związane mogą wpłynąć na jej działania w ramach WTO, zwłaszcza w związku z międzynarodową polityka handlową wobec krajów rozwijających się, w ramach której kładzie się większy nacisk na czynniki społeczne i związane z ochroną środowiska (1).

2.   Wstęp

2.1   O różnicy między znakiem sprawiedliwego handlu a innym oznakowaniem często decyduje pochodzenie produktu. Znak sprawiedliwego handlu powstał w odpowiedzi na niesprawiedliwe traktowanie ubogich w ramach handlu światowego, a popierały go ruchy „postępowe”, solidarnościowe i wspierające rozwój, z których większość powstała w latach siedemdziesiątych. Działający w tym samym czasie i wyrastający z sektora przedsiębiorstw ruch odpowiedzialności społecznej biznesu także wprowadził do łańcucha dostaw normy społeczne i środowiskowe oraz stworzył podejście, które dominuje wśród producentów i konsumentów. Oba ruchy wpływały na siebie, na przykład znak sprawiedliwego handlu zaczął odzwierciedlać minimalne standardy pracy, a ruch odpowiedzialności społecznej biznesu przyjął mechanizm oznaczania produktów dających konsumentowi określone gwarancje. Dziś, gdy zmiana klimatu i zużycie zasobów nabrały decydującego znaczenia dla przyszłości świata, ukierunkowane na konsumentów aspekty wszelkich takich gwarancji czy znaków certyfikacyjnych można uznać za oznakowanie świadczące o poszanowaniu zasad zrównoważonego rozwoju.

2.2   W roku 2005 na wniosek prezydencji brytyjskiej Komitet Ekonomiczno-Społeczny opublikował opinię w sprawie etycznego handlu i systemów gwarancji konsumenckiej (2). Stwierdził, że takie dobrowolne systemy (zwykle w postaci znaku certyfikacyjnego lub znaku gwarancji) mogą wnieść znaczący wkład w zrównoważony rozwój oraz w bezpośrednie angażowanie konsumentów w pozytywne i mocne reakcje na globalizację W opinii tej zbadano także wymagania niezbędne dla skuteczności takich systemów, adekwatność polityki określanej w UE, potrzebę pilnego wyjaśnienia sytuacji oraz potrzebę koordynacji działań. W opinii opowiedziano się również za utworzeniem ram, które stanowiłyby odpowiednią bazę dla porównywania systemów gwarancji konsumenckich z innymi instrumentami służącymi osiągnięciu podobnych celów. Komitet twierdził, że zapewniłoby to instytucjom i państwom członkowskim UE wskazówki co do spójności kierunków polityki oraz praktyczne narzędzie oceny wykorzystania zainwestowanych zasobów. Jest więc zatem szczególnie zadowolony z faktu, że konkluzje te zostały w pełni uwzględnione, a nawet rozwinięte, w przedmiotowym komunikacie.

2.3   Przez te cztery lata sprzedaż produktów z takimi oznakowaniami gwarancji niezwykle wzrosła: np. o 400 % w przypadku produktów opatrzonych znakiem sprawiedliwego handlu i o 365 % w wypadku Utz Certified. Tendencja ta nadal się utrzymuje i najwyraźniej nie wpłynęła na nią recesja. Wiodący przetwórcy i producenci światowi przekształcają całe marki i kategorie produktów w produkty sprawiedliwego handlu, a sprzedawcy detaliczni przechodzą na inne serie produktów. W odpowiedzi na zainteresowanie konsumentów stworzono lub rozwinięto wiele znaków gwarantujących przestrzeganie zasad związanych ze zrównoważonym rozwojem. Istnieją wyraźne przykłady, że systemy te mają współmierne skutki. Wywołało to pytania o to, czy konsumenci wiedzą, jakie są różnice między różnymi znakami i jakie namacalne korzyści odnoszą producenci.

2.4   EKES poważnie i nieustannie interesuje się tym tematem. W wydanej w 1996 r. pierwszej opinii w sprawie ruchu oznaczania produktów sprawiedliwego handlu (3) Komitet przedstawił trzy główne zalecenia: utworzenie wysokiej jakości systemów międzynarodowej certyfikacji i kontroli, zachowanie dobrowolnego charakteru tego procesu oraz wsparcie przez Komisję zarówno organizacji producentów uczestniczących w sprawiedliwym handlu w krajach rozwijających się, jak i publicznych kampanii edukacyjnych i podnoszących świadomość w Europie.

2.5   W październiku 2009 r. Komitet potwierdził te poglądy w swej opinii w sprawie produktów spożywczych w sprawiedliwym handlu (4) (sprawozdawcą był Hervé Coupeau). Niniejsza opinia jest z nią w dużym stopniu zbieżna, lecz odnosi się w szczególności do komunikatu Komisji i zawiera poszerzone zalecenia zgodne z utrwalonym stanowiskiem Komitetu.

3.   Streszczenie komunikatu Komisji

3.1   Różne znaki potwierdzające zgodność z zasadami zrównoważonego rozwoju stały się elementem codzienności konsumentów. Umożliwiają im one wspieranie szeregu celów związanych ze zrównoważonym rozwojem. Znak sprawiedliwego handlu jest określany jako jeden z nich i koncentruje się na następujących aspektach: ocenie i certyfikacji warunków pracy i ochrony środowiska, które spełniają lub przewyższają minimalne normy międzynarodowe, sprzyjających warunkach handlowych oraz przybierających różne formy dopłatach dla producentów w krajach rozwijających się. To właśnie podejście jest wyraźnie eksponowane w komunikacie. Ze względu na możliwość dezorientacji konsumentów Komisja zamieszcza załącznik, w którym przedstawia definicję tego, co rozumie przez sprawiedliwy handel, oraz rozróżnia następujące podejścia (5):

| 1) | sprawiedliwy handel sensu stricto; |
| --- | --- |

1)

sprawiedliwy handel sensu stricto;

| 2) | inne „niszowe” certyfikowane produkty nieuczestniczące formalnie w sprawiedliwym handlu, lecz przeznaczone dla konsumentów świadomych problematyki zrównoważonego rozwoju (Rainforest Alliance, Utz Certified); |
| --- | --- |

2)

inne „niszowe” certyfikowane produkty nieuczestniczące formalnie w sprawiedliwym handlu, lecz przeznaczone dla konsumentów świadomych problematyki zrównoważonego rozwoju (Rainforest Alliance, Utz Certified);

| 3) | produkty objęte podstawowymi normami, docelowo obowiązującymi w całej branży [np. Kodeks sektora kawy - Code for the Coffee Community (4C)]; Etyczne Partnerstwo Producentów Herbaty - Ethical Tea Partnership); |
| --- | --- |

3)

produkty objęte podstawowymi normami, docelowo obowiązującymi w całej branży [np. Kodeks sektora kawy - Code for the Coffee Community (4C)]; Etyczne Partnerstwo Producentów Herbaty - Ethical Tea Partnership);

| 4) | pozostałe (bez wskazania konkretnej nazwy). |
| --- | --- |

4)

pozostałe (bez wskazania konkretnej nazwy).

3.2   Komisja przyznaje, że chociaż istnieje wiele różnych znaków i oznakowań konsumenckich, to próby ich uregulowania mogłyby przynieść efekty przeciwne do zamierzonych. Są to zasadniczo systemy dobrowolne, dynamicznie reagujące na potrzeby handlu i konsumentów, a regulowanie ich mogłoby niepotrzebnie ograniczyć ich rozwój.

3.3   Zaufanie i świadomość konsumentów można jednak poprawić, definiując te systemy w sposób wyraźny i przejrzysty oraz zapewniając ich niezależne monitorowanie, co również jest ważnym wymogiem. Oczekuje się dalszej analizy skutków i korzyści tych systemów, choć Komisja po raz kolejny wyraźnie stwierdza, że nie ma zamiaru określać odpowiednich norm w zakresie zrównoważonego rozwoju, których powinny przestrzegać te prywatne systemy. Proponuje jednak następujące ogólne zasady:

| — | zachowanie w całej UE pozarządowego charakteru prywatnych systemów w UE; |
| --- | --- |

—

zachowanie w całej UE pozarządowego charakteru prywatnych systemów w UE;

| — | zbadanie możliwości synergii systemów i poprawy ich przejrzystości z punktu widzenia konsumentów i producentów; |
| --- | --- |

—

zbadanie możliwości synergii systemów i poprawy ich przejrzystości z punktu widzenia konsumentów i producentów;

| — | wypracowanie porozumienia dotyczącego podstawowych rozsądnych wymogów dotyczących procesów obowiązujących w omawianych systemach; |
| --- | --- |

—

wypracowanie porozumienia dotyczącego podstawowych rozsądnych wymogów dotyczących procesów obowiązujących w omawianych systemach;

| — | obiektywne ustalenie faktów dotyczących względnego oddziaływania różnych związanych z handlem prywatnych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem. |
| --- | --- |

—

obiektywne ustalenie faktów dotyczących względnego oddziaływania różnych związanych z handlem prywatnych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem.

3.4   Cel niektórych z tych systemów gwarancji, czyli rozwój uboższych krajów, jest równocześnie głównym dążeniem zarówno WTO, jak i polityki handlowej UE. Komunikat zawiera propozycję, by prywatne inicjatywy w zakresie certyfikacji zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju – przy założeniu, że byłyby one zgodne z zasadami przejrzystości i niedyskryminacji – uzupełniały procesy liberalizacji handlu.

3.5   Ponieważ w UE 16 % PKB przeznaczane jest na wydatki organów publicznych, w komunikacie omawia się sposób włączenia wymogów związanych ze zrównoważonym rozwojem do procedur zamówień publicznych. Wskazuje się na fakt, że o ile wprowadzenie wymogu, by zamawiane produkty podlegały certyfikacji w ramach określonego systemu znakowania, jest sprzeczne z przepisami dotyczącymi zamówień publicznych, to wprowadzenie odpowiednich wymogów w zakresie procesów produkcyjnych jest zgodne z prawem, a spełnienie tych wymogów może zapewnić między innymi rejestracja w określonym systemie znakowania produktów będących przedmiotem etycznego handlu (6).

3.6   Komisja wsparła sprawiedliwy handel oraz inne inicjatywy związane z handlem i przestrzeganiem zasad zrównoważonego rozwoju, przeznaczając na nie w latach 2007 i 2008 19 mln euro, głównie na podnoszenie świadomości w UE. Zamierza ona nadal udzielać wsparcia, w szczególności w zakresie analizy skutków oraz zachowania przejrzystości na rynku, jak również zachęcać państwa członkowskie do takich działań.

4.   Uwagi ogólne

4.1   Terminu „sprawiedliwy” ani „sprawiedliwy handel” nie da się usankcjonować prawnie, co oznacza, że może się nim posługiwać każdy w znaczeniu mniej uzasadnionym lub korzystnym niż w przypadku znaku sprawiedliwego handlu. W takich warunkach zasadnicze znaczenie ma rozpoznawanie przez konsumenta procesu certyfikacji i tworzenia gwarancji, który kryje się za danym znakiem. W praktyce odnotowuje się, że inne związane z handlem pozarządowe systemy zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem lub systemy jej zapewniania w przedsiębiorstwach w miarę możliwości nie posługują się terminami „sprawiedliwy” czy „sprawiedliwy handel”, aby uniknąć mylenia ich ze sprawiedliwym handlem.

4.2   Od poprzedniego komunikatu Komisji na ten temat minęło dziesięć lat. W tym czasie ogromnie zwiększyło się zainteresowanie społeczeństwa tą kwestią, czemu sprzyja coraz większa świadomość problematyki zrównoważonego rozwoju oraz związana z tym tendencja przedsiębiorstw do przestrzegania w swoim łańcuchu dostaw pewnych norm etycznych, społecznych i związanych z ochroną środowiska. Komunikat ten pojawia się zatem w dobrym momencie, by dostarczyć aktualnych informacji na temat rynku, który w 2009 roku był wart w Europie ponad 2 mld euro, jeżeli chodzi o znak sprawiedliwego handlu, a przynajmniej drugie tyle przyniosą inne oznakowania produktów zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju. Stanowi to jednak stosunkowo niewielką część europejskiego handlu towarami importowanymi z krajów rozwijających się i należy zauważyć, że w komunikacie Komisji termin „niszowy”, który stosuje się do opisania oznakowań konsumenckich innych niż znak sprawiedliwego handlu, powinien odnosić się także do sprawiedliwego handlu, który sam stanowi niszowy znak zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju.

4.3   Znaki zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju przestają być jednak niszowe na rynkach poszczególnych krajów i określonych produktów. Tropical Commodities Coalition, organizacja pozarządowa z siedzibą w Holandii, podaje na przykład, że w Holandii 25 % konsumowanej kawy pochodzi z handlu etycznego. Dlatego szczególne znaczenie ma zapewnienie, by konsumenci mieli jasny obraz sytuacji.

4.4   Należy zrozumieć, że wykorzystanie terminu „sprawiedliwy handel” (lub „dobre pochodzenie” czy innych terminów na etykietach) oznacza bezwzględną wartość etyczną, jaką przedstawia produkt, natomiast w rzeczywistości odpowiada to zauważalnej, lecz jednak minimalnej, poprawie. Takie kategoryczne stwierdzenia biorą się raczej z potrzeby uproszczenia zasad sprzedaży konsumentowi, niż z chęci celowego wprowadzenia w błąd, lecz powodują, że konsument może być rozczarowany, jeżeli jego oczekiwania się nie spełnią.

4.5   W przypadku sprawiedliwego handlu znak stanowi tylko jeden z dwóch komplementarnych kanałów sprawiedliwego handlu, drugim jest przebieg zintegrowanego łańcucha dostaw. W komunikacie tylko w niewielkim stopniu przeanalizowano dalekosiężne skutki ruchu sprawiedliwego handlu, jego oddolnych kampanii i akcji politycznych na Północy oraz działań wspierających producentów na Południu. Komisja nie poświęca też dość uwagi olbrzymiemu wkładowi jaki Utz Certified wnosi w zakresie bezpieczeństwa żywności dzięki wysoko rozwiniętemu w tym przypadku systemowi identyfikowalności, czy też pozytywnemu wpływowi certyfikacji Rainforest Alliance na łagodzenie zmian klimatycznych poprzez położenie nacisku na ochronę lasów tropikalnych. Należy uznać, że Komisja nie jest w stanie zbadać kompleksowo tych ważnych dodatkowych konsekwencji w swoim komunikacie bez znacznego rozszerzenia ram tego dokumentu. Komisja mogłaby rozważyć omówienie tych tematów w przyszłych dokumentach w sprawie tej polityki.

4.6   Chociaż Komisja przedstawia systemy zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem jako uzupełnienie prowadzonego w ramach WTO procesu liberalizacji handlu, ruch sprawiedliwego handlu odrzuca ten punkt widzenia w odniesieniu do siebie i woli postrzegać swoje podejście jako alternatywne partnerstwo handlowe. Inne systemy zapewniania zgodności opowiadają się za przeprowadzeniem przez WTO pogłębionej analizy, której celem byłoby zbadanie, w jaki sposób proces liberalizacji handlu może sprzyjać zrównoważonemu rozwojowi oraz zapobiegać sytuacji, w której wymogi społeczne, środowiskowe i gospodarcze związane z tym rozwojem są błędnie uważane za bariery w handlu.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   Komitet szanuje stanowisko Komisji, która nie próbuje regulować systemów gwarancji, co z reguły powoduje zmniejszenie aspiracji i dynamiki oznakowań ukierunkowanych na problematykę społeczną i ekologiczną. Ramy, które nie są oparte na przepisach, wymagają jednak zarówno uczciwości niezależnych systemów certyfikacji, jak i potrzeby wyraźnego zrozumienia przez konsumenta, jakie gwarancje stwarzają poszczególne niezależne inicjatywy. Z tego wynika, że być może wszystkie takie systemy powinny opierać się na zatwierdzonych procedurach certyfikacji ISO65.

5.2   Dobrze byłoby zachęcać do utworzenia wspólnego zestawu norm w dziedzinach, w których systemy wyraźnie się zazębiają, takich jak np. standardy pracy i stosowanie pestycydów. Istnieje także potrzeba przeprowadzenia wnikliwej oceny wpływu uwzględniającej znaczne różnice pomiędzy obiecywanymi skutkami różnych systemów, wśród których znajdują się.: poprawa dostępu drobnych gospodarstw do rynku, będąca celem sprawiedliwego handlu, poprawa zarządzania gospodarstwami, do której dąży UTZ Certified, dążenie do usamodzielnienia się poszczególnych organizacji producentów, do której w szczególności dąży sprawiedliwy handel, oraz bioróżnorodność, którą zajmuje się Rainforest Alliance.

5.3   Chociaż Komisja postanowiła sama nie ustalać norm, popiera przeprowadzenie szeroko zakrojonego badania, w którym zestawiono by różnice między najważniejszymi systemami oraz korzyści płynące z tych systemów. Przejrzystość rynkowa uznawana jest za istotny wymóg leżący u podstaw systemów gwarancji etycznych ukierunkowanych na sprzedaż i EKES ogólnie popiera rozwinięcie tego projektu poprzez utworzenie portalu internetowego, który służyłby analizowaniu i omawianiu takich systemów. Główne kwestie, które należy uwzględnić, to jednak wyniki osiągane przez systemy w dziedzinach, w których mają one wspólne cele, oraz ich droga do konkretnych korzyści tam, gdzie się różnią. Należy zauważyć, że obecny kształt portalu (7) Konferencji NZ ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) nie osiąga tych celów, milcząc na temat znacznych różnic między systemami i nie zapewniając jasności i rzeczowości, które są konieczne w przypadku takiego oficjalnego źródła informacji.

5.4   Proponuje się wspieranie opracowywania procedur warunkujących przejrzystość i wiarygodność znaków zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju, jak też zdolności producentów do uzyskiwania certyfikacji i dostępu do rynku oraz realizacji zadań organizacyjnych, od których to zależy. Można na przykład udostępnić zasoby sojuszowi ISEAL (8), który w odpowiednich przypadkach zająłby się harmonizacją systemów, a w innych wyjaśniłby elementy niepowtarzające się w innych systemach. ISEAL jest organizacją skupiającą wiele zainteresowanych stron, na której forum można skonsolidować wspólne aspekty różnych systemów oznakowania oraz w sposób niezależny ocenić i wyjaśnić różnice.

5.5   W obecnych rozmowach na temat sprawiedliwego handlu i związanych z handlem pozarządowych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem organizacje producentów z krajów rozwijających się mają do odegrania niezaprzeczalnie ważną rolę (9). Należy także w większym stopniu uwzględnić ich doświadczenie z różnymi systemami zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem. Komitet uważa, że w ramach systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem i we wszelkich ocenach ich skutków równie istotna rola powinna przypaść organizacjom producentów mającym doświadczenie w większości wiodących inicjatyw.

5.6   Zdecydowanie największa część całkowitej kwoty sprzedaży systemów sprawiedliwego handlu i związanych z handlem pozarządowych systemów zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem w Europie pochodzi z mniejszości państw członkowskich. Komitet zdecydowanie zaleca, by Komisja przyznała pierwszeństwo wspieraniu i finansowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego w państwach członkowskich, w których programy zwiększania świadomości konsumentów w dziedzinie zrównoważonego rozwoju są mało dynamiczne oraz w których godne zaufania organizacje społeczeństwa obywatelskiego są w stanie je rozwijać.

5.7   Polityka handlowa UE od pewnego czasu uznaje ważną rolę sprawiedliwego handlu i jego potencjał w zakresie oddziaływania na światową politykę handlową. Komitet wzywa Komisję, by w ramach obowiązujących w WTO zasad dotyczących regulacji handlu odzwierciedliła rosnące znaczenie, jakie dla obywateli UE ma przynoszący korzyści społeczne handel zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Bruksela, 20 stycznia 2010 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznegoętrznych

Mario SEPI

---

(1)  W tym kontekście należy odnotować rozdział dotyczący handlu i zrównoważonego rozwoju (rozdział 13) umowy o wolnym handlu między UE a Koreą.

1

(2)  Dz.U. C 28 z 3.2.2006, s. 72–81.

2

(3)  Dz.U. C 204 z 15.7.1996, s. 41.

3

(4)  Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 29.

4

(5)  Komunikat odnosi się do kryteriów sprawiedliwego handlu określonych przez ruch sprawiedliwego handlu i wymienionych w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 6 czerwca 2006 r. w sprawie sprawiedliwego handlu i rozwoju (A6-0207/2006).

5

(6)  Dowodzi tego także takt, że 29 października 2009 r. Komisja Europejska postanowiła wysłać do Holandii formalny wniosek w sprawie udzielenia przez prowincję Noord-Holland zamówienia publicznego na dostawy i obsługę automatów z kawą. Zdaniem Komisji zastosowana przez tę prowincję procedura udzielania zamówień publicznych nie spełniała wymogów przedstawionych w przepisach UE dotyczących zamówień publicznych, a zatem ograniczała konkurencję.

6

(7)  http://193.194.138.42/en/Sustainability-Claims-Portal/Discussion-Forum/Fair-Trade/Web-links/

7

(8)  ISEAL to światowa organizacja na rzecz systemów norm społecznych i środowiskowych, której kodeksy dobrych praktyk są międzynarodowymi podręcznikami takich systemów norm.

8

(9)  Podobnie jak w wypadku Światowej Organizacji Sprawiedliwego Handlu (WFTO) oraz Fairtrade Labelling Organisations International (FLO), które już włączają organizacje producentów z krajów rozwijających się w swoje systemy zarządzania, a także Rainforest Alliance (w skład jego międzynarodowego komitetu normalizacyjnego wchodzą właściciele ziemscy i rolnicy, przedstawiciele organizacji pozarządowych, członkowie społeczności, naukowcy, technicy oraz inne zainteresowane podmioty), jak również Utz Certified, (członkami jego zarządu są m.in. przedstawiciele plantatorów kawy oraz podmiotów zajmujących się paleniem kawy i obrotem kawą, a także organizacji pozarządowych), zaś jego kodeks postępowania został oceniony i uznany przez wszystkie zainteresowane strony uczestniczące w programie.

9

---