# Il-Ġurnal Uffiċjali C 47/2020

| | ISSN 1977-0987 |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 47 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 6311 ta' Frar 2020 |

ISSN 1977-0987

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 47

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 6311 ta' Frar 2020

---

| Werrej | Paġna |
| --- | --- |
| | I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet |
| | RIŻOLUZZJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| 2020/C 47/01 | Riżoluzzjoni dwar Il-kontribut tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew għall-Programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni għall-2020 u lil hinn | 1 |
| 2020/C 47/02 | Riżoluzzjoni dwar Il-ftuħ tan-negozjati ta’ adeżjoni mal-Maċedonja ta’ Fuq u l-Albanija: il-kredibilità u l-interessi ġeostrateġiċi tal-UE għandhom jiġu rispettati | 15 |
| | OPINJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| 2020/C 47/03 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-blockchain u s-suq uniku tal-UE: xi jmiss?  (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 17 |
| 2020/C 47/04 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-iżgurar ta’ tranżizzjoni settorjali inklużiva lejn settur ferrovjarju diġitalizzat (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 23 |
| 2020/C 47/05 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ħadd ma jitħalla jibqa’ lura meta tiġi implimentata l-Aġenda għall-Iżvilupp Sostenibbli 2030 (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 30 |
| 2020/C 47/06 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rwol tal-politiki tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment fit-titjib tal-prestazzjoni ekonomika tal-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 38 |
| 2020/C 47/07 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rwol aktar kostruttiv għas-soċjetà ċivili fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali (opinjoni esploratorja) | 50 |
| 2020/C 47/08 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-bijoekonomija blu (opinjoni esploratorja) | 58 |

Werrej

Paġna

I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

RIŻOLUZZJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

2020/C 47/01

Riżoluzzjoni dwar Il-kontribut tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew għall-Programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni għall-2020 u lil hinn

1

2020/C 47/02

Riżoluzzjoni dwar Il-ftuħ tan-negozjati ta’ adeżjoni mal-Maċedonja ta’ Fuq u l-Albanija: il-kredibilità u l-interessi ġeostrateġiċi tal-UE għandhom jiġu rispettati

15

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

2020/C 47/03

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-blockchain u s-suq uniku tal-UE: xi jmiss?  (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

17

2020/C 47/04

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-iżgurar ta’ tranżizzjoni settorjali inklużiva lejn settur ferrovjarju diġitalizzat (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

23

2020/C 47/05

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ħadd ma jitħalla jibqa’ lura meta tiġi implimentata l-Aġenda għall-Iżvilupp Sostenibbli 2030 (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

30

2020/C 47/06

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rwol tal-politiki tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment fit-titjib tal-prestazzjoni ekonomika tal-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

38

2020/C 47/07

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rwol aktar kostruttiv għas-soċjetà ċivili fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali (opinjoni esploratorja)

50

2020/C 47/08

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-bijoekonomija blu (opinjoni esploratorja)

58

---

| | III   Atti preparatorji |
| --- | --- |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| 2020/C 47/09 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Nibnu l-fiduċja fl-intelliġenza artifiċjali ċċentrata fuq il-bniedem [COM(2019) 168 final] | 64 |
| 2020/C 47/10 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar  Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-aġenda strateġika ta’ innovazzjoni tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT) 2021–2027: Nagħtu spinta lit-talent u lill-kapaċità ta’ innovazzjoni fl-Ewropa (COM(2019) 330 final — 2019/00152 (COD))  u  Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (riformulazzjoni)  (COM(2019) 331 final — 2019/00151 (COD)) | 69 |
| 2020/C 47/11 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud u d-Direttiva 2008/118/KE dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa fir-rigward ta’ sforz ta’ difiża fi ħdan il-qafas tal-Unjoni (COM(2019) 192 final — 2019/0096 (CNS)) | 76 |
| 2020/C 47/12 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Skemi ta’ Ċittadinanza u ta’ Residenza b’Investiment fl-Unjoni Ewropea [COM(2019) 12] | 81 |
| 2020/C 47/13 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Progress fl-Implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-foresti Strateġija ġdida tal-UE għall-foresti: għall-foresti u s-settur tal-foresti [COM(2018) 811 final] | 87 |
| 2020/C 47/14 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari [COM(2019) 190 final] | 92 |
| 2020/C 47/15 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Ningħaqdu flimkien biex inwettqu l-Unjoni tal-Enerġija u l-Azzjoni Klimatika – Nistabbilixxu l-pedamenti għal tranżizzjoni b’suċċess lejn l-enerġija nadifa [COM(2019) 285 final] | 98 |
| 2020/C 47/16 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Deċiżjoni Nru 573/2014/UE dwar kooperazzjoni mtejba bejn is-Servizzi Pubbliċi tal-Impjiegi (PES) [COM(2019) 620 final] | 105 |
| 2020/C 47/17 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (2019) (opinjoni addizzjonali)  (COM(2018) 759 final) | 106 |
| 2020/C 47/18 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019 (opinjoni addizzjonali)” [COM(2018) 770 final] | 113 |

III   Atti preparatorji

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

2020/C 47/09

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Nibnu l-fiduċja fl-intelliġenza artifiċjali ċċentrata fuq il-bniedem [COM(2019) 168 final]

64

2020/C 47/10

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar  Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-aġenda strateġika ta’ innovazzjoni tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT) 2021–2027: Nagħtu spinta lit-talent u lill-kapaċità ta’ innovazzjoni fl-Ewropa (COM(2019) 330 final — 2019/00152 (COD))  u  Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (riformulazzjoni)  (COM(2019) 331 final — 2019/00151 (COD))

69

2020/C 47/11

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud u d-Direttiva 2008/118/KE dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa fir-rigward ta’ sforz ta’ difiża fi ħdan il-qafas tal-Unjoni (COM(2019) 192 final — 2019/0096 (CNS))

76

2020/C 47/12

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Skemi ta’ Ċittadinanza u ta’ Residenza b’Investiment fl-Unjoni Ewropea [COM(2019) 12]

81

2020/C 47/13

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Progress fl-Implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-foresti Strateġija ġdida tal-UE għall-foresti: għall-foresti u s-settur tal-foresti [COM(2018) 811 final]

87

2020/C 47/14

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari [COM(2019) 190 final]

92

2020/C 47/15

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Ningħaqdu flimkien biex inwettqu l-Unjoni tal-Enerġija u l-Azzjoni Klimatika – Nistabbilixxu l-pedamenti għal tranżizzjoni b’suċċess lejn l-enerġija nadifa [COM(2019) 285 final]

98

2020/C 47/16

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Deċiżjoni Nru 573/2014/UE dwar kooperazzjoni mtejba bejn is-Servizzi Pubbliċi tal-Impjiegi (PES) [COM(2019) 620 final]

105

2020/C 47/17

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (2019) (opinjoni addizzjonali)  (COM(2018) 759 final)

106

2020/C 47/18

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019 (opinjoni addizzjonali)” [COM(2018) 770 final]

113

---

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

I Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

RIŻOLUZZJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/1 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/1

---

Riżoluzzjoni dwar “Il-kontribut tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew għall-Programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni għall-2020 u lil hinn”

(2020/C 47/01)

Matul is-sessjoni plenarja tiegħu tat-30 u l-31 ta’ Ottubru 2019 (laqgħa tat-30 ta’ Ottubru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta r-Riżoluzzjoni li ġejja b’170 vot favur, 5 voti kontra u 9 astensjonijiet.

1.   Introduzzjoni

| 1.1. | B’mod ġenerali, hemm erba’ megatendenzi li għandhom ikunu fil-qalba tal-prijoritajiet politiċi tal-leġislatura politika l-ġdida: id-diġitalizzazzjoni, it-tibdil fil-klima u t-telf tal-bijodiversità, id-demografija u l-globalizzazzjoni. Dawn il-megatendenzi qed ibiddlu l-mod kif ngħixu u naħdmu u qed joffru opportunitajiet enormi, però qed joħolqu wkoll sfidi ġodda (1). Madankollu, il-kwistjoni ewlenija hija l-iskala u l-ħeffa tal-bidla. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | L-UE u l-Istati Membri tagħha huma impenjati bis-sħiħ biex jimplimentaw l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli tan-NU u l-Ftehim ta’ Pariġi (2) u biex jimxu ’l quddiem bl-implimentazzjoni tagħhom globalment permezz tal-firxa sħiħa ta’ azzjonijiet esterni tagħhom. Barra minn hekk, f’Diċembru 2018, fil-marġini tal-COP24, l-UE u 20 Stat Membru ffirmaw id-Dikjarazzjoni ta’ Silesia dwar is-Solidarjetà u t-Transizzjoni Ġusta (3). Fiha, huma enfasizzaw li l-kunsiderazzjoni tal-aspett soċjali tat-tranżizzjoni għal ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju huwa kruċjali biex tinkiseb approvazzjoni soċjali għall-bidliet li qed iseħħu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Is-suq uniku jibqa’ strument ewlieni għall-integrazzjoni Ewropea. Ir-rivitalizzazzjoni tiegħu tkun ta’ benefiċċju għall-Ewropa, li jagħmilha aktar sostenibbli u koeżiva. Pereżempju, is-suq uniku diġitali joffri opportunitajiet u jeħtieġ li jiġi żviluppat sabiex jiżgura l-kompetittività tal-UE, permezz tal-ħolqien ta’ ambjent li jippermetti forom ġodda ta’ intrapriżi li qed jitfaċċaw f’dan is-suq. Sadanittant, l-UE jeħtiġilha tiżgura li dawn il-forom ġodda ta’ intrapriżi jkunu sostenibbli u li jespandu u jibqgħu fl-Ewropa. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Jeħtieġ naġixxu fil-livelli kollha fl-istess ħin u noħolqu azzjoni dinamika li tindirizza l-isfidi ekonomiċi, soċjali u ambjentali urġenti. Il-KESE jemmen li l-iżvilupp sostenibbli għalhekk jeħtieġ li jkun fil-qalba tal-futur tal-Ewropa (4) u jappella għal strateġija globali tal-UE 2050 dwar is-sostenibbiltà sabiex tiġi implimentata l-Aġenda 2030 tan-NU (5). Din il-bidla fil-paradigma teħtieġ bidliet a) fil-governanza, jiġifieri hemm bżonn ta’ mekkaniżmi ta’ governanza ddedikati biex jiġu indirizzati l-problemi urġenti aktar malajr u jiġu indirizzati kwistjonijiet kumplessi. Ir-rwol ta’ mekkaniżmi bħal dawn ikun li jorbtu lill-UE u lill-Istati Membri, u mhux biex jieħdu post l-azzjoni fi kwalunkwe wieħed minn dawn il-livelli; b) l-integrazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) fil-proċessi ekonomiċi u ta’ monitoraġġ soċjali u bbaġitjar tal-UE. F’dan ir-rigward, is-Semestru Ewropew jista’ jiġi mgħammar b’indikaturi soċjali, ekonomiċi u ambjentali ġodda, imtejba, li jistgħu jitkejlu u komplementari biex jimmonitorjaw u jsegwu l-aspetti u l-prinċipji kollha tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, kif ukoll tas-17-il SDG. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Fir-rigward tad-dimensjoni soċjali, l-UE tista’ tkun kburija bil-mudell soċjali tagħha meta mqabbel ma’ partijiet oħra tad-dinja. Madankollu, il-kisbiet soċjali u l-progress fl-Ewropa ma jistgħux jittieħdu bħala fatt. Fl-2017, l-UE kkonfermat l-impenn tagħha għall-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (EPSR). L-implimentazzjoni tal-EPSR u t-triq ’il quddiem huma essenzjali biex jinkiseb tfassil ta’ politika tal-UE u nazzjonali li jkun koerenti u li jissaħħaħ b’mod reċiproku bil-ħsieb li jinbena kunsens imġedded dwar strateġija ekonomika u soċjali sostenibbli sabiex titwettaq il-wegħda tiegħu li jaħdem għal tkabbir ekonomiku bbilanċjat u progress soċjali li jwassal għal żieda fil-benesseri taċ-ċittadini tiegħu (6). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | L-UE jeħtiġilha ttejjeb il-politiki u l-azzjoni tagħha biex tiżgura l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u forom oħra ta’ ugwaljanza, minbarra li tiggarantixxi li l-persuni kollha li jiffaċċjaw diversi forom ta’ diskriminazzjoni jkollhom opportunitajiet ugwali fis-soċjetà. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Biex jiġu indirizzati prijoritajiet soċjali, ekonomiċi u ambjentali ġodda u attwali, il-KESE jappella għal baġit tal-UE ambizzjuż u mmirat aħjar li jirrifletti r-rieda li jiġu indirizzati l-isfidi tal-UE li jistgħu jinbidlu f’opportunitajiet, u b’hekk jagħti lill-UE proġett ġdid. Għalhekk, il-KESE jappella għal kontroll tal-idoneità tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | L-involviment strutturat u regolari tas-soċjetà ċivili u tad-djalogu ċivili għandhom rwol ċentrali fil-promozzjoni tas-sostenibbiltà fid-dimensjonijiet kollha tagħha – dik ekonomika, soċjali u ambjentali – u għandu jingħata mandat ċar għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fl-iżvilupp, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-istrateġija. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-ispinta l-ġdida għad-demokrazija Ewropea proposta mill-President elett tal-Kummissjoni, Ursula von der Leyen, u jinsab lest jaqdi r-rwol sħiħ tiegħu fil-konferenza proposta dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Id-djalogu soċjali jeħtieġ li jkompli jkollu rwol ċentrali fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politiki u l-miżuri tas-suq tax-xogħol li b’mod effettiv jgħinu lill-kumpaniji u lill-ħaddiema. Minħabba l-isfidi sostanzjali relatati ma’ tranżizzjoni ġusta għal ekonomija ekoloġika u tkabbir sostenibbli, l-involviment tal-imsieħba soċjali huwa kruċjali sabiex titqies l-informazzjoni rilevanti u biex jintlaħaq kunsens dwar l-azzjoni. Id-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv huma prerekwiżit biex jinkisbu tranżizzjonijiet ġusti, impjiegi aħjar, dħul deċenti u biex jiġi miġġieled id-dumping soċjali. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jappoġġja t-tassazzjoni ġusta u l-ġlieda kontra l-frodi, l-evażjoni tat-taxxa, il-ħasil tal-flus u l-prattiki finanzjarji tar-rifuġji fiskali; objettiv komuni tal-istituzzjonijiet tal-UE, il-gvernijiet u n-negozji jeħtieġ li jkun li jaħdmu flimkien sabiex jistabbilixxu mekkaniżmi effiċjenti bħaż-żewġ direttivi kontra l-evitar tat-taxxa. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-Programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni għall-2020 u l-prijoritajiet u l-attivitajiet proposti għalhekk se jirrikjedu li jiġu aġġustati l-għanijiet, il-pożizzjonijiet u l-metodi ta’ ħidma tal-Kummissjoni. Il-politiki interni u esterni kollha tagħha jeħtieġ li jkunu koerenti u allinjati mal-SDGs sabiex il-prinċipji tal-effiċjenza, tas-sussidjarjetà, tal-proporzjonalità u tas-sostenibbiltà jiġu kkunsidrati kif xieraq. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Sabiex isiru proposti konkreti għall-Programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni għall-2020, il-KESE qies il-linji gwida politiċi għall-Kummissjoni Ewropea 2019-2024 li jmiss kif ippreżentati mill-President elett tal-Kummissjoni f’Lulju 2019 (7). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-Kummissjoni l-ġdida, kif ippreżentata fl-10 ta’ Settembru, tirrifletti l-prijoritajiet u l-ambizzjonijiet stabbiliti f’dawn il-linji gwida politiċi u hija strutturata abbażi tal-ħtieġa li jiġu indirizzati l-bidliet fil-klima, it-teknoloġija u d-demografija li qed jittrasformaw il-mod kif ngħixu u naħdmu. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Niżviluppaw il-bażi ekonomika tagħna: il-mudell Ewropew għall-ġejjieni – il-promozzjoni ta’ żvilupp ekonomiku sostnut, inklużiv u sostenibbli, suq uniku rivitalizzat, impjieg sħiħ u produttiv u xogħol deċenti għal kulħadd

| 2.1. | Hemm ħtieġa ċara għal strateġija ekonomika Ewropea ġdida: narrattiva pożittiva għall-iżvilupp futur tal-ekonomija tal-UE fid-dinja usa’ li tgħin biex tiżdied ir-reżiljenza tal-UE għall-iskossi ekonomiċi u ssaħħaħ is-sostenibbiltà – ekonomika, soċjali u ambjentali – tal-mudell ekonomiku tagħha, biex b’hekk iġġib lura l-kunfidenza, l-istabbiltà u l-prosperità kondiviża għall-Ewropej kollha. Filwaqt li tibni fuq il-progress miksub f’dawn l-aħħar snin, din l-istrateġija tista’ twitti t-triq għal aktar integrazzjoni ekonomika, fiskali, finanzjarja, soċjali u politika li hija meħtieġa biex jintlaħqu l-objettivi tas-suq uniku u tal-unjoni ekonomika u monetarja tal-Ewropa, kif stabbilit fl-Artikolu 3 tat-TUE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | L-UE tista’ tkun ibbażata biss fuq strateġija li tkun soda ekonomikament u robusta f’termini tas-sostenibbiltà soċjali u ambjentali tagħha. Id-dimensjoni ambjentali jeħtieġ li tiżgura li jiġu rispettati “l-limiti planetarji”u li r-riżorsi naturali ma jintużawx iżżejjed, sabiex jibqa’ possibbli l-użu sostenibbli fit-tul ta’ dawn ir-riżorsi u l-bijodiversità tiġi protetta b’mod effiċjenti (8). In-negozju jippermetti l-iżvilupp soċjetali u ambjentali u l-kompetittività sostenibbli. Il-kumpaniji Ewropej huma lesti li jaqdu r-rwol tagħhom u jassumu r-responsabbiltajiet tagħhom, flimkien mal-ħaddiema u l-partijiet interessati. L-Ewropa teħtieġ ambjent ta’ negozju li jgħin fit-tħejjija għall-futur fejn l-aspetti soċjali u ambjentali jkunu parti mid-definizzjoni tagħha, u li jipprovdi kundizzjonijiet favorevoli u ta’ appoġġ għan-negozju sabiex il-kumpaniji tabilħaqq ikunu jistgħu jikbru b’mod sostenibbli u b’hekk jiġġeneraw il-ġid għar-ridistribuzzjoni sussegwenti tiegħu. Dan jista’ jieħu l-forma wkoll ta’ aktar impjiegi ta’ kwalità, opportunitajiet aħjar ta’ impjieg u drittijiet infurzabbli. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Is-suq uniku fid-dimensjonijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali kollha tiegħu huwa fil-qalba tal-integrazzjoni Ewropea u huwa kontributur b’saħħtu għall-ekonomija soċjali tas-suq Ewropew. Madankollu, irid jitlesta għalkollox, jiġi rivitalizzat u aġġornat bil-għan li jsir Suq Uniku Diġitali. Għandha ssir enfasi fuq il-ħolqien ta’ kundizzjonijiet li jippermettu l-iżvilupp ta’ forom differenti ta’ intrapriżi (inklużi mudelli ekonomiċi ġodda), id-diġitalizzazzjoni u l-innovazzjoni, u l-opportunitajiet transfruntiera. Il-funzjonament tiegħu għandu jissaħħaħ u għandu jiġi garantit impenn sħiħ għall-integrazzjoni ulterjuri tiegħu. Għalhekk, is-suq uniku għandu jkun kapaċi jiġġenera żvilupp ekonomiku sostenibbli u innovazzjoni sostenibbli, jattira l-investiment, jappoġġja lill-intraprendituri, u jrawwem il-kompetittività sostenibbli tal-kumpaniji tiegħu fi swieq globalizzati. Madankollu, huwa importanti wkoll li jiġi rikonoxxut li l-impatt pożittiv tas-suq uniku ma ġiex mifrux b’mod ugwali u li mhux iċ-ċittadini kollha huma f’pożizzjoni li jibbenefikaw mil-ġid tiegħu (9). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Fir-rigward tal-prospetti makroekonomiċi, l-inċertezza ma naqsitx. Il-ħruġ mistenni tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea u t-tensjonijiet globali bejn l-Istati Uniti u ċ-Ċina għadhom ikkunsidrati bil-kbir bħala riskji ta’ ċaqliq ’l isfel għall-iżvilupp ekonomiku u l-impjiegi fil-futur qarib. Skont il-previżjonijiet ekonomiċi tas-sajf tal-Kummissjoni Ewropea, ġie osservat li minkejja rata aggregata baxxa ta’ qgħad meta mqabbla mal-aħħar żewġ deċennji, diversi pajjiżi ma laħqux il-livelli ta’ impjiegi ta’ qabel il-kriżi. Ir-rata ta’ tkabbir tal-PDG fl-Unjoni Ewropea hija mistennija li tkun 1,4 % biss fl-UE din is-sena u 1,2 % fiż-żona tal-euro (10). Il-KESE huwa mħasseb li r-riskji ta’ ċaqliq ’l isfel għall-perspettiva ekonomika għaż-żona tal-euro tabilħaqq jistgħu jevolvu fi kriżi soċjoekonomika oħra fil-futur mhux daqstant imbiegħed, li tista’ toħloq sfidi kbar għall-aġġustament (11). Biex jiġi evitat ir-riskju ta’ reċessjoni ġdida, tinħtieġ orjentazzjoni baġitarja espansjonarja (pożizzjoni fiskali pożittiva) li takkumpanja politika monetarja ta’ approċċ simili. L-espansjoni tal-baġit jeħtieġ li tkun partikolarment sinifikanti fl-Istati Membri li għandhom surplus sinifikanti fil-bilanċ tal-pagamenti tagħhom u bilanċ stabbli jew pożittiv fiskali. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | It-tkabbir tal-PDG ma jirriflettix il-benesseri tal-parti l-kbira taċ-ċittadini u lanqas ma jirrifletti d-degradazzjoni tal-ambjent u t-tnaqqis tar-riżorsi naturali. Għal din ir-raġuni, hemm bżonn li jiġu żviluppati miżuri ta’ benesseri soċjetali u ta’ sostenibbiltà b’sett ta’ indikaturi aktar adatti li jirriflettu l-profondità reali tal-impatt ekonomiku fit-tul. Jekk nirreferu biss għall-PDG se jitfasslu politiki li jqisu biss l-impatt ekonomiku tagħhom. Għalhekk, jeħtieġ li jiġi estiż il-qafas ta’ referenza billi jiġu inklużi indikaturi soċjali u ambjentali sabiex jitfasslu riformi verament sostenibbli. Huwa essenzjali li dawn l-indikaturi jkunu kompatibbli wkoll mal-SDGs tan-Nazzjonijiet Uniti (12). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Id-disparitajiet soċjali enormi fi ħdan u bejn l-Istati Membri u fi ħdan ir-reġjuni, u l-iżbilanċi territorjali bejn iż-żoni rurali u urbani għadhom sors importanti ta’ tħassib. L-inugwaljanza sinifikanti hija evidenti wkoll meta nħarsu lejn il-ġid. F’dan il-kuntest, il-KESE jilqa’ bi pjaċir it-tema prijoritarja tal-Presidenza Finlandiża tal-“ekonomija tal-benesseri”, u jaqbel li t-tnaqqis tal-inugwaljanzi u d-diskrepanzi jeħtieġ li jkun prijorità politika. Jaqbel ukoll li l-kunċett ta’ ekonomija tal-benesseri jeħtieġ li jiġi integrat fil-politiki futuri tal-UE u jistħoqqlu post aktar ċentrali fit-teħid tad-deċiżjonijiet sostenibbli u ekonomiċi. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | L-UE qed tiffaċċja sitwazzjoni ġeopolitika u ekonomika li qed tinbidel malajr, polarizzazzjoni soċjali u soċjetali li qed tikber, ir-rwol li qed jiżdied tad-diġitalizzazzjoni u t-teknoloġija fl-aspetti kollha tal-ħajja, kif ukoll it-tibdil fil-klima u sfidi ambjentali oħra. Biex jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet, it-trasformazzjoni industrijali tal-UE hija kruċjali u trid tqis bis-sħiħ l-SGDs globali, li jipprovdu qafas globali ewlieni għal żvilupp ekonomiku ġust u sostenibbli. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | F’dan il-kuntest, għandha tingħata aktar attenzjoni lill-kwistjonijiet soċjali u tal-impjieg li jaffettwaw liż-żgħażagħ, b’mod partikolari f’termini tad-diskussjoni dwar il-futur tax-xogħol. Dawn jinkludu, fost oħrajn, id-diġitalizzazzjoni, ix-xogħol fuq pjattaforma diġitali, il-frammentazzjoni u l-każwalizzazzjoni tas-suq tax-xogħol, li qed jaffettwaw b’mod partikolari liż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | L-effetti tal-bidla demografika se jkunu l-kawża ewlenija għal uħud mill-aktar sfidi prevedibbli li l-Unjoni tagħna u l-Istati Membri tagħha se jaffaċċjaw fil-futur fil-perjodu medju. L-iżviluppi demografiċi juru li l-Ewropa se jkollha bżonn ittejjeb l-integrazzjoni tan-nisa, il-ħaddiema żgħażagħ u anzjani, il-persuni b’diżabbiltà u l-migranti fis-suq tax-xogħol. Hemm bżonn ta’ politiki tas-suq tax-xogħol aktar dinamiċi, effiċjenti u effettivi biex jibbenefikaw mit-talent, il-ħiliet u l-potenzjal intraprenditorjali tagħhom kif ukoll biex jipprovdu impjiegi ta’ kwalità. Is-sistemi ta’ protezzjoni soċjali adegwati għandhom ikunu parti minn dik l-ekwazzjoni, kif ukoll tranżizzjonijiet rapidi sussegwenti mill-qgħad għal kuntratti ta’ xogħol u kundizzjonijiet ta’ impjieg stabbli. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | L-investiment fin-nies u fis-sostenibbiltà soċjali jista’ jgħin biex jiġu indirizzati dawn l-isfidi komuni. Titjib fl-istituzzjonijiet tas-suq tax-xogħol (jiġifieri politiki attivi tas-suq tax-xogħol), u rwol aktar effiċjenti għas-Servizzi Pubbliċi tal-Impjiegi (PES) (13) fil-prinċipju għandhom jissarrfu f’kundizzjonijiet ekonomiċi u soċjali aħjar għal aktar Ewropej. Sabiex jiġu indirizzati l-isfidi msemmija hawn fuq, il-KESE jappella, fost affarijiet oħra, għal sistemi ta’ protezzjoni soċjali aktar effettivi, effiċjenti u sostenibbli. F’dan ir-rigward, hemm lok għal azzjoni politika aktar effettiva mill-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Azzjoni bħal din tista’ tiffoka fuq l-impenn li jiġi implimentat il-Pilastru tad-Drittijiet Soċjali. Dan l-impenn, kif stabbilit fil-Proklamazzjoni Interistituzzjonali, huwa bbażat, fost l-oħrajn, fuq il-prinċipji ta’ tkabbir sostenibbli u l-promozzjoni ta’ progress ekonomiku u soċjali, kif ukoll il-koeżjoni u l-konverġenza, id-diversità tas-sistemi nazzjonali u r-rwol ewlieni tal-imsieħba soċjali (14). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Barra minn hekk, l-UE jeħtiġilha tkun minn ta’ quddiem fl-implimentazzjoni tal-SDGs tan-NU filwaqt li tirrikonoxxi, l-ewwel nett, li r-riżorsi domestiċi huma l-ewwel u qabel kollox iġġenerati mit-tkabbir ekonomiku, appoġġjati minn ambjent favorevoli fil-livelli kollha, u, t-tieni, li l-attività tan-negozju privat, l-esperjenza u l-kreattività tal-impjegati, l-investiment u l-innovazzjoni huma xpruni ewlenin għall-iżvilupp (15). |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Id-djalogu soċjali wera li huwa strument indispensabbli għat-titjib tat-tfassil tal-politika u tal-liġijiet tal-UE, biex tiġi antiċipata l-leġislazzjoni jew biex tiġi pprovduta alternattiva għaliha u biex tissaħħaħ il-leġittimità soċjali tagħha. Id-djalogu soċjali jista’ jkun ukoll għodda għall-implimentazzjoni tal-aġenda għall-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Matul il-kriżi finanzjarja u ekonomika, il-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) kellu rwol ta’ stabbilizzazzjoni. Il-KESE jirrakkomanda li jiġi kkonsolidat ir-rwol tal-BĊE bħala mutwanti tal-aħħar istanza. Madankollu, għadna kkonfrontati b’fenomeni ekonomiċi inkwetanti bħal livell modest ta’ investiment minkejja politika monetarja relattivament espansjonarja jew il-fatt li l-banek qed jiddepożitaw fondi mal-BĊE anke jekk ikollhom rati tal-imgħax negattivi. Peress li għadna ma nistgħux neskludu aktar kriżijiet finanzjarji jew ekonomiċi, il-Kummissjoni li jmiss jeħtiġilha timplimenta miżuri biex tagħmel l-ekonomija tal-UE inqas vulnerabbli għalihom u aktar reżiljenti. Barra minn hekk, biex jiġu evitati kriżijiet futuri, il-Kummissjoni li jmiss jeħtiġilha tintroduċi miżuri biex jiġu stabbilizzati s-swieq finanzjarji u biex tissaħħaħ id-domanda tal-ekonomija b’mod partikolari. L-applikazzjoni riġida tar-regoli fiskali ddgħajjef l-iżvilupp ekonomiku, speċjalment fis-sitwazzjoni ambigwa ta’ bħalissa. Għal darb’oħra, il-KESE jirrakkomanda l-implimentazzjoni tar-regola tad-deheb (16). |
| --- | --- |

2.14.

Proposti:

| — | L-Aġenda 2030 tan-NU tipproponi 17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) li l-UE impenjat ruħha li tilħaq sal-2030. Il-KESE jappella għal strateġija globali tal-UE 2050 għas-sostenibbiltà sabiex tiġi implimentata l-Aġenda 2030 tan-NU, garantita minn baġit ambizzjuż tal-UE, u jemmen li l-implimentazzjoni tal-EPRS se tikkontribwixxi għal dan (17):






  — | Suq uniku u strateġija politika industrijali Ewropej ġodda bil-għan li jiġi żviluppat mudell sostenibbli ta’ ekonomija soċjali tas-suq iridu jiżguraw li l-Ewropa tkun minn ta’ quddiem fit-teknoloġija, fl-innovazzjoni u fis-sostenibbiltà, billi: |
| --- | --- | --- |

—

L-Aġenda 2030 tan-NU tipproponi 17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) li l-UE impenjat ruħha li tilħaq sal-2030. Il-KESE jappella għal strateġija globali tal-UE 2050 għas-sostenibbiltà sabiex tiġi implimentata l-Aġenda 2030 tan-NU, garantita minn baġit ambizzjuż tal-UE, u jemmen li l-implimentazzjoni tal-EPRS se tikkontribwixxi għal dan (17):

—

Suq uniku u strateġija politika industrijali Ewropej ġodda bil-għan li jiġi żviluppat mudell sostenibbli ta’ ekonomija soċjali tas-suq iridu jiżguraw li l-Ewropa tkun minn ta’ quddiem fit-teknoloġija, fl-innovazzjoni u fis-sostenibbiltà, billi:

| — | Is-suq uniku jiġi rivatilizzat, riformat u komplut billi jiġu rieżaminati direttivi ewlenin sabiex jiġu żgurati kundizzjonijiet favorevoli għall-kumpaniji, l-SMEs u forom differenti ta’ intrapriżi (bħal pereżempju mudelli ekonomiċi ġodda u l-ekonomija soċjali), kif ukoll għall-innovazzjoni u l-iżvilupp tal-ħiliet. Dan jinkludi r-rieżami ta’ skemi ta’ mobbiltà u opportunitajiet transfruntiera oħrajn, u, b’mod partikolari, is-suq uniku għas-servizzi. |
| --- | --- |

—

Is-suq uniku jiġi rivatilizzat, riformat u komplut billi jiġu rieżaminati direttivi ewlenin sabiex jiġu żgurati kundizzjonijiet favorevoli għall-kumpaniji, l-SMEs u forom differenti ta’ intrapriżi (bħal pereżempju mudelli ekonomiċi ġodda u l-ekonomija soċjali), kif ukoll għall-innovazzjoni u l-iżvilupp tal-ħiliet. Dan jinkludi r-rieżami ta’ skemi ta’ mobbiltà u opportunitajiet transfruntiera oħrajn, u, b’mod partikolari, is-suq uniku għas-servizzi.

| — | B’kont meħud tar-rwol dejjem akbar tal-ekonomija soċjali fit-trawwim ta’ żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli, kif ukoll id-dimensjoni soċjali tal-UE, il-KESE jqis li ekosistema favorevoli – b’finanzjament xieraq mill-UE – għall-ekonomija soċjali hija objettiv importanti li għandu jiġi indirizzat fil-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni (18). |
| --- | --- |

—

B’kont meħud tar-rwol dejjem akbar tal-ekonomija soċjali fit-trawwim ta’ żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli, kif ukoll id-dimensjoni soċjali tal-UE, il-KESE jqis li ekosistema favorevoli – b’finanzjament xieraq mill-UE – għall-ekonomija soċjali hija objettiv importanti li għandu jiġi indirizzat fil-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni (18).

| — | Jinħolqu kundizzjonijiet qafas għal trasformazzjoni diġitali reali u suq uniku diġitali biex tinkiseb mill-ġdid kompetittività sostenibbli globali u jinkisbu tkabbir u impjiegi sostenibbli, filwaqt li tiġi żviluppata viżjoni Ewropea f’oqsma bħall-iżvilupp ta’ intelliġenza artifiċjali etika u tar-robotika. L-Ewropa teħtieġ bidla ġenerali biex issir l-aktar reġjun diġitali dinamiku fid-dinja – filwaqt li jitqiesu l-opportunitajiet tat-teknoloġija l-ġodda li qegħdin jibdlu lis-soċjetà, bħat-teknoloġija blockchain, in-natura globali tal-ekonomija diġitali u l-integrazzjoni kummerċjali fil-ktajjen tal-valur globali (19) – sabiex tkun tista’ tipprovdi ambjent favorevoli għall-innovazzjoni, l-intraprenditorija, il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità għolja, b’pagi tajbin u produttivi li jirrispettaw l-ambjent kif ukoll ekonomija reali li tkun ta’ benefiċċju għall-kulħadd (20). Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-kisba ta’ ħiliet diġitali fir-rigward tal-appoġġ ulterjuri tas-STEM u l-apprendistati. Is-sistemi edukattivi għandhom jiġu riformati fejn meħtieġ biex isiru adatti għall-iskop fil-qasam diġitali, fost aspetti oħra, u l-investiment fis-sistemi tal-edukazzjoni għandu jittejjeb (21). |
| --- | --- |

—

Jinħolqu kundizzjonijiet qafas għal trasformazzjoni diġitali reali u suq uniku diġitali biex tinkiseb mill-ġdid kompetittività sostenibbli globali u jinkisbu tkabbir u impjiegi sostenibbli, filwaqt li tiġi żviluppata viżjoni Ewropea f’oqsma bħall-iżvilupp ta’ intelliġenza artifiċjali etika u tar-robotika. L-Ewropa teħtieġ bidla ġenerali biex issir l-aktar reġjun diġitali dinamiku fid-dinja – filwaqt li jitqiesu l-opportunitajiet tat-teknoloġija l-ġodda li qegħdin jibdlu lis-soċjetà, bħat-teknoloġija blockchain, in-natura globali tal-ekonomija diġitali u l-integrazzjoni kummerċjali fil-ktajjen tal-valur globali (19) – sabiex tkun tista’ tipprovdi ambjent favorevoli għall-innovazzjoni, l-intraprenditorija, il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità għolja, b’pagi tajbin u produttivi li jirrispettaw l-ambjent kif ukoll ekonomija reali li tkun ta’ benefiċċju għall-kulħadd (20). Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-kisba ta’ ħiliet diġitali fir-rigward tal-appoġġ ulterjuri tas-STEM u l-apprendistati. Is-sistemi edukattivi għandhom jiġu riformati fejn meħtieġ biex isiru adatti għall-iskop fil-qasam diġitali, fost aspetti oħra, u l-investiment fis-sistemi tal-edukazzjoni għandu jittejjeb (21).

| — | Tkompli tiġi appoġġjata t-trasformazzjoni tas-suq tax-xogħol Ewropew filwaqt li jiġu żgurati l-funzjonament tajjeb, l-ekwità u s-sikurezza tiegħu (22). Il-KESE jirrakkomanda li tittieħed azzjoni li tiżgura li l-ħaddiema kollha fl-UE, inkluż dawk li jaħdmu f’forom ġodda ta’ xogħol, jaqgħu taħt il-protezzjoni tal-leġislazzjoni dwar is-saħħa u s-sikurezza okkupazzjonali f’kull aspett relatat ma’ xogħolhom (23)
  u li jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-aħjar teknoloġiji sabiex itejbu s-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol u jiġu evitati l-inċidenti, filwaqt li jitqies l-impatt li dan jista’ jkollu fuq il-privatezza u l-kontroll tal-prestazzjoni (24); |
| --- | --- |

—

Tkompli tiġi appoġġjata t-trasformazzjoni tas-suq tax-xogħol Ewropew filwaqt li jiġu żgurati l-funzjonament tajjeb, l-ekwità u s-sikurezza tiegħu (22). Il-KESE jirrakkomanda li tittieħed azzjoni li tiżgura li l-ħaddiema kollha fl-UE, inkluż dawk li jaħdmu f’forom ġodda ta’ xogħol, jaqgħu taħt il-protezzjoni tal-leġislazzjoni dwar is-saħħa u s-sikurezza okkupazzjonali f’kull aspett relatat ma’ xogħolhom (23)
  u li jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-aħjar teknoloġiji sabiex itejbu s-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol u jiġu evitati l-inċidenti, filwaqt li jitqies l-impatt li dan jista’ jkollu fuq il-privatezza u l-kontroll tal-prestazzjoni (24);

| — | L-iżgurar tad-dritt għal tagħlim tul il-ħajja għall-kulħadd għandu jkun fuq l-aġenda tal-UE, filwaqt li tingħata attenzjoni speċjali għall-kisba tal-ħiliet diġitali. Is-sistemi nazzjonali ta’ edukazzjoni, ta’ taħriġ u ta’ apprendistati għandhom jiġu żviluppati aktar b’enfasi fuq l-oqsma STEM (xjenza, teknoloġija, inġinerija u matematika) u sistemi doppji. Dawn se jwasslu għal tqabbil aħjar tal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol u biex in-nies ikunu jistgħu jiksbu ħiliet, jitħarrġu mill-ġdid u jiksbu taħriġ ta’ aġġornament biex itaffu l-konsegwenzi tar-rivoluzzjoni diġitali, it-tibdil fil-klima u l-iżviluppi demografiċi u soċjetali (25). |
| --- | --- |

—

L-iżgurar tad-dritt għal tagħlim tul il-ħajja għall-kulħadd għandu jkun fuq l-aġenda tal-UE, filwaqt li tingħata attenzjoni speċjali għall-kisba tal-ħiliet diġitali. Is-sistemi nazzjonali ta’ edukazzjoni, ta’ taħriġ u ta’ apprendistati għandhom jiġu żviluppati aktar b’enfasi fuq l-oqsma STEM (xjenza, teknoloġija, inġinerija u matematika) u sistemi doppji. Dawn se jwasslu għal tqabbil aħjar tal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol u biex in-nies ikunu jistgħu jiksbu ħiliet, jitħarrġu mill-ġdid u jiksbu taħriġ ta’ aġġornament biex itaffu l-konsegwenzi tar-rivoluzzjoni diġitali, it-tibdil fil-klima u l-iżviluppi demografiċi u soċjetali (25).

| — | Tiġi proposta taħlita ta’ politiki koerenti ta’ politiki makroekonomiċi, industrijali, settorjali u tax-xogħol sabiex tiġi żgurata ekoloġizzazzjoni tal-ekonomija Ewropea (26). L-għan huwa li jissaħħaħ il-funzjonament tal-katina tal-provvista kollha u li jinħolqu impjiegi deċenti tul il-katina kollha, u b’hekk jinħolqu opportunitajiet ta’ impjieg fuq skala wiesgħa. Dan għandu jinvolvi l-użu tal-potenzjal għall-ħolqien u l-promozzjoni ta’ impjiegi ekoloġiċi u produttivi ta’ kwalità billi tiġi stabbilita aġenda ta’ tkabbir ekoloġiku u sostenibbli u jiġu implimentati inizjattivi li jippermettu li l-kumpaniji, b’mod partikolari l-SMEs u l-mikrointrapriżi, iħaddnu l-SDGs bħala parti mill-istrateġija tan-negozju tagħhom. |
| --- | --- |

—

Tiġi proposta taħlita ta’ politiki koerenti ta’ politiki makroekonomiċi, industrijali, settorjali u tax-xogħol sabiex tiġi żgurata ekoloġizzazzjoni tal-ekonomija Ewropea (26). L-għan huwa li jissaħħaħ il-funzjonament tal-katina tal-provvista kollha u li jinħolqu impjiegi deċenti tul il-katina kollha, u b’hekk jinħolqu opportunitajiet ta’ impjieg fuq skala wiesgħa. Dan għandu jinvolvi l-użu tal-potenzjal għall-ħolqien u l-promozzjoni ta’ impjiegi ekoloġiċi u produttivi ta’ kwalità billi tiġi stabbilita aġenda ta’ tkabbir ekoloġiku u sostenibbli u jiġu implimentati inizjattivi li jippermettu li l-kumpaniji, b’mod partikolari l-SMEs u l-mikrointrapriżi, iħaddnu l-SDGs bħala parti mill-istrateġija tan-negozju tagħhom.

| — | Is-Semestru Ewropew, bħala l-qafas ta’ governanza ekonomika tal-UE, għandu xi enfasi fuq l-impjiegi u l-prestazzjoni soċjali, iżda huwa dgħajjef fejn jidħlu l-perikli ppreżentati mit-tibdil fil-klima u fuq il-progress tal-UE lejn il-kisba tal-miri ta’ Pariġi, kif irrappurtat fl-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019. Għalhekk, il-KESE jappella għal strateġija tal-iżvilupp sostenibbli tal-UE għall-2050 li tħares ’il quddiem, inkorporata f’Ċiklu ta’ Żvilupp Sostenibbli, ibbażata fuq indikaturi u miri soċjali, ekonomiċi u ambjentali li jistgħu jitkejlu u li huma komplementari (27), sabiex jitfasslu riformi verament sostenibbli. |
| --- | --- |

—

Is-Semestru Ewropew, bħala l-qafas ta’ governanza ekonomika tal-UE, għandu xi enfasi fuq l-impjiegi u l-prestazzjoni soċjali, iżda huwa dgħajjef fejn jidħlu l-perikli ppreżentati mit-tibdil fil-klima u fuq il-progress tal-UE lejn il-kisba tal-miri ta’ Pariġi, kif irrappurtat fl-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019. Għalhekk, il-KESE jappella għal strateġija tal-iżvilupp sostenibbli tal-UE għall-2050 li tħares ’il quddiem, inkorporata f’Ċiklu ta’ Żvilupp Sostenibbli, ibbażata fuq indikaturi u miri soċjali, ekonomiċi u ambjentali li jistgħu jitkejlu u li huma komplementari (27), sabiex jitfasslu riformi verament sostenibbli.

| — | It-tabella ta’ valutazzjoni soċjali wriet li hija strument utli, iżda tista’ tittejjeb. L-14-il indikatur tat-tabella ta’ valutazzjoni u s-sottoindikaturi (35 b’kollox) għandhom ikunu soġġetti għal reviżjoni kontinwa, filwaqt li jinvolvu l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, biex jiġu adattati għall-għanijiet politiċi u għas-sitwazzjonijiet soċjoekonomiċi li qed jinbidlu fl-Ewropa. |
| --- | --- |

—

It-tabella ta’ valutazzjoni soċjali wriet li hija strument utli, iżda tista’ tittejjeb. L-14-il indikatur tat-tabella ta’ valutazzjoni u s-sottoindikaturi (35 b’kollox) għandhom ikunu soġġetti għal reviżjoni kontinwa, filwaqt li jinvolvu l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, biex jiġu adattati għall-għanijiet politiċi u għas-sitwazzjonijiet soċjoekonomiċi li qed jinbidlu fl-Ewropa.

| — | Il-KESE jemmen li dawn li ġejjin għandhom jiġu inklużi bħala fatturi ewlenin ta’ reżiljenza fi programm ta’ azzjoni (28):






  — | it-tisħiħ tal-istabbiltà finanzjarja: żieda fil-kapaċità finanzjarja tal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES), promozzjoni ta’ politika tat-tassazzjoni Ewropea li tinkludi armonizzazzjoni fiskali, faċilitazzjoni tas-suffiċjenza fiskali tal-Istati Membri u l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi effettivi għall-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa; |
| --- | --- | --- |

—

Il-KESE jemmen li dawn li ġejjin għandhom jiġu inklużi bħala fatturi ewlenin ta’ reżiljenza fi programm ta’ azzjoni (28):

—

it-tisħiħ tal-istabbiltà finanzjarja: żieda fil-kapaċità finanzjarja tal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES), promozzjoni ta’ politika tat-tassazzjoni Ewropea li tinkludi armonizzazzjoni fiskali, faċilitazzjoni tas-suffiċjenza fiskali tal-Istati Membri u l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi effettivi għall-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa;

| — | it-tlestija tal-Unjoni Monetarja billi jitwessgħu l-għanijiet tal-BĊE, il-ħolqien ta’ Teżor Ewropew Uniku b’kapaċità ta’ ħruġ ta’ dejn, it-titjib tal-governanza taż-żona tal-euro u li din issir aktar demokratika; |
| --- | --- |

—

it-tlestija tal-Unjoni Monetarja billi jitwessgħu l-għanijiet tal-BĊE, il-ħolqien ta’ Teżor Ewropew Uniku b’kapaċità ta’ ħruġ ta’ dejn, it-titjib tal-governanza taż-żona tal-euro u li din issir aktar demokratika;

| — | żieda fil-produttività tal-ekonomiji Ewropej billi jitpoġġa fokus fuq fatturi ewlenin bħall-investiment (pubbliku u privat), ir-riċerka, l-iżvilupp, l-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali, it-titjib tal-ġestjoni tan-negozju u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema; |
| --- | --- |

—

żieda fil-produttività tal-ekonomiji Ewropej billi jitpoġġa fokus fuq fatturi ewlenin bħall-investiment (pubbliku u privat), ir-riċerka, l-iżvilupp, l-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali, it-titjib tal-ġestjoni tan-negozju u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema;

| — | is-swieq tax-xogħol u l-kwalità tal-impjieg: tisħiħ tan-negozjar kollettiv u tad-djalogu soċjali, l-iżgurar li l-istabbilizzaturi awtomatiċi jaħdmu b’mod effettiv u joħolqu assigurazzjoni Ewropea tal-qgħad (li tikkomplementa l-iskemi nazzjonali), u t-tfassil ta’ aktar politiki attivi u aħjar dwar l-impjieg appoġġjati minn rwol ġdid tas-servizz pubbliku tal-impjiegi; |
| --- | --- |

—

is-swieq tax-xogħol u l-kwalità tal-impjieg: tisħiħ tan-negozjar kollettiv u tad-djalogu soċjali, l-iżgurar li l-istabbilizzaturi awtomatiċi jaħdmu b’mod effettiv u joħolqu assigurazzjoni Ewropea tal-qgħad (li tikkomplementa l-iskemi nazzjonali), u t-tfassil ta’ aktar politiki attivi u aħjar dwar l-impjieg appoġġjati minn rwol ġdid tas-servizz pubbliku tal-impjiegi;

| — | il-promozzjoni tal-koeżjoni soċjali permezz tal-iżvilupp u l-applikazzjoni tal-EPSR, b’finanzjament xieraq u mmirat aktar, u djalogu soċjali; |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni tal-koeżjoni soċjali permezz tal-iżvilupp u l-applikazzjoni tal-EPSR, b’finanzjament xieraq u mmirat aktar, u djalogu soċjali;

| — | il-promozzjoni tal-ħolqien ta’ ambjent favorevoli għall-attività tan-negozju u l-investiment billi jittejjeb il-finanzjament tal-kumpaniji. It-tlestija, b’mod urġenti, tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali u tal-Unjoni Bankarja, inkluża Skema Ewropea ta’ Assigurazzjoni tad-Depożiti (EDIS); |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni tal-ħolqien ta’ ambjent favorevoli għall-attività tan-negozju u l-investiment billi jittejjeb il-finanzjament tal-kumpaniji. It-tlestija, b’mod urġenti, tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali u tal-Unjoni Bankarja, inkluża Skema Ewropea ta’ Assigurazzjoni tad-Depożiti (EDIS);

| — | il-ġlieda kontra l-qgħad fit-tul u l-integrazzjoni mill-ġdid tal-persuni li huma skoraġġuti hija qasam ta’ politika ewlieni ieħor li jeħtieġ miżuri mmirati urġenti. Il-KESE jappoġġja r-rekwiżiti minimi għall-assigurazzjoni tal-qgħad f’termini ta’ rata netta ta’ sostituzzjoni, perjodu ta’ intitolament u rata ta’ kopertura, kif ukoll taħriġ u appoġġ għall-ħaddiema f’każ ta’ qgħad. |
| --- | --- |

—

il-ġlieda kontra l-qgħad fit-tul u l-integrazzjoni mill-ġdid tal-persuni li huma skoraġġuti hija qasam ta’ politika ewlieni ieħor li jeħtieġ miżuri mmirati urġenti. Il-KESE jappoġġja r-rekwiżiti minimi għall-assigurazzjoni tal-qgħad f’termini ta’ rata netta ta’ sostituzzjoni, perjodu ta’ intitolament u rata ta’ kopertura, kif ukoll taħriġ u appoġġ għall-ħaddiema f’każ ta’ qgħad.

| — | Huwa assolutament kruċjali li negħlbu d-defiċit tal-investiment pubbliku u privat, bil-għan li nilħqu l-livelli ta’ investimenti fil-perjodu qasir fl-2007 (22,5 % tal-PDG fl-UE, meta mqabbel mal-20,5 % attwali; iż-żewġ ċifri għadhom partikolarment aktar baxxi minn dawk taċ-Ċina u l-Istati Uniti tal-Amerika). Għalhekk, waħda mill-prijoritajiet ewlenin tal-politiki baġitarji jeħtieġ li tkun l-investiment pubbliku u li jiffavorixxu l-investiment privat, u proċess ta’ riforma biex jittejjeb l-ambjent tan-negozju. Dawn ir-riformi jridu jimxu id f’id mar-riformi li jtejbu l-kwalità tal-impjiegi, inaqqsu l-livelli allarmanti ta’ prekarjetà tagħhom u jiżguraw livell għoli ta’ drittijiet soċjali u tax-xogħol (29). |
| --- | --- |

—

Huwa assolutament kruċjali li negħlbu d-defiċit tal-investiment pubbliku u privat, bil-għan li nilħqu l-livelli ta’ investimenti fil-perjodu qasir fl-2007 (22,5 % tal-PDG fl-UE, meta mqabbel mal-20,5 % attwali; iż-żewġ ċifri għadhom partikolarment aktar baxxi minn dawk taċ-Ċina u l-Istati Uniti tal-Amerika). Għalhekk, waħda mill-prijoritajiet ewlenin tal-politiki baġitarji jeħtieġ li tkun l-investiment pubbliku u li jiffavorixxu l-investiment privat, u proċess ta’ riforma biex jittejjeb l-ambjent tan-negozju. Dawn ir-riformi jridu jimxu id f’id mar-riformi li jtejbu l-kwalità tal-impjiegi, inaqqsu l-livelli allarmanti ta’ prekarjetà tagħhom u jiżguraw livell għoli ta’ drittijiet soċjali u tax-xogħol (29).

| — | Il-KESE jqis li fl-istabbiliment ta’ parametri referenzjarji u standards minimi għal Ewropa soċjali “triple A” (30), il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri għandhom jaqblu dwar sett ta’ prinċipji, definizzjonijiet u metodi komuni għal skema adegwata ta’ introjtu minimu li għandha tiġi implimentata fl-Istati Membri kollha. Il-ħidma attwali fuq il-baġits ta’ referenza (31) u n-Netwerk Ewropew dwar l-Introjtu Minimu (32) jipprovdu l-bażi għall-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri biex jaqblu dwar kriterji komuni biex jiġi stabbilit x’jikkostitwixxi introjtu minimu adegwat biex il-persuni joħorġu mill-faqar u jgħixu ħajja deċenti kompatibbli mad-dinjità tal-bniedem. Għandha tingħata kunsiderazzjoni lil inizjattiva leġislattiva tal-UE f’dan il-qasam, b’konsultazzjoni mal-partijiet interessati kollha. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jqis li fl-istabbiliment ta’ parametri referenzjarji u standards minimi għal Ewropa soċjali “triple A” (30), il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri għandhom jaqblu dwar sett ta’ prinċipji, definizzjonijiet u metodi komuni għal skema adegwata ta’ introjtu minimu li għandha tiġi implimentata fl-Istati Membri kollha. Il-ħidma attwali fuq il-baġits ta’ referenza (31) u n-Netwerk Ewropew dwar l-Introjtu Minimu (32) jipprovdu l-bażi għall-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri biex jaqblu dwar kriterji komuni biex jiġi stabbilit x’jikkostitwixxi introjtu minimu adegwat biex il-persuni joħorġu mill-faqar u jgħixu ħajja deċenti kompatibbli mad-dinjità tal-bniedem. Għandha tingħata kunsiderazzjoni lil inizjattiva leġislattiva tal-UE f’dan il-qasam, b’konsultazzjoni mal-partijiet interessati kollha.

| — | Jinħtieġu aktar investimenti pubbliċi fis-saħħa, l-edukazzjoni u l-inklużjoni soċjali u għall-ekoloġizzazzjoni tal-ekonomija, speċjalment fil-livell lokali u reġjonali. Dawn għandhom jiġu akkomodati permezz tal-introduzzjoni tar-regola tad-deheb li l-KESE rrakkomanda f’bosta mill-aktar Opinjonijiet reċenti tiegħu, jiġifieri li: l-ispejjeż tal-investiment, b’mod partikolari dwak li jippromovu t-tkabbir sostenibbli fit-tul, ma għandhomx jitqiesu għat-twettiq tal-għanijiet tad-defiċit tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Dan, jekk ikkombinat ma’ proċess ta’ riforma, jibqa’ jiżgura s-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi (33). |
| --- | --- |

—

Jinħtieġu aktar investimenti pubbliċi fis-saħħa, l-edukazzjoni u l-inklużjoni soċjali u għall-ekoloġizzazzjoni tal-ekonomija, speċjalment fil-livell lokali u reġjonali. Dawn għandhom jiġu akkomodati permezz tal-introduzzjoni tar-regola tad-deheb li l-KESE rrakkomanda f’bosta mill-aktar Opinjonijiet reċenti tiegħu, jiġifieri li: l-ispejjeż tal-investiment, b’mod partikolari dwak li jippromovu t-tkabbir sostenibbli fit-tul, ma għandhomx jitqiesu għat-twettiq tal-għanijiet tad-defiċit tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Dan, jekk ikkombinat ma’ proċess ta’ riforma, jibqa’ jiżgura s-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi (33).

| — | Il-KESE jieħu nota tal-impenn tal-President elett tal-Kummissjoni li tippreżenta proposta għal strument legali li jiżgura li kull ħaddiem fl-Unjoni tagħna jkollu paga minima ġusta. Huwa jqis utli li jiġu stabbiliti punti ta’ riferiment li jgħinu biex tiġi vvalutata l-adegwatezza ta’ pagi baxxi għall-prevenzjoni tal-faqar fost dawk li jaqilgħu l-paga, inkluż billi jiġu promossi l-analiżi u l-iskambju ta’ prattiki tajba permezz tal-proċessi disponibbli ta’ tagħlim reċiproku u billi jiġu introdotti standards komuni biex jiġu stabbiliti pagi minimi trasparenti u prevedibbli, fejn dawn jeżistu u jekk l-imsieħba soċjali jriduhom (34). |
| --- | --- |

—

Il-KESE jieħu nota tal-impenn tal-President elett tal-Kummissjoni li tippreżenta proposta għal strument legali li jiżgura li kull ħaddiem fl-Unjoni tagħna jkollu paga minima ġusta. Huwa jqis utli li jiġu stabbiliti punti ta’ riferiment li jgħinu biex tiġi vvalutata l-adegwatezza ta’ pagi baxxi għall-prevenzjoni tal-faqar fost dawk li jaqilgħu l-paga, inkluż billi jiġu promossi l-analiżi u l-iskambju ta’ prattiki tajba permezz tal-proċessi disponibbli ta’ tagħlim reċiproku u billi jiġu introdotti standards komuni biex jiġu stabbiliti pagi minimi trasparenti u prevedibbli, fejn dawn jeżistu u jekk l-imsieħba soċjali jriduhom (34).

| — | Il-mitigazzjoni tad-disparitajiet soċjali, il-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa u l-frodi tat-taxxa u l-appoġġ għal distribuzzjoni aktar ġusta tal-piż tat-taxxa, iridu jsiru prijoritajiet politiċi għall-Kummissjoni li jmiss. Għalhekk huwa jitlob li r-regoli adottati sabiex jiġu miġġielda dawn il-forom ta’ reati u prattiki ħżiena fil-livell Ewropew jiġu implimentati mingħajr dewmien, u li tiġi evalwata l-possibbiltà li jiġu stabbiliti miżuri oħra aktar effettivi li jinkludu wkoll strumenti sabiex itemmu l-attivitajiet illeċiti tar-rifuġji fiskali (35). |
| --- | --- |

—

Il-mitigazzjoni tad-disparitajiet soċjali, il-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa u l-frodi tat-taxxa u l-appoġġ għal distribuzzjoni aktar ġusta tal-piż tat-taxxa, iridu jsiru prijoritajiet politiċi għall-Kummissjoni li jmiss. Għalhekk huwa jitlob li r-regoli adottati sabiex jiġu miġġielda dawn il-forom ta’ reati u prattiki ħżiena fil-livell Ewropew jiġu implimentati mingħajr dewmien, u li tiġi evalwata l-possibbiltà li jiġu stabbiliti miżuri oħra aktar effettivi li jinkludu wkoll strumenti sabiex itemmu l-attivitajiet illeċiti tar-rifuġji fiskali (35).

3.   Nibnu futur aktar ekoloġiku, aktar ġust u aktar inklużiv – tittieħed azzjoni urġenti biex jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima u l-impatt tiegħu

| 3.1. | Il-KESE jenfasizza li l-protezzjoni ambjentali trid tkun prijorità għolja għall-UE fid-dawl tad-degradazzjoni ambjentali attwali, u trid tiġi integrata fil-politiki u l-azzjonijiet kollha tal-Unjoni. Il-Kumitat jenfasizza li l-UE għandha tagħmel strateġija mġedda għall-politika industrijali kompatibbli mal-ħtieġa li tittieħed azzjoni effettiva biex jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra, jiżdied is-sehem ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fit-taħlita tal-enerġija u biex ikun hemm frankar tal-enerġija, bil-għan li jiġi żgurat li tal-anqas il-miri tal-Ftehim ta’ Pariġi jiġu implimentati bis-sħiħ u minnufih. Fl-istess ħin, l-UE għandha tħeġġeġ lill-partijiet l-oħra tal-Ftehim ta’ Pariġi biex iwettqu l-impenn tagħhom li jiżguraw kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni għall-kumpaniji Ewropej. Dan għandu jiġi rifless ukoll f’allinjament tal-miri ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet tal-UE għall-2030 u l-2050. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-klima li qed tinbidel aktar malajr, il-kollass tal-bijodiversità, riskji ambjentali oħra u n-nuqqas kollettiv li jitwettqu politiki ta’ suċċess huma wkoll theddida serja għall-popolazzjoni, l-ekonomija u l-ekosistemi tal-Ewropa. Għalhekk għandna bżonn strateġija ġenerali u b’saħħitha għall-iżvilupp sostenibbli tal-UE 2050 għall-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 tan-NU. L-UE għandha tħaffef it-tranżizzjoni ġusta u sostenibbli sabiex tikseb l-ogħla livell possibbli ta’ provvista ta’ enerġija rinnovabbli. Din tal-aħħar għandha tkun nadifa, affordabbli, u tappoġġja s-sjieda tal-komunità u taċ-ċittadini. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | L-Ewropa jeħtiġilha tkun fuq quddiem fil-ġlieda favur l-ambjent u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima. Il-KESE jilqa’ l-fatt li sforz akbar fl-azzjoni klimatika huwa wieħed mill-prijoritajiet tal-UE u se jkompli jkun hekk, kif stabbilit fil-Linji Gwida Politiċi tal-President elett tal-Kummissjoni, is-Sinjura von der Leyen. Is-sostenibbiltà ambjentali ser teħtieġ taħlita wiesgħa ta’ politiki, fosthom il-politika kummerċjali. Se teħtieġ ukoll l-implimentazzjoni f’waqtha tal-miżuri, fil-livell globali, tal-UE, nazzjonali u reġjonali, f’oqsma bħall-enerġija u t-trasport, it-tassazzjoni, ir-riċerka, il-politika industrijali u tal-kompetizzjoni, kif ukoll il-politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | B’mod ġenerali, il-projezzjonijiet tal-impatt tal-implimentazzjoni sħiħa tal-Ftehim ta’ Pariġi juru li t-tranżizzjoni għal ekonomija newtrali għall-klima tista’ żżid il-PDG b’1,1 % addizzjonali u l-impjiegi b’0,5 % meta mqabbla ma’ xenarju mingħajr politiki ta’ azzjoni klimatika. Dan jammonta għal 1,2 miljun impjieg addizzjonali fl-UE sal-2030, minbarra t-12-il miljun impjieg ġdid li huma diġà mistennija (36). Biex dan iseħħ, għandhom jinħolqu kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni internazzjonali, partikolarment għall-industriji Ewropej li jużaw ħafna riżorsi u enerġija (REIIs) (37). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | It-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u b’impatt newtrali fuq il-klima mhux se tkun inklużiva b’mod awtomatiku, minħabba li timplika spejjeż u riskji potenzjalment sinifikanti għal setturi speċifiċi. Tranżizzjoni ġusta għandha żewġ dimensjonijiet ewlenin: f’termini ta’ “eżiti”(ix-xenarju soċjoekonomiku u ta’ impjieg ġdid f’ekonomija dekarbonizzata) u ta’ “proċess”(kif naslu hemmhekk). L-“eżitu”għandu jkun bażi industrijali u ekonomika soda sostnuta b’ambjent ta’ investiment favorevoli u sistemi tax-xogħol u tal-edukazzjoni li jiffunzjonaw tajjeb u li kapaċi jipprovdu xogħol deċenti għal kulħadd f’soċjetà inklużiva fejn jinqered il-faqar. Il-proċess ta’ kif naslu hemmhekk għandu jkun ibbażat fuq tranżizzjoni mmaniġġjata b’politiki ekonomiċi sinifikanti u bi djalogu soċjali u ċivili sinifikanti fil-livelli kollha sabiex jiġi żgurat li l-kondiviżjoni tal-piż kif ukoll tal-benefiċċji hija ġusta u ħadd ma jitħalla barra. Il-miżuri u r-riformi meħtieġa jista’ jkollhom impatt sostanzjali fuq il-persuni u r-reġjuni, inkluż riallokazzjoni sinifikanti tax-xogħol fis-setturi u l-impjiegi kollha, u bidliet profondi fir-rekwiżiti ta’ ħiliet futuri. Tranżizzjoni sostenibbli teħtieġ investiment f’sistemi ta’ protezzjoni soċjali effettivi u integrati. Barra minn hekk, din trid tkun ikkombinata mill-qrib ma’ tisħiħ profond u demokratiku tal-unjoni ekonomika u monetarja, u ma’ strateġija finanzjarja soda li tkun kapaċi tiżgura finanzjament adegwat għal tranżizzjoni sostenibbli f’qafas finanzjarju pluriennali ġdid ambizzjuż, sistemi fiskali nazzjonali sostenibbli u ġusti, u investimenti pubbliċi b’saħħithom fil-livelli nazzjonali u Ewropej. F’dak il-kuntest, huwa meħtieġ kontroll tal-idoneità tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | L-istrumenti tal-UE bħas-Semestru Ewropew, il-FSE u l-Fond Ewropew ta’ Aġġustament għall-Globalizzazzjoni (FEG) kif ukoll id-Djalogu Soċjali Ewropew jistgħu jikkontribwixxu għal tranżizzjoni ġusta billi jappoġġjaw lill-kumpaniji, il-ħaddiema u l-familji li kienu dipendenti fuq xogħol f’setturi intensivi fl-enerġija matul it-tranżizzjoni, inkluż permezz ta’ taħriġ mill-ġdid, għoti ta’ ħiliet mill-ġdid, konsulenza għal tiftix ta’ impjieg individwalizzata u potenzjalment s-sostituzzjoni tal-introjtu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jilqa’ l-linji gwida l-ġodda dwar ir-rappurtar ta’ informazzjoni korporattiva relatata mal-klima bħala parti mill-Pjan ta’ Azzjoni tal-Kummissjoni dwar il-Finanzi Sostenibbli, kif ukoll ir-rakkomandazzjonijiet ewlenin dwar it-tipi ta’ attivitajiet ekonomiċi li jistgħu jagħtu kontribut reali għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima jew l-adattament (tassonomija) għalih (38). F’dan ir-rigward, huwa fundamentali li tinkiseb prevedibbiltà, ċertezza u ċarezza dwar liema attivitajiet huma tassew ambjentalment sostenibbli (39). |
| --- | --- |

3.7.

Proposti:

| — | Il-KESE jappoġġja l-iżvilupp, fil-qafas tad-djalogu soċjali fil-livelli adatti nazzjonali u Ewropej, ta’ miżuri adegwati dwar “tranżizzjonijiet ġusti”li jintroduċu miżuri u azzjonijiet biex jimmaniġġjaw, jibdlu u jintroduċu protezzjoni minima f’każijiet ta’ postijiet tax-xogħol organizzati mill-ġdid jew tkeċċijiet kollettivi li jirriżultaw minn tranżizzjonijiet (teknoloġiċi, demografiċi, tal-globalizzazzjoni, tat-tibdil fil-klima, tal-ekonomija ċirkolari), inkluż id-dritt ta’ involviment f’negozjar kollettiv biex jiġi antiċipat it-tibdil u jiġi pprovdut appoġġ lill-ħaddiema affettwati (evoluzzjoni tad-Direttiva dwar Sensji Kollettivi) (40). |
| --- | --- |

—

Il-KESE jappoġġja l-iżvilupp, fil-qafas tad-djalogu soċjali fil-livelli adatti nazzjonali u Ewropej, ta’ miżuri adegwati dwar “tranżizzjonijiet ġusti”li jintroduċu miżuri u azzjonijiet biex jimmaniġġjaw, jibdlu u jintroduċu protezzjoni minima f’każijiet ta’ postijiet tax-xogħol organizzati mill-ġdid jew tkeċċijiet kollettivi li jirriżultaw minn tranżizzjonijiet (teknoloġiċi, demografiċi, tal-globalizzazzjoni, tat-tibdil fil-klima, tal-ekonomija ċirkolari), inkluż id-dritt ta’ involviment f’negozjar kollettiv biex jiġi antiċipat it-tibdil u jiġi pprovdut appoġġ lill-ħaddiema affettwati (evoluzzjoni tad-Direttiva dwar Sensji Kollettivi) (40).

| — | Tranżizzjoni ġusta teħtieġ li tkun parti integrali mill-qafas tal-politika tal-iżvilupp sostenibbli. Il-politiki ta’ tranżizzjoni ġusta għandhom jiffukaw fuq il-korrezzjoni tal-effetti distributtivi negattivi tal-miżuri tal-politika dwar il-klima, fuq il-ġestjoni attiva tat-tranżizzjonijiet tas-suq tax-xogħol u għandhom ukoll jittrattaw kwistjonijiet ta’ żvilupp reġjonali. |
| --- | --- |

—

Tranżizzjoni ġusta teħtieġ li tkun parti integrali mill-qafas tal-politika tal-iżvilupp sostenibbli. Il-politiki ta’ tranżizzjoni ġusta għandhom jiffukaw fuq il-korrezzjoni tal-effetti distributtivi negattivi tal-miżuri tal-politika dwar il-klima, fuq il-ġestjoni attiva tat-tranżizzjonijiet tas-suq tax-xogħol u għandhom ukoll jittrattaw kwistjonijiet ta’ żvilupp reġjonali.

| — | Sabiex tindirizza l-isfidi klimatiċi u ambjentali, l-UE jeħtiġilha tittrasforma ekonomija lineari f’ekonomija ċirkolari u newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju, li tiżgura li ċ-ċikli jkunu dejjiema u effiċjenti kemm jista’ jkun (41). |
| --- | --- |

—

Sabiex tindirizza l-isfidi klimatiċi u ambjentali, l-UE jeħtiġilha tittrasforma ekonomija lineari f’ekonomija ċirkolari u newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju, li tiżgura li ċ-ċikli jkunu dejjiema u effiċjenti kemm jista’ jkun (41).

| — | Fil-fehma tal-KESE, il-Patt dwar il-Finanzjament għall-Klima għandu jħaddan l-aspetti kollha tal-politika dwar l-indirizzar tat-tibdil fil-klima: tranżizzjoni ġusta (miżuri sabiex jittaffew l-effetti tat-tibdil, iżda li jikkumpensaw ukoll għad-danni u għat-telf), kif ukoll politiki effettivi ta’ adattament għat-tibdil fil-klima. Il-mudell tal-ekonomija ċirkolari għandu jiġi preferut kemm jista’ jkun u għandu jittejjeb il-qafas regolatorju tiegħu. Kollox għandu jkun iffinanzjat minn baġits adatti, permezz tar-riorjentazzjoni tal-investimenti eżistenti (allokazzjoni ekoloġika) u minn sorsi ġodda u aċċessibbli ta’ finanzjament (42). |
| --- | --- |

—

Fil-fehma tal-KESE, il-Patt dwar il-Finanzjament għall-Klima għandu jħaddan l-aspetti kollha tal-politika dwar l-indirizzar tat-tibdil fil-klima: tranżizzjoni ġusta (miżuri sabiex jittaffew l-effetti tat-tibdil, iżda li jikkumpensaw ukoll għad-danni u għat-telf), kif ukoll politiki effettivi ta’ adattament għat-tibdil fil-klima. Il-mudell tal-ekonomija ċirkolari għandu jiġi preferut kemm jista’ jkun u għandu jittejjeb il-qafas regolatorju tiegħu. Kollox għandu jkun iffinanzjat minn baġits adatti, permezz tar-riorjentazzjoni tal-investimenti eżistenti (allokazzjoni ekoloġika) u minn sorsi ġodda u aċċessibbli ta’ finanzjament (42).

| — | Il-patt jirrikjedi l-istabbiliment ta’ qafas Ewropew ċar u prevedibbli ta’ politika fuq medda twila ta’ żmien sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tal-ippjanar b’rabta mal-investimenti. Dan il-qafas irid ikun akkumpanjat minn riflessjoni attiva dwar għażliet ta’ politika differenti bħall-mekkaniżmi ta’ aġġustament fil-fruntieri, bħat-taxxa fuq il-karbonju fil-fruntieri, biex tiġi evitata r-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju (43), għall-prodotti li mhumiex soġġetti għall-istess standards ambjentali u soċjali (44). |
| --- | --- |

—

Il-patt jirrikjedi l-istabbiliment ta’ qafas Ewropew ċar u prevedibbli ta’ politika fuq medda twila ta’ żmien sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tal-ippjanar b’rabta mal-investimenti. Dan il-qafas irid ikun akkumpanjat minn riflessjoni attiva dwar għażliet ta’ politika differenti bħall-mekkaniżmi ta’ aġġustament fil-fruntieri, bħat-taxxa fuq il-karbonju fil-fruntieri, biex tiġi evitata r-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju (43), għall-prodotti li mhumiex soġġetti għall-istess standards ambjentali u soċjali (44).

| — | Ladarba tkun ġiet adottata u implimentata bis-sħiħ it-tassonomija tas-sostenibbiltà (45), għandha tingħata kunsiderazzjoni għall-ħtieġa ta’ miżuri leġislattivi addizzjonali possibbli, jekk ikun xieraq u abbażi ta’ valutazzjoni tal-impatt tajba. F’dan il-kuntest, il-KESE jirreferi għal żewġ Opinjonijiet tiegħu dwar il-Patt Ewropew dwar il-Finanzjament għall-Klima (46) u dwar il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Kummissjoni: Il-Finanzjament tat-Tkabbir Sostenibbli (47). |
| --- | --- |

—

Ladarba tkun ġiet adottata u implimentata bis-sħiħ it-tassonomija tas-sostenibbiltà (45), għandha tingħata kunsiderazzjoni għall-ħtieġa ta’ miżuri leġislattivi addizzjonali possibbli, jekk ikun xieraq u abbażi ta’ valutazzjoni tal-impatt tajba. F’dan il-kuntest, il-KESE jirreferi għal żewġ Opinjonijiet tiegħu dwar il-Patt Ewropew dwar il-Finanzjament għall-Klima (46) u dwar il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Kummissjoni: Il-Finanzjament tat-Tkabbir Sostenibbli (47).

| — | L-investimenti, kemm pubbliċi u privati, fl-ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju jridu jiżdiedu sabiex jintlaħqu l-miri ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet aġġornati tal-UE għall-2030, u se tkun meħtieġa bidla radikali sabiex tinkiseb ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju sal-2050, f’konformità mal-miri ta’ Pariġi. Id-dgħufija dejjiema tal-attività ta’ investiment fis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fl-Ewropa hija wkoll f’kuntrast mal-livell għoli ta’ sussidji għall-karburanti fossili u sussidji oħra li jagħmlu ħsara lill-ambjent, li għadhom jeżistu madwar l-Istati Membri tagħha. Il-problema mhix biss nuqqas ta’ investiment: l-allokazzjoni ta’ riżorsi eżistenti lanqas ma taħdem sew. Għanijiet ta’ politika ċari u qafas ta’ politika aktar koerenti huma neċessarji biex dawn it-tendenzi negattivi jinbidlu. Fi kwalunkwe każ, it-tmiem tal-era tal-karburanti fossili fl-Ewropa jrid ikun akkumpanjat b’investimenti neċessarji sabiex jiġu żgurati l-protezzjoni tal-ħaddiema tagħha, il-ħolqien ta’ impjiegi ġodda u l-appoġġ għall-iżvilupp lokali. Il-proċessi ta’ tranżizzjoni għandhom jiġu nnegozjati mal-imsieħba soċjali u mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u jkunu relatati ma’ politiki ta’ trasparenza u ta’ komunikazzjoni effettiva. |
| --- | --- |

—

L-investimenti, kemm pubbliċi u privati, fl-ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju jridu jiżdiedu sabiex jintlaħqu l-miri ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet aġġornati tal-UE għall-2030, u se tkun meħtieġa bidla radikali sabiex tinkiseb ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju sal-2050, f’konformità mal-miri ta’ Pariġi. Id-dgħufija dejjiema tal-attività ta’ investiment fis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fl-Ewropa hija wkoll f’kuntrast mal-livell għoli ta’ sussidji għall-karburanti fossili u sussidji oħra li jagħmlu ħsara lill-ambjent, li għadhom jeżistu madwar l-Istati Membri tagħha. Il-problema mhix biss nuqqas ta’ investiment: l-allokazzjoni ta’ riżorsi eżistenti lanqas ma taħdem sew. Għanijiet ta’ politika ċari u qafas ta’ politika aktar koerenti huma neċessarji biex dawn it-tendenzi negattivi jinbidlu. Fi kwalunkwe każ, it-tmiem tal-era tal-karburanti fossili fl-Ewropa jrid ikun akkumpanjat b’investimenti neċessarji sabiex jiġu żgurati l-protezzjoni tal-ħaddiema tagħha, il-ħolqien ta’ impjiegi ġodda u l-appoġġ għall-iżvilupp lokali. Il-proċessi ta’ tranżizzjoni għandhom jiġu nnegozjati mal-imsieħba soċjali u mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u jkunu relatati ma’ politiki ta’ trasparenza u ta’ komunikazzjoni effettiva.

| — | L-emissjonijiet tas-CO2 għandhom jiġu intaxxati madwar l-UE kollha b’mod soċjalment ġust, min iniġġes jiġi mġiegħel iħallas u jiġi appoġġjat l-investiment f’enerġija nadifa għall-but ta’ kulħadd. It-tassazzjoni fuq l-enerġija tista’ tappoġġja t-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa u tikkontribwixxi għal tkabbir sostenibbli u soċjalment ġust. |
| --- | --- |

—

L-emissjonijiet tas-CO2 għandhom jiġu intaxxati madwar l-UE kollha b’mod soċjalment ġust, min iniġġes jiġi mġiegħel iħallas u jiġi appoġġjat l-investiment f’enerġija nadifa għall-but ta’ kulħadd. It-tassazzjoni fuq l-enerġija tista’ tappoġġja t-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa u tikkontribwixxi għal tkabbir sostenibbli u soċjalment ġust.

| — | Wieħed mill-akbar riskji għas-saħħa ambjentali fl-UE huwa t-tniġġis tal-arja, li jikkawża madwar 400 000 mewta prematura fis-sena. L-indirizzar tat-tniġġis tal-arja permezz ta’ azzjoni klimatika huwa opportunità biex jiżdied l-appoġġ popolari u politiku għall-politiki dwar it-tibdil fil-klima. |
| --- | --- |

—

Wieħed mill-akbar riskji għas-saħħa ambjentali fl-UE huwa t-tniġġis tal-arja, li jikkawża madwar 400 000 mewta prematura fis-sena. L-indirizzar tat-tniġġis tal-arja permezz ta’ azzjoni klimatika huwa opportunità biex jiżdied l-appoġġ popolari u politiku għall-politiki dwar it-tibdil fil-klima.

| — | Il-ġlieda kontra l-faqar enerġetiku u tal-ilma, u l-garanzija ta’ ikel aċċessibbli, tajjeb għas-saħħa u ta’ kwalità tajba, prodotti sikuri u t-tmiem tal-espożizzjoni ta’ ħsara għal sustanzi kimiċi tossiċi. Taħlita wiesgħa ta’ politiki, inkluża l-politika agrikola tal-UE, għandha tgħin biex jintlaħqu talbiet soċjetali ġodda, inklużi metodi ta’ produzzjoni sostenibbli, nutrizzjoni aħjar, tnaqqis fl-iskart tal-ikel, trattament xieraq aħjar tal-annimali, protezzjoni tal-klima u l-preservazzjoni tal-bijodiversità. |
| --- | --- |

—

Il-ġlieda kontra l-faqar enerġetiku u tal-ilma, u l-garanzija ta’ ikel aċċessibbli, tajjeb għas-saħħa u ta’ kwalità tajba, prodotti sikuri u t-tmiem tal-espożizzjoni ta’ ħsara għal sustanzi kimiċi tossiċi. Taħlita wiesgħa ta’ politiki, inkluża l-politika agrikola tal-UE, għandha tgħin biex jintlaħqu talbiet soċjetali ġodda, inklużi metodi ta’ produzzjoni sostenibbli, nutrizzjoni aħjar, tnaqqis fl-iskart tal-ikel, trattament xieraq aħjar tal-annimali, protezzjoni tal-klima u l-preservazzjoni tal-bijodiversità.

| — | L-UE għandha tappoġġja l-isforzi tal-pajjiżi msieħba biex ineħħu gradwalment sussidji li huma ta’ ħsara għall-ambjent sabiex tgħinhom jimplimentaw l-Aġenda 2030 u l-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima. |
| --- | --- |

—

L-UE għandha tappoġġja l-isforzi tal-pajjiżi msieħba biex ineħħu gradwalment sussidji li huma ta’ ħsara għall-ambjent sabiex tgħinhom jimplimentaw l-Aġenda 2030 u l-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima.

| — | Il-politika kummerċjali tal-UE trid tkun konsistenti mal-Aġenda 2030 u mal-Ftehim ta’ Pariġi. Id-dispożizzjonijiet eżistenti dwar il-ftehimiet dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli jridu jiġu infurzati b’mod effettiv. |
| --- | --- |

—

Il-politika kummerċjali tal-UE trid tkun konsistenti mal-Aġenda 2030 u mal-Ftehim ta’ Pariġi. Id-dispożizzjonijiet eżistenti dwar il-ftehimiet dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli jridu jiġu infurzati b’mod effettiv.

4.   Il-protezzjoni taċ-ċittadini u l-libertajiet - il-paċi, il-ġustizzja u istituzzjonijiet b’saħħithom

| 4.1. | Illum l-Unjoni tipprovdi l-paċi, l-istabbiltà u l-prosperità madwar l-Ewropa u lil hinn minnha, minkejja l-bosta sfidi interni u esterni li qiegħda tiffaċċja. L-UE tħares b’mod determinat il-prinċipji tad-demokrazija, l-istat tad-dritt u d-drittijiet fundamentali tagħha. Dawn jiggwidaw il-politiki tagħna u jrawmu sens ta’ appartenenza, filwaqt li jibnu fuq il-kultura kondiviża tagħna. Id-demokrazija trid tiġi rrispettata fl-Ewropa u promossa lil hinn minnha. L-involviment ċiviku, ir-responsabbiltà pubblika, u l-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet aktar ġusti, aktar trasparenti u inklużivi jridu jissaħħu fil-livelli kollha. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | L-UE teħtieġ soċjetajiet miftuħa u vibranti, fejn l-individwi għandhom drittijiet indaqs u jistgħu jgħixu ħielsa mid-diskriminazzjoni u b’rispett sħiħ għall-privatezza u s-sikurezza tagħhom. Id-diversità kulturali tarrikkixxi lill-Ewropa u lill-poplu tagħha. Id-diversità hija parti mill-identità u s-saħħa tal-Ewropa. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | L-Ewropa qiegħda taffronta sfidi maġġuri li jridu jiġu indirizzati u diskussi minn perspettiva Ewropea u mhux minn perspettiva nazzjonali biss, u billi jiġu implimentati bis-sħiħ id-dispożizzjonijiet imnaqqxa fl-Artikoli 10 u 11 tat-TUE. Għal din ir-raġuni, id-demokrazija Ewropea jeħtieġ li ssaħħaħ id-dimensjoni transnazzjonali tal-objettivi u l-isfidi tagħha, filwaqt li tippromovi ċittadinanza Ewropea bbażata fuq il-valuri komuni fl-Unjoni Ewropea, b’aktar edukazzjoni istituzzjonali Ewropea u qafas soċjetali deliberattiv, aktar parteċipattiv, kif ukoll aktar enfasi Ewropea. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | L-iżviluppi demografiċi juru li l-Ewropa se jkollha bżonn il-migranti, it-talent, il-ħiliet u l-potenzjal intraprenditorjali tagħhom. Hemm bżonn urġenti li jinbidlu n-narrattiva u l-politiki dwar il-migrazzjoni bbażati fuq kooperazzjoni aktar mill-qrib ma’ pajjiżi terzi, biex jiġi żgurat dibattitu razzjonali bbażat fuq il-fatti. Ir-refuġjati u l-migranti m’għandhomx jitqiesu bħala theddida iżda bħala opportunità għall-mudell ekonomiku u soċjali tal-Ewropa. Għal dan għandna bżonn approċċ u strateġija komprensiva għall-migrazzjoni, li jinkludu l-migrazzjoni legali. |
| --- | --- |

4.4.

Proposti:

| — | L-UE teħtieġ mekkaniżmu komprensiv u infurzabbli għall-monitoraġġ regolari tal-istat tad-demokrazija u tal-istat tad-dritt fil-pajjiżi kollha tal-UE. |
| --- | --- |

—

L-UE teħtieġ mekkaniżmu komprensiv u infurzabbli għall-monitoraġġ regolari tal-istat tad-demokrazija u tal-istat tad-dritt fil-pajjiżi kollha tal-UE.

| — | Il-midja ħielsa u indipendenti u s-soċjetà ċivili jeħtiġilhom jkunu appoġġjati u jitħallew iwettqu r-rwol tagħhom fid-demokrazija. |
| --- | --- |

—

Il-midja ħielsa u indipendenti u s-soċjetà ċivili jeħtiġilhom jkunu appoġġjati u jitħallew iwettqu r-rwol tagħhom fid-demokrazija.

| — | Il-politika tal-konsumaturi hija qrib l-interessi tal-pubbliku u għalhekk tista’ tinfluwenza l-impenn tan-nies lejn il-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżgura li d-drittijiet tal-konsumaturi huma infurzati u rispettati fil-proċess tar-REFIT, fid-dinja diġitali u fis-sikurezza tal-prodotti u s-servizzi. Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ miżuri biex jiġu eliminati l-faqar enerġetiku u l-faqar tal-konsum u biex jissaħħaħ l-aċċess għall-ikel u s-servizzi għall-Ewropej kollha. Il-Kummissjoni għandha tippromovi wkoll id-drittijiet tal-konsumaturi għall-informazzjoni, l-edukazzjoni u l-parteċipazzjoni u d-dritt tagħhom li jorganizzaw ruħhom sabiex l-interessi tagħhom jiġu rappreżentati meta jkunu qed jitfasslu r-regoli li jikkonċernawhom. |
| --- | --- |

—

Il-politika tal-konsumaturi hija qrib l-interessi tal-pubbliku u għalhekk tista’ tinfluwenza l-impenn tan-nies lejn il-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżgura li d-drittijiet tal-konsumaturi huma infurzati u rispettati fil-proċess tar-REFIT, fid-dinja diġitali u fis-sikurezza tal-prodotti u s-servizzi. Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ miżuri biex jiġu eliminati l-faqar enerġetiku u l-faqar tal-konsum u biex jissaħħaħ l-aċċess għall-ikel u s-servizzi għall-Ewropej kollha. Il-Kummissjoni għandha tippromovi wkoll id-drittijiet tal-konsumaturi għall-informazzjoni, l-edukazzjoni u l-parteċipazzjoni u d-dritt tagħhom li jorganizzaw ruħhom sabiex l-interessi tagħhom jiġu rappreżentati meta jkunu qed jitfasslu r-regoli li jikkonċernawhom.

| — | Il-Kummissjoni jeħtiġilha tlesti r-rieżami tagħha tal-istrumenti legali u mhux legali prinċipali tal-politika tal-konsumatur tal-UE bħala politika ta’ ċittadinanza orizzontali trasversali, u trid tippreżenta pjan ta’ azzjoni ġdid biex tipproteġi u tiddefendi l-konsumaturi matul l-għaxar snin li ġejjin. |
| --- | --- |

—

Il-Kummissjoni jeħtiġilha tlesti r-rieżami tagħha tal-istrumenti legali u mhux legali prinċipali tal-politika tal-konsumatur tal-UE bħala politika ta’ ċittadinanza orizzontali trasversali, u trid tippreżenta pjan ta’ azzjoni ġdid biex tipproteġi u tiddefendi l-konsumaturi matul l-għaxar snin li ġejjin.

| — | Barra minn hekk, u meta jitqies li l-aċċess għas-servizzi ta’ interess ġenerali huwa element fundamentali tal-ġustizzja soċjali u huwa bbażat fuq il-prinċipju tat-trattament ugwali tal-utenti, li jipprojbixxi kwalunkwe tip ta’ diskriminazzjoni jew esklużjoni, il-KESE jitlob li jiġi ċċarat il-kunċett ta’ aċċess universali għas-servizzi ta’ interess ġenerali, u li jiġu introdotti miżuri leġislattivi li jobbligaw lill-Istati Membri jistabbilixxu indikaturi ta’ aċċess (48). |
| --- | --- |

—

Barra minn hekk, u meta jitqies li l-aċċess għas-servizzi ta’ interess ġenerali huwa element fundamentali tal-ġustizzja soċjali u huwa bbażat fuq il-prinċipju tat-trattament ugwali tal-utenti, li jipprojbixxi kwalunkwe tip ta’ diskriminazzjoni jew esklużjoni, il-KESE jitlob li jiġi ċċarat il-kunċett ta’ aċċess universali għas-servizzi ta’ interess ġenerali, u li jiġu introdotti miżuri leġislattivi li jobbligaw lill-Istati Membri jistabbilixxu indikaturi ta’ aċċess (48).

| — | Il-Kummissjoni għandha tippreżenta Aġenda Ewropea għall-Ġlieda kontra d-Diskriminazzjoni abbażi tar-raġunijiet definiti fl-Artikolu 19 tat-Trattat ta’ Lisbona u tieħu wkoll azzjoni konkreta biex tiftaħ u tirrevedi d-Direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u tindirizza l-kundizzjonijiet tat-tfal, in-nisa, il-persuni b’diżabbiltà u l-anzjani f’sitwazzjonijiet vulnerabbli kif ukoll forom ġodda ta’ vulnerabbiltà. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tieħu azzjoni urġenti dwar din il-kwistjoni fil-bidu nett tal-mandat tagħha. |
| --- | --- |

—

Il-Kummissjoni għandha tippreżenta Aġenda Ewropea għall-Ġlieda kontra d-Diskriminazzjoni abbażi tar-raġunijiet definiti fl-Artikolu 19 tat-Trattat ta’ Lisbona u tieħu wkoll azzjoni konkreta biex tiftaħ u tirrevedi d-Direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u tindirizza l-kundizzjonijiet tat-tfal, in-nisa, il-persuni b’diżabbiltà u l-anzjani f’sitwazzjonijiet vulnerabbli kif ukoll forom ġodda ta’ vulnerabbiltà. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tieħu azzjoni urġenti dwar din il-kwistjoni fil-bidu nett tal-mandat tagħha.

| — | Il-Kummissjoni għandha tieħu inizjattivi f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabbiltà u timplimenta l-UNCRPD fil-politiki u l-programmi esterni tagħha, inkluża t-tnedija ta’ karta tad-diżabbiltà tal-UE rikonoxxuta fl-Istati Membri kollha. Fl-2020, l-UE għandha tippreżenta l-proposta tagħha għall-Aġenda Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità 2020–2030 u tiddikjara l-2023 bħala s-Sena Ewropea tad-Drittijiet marbuta mad-Diżabbiltà. |
| --- | --- |

—

Il-Kummissjoni għandha tieħu inizjattivi f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabbiltà u timplimenta l-UNCRPD fil-politiki u l-programmi esterni tagħha, inkluża t-tnedija ta’ karta tad-diżabbiltà tal-UE rikonoxxuta fl-Istati Membri kollha. Fl-2020, l-UE għandha tippreżenta l-proposta tagħha għall-Aġenda Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità 2020–2030 u tiddikjara l-2023 bħala s-Sena Ewropea tad-Drittijiet marbuta mad-Diżabbiltà.

| — | Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni tappoġġja l-attivitajiet fl-istituzzjonijiet edukattivi fil-livelli kollha li jgħinu lill-istudenti biex jiddistingwu bejn l-aħbarijiet foloz u l-fatti bbażati fuq ix-xjenza. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni tappoġġja l-attivitajiet fl-istituzzjonijiet edukattivi fil-livelli kollha li jgħinu lill-istudenti biex jiddistingwu bejn l-aħbarijiet foloz u l-fatti bbażati fuq ix-xjenza.

| — | L-UE jeħtiġilha ttejjeb il-politiki u l-azzjonijiet tagħha biex tiżgura l-ugwaljanza bejn il-ġeneri billi timplimenta aġenda trasformattiva u li tista’ titkejjel għall-ugwaljanza bejn il-ġeneri, bħala parti minn strateġija integrata u ambizzjuża ta’ ħames snin tal-UE dwar l-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Din l-istrateġija għandha tinkludi l-eliminazzjoni tad-differenzi bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa mhux biss permezz ta’ għodda speċifika li ssaħħaħ it-trasparenza korporattiva dwar il-politiki dwar il-pagi u l-istrateġiji tagħhom biex jindirizzaw id-differenzi bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa, u tindirizza l-oqsma kollha definiti fil-Pjan ta’ Azzjoni għall-ġlieda kontra d-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. Barra minn hekk, l-UE jeħtiġilha tiggarantixxi li l-persuni kollha li jiffaċċjaw diskriminazzjoni multipla jkollhom opportunitajiet indaqs fis-soċjetà. |
| --- | --- |

—

L-UE jeħtiġilha ttejjeb il-politiki u l-azzjonijiet tagħha biex tiżgura l-ugwaljanza bejn il-ġeneri billi timplimenta aġenda trasformattiva u li tista’ titkejjel għall-ugwaljanza bejn il-ġeneri, bħala parti minn strateġija integrata u ambizzjuża ta’ ħames snin tal-UE dwar l-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Din l-istrateġija għandha tinkludi l-eliminazzjoni tad-differenzi bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa mhux biss permezz ta’ għodda speċifika li ssaħħaħ it-trasparenza korporattiva dwar il-politiki dwar il-pagi u l-istrateġiji tagħhom biex jindirizzaw id-differenzi bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa, u tindirizza l-oqsma kollha definiti fil-Pjan ta’ Azzjoni għall-ġlieda kontra d-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. Barra minn hekk, l-UE jeħtiġilha tiggarantixxi li l-persuni kollha li jiffaċċjaw diskriminazzjoni multipla jkollhom opportunitajiet indaqs fis-soċjetà.

| — | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa urġenti li jiġu assistiti u integrati r-refuġjati u l-applikanti għall-asil. Jistieden lill-Kummissjoni tniedi b’mod urġenti u twettaq riforma effiċjenti tas-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil li tirrispetta d-drittijiet tal-bniedem, u l-istabbiliment ta’ sistema ġenwinament komuni għall-Istati Membri kollha. Jirrakkomanda wkoll li jsir progress fir-rigward tar-risistemazzjoni u l-viżi umanitarji għar-refuġjati sabiex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet reali. Jistieden lill-Kummissjoni tintensifika l-isforzi u timmonitorja u tiffaċilita l-implimentazzjoni tal-ftehim dwar id-distribuzzjoni tar-refuġjati bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa urġenti li jiġu assistiti u integrati r-refuġjati u l-applikanti għall-asil. Jistieden lill-Kummissjoni tniedi b’mod urġenti u twettaq riforma effiċjenti tas-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil li tirrispetta d-drittijiet tal-bniedem, u l-istabbiliment ta’ sistema ġenwinament komuni għall-Istati Membri kollha. Jirrakkomanda wkoll li jsir progress fir-rigward tar-risistemazzjoni u l-viżi umanitarji għar-refuġjati sabiex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet reali. Jistieden lill-Kummissjoni tintensifika l-isforzi u timmonitorja u tiffaċilita l-implimentazzjoni tal-ftehim dwar id-distribuzzjoni tar-refuġjati bejn l-Istati Membri.

| — | Barra minn hekk, jitlob li d-drittijiet tal-bniedem u d-dritt internazzjonali jiġu rispettati fir-rieżami tal-ftehimiet ta’ sħubija ma’ pajjiżi terzi ta’ tranżitu u ta’ oriġini tal-flussi migratorji, u għall-iżvilupp ta’ strumenti finanzjarji biex jiġu indirizzati l-kawżi fundamentali tal-migrazzjoni. |
| --- | --- |

—

Barra minn hekk, jitlob li d-drittijiet tal-bniedem u d-dritt internazzjonali jiġu rispettati fir-rieżami tal-ftehimiet ta’ sħubija ma’ pajjiżi terzi ta’ tranżitu u ta’ oriġini tal-flussi migratorji, u għall-iżvilupp ta’ strumenti finanzjarji biex jiġu indirizzati l-kawżi fundamentali tal-migrazzjoni.

| — | Il-kooperazzjoni mal-pajjiżi msieħba hija essenzjali biex jiġu indirizzati l-kawżi ewlenin tal-migrazzjoni, mgħejuna r-refuġjati, trattati l-flussi ta’ migrazzjoni mħallta, indirizzata l-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin u jitwettqu r-ritorn u r-riammissjoni. Jeħtieġ li jiġu kkoordinati l-istrumenti umanitarji, tal-iżvilupp u dawk politiċi bil-għan li tingħata assistenza effettiva lill-persuni fil-pajjiżi ta’ oriġini tagħhom. |
| --- | --- |

—

Il-kooperazzjoni mal-pajjiżi msieħba hija essenzjali biex jiġu indirizzati l-kawżi ewlenin tal-migrazzjoni, mgħejuna r-refuġjati, trattati l-flussi ta’ migrazzjoni mħallta, indirizzata l-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin u jitwettqu r-ritorn u r-riammissjoni. Jeħtieġ li jiġu kkoordinati l-istrumenti umanitarji, tal-iżvilupp u dawk politiċi bil-għan li tingħata assistenza effettiva lill-persuni fil-pajjiżi ta’ oriġini tagħhom.

| — | L-UE għandha tadotta politiki u miżuri li japprovaw migrazzjoni sikura, ordnata u regolari u jsaħħu wkoll l-inklużjoni u l-koeżjoni soċjali. L-UE għandha tirregola l-istatus ta’ “individwi spostati minħabba raġunijiet ambjentali” u taħdem f’koordinazzjoni aktar mill-qrib mal-ILO fir-rigward ta’ programmi ta’ migrazzjoni u integrazzjoni tax-xogħol (49). |
| --- | --- |

—

L-UE għandha tadotta politiki u miżuri li japprovaw migrazzjoni sikura, ordnata u regolari u jsaħħu wkoll l-inklużjoni u l-koeżjoni soċjali. L-UE għandha tirregola l-istatus ta’ “individwi spostati minħabba raġunijiet ambjentali” u taħdem f’koordinazzjoni aktar mill-qrib mal-ILO fir-rigward ta’ programmi ta’ migrazzjoni u integrazzjoni tax-xogħol (49).

| — | Il-KESE jappella għal rotot legali u sikuri għar-refuġjati meta jiġu fl-UE. Hemm bżonn ta’ approċċ ikkoordinat mill-Istati Membri kollha u l-partijiet ikkonċernati Ewropej u nazzjonali, ibbażat fuq responsabbiltà kondiviża, allokazzjoni ġusta, konverġenza u rispett għad-drittijiet fundamentali, bil-għan li jiġu inklużi aktar għażliet għal riunifikazzjoni tal-familja, rilokazzjoni u risistemazzjoni. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jappella għal rotot legali u sikuri għar-refuġjati meta jiġu fl-UE. Hemm bżonn ta’ approċċ ikkoordinat mill-Istati Membri kollha u l-partijiet ikkonċernati Ewropej u nazzjonali, ibbażat fuq responsabbiltà kondiviża, allokazzjoni ġusta, konverġenza u rispett għad-drittijiet fundamentali, bil-għan li jiġu inklużi aktar għażliet għal riunifikazzjoni tal-familja, rilokazzjoni u risistemazzjoni.

5.   Il-promozzjoni tal-interessi u l-valuri tal-Ewropa fid-dinja – it-tisħiħ tal-mezzi ta’ implimentazzjoni u r-rivitalizzazzjoni tas-sħubija globali għall-iżvilupp sostenibbli

| 5.1. | F’dinja dejjem aktar maqsuma u multipolari, l-UE se jkollha bżonn issaħħaħ il-pożizzjoni tagħha biex tiggarantixxi l-prosperità, is-sigurtà u l-valuri tagħha. Kif enfasizzat fl-Istrateġija Globali ta’ Ġunju 2016, l-Ewropa jeħtieġ li tmexxi fid-dinja permezz ta’ appoġġ konsistenti u b’saħħtu għall-ordni globali multilaterali bbażat fuq ir-regoli, bin-Nazzjonijiet Uniti fil-qalba tiegħu. L-UE għandha tippromovi l-governanza globali bbażata fuq il-valuri fundamentali ta’ ekonomija soċjali tas-suq, id-drittijiet tal-bniedem, l-istat tad-dritt, l-iżvilupp sostenibbli, il-multilateraliżmu u r-rispett għad-dritt umanitarju internazzjonali. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | L-UE għandha wkoll tagħmilha prijorità li tiżviluppa relazzjonijiet b’saħħithom mal-pajjiżi tal-viċinat, ibbażati fuq bilanċ ċar bejn id-drittijiet u l-obbligi. Tista’ ssir referenza għall-politika tal-viċinat tal-UE u l-politika tal-iżvilupp bħala waħda mill-prijoritajiet tal-UE, u l-UE bħala l-akbar donatur fid-dinja. Is-soċjetà ċivili għandha tipparteċipa fil-monitoraġġ ta’ dawn il-politiki. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | L-UE jeħtiġilha żżomm l-impetu tal-proċess tat-tkabbir u tkompli bin-negozjati u l-programmi ta’ adeżjoni mal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Il-politika kummerċjali tal-UE hija fattur ewlieni li japplika għall-UE kollha kemm hi u tabilħaqq tgħaqqad lill-Istati Membri kollha tagħha. Il-politika kummerċjali għenet lill-UE biex iżżid il-prosperità tagħha permezz ta’ skambji kummerċjali ma’ firxa wiesgħa ta’ sħab. Fl-istess ħin, l-UE tinkorpora u tippromovi, permezz tal-kummerċ, il-valuri tal-inklużjoni soċjali u l-ħarsien tal-ambjent li huma essenzjali għat-tiswir tal-globalizzazzjoni sostenibbli – fi kliem ieħor, forma ta’ globalizzazzjoni li tkun ta’ benefiċċju mhux biss għall-kumpaniji kbar u l-investituri, iżda wkoll għan-nies ordinarji, il-ħaddiema, il-bdiewa, il-konsumaturi, l-artiġjanat u l-professjonijiet liberi u għall-SMES u b’mod partikolari l-mikrointrapriżi. Il-kummerċ huwa wkoll għodda ewlenija li tappoġġja l-politika tal-UE fir-rigward tal-pajjiżi fil-fażi tal-iżvilupp, biex tikkontribwixxi għall-bidla minn żvilupp għal sħubija, speċjalment mal-Afrika. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | L-Ewropa teħtieġ politika tat-tassazzjoni ġusta u moderna, adattata għall-isfidi tal-ekonomija diġitali u li tiżgura kundizzjonijiet ekwi għall-ġganti tal-Internet, il-pjattaformi online ta’ merkanzija u n-negozji lokali. Il-ġlieda kontra l-evażjoni, il-frodi u l-evitar tat-taxxa se teħtieġ kooperazzjoni aktar estensiva fil-livell internazzjonali u bejn l-awtoritajiet tat-taxxa nazzjonali. |
| --- | --- |

5.5.

Proposti:

| — | Il-KESE jappella b’mod partikolari għal aġenda ambizzjuża tal-politika kummerċjali fit-tliet livelli kollha, unilaterali, bilaterali u multilaterali – politika li toħloq it-tkabbir u l-impjiegi ta’ kwalità fl-UE filwaqt li tippromovi politika kummerċjali bbażata fuq ir-regoli fil-livell globali. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jappella b’mod partikolari għal aġenda ambizzjuża tal-politika kummerċjali fit-tliet livelli kollha, unilaterali, bilaterali u multilaterali – politika li toħloq it-tkabbir u l-impjiegi ta’ kwalità fl-UE filwaqt li tippromovi politika kummerċjali bbażata fuq ir-regoli fil-livell globali.

| — | L-UE, flimkien mas-soċjetà ċivili Ewropea, inklużi n-negozji, jeħtiġilha wkoll tippromovi b’mod attiv ir-rispett sħiħ tad-drittijiet tal-bniedem meta tinnegozja ftehimiet kummerċjali. Barra minn hekk, il-konvenzjonijiet tal-ILO għandhom jiġu rispettati. Dawn il-ftehimiet għandhom ikunu soġġetti għal sorveljanza demokratika, filwaqt li tiġi żgurata l-parteċipazzjoni xierqa tas-soċjetà ċivili, u għandu jitfittex pjan direzzjonali dwar impenji sodi f’każ li l-konvenzjonijiet tal-ILO ma jkunux ratifikati jew implimentati kif xieraq (50). |
| --- | --- |

—

L-UE, flimkien mas-soċjetà ċivili Ewropea, inklużi n-negozji, jeħtiġilha wkoll tippromovi b’mod attiv ir-rispett sħiħ tad-drittijiet tal-bniedem meta tinnegozja ftehimiet kummerċjali. Barra minn hekk, il-konvenzjonijiet tal-ILO għandhom jiġu rispettati. Dawn il-ftehimiet għandhom ikunu soġġetti għal sorveljanza demokratika, filwaqt li tiġi żgurata l-parteċipazzjoni xierqa tas-soċjetà ċivili, u għandu jitfittex pjan direzzjonali dwar impenji sodi f’każ li l-konvenzjonijiet tal-ILO ma jkunux ratifikati jew implimentati kif xieraq (50).

| — | L-UE jeħtiġilha tinkludi wkoll impenn sod fir-rigward tal-Ftehim ta’ Pariġi u l-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika, sabiex jiddaħħlu fis-seħħ klawżoli reali soċjali, ta’ protezzjoni tal-konsumatur u ambjentali f’kull ftehim kummerċjali (l-imsieħba kummerċjali potenzjali kollha tal-Ewropa se jkunu kkonċernati peress li 195 mill-197 membru tan-Nazzjonijiet Uniti huma firmatarji għall-ftehim). L-ipprezzar tal-karbonju fil-livell globali jkun ukoll alternattiva li għandha tiġi analizzata aktar partikolarment għall-industriji Ewropej ta’ riżorsi u enerġija (REIIs) (51) u, jekk imfassla tajjeb skont ir-regoli tal-UE u tad-WTO, għandhom jiġu promossi b’mod attiv (52). Taxxa fuq il-karbonju fil-fruntieri tista’ tgħin biex jintlaħaq dan l-għan. |
| --- | --- |

—

L-UE jeħtiġilha tinkludi wkoll impenn sod fir-rigward tal-Ftehim ta’ Pariġi u l-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika, sabiex jiddaħħlu fis-seħħ klawżoli reali soċjali, ta’ protezzjoni tal-konsumatur u ambjentali f’kull ftehim kummerċjali (l-imsieħba kummerċjali potenzjali kollha tal-Ewropa se jkunu kkonċernati peress li 195 mill-197 membru tan-Nazzjonijiet Uniti huma firmatarji għall-ftehim). L-ipprezzar tal-karbonju fil-livell globali jkun ukoll alternattiva li għandha tiġi analizzata aktar partikolarment għall-industriji Ewropej ta’ riżorsi u enerġija (REIIs) (51) u, jekk imfassla tajjeb skont ir-regoli tal-UE u tad-WTO, għandhom jiġu promossi b’mod attiv (52). Taxxa fuq il-karbonju fil-fruntieri tista’ tgħin biex jintlaħaq dan l-għan.

| — | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni ssaħħaħ id-djalogu tagħha mas-soċjetà ċivili sabiex jiġi żviluppat il-funzjonament tal-kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli (TSD) fi ftehimiet kummerċjali attwali u futuri. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tkun aktar ambizzjuża, b’mod partikolari sabiex tissaħħaħ l-infurzabbiltà effettiva tal-impenji fil-kapitoli TSD (53). L-UE jeħtiġilha tinkludi wkoll l-ogħla livelli ta’ drittijiet tal-bniedem, protezzjoni tal-konsumatur, u drittijiet tal-ħaddiema fil-ftehimiet kummerċjali futuri kollha. Barra minn hekk, il-konvenzjonijiet tal-ILO għandhom jiġu rispettati. Dawn il-ftehimiet għandhom ikunu soġġetti għal sorveljanza demokratika, filwaqt li tiġi żgurata l-parteċipazzjoni xierqa tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni ssaħħaħ id-djalogu tagħha mas-soċjetà ċivili sabiex jiġi żviluppat il-funzjonament tal-kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli (TSD) fi ftehimiet kummerċjali attwali u futuri. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tkun aktar ambizzjuża, b’mod partikolari sabiex tissaħħaħ l-infurzabbiltà effettiva tal-impenji fil-kapitoli TSD (53). L-UE jeħtiġilha tinkludi wkoll l-ogħla livelli ta’ drittijiet tal-bniedem, protezzjoni tal-konsumatur, u drittijiet tal-ħaddiema fil-ftehimiet kummerċjali futuri kollha. Barra minn hekk, il-konvenzjonijiet tal-ILO għandhom jiġu rispettati. Dawn il-ftehimiet għandhom ikunu soġġetti għal sorveljanza demokratika, filwaqt li tiġi żgurata l-parteċipazzjoni xierqa tas-soċjetà ċivili.

| — | Il-KESE jappoġġja t-tassazzjoni ġusta u l-ġlieda kontra l-frodi, l-evażjoni tat-taxxa, il-ħasil tal-flus u l-prattiki finanzjarji tar-rifuġji fiskali; objettiv komuni tal-istituzzjonijiet tal-UE, il-gvernijiet u n-negozji jeħtieġ li jkun li jaħdmu flimkien sabiex jistabbilixxu mekkaniżmi effiċjenti bħaż-żewġ direttivi kontra l-evitar tat-taxxa. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jappoġġja t-tassazzjoni ġusta u l-ġlieda kontra l-frodi, l-evażjoni tat-taxxa, il-ħasil tal-flus u l-prattiki finanzjarji tar-rifuġji fiskali; objettiv komuni tal-istituzzjonijiet tal-UE, il-gvernijiet u n-negozji jeħtieġ li jkun li jaħdmu flimkien sabiex jistabbilixxu mekkaniżmi effiċjenti bħaż-żewġ direttivi kontra l-evitar tat-taxxa.

| — | L-UE għandha tikkoopera ma’ reġjuni ekonomiċi oħrajn biex tiġġieled b’mod effettiv il-korruzzjoni u l-evażjoni tat-taxxa mad-dinja kollha u biex tiżgura li r-regoli internazzjonali dwar it-taxxa korporattiva jkunu ċari, trasparenti, oġġettivi u prevedibbli. |
| --- | --- |

—

L-UE għandha tikkoopera ma’ reġjuni ekonomiċi oħrajn biex tiġġieled b’mod effettiv il-korruzzjoni u l-evażjoni tat-taxxa mad-dinja kollha u biex tiżgura li r-regoli internazzjonali dwar it-taxxa korporattiva jkunu ċari, trasparenti, oġġettivi u prevedibbli.

| — | Il-mudelli l-ġodda tan-negozju li jużaw il-pjattaformi tal-Internet u għodod diġitali oħrajn irriżultaw f’kumpaniji li jiddependu inqas fuq preżenza fiżika f’pajjiż. Il-KESE jemmen li huwa importanti ħafna li jiġu żviluppati prinċipji ġodda dwar kif il-profitti korporattivi jiġu attribwiti lil pajjiż tal-UE u kif għandhom jiġu intaxxati, fi djalogu mal-imsieħba kummerċjali, u biex ikun hemm parteċipazzjoni attiva fid-diskussjonijiet li għaddejjin fil-livell tal-OECD/G20 dwar ftehim globali dwar l-ekonomija diġitalizzata, sabiex tiġi evitata kwalunkwe eskalazzjoni ta’ tensjonijiet kummerċjali u tat-taxxa bejn l-atturi ekonomiċi ewlenin fid-dinja (54). |
| --- | --- |

—

Il-mudelli l-ġodda tan-negozju li jużaw il-pjattaformi tal-Internet u għodod diġitali oħrajn irriżultaw f’kumpaniji li jiddependu inqas fuq preżenza fiżika f’pajjiż. Il-KESE jemmen li huwa importanti ħafna li jiġu żviluppati prinċipji ġodda dwar kif il-profitti korporattivi jiġu attribwiti lil pajjiż tal-UE u kif għandhom jiġu intaxxati, fi djalogu mal-imsieħba kummerċjali, u biex ikun hemm parteċipazzjoni attiva fid-diskussjonijiet li għaddejjin fil-livell tal-OECD/G20 dwar ftehim globali dwar l-ekonomija diġitalizzata, sabiex tiġi evitata kwalunkwe eskalazzjoni ta’ tensjonijiet kummerċjali u tat-taxxa bejn l-atturi ekonomiċi ewlenin fid-dinja (54).

6.   It-twettiq tal-prijoritajiet permezz ta’ governanza b’saħħitha u baġit tal-UE aktar b’saħħtu

| 6.1. | L-ekonomiji u d-dinja tax-xogħol li qegħdin jinbidlu, it-tibdil fil-klima u fil-ġeopolitika diġà qegħdin isawru l-Unjoni tagħna u se jkunu fatturi ewlenin li se jixprunaw il-ġejjieni. L-UE teħtieġ approċċ ġdid ta’ governanza u, fejn meħtieġ, regoli u strumenti ġodda meta jiġu definiti u implimentati l-politiki tal-UE. L-iżvilupp sostenibbli jeħtieġ approċċ politiku olistiku u transsettorjali biex jiżgura li l-isfidi ekonomiċi, soċjali u ambjentali jiġu indirizzati flimkien. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Il-KESE jenfasizza li l-UE jeħtiġilha tindirizza b’mod determinat dawn l-isfidi b’impenn politiku qawwi, integrazzjoni politika akbar u aħjar, bir-rispett sħiħ u l-promozzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, tal-libertajiet fundamentali u tal-prinċipji demokratiċi u billi naħdmu flimkien; |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Il-KESE jenfasizza li l-kriżi finanzjarja u ekonomika ħolqot żbilanċ bejn l-istituzzjonijiet ewlenin tal-Unjoni. Dan jirrekjedi forom ġodda ta’ governanza u ġestjoni fil-livell tal-UE. Ir-rwol tal-Parlament Ewropew irid jissaħħaħ biex jippromovi aktar responsabbiltà demokratika. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | L-implimentazzjoni tal-EPSR u tal-SDGs teħtieġ bażi baġitarja robusta, ambjent tan-negozju favorevoli u investiment pubbliku u privat. In-negozjati għall-Qafas Finanzjarju Pluriennali li jmiss għandhom jimmiraw li jiżguraw finanzjament xieraq għall-politiki soċjali, tal-impjieg u ambjentali u investiment produttiv. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | L-ewwel pass biex tissaħħaħ id-dimensjoni klimatika tal-QFP li jmiss se jkun li tiżdied il-mira tal-integrazzjoni tat-tibdil fil-klima għall-QFP kollu għal 40 %, kif mitlub mill-KESE. Dan jirrikjedi aġġustament tal-miri klimatiċi settorjali kollha skont dan u li dawn isiru legalment vinkolanti. Il-Kummissjoni u l-Parlament għandhom jaħdmu wkoll flimkien biex jiżguraw li l-arkitettura ekoloġika tal-PAK il-ġdida, jiġifieri l-kundizzjonalità u l-ekoskemi, tiġi implimentata b’mod effiċjenti mill-perspettiva ambjentali, biex jiġi eliminat gradwalment l-appoġġ tal-UE għal proġetti li jagħmlu ħsara lill-klima u biex jittejbu l-metodoloġiji ta’ traċċar tal-klima. Għandhom ukoll jeħilsu riżorsi sinifikanti biex jappoġġjaw lil dawk l-individwi u t-territorji l-aktar affettwati mit-tranżizzjoni tal-enerġija, billi joħolqu strumenti ġodda jew jirriformaw dawk eżistenti. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | L-unanimità, li t-Trattati jirrikjedu f’ċerti oqsma fundamentali, hija ostakolu kważi insuperabbli f’mumenti importanti u f’deċiżjonijiet kruċjali, u l-Kumitat għalhekk, fir-rigward tal-proċeduri tat-teħid ta’ deċiżjonijiet, jargumenta favur il-prinċipju ta’ votazzjoni b’maġġoranza kwalifikata (VMK) fil-Kunsill u, għal-leġislazzjoni, jiffavorixxi l-użu tal-proċedura leġislattiva ordinarja fl-oqsma kollha fejn dan ikun possibbli; Il-KESE jfakkar li skont it-Trattati fis-seħħ dan jista’ jinkiseb bl-użu tad-diversi klawżoli “passerelle”jew, fil-każ tal-kooperazzjoni msaħħa, bl-użu tal-Artikolu 333 tat-TFUE (55). |
| --- | --- |

6.6.

Proposti:

| — | Il-promozzjoni tal-importanza tal-kooperazzjoni fil-livell interistituzzjonali, filwaqt li jiġu rispettati l-prerogattivi ta’ kull istituzzjoni kif stabbiliti fit-Trattati, peress li din il-kooperazzjoni ngħatat qafas ġdid mal-Ftehim Interistituzzjonali tat-13 ta’ April 2016 dwar it-Tfassil Aħjar tal-Liġijiet. Il-KESE huwa tal-fehma li għandu jkun involut sabiex jiġi żgurat li l-fehmiet tal-partijiet interessanti rilevanti kollha jiġu kkunsidrati u biex finalment tiġi ffaċilitata l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fil-ħidma tal-UE. |
| --- | --- |

—

Il-promozzjoni tal-importanza tal-kooperazzjoni fil-livell interistituzzjonali, filwaqt li jiġu rispettati l-prerogattivi ta’ kull istituzzjoni kif stabbiliti fit-Trattati, peress li din il-kooperazzjoni ngħatat qafas ġdid mal-Ftehim Interistituzzjonali tat-13 ta’ April 2016 dwar it-Tfassil Aħjar tal-Liġijiet. Il-KESE huwa tal-fehma li għandu jkun involut sabiex jiġi żgurat li l-fehmiet tal-partijiet interessanti rilevanti kollha jiġu kkunsidrati u biex finalment tiġi ffaċilitata l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fil-ħidma tal-UE.

| — | L-użu ta’ strumenti għal regolamentazzjoni aħjar tal-Kummissjoni Ewropea huwa mod ieħor biex tiġi żgurata l-integrazzjoni ulterjuri tal-iżvilupp sostenibbli fil-politiki Ewropej. Il-valutazzjonijiet kollha tal-impatt tal-Kummissjoni jridu jevalwaw l-impatti ambjentali, tal-klima, soċjali u ekonomiċi sabiex is-sostenibbiltà tkun ikkunsidrata u meqjusa sewwa. L-evalwazzjonijiet ex post iridu janalizzaw ukoll it-tliet dimensjonijiet f’approċċ integrat b’saħħtu. Huma meħtieġa wkoll konsultazzjonijiet mal-imsieħba soċjali, filwaqt li jiġu rrispettati d-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jitolbu l-konsultazzjoni speċifika tax-xogħol u tal-ġestjoni fir-rigward tal-leġislazzjoni dwar kwistjonijiet soċjali (Artikolu 154(2)); il-konsultazzjonijiet mal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni u l-parlamenti nazzjonali jiffurmaw komponent ieħor tal-istrumenti għal regolamentazzjoni aħjar biex jiġi ssodisfat ir-rekwiżit tal-inklużività li jinsab fil-qalba tal-Aġenda 2030 (56). |
| --- | --- |

—

L-użu ta’ strumenti għal regolamentazzjoni aħjar tal-Kummissjoni Ewropea huwa mod ieħor biex tiġi żgurata l-integrazzjoni ulterjuri tal-iżvilupp sostenibbli fil-politiki Ewropej. Il-valutazzjonijiet kollha tal-impatt tal-Kummissjoni jridu jevalwaw l-impatti ambjentali, tal-klima, soċjali u ekonomiċi sabiex is-sostenibbiltà tkun ikkunsidrata u meqjusa sewwa. L-evalwazzjonijiet ex post iridu janalizzaw ukoll it-tliet dimensjonijiet f’approċċ integrat b’saħħtu. Huma meħtieġa wkoll konsultazzjonijiet mal-imsieħba soċjali, filwaqt li jiġu rrispettati d-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jitolbu l-konsultazzjoni speċifika tax-xogħol u tal-ġestjoni fir-rigward tal-leġislazzjoni dwar kwistjonijiet soċjali (Artikolu 154(2)); il-konsultazzjonijiet mal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni u l-parlamenti nazzjonali jiffurmaw komponent ieħor tal-istrumenti għal regolamentazzjoni aħjar biex jiġi ssodisfat ir-rekwiżit tal-inklużività li jinsab fil-qalba tal-Aġenda 2030 (56).

| — | Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-Qafas Finanzjarju Pluriennali propost għall-2021–2027 mhux adattat biex jindirizza l-isfidi l-ġodda stabbiliti fl-Aġenda Strateġika tal-Kunsill Ewropew 2019–2024 u l-Linji Gwida Politiċi tal-Kummissjoni Ewropea 2019–2024 li jmiss. Il-KESE jipproponi żieda fil-finanzjament biex jippermetti (i) l-implimentazzjoni mill-Istati Membri tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali biex jistimula l-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità fil-kuntest ta’ żvilupp ekonomiku sostenibbli; (ii) l-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 tan-NU, u (iii) l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Pariġi li jippromovi tranżizzjonijiet ġusti lejn soċjetajiet ekoloġiċi u diġitizzati. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-Qafas Finanzjarju Pluriennali propost għall-2021–2027 mhux adattat biex jindirizza l-isfidi l-ġodda stabbiliti fl-Aġenda Strateġika tal-Kunsill Ewropew 2019–2024 u l-Linji Gwida Politiċi tal-Kummissjoni Ewropea 2019–2024 li jmiss. Il-KESE jipproponi żieda fil-finanzjament biex jippermetti (i) l-implimentazzjoni mill-Istati Membri tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali biex jistimula l-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità fil-kuntest ta’ żvilupp ekonomiku sostenibbli; (ii) l-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 tan-NU, u (iii) l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Pariġi li jippromovi tranżizzjonijiet ġusti lejn soċjetajiet ekoloġiċi u diġitizzati.

| — | Il-fondi tal-UE li jirċievu l-Istati Membri għandhom ikunu soġġetti għar-rispett tal-prinċipju tal-istat tad-dritt, pilastru fundamentali tal-valuri tal-Unjoni skont l-Artikolu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE). Il-Kumitat iqis ukoll li din il-kundizzjonalità tista’ tiġi estiża għall-prinċipji l-oħra marbuta mal-istat tad-dritt li jinsabu fit-Trattati tal-UE (57). |
| --- | --- |

—

Il-fondi tal-UE li jirċievu l-Istati Membri għandhom ikunu soġġetti għar-rispett tal-prinċipju tal-istat tad-dritt, pilastru fundamentali tal-valuri tal-Unjoni skont l-Artikolu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE). Il-Kumitat iqis ukoll li din il-kundizzjonalità tista’ tiġi estiża għall-prinċipji l-oħra marbuta mal-istat tad-dritt li jinsabu fit-Trattati tal-UE (57).

| — | Il-proġetti li għandhom jiġu appoġġjati, li ser ikunu konsistenti mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU u li jitolbu mezzi sostanzjali fil-qasam tal-innovazzjoni u r-riċerka u l-iżvilupp, għandhom jiġu infurzati permezz ta’ għodda, b’mod li jkun possibbli li jiġu viżwalizzati s-sorsi differenti ta’ finanzjament (fosthom, il-QFP li jmiss) u permezz ta’ azzjonijiet differenti (58), jiġifieri:






  — | ridirezzjoni tal-finanzjament lejn investimenti sostenibbli permezz ta’ “allokazzjoni ekoloġika”u, f’dan il-kuntest, il-promozzjoni ta’ self mill-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) b’“tikketta ekoloġika”; |
| --- | --- | --- |

—

Il-proġetti li għandhom jiġu appoġġjati, li ser ikunu konsistenti mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU u li jitolbu mezzi sostanzjali fil-qasam tal-innovazzjoni u r-riċerka u l-iżvilupp, għandhom jiġu infurzati permezz ta’ għodda, b’mod li jkun possibbli li jiġu viżwalizzati s-sorsi differenti ta’ finanzjament (fosthom, il-QFP li jmiss) u permezz ta’ azzjonijiet differenti (58), jiġifieri:

—

ridirezzjoni tal-finanzjament lejn investimenti sostenibbli permezz ta’ “allokazzjoni ekoloġika”u, f’dan il-kuntest, il-promozzjoni ta’ self mill-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) b’“tikketta ekoloġika”;

| — | l-użu tat-tnaqqis kwantitattiv tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) bħala sors ta’ finanzjament; |
| --- | --- |

—

l-użu tat-tnaqqis kwantitattiv tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) bħala sors ta’ finanzjament;

| — | żieda sa 40 % tas-sehem tal-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi ddedikat għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima; |
| --- | --- |

—

żieda sa 40 % tas-sehem tal-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi ddedikat għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima;

| — | l-UE jeħtiġilha turi livell ta’ ambizzjoni li jirrifletti l-kobor l-isfida tal-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima; medja ta’ 40 % tal-baġit globali tagħha (QFP 2021-2027) trid tiġi allokata għal dan l-għan; |
| --- | --- |

—

l-UE jeħtiġilha turi livell ta’ ambizzjoni li jirrifletti l-kobor l-isfida tal-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima; medja ta’ 40 % tal-baġit globali tagħha (QFP 2021-2027) trid tiġi allokata għal dan l-għan;

| — | żieda tas-sehem korrispondenti tal-Fond Ewropew ta’ Koeżjoni li taqbeż l-20 % attwali; |
| --- | --- |

—

żieda tas-sehem korrispondenti tal-Fond Ewropew ta’ Koeżjoni li taqbeż l-20 % attwali;

| — | il-mobilizzazzjoni ta’ 3 % tal-fondi tal-pensjoni u tal-assigurazzjoni; |
| --- | --- |

—

il-mobilizzazzjoni ta’ 3 % tal-fondi tal-pensjoni u tal-assigurazzjoni;

| — | appoġġ lin-negozji, b’mod partikolari l-SMEs u speċjalment lill-mikrointrapriżi, fl-investiment fir-riċerka u l-iżvilupp sa mhux iżjed minn EUR 100 biljun iddedikati għal dan l-għan; |
| --- | --- |

—

appoġġ lin-negozji, b’mod partikolari l-SMEs u speċjalment lill-mikrointrapriżi, fl-investiment fir-riċerka u l-iżvilupp sa mhux iżjed minn EUR 100 biljun iddedikati għal dan l-għan;

| — | ir-rispett tal-impenji tal-assistenza finanzjarja fir-rigward tal-pajjiżi tan-Nofsinhar li jieħdu sehem fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima (59). |
| --- | --- |

—

ir-rispett tal-impenji tal-assistenza finanzjarja fir-rigward tal-pajjiżi tan-Nofsinhar li jieħdu sehem fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima (59).

7.   Il-KESE fit-tmexxija u l-iffaċilitar tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fl-affarijiet tal-UE – l-għoti tas-setgħa, l-involviment u l-konsultazzjoni mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili

| 7.1. | Il-promozzjoni tas-sostenibbiltà fid-dimensjonijiet kollha tagħha – ekonomika, soċjali u ambjentali – teħtieġ sforz u impenn konsiderevoli mill-atturi kollha involuti. Dibattitu demokratiku miftuħ imsejjes fuq l-involviment strutturat tas-soċjetà ċivili għandu rwol kruċjali biex it-tranżizzjoni tkun ġusta u effettiva. Mistoqsijiet ewlenin dwar “l-eżiti”, “kif naslu għalihom”u kif niżguraw li l-piż u l-qsim tal-benefiċċji jkunu ġusti u li ħadd ma jitħalla lura jeħtieġ li jiġu indirizzati b’mod miftuħ u trasparenti. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Il-KESE jenfasizza r-rwol kruċjali tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki fl-istadji kollha u fil-livelli kollha, inkluż il-livell lokali. Dan jirrikjedi bidla fil-kultura u rikonoxximent tal-valur tas-soċjetà ċivili fil-livelli tal-UE u tal-Istati Membri, li diġà huwa minqux fl-Artikolu 11 tat-TUE, li jipprevedi l-promozzjoni u l-iffaċilitar mill-istituzzjonijiet tal-UE tad-djalogu ċivili orizzontali u vertikali, biex iwettqu konsultazzjonijiet wiesgħa u jistabbilixxu l-pedamenti għall-inizjattivi taċ-ċittadini Ewropej. Dawn huma proċessi komplementari li jseħħu mingħajr preġudizzju għall-konsultazzjoni tal-KESE u d-djalogu soċjali. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Is-soċjetà ċivili għandha l-kapaċità li tirrifletti interessi tassew differenti ħafna u xi drabi diverġenti u biex tagħmel lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet konxji dwarhom. Il-KESE huwa eżempju tajjeb ħafna ta’ dan il-proċess, u jinsab impenjat bis-sħiħ biex ikompli jwettaq dan ir-rwol: billi jiffaċilita d-djalogu, u jibni pontijiet fi ħdan is-soċjetà ċivili u mal-istituzzjonijiet Ewropej l-oħra. |
| --- | --- |

7.3.

Proposti:

| — | Meta wieħed iqis li l-KESE huwa l-istituzzjoni tas-soċjetà ċivili fil-livell tal-UE, ir-rwol tiegħu għandu jkun imsaħħaħ sew u b’mod estensiv u jintuża biex imexxi u jiffaċilita l-involviment u l-konsultazzjoni tas-soċjetà ċivili fl-affarijiet tal-UE. Għalhekk għandu jkun involut b’mod attiv fit-tħejjija u t-twettiq tal-Konferenza dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa, li għandha tibda fl-2020 u li ħabbret Ursula von der Leyen fl-aġenda tagħha għall-Ewropa. |
| --- | --- |

—

Meta wieħed iqis li l-KESE huwa l-istituzzjoni tas-soċjetà ċivili fil-livell tal-UE, ir-rwol tiegħu għandu jkun imsaħħaħ sew u b’mod estensiv u jintuża biex imexxi u jiffaċilita l-involviment u l-konsultazzjoni tas-soċjetà ċivili fl-affarijiet tal-UE. Għalhekk għandu jkun involut b’mod attiv fit-tħejjija u t-twettiq tal-Konferenza dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa, li għandha tibda fl-2020 u li ħabbret Ursula von der Leyen fl-aġenda tagħha għall-Ewropa.

| — | Il-KESE jsegwi mill-qrib, u huwa involut b’mod attiv, fi djalogi strutturati u fora konsultattivi (eż. il-Pjattaforma tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, il-Forum Ewropew dwar il-Migrazzjoni) li jlaqqgħu u jinvolvu lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u atturi oħra mill-istituzzjonijiet tal-UE u mill-Istati Membri. Meta tikkostitwixxi pjattaformi, bħal pereżempju r-REFIT, il-Kummissjoni għandha tqis ir-rappreżentanza tal-KESE, f’konformità mal-mandat li t-Trattati jikkonferixxu lill-Kumitat. B’hekk tiżgura li dan jirrifletti l-kompożizzjoni tal-Kumitat fil-forma tat-tliet gruppi tiegħu. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jsegwi mill-qrib, u huwa involut b’mod attiv, fi djalogi strutturati u fora konsultattivi (eż. il-Pjattaforma tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, il-Forum Ewropew dwar il-Migrazzjoni) li jlaqqgħu u jinvolvu lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u atturi oħra mill-istituzzjonijiet tal-UE u mill-Istati Membri. Meta tikkostitwixxi pjattaformi, bħal pereżempju r-REFIT, il-Kummissjoni għandha tqis ir-rappreżentanza tal-KESE, f’konformità mal-mandat li t-Trattati jikkonferixxu lill-Kumitat. B’hekk tiżgura li dan jirrifletti l-kompożizzjoni tal-Kumitat fil-forma tat-tliet gruppi tiegħu.

| — | Il-KESE jirrimarka li fil-livell tal-UE ma hemm l-ebda involviment strutturat tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċess għall-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni. Għalhekk jirrakkomanda bil-qawwa li l-Kummissjoni tistabbilixxi Forum Ewropew ta’ Koeżjoni tas-Soċjetà Ċivili (60) bil-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet tal-impjegaturi u tal-impjegati, u ta’ organizzazzjonijiet rilevanti oħra tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jirrimarka li fil-livell tal-UE ma hemm l-ebda involviment strutturat tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċess għall-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni. Għalhekk jirrakkomanda bil-qawwa li l-Kummissjoni tistabbilixxi Forum Ewropew ta’ Koeżjoni tas-Soċjetà Ċivili (60) bil-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet tal-impjegaturi u tal-impjegati, u ta’ organizzazzjonijiet rilevanti oħra tas-soċjetà ċivili.

| — | Meta tistabbilixxi portali tal-Internet sabiex tiġbor opinjonijiet mill-pubbliku, li jinkludu kemm organizzazzjonijiet kif ukoll individwi, il-Kummissjoni għandha tagħmel distinzjoni bejn kontributi minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u dawk minn individwi. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha twettaq immappjar tal-partijiet interessati bil-kooperazzjoni tal-KESE biex tidentifika gruppi destinatarji rappreżentattivi u ġeografikament ibbilanċjati, bl-użu tar-Reġistru ta’ Trasparenza. Minbarra dan, il-Kummissjoni għandha tiżgura li t-tweġibiet ikollhom ponderazzjoni kwantitattiva u kwalitattiva. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha taħdem kontinwament fuq it-titjib ta’ dawn il-konsultazzjonijiet f’termini ta’ trasparenza, aċċessibbiltà, feedback u obbligu ta’ rendikont għall-parteċipanti. |
| --- | --- |

—

Meta tistabbilixxi portali tal-Internet sabiex tiġbor opinjonijiet mill-pubbliku, li jinkludu kemm organizzazzjonijiet kif ukoll individwi, il-Kummissjoni għandha tagħmel distinzjoni bejn kontributi minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u dawk minn individwi. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha twettaq immappjar tal-partijiet interessati bil-kooperazzjoni tal-KESE biex tidentifika gruppi destinatarji rappreżentattivi u ġeografikament ibbilanċjati, bl-użu tar-Reġistru ta’ Trasparenza. Minbarra dan, il-Kummissjoni għandha tiżgura li t-tweġibiet ikollhom ponderazzjoni kwantitattiva u kwalitattiva. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha taħdem kontinwament fuq it-titjib ta’ dawn il-konsultazzjonijiet f’termini ta’ trasparenza, aċċessibbiltà, feedback u obbligu ta’ rendikont għall-parteċipanti.

| — | Sabiex jiġi żviluppat approċċ aktar strateġiku għal dawn il-prattiki, billi jitqiegħdu fuq bażi istituzzjonali u rappreżentattiva aktar strutturata, il-Kummissjoni għandha taħdem mill-qrib mal-KESE u titlob opinjoni esploratorja dwar kif id-djalogu ċivili jista’ jiġi organizzat b’mod effettiv u fuq bażi permanenti, li jwassal għal komunikazzjoni speċifika mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

—

Sabiex jiġi żviluppat approċċ aktar strateġiku għal dawn il-prattiki, billi jitqiegħdu fuq bażi istituzzjonali u rappreżentattiva aktar strutturata, il-Kummissjoni għandha taħdem mill-qrib mal-KESE u titlob opinjoni esploratorja dwar kif id-djalogu ċivili jista’ jiġi organizzat b’mod effettiv u fuq bażi permanenti, li jwassal għal komunikazzjoni speċifika mill-Kummissjoni.

| — | L-effettività tal-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej għandha titjieb, billi jiġu esplorati modi ġodda, bħall-użu ta’ għodod diġitali, biex b’mod partikolari jiżdied l-involviment taż-żgħażagħ u ta’ persuni minn gruppi vulnerabbli. |
| --- | --- |

—

L-effettività tal-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej għandha titjieb, billi jiġu esplorati modi ġodda, bħall-użu ta’ għodod diġitali, biex b’mod partikolari jiżdied l-involviment taż-żgħażagħ u ta’ persuni minn gruppi vulnerabbli.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Studju tal-PE dwar Global Trends to 2035 (Tendenzi globali sal-2035) u Rapport tas-Sistema Ewropea ta’ Analiżi tal-Istrateġiji u l-Politiki (ESPAS) Global Trends to 2030: Challenges and Choices for Europe (Tendenzi globali sal-2030: sfidi u għażliet għall-Ewropa), tad-9 ta’ April 2019 (mhux disponibbli bil-Malti).

1

(2)  Appoġġ għall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli madwar id-dinja: Ir-Rapport Konġunt ta’ Sinteżi 2019 tal-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha tas-16 ta’ Mejju 2019.

2

(3)  Id-Dikjarazzjoni Ministerjali Dikjarazzjoni ta’ Silesia dwar is-Solidarjetà u t-Transizzjoni Ġusta adottata fis-Summit tal-Mexxejja matul l-24 Konferenza tal-Partijiet (COP24) għall-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima (UNFCCC), fit-3 ta’ Diċembru 2018 f’Katowice, il-Polonja.

3

(4)  Opinjoni tal-KESE tas-26 ta’ Settembru 2019 dwar id-Dokument ta’ Riflessjoni Lejn Ewropa Sostenibbli sal-2030 (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

4

Lejn Ewropa Sostenibbli sal-2030

(5)  Opinjoni tal-KESE tat-13 ta’ Marzu 2019 dwar Nisimgħu liċ-ċittadini tal-Ewropa għal futur sostenibbli (Sibiu u lil hinn), (ĠU C 228, 5.7.2019, p. 37).

5

(6)  Opinjoni tal-KESE tal-25 ta’ Jannar 2017 dwar Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10).

6

(7)  Unjoni li tirsisti għal aktar – L-aġenda tiegħi għall-Ewropa – Linji gwida politiċi għall-Kummissjoni Ewropea li jmiss 2019-2024.

7

(8)  Deċiżjoni Nru 1386/2013/UE tal-20 ta’ Novembru 2013 dwar Programm Ġenerali ta’ Azzjoni Ambjentali tal-Unjoni sal-2020 Ngħixu tajjeb, fil-limiti tal-pjaneta tagħna (ĠU L 354, 28.12.2013, p. 171).

8

(9)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

9

(10)  EC Summer Forecast 2019 (Previżjonijiet tas-Sajf tal-KE għall-2019) (mhux disponibbli bil-Malti) https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/economic-performance-and-forecasts/economic-forecasts/summer-2019-economic-forecast-growth-clouded-external-factors_en

10

(11)  Opinjoni tal-KESE tal-24 ta’ Jannar 2019 dwar Rakkomandazzjoni għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (ĠU C 159, 10.5.2019, p. 49).

11

(12)  Rapport tal-OECD tal-1 ta’ Marzu 2019 Going beyond GDP: Measuring What Counts for Economic and Social Performance (Immorru lil hinn mill-GDP: Inkejlu dak li jgħodd għall-prestazzjoni ekonomiku u soċjali) (mhux disponibbli bil-Malti) u Opinjoni tal-KESE tad-29 ta’ Marzu 2019 dwar Il-PDG u lil hinn minnu - l-involviment tas-soċjetà ċivili fl-għażla ta’ indikaturi komplementari, (ĠU C 181, 21.6.2012, p. 14).

12

(13)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Lulju 2019 dwar Ir-rwol il-ġdid tas-servizzi pubbliċi tal-impjiegi (PES) fil-kuntest tal-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (ĠU C 353, 18.10.2019, p. 46).

13

(14)  Proklamazzjoni Interistituzzjonali dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (ĠU C 428, 13.12.2017, p. 10).

14

(15)  Riżoluzzjoni adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-NU fil-25 ta’ Settembru 2015: Transforming our world: the 2030 agenda for Sustainable Development (Nittrasformaw id-dinja tagħna: L-aġenda 2030 għall-iżvilupp sostenibbli).

15

(16)  Ara, b’mod partikolari, l-Opinjoni tal-24 ta’ Jannar 2019 dwar Rakkomandazzjoni għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (ĠU C 159, 10.5.2019, p. 49) u l-Opinjonijiet tal-14 ta’ Frar 2018 dwar Nitgħallmu mill-imgħoddi sabiex jiġu evitati politiki ta’ awsterità severi fl-UE, (ĠU C 227, 28.6.2018, p. 1), tat-18 ta’ Jannar 2018 dwar Rakkomandazzjoni għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (ĠU C 197, 8.6.2018, p. 33), tal-10 ta’ Lulju 2013 dwar il-Green Paper dwar il-finanzjament fuq terminu twil tal-ekonomija Ewropea (ĠU C 327, 12.11.2013, p. 11), tas-26 ta’ Marzu 2014 dwar L-Impatt tal-investimenti soċjali fuq l-impjiegi u l-fondi pubbliċi (ĠU C 226, 16.7.2014, p. 21), tal-14 ta’ April 2018 dwar Il-Finanzjament tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, (ĠU C 262, 25.7.2018, p. 1) u tal-20 ta’ Frar 2019 dwar Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019: Għal Ewropa aktar b'saħħitha quddiem l-inċertezza globali (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 24).

16

(17)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

17

(18)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Ottubru 2018 dwar Il-Fond Soċjali Ewropew Plus (FSE+), (ĠU C 62, 15.2.2019, p. 165).

18

(19)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

19

(20)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Ottubru 2018 dwar Il-Patt Ewropew dwar il-Finanzjament għall-Klima, (ĠU C 62, 15.2.2019, p. 8)

20

(21)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

21

(22)  Rapport tal-Kummissjoni Globali tal-ILO dwar il-Futur tax-Xogħol - Work for a brighter future (Ħidma għal ġejjieni aktar pożittiv) (mhux disponibbli bil-Malti) tat-22 ta’ Jannar 2019 Dan ir-rapport jagħmel is-saħħa u s-sikurezza parti mill-Garanzija tax-Xogħol Universali.

22

(23)  Opinjoni tal-KESE tal-25 ta’ Settembru 2019 – Sommarju tal-ispejjeż u l-benefiċċji tal-investimenti fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol (OHS) (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

23

Sommarju tal-ispejjeż u l-benefiċċji tal-investimenti fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol

(24)  Analiżi tal-Impjieg u l-Iżviluppi Soċjali 2019) Ir-reviżjoni trimestrali tas-26 ta’ Marzu 2019.

24

(25)  Opinjoni tal-KESE tal-25 ta’ Settembru 2019 dwar Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali – evalwazzjoni tal-implimentazzjoni inizjali u rakkomandazzjonijiet għall-futur (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

25

Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali – evalwazzjoni tal-implimentazzjoni inizjali u rakkomandazzjonijiet għall-futur

(26)  Opinjoni tal-KESE tal-21 ta’ Settembru 2017 dwar It-tranżizzjoni lejn ġejjieni Ewropew aktar sostenibbli –strateġija għall-2050, (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 44).

26

(27)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

27

(28)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Lulju 2019 dwar “Lejn ekonomija Ewropea aktar reżiljenti u sostenibbli”(ĠU C 353, 18.10.2019, p. 23).

28

Lejn ekonomija Ewropea aktar reżiljenti u sostenibbli

(29)  Ara n-nota 11 f’qiegħ il-paġna.

29

(30)  Opinjoni tal-KESE tal-20 ta’ Frar 2019 dwar Lejn Direttiva Qafas Ewropea dwar l-introjtu minimu (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 1).

30

(31)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1092&intPageId=2312&langId=mt

31

(32)  https://emin-eu.net/what-is-emin/

32

(33)  Ara n-nota 16 f’qiegħ il-paġna.

33

(34)  Ara n-nota 25 f’qiegħ il-paġna.

34

(35)  Ara n-nota 11 f’qiegħ il-paġna.

35

(36)  Eurofound (2019), Future of manufacturing - Energy scenario: Employment implications of the Paris Climate Agreement (Il-futur tal-manifattura - ix-xenarju tal-enerġija: l-implikazzjonijiet tal-impjieg tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar il-Klima), Eurofound Research Report (Rapport ta’ Riċerka tal-Eurofound), Frar 2019 (mhux disponibbli bil-Malti).

36

(37)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Lulju 2019 dwar Il-perspettiva industrijali settorjali ta’ rikonċiljazzjoni tal-politiki dwar il-klima u l-enerġija (ĠU C 353, 18.10.2019, p. 59).

37

(38)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tat-18 ta’ Ġunju 2019 Linji gwida dwar ir-rappurtar mhux finanzjarju: Suppliment dwar ir-rappurtar ta' informazzjoni relatata mal-klima.

38

(39)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Ottubru 2018 dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istabbiliment ta’ qafas biex jiġi ffaċilitat l-investiment sostenibbli (COM(2018) 353 final — 2018/0178 (COD)) u dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2016/1011 dwar parametri referenzjarji b’livell baxx ta’ karbonju u parametri referenzjarji b’livell ta’ karbonju b’impatt pożittiv (COM(2018) 355 final — 2018/0180 (COD)) (ĠU C 62, 15.2.2019, p.103).

39

(40)  Ara n-nota 25 f’qiegħ il-paġna.

40

(41)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

41

(42)  Ara nota 19 f’qiegħ il-paġna.

42

(43)  Ara n-nota 7 f’qiegħ il-paġna.

43

(44)  Ara nota 19 f’qiegħ il-paġna.

44

(45)  Ara n-nota 38 f’qiegħ il-paġna.

45

(46)  Ara n-nota 19 f’qiegħ il-paġna.

46

(47)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Ottubru 2018 dwar il-“Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Pjan ta’ Azzjoni: Il-Finanzjament tat-Tkabbir Sostenibbli” (COM(2018) 97 final) (ĠU C 62, 15.2.2018, p. 73).

47

(48)  Opinjoni tal-KESE tad-19 ta’ Ġunju 2019 – Għal implimentazzjoni aħjar tal-Pilastru tad-Drittijiet Soċjali, il-promozzjoni ta’ servizzi essenzjali (ĠU C 282, 20.8.2019, p. 7).

48

(49)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

49

(50)  Opinjoni tal-KESE tal-14 ta’ Frar 2018 dwar Kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA) (ĠU C 227, 26.8.2018, p. 27).

50

(51)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Lulju 2019 dwar Il-perspettiva industrijali settorjali ta’ rikonċiljazzjoni tal-politiki dwar il-klima u l-enerġija (ĠU C 353, 18.10, 2019, p. 59).

51

(52)  Ara n-nota 19 f’qiegħ il-paġna.

52

(53)  53 Opinjoni tal-KESE tal-14 ta’ Frar 2018 dwar Kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA) (ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27).

53

(54)  Opinjoni tal-KESE tat-12 ta’ Lulju 2018 dwar It-tassazzjoni tal-profitti ta’ kumpaniji multinazzjonali fl-ekonomija diġitali (ĠU C 367, 10.10.2018, p. 73).

54

(55)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Settembru 2015 dwar It-titjib tat-Trattat ta’ Lisbona (ĠU C 13, 15.1.2016, p. 183).

55

(56)  Ara n-nota 5 f’qiegħ il-paġna.

56

(57)  Opinjoni tal-KESE tad-19 ta’ Settembru 2018 dwar Il-Qafas Finanzjarju Pluriennali għall-2021-2027 (ĠU C 440, 6.12.2018, p. 106)

57

(58)  Ara n-nota 19 f’qiegħ il-paġna.

58

(59)  Ara n-nota 19 f’qiegħ il-paġna.

59

(60)  Opinjoni tal-KESE tas-17 ta’ Ottubru 2018 dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Fond ta’ Koeżjoni (ĠU C 62, 15.2.2019, p. 90)

60

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/15 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/15

---

Riżoluzzjoni dwar “Il-ftuħ tan-negozjati ta’ adeżjoni mal-Maċedonja ta’ Fuq u l-Albanija: il-kredibilità u l-interessi ġeostrateġiċi tal-UE għandhom jiġu rispettati”

(2020/C 47/02)

Matul is-sessjoni plenarja tiegħu tat-30 u l-31 ta’ Ottubru 2019 (laqgħa tal-31 ta’ Ottubru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta r-Riżoluzzjoni li ġejja b’174 vot favur, 12-il vot kontra u 15-il astensjoni.

| 1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) huwa diżappuntat ferm dwar id-deċiżjoni li ttieħdet waqt il-Kunsill Ewropew tas-17-18 ta’ Ottubru mill-mexxejja tal-UE li jkomplu jipposponu l-ftuħ tan-negozjati ta’ adeżjoni mal-Maċedonja ta’ Fuq u l-Albanija, minħabba n-nuqqas ta’ unanimità bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Il-KESE jiddispjaċih ħafna dwar in-nuqqas ta’ rispett lejn l-impenji meħuda fir-rigward ta’ dawn iż-żewġ pajjiżi. Fil-fatt, il-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tat-28 ta’ Ġunju 2018, li approvaw il-konklużjonijiet dwar it-tkabbir u l-proċess ta’ stabbilizzazzjoni u ta’ assoċjazzjoni adottati mill-Kunsill fis-26 ta’ Ġunju 2018, stabbilixxew direzzjoni ċara biex in-negozjati għall-adeżjoni jinfetħu f’Ġunju 2019. Fit-18 ta’ Ġunju 2019 il-Kunsill Ewropew diġà ddeċieda li jerġa’ lura, sa mhux aktar tard minn Ottubru 2019, għall-kwistjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni biex jinfetħu n-negozjati ta’ adeżjoni mal-Maċedonja ta’ Fuq u l-Albanija. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Il-KESE jenfasizza li n-nuqqas ta’ deċiżjoni, għat-tieni darba, dwar il-ftuħ tan-negozjati ta’ adeżjoni ma’ dawn iż-żewġ pajjiżi li ssodisfaw il-kundizzjonijiet kollha meħtieġa (1)
  huwa żball ġeostrateġiku u storiku u jtellef mill-kredibilità u l-affidabbiltà tal-UE. L-UE kellha l-opportunità li tiftaħ in-negozjati waqt li tapplika kondizzjonalità rigoruża dwar governanza tajba, filwaqt li insistiet fuq l-applikazzjoni stretta tal-kriterji għas-sħubija matul il-proċess tan-negozjati u t-tfassil ta’ strumenti aħjar għall-monitoraġġ tal-istat tad-dritt wara l-adeżjoni. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Il-KESE huwa konvint li l-proċess ta’ “Ewropizzazzjoni” ta’ dan ir-reġjun jeħtieġ riformi strutturali iebsa fi ħdan il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent. |
| --- | --- |

4.

| 5. | M’għandux dubju li f’xi Stati Membri hemm apatija mifruxa għat-tkabbir fost iċ-ċittadini tal-UE. Ma hemm l-ebda dubju li d-diviżjoni fl-UE dwar kwistjonijiet bħall-immigrazzjoni u l-baġit il-ġdid iddevjat l-attenzjoni politika meħtieġa lil hinn mill-politika ta’ tkabbir. Iżda l-kunsens politiku u l-appoġġ pubbliku wiesa’ għall-adeżjoni mal-UE kemm fil-Maċedonja ta’ Fuq kif ukoll fl-Albanija ma jistgħux jiġu injorati. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Iż-żgħażagħ fil-Balkani tal-Punent għandhom aspettattivi għoljin mill-UE u m’għandniex niddiżappuntawhom. Il-KESE huwa konvint li għandna nagħtuhom perspettiva pożittiva għall-futur tagħhom, li tippermettilhom jgħixu f’reġjun li huwa stabbli u prosperu. |
| --- | --- |

6.

| 7. | L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma ferm konvinti li l-Balkani tal-Punent huma reġjun ġeostrateġiku ewlieni tal-Ewropa, reġjun qrib tagħna, waqt li l-atturi globali l-oħra qegħdin iħarsu lejn b’interess. |
| --- | --- |

7.

| 8. | Fis-7 Forum tas-Soċjetà Ċivili tal-Balkani tal-Punent promoss mill-KESE f’Tirana fis-16-17 ta’ April 2019, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tennew fid-dikjarazzjoni finali li t-tkabbir tal-UE, u b’mod partikolari l-firxa tal-valuri demokratiċi u l-istandards legali tagħha għall-Balkani tal-Punent, huwa fl-interess kemm tar-reġjun kif ukoll tal-UE, minkejja l-għadd kbir ta’ sfidi li qed jiffaċċja bħalissa dan ir-reġjun (2). |
| --- | --- |

8.

| 9. | Il-KESE kemm-il darba esprima tħassib dwar l-ispazju dejjem jiċkien għas-soċjetà ċivili f’għadd ta’ pajjiżi fil-Balkani tal-Punent u appella biex l-awtoritajiet fil-Balkani tal-Punent jitħeġġew jirduppjaw l-isforzi tagħhom biex jiġu żgurati r-rispett għall-istat tad-dritt, id-drittijiet fundamentali tal-bniedem, ir-riforma ġudizzjarja, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u d-diskriminazzjoni, l-indipendenza tal-ġurnalisti u l-libertà tal-istampa – uħud mill-valuri ċentrali Ewropej li kull Stat Membru tal-UE għandu jirrispetta. Jeħtieġ li d-djalogu soċjali u r-rwol tal-imsieħba soċjali u tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fl-iżvilupp ekonomiku u soċjali jiġu mħeġġa u promossi bil-qawwa. |
| --- | --- |

9.

| 10. | Il-KESE ser ikompli jaħdem mill-qrib u b’mod intensiv mas-soċjetà ċivili fil-Balkani tal-Punent biex jappoġġjahom u jassigurahom li posthom huwa fl-Unjoni Ewropea. Ser nagħmlu dak kollu li nistgħu biex nippromovu r-rikonċiljazzjoni u l-valuri Ewropej fir-reġjun u l-pożizzjoni tagħna dwar it-tkabbir tal-UE ser tibqa’ soda. Ninsabu konvinti li perspettiva ċara dwar l-adeżjoni mal-UE hija essenzjali għall-istabbiltà tar-reġjun u nesprimu t-tama li t-tkabbir jibqa’ wieħed mill-prijoritajiet tal-UE, minkejja l-għadd kbir ta’ sfidi li qed jiffaċċja bħalissa dan ir-reġjun (3). |
| --- | --- |

10.

| 11. | Min-naħa tagħna, permezz tal-attivitajiet regolari tagħna mal-imsieħba tagħna mir-reġjun – il-Kumitati Konsultattivi Konġunti tas-Soċjetà Ċivili mal-Montenegro u s-Serbja, Fora tas-Soċjetà Ċivili tal-Balkani tal-Punent, kif ukoll Konferenzi ta’ Livell Għoli għas-Soċjetà Ċivili organizzati qabel is-Summits bejn l-UE u l-Balkani tal-Punent – ser inkomplu nkunu l-vuċi tas-soċjetà ċivili tal-Balkani tal-Punent u naġixxu bħala pont lejn l-istituzzjonijiet tal-UE u l-gvernijiet rispettivi tagħhom. |
| --- | --- |

11.

| 12. | Il-KESE japprezza ferm ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew li ġiet adottata fl-24 ta’ Ottubru 2019 u jikkonferma l-impenn sħiħ tiegħu li jappoġġja lill-Parlament Ewropew u lill-Kummissjoni Ewropea l-ġdida biex tissaħħaħ il-politika tat-tkabbir tal-UE u biex jitjieb is-sett ta’ għodod tal-UE għall-involviment mal-Balkani tal-Punent. |
| --- | --- |

12.

| 13. | Il-KESE jħeġġeġ lill-partijiet interessati kollha biex jieħdu l-passi kollha meħtieġa sabiex il-Kunsill Ewropew jadotta deċiżjoni unanima u pożittiva qabel is-Summit bejn l-UE u l-Balkani tal-Punent f’Żagreb f’Mejju 2020. Aħna nappellaw ukoll lill-Presidenza Kroata li jmiss tal-Kunsill tal-UE biex tagħti spinta ġdida lill-proċess ta’ tkabbir fis-Summit. |
| --- | --- |

13.

Brussell, il-31 ta’ Ottubru 2019

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Ġunju 2018.

1

(2)  Is-7 Forum tas-Soċjetà Ċivili tal-Balkani tal-Punent: Dikjarazzjoni finali https://www.eesc.europa.eu/en/agenda/our-events/events/7th-western-balkans-civil-society-forum/final-declarations (mhux disponibbli bil-Malti)

2

(3)  Https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/7th_eesc_western_balkans_civil_society_forum_-_final_declaration.pdf (mhux disponibbli bil-Malti)

3

---

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/17 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/17

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-blockchain u s-suq uniku tal-UE: xi jmiss?”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2020/C 47/03)

Relatur: Ariane RODERT

Korelatur: Gonçalo LOBO XAVIER

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 21.2.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
  Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adottata fis-sezzjoni | 18.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 182/1/5 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

21.2.2019

Bażi legali

Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adottata fis-sezzjoni

18.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

182/1/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Din l-Opinjoni tiffoka fuq il-blockchain bħala teknoloġija. Meta tiġi applikata, tista’ tkun forza trasformattiva pożittiva f’diversi setturi tas-soċjetà, u ġġib magħha valuri bħalma huma l-fiduċja u t-trasparenza, id-demokrazija u s-sigurtà. Fl-aħħar mill-aħħar, tista’ tgħin biex isir tibdil radikali fil-mudelli soċjoekonomiċi, biex b’hekk issostni l-innovazzjoni tas-soċjetà meħtieġa biex jiġu indirizzati l-isfidi li s-soċjetà qed tiffaċċja llum il-ġurnata. Madankollu, peress li l-kwistjoni tal-kriptovaluti hija diskussa ħafna, il-KESE għandu, fil-futur qrib, jirrevedi dawn l-istrumenti b’mod separat fir-rigward tar-riskju għall-ħasil tal-flus u/jew l-evażjoni tat-taxxa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | L-applikazzjoni tal-blockchain diġà hija ta’ benefiċċju għas-soċjetà. Il-blockchain tikkontribwixxi biex jinkisbu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli, issaħħaħ il-pożizzjoni taċ-ċittadini, issaħħaħ l-intraprenditorija u l-innovazzjoni, ittejjeb il-mobbiltà u l-opportunitajiet transfruntiera għan-negozji filwaqt li ttejjeb it-trasparenza għall-konsumaturi. Barra minn hekk, tista’ tnaqqas l-evażjoni tat-taxxa u l-korruzzjoni, u tiżviluppa kemm is-servizzi privati kif ukoll dawk pubbliċi. Madankollu, għad hemm diversi sfidi li jridu jiġu indirizzati, b’mod partikolari l-kwistjoni urġenti li jiġu pprovduti ċarezza u ċertezza legali u li tiġi protetta l-privatezza. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Minkejja l-fatt li l-istituzzjonijiet tal-UE analizzaw il-blockchain sa ċertu punt, għad hemm bżonn ta’ approċċ komuni tal-UE. Minħabba r-riżultati sal-lum, l-UE għandha opportunità unika biex issostni l-pożizzjoni tagħha ta’ tmexxija fis-suq globali iżda dan jista’ jsir biss jekk l-UE tieħu azzjoni immedjata. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Għalhekk il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea (KE) tniedi inizjattiva komprensiva dwar il-blockchain li tistabbilixxi viżjoni u approċċ komuni tal-UE li fil-qalba tagħhom ikollhom l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. Din għandha tkun ikkomplementata minn pjan ta’ azzjoni għall-Ewropa biex issir il-punt ta’ referenza għall-blockchain madwar id-dinja. Is-Sħubija Ewropea tal-Blockchain u l-Osservatorju u l-Forum dwar il-Blockchain, li diġà jeżistu, għandhom jissaħħu billi tinħoloq pjattaforma tal-UE tal-partijiet interessati tal-blockchain, li tlaqqa’ rappreżentanti mill-istituzzjonijiet tal-UE, inklużi l-KESE u l-KtR, l-industrija, il-konsumaturi, l-Istati Membri, l-akkademiċi eċċ., sabiex jiġi pprovdut spazju għal tagħlim konġunt u bini ta’ kapaċità, netwerk ta’ netwerks u skambju ta’ prattiki tajba. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jista’ jieħu sehem attiv fl-ospitar ta’ tali “pjattaforma” biex b’hekk jiġu żgurati t-trasparenza, l-inklużività, il-kollaborazzjoni u l-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Il-blockchain u t-teknoloġija tar-reġistru distribwit għandhom l-potenzjal li jittrasformaw is-soċjetà. Il-blockchain hija struttura matematika biex id-data tinħażen b’mod li jillimita l-korruzzjoni u d-data falza. It-teknoloġija tipprovdi mod ġdid biex tinħoloq fiduċja biex tiġi skambjata b’mod sigur xi ħaġa ta’ valur. Il-blockchain titqies bħala fażi ġdida aktar trasformattiva tal-era tal-Internet, iżda għandu jiġi nnutat li din hija waħda mill-ħafna opportunitajiet teknoloġiċi ġodda. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Din l-Opinjoni tiffoka fuq il-blockchain bħala teknoloġija, li tista’ tiġi applikata għal għadd kbir ta’ oqsma u industriji bħall-enerġija, il-finanzi, l-ikel u l-agrikoltura, il-mediċina u l-kura tas-saħħa, l-elezzjonijiet u l-governanza. Dan huwa l-fokus ta’ din l-Opinjoni u, b’mod partikolari, tal-blockchain fir-rigward tas-suq uniku tal-UE. Il-blockchain tista’, jekk tiġi applikata kif suppost, tittrasforma kunċetti bħall-kompetizzjoni u l-governanza u b’hekk tindirizza l-isfidi u t-tranżizzjonijiet tas-soċjetà. Madankollu, peress li l-kwistjoni tal-kriptovaluti hija diskussa ħafna, il-KESE għandu, fil-futur qrib, jirrevedi dawn l-istrumenti b’mod separat fir-rigward tar-riskju għall-ħasil tal-flus u/jew l-evażjoni tat-taxxa. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | L-Opinjoni reċenti tal-KESE dwar Il-blockchain u t-teknoloġija tar-reġistru distribwit bħala infrastruttura ideali għall-ekonomija soċjali (1) tiddefinixxi l-blockchain bħala “kemm kodiċi, jiġifieri protokoll ta’ komunikazzjoni, kif ukoll reġistru pubbliku li fih jiġu rreġistrati t-tranżazzjonijiet kollha bejn il-parteċipanti tan-netwerk f’ordni sekwenzjali, bi grad għoli ta’ trasparenza u b’mod li ma jistgħux jiġu modifikati”. Din id-definizzjoni hija kkomplementata mill-fehma tal-KE li l-blockchain hija teknoloġija li tippromovi l-fiduċja tal-utenti. Din tippermetti li tinqasam l-informazzjoni onlajn, isir ftehim dwar u jiġu reġistrati tranżazzjonijiet b’mod verifikabbli, sigur u permanenti (2). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | L-istituzzjonijiet tal-UE diġà ħadu xi passi biex jappoġġjaw l-iżvilupp tal-blockchain. Fl-2017, is-Servizz ta’ Riċerka tal-Parlament Ewropew (EPRS) ippubblika r-rapport How blockchain technology could change our lives (3) (Kif it-teknoloġija blockchain tista’ tibdlilna ħajjitna) u, fl-2018, il-KE nediet l-Osservatorju u l-Forum dwar il-Blockchain (4). Dan għandu jħaffef l-innovazzjoni u l-iżvilupp tal-blockchain sabiex tinżamm il-pożizzjoni globali ta’ tmexxija tal-Ewropa f’din it-teknoloġija trasformattiva ġdida. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | April 2018 kien stadju importanti, meta l-KE flimkien ma’ 21 Stat Membru u n-Norveġja ffirmaw dikjarazzjoni biex tinħoloq is-Sħubija Ewropea tal-Blockchain u biex jikkooperaw biex tiġi stabbilita l-Infrastruttura Ewropea tas-Servizzi tal-Blockchain (EBSI) (5). L-għan huwa li jiġu appoġġjati s-servizzi pubbliċi diġitali transfruntiera bl-ogħla standards ta’ sigurtà u privatezza. Minn dakinhar ’l hawn ingħaqdu 27 Stat Membru fis-Sħubija. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Fl-2018, il-Parlament Ewropew (PE) adotta riżoluzzjoni mhux leġislattiva (6) dwar il-blockchain u t-teknoloġija tar-reġistru distribwit li tenfasizza l-opportunità għall-UE li tkun “minn ta’ quddiem nett” u “attur kredibbli” fit-tfassil tal-iżvilupp tas-suq globalment u bejn is-setturi, filwaqt li nnota li l-UE bħalissa tinsab fuq quddiem fl-iżvilupp u l-applikazzjoni tal-blockchain, meta mqabbla mal-Istati Uniti u ċ-Ċina (7). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Blockchain - opportunitajiet għas-suq uniku u għall-UE

| 3.1. | Minkejja li t-teknoloġija blockchain għadha fenomenu relattivament ġdid, diġà qed jitfaċċaw opportunitajiet sinifikanti minn kuntest ta’ suq uniku. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-blockchain tikkontribwixxi għall-ksib tal-SDGs. Il-blockchain tinkorpora fiduċja, ftuħ u trasparenza fid-disinn u fil-propożizzjoni ta’ valur (8) tagħha, u dan huwa enfasizzata fil-kuntest tal-ksib tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Xi eżempji huma (10):






  — | l-għan 1 “L-ebda faqar” u l-użu tal-kriptovaluti għall-popolazzjoni “li m’għandhomx aċċess għas-servizzi bankarji”; |
| --- | --- | --- |

3.3.

—

l-għan 1 “L-ebda faqar” u l-użu tal-kriptovaluti għall-popolazzjoni “li m’għandhomx aċċess għas-servizzi bankarji”;

| — | l-għan 3 “Saħħa u benesseri” u l-opportunità li r-rekords mediċi tal-pazjenti jiġu kondiviżi b’mod aktar sigur u effiċjenti, u |
| --- | --- |

—

l-għan 3 “Saħħa u benesseri” u l-opportunità li r-rekords mediċi tal-pazjenti jiġu kondiviżi b’mod aktar sigur u effiċjenti, u

| — | l-għanijiet 12, 14, u 15 għal “Produzzjoni u konsum responsabbli” fejn il-blockchain tista’ tiżgura l-provenjenza tul il-ktajjen tal-provvista. |
| --- | --- |

—

l-għanijiet 12, 14, u 15 għal “Produzzjoni u konsum responsabbli” fejn il-blockchain tista’ tiżgura l-provenjenza tul il-ktajjen tal-provvista.

Il-blockchain tikkontribwixxi wkoll għal diversi Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli bħall-opportunitajiet indaqs, id-drittijiet tal-bniedem f’rabta mad-data personali, ix-xogħol deċenti u t-tkabbir ekonomiku, u l-parteċipazzjoni demokratika, eċċ.

| 3.4. | Aktar setgħa liċ-ċittadini. Il-blockchain tista’ potenzjalment tagħti lura s-setgħa tal-informazzjoni lil dawk li jippossjeduha. Permezz tal-kondiviżjoni trasparenti tad-data u t-tnaqqis tal-ħtieġa ta’ intermedjarji, il-blockchain tista’ tagħti s-setgħa lill-atturi li qabel kienu f’pożizzjonijiet vulnerabbli fir-rigward ta’ entitajiet ċentralizzati. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Tingħata spinta lil-intraprenditorija u lil-innovazzjoni. Permezz tal-mod kollaborattiv u kunsenswali ta’ kif topera, qegħdin joħorġu fid-dieher soluzzjonijiet innovattivi u negozji ġodda bbażati fuq is-sostenibbiltà ekonomika, ambjentali u soċjali. L-inklużività, li sseħħ permezz tal-blockchain, toffri bażi għall-ekonomija tal-pjattaformi u għal mudelli kummerċjali ġodda oħra – u, kif il-KESE diġà esplora, l-ekonomija soċjali. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Titjib tal-mobilità u tal-opportunitajiet transfruntiera għan-negozji, filwaqt li jiġu protetti l-konsumaturi. Dan jinkiseb billi jitnaqqsu l-ostakli għall-kummerċ fl-UE u fuq livell globali, filwaqt li jiġu żgurati s-sigurtà u s-sikurezza fir-rigward tal-pagamenti u tat-tranżazzjonijiet waqt il-proċess tal-iskambju. Dan għandu jtejjeb il-kundizzjonijiet tas-suq u l-aċċess għall-prodotti u għas-servizzi fl-UE, filwaqt li jiġu protetti l-privatezza tal-konsumatur, il-kunfidenzjalità u l-qsim ta’ informazzjoni (11). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Appoġġ għall-gateway diġitali unika. Il-gateway diġitali unika tintroduċi l-prinċipju ta’ “darba biss” li jfisser li kwalunkwe data tista’ tiddaħħal fil-pjattaforma darba biss. L-iżvilupp tal-EBSI li huwa kkundizzjonat mill-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ “darba biss”, għalhekk jista’ jservi bħala għodda u faċilitatur għal suq uniku effiċjenti, reżiljenti u sostenibbli. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | L-iżvilupp ta’ servizzi pubbliċi u privati fuq il-blockchain iġib miegħu effetti pożittivi enormi bħala riżultat tat-trasformazzjoni diġitali tal-ekonomija tal-UE u għas-soċjetà kollha kemm hi. Attwalment qegħdin jiġu żviluppati erba’ każijiet ta’ użu (12) fil-qafas tal-Infrastruttura Ewropea tas-Servizzi tal-Blockchain. Dawn huma n-notarizzazzjoni u l-awtentikazzjoni, id-diplomi, l-identità Ewropea awtosovrana, it-tassazzjoni u l-kondiviżjoni ta’ data ta’ fiduċja. Fil-livell tal-Istati Membri, il-benefiċċji ekonomiċi jinkisbu permezz tal-aċċess dirett għas-swieq, bi spejjeż intermedji minimi jew xejn, u billi jiġi ttrasferit valur reali lill-konsumaturi. Dan jista’ jiġi aġġornat b’livelli għoljin ta’ sikurezza u sigurtà għall-konsumaturi permezz tat-traċċabbiltà fuq il-blockchain u l-kokreazzjoni parteċipattiva tal-prodotti u s-servizzi. Barra minn hekk, sistemi ta’ votazzjoni bbażati fuq il-blockchain jistgħu jagħmlu r-reġistrazzjoni u l-identifikazzjoni tal-votanti sigura, u jipprovdu sistema ta’ votazzjoni robusta u verifikabbli. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ħolqien u verifika tal-identitajiet diġitali għall-individwi u għall-organizzazzjonijiet. Billi jiġu kkombinati l-prinċipji deċentralizzati tal-blockchain mal-verifika tal-identità u mal-kriptografija, tista’ tinħoloq identità diġitali li tiġi attribwita lil kull tranżazzjoni onlajn ta’ ass. Dan għandu diversi benefiċċji potenzjali għall-konsumaturi, għan-negozji kif ukoll għar-regolaturi. L-identità diġitali fuq il-blockchain tipprovdi l-possibbiltà ta’ rikonoxximent reċiproku u tal-eżekuzzjoni tal-operazzjonijiet permezz ta’ kodiċi ta’ kuntratti intelliġenti, li jissemplifika wkoll it-twaqqif ta’ negozji. Dawn l-identitajiet diġitali u l-firem elettroniċi jridu jsegwu d-direzzjoni stabbilita mill-eIDAS, u għandhom jiżguraw ukoll l-interoperabbiltà u l-kompatibbiltà. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Mitigazzjoni tal-ksur tad-data personali. Ir-riskji ta’ ksur tad-data jistgħu jiġu mitigati jew evitati permezz tal-implimentazzjoni responsabbli tal-istrutturi tad-data tal-blockchain. Dan għandu jgħin jipproteġi data sensittiva, filwaqt li tiġi żgurata t-trażmissjoni sigura tad-data biex jiġi ssalvagwardjat id-dritt tal-individwi għall-kunfidenzjalità u għall-privatezza. Mod wieħed kif dan jista’ jinkiseb huwa li jiġi evitat li d-data privata tiġi maħżuna b’mod miftuħ fil-blockchain. Minflok, id-data privata tista’ tiġi maħżuna barra mill-blockchain u tiġi skambjata biss meta meħtieġ u f’komunikazzjonijiet bejn il-pari. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-proċessi ta’ standardizzazzjoni huma kundizzjoni għall-interoperabbiltà transfruntiera u l-implimentazzjoni tal-blockchain. Uħud minnhom issa ġew ittestjati u eżaminati mr-regolaturi, iżda bħalma jiġri f’kull innovazzjoni, l-inizjattivi ta’ standardizzazzjoni jridu jkunu bbilanċjati bil-ħolqien ta’ ambjent li jippermetti li jiġu esplorati b’mod sħiħ l-opportunitajiet b’din it-teknoloġija. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Għandhom isiru wkoll sforzi biex jiġu armonizzati l-istandards kriptografiċi bejn il-blockchain u teknoloġiji oħra relatati mal-eIDAS (13), biex jinħolqu livelli ġodda ta’ interoperabbiltà bejn il-mudelli teknoloġiċi attwali u dawk futuri. Dan għandu jindirizza r-riskju li jiġu żviluppati “silos” tal-blockchain. Fil-fatt, l-Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni (ISO) ressqet pjan direzzjonali għall-istandardizzazzjoni li jkopri l-perjodu sal-2020, li jqis l-istandardizzazzjoni tal-oqsma bħat-terminoloġija, it-tassonomija, il-verifika tal-identità, l-interoperabbiltà, il-governanza, is-sigurtà u l-privatezza, il-każijiet ta’ użu u l-kuntratti intelliġenti. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Titjib tat-trasparenza permezz ta’ kuntratti intelliġenti. Soluzzjonijiet ibbażati fuq il-blockchain jipprovdu t-trasparenza permezz tad-deċentralizzazzjoni, li tippermetti lill-partijiet parteċipanti jaraw u jivverifikaw id-data. Eżempju ta’ dan huma l-“kuntratti intelliġenti” (14). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Jiġu limitati l-evażjoni u l-evitar tat-taxxa. Is-suq uniku tal-UE għandu l-potenzjal li jsaħħaħ il-kummerċ elettroniku, filwaqt li jiżgura l-minimizzazzjoni tal-esternalitajiet negattivi li jakkumpanjaw il-kummerċ internazzjonali tal-lum. Is-sistemi għall-ġestjoni tat-taxxa permezz tal-blockchain jistgħu jiżguraw trasparenza akbar kemm għall-pagatur kif ukoll għall-gvern. Il-blockchain tista’ trażżan l-evażjoni tat-taxxa u l-ħasil tal-flus billi żżid l-akkontabilità tat-tranżazzjonijiet u r-responsabbiltà tal-operazzjonijiet, u b’hekk tiżdied il-kompetittività tas-suq uniku tal-UE. Il-KE tista’ tniedi studju dwar kif il-blockchain tista’ tgħin f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | L-iġġenerar ta’ mudelli ġodda ta’ finanzjament bħall-crowdfunding, l-offerti inizjali tal-munitijew tat-tokens huma kunċetti ta’ ġbir ta’ fondi universali (ġeografikament u demografikament) permezz tal-ħruġ ta’ munita speċifika għall-proġett b’mekkaniżmu speċjali ta’ apprezzament. Dan huwa l-qofol tat-tendenza tal-crowdfunding. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Riforma maġġuri tal-mudelli soċjoekonomiċi. Il-kisba lura tas-setgħa min-naħa tal-individwi tista’ tirriforma s-soċjetà. Jekk l-assi prinċipali tal-blockchain huwa li din issolvi l-problema tal-fiduċja bejn l-individwi mingħajr l-involviment ta’ parti terza, tippermetti wkoll il-ħolqien ta’ tipi ġodda ta’ governanza u ta’ relazzjonijiet ibbażati fuq it-trasparenza tal-interazzjonijiet. Bħalma jiġri kull meta jkun hemm tibdil fis-soċjetà, għandha tingħata attenzjoni biex tiġi evitata l-emerġenza ta’ strutturi li jwasslu għall-abbuż filwaqt li tiġi permessa l-libertà ta’ esperimentazzjoni li jista’ jkollha benefiċċji kbar għall-umanità. Barra minn hekk, it-teknoloġiji u n-netwerks tal-blockchain għandhom jevitaw li joħolqu diviżjoni bejn dawk li jikkontrollaw jew dawk li jistgħu jaffordjawha u dawk li jistgħu jaċċessawha biss permezz ta’ mudelli kkontrollati minn korporazzjonijiet kbar. Is-sostenn u t-tisħiħ ta’ organizzazzjonijiet bħalma huma l-kooperattivi, b’mudelli ta’ governanza miftuħa u demokratiċi, biex jiġu żviluppati negozji bbażati fuq il-blockchain huma essenzjali għas-suċċess tal-blockchain fost l-SMEs u l-organizzazzjonijiet iżgħar. |
| --- | --- |

3.16.

4.   Blockchain – xi sfidi li għandhom jiġu indirizzati

| 4.1. | Biex jiġi sfruttat il-potenzjal tal-blockchain fis-suq uniku tal-UE u għas-soċjetajiet Ewropej, għandhom jiġu indirizzati diversi kwistjonijiet, li fosthom l-inċertezza legali attwali hija prijorità. Jeżistu xi soluzzjonijiet regolatorji għall-kriptovaluti u l-offerti inizjali tal-muniti; madankollu, il-qafas leġislattiv għadu mhux ċar fir-rigward tad-disinn tas-sistema u fl-oqsma fejn hija applikata t-teknoloġija blockchain, u dan iwassal għal approċċ frammentat fil-livell tal-Istati Membri. Mingħajr inizjattiva konġunta tal-UE għaċ-ċertezza u ċ-ċarezza legali madwar l-UE, l-opportunitajiet transfruntiera ser ikunu limitati. Każijiet ta’ użu u mudelli ta’ sperimentazzjoni regolatorja għal ċerti tipi ta’ servizzi u użu jistgħu jkunu l-fażi inizjali biex wieħed jifhem ir-rekwiżiti legali futuri. L-esperjenza tal-UE fl-iżvilupp ta’ regolamentazzjoni u ta’ politiki kumplessi u transfruntiera tista’ tkun vantaġġ fir-rigward tar-regolamentazzjoni futura tal-blockchain. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-protezzjoni tal-privatezza hija essenzjali. Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR) (15) ġie introdott biex jindirizza l-kwistjonijiet l-aktar urġenti b’rabta mad-data. Madankollu, meta tħejja l-GDPR, it-teknoloġija blockchain ftit li xejn kienet magħrufa, u għalhekk hemm bżonn li jerġgħu jiġu riveduti l-kunflitti potenzjali bejn il-GDPR u l-blockchain. Il-KESE jistieden lill-KE tirrevedi l-GDPR u tipproponi reviżjonijiet u aktar gwida dwar ir-rabta bejn il-GDPR u l-blockchain. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Id-distinzjoni legali bejn data anonimizzata u psewdonomizzata tikkonċerna l-kategorizzazzjoni tad-data personali. Data psewdonimizzata xorta tippermetti xi forma ta’ identifikazzjoni mill-ġdid (anke indiretta u remota), filwaqt li d-data anonima ma tistax terġa’ tiġi identifikata. Filwaqt li fil-blockchain ristretta, il-psewdonimizzazzjoni hija meqjusa bħala soluzzjoni għar-relazzjonijiet iffaċilitati mit-teknoloġija blockchain, l-anonimizzazzjoni għadha ostaklu regolatorju għall-użu aktar mifrux tal-blockchain mhux ristretta, li tista’ tiġi solvuta permezz tal-integrazzjoni ta’ soluzzjonijiet marbuta mal-identità diġitali fir-restrizzjonijiet regolatorji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-mekkaniżmu ta’ kunsens imsejjaħ “prova tal-ħidma” (proof-of-work) huwa intensiv ħafna fl-użu tal-enerġija. Permezz tal-iżvilupp tal-mekkaniżmu alternattiv ta’ kunsens imsejjaħ “prova tal-involviment” (proof-of-stake), din il-kwistjoni importanti dwar is-sostenibbiltà ambjentali tista’ tiġi solvuta. Diġà jeżistu s-soluzzjonijiet li għandhom ikunu kondiviżi u jiġu applikati bis-sħiħ (16). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Sfida teknika oħra hija l-interoperabbiltà ma’ pjattaformi differenti tal-blockchain. Blockchains differenti jistgħu ma jkunux kompatibbli minħabba r-riskju għall-partijiet li jridu jiskambjaw id-data. Tħassib ieħor huwa l-kompatibilità bejn il-pjattaformi tal-blockchain u s-sistemi eżistenti tal-gvernijiet, li twaqqaf lill-gvernijiet milli jaqilbu l-pjattaformi eżistenti tagħhom għal interoperabbiltà bbażata fuq il-blockchain. L-iżgurar tal-interoperabbiltà għandu jkun prijorità fil-futur qarib għall-iżviluppaturi tal-blockchain, biex titħeġġeġ l-adozzjoni fuq firxa wiesgħa. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Ir-rata tal-użu tal-blockchain tiddependi mill-adozzjoni tagħha mid-diversi forom ta’ intrapriżi, fejn il-maġġoranza tal-intrapriżi fl-UE huma SMEs. Illum il-ġurnata, f’ħafna każijiet l-ispejjeż tat-tranżazzjoni huma projbittivi, li jagħmlu l-użu tas-servizzi tekniċi u konsultattivi impossibbli għall-SMEs. L-appoġġ tal-ħolqien ta’ netwerks ġodda tal-blockchain, bħall-kooperattivi, huwa kruċjali biex jiġi żgurat aċċess ġust għall-SMEs u għall-entitajiet iżgħar oħra, li jippermetti titjib fil-governanza demokratika. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Bħal kull teknoloġija fixkiela, iridu jiġu indirizzati l-isfidi soċjali. Hemm bżonn kritiku li l-pubbliku ġenerali jiġi infurmat b’mod korrett dwar it-teknoloġiji fixkiela. Dawn għandhom impatt reali fuq il-ħajja ta’ kuljum tan-nies u dan għandu jiġi indirizzat bir-reqqa, waqt li jingħata rwol kruċjali lid-djalogu soċjali u ċiviku. Il-KESE ser ikompli jibni l-għarfien u jipprovdi l-perspettivi tas-soċjetà ċivili organizzata dwar il-passi li jmiss fl-iżvilupp tal-blockchain. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Huwa essenzjali li wieħed jifhem u jirrevedi kif it-teknoloġija blockchain taffettwa l-protezzjoni u d-drittijiet tal-konsumatur. Hemm bżonn ta’ ċarezza dwar ir-relazzjonijiet bejn, pereżempju, il-kunfidenzjalità u l-privatezza infurzati bil-leġislazzjoni (eż. il-leġislazzjoni tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data), bir-regolamentazzjoni (il-kunfidenzjalità tal-klijenti) jew b’kuntratti (il-kunfidenzjalità kummerċjali). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Bħal fil-każ ta’ kwalunkwe teknoloġija ġdida u l-mudelli kummerċjali kollha bbażati fuq it-teknoloġija, ikun xieraq u rilevanti li jiġu analizzati l-effetti u l-impatti potenzjali fuq l-impjiegi, il-kundizzjonijiet tax-xogħol, id-drittijiet u l-protezzjoni tal-ħaddiema, u d-djalogu soċjali. L-analiżi għandha tivvaluta wkoll l-effetti fuq l-organizzazzjonijiet intermedjarji. Il-probabbiltà hi li l-ħiliet STEM isiru dejjem aktar importanti għall-industriji li jużaw il-blockchain. Minħabba n-nuqqas ta’ fehim wiesa’ dwar kif taħdem il-blockchain u l-limitazzjonijiet potenzjali tagħha, il-KESE jappella għat-tagħlim tul il-ħajja li jippermetti lill-persuni jiksbu l-ħiliet, jerġgħu jiġu mgħallma l-ħiliet u jtejbu l-kompetenzi tagħhom sabiex jisfruttaw aħjar l-opportunitajiet u l-isfidi tal-blockchain. |
| --- | --- |

4.9.

5.   It-triq ’il quddiem

| 5.1. | Minkejja l-fatt li l-istituzzjonijiet tal-UE sa ċertu punt irrevedew il-blockchain, għad hemm nuqqas ta’ approċċ komprensiv u kondiviż tal-UE. Fid-dawl tar-reputazzjoni tagħha sal-lum, l-UE għandha opportunità unika biex issostni l-pożizzjoni tagħha fuq quddiem nett fis-suq globali iżda dan jista’ jsir biss jekk l-UE tieħu azzjoni. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | L-iżvilupp tal-blockchain għadu frammentat ħafna fl-Istati Membri kollha. Għalhekk il-KESE jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE jipprovdu ċarezza u bażi komuni biex jiġi sfruttat il-potenzjal sħiħ tal-blockchain għall-Ewropa. L-ewwel pass huwa li l-KE tniedi komunikazzjoni dwar l-iżvilupp tal-blockchain u tat-teknoloġija tar-reġistru distribwit fl-UE bbażata fuq il-prinċipji tal-blockchain (17), biex tesprimi r-rieda politika u s-sjieda kif ukoll tistabbilixxi viżjoni u pjan ta’ azzjoni biex jinħoloq ambjent favorevoli. Din l-inizjattiva għandha tkun ikkomplementata bit-twaqqif mill-ġdid tal-intergrupp tal-PE dwar id-diġitalizzazzjoni, li għandu jindirizza l-kwistjoni tal-blockchain u tat-teknoloġija tar-reġistru distribwit. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Il-viżjoni komuni tal-UE tista’ timmira biex l-Ewropa ssir kontinent pilota dinji bbażat fuq il-blockchain, biex b’hekk jiġi żgurat li l-UE tibqa’ kompetittiva filwaqt li tiżviluppa l-approċċ proprju tagħha għad-diġitalizzazzjoni msejjes fuq l-SDGs, appoġġjat minn inizjattivi u programmi pilota pubbliċi fil-livell tal-Istati Membri u tal-UE. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Bl-Isħubija Ewropea eżistenti tal-blockchain, u l-Osservatorju u l-Forum dwar il-Blockchain, wasal iż-żmien biex din l-inizjattiva tikber permezz tal-ħolqien ta’ pjattaforma tal-partijiet interessati tal-UE dwar il-blockchain li tiġbor fiha rappreżentanti mill-istituzzjonijiet tal-UE, inklużi l-KESE u l-KtR, l-industrija, il-konsumaturi, is-soċjetà ċivili, l-Istati Membri, l-akkademiċi, eċċ. Barra minn hekk, din il-pjattaforma għandha tkun miftuħa għaċ-ċittadini kollha tal-UE biex jikkooperaw u jkunu parti mill-proġett tal-blockchain. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Din il-pjattaforma għandha tipprovdi spazju għat-tagħlim konġunt u għall-bini tal-kapaċità, iżda barra minn hekk iġġib flimkien lill-partijiet interessati, li jaġixxu bħala netwerk ta’ netwerks, billi tipprovdi postijiet għal-laqgħat u għall-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki. Il-KESE jinsab ippożizzjonat tajjeb u għandu l-esperjenza meħtieġa biex jieħu sehem attiv fl-ospitar ta’ “pjattaforma” bħal din biex jiġu żgurati t-trasparenza, l-inklużività, il-kollaborazzjoni u l-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata, li tibni fuq inizjattivi eżistenti simili (18). |
| --- | --- |

5.5.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 1.

1

(2)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/blockchain-technologies.

2

(3)  http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2017/581948/EPRS_IDA(2017)581948_EN.pdf.

3

(4)  https://www.eublockchainforum.eu/.

4

(5)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/european-countries-join-blockchain-partnership.

5

(6)  http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2018-0373_MT.html?redirect

6

(7)  Biex inqabblu, fl-2018 biss, il-ġbir ta’ fondi għall-offerta inizjali tal-muniti (ICO – initial coin offering) fl-Ewropa kien ta’ madwar USD 4,1 biljun, kważi d-doppju taż-USD 2,3 biljun li nġabru fl-Asja s’issa, u ħafna aktar miż-USD 2,6 biljun li nġabru fl-Istati Uniti. https://www.newsbtc.com/2018/10/16/europe-surpasses-us-and-asia-in-cryptocurrency-token-sales/.

7

(8)  Il-propożizzjoni ta’ valur soċjali tal-blockchain tirreferi għall-identità awtosovrana (awtentikazzjoni, awtorizzazzjoni), il-fiduċja u t-trasparenza, id-demokrazija, l-immutabilità u l-idea li ma hemmx bżonn ta’ intermedjarju.

8

(9)  https://blockchain4sdg.com/how-blockchains-can-tackle-the-un-sustainable-development-goals/.

9

(10)  UN/CEFACT, ECE/TRADE/C/CEFACT/2019/INF.3: Blockchain in trade facilitation: sectoral challenges and examples (Il-blockchain fl-iffaċilitar tal-kummerċ: sfidi settorjali u eżempji) http://www.unece.org/fileadmin/DAM/cefact/cf_plenary/2019_plenary/CEFACT_2019_INF03.pdf

10

Blockchain in trade facilitation: sectoral challenges and examples

(11)  Il-kunfidenzjalità tirreferi għall-protezzjoni tad-data kondiviża bejn entità (jiġifieri individwu jew organizzazzjoni) u parti awtorizzata minn partijiet terzi mhux awtorizzati. Il-privatezza tirreferi għall-protezzjoni minn intrużjoni fl-identità personali u fit-tranżazzjonijiet personali proprji.

11

(12)  https://ec.europa.eu/cefdigital/wiki/display/CEFDIGITAL/EBSI.

12

(13)  Bħall-firem elettroniċi u l-kronogrammi, li jużaw l-algoritmi kriptografiċi attwali kompatibbli bejniethom.

13

(14)  Dawn huma stati kuntrattwali awtomatizzati maħżuna fuq il-blockchain li ħadd ma jikkontrolla u li għalhekk kulħadd jista’ jafda. Eżempji huma l-ikklerjar u s-saldu kummerċjali, vawċers li jingħataw bħala rigal/kupuni ta’ lealtà, rekords mediċi elettroniċi, id-distribuzzjoni tar-royalties, il-provenjenza tal-prodott, tranżazzjonijiet bejn il-pari, self, assigurazzjoni, krediti tal-enerġija, u votazzjoni.

14

(15)  Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta' April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta' data personali u dwar il-moviment liberu ta' tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1). https://gdpr-info.eu/.

15

data

data

(16)  www.tolar.io bħala każ ta’ blockchain ta’ konsum baxx tal-enerġija.

16

(17)  Il-prinċipji tal-blockchain huma: l-identità awtosovrana – l-awtentikazzjoni, l-awtorizzazzjoni; it-traċċabbiltà; il-fiduċja; l-immutabbiltà; id-demokrazija; in-nuqqas ta’ intermedjazzjoni.

17

(18)  Il-Pjattaforma Ewropea għall-Ekonomija Ċirkolari, pereżempju, hija inizjattiva konġunta mal-Kummissjoni, u l-Kumitat huwa attiv ukoll fil-grupp ta’ esperti ta’ livell għoli dwar l-intelliġenza artifiċjali (AI HLEG) u fil-grupp tal-esperti fi ħdan il-Kummissjoni dwar l-intraprenditorija soċjali (GECES).

18

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/23 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/23

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-iżgurar ta’ tranżizzjoni settorjali inklużiva lejn settur ferrovjarju diġitalizzat”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2020/C 47/04)

Relatur: Alberto MAZZOLA

Korelatur: Guy GREIVELDING

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | fil-21 ta’ Frar 2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
  Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI) |
| Adottata fis-CCMI | 2.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 202/0/5 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

fil-21 ta’ Frar 2019

Bażi legali

Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI)

Adottata fis-CCMI

2.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

202/0/5

1.   Rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Id-diġitalizzazzjoni tikkontribwixxi biex it-trasport ferrovjarju jsir aktar effiċjenti u aktar konvenjenti kemm għall-passiġġieri kif ukoll għall-merkanzija, iżda tesponi wkoll is-sistemi ferrovjarji għar-riskji taċ-ċibersigurtà. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda kooperazzjoni aktar b’saħħitha bejn l-ENISA u l-ERA. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jemmen li l-introduzzjoni tal-ERTMS (Sistema Ewropea tal-Ġestjoni tat-Traffiku Ferrovjarju), li hija l-qofol tal-istrateġija diġitali ferrovjarja tal-UE, għandha tiġi aċċellerata bil-kbir. L-investiment meħtieġ, aktar minn EUR 100 biljun, għandu jsir permezz ta’ inizjattiva dedikata tal-Kummissjoni, b’impenn baġitarju b’saħħtu tal-UE, appoġġ konkret mill-Istati Membri u kapital privat sostanzjali (InvestEU). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jħeġġeġ lis-setturi ferrovjarji biex, flimkien ma’ mezzi oħra tat-trasport pubbliku, jiżviluppaw qafas komprensiv u interoperabbli għal mobbiltà bħala servizz (MaaS), bil-għan li jiżguraw mobbiltà u trasport pubbliku affordabbli u aċċessibbli għaċ-ċittadini kollha bħala servizz ta’ interess ġenerali, kif ukoll biex jadottaw qafas tal-IT miftuħ, “qabbad u uża” (plug and play) għad-distribuzzjoni tal-biljetti multimodali fl-Ewropa. Is-settur ferrovjarju jista’ jkun is-sinsla biex jiġi żviluppat l-aspett ta’ Mobbiltà tal-Identità Diġitali Ewropea. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jistieden lill-Federazzjoni Ewropea tal-Ħaddiema tat-Trasport (ETF), lill-Komunità tal-Kumpaniji tal-Infrastruttura u l-Ferroviji Ewropej (CER) u lill-Maniġers tal-Infrastruttura tal-Ferrovija Ewropea (EIM), bħala parti mid-djalogu soċjali tal-UE, biex jistabbilixxu djalogu proattiv u trasparenti, pereżempju fil-forma ta’ “pjan direzzjoni diġitali”, u jniedu inizjattivi konġunti biex jidentifikaw u jantiċipaw l-impatt tal-awtomatizzazzjoni u d-diġitalizzazzjoni, u jinżamm livell għoli ta’ impjieg u garanziji soċjali bħala parti minn tranżizzjoni soċjalment ġusta. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jitlob li jiġi stabbilit regolatur ferrovjarju tal-UE li jakkumpanja l-iżvilupp tas-suq uniku ferrovjarju tal-UE li jkopri wkoll l-aspetti diġitali. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Introduzzjoni

Is-sistema Ewropea ta’ mobbiltà u trasport bħalissa għaddejja minn bidla lejn sistema aktar ekoloġika u aktar diġitalizzata.

Il-ktajjen loġistiċi se jinbidlu hekk kif teknoloġija ġdida se tipprovdi integrazzjoni diġitali eħfef ta’ modi differenti, fluss akbar ta’ informazzjoni dwar it-traffiku u l-intraċċar, aċċess aktar faċli għal servizzi u informazzjoni lill-passiġġieri, użu aktar effiċjenti tal-kapaċità tal-infrastruttura u grad ogħla ta’ prevedibbiltà dwar il-ħin.

Id-diġitalizzazzjoni se żżid ukoll l-ammont ta’ data disponibbli għall-impriżi ferrovjarji: l-użu ta’ din id-data, f’konformità sħiħa mar-regoli dwar il-privatezza u s-sjieda tad-data, se joħloq opportunitajiet għal inizjattivi ġodda ta’ negozju.

3.   Il-ħtieġa li tiġi żgurata t-tranżizzjoni ferrovjarja diġitali

3.1.   
  Is-settur ferrovjarju bħala parti mis-Suq Uniku Diġitali għall-Ewropa

Il-konnettività hija pedament li jippermetti r-realizzazzjoni sħiħa tas-Suq Uniku Diġitali Ewropew u d-diġitalizzazzjoni tal-ferroviji.

Jeħtieġ ukoll livell għoli ta’ konnettività sabiex tiġi pprovduta informazzjoni affidabbli, bħal skedi tal-ħin ferrovjarji, disponibbiltà ta’ biljetti, pjanifikaturi tal-ivvjaġġar, data dwar it-terminal tal-merkanzija, eċċ. Din hija stennija kbira fost il-konsumaturi u l-persunal, li ttejjeb il-kwalità tas-servizzi u l-manutenzjoni.

Diġitalizzazzjoni ulterjuri tal-ferroviji tiddependi fuq kooperazzjoni tajba kemm bejn il-ferroviji kif ukoll mal-atturi tat-telekomunikazzjoni. Netwerks 5G ġodda se joffru opportunità kbira għall-ferroviji billi jippermettu, fost oħrajn, l-Internet tal-oġġetti u informazzjoni aħjar f’ħin reali.

Is-settur ferrovjarju jista’ jkun is-sinsla biex jiġi żviluppat l-aspett ta’ Mobbiltà tal-Identità Diġitali Ewropea, permezz ta’ “Ambjent regolatorju li jixpruna l-kompetizzjoni u l-innovazzjoni, u jirresponsabilizza liċ-ċittadini u lill-kumpaniji billi jagħtihom il-fiduċja u l-għarfien tal-benefiċċji tat-teknoloġija diġitali għaċ-ċittadini, il-konsumaturi, il-kumpaniji u l-ħaddiema, filwaqt li dawn kollha jingħaqdu f’“persuna elettronika” waħda” (1).

3.2.   
  Prodotti speċifiċi ġodda u IT

L-użu tal-ERTMS għandu jkun il-qofol tal-istrateġija teknika tal-UE sabiex jippermetti li l-vantaġġi tagħha jimmaterjalizzaw (eż. armonizzazzjoni teknika u operazzjonali, żieda fil-kapaċità fuq in-netwerk, titjib fis-sikurezza u fl-affidabbiltà, tnaqqis fl-ispejjeż tal-manutenzjoni). F’dawn l-aħħar 20 sena, inqas minn 10 % tan-netwerk ewlieni tat-TEN-T ġie mgħammar bl-ERTMS. Il-pass tal-introduzzjoni għandu jitħaffef mingħajr ma tiġi injorata l-aċċessibbiltà tan-netwerk ferrovjarju reġjonali.

Barra minn hekk, fuq nett tal-aġenda għandu jkun hemm l-iżvilupp tal-qafas tekniku u legali, b’mod li jirrispetta bis-sħiħ id-djalogu soċjali, għal-livelli li qed jiżdiedu tal-operazzjoni awtomatika tal-ferroviji, il-konnettività tad-data mtejba tul ir-rotot ferrovjarji anke permezz tat-teknoloġija 5G, kif ukoll żviluppi diġitali ulterjuri rilevanti għall-ferroviji.

3.2.1.   Proċessi interni ferrovjarji

3.2.1.1.   Opportunitajiet: żieda fil-kapaċità tal-infrastruttura, manutenzjoni u manutenzjoni predittiva, tnaqqis fl-ispejjeż, operazzjoni awtomatika tal-ferroviji, sikurezza, maniġġar ta’ kriżijiet

Is-sistemi ta’ kontroll, kmand u komunikazzjoni għandhom imorru lil hinn milli sempliċement jikkontribwixxu għall-kontroll u s-separazzjoni sikura tal-ferroviji, u jsiru sistema ta’ appoġġ għad-deċiżjonijiet u għall-immaniġġar tat-traffiku intelliġenti, flessibbli u f’ħin reali.

Is-sistemi attwali ma jisfruttawx biżżejjed it-teknoloġiji u l-prattiki ġodda, inkluż l-użu ta’ teknoloġiji għall-ippożizzjonar bis-satellita, sistemi ta’ komunikazzjoni tad-data u bil-vuċi ta’ veloċità għolja u ta’ kapaċità għolja (Wi-Fi, 4G/LTE, 5G) u awtomatizzazzjoni, kif ukoll sistemi innovattivi ta’ ġbir ta’ data, ipproċessar u komunikazzjoni f’ħin reali. Dawn għandhom il-potenzjal li jtejbu b’mod konsiderevoli t-traffiku, u b’hekk iwasslu għal titjib fil-kapaċità, inaqqsu l-konsum tal-enerġija tat-trazzjoni u l-emissjonijiet tal-karbonju, inaqqsu l-ispejjeż operazzjonali, itejbu s-sikurezza, inkluż fil-passaġġi invell permezz ta’ C-ITS, u s-sigurtà, u joffru informazzjoni lill-klijenti li tkun aċċessibbli, affidabbli u li tinftiehem. Il-manutenzjoni bbażata fuq il-kundizzjoni, li tkun ibbażata fuq is-sensuri u t-teknoloġija diġitali, se ttejjeb b’mod drastiku l-effiċjenza, l-affidabbiltà u r-reżiljenza tas-sistema, kemm tal-infrastruttura kif ukoll tal-istokk li jiċċaqlaq (rolling stock).

3.2.1.2.   Theddid: sigurtà u ċibersigurtà

Id-diġitalizzazzjoni tikkontribwixxi biex it-trasport ferrovjarju jsir aktar effiċjenti u aktar konvenjenti, iżda tesponi wkoll is-sistemi ferrovjarji għar-riskji taċ-ċibersigurtà. Li tingħaraf il-ħtieġa għal miżuri robusti ta’ ċibersigurtà u li wieħed ikun preparat biex jindirizza l-attakki ċibernetiċi, fosthom avvenimenti fuq skala kbira, jirrappreżentaw sfidi sinifikanti għas-settur ferrovjarju kollu.

“Interpretazzjoni omoġenja tar-regoli dwar iċ-Ċibersigurtà, inkluż ir-rikonoxximent reċiproku bejn l-Istati Membri, ... qafas taċ-ċertifikazzjoni u skemi ta’ ċertifikazzjoni ... jistgħu jipprovdu linja bażi komuni [għad-diġitalizzazzjoni]”, ... l-ERA għandha tkunu involuta fil-proċess u f’xi każijiet, bi ftehim mal-ENISA sabiex tiġi garantita l-koerenza, tiġi ddelegata biex tfassal skemi taċ-ċibersigurtà. “Għandhom jiġu adottati standards minimi Ewropej għas-sigurtà tal-IT f’kooperazzjoni ma’ CEN/CENELEC/ETSI”. (2)

3.2.2.   Servizzi ġodda

3.2.2.1.   Applikazzjonijiet ġodda għall-passiġġieri: biljetti elettroniċi, reservazzjonijiet elettroniċi, biljetti multimodali, MaaS, pjattaformi diġitali, stazzjonijiet diġitali

Sabiex titjieb l-informazzjoni relatata mal-vjaġġi u biex tiġi ffaċilitata l-għażla tal-ferrovija adegwata u tal-vjaġġi intermodali, kif ukoll bejgħ ta’ biljetti globali, xi ferroviji Ewropej nedew proġett komuni “Mudell ta’ Servizz Sħiħ” flimkien ma’ bejjiegħa tal-biljetti ewlenin biex joħolqu qafas tal-IT miftuħ, “qabbad u uża” (plug and play) għad-distribuzzjoni tal-biljetti ferrovjarji minflok soluzzjonijiet tal-IT bilaterali bejn distributuri u fornituri tas-servizzi ferrovjarji.

F’dan il-kuntest ġdid, il-Mobbiltà bħala Servizz (MaaS) tiddeskrivi bidla lil hinn mill-mezzi tat-trasport bil-vetturi privati u lejn soluzzjonijiet ta’ mobbiltà li jintużaw bħala servizz. Il-kunċett ewlieni għal MaaS huwa li joffri lill-vjaġġaturi soluzzjonijiet ta’ mobbiltà minn bieb sa bieb ibbażati fuq il-ħtiġijiet u l-għażla tal-ivvjaġġar tagħhom, li jiżgura mobbiltà u trasport pubbliku affordabbli u aċċessibbli bħala servizz ta’ interess ġenerali. Il-MaaS tqis is-sistema kollha tat-trasport bħala entità waħda, u s-settur ferrovjarju, b’rati baxxi ta’ emissjonijiet, jeħtieġlu jkun parti minnha.

3.2.2.1.1.   
  Kwistjonijiet ġodda: protezzjoni tad-data, privatezza u drittijiet tal-passiġġieri

L-istabbiltà leġislattiva hija kruċjali sabiex titwettaq il-bidla importanti meħtieġa fil-qasam tal-biljetti. Informazzjoni faċli għall-konsumatur dwar il-bejgħ ta’ biljetti komprensivi hija essenzjali fir-rigward ta’ rekwiżiti realistiċi tal-UE fir-regolamentazzjoni tad-drittijiet tal-passiġġieri tal-ferroviji.

Il-ferroviji jeħtieġ li jkomplu jippromovu l-aċċessibbiltà b’mod kosteffiċjenti. Dispożizzjonijiet mhux neċessarji bejn in-negozji jwasslu għal burokrazija bla bżonn u għandhom jiġu ttrattati fuq bażi kuntrattwali u, fejn xieraq, fil-qafas leġislattiv rilevanti għall-iskambju tad-data.

3.2.2.2.   Għall-merkanzija

Is-settur ferrovjarju adotta dikjarazzjoni konġunta, bit-titolu “Dikjarazzjoni tas-Settur”, fl-okkażjoni tal-Ġranet TEN-T ta’ Rotterdam fl-2016, li tiddeskrivi l-passi li għandhom jittieħdu sabiex jitjieb it-trasport internazzjonali tal-merkanzija bil-ferrovija fl-Ewropa. Abbażi tad-Dikjarazzjoni tas-Settur, ġew identifikati għaxar azzjonijiet ta’ prijorità li jinkludu t-traċċar tal-ferroviji, il-ħin mistenni tal-wasla, u l-iffaċilitar tal-implimentazzjoni konkreta tal-ERTMS. Barra minn hekk, fit-2 ta’ Diċembru 2015, l-imsieħba soċjali Ewropej fis-settur ferrovjarju ffirmaw Dikjarazzjoni dwar il-Merkanzija bil-Ferrovija bil-proposti tagħhom dwar it-titjib tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija.

L-ittestjar awtomatiku tal-brejkijiet se jippermetti żieda sinifikanti fl-effiċjenza tal-attivitajiet tal-formazzjoni tal-ferroviji. Il-protezzjoni tad-data kummerċjali tat-trasport tal-merkanzija għandha tkun garantita wkoll.

3.3.   
  Il-finanzjament tat-tranżizzjoni diġitali u r-riċerka u l-innovazzjoni

3.3.1.   Il-finanzjament tad-diġitalizzazzjoni ferrovjarja: Ewropa Diġitali, Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, InvestEU, programmi nazzjonali

Għandu jkun garantit appoġġ adegwat mill-fondi tal-UE u dawk nazzjonali għat-taqsimiet kollha tas-sistema ferrovjarja u għat-tlestija ta’ netwerk ferrovjarju Ewropew effettiv.

Il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa jeħtieġ li titkompla u tiżdied wara l-2020. Irid jiġi ssottolinjat kif il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa għandha tiffoka fuq kwistjonijiet ta’ diġitalizzazzjoni bħall-ERTMS maġenb il-binarji u abbord. L-implimentazzjoni tal-ERTMS fin-netwerk tat-TEN-T, b’lokkjaturi diġitali (digital interlockings), teħtieġ aktar minn EUR 100 biljun, investiment bħal dan jista’ jiġi appoġġjat biss permezz ta’ inizjattiva dedikata, b’impenn baġitarju b’saħħtu tal-UE, flimkien ma’ appoġġ konkret mill-Istati Membri u kapital privat (InvestEU). Biex jiġu mobilizzati r-riżorsi meħtieġa, il-Kumitat huwa tal-fehma li jeħtieġ li jissaħħaħ ir-rwol proattiv tal-Kummissjoni u għandu jiġi żviluppat qafas regolatorju. Il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa II għandha tiffinanzja wkoll il-kurituri ferrovjarji transfruntiera tal-5G biex titjieb il-konnettività.

3.3.2.   Shift2Rail u Shift2Rail2

L-appoġġ tal-UE biex tingħata spinta lill-innovazzjoni fis-settur ferrovjarju huwa meħtieġ ukoll, b’mod partikolari fil-kuntest tal-kontinwazzjoni tal-Impriża Konġunta Shift2Rail li rnexxiet. Is-sħubija istituzzjonalizzata Ewropea futura għandu jkollha żieda fil-baġit u tkun tista’ sserraħ fuq sistema ta’ governanza mtejba u simplifikata li tqis aktar il-ħtiġijiet tal-komunità operattiva ferrovjarja u l-klijenti tagħha u tibqa’ tkun kapaċi tagħti spinta lill-ekosistema kollha tal-innovazzjoni ferrovjarja fl-Istati Membri. Il-finanzjament tar-riċerka għall-innovazzjoni diġitali jrid jinkludi finanzjament ta’ riċerka serju biex jakkumpanja l-valutazzjoni tal-impatt soċjali u miżuri li jiffaċilitaw tranżizzjoni ġusta.

4.   Il-ħtieġa li jiġi żgurat li tali tranżizzjoni tkun inklużiva

4.1.   
  Għall-impjegati

L-introduzzjoni ta’ teknoloġiji diġitali fl-ambjent ferrovjarju mistenni li ġġib magħha żidiet fl-effiċjenza u fil-produttività li jkunu ta’ benefiċċju għall-kompetittività tas-settur, u li fl-istess ħin se jkunu jeħtieġu bidliet kwalitattivi u kwantitattivi fl-impjiegi u fl-organizzazzjoni tax-xogħol fis-settur ferrovjarju.

Din it-tranżizzjoni diġà qed isseħħ u l-kumpaniji ferrovjarji jeħtieġ li jħejju u jimmaniġġjaw bidliet li jaffettwaw il-forza tax-xogħol tagħhom b’mod inklużiv u f’waqtu, sabiex jibqgħu impjegaturi ta’ kwalità tajba u attraenti.

Ser ikun hemm bidliet kbar fin-natura tax-xogħol u d-domanda għall-ħiliet. Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu ttrattati dawn il-bidliet strutturali billi tissaħħaħ tranżizzjoni ġusta u bla xkiel u tiġi indirizzata d-diskrepanza fil-ħiliet, flimkien ma’ monitoraġġ xieraq tal-progress.

L-impatt fuq is-saħħa tal-ħaddiema ferrovjarji m’għandux jiġi sottovalutat, inkluż il-ħolqien ta’ piż mentali li jista’ jwassal għal mard u jikkawża tensjonijiet fil-ħajja privata tal-persuni.

L-iżgurar ta’ tranżizzjoni inklużiva tfisser il-ġestjoni tal-bidla b’mod soċjalment responsabbli, li tibda bi djalogu miftuħ u trasparenti mal-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom. Tali djalogu għandu jgħin biex jindirizza l-biża’ potenzjali marbuta mad-diġitalizzazzjoni u jiżgura l-involviment meħtieġ tal-persunal matul il-bidla.

Jeħtieġ li tittieħed kawtela kbira meta tiġi implimentata d-diġitalizzazzjoni, sabiex jiġu evitati tranżizzjonijiet ta’ tfixkil u diżgwid soċjali. Huwa assolutament essenzjali li l-imsieħba soċjali Ewropej – l-ETF (il-Federazzjoni Ewropea tal-Ħaddiema tat-Trasport), is-CER (il-Komunità tal-Kumpaniji tal-Infrastruttura u l-Ferroviji Ewropej) u l-EIM (l-Assoċjazzjoni tal-Maniġers tal-Infrastruttura tal-Ferrovija Ewropea) – jiltaqgħu bħala parti mid-djalogu soċjali settorjali tal-UE dwar il-ferroviji biex jiddeċiedu dwar proġetti konġunti sabiex jidentifikaw u jantiċipaw aħjar l-impatt tal-awtomatizzazzjoni u d-diġitalizzazzjoni sabiex jinżamm livell għoli ta’ impjieg u garanziji soċjali bħala parti minn tranżizzjoni soċjalment ġusta.

Dawk li jfasslu l-politika Ewropea u dik nazzjonali u l-imsieħba soċjali għandhom jistabbilixxu koordinazzjoni bejn id-Djalogu Soċjali Ewropew u n-negozjati nazzjonali li jindirizzaw il-konsegwenzi soċjali u tax-xogħol tal-proċess ta’ diġitalizzazzjoni tas-sistema ferrovjarja Ewropea integrata.

Fil-livell nazzjonali, il-kumpaniji ferrovjarji, flimkien mar-rappreżentanti tal-ħaddiema, jeħtiġilhom ifasslu tip ta’ “pjan direzzjonali diġitali” fi stadju bikri u jipprovdu taħriġ lir-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar l-identifikazzjoni tal-proċessi diġitali u l-fatturi ta’ influwenza.

Barra minn hekk, jeħtieġ li jiġu nnegozjati ftehimiet ta’ negozjar kollettiv mar-rappreżentanti tal-ħaddiema fil-livell nazzjonali dwar:

| — | drittijiet għal konsultazzjoni, parteċipazzjoni u rappreżentanza kollettiva qabel ma jiġu introdotti teknoloġiji ġodda; |
| --- | --- |

—

drittijiet għal konsultazzjoni, parteċipazzjoni u rappreżentanza kollettiva qabel ma jiġu introdotti teknoloġiji ġodda;

| — | id-definizzjoni ta’ attivitajiet/impjiegi alternattivi, taħriġ mill-ġdid u kwalifiki, u l-kundizzjonijiet għalihom; |
| --- | --- |

—

id-definizzjoni ta’ attivitajiet/impjiegi alternattivi, taħriġ mill-ġdid u kwalifiki, u l-kundizzjonijiet għalihom;

| — | is-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol, id-dritt ta’ skonnessjoni, il-protezzjoni tad-data dwar l-impjegati (kontra l-monitoraġġ permanenti); |
| --- | --- |

—

is-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol, id-dritt ta’ skonnessjoni, il-protezzjoni tad-data dwar l-impjegati (kontra l-monitoraġġ permanenti);

| — | sigħat ta’ xogħol iqsar u/jew skedi tax-xogħol (flessibbli). |
| --- | --- |

—

sigħat ta’ xogħol iqsar u/jew skedi tax-xogħol (flessibbli).

Is-sikurezza tat-traffiku u s-sigurtà tal-passiġġieri u tal-persunal ma jistgħux jiġu garantiti biss permezz ta’ sistemi diġitali u awtomatizzati, hija meħtieġa preżenza umana.

Il-mod ewlieni biex tiġi indirizzata din l-isfida huwa li jsir enfasi fuq it-tranżizzjonijiet professjonali, appoġġjati b’tagħlim tul il-ħajja u investimenti fil-kapaċità għall-impjieg tal-persunal biex jiġi evitat li jingħataw is-sensji. Fis-settur ferrovjarju hemm żewġ sfidi importanti, li huma piramida tal-etajiet żbilanċjata tal-forza tax-xogħol u diffikultajiet fir-reklutaġġ, speċjalment fost iż-żgħażagħ u n-nisa. B’konsegwenza ta’ dan, il-kumpaniji ferrovjarji jeħtieġ li jieħdu ħsieb il-kapaċità tal-ħaddiema aktar anzjani biex jibqgħu f’impjiegi li qed jinbidlu b’mod rapidu biex jiġi żgurat li l-għarfien essenzjali jgħaddi minn ġenerazzjoni għall-oħra, u li titwessa’ l-bażi ta’ reklutaġġ tagħhom.

Mill-perspettiva ta’ sistemi nazzjonali u mifruxa mal-UE kollha, l-iżbilanċi fil-forza tax-xogħol jistgħu jitnaqqsu jew saħansitra jiġu evitati permezz ta’ djalogu u kooperazzjoni tajba bejn is-settur tal-edukazzjoni u n-negozji, sabiex titħejja l-“forza tax-xogħol tal-futur” permezz ta’ taħriġ u taħriġ mill-ġdid tal-ħaddiema u l-ħarrieġa b’ħiliet diġitali.

Kif imsemmi hawn fuq, is-sistemi edukattivi nazzjonali – speċjalment l-edukazzjoni vokazzjonali – għandhom rwol importanti biex jiżguraw li l-forza tax-xogħol futura tkun mgħammra bil-ħiliet it-tajba. Huwa rrakkomandat li jiġu stabbiliti kunsilli tal-ħiliet settorjali.

4.2.   
  Passiġġieri: persuni anzjani li jaċċessaw servizzi intensivi fl-IT, persuni b’diżabbiltà, żoni rurali, eċċ.

| 4.2.1. | Id-diġitalizzazzjoni se toffri żieda fl-opportunitajiet biex jitnaqqas aktar l-impatt ambjentali tas-sistema tat-trasport tagħna u biex il-mobbiltà ssir aktar effiċjenti. Il-konnettività li qed tikber għandha wkoll tagħmel l-għażliet u l-multimodalità tal-“mobilità bħala servizz” aktar faċli. Iż-żoni rurali jibbenefikaw minn dan biss jekk ikunu koperti mill-investiment meħtieġ. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Peress li t-trasport bil-ferrovija huwa servizz, huwa importanti li s-soċjetà ċivili, l-assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi, l-assoċjazzjonijiet ambjentali, l-organizzazzjonijiet tal-persuni b’diżabbiltà, l-assoċjazzjonijiet li jippromovu l-mobbiltà ġusta u l-assoċjazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-persuni anzjani wkoll jistgħu jsiru msieħba fl-implimentazzjoni tad-diġitalizzazzjoni tas-settur ferrovjarju. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | “Biex tissaħħaħ il-forza ekonomika taċ-ċittadini anzjani tal-Unjoni, li jirrappreżentaw 25 % tal-popolazzjoni tagħha, il-KESE jemmen li mhuwiex rilevanti għat-tkabbir li dawn jitqiesu bħala kategorija ta’ ċittadini barra mill-fluss tal-ħajja, iżda għandhom jiġu rikonoxxuti l-kapaċitajiet u l-aspettattivi tagħhom u għandhom jiġu inklużi bħala atturi ekonomiċi u soċjali tal-era diġitali (3). |
| --- | --- |

4.2.3.

5.   Fil-kuntest tal-ekonomija Ewropea tad-data

| 5.1. | L-iżvilupp ta’ teknoloġiji ġodda tal-IT iffaċilita l-ġbir u l-isfruttar tad-data dwar it-trasport. Il-massimizzazzjoni tal-użu tad-data ser twassal għal tkabbir ekonomiku, innovazzjoni u benefiċċji sinifikanti għas-settur ferrovjarju, il-konsumaturi tiegħu u l-ekonomija Ewropea, il-ħolqien u l-iżvilupp ta’ servizzi interoperabbli u interkonnessi. L-aspetti differenti tal-ftuħ tad-data u l-kondiviżjoni tad-data jeħtieġ li jiġu esplorati aħjar sabiex jinħoloq valur miżjud ċar għas-settur ferrovjarju u s-soċjetà. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | L-ewwel pass huwa li tiġi żgurata l-interoperabbiltà tal-formati tad-data sabiex l-atturi jaħdmu flimkien. Barra minn hekk, ikun meħtieġ li jiġu ċċarati s-sjieda, l-aċċess u l-użu ta’ tipi differenti ta’ data. Il-kooperazzjoni mill-qrib bejn l-awtoritajiet, l-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, l-operaturi pubbliċi u privati, it-trade unions, il-maniġers tal-infrastruttura u l-fornituri se tkun vitali sabiex jitneħħew l-ostakli għall-kondiviżjoni tad-data fl-ekosistema ferrovjarja. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Analiżi tal-big data xierqa mbagħad se tipprovdi informazzjoni dwar xejriet u domandi li jistgħu jgħinu biex it-trasport jiġi ddisinjat mill-ġdid b’aktar personalizzazzjoni u flessibbiltà u biex il-bliet jiġu megħjuna jkunu aktar effiċjenti. Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport jirrikjedu d-disponibbiltà, aċċessibbiltà u fluss liberu tad-data xierqa. Fl-istess ħin, għandha tiġi żgurata protezzjoni adegwata tad-data. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiggarantixxi l-kompetizzjoni ġusta u l-għażla tal-konsumatur fil-qasam tal-aċċess għad-data. Bħalissa hemm tħassib dwar il-livell ta’ kompetizzjoni li jirriżulta mit-tentattivi ta’ aċċess għal data dwar il-passiġġieri. Jinħolqu wkoll sfidi fil-qasam tat-trasport pubbliku, fejn l-aċċess għad-data (pereżempju skedi tal-ħinijiet tal-ferroviji u l-post fil-ħin reali) se jkun essenzjali biex jiġu stabbiliti servizzi multimodali li jiffunzjonaw tajjeb. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Il-Kummissjoni Ewropea għandha tadotta regolamenti vinkolanti sabiex tiżgura li jiġu rispettati l-prinċipji ta’ kompetizzjoni ġusta, mingħajr ma jiġu ddiskriminati l-kumpaniji pubbliċi u privati li jipprovdu servizzi simili, kif ukoll dawk dwar l-aċċess għad-data dwar it-trasport, filwaqt li jiġu rispettati bis-sħiħ ir-regoli tal-protezzjoni tad-data. “L-istess kundizzjonijiet iridu japplikaw għall-kumpaniji pubbliċi u privati b’kundizzjonijiet ta’ reċiproċità għall-iskambji tad-data u l-kumpens tal-ispejjeż (4),” inklużi l-pjattaformi diġitali. |
| --- | --- |

5.5.

6.   L-industrija Ewropea tal-Provvista Ferrovjarja

| 6.1. | “Id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport jipprovdu opportunitajiet ġodda ta’ negozju kemm lill-industriji tal-manifattura kif ukoll lill-industriji tas-servizzi, inklużi l-SMEs, u jistgħu jkunu qasam ta’ vantaġġ kompetittiv għall-UE. Għal dan l-għan, il-KESE jappella għal ambjent tan-negozju abilitanti u inkoraġġanti, inkluża attitudni miftuħa lejn mudelli ta’ negozju ġodda u li tingħata spinta lill-iżvilupp ta’ pjattaformi diġitali Ewropej (5).” |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Permezz tad-Dokument ta’ Viżjoni dwar id-Diġitalizzazzjoni bit-titolu “Digital Trends in the Rail Sector” (Xejriet Diġitali fis-Settur Ferrovjarju), il-UNIFE, l-assoċjazzjoni tal-industrija Ewropea tal-provvista ferrovjarja, għandha l-għan li tesprimi l-fehma tagħha dwar kif it-trasformazzjonijiet diġitali se jikkontribwixxu biex jintlaħqu l-ambizzjonijiet tas-settur ferrovjarju Ewropew u l-industrija tal-provvista tiegħu – kemm f’termini ta’ titjib fl-esperjenza għall-passiġġieri tal-ferroviji kif ukoll f’termini tal-ottimizzazzjoni tal-loġistika u t-tisħiħ tal-kapaċità għall-ġarr tal-merkanzija. Sabiex isir dan, ġew identifikati ħames oqsma prinċipali:






  1) | Big Data |
| --- | --- | --- |

6.2.

1)

Big Data

| 2) | Ċibersigurtà |
| --- | --- |

2)

Ċibersigurtà

| 3) | Intelliġenza Artifiċjali |
| --- | --- |

3)

Intelliġenza Artifiċjali

| 4) | Servizzi ta’ Mobbiltà Ġodda |
| --- | --- |

4)

Servizzi ta’ Mobbiltà Ġodda

| 5) | Diġitalizzazzjoni tas-Servizzi tal-Loġistika tal-Merkanzija. |
| --- | --- |

5)

Diġitalizzazzjoni tas-Servizzi tal-Loġistika tal-Merkanzija.

7.   Ir-rwol tal-istituzzjonijiet

7.1.   
  Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Ferroviji (ERA)

Sabiex tiġi żviluppata ż-żona ferrovjarja unika Ewropea, biex jiġi evitat żvilupp frammentat ta’ applikazzjonijiet telematiċi, l-Aġenzija ngħatat rwol iżjed b’saħħtu fil-qasam ta’ tali applikazzjonijiet. Għal dak il-għan, l-Aġenzija ngħatat is-setgħa li taġixxi bħala l-awtorità tas-sistema għal applikazzjonijiet telematiċi, u f’dik il-kapaċità, għandha żżomm, timmonitorja u tmexxi r-rekwiżiti kollha korrispondenti tas-subsistemi fil-livell tal-UE.

7.2.   
  Aġenzija tal-Unjoni Ewropea dwar is-Sigurtà tan-Netwerks u l-Informazzjoni (ENISA)

L-ENISA hija ċentru ta’ għarfien espert dwar iċ-ċibersigurtà fl-Ewropa u tikkontribwixxi għal livell għoli ta’ sigurtà tan-netwerks u tal-informazzjoni (NIS) fi ħdan l-UE.

L-Aġenzija taħdem biex toffri pariri u soluzzjonijiet li jinkludu Eżerċizzji pan-Ewropej taċ-Ċibersigurtà, Strateġiji Nazzjonali dwar iċ-Ċibersigurtà, kooperazzjoni u bini tal-kapaċità tas-CSIRTs (Skwadra ta’ Rispons għal Inċidenti relatati mas-Sigurtà tal-Kompjuters), studji dwar l-adozzjoni sikura tal-Cloud, l-indirizzar ta’ kwistjonijiet ta’ protezzjoni tad-data, teknoloġiji li jsaħħu l-privatezza u l-privatezza f’teknoloġiji emerġenti, l-eIDs u s-servizzi fiduċjarji, u l-identifikazzjoni tax-xenarju ta’ theddid ċibernetiku, eċċ. L-ENISA u l-ERA għandhom jaħdmu flimkien fuq dawn il-kwistjonijiet.

7.3.   
  Regolatur Ekonomiku Ewropew dwar is-Settur tal-Ferroviji

Id-Direttivi tal-UE pprovdew għat-twaqqif obbligatorju ta’ korpi regolatorji fl-Istati Membri ddedikati għas-sorveljanza tal-kompetizzjoni fis-suq tal-ferroviji. Barra minn hekk, żona ferrovjarja unika Ewropea, b’mod partikolari t-traffiku internazzjonali tal-merkanzija u tal-passiġġieri, teħtieġ ukoll sforzi akbar fuq skala kontinentali bl-istabbiliment ta’ regolatur ferrovjarju Ewropew.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 79.

1

(2)  ĠU C 227, 28.6.2018, p. 86.

2

(3)  Il-pilastru diġitali tat-tkabbir: l-anzjani onlajn, potenzjal ta’ 25 % tal-popolazzjoni Ewropea (ĠU C 389, 21.10.2016, p. 28).

3

(4)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 79

4

(5)  Implikazzjonijiet tad-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport għat-tfassil tal-politika tal-UE (ĠU C 345, 13.10.2017, p. 52).

5

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/30 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/30

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ħadd ma jitħalla jibqa’ lura meta tiġi implimentata l-Aġenda għall-Iżvilupp Sostenibbli 2030”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2020/C 47/05)

Relatur: Peter SCHMIDT

Korelatur: Lutz RIBBE

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 21.2.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
  Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjonijiet kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l- Ambjent
  Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adottata fil-plenarja | 31.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 159/21/16 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

21.2.2019

Bażi legali

Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjonijiet kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l- Ambjent

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adottata fil-plenarja

31.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

159/21/16

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | L-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU qed iwittu t-triq għal futur aħjar u aktar sostenibbli għal kulħadd. Fil-qalba tal-SDGs hemm impenn li jiżgura li “ħadd ma jitħalla jibqa’ lura, billi l-ewwel jintlaħaq dak li jinsab l-aħħar nett” fit-tranżizzjoni għal triq sostenibbli u reżiljenti, u li l-ebda għan ma jitqies li ntlaħaq sakemm ma jkunx intlaħaq għal kulħadd. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jemmen li t-tħassib soċjali għandu jiġi indirizzat f’sinerġija sħiħa ma’ dak ambjentali u ekonomiku. L-implimentazzjoni tal-SDGs fl-UE tirrikjedi li d-dimensjoni soċjali tingħaqad ma’ dik ekonomika u dik ambjentali tas-sostenibbiltà, biex twassal għal bidla sistemika u jingħeleb il-ħsieb kompartimentalizzat prevalenti fl-istrateġiji attwali tal-UE. Il-valur li miżuri u politiki jiġu definiti permezz tal-lenti multidimensjonali tal-Aġenda 2030 huwa inkontestabbli. L-indirizzar tal-kwistjoni soċjali se jkun assolutament kruċjali fl-implimentazzjoni ta’ din l-aġenda. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Jekk imqabbla mad-dimensjoni ambjentali jew dik ekonomika, kemm il-kwistjonijiet soċjali kif ukoll il-koeżjoni reġjonali s’issa tqiesu aktar bħala oqsma ta’ politika separati milli bħala parti tassew integrali tal-politika ta’ sostenibbiltà. Dak li jiddefinixxi d-dimensjoni soċjali f’politika komprensiva ta’ sostenibbiltà huwa mhux biss li tiżviluppa aktar il-politiki soċjali tradizzjonali (bħall-ħlasijiet aħjar tal-benefiċċji soċjali), iżda li tagħmel aktar għall-ġustizzja u l-parteċipazzjoni fl-ekonomija — għall-benefiċċju tan-nies u r-reġjuni. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | It-tranżizzjoni għal ekonomija sostenibbli, newtrali fil-karbonju u effiċjenti fir-riżorsi tirrikjedi bidliet fundamentali fis-soċjetà tagħna u fl-ekonomija tagħna. Dawk il-bidliet jimplikaw possibbiltajiet iżda wkoll riskji. “Ħadd ma jitħalla jibqa’ lura” tfisser li l-membri kollha tas-soċjetà u speċjalment dawk li jinsabu aktar lura għandhom possibbiltà ġenwina li jaħtfu l-opportunitajiet u huma ppreparati sew biex jaffrontaw ir-riskji. Dan jirrikjedi politika attiva. F’dan il-kuntest, il-gruppi l-aktar vulnerabbli fis-soċjetà kif ukoll ir-reġjuni u t-territorji l-aktar żvantaġġati għandhom bżonn kunsiderazzjoni speċjali. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | “Ħadd ma jitħalla jibqa’ lura” tinvolvi b’mod partikolari li terġa’ tingħata s-setgħa lil kemm jista’ jkun nies sabiex ikollhom rwol pożittiv bħala ċittadini attivi, li tiġi mmassimizzata l-aċċessibbiltà ta’ investimenti, stili ta’ ħajja ġodda, xejriet ta’ konsum u teknoloġija sostenibbli għall-persuni, il-gruppi u r-reġjuni kollha fil-proċess ta’ tranżizzjoni. It-trasformazzjoni għas-sostenibbiltà ma tistax u m’għandhiex tkun imposta minn fuq; din tirnexxi biss jekk tkun ibbażata fuq appoġġ wiesgħa u parteċipazzjoni attiva mingħand kulħadd. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Biex tinkiseb l-implimentazzjoni tal-SDGs u li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea, lill-Parlament, lill-Kunsill u lill-Istati Membri biex:






  — | jistabbilixxu Ftehim Ekoloġiku u Soċjali Ewropew bħala parti minn “Strateġija ta’ Żvilupp Sostenibbli Ġenerali tal-UE 2050” ġenerali li hija tassew diżakkoppjata mill-użu eċċessiv tar-riżorsi naturali, li l-għan ċentrali tagħhom huwa li jżidu l-benesseri taċ-ċittadini. Il-KESE huwa kuntent li l-Kummissjoni l-ġdida beħsiebha tniedi Ftehim Ekoloġiku Ewropew; madankollu, il-KESE jinsisti li dan għandu jinkludi d-dimensjonijiet soċjali; |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

jistabbilixxu Ftehim Ekoloġiku u Soċjali Ewropew bħala parti minn “Strateġija ta’ Żvilupp Sostenibbli Ġenerali tal-UE 2050” ġenerali li hija tassew diżakkoppjata mill-użu eċċessiv tar-riżorsi naturali, li l-għan ċentrali tagħhom huwa li jżidu l-benesseri taċ-ċittadini. Il-KESE huwa kuntent li l-Kummissjoni l-ġdida beħsiebha tniedi Ftehim Ekoloġiku Ewropew; madankollu, il-KESE jinsisti li dan għandu jinkludi d-dimensjonijiet soċjali;

| — | jivvalutaw b’mod sistematiku l-effetti sekondarji negattivi/pożittivi potenzjali tat-tranżizzjoni fuq il-popolazzjoni tal-Ewropa (speċjalment gruppi foqra u vulnerabbli) u reġjuni strutturalment dgħajfa u jifhmu aħjar il-muturi interġenerazzjonali tas-sostenibbiltà u l-inugwaljanza; |
| --- | --- |

—

jivvalutaw b’mod sistematiku l-effetti sekondarji negattivi/pożittivi potenzjali tat-tranżizzjoni fuq il-popolazzjoni tal-Ewropa (speċjalment gruppi foqra u vulnerabbli) u reġjuni strutturalment dgħajfa u jifhmu aħjar il-muturi interġenerazzjonali tas-sostenibbiltà u l-inugwaljanza;

| — | jistabbilixxu strutturi u għodod ta’ governanza xierqa biex jimplimentaw l-SDGs u l-Ftehim Ekoloġiku u Soċjali Ewropew, eż. bl-użu tas-Semestru Ewropew, regolamentazzjoni aħjar u l-QFP, inklużi l-fondi ta’ koeżjoni u dawk soċjali biex imexxu t-trasformazzjoni; |
| --- | --- |

—

jistabbilixxu strutturi u għodod ta’ governanza xierqa biex jimplimentaw l-SDGs u l-Ftehim Ekoloġiku u Soċjali Ewropew, eż. bl-użu tas-Semestru Ewropew, regolamentazzjoni aħjar u l-QFP, inklużi l-fondi ta’ koeżjoni u dawk soċjali biex imexxu t-trasformazzjoni;

| — | jiżviluppaw għarfien usa’ tat-“tranżizzjoni ġusta” (lil hinn mill-faħam) u jimplimentaw bis-sħiħ il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali biex jappoġġjawha, waqt li jmexxu r-riformi tas-sistemi ridistributtivi (tassazzjoni mfassla apposta, protezzjoni soċjali, u investimenti sostenibbli u soċjali) kif ukoll il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja u l-ugwaljanza bejn is-sessi; |
| --- | --- |

—

jiżviluppaw għarfien usa’ tat-“tranżizzjoni ġusta” (lil hinn mill-faħam) u jimplimentaw bis-sħiħ il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali biex jappoġġjawha, waqt li jmexxu r-riformi tas-sistemi ridistributtivi (tassazzjoni mfassla apposta, protezzjoni soċjali, u investimenti sostenibbli u soċjali) kif ukoll il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja u l-ugwaljanza bejn is-sessi;

| — | jiżguraw aċċess ugwali kif ukoll opportunitajiet indaqs fir-rigward tal-edukazzjoni u t-taħriġ adegwati għal kulħadd; |
| --- | --- |

—

jiżguraw aċċess ugwali kif ukoll opportunitajiet indaqs fir-rigward tal-edukazzjoni u t-taħriġ adegwati għal kulħadd;

| — | jegħlbu l-ostakoli għall-parteċipazzjoni attiva minn ċittadini li m’għandhomx il-kapital finanzjarju u soċjali meħtieġ, l-għarfien u l-informazzjoni meħtieġa, u l-aċċess għall-opportunitajiet; |
| --- | --- |

—

jegħlbu l-ostakoli għall-parteċipazzjoni attiva minn ċittadini li m’għandhomx il-kapital finanzjarju u soċjali meħtieġ, l-għarfien u l-informazzjoni meħtieġa, u l-aċċess għall-opportunitajiet;

| — | jintroduċu politiki li kemm jibbenefikaw liċ-ċittadini kif ukoll jipproteġu l-ambjent, eż. pjani għall-ġlieda kontra t-tniġġis tal-arja jipprijoritizzaw gruppi vulnerabbli, politiki ta’ akkomodazzjoni soċjali ekoloġiċi, eċċ. |
| --- | --- |

—

jintroduċu politiki li kemm jibbenefikaw liċ-ċittadini kif ukoll jipproteġu l-ambjent, eż. pjani għall-ġlieda kontra t-tniġġis tal-arja jipprijoritizzaw gruppi vulnerabbli, politiki ta’ akkomodazzjoni soċjali ekoloġiċi, eċċ.

| — | jippromovu ekonomija soċjali u kollaborattiva fi ħdan it-tranżizzjoni tas-sostenibbiltà (eż. ħiliet, ekonomija ċirkolari, tranżizzjoni tal-enerġija, trawwim tal-kooperattivi); |
| --- | --- |

—

jippromovu ekonomija soċjali u kollaborattiva fi ħdan it-tranżizzjoni tas-sostenibbiltà (eż. ħiliet, ekonomija ċirkolari, tranżizzjoni tal-enerġija, trawwim tal-kooperattivi);

| — | jipprovdu lill-SMEs b’appoġġ biex jirnexxu fit-tranżizzjoni u jiksbu kompetittività sostenibbli, permezz ta’aċċess aħjar għall-ħiliet, il-finanzi, l-innovazzjoni u t-teknoloġija; |
| --- | --- |

—

jipprovdu lill-SMEs b’appoġġ biex jirnexxu fit-tranżizzjoni u jiksbu kompetittività sostenibbli, permezz ta’aċċess aħjar għall-ħiliet, il-finanzi, l-innovazzjoni u t-teknoloġija;

| — | itejbu l-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità; |
| --- | --- |

—

itejbu l-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità;

| — | ifasslu strateġija biex jiżguraw li mhux biss il-bliet iżda wkoll il-komunitajiet rurali jsiru aktar inklużivi, reżiljenti u sostenibbli; |
| --- | --- |

—

ifasslu strateġija biex jiżguraw li mhux biss il-bliet iżda wkoll il-komunitajiet rurali jsiru aktar inklużivi, reżiljenti u sostenibbli;

| — | isaħħu l-protezzjoni u l-adattament tal-klima fl-Ewropa sabiex tiġi miġġielda d-deżertifikazzjoni u jiġu indirizzati l-iskarsezza tal-ilma u d-depopolazzjoni; |
| --- | --- |

—

isaħħu l-protezzjoni u l-adattament tal-klima fl-Ewropa sabiex tiġi miġġielda d-deżertifikazzjoni u jiġu indirizzati l-iskarsezza tal-ilma u d-depopolazzjoni;

| — | jagħtu leħen sinifikanti liż-żgħażagħ u lill-ġenerazzjonijiet futuri u jqisuhom bħala importanti fit-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar is-sostenibbiltà; |
| --- | --- |

—

jagħtu leħen sinifikanti liż-żgħażagħ u lill-ġenerazzjonijiet futuri u jqisuhom bħala importanti fit-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar is-sostenibbiltà;

| — | jippromovu politika kummerċjali sostenibbli, li tinternalizza l-esternalitajiet soċjali u ambjentali pożittivi u negattivi tal-kummerċ. |
| --- | --- |

—

jippromovu politika kummerċjali sostenibbli, li tinternalizza l-esternalitajiet soċjali u ambjentali pożittivi u negattivi tal-kummerċ.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Għal żmien wisq twil, id-dimensjoni soċjali tas-sostenibbiltà ma ngħatatx biżżejjed attenzjoni, la fuq livell globali u lanqas fl-UE. Meta mqabbla mad-dimensjoni ambjentali u dik ekonomika, kemm il-kwistjonijiet soċjali kif ukoll il-koeżjoni reġjonali s’issa tqiesu aktar bħala oqsma ta’ politika separati milli bħala parti tassew integrali tal-politika ta’ sostenibbiltà, filwaqt li l-inugwaljanzi soċjali mifruxa u l-iżbilanċi reġjonali għadhom jeżistu fl-Ewropa u f’xi postijiet qed imorru għall-agħar. S’issa, il-politiki tabilħaqq eskludew lin-nies, il-gruppi u r-reġjuni, u mhux biss naqsu milli jirrispettaw il-konfini planetarji, iżda wkoll il-ħtiġijiet soċjali bażiċi ta’ partijiet sinifikanti tal-popolazzjoni tal-UE. L-UE ta’ spiss tinżamm responsabbli għad-distakki kbar bejn dak li huwa mwiegħed fil-politika ta’ koeżjoni u dik soċjali u dak li jsir fir-realtà. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ir-rabtiet pożittivi u negattivi dejjem akbar bejn l-isfidi ekonomiċi, soċjali u ekoloġiċi ma jistgħux u ma għandhomx jiġu injorati. Protesti reċenti madwar l-Ewropa m’għandhomx jitqiesu bħala sinjal ta’ rifjut dirett tar-riformi mill-pubbliku ġenerali. Anzi, huma espressjoni tal-biżgħat ta’ ħafna nies li diġà mhumiex sodisfatti bis-sitwazzjoni attwali tagħhom u li issa jibżgħu wkoll li t-trasformazzjonijiet neċessarji futuri — pereżempju, biex nersqu lejn ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju — se jerġgħu jsiru a skapitu tagħhom. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Għalhekk, qafas ġdid ta’ politika ta’ żvilupp sostenibbli jrid janalizza n-nuqqasijiet tal-politiki attwali mhux sostenibbli u jwassal għal ftehim ekoloġiku u soċjali ġdid li jindirizza b’mod sinifikanti l-biżgħat tan-nies permezz ta’ soluzzjonijiet prattiċi. Tqassim ġust tal-piż u tal-benefiċċji huwa l-ewwel pass biex tinkiseb l-aċċettazzjoni u l-appoġġ tal-pubbliku l-aktar wiesgħa possibbli għal dawn il-miżuri tas-soċjetà. Meta l-persuni jieħdu sehem fit-tranżizzjoni b’mod pożittiv, dan inaqqas ir-riskju li jkun hemm iktar nuqqas ta’ sodisfazzjon, oppożizzjoni jew rassenjazzjoni politika, pereżempju, nies li jastjenu milli jivvutaw. M’hemmx dubju li n-nuqqas ta’ parteċipazzjoni jikkontribwixxi għal bidla lejn l-estremiżmu, il-populiżmu, ir-razziżmu u n-nazzjonaliżmu fis-soċjetà tagħna, kif issa jista’ jidher f’ħafna Stati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ma nistgħux insolvu l-kriżi ekoloġika sakemm tiġi indirizzata d-dimensjoni soċjali u viċi versa. Huwa meħtieġ dibattitu tas-soċjetà biex naċċettaw li d-dimensjoni soċjali irid ikollha l-istess importanza tad-dimensjoni ekonomika u dik ambjentali. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-Kumitat itenni li l-fatt li “ħadd ma jitħalla jibqa’ lura” m’għandux u ma jistax ikun biss dwar it-tħassib partikulari tal-individwi u s-sitwazzjoni u ċ-ċirkostanzi ekonomiċi tagħhom (1). Huwa wkoll dwar l-unitajiet domestiċi, il-komunitajiet, ir-reġjuni, is-setturi u l-minoranzi li jitħallew jibqgħu lura u li jħossuhom abbandunati — eż. meta s-servizzi pubbliċi jingħalqu jew jiddeterjoraw, jew meta servizzi essenzjali ma jkunux aċċessibbli jew affordabbli (mhix kwistjoni biss ta’ flus). Jibda b’infrastruttura fiżika (trasport, telekomunikazzjonijiet u l-Internet) u mbagħad jaffettwa l-edukazzjoni, is-saħħa u l-kura soċjali u attivitajiet ta’ divertiment, kif ukoll servizzi amministrattivi, aġenziji tal-infurzar tal-liġi, il-pulizija, eċċ. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | “Ħadd ma jitħalla jibqa’ lura” jinvolvi li n-nies jingħataw is-setgħa bħala ċittadini attivi, li tiġi mmassimizzata t-trasparenza u li n-nies, il-gruppi u r-reġjuni jiġu inklużi fil-proċess ta’ tranżizzjoni. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Barra minn hekk, “ħadd ma jitħalla jibqa’ lura” jestendi għall-ġenerazzjonijiet futuri, f’konformità mad-definizzjoni ta’ żvilupp sostenibbli stabbilita fir-rapport tal-Kummissjoni ta’ Brundtland (2). Il-KESE jemmen li l-qafas ta’ politika Ewropea attwali u l-ekonomija attwali jqarrqu biż-żgħażagħ u l-ġenerazzjonijiet futuri u jilqa’ l-fatt li ż-żgħażagħ b’mod partikolari issa qed jesprimu t-tħassib tagħhom, eż. permezz tal-moviment “Fridays for Future” (“Nhar ta’ Ġimgħa għall-Ġejjieni”). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Peress li n-nies għandhom bżonn jitħeġġu jiffaċċjaw il-proċess ta’ trasformazzjoni li ġej mingħajr biża’, il-mexxejja politiċi fil-livelli kollha jridu jagħtu ħajja ġdida lill-prinċipju ta’ “ħadd ma jitħalla jibqa’ lura” — it-trasformazzjoni tfisser bidla — u bl-ebda mod ma jfisser li kulħadd se jkun rebbieħ waqt il-bidla għas-sostenibbiltà. Għalhekk huwa ħażin daqskemm m’huwiex għaqli li nitkellmu biss dwar sitwazzjonijiet li fihom jirbaħ kulħadd. Għalkemm is-soċjetà kollha kemm hi se tibbenefika, l-ispejjeż u l-benefiċċji mhux se jinqasmu b’mod ugwali mingħajr interventi ta’ politika biex ikun żgurat li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Xejriet ta’ tħassib fl-inugwaljanzi soċjali u ambjentali fl-Ewropa

| 3.1. | L-Ewropa għandha livelli għoljin ħafna ta’ żvilupp uman u l-istennija tal-għomor taċ-ċittadini tagħha hija fost l-ogħla fid-dinja. Madankollu, l-Ewropa għad fadlilha ħafna xogħol x’tagħmel biex tikseb id-dimensjoni soċjali tal-SDGs. Skont l-aħħar data disponibbli tal-Eurostat (3), 109,2 miljun persuna, jew 21,7 % tal-popolazzjoni tal-UE, kienu f’riskju ta’ faqar jew esklużjoni soċjali fl-2018. It-tfal u l-gruppi ta’ minoranza huma l-aktar f’riskju. Id-deprivazzjoni materjali estrema, miżura ta’ faqar assolut, naqset mill-2008 ’l hawn minn 8,5 % għal 5,8 % tal-popolazzjoni tal-UE fl-2018 (4), iżda għadha ’l bogħod mill-mira tal-Ewropa 2020. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-perċentwal ta’ nisa f’impjieg huwa biss 67,5 % (5) meta mqabbel mat-73 % għall-irġiel (b’55 % biss tan-nisa bi tliet itfal jew aktar li jinsabu impjegati, kontra l-85 % tal-irġiel) (6); 32 % tan-nisa jaħdmu part-time (7) meta mqabbla mat-8 % biss tal-irġiel. Fl-2017, il-qligħ gross kull siegħa tan-nisa kien, bħala medja, 16 % inqas minn dak tal-irġiel fl-UE minħabba taħlita ta’ sterjotipi, segregazzjoni fl-edukazzjoni u fis-suq tax-xogħol, aktar irġiel f’pożizzjonijiet ta’ tmexxija u dawk superviżorji, perjodi itwal barra mis-suq tax-xogħol, responsabbiltajiet ta’ kura mhux imħallsa u diskriminazzjoni fil-paga (8). In-nuqqas ta’ kura (għat-tfal) ikompli jkun r-raġuni ewlenija għan-nisa li ma jagħmlux parti mill-forza tax-xogħol. Waħda minn kull tliet nisa inattivi (31,7 %) irrappurtat li l-inattività tagħhom kienet minħabba r-responsabbiltajiet tal-kura, meta mqabbla ma’ 4,6 % biss tal-irġiel inattivi. Id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa tiżdied matul il-karriera u l-ħajja, u din twassal għal differenza enormi bejn il-pensjoni tal-irġiel u n-nisa ta’ 39 %, bid-differenza fil-faqar bejn l-irġiel u n-nisa tkun l-ogħla fil-grupp tal-età avvanzata (65 sena jew aktar) (9). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | L-inugwaljanza fil-ġid hija saħansitra akbar: 10 % tal-unitajiet domestiċi l-aktar sinjuri għandhom 50 % tal-ġid totali, filwaqt li l-40 % l-inqas sinjuri għandhom ftit aktar minn 3 % (10). Is-sehem tal-introjtu tal-40 % tal-popolazzjoni li jaqilgħu l-anqas f’termini ta’ introjtu disponibbli ekwivalenti totali ġie stabbilizzat f’livell baxx, u laħaq il-21,1 % fl-2017 (SDG tal-Eurostat 2019). Jeżistu ukoll inugwaljanzi kbar fit-tqassim tal-introjtu fl-UE: fl-2016, l-20 % tal-popolazzjoni li għandhom l-aktar introjtu qalgħu 5,2 darbiet aktar mill-20 % li jaqilgħu l-anqas (11). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-foqra saru wkoll dejjem ifqar: il-livell jew is-severità tal-faqar (jiġifieri kemm jinsab taħt il-livell ta’ riskju tal-faqar l-introjtu tal-persuni f’riskju tal-faqar) għall-UE kollha fl-2016 kienet ta’ 25 %: dan ifisser li nofs dawk li jgħixu taħt il-linja tal-faqar kienu tal-anqas 25 % taħt il-livell rilevanti ta’ riskju tal-faqar (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Skont l-evidenza (parzjali) disponibbli, unitajiet domestiċi b’introjtu baxx għandhom it-tendenza li jgħixu f’ambjent inqas tajjeb għas-saħħa minn dawk b’introjtu ogħla u jsofru minn sorsi multipli ta’ vulnerabbiltà. Unitajiet domestiċi ifqar għandhom ukoll sfidi akbar biex jaffordjaw l-enerġija u l-mobilità (13). M’hemm l-ebda ugwaljanza bejn iċ-ċittadini Ewropej fejn tidħol l-espożizzjoni għal tniġġis jew perikli ambjentali oħra (14). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Filwaqt li d-differenzi ekonomiċi bejn il-pajjiżi tal-UE tnaqqsu maż-żmien, hemm differenzi kbar bejn l-Istati Membri (15), billi l-popolazzjoni f’riskju ta’ faqar tista’ tvarja minn 32,8 % (il-Bulgarija) sa 12,2 % (ir-Repubblika Ċeka) (16). Hemm varjazzjoni ta’ 25,8 % fl-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi fl-UE kollha b’livelli ogħla fil-pajjiżi tat-Tramuntana u tal-Punent u livelli aktar baxxi fil-pajjiżi tal-Lvant u tan-Nofsinhar. Hemm ukoll differenzi kbar bejn l-Istati Membri fejn jidħlu r-rati tal-qgħad u l-prevalenza ta’ ċaħda materjali severa (17). B’mod ġenerali, 64,9 % tal-popolazzjoni qiegħda fl-UE hija f’riskju, li tvarja minn 81,8 % fil-Ġermanja għal 51,5 % fil-Polonja (18). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | L-inugwaljanzi huma riżultat tas-sitwazzjoni ekonomika attwali tagħna. It-teorija “trickle-down” tat-tkabbir li minnha jibbenefikaw il-partijiet ikkonċernati kollha b’mod ugwali ma tirriflettix ir-realtà Ewropea: tabilħaqq, mhux kulħadd ibbenefika mit-tkabbir Ewropew bl-istess mod, fejn l-unitajiet domestiċi b’introjtu ogħla bbenefikaw ħafna aktar mill-40 % tal-popolazzjoni li taqla’ l-anqas. Ħafna nies ibatu biex ikampaw, filwaqt li porzjon żgħir ħafna jibbenefika mill-biċċa l-kbira tal-ġid li lkoll nikkontribwixxu biex noħolqu. |
| --- | --- |

3.7.

4.   L-impatti divrenzjali tat-tranżizzjoni tas-sostenibbiltà

| 4.1. | It-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà mhux biss issegwi l-ħtieġa li r-riżorsi naturali tagħna jiġu ttrattati b’aktar attenzjoni u responsabbiltà, iżda hemm ukoll evidenza dejjem tikber tal-potenzjal ekonomiku rispettiv. Is-suq globali għal oġġetti u servizzi b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju diġà qed jikber malajr. Uħud mill-impjiegi li qegħdin jinħolqu fl-ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju jinsabu f’reġjuni u setturi li esperjenzaw għexieren ta’ snin ta’ nuqqas ta’ investiment. Ekonomija aktar ċirkolari tikkontribwixxi għall-effiċjenza fir-riżorsi, tnaqqas l-impatti ambjentali negattivi u żżid l-impjiegi, inkluż permezz tar-rilokazzjoni ta’ attivitajiet lura lejn l-Ewropa u fi ħdan l-Istati Membri, inklużi f’żoni żvantaġġjati. Studju reċenti jistma żieda fl-impjiegi netti ta’ madwar 650 000 sa 700 000 impjieg sal-2030 bħala riżultat ta’ politiki tal-ekonomija ċirkolari (19). Għandna niżguraw li n-nies kollha jkollhom aċċess u li dawn huma impjiegi ta’ kwalità għolja. Sal-2030, it-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima hija mistennija li toħloq 1,2 miljun impjieg addizzjonali fl-UE, minbarra t-12-il miljun impjieg ġdid diġà mistennija. It-tranżizzjoni tista’ ttaffi l-polarizzazzjoni tal-impjiegi kontinwa li tirriżulta mill-awtomatizzazzjoni u d-diġitalizzazzjoni billi toħloq ukoll impjiegi fin-nofs tal-iskala tad-distribuzzjoni tal-pagi u l-ħiliet, b’mod partikolari fil-kostruzzjoni u l-manifattura (20). Is-setturi kollha se jiġu affettwati, bi skala ferm ikbar ta’ tfixkil mistennija fl-industrija tal-karozzi u l-agrikoltura. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Madankollu, għadna qed inkomplu naraw distorsjonijiet kompetittivi enormi, minħabba li l-qafas eżistenti tal-ekonomija tas-suq tagħna jonqos milli jevita l-ħela, il-kontaminazzjoni jew il-qerda tar-riżorsi naturali. Dawn id-distorsjonijiet jiġu mhux biss minn fuq dahar l-ambjent, iżda jipprevjenu wkoll it-tixrid rapidu ta’ għażliet ekonomiċi ġodda u sostenibbli. Jeżistu kemm fl-Ewropa kif ukoll fuq livell internazzjonali. Kemm fil-politika tas-suq intern kif ukoll fil-politika tal-kummerċ, ma għandu jinsteraq l-ebda vantaġġ kompetittiv permezz ta’ azzjonijiet irresponsabbli fir-rigward tal-benesseri tan-nies jew permezz tas-serq tar-riżorsi naturali. Għalhekk il-KESE jilqa’ l-fatt li l-President il-ġdid tal-Kummissjoni tal-UE, pereżempju, talbet l-introduzzjoni ta’ Taxxa tal-Karbonju fuq il-Fruntieri, sakemm din l-iskema tkun imfassla biex tħaffef it-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà u biex tikseb ġustizzja soċjali akbar. Bħala soluzzjoni solida għal perjodu twil, il-KESE jqis li huwa importanti li l-UE tagħmel minn kollox biex ikun hemm prezzar globali tal-karbonju. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-problema tas-sistemi tat-tassazzjoni fl-Istati Membri tal-UE hija li jiddependu ħafna fuq it-taxxa fuq ix-xogħol. Fil-fatt, it-taxxi ambjentali rrappreżentaw biss 6,3 % tad-dħul mit-taxxa totali fl-2016 waqt li t-taxxa fuq ix-xogħol rrappreżentat 49,8 % tat-total. Approċċ olistiku għar-riforma tat-taxxa, allinjat mal-SDGs, jista’ tabilħaqq imexxi l-attenzjoni ’l bogħod mix-xogħol lejn it-taxxi fuq il-ġid eċċessiv, il-konsum, it-tniġġis jew id-diġitalizzazzjoni (21). Bidla bħal din tkun teħtieġ li titqies l-inugwaljanza dejjem tikber fl-introjtu fl-Ewropa kif ukoll il-korrelazzjoni bejn il-livelli tal-introjtu u l-impronta tal-karbonju. Fil-fatt, it-taxxi ambjentali jeħtieġu li jkunu ddisinjati biex jiżguraw bidla fl-imġiba fost l-akbar utenti filwaqt li jiġu minimizzati l-impatti negattivi fuq l-introjtu u l-inugwaljanza tal-assi. Pereżempju, it-tmiem tas-sussidji għar-riżorsi tal-enerġija mill-fossili, l-introduzzjoni ta’ tariffi tas-CO2 u l-allokazzjoni tad-dħul rispettiv għall-iżvilupp tat-trasport pubbliku jista’ jkollhom impatt ta’ benefiċċju fuq l-inugwaljanza fl-introjtu u r-riżultati soċjali. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | L-UE se jkollha l-kredibbiltà li taġixxi bħala mexxejja globali dwar is-sostenibbiltà biss jekk l-Ewropa tipprepara ruħha f’dan il-qasam. Dan huwa, l-ewwel nett, prerekwiżit biex tibbenefika mis-swieq futuri li qed jikbru malajr, eż. fl-oqsma tal-ekonomija ċirkolari, it-teknoloġija ekoloġika, il-bijoġinerija u l-finanzi sostenibbli. Fl-istess ħin, impenn għas-sostenibbiltà fil-livell globali jgħin biex jintlaħqu l-objettivi tal-politika tal-UE f’oqsma oħra (bħall-indirizzar tal-kawżi tal-migrazzjoni, il-kummerċ globali ġust u t-tnaqqis tad-dipendenza fuq pajjiżi li għandhom ħafna żejt minn perspettiva tal-politika estera). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Madankollu, it-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà tirrikjedi investiment pubbliku u privat enormi jew infiq għoli f’prodotti ta’ konsum durabbli, li se jagħtu riżultati pożittivi fit-tul — fil-livell tal-unitajiet domestiċi, tal-kumpaniji kif ukoll tal-muniċipalità, tar-reġjun u tal-pajjiż. Il-mistoqsija kruċjali għas-sostenibbiltà soċjali hija: min jista’ jinvesti jew jonfoq dan il-flus? Din il-mistoqsija tiddetermina min jibbenefika mill-vantaġġi ekonomiċi identifikati — u min le. Is-sostenibbiltà soċjali hija fil-periklu jekk:






  — | huma l-kumpaniji kbar biss li huma kapaċi jinvestu u l-SMEs mhumiex, |
| --- | --- | --- |

4.5.

—

huma l-kumpaniji kbar biss li huma kapaċi jinvestu u l-SMEs mhumiex,

| — | in-negozji ġodda m’għandhomx aċċess għas-swieq futuri ta’ ekonomija sostenibbli, |
| --- | --- |

—

in-negozji ġodda m’għandhomx aċċess għas-swieq futuri ta’ ekonomija sostenibbli,

| — | is-settur pubbliku biss f’reġjuni sinjuri aktar milli f’reġjuni strutturalment aktar foqra għandu l-baġit biex jagħmel infrastruttura adattata għas-sostenibbiltà, |
| --- | --- |

—

is-settur pubbliku biss f’reġjuni sinjuri aktar milli f’reġjuni strutturalment aktar foqra għandu l-baġit biex jagħmel infrastruttura adattata għas-sostenibbiltà,

| — | iżda l-aktar importanti, nies b’introjtu aktar baxx u bi ftit riżorsi finanzjarji, b’livell ta’ edukazzjoni aktar baxx u b’inqas għarfien, li huma inqas bankabbli, b’inqas kapital soċjali u b’inqas fiduċja, m’għandhomx jew ma jarawx opportunitajiet reali biex jinvestu jew ibiddlu t-tendenzi tal-konsum tagħhom għas-sostenibbiltà. F’tali xenarju, l-uniċi nies li jibbenefikaw mit-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà huma dawk li diġà sejrin tajjeb. L-inugwaljanzi u l-inġustizzji soċjali mbagħad jiżdiedu, kif jagħmlu wkoll id-disparitajiet reġjonali. |
| --- | --- |

—

iżda l-aktar importanti, nies b’introjtu aktar baxx u bi ftit riżorsi finanzjarji, b’livell ta’ edukazzjoni aktar baxx u b’inqas għarfien, li huma inqas bankabbli, b’inqas kapital soċjali u b’inqas fiduċja, m’għandhomx jew ma jarawx opportunitajiet reali biex jinvestu jew ibiddlu t-tendenzi tal-konsum tagħhom għas-sostenibbiltà. F’tali xenarju, l-uniċi nies li jibbenefikaw mit-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà huma dawk li diġà sejrin tajjeb. L-inugwaljanzi u l-inġustizzji soċjali mbagħad jiżdiedu, kif jagħmlu wkoll id-disparitajiet reġjonali.

| 4.6. | Dak li jiddefinixxi s-sostenibbiltà soċjali mhuwiex jekk din tiżviluppax aktar il-politiki soċjali tradizzjonali (bħall-ħlasijiet aħjar tal-benefiċċji soċjali), iżda jekk tipprovdix opportunitajiet aktar ugwali għall-parteċipazzjoni fl-ekonomija. Għal dan il-għan, l-SMEs, in-negozji ġodda, is-settur pubbliku f’reġjuni strutturalment dgħajfa u fuq kollox iċ-ċittadini (speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli) għandhom ikunu jistgħu jipparteċipaw b’mod attiv fit-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà. F’dan il-kuntest, għandhom jiġu kkunsidrati fatturi oħra bħall-ġeneru, il-kapaċitajiet individwali u l-età, peress li jistgħu jaggravaw l-inugwaljanzi eżistenti fl-Ewropa. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Jeħtieġ ukoll li jiġi kkunsidrat l-impatt territorjali tat-tranżizzjoni. Globalment, 67 % tan-nies se jgħixu fil-bliet sal-2050. Fl-Ewropa, ir-rata ta’ urbanizzazzjoni hija mistennija tilħaq it-80 %. Mhux iċ-ċittadini kollha jitfgħu l-istess piż fuq l-ambjent, u l-iżvilupp tal-politika jeħtieġ li jirrifletti dan b’modi xierqa. Pereżempju, nies minn Londra jipproduċu ftit aktar minn nofs l-emissjonijiet tal-medja tar-Renju Unit (22). Madankollu, fl-istess ħin, il-popolazzjonijiet rurali ta’ spiss għandhom rwol importanti fil-provvista u ż-żamma ta’ servizzi tal-ekosistema. Għalhekk, ir-reġjuni rurali u l-bliet iżgħar kif ukoll ir-reġjuni l-aktar imbiegħda tal-UE m’għandhomx jintesew iżda għandhom jiġu involuti fit-tranżizzjoni. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Oqsma strateġiċi ta’ azzjoni — lejn soluzzjonijiet

| 5.1. | Metodu komuni fil-politika ta’ żvilupp sostenibbli huwa li jintużaw inċentivi ekonomiċi biex iħeġġu mġiba ambjentalment mixtieqa u/jew biex jippenalizzaw imġiba li tagħmel il-ħsara għall-ambjent. Pereżempju, fil-kuntest tat-tariffi tas-CO2, it-twemmin sottostanti huwa li l-prezz tas-suq għandu jirrifletti l-ispiża tal-emissjonijiet tas-CO2. Dan l-approċċ jista’ jiġi ġġeneralizzat biex kwalunkwe esternalità fuq l-ambjent naturali tiġi kkunsidrata mill-internalizzazzjoni tal-prezzijiet. L-approċċ tal-internalizzazzjoni tal-esternalitajiet huwa popolari minħabba li jwiegħed effettività u effiċjenza għolja u huwa kompatibbli mal-kunċett bażiku tal-ekonomija tas-suq. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Fortunatament, il-Kummissjoni Ewropea bdiet tieħu l-approċċ tal-internalizzazzjoni ta’ effetti esterni b’aktar serjetà, billi rrikonoxxiet pereżempju li l-enerġiji rinnovabbli huma żvantaġġjati sakemm l-ispejjeż esterni tar-riżorsi fossili ma jkunux riflessi bis-sħiħ fil-prezz tas-suq (23) jew jippruvaw jimplimentaw “il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas” (24) fis-settur tat-trasport. Dawn l-approċċi qed jirrikonċiljaw id-dimensjoni ekoloġika mad-dimensjoni ekonomika tas-sostenibbiltà, iżda ma jinkorporawx id-dimensjoni soċjali. Il-gruppi u l-partijiet ikkonċernati tas-soċjetà kollha għandhom jiġu pprovduti qafas li jagħtihom opportunità ġusta li jipproduċu u jikkunsmaw b’mod sostenibbli. Inkella, l-SMEs se jitilfu l-kompetittività tagħhom, ir-reġjuni strutturalment dgħajfa saħansitra se jiddgħajfu aktar u l-persuni żvantaġġjati soċjalment jew individwalment se jkollhom saħansitra inqas possibbiltà li jipparteċipaw fil-prosperità tas-soċjetà. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Għalhekk, strateġija għas-sostenibbiltà li tiddependi biss fuq suq fejn idealment l-esternalitajiet kollha jiġu internalizzati mhijiex biżżejjed minħabba li ma tagħtix awtomatikament riżultati sostenibbli għas-soċjetà. Minbarra l-internalizzazzjoni tal-effetti esterni, politika li tippromovi wkoll is-sostenibbiltà soċjali teħtieġ li tieħu approċċ aktar wiesgħa. Ostakoli eżistenti li jipprevjenu persuni individwali, gruppi soċjali, kooperattivi, kumpaniji speċifiċi jew is-settur pubbliku milli jipparteċipaw fl-iżvilupp sostenibbli għandhom jitneħħew. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | It-tranżizzjoni tas-sostenibbiltà se tkun partikolarment kritika f’setturi speċifiċi, bħal dawk tal-ikel, it-trasport, id-djar u l-enerġija. B’mod partikolari, tliet eżempji mis-settur tal-enerġija juru dan il-punt:






  — | Prezz tas-CO2 ogħla jżid l-ispiża tal-elettriku, sakemm ma jiġix prodott 100 % mingħajr CO2. Dan jagħmel l-awtoprovvista tal-elettriku minn sorsi rinnovabbli, bħall-enerġija solari (mogħtija spinta fil-futur bl-użu tal-ħażna tal-elettriku), aktar attraenti. Li tipproduċi u tikkonsma l-prodott tiegħek stess tagħmel sens f’termini ta’ sostenibbiltà ambjentali u dik ekonomika. Madankollu, dawk li jgħixu fi djarhom stess jew dawk li jmexxu negozji akbar u li għandhom superfiċji (bjut) kbar biżżejjed għandhom opportunitajiet ferm aħjar biex ikunu prosumaturi. Għal kerrejja jew negozji żgħar artiġjanali, min-naħa l-oħra, li ssir prosumatur tkun jew aktar diffiċli jew saħansitra oġġettivament impossibbli. Għalhekk, id-dawl isir aktar u aktar għali għalihom, filwaqt li dawk li jagħmlu użu mill-awtoprovvista jistgħu jiffrankaw il-flus u jħallsu l-investiment tagħhom filwaqt li saħansitra jirċievu flus mill-kontribwenti f’ċerti ċirkostanzi. Dan iżid l-inugwaljanza soċjali u l-iżvantaġġi kompetittivi tan-negozji ż-żgħar. Problemi simili ħafna jidhru wkoll fis-settur tat-tisħin. |
| --- | --- | --- |

5.4.

—

Prezz tas-CO2 ogħla jżid l-ispiża tal-elettriku, sakemm ma jiġix prodott 100 % mingħajr CO2. Dan jagħmel l-awtoprovvista tal-elettriku minn sorsi rinnovabbli, bħall-enerġija solari (mogħtija spinta fil-futur bl-użu tal-ħażna tal-elettriku), aktar attraenti. Li tipproduċi u tikkonsma l-prodott tiegħek stess tagħmel sens f’termini ta’ sostenibbiltà ambjentali u dik ekonomika. Madankollu, dawk li jgħixu fi djarhom stess jew dawk li jmexxu negozji akbar u li għandhom superfiċji (bjut) kbar biżżejjed għandhom opportunitajiet ferm aħjar biex ikunu prosumaturi. Għal kerrejja jew negozji żgħar artiġjanali, min-naħa l-oħra, li ssir prosumatur tkun jew aktar diffiċli jew saħansitra oġġettivament impossibbli. Għalhekk, id-dawl isir aktar u aktar għali għalihom, filwaqt li dawk li jagħmlu użu mill-awtoprovvista jistgħu jiffrankaw il-flus u jħallsu l-investiment tagħhom filwaqt li saħansitra jirċievu flus mill-kontribwenti f’ċerti ċirkostanzi. Dan iżid l-inugwaljanza soċjali u l-iżvantaġġi kompetittivi tan-negozji ż-żgħar. Problemi simili ħafna jidhru wkoll fis-settur tat-tisħin.

| — | Prezz tas-CO2 ogħla jagħmel ukoll il-karburanti fossili għaljin. Fi kliem ieħor, l-ispiża li wieħed jixtri karozza elettrika tiġi rkuprata aktar malajr. Dan, madankollu, jirrikjedi likwidità finanzjarja jew tal-inqas affidabbiltà kreditizja. Individwi, jew saħansitra negozji żgħar, li m’għandhomx dan mhumiex fil-pożizzjoni li jixtru karozza elettrika u għalhekk iridu jħallsu l-prezz ogħla għall-petrol. Għażla oħra, tal-inqas fi bliet kbar, hija t-trasport pubbliku jew iċ-ċikliżmu. Iżda din mhijiex alternattiva realistika f’ħafna żoni rurali. Ir-riżultat huwa li sempliċement ma jkunx hemm l-istess problemi bħal dawk tal-elettriku jew it-tisħin; il-koeżjoni reġjonali wkoll titqiegħed taħt aktar pressjoni. |
| --- | --- |

—

Prezz tas-CO2 ogħla jagħmel ukoll il-karburanti fossili għaljin. Fi kliem ieħor, l-ispiża li wieħed jixtri karozza elettrika tiġi rkuprata aktar malajr. Dan, madankollu, jirrikjedi likwidità finanzjarja jew tal-inqas affidabbiltà kreditizja. Individwi, jew saħansitra negozji żgħar, li m’għandhomx dan mhumiex fil-pożizzjoni li jixtru karozza elettrika u għalhekk iridu jħallsu l-prezz ogħla għall-petrol. Għażla oħra, tal-inqas fi bliet kbar, hija t-trasport pubbliku jew iċ-ċikliżmu. Iżda din mhijiex alternattiva realistika f’ħafna żoni rurali. Ir-riżultat huwa li sempliċement ma jkunx hemm l-istess problemi bħal dawk tal-elettriku jew it-tisħin; il-koeżjoni reġjonali wkoll titqiegħed taħt aktar pressjoni.

| — | Fl-aħħar nett, l-aħjar mod biex jiġi nkoraġġit b’mod effettiv l-iżvilupp tal-ekonomija ċirkolari huwa probabbilment li l-konsum tal-materja prima jiġi jiswa aktar, eż. li timmanuvra bejn il-VAT. Madankollu, l-evitar jew ir-riċiklaġġ ta’ materja prima skont l-industrija jew il-kummerċ ħafna drabi jirrikjedi investiment bil-quddiem f’apparat u teknoloġija, li għal darb’oħra jibbenefikaw minnu kumpaniji kbar għad-detriment tal-SMEs. |
| --- | --- |

—

Fl-aħħar nett, l-aħjar mod biex jiġi nkoraġġit b’mod effettiv l-iżvilupp tal-ekonomija ċirkolari huwa probabbilment li l-konsum tal-materja prima jiġi jiswa aktar, eż. li timmanuvra bejn il-VAT. Madankollu, l-evitar jew ir-riċiklaġġ ta’ materja prima skont l-industrija jew il-kummerċ ħafna drabi jirrikjedi investiment bil-quddiem f’apparat u teknoloġija, li għal darb’oħra jibbenefikaw minnu kumpaniji kbar għad-detriment tal-SMEs.

| 5.5. | Dawn l-eżempji juru li — minkejja huwa ġġustifikat li titrawwem l-enerġija rinnovabbli, l-elettromobbiltà u l-ekonomija ċirkolari billi l-emissjonijiet jew il-materja prima jiswew aktar — jekk dan huwa l-uniku approċċ, is-sostenibbiltà soċjali se ssofri. Jeħtieġ li tkun appoġġjata minn inizjattivi li jindirizzaw speċifikament is-sitwazzjoni tal-parteċipanti żvantaġġati tas-suq u li tal-anqas jikkumpensaw għall-iżvantaġġi tagħhom. Madankollu, kumpens pur u sempliċi ħafna drabi mhuwiex biżżejjed biex isir progress fuq is-sostenibbiltà soċjali. F’xi postijiet, l-iżvantaġġjat irid effettivament ikollu opportunitajiet aħjar minn oħrajn. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | F’dan il-kuntest, il-parteċipazzjoni, pereżempju fit-tranżizzjoni tal-enerġija, tiddependi wkoll fuq l-edukazzjoni u l-għarfien tal-azzjoni potenzjali, u għalhekk huwa essenzjali li tgħin lin-nies itejbu l-fiduċja tagħhom fl-involviment f’attivitajiet li jwasslu għal parteċipazzjoni akbar fl-iżvilupp sostenibbli. Mingħajr dan, l-ostakoli maħluqa mill-proċeduri amministrattivi u l-burokrazija jistgħu jkunu aktar ta’ piż. Il-bidla fl-infrastruttura trid wkoll tingħata attenzjoni. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Qasam strateġiku ieħor ta’ azzjoni huwa l-kwalifika, l-edukazzjoni, il-gwida u l-assistenza. It-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali fil-klima se jkollha impatt kbir fuq il-ħtiġijiet tal-ħiliet. Hemm ħtieġa urġenti ta’ investiment fil-kapital uman (edukazzjoni, taħriġ, tagħlim tul il-ħajja) biex il-ġenerazzjonijiet attwali u futuri jiġu attrezzati bil-ħiliet meħtieġa fit-teknoloġiji ekoloġiċi u diġitali. L-iskejjel u l-universitajiet għandhom jinkludu kurrikuli speċifiċi tal-iżvilupp sostenibbli biex jippromovu wkoll it-tagħlim imsejjes fuq ix-xogħol, li jirrifletti s-sitwazzjoni fis-swieq tax-xogħol. Investiment fil-ħiliet ġodda u t-titjib fil-ħiliet eżistenti tal-popolazzjoni huwa essenzjali sabiex ħadd ma jitħalla jibqa’ lura. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | It-trasferimenti soċjali (eż. iffinanzjati minn “tassazzjoni progressiva” u taxxi innovattivi bħat-taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji) huma daqstant importanti. In-natura tax-xogħol li qed tinbidel minħabba bidla teknoloġika se tagħmel il-ħruġ ta’ drittijiet ġodda, bħal introjtu adegwat għal kulħadd, dibattitu ewlieni għall-perjodu li jmiss billi jiġu involuti bis-sħiħ l-imsieħba soċjali. L-iżgurar li t-tfassil tagħhom jikkontribwixxi għas-sostenibbiltà, minflok ixekkilha, se jkun importanti. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Il-politika soċjali ilha ma tagħtix każ l-isfidi ambjentali. Pereżempju, il-Fond Soċjali Ewropew ma jindirizzax it-tibdil fil-klima, b’perċentwal stmat ta’ madwar 7 % biss allokat għal ekonomija b’livell baxx ta’ karbonju u reżiljenti għall-klima permezz ta’ riforma ta’ sistemi ta’ edukazzjoni u taħriġ, adattament ta’ ħiliet u kwalifiki, titjib fil-ħiliet tal-forza tax-xogħol u l-ħolqien ta’ impjiegi ġodda (25). Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ koerenza bejn l-oqfsa ta’ politika jfisser li l-kompromessi, is-sinerġiji u l-ħtieġa għal miżuri ta’ sostenn huma jew neqsin mid-dibattitu jew huma diffiċli biex jiġu evalwati minħabba nuqqas ta’ data, għodod jew proċessi adattati. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | B’mod aktar speċifiku, biex tiġi ffaċilitata bidla ta’ paradigma lil hinn mill-isforzi ta’ kumpens u ta’ mitigazzjoni ex post u biex jiġi permess li l-persuni soċjalment żvantaġġjati f’reġjuni strutturalment żvantaġġjati jiżviluppaw proġetti “minn isfel għal fuq” huma stess u joħolqu gradwalment mudelli ekonomiċi verament sostenibbli, parteċipattivi u inklużivi (26), se jkunu meħtieġa l-elementi li ġejjin:






  — | introjtu garantit xieraq għal dawk fil-bżonn; |
| --- | --- | --- |

5.10.

—

introjtu garantit xieraq għal dawk fil-bżonn;

| — | aċċess garantit għall-appoġġ ta’ mikrofinanzjament jew self pubbliku għal nies b’livelli ta’ kreditu baxxi mill-perspettiva ta’ banek privati; |
| --- | --- |

—

aċċess garantit għall-appoġġ ta’ mikrofinanzjament jew self pubbliku għal nies b’livelli ta’ kreditu baxxi mill-perspettiva ta’ banek privati;

| — | appoġġ għall-awtoprovvista (b’mod speċjali tal-komunità), pereżempju fl-oqsma tal-enerġija, tal-akkomodazzjoni u tal-agrikoltura, li jistgħu jiġu inkorporati f’forom differenti ta’ strutturi fl-ekonomija soċjali, b’mod partikolari kooperattivi); |
| --- | --- |

—

appoġġ għall-awtoprovvista (b’mod speċjali tal-komunità), pereżempju fl-oqsma tal-enerġija, tal-akkomodazzjoni u tal-agrikoltura, li jistgħu jiġu inkorporati f’forom differenti ta’ strutturi fl-ekonomija soċjali, b’mod partikolari kooperattivi);

| — | it-tnaqqis tal-ostakoli amministrattivi għal dawn l-atturi; |
| --- | --- |

—

it-tnaqqis tal-ostakoli amministrattivi għal dawn l-atturi;

| — | pariri legali u tekniċi ta’ sensibilizzazzjoni; |
| --- | --- |

—

pariri legali u tekniċi ta’ sensibilizzazzjoni;

| — | it-tisħiħ tal-investiment pubbliku fl-infrastruttura u l-investiment soċjali. |
| --- | --- |

—

it-tisħiħ tal-investiment pubbliku fl-infrastruttura u l-investiment soċjali.

6.   Ir-rwol tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali fil-kuntest tas-sostenibbiltà

| 6.1. | Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali ipproklamat mill-UE f’Novembru 2017 huwa l-għodda speċifika biex jiġu indirizzati l-isfidi soċjali li qed tiffaċċja l-UE, peress li jesprimi l-prinċipji u d-drittijiet essenzjali għal swieq tax-xogħol u sistemi ta’ protezzjoni soċjali ġusti u li jiffunzjonaw tajjeb fl-Ewropa tas-seklu 21 u hija dwar it-twassil ta’ drittijiet ġodda u aktar effettivi għaċ-ċittadini kollha abbażi ta’ 20 prinċipju ewlieni strutturat madwar tliet kategoriji: i) opportunitajiet ugwali u aċċess għas-suq tax-xogħol, ii) kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti, u iii) protezzjoni soċjali u inklużjoni għal kulħadd. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | L-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali tirrikjedi bażi baġitarja u investiment robust. Minn naħa, il-Qafas Finanzjarju Pluriennali li jmiss għandu jiżgura l-finanzjament meħtieġ, u, min-naħa l-oħra, l-investiment soċjali jista’ jiġi ffaċilitat permezz ta’ referenza għar-“Regola tad-Deheb” (27) għal investiment pubbliku b’għanijiet soċjali u ambjentali. Politiki ta’ tassazzjoni xierqa, inklużi miżuri effettivi kontra l-frodi fiskali, l-evitar tat-taxxa u l-ippjanar aggressiv tat-taxxa, għandhom jippermettu lill-Istati Membri u lill-UE jiġbru fondi addizzjonali biex jikkontribwixxu għall-finanzjament tal-Pilastru Soċjali (28) u tal-SDGs. Investiment fis-settur privat jista’ wkoll jikkomplementa l-infiq/l-investimenti pubbliċi f’xi oqsma iżda għandu jkun soġġett għal kriterji speċifiċi u trasparenti li jiggarantixxu redditu soċjali suffiċjenti għall-benefiċċju tal-interess ġenerali (29). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Għalkemm hemm bażi komuni kbira bejn is-17-il SDG u l-20 dritt u prinċipju tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, għadha ma saret l-ebda proposta dwar kif jistgħu jinħolqu sinerġiji utli bejn it-tnejn li huma. Dan jista’ jsir billi jittejbu l-14-il indikatur tat-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali biex jaqblu aħjar mal-20 dritt u prinċipju tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u l-SDGs. Abbażi ta’ sett estiż u aktar speċifiku ta’ indikaturi komuni, il-Kummissjoni Ewropea għandha wkoll tniedi strateġija biex tgħaqqad aħjar dawn iż-żewġ għodod essenzjali għall-progress soċjoambjentali, filwaqt li tevita duplikazzjonijiet li joħolqu konfużjoni. Is-sit webwww.inequalityin.eu (30) jipprovdi eżempju tajjeb ta’ għodda li tkejjel l-introjtu u l-parametri ambjentali bħala indikaturi tal-kwalità tal-ħajja fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Hemm dibattitu dwar kif jista’ jitħaddem il-kunċett ta’ “tranżizzjoni ġusta” fl-Ewropa. Politiki attivi tas-suq tax-xogħol għandhom jgħinu biex titħaffef it-tranżizzjoni speċjalment għal impjiegi b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju (pereżempju taħriġ u għajnuna ta’ tiftix ta’ impjiegi) u jżidu l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema, kif ukoll Pagamenti għas-Servizzi Ambjentali, li jappoġġjaw gruppi żvantaġġjati matul it-tranżizzjoni (31). |
| --- | --- |

6.4.

Brussell, il-31 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Opinjoni tal-KESE “It-tranżizzjoni lejn ġejjieni Ewropew aktar sostenibbli” (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 44).

1

(2)  Ir-rapport ta’ Brundtland “Our Common Future” (“Il-Futur Komuni Tagħna”) (mhux disponibbli bil-Malti).

2

(3)  https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10163468/3-16102019-CP-EN.pdf/edc3178f-ae3e-9973-f147-b839ee522578

3

(4)  Ara n-nota 3 f’qiegħ il-paġna.

4

(5)  Idem.

5

(6)  https://eige.europa.eu/publications/poverty-gender-and-intersecting-inequalities-in-the-eu

6

(7)  Eurostat

7

(8)  https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/gender-equality/equal-pay/gender-pay-gap-situation-eu_mt

8

(9)  https://www.equalpayday.be/europa/; Eurostat

9

(10)  OECD, Understanding the Socio-Economic Divide in Europe, Background Report, 2017 (Nifhmu d-diviżjoni soċjoekonomika fl-Ewropa, Rapport ta’ Sfond, 2017) (mhux disponibbli bil-Malti).

10

(11)  Income inequality in the EU, (Inugwaljanza fl-introjtu fl-UE) Eurostat, 2016 (mhux disponibbli bil-Malti).

11

(12)  “What is poverty – Poverty facts and trends” (“X’inhu l-faqar — Fatti u xejriet tal-faqar”), EAPN 2016 (mhux disponibbli bil-Malti)

12

(13)  30x30 Actions for a Sustainable Europe, #Think2030 Action Plan (Azzjonijiet 30x30 għal Ewropa Sostenibbli, Pjan ta’Azzjoni #Think2030), IEEP.

13

(14)  ŻEE (2018).

14

(15)  Eurostat 2019.

15

(16)  Ara n-nota 3 f’qiegħ il-paġna.

16

(17)  ESPAS 2019; Eurostat 2019.

17

(18)  Eurostat 2018.

18

(19)  “Impacts of circular economy policies on the labour market” (L-impatti tal-politiki tal-ekonomija ċirkolari fuq is-suq tax-xogħol), Rapport għall-Kummissjoni Ewropea minn Cambridge Econometrics, Trinomics, u ICF, Mejju 2018.

19

(20)  ESDE 2019.

20

(21)  Opinjoni tal-KESE dwar “Sistemi sostenibbli tas-sigurtà soċjali u s-sistemi ta’ protezzjoni soċjali fl-era diġitali” (ĠU C 129, 11.4.2018, p. 7).

21

(22)  IIED.

22

(23)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni — Linji gwida dwar l-għajnuna mill-Istat għall-protezzjoni ambjentali u l-enerġija 2014-2020 (ĠU C 200, 28.6.2014, p. 1).

23

(24)  White Paper “Pjan direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport — Lejn sistema tat-trasport kompetittiva u li tuża r-riżorsi b’mod effiċjenti” (COM(2011) 144 final).

24

(25)  Baldock, David u Charveriat, Céline. 2018. Fir-rapport, id-data tissemma bħala ““kalkoli proprji bbażati fuq Ricardo” (2017). “Climate mainstreaming in the EU Budget: preparing for the next MFF” (L-integrazzjoni tal-klima fil-Baġit tal-UE: tħejjija għall-QFP li jmiss).

25

(26)  Opinjoni tal-KESE dwar “Mudelli ekonomiċi sostenibbli ġodda” (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 57).

26

(27)  ĠU C 227, 28.6.2018, p. 1, punt 1.6; ĠU C 197, 8.6.2018, p. 33, punti 1.8 u 3.6; ĠU C 327, 12.11.2013, p. 11; ĠU C 227, 28.6.2018, p. 95, punt 1.4; ĠU C 226, 16.7.2014, p. 21;ĠU C 262, 25.7.2018, p. 1, punt 3.14 u ĠU C 190, 5.6.2019, p. 24, punt 1.8; ECO/498 (ara l-paġni 113 f’dan il-ĠU).

27

(28)  ĠU C 262, 25.7.2018, p. 1, punt 1.6.

28

(29)  ĠU C 262, 25.7.2018, p. 1, punt 1.4.

29

(30)  https://www.inequalityin.eu

30

(31)  L-ITUC issemmi l-linji gwida tal-ILO għal tranżizzjoni ġusta.

31

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/38 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/38

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tal-politiki tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment fit-titjib tal-prestazzjoni ekonomika tal-UE”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2020/C 47/06)

Relatur: Jonathan PEEL

Relatur: Tanja BUZEK

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 24.1.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
  Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | REX |
| Adottata fis-sezzjoni | 3.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 155/4/5 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

24.1.2019

Bażi legali

Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

REX

Adottata fis-sezzjoni

3.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

155/4/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-kummerċ u l-investiment huma ta’ importanza fundamentali għall-UE, mhux l-inqas minħabba l-potenzjal li ttejjeb il-prestazzjoni ekonomika interna tagħha f’darha stess. Impjieg wieħed minn kull sebgħa fl-UE jiddependi mill-esportazzjonijiet u, minħabba li 90 % tat-tkabbir ekonomiku globali matul l-10 snin sa 15-il sena li ġejjin huwa mistenni li jseħħ barra mill-Ewropa, jeħtieġ li l-UE taħdem biex tiżgura li tikseb l-akbar sehem ta’ dawn l-opportunitajiet u li ma titlifx bla bżonn kontra kompetituri minn pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | Il-politika tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment saret soġġetta għal skrutinju u analiżi politika bħal qatt qabel. Żviluppi politiċi kbar, bħat-tkabbir tal-populiżmu, l-implikazzjonijiet fuq il-kummerċ tal-Brexit u miżuri ta’ kummerċ industrijali imposti mill-Amministrazzjoni attwali tal-Istati Uniti, qed jenfasizzaw tħassib dwar ftehimiet kummerċjali inġusti u wasslu għal aktar inċertezzi politiċi. Din l-Opinjoni għandha l-għan li teżamina dak li l-UE għandha tagħmel f’darha stess biex tiżgura li l-kummerċ ġust jippromovi distribuzzjoni ġusta tal-benefiċċji tiegħu. L-UE trid tirbaħ kunsens intern suffiċjenti biex tkun tista’ tkompli tinnegozja ftehimiet kummerċjali ta’ benefiċċju u dinamiċi madwar id-dinja. Biex isir dan, jeħtieġ li tiġi promossa aġenda kummerċjali progressiva li tibni fuq il-protezzjoni tad-drittijiet u l-istandards fundamentali ambjentali, soċjali u tal-konsumatur. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) ifakkar lill-Kummissjoni Ewropea u l-Parlament li jmiss dwar ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu li saru f’sensiela ta’ Opinjonijiet ewlenin reċenti dwar il-politiki tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment (1). Aħna nħeġġu li dawn jiġu inkorporati fi kwalunkwe Strateġija Kummerċjali ġdida. F’din l-Opinjoni l-għan tagħna huwa li nikkonċentraw fuq dak li l-UE trid tagħmel biex ittejjeb is-sitwazzjoni f’darha stess, filwaqt li tindirizza kontroversji kummerċjali eżistenti u tipprovdi s-salvagwardji meħtieġa. |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.2. | L-ewwel nett, il-KESE jemmen li huwa essenzjali li l-UE tiżgura l-funzjonament bla xkiel u ġust tas-Suq Intern u taż-żona tal-euro. Wieħed minn kull ħamsa tal-impjiegi relatati mal-esportazzjoni fl-UE (2) huma bbażati fi Stat Membru differenti għal dak tal-esportatur, mhux l-inqas minħabba t-tkabbir fil-ktajjen tal-provvista, l-hekk imsejjaħ “effett kollaterali”. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.2.1. | Dan l-għan jeħtieġ li jkopri firxa wiesgħa ħafna ta’ politiki separati, li jvarjaw mit-trasport u l-enerġija għal integrazzjoni aħjar tas-servizzi, sal-provvediment ta’ qafas b’saħħtu mil-lat legali u protett soċjalment għall-evoluzzjoni tad-diġitalizzazzjoni u l-intelliġenza artifiċjali (IA). Għandu jinkludi wkoll regolamentazzjoni u politiki imparzjali tal-UE li jippromovu kundizzjonijiet li jgħinu lin-negozji jkunu fuq quddiem nett fl-iżvilupp u fl-applikazzjoni ta’ teknoloġiji ġodda li jżommu l-kompetittività, filwaqt li jiżguraw it-tkabbir u l-impjiegi deċenti bħala parti minn tranżizzjoni ġusta. |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.2.2. | Ir-riċerka u l-innovazzjoni b’suċċess huma kruċjali għat-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-UE fid-dinja. Għalhekk, il-KESE jappella lill-Kummissjoni li jmiss biex tagħmel kull sforz biex tiżgura li Orizzont Ewropa jsir segwitu effettiv, reżiljenti u b’saħħtu għal Orizzont 2020. B’hekk, se jkunu meħtieġa sforzi konsiderevoli, b’mod partikolari mill-Istati Membri u li jinvolvu bis-sħiħ lill-imsieħba soċjali, biex tiġi żgurata edukazzjoni ta’ kwalità għolja u aċċess għal taħriġ vokazzjonali u usa’. |
| --- | --- |

1.2.2.

| 1.2.3. | L-inkoraġġiment u l-iżvilupp tal-ħiliet tal-bniedem huma wkoll ta’ importanza fundamentali. Il-KESE jemmen li għandha ssir enfasi fuq l-għajnuna mogħtija biex il-ħiliet individwali jkunu jistgħu jiġu adattati faċilment permezz ta’ tagħlim tul il-ħajja, enfasi akbar fuq il-multilingwiżmu u programmi ta’ taħriġ li jistgħu jinbidlu faċilment, għall-kuntrarju ta’ tentattivi mingħajr suċċess biex il-bnedmin jinbidlu f’kompjuters aħjar. |
| --- | --- |

1.2.3.

| 1.3. | Il-ħtiġijiet u l-potenzjal tal-SMEs għandhom jiġu inklużi f’kull qasam ta’ politika biex jgħinu jiżguraw l-aċċess tagħhom għall-finanzi u għal riżorsi oħra, kif ukoll jappoġġjaw il-kapaċità tagħhom li jevolvu. Kif irrimarkat il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea (KE) tal-2015 “Kummerċ għal Kulħadd” (3), aktar minn 600 000 SME, li jimpjegaw aktar minn 6 miljun ruħ, jammontaw direttament għal terz tal-esportazzjonijiet tal-UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Fir-rigward tal-operazzjoni attwali tal-kummerċ, il-KESE jtenni t-talba tiegħu li l-UE, fl-appoġġ li tagħti lid-WTO, turi tmexxija globali fil-promozzjoni ta’ regoli biex titwettaq politika kummerċjali progressiva, ġusta u sostenibbli. Hija għandha tkompli taħdem mill-qrib ma’ oħrajn biex tirriforma d-WTO, mhux l-inqas biex tistabbilixxi regoli li jiżguraw li l-pajjiżi jirrispettaw u jimplimentaw l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs). Hawnhekk, l-UE u l-Istati Membri tagħha għandhom jużaw l-influwenza u l-promozzjoni tagħhom permezz tad-diversi strutturi tal-kumitati tad-WTO, speċjalment billi jkopru dawk l-oqsma ġodda bħall-kummerċ u x-xogħol deċenti. Sistema ta’ kummerċ internazzjonali miftuħa u bbażata fuq ir-regoli li tiżgura standards għoljin ambjentali, ta’ sikurezza u tax-xogħol hija essenzjali biex jitjiebu l-opportunitajiet ta’ negozju u l-kundizzjonijiet ta’ kummerċ ġust għall-kumpaniji tal-UE kontra dawk tal-kompetituri tagħhom. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE huwa tal-fehma li huwa essenzjali li l-politika tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment tindirizza l-konsegwenzi sinifikanti kollha tal-ftuħ tas-suq, u tillimita l-impatti negattivi sa fejn ikun possibbli, inklużi l-kostijiet soċjali u ta’ tranżizzjoni. Il-Fond Ewropew ta’ Aġġustament għall-Globalizzazzjoni għandu, fi kwalunkwe Qafas Finanzjarju Pluriennali, jipprovdi finanzjament suffiċjenti biex ikopri l-impatti negattivi fuq il-kummerċ u għandhom jiġu eżaminati mill-ġdid il-kundizzjonijiet u kriterji ta’ limitazzjoni kollha għall-applikazzjoni tiegħu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | Aktar negozjati kummerċjali komprensivi għandhom potenzjal akbar li jispiċċaw fi kunflitt f’oqsma sensittivi. Kontroversji bħal dawn iridu jiġu indirizzati b’mod effettiv. Dawn jistgħu jinvolvu sfidi għal standards ta’ livell għoli, b’mod partikolari fis-sikurezza tal-ikel, il-protezzjoni tal-konsumatur, kundizzjonijiet deċenti tax-xogħol, il-protezzjoni tas-servizzi pubbliċi, jew fl-infurzar tad-drittijiet kummerċjali sostenibbli, kif kopert fid-dettall f’għadd ta’ Opinjonijiet preċedenti. Il-KESE għal darb’oħra jenfasizza li fi ftehim kummerċjali ma jrid ikun permess xejn li jillimita l-ispazju għall-politika pubblika tal-gvernijiet biex jirregolaw, kif jidhrilhom li hu xieraq. |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.5.2. | Barra minn hekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni l-ġdida terġa’ tikkonferma d-Dispożizzjonijiet Orizzontali għall-flussi transkonfinali tad-data u għall-protezzjoni tad-data personali fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment tal-UE. |
| --- | --- |

1.5.2.

| 1.5.3. | L-UE hija f’pożizzjoni unika li tieħu rwol ta’ tmexxija dwar id-diliġenza dovuta; il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tipproponi leġislazzjoni Ewropea f’dan il-qasam. Huwa jtenni l-fehma tiegħu li l-infurzar tal-Kondotta Responsabbli fin-Negozju (RBC) permezz tal-politika kummerċjali huwa importanti biex tissaħħaħ il-pożizzjoni kummerċjali globali tal-UE u biex tiġi appoġġjata s-sostenibbiltà, mhux l-inqas billi l-kumpaniji jiġu mħeġġa jieħdu responsabbiltà għall-impatt tagħhom fuq is-soċjetà. Bl-istess mod, il-KESE jappella biex il-ftehimiet kummerċjali jkunu jirrikjedu li l-gvernijiet kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll dak lokali jkollhom rwol sħiħ. |
| --- | --- |

1.5.3.

| 1.5.4. | Il-KESE jemmen li diskussjoni politika aktar fundamentali dwar ir-rwol tal-kummerċ u l-investiment hija essenzjali biex jiġi żgurat fehim akbar kemm ta’ kulma jixprunahom kif ukoll l-impatt ekonomiku tagħhhom. Il-politika ta’ evalwazzjoni tal-UE jeħtieġ li tiffoka aktar fuq l-elementi kwalitattivi tal-ftehimiet kummerċjali, bl-involviment sħiħ tas-soċjetà ċivili u l-KESE. Huwa meħtieġ sett usa’ ta’ indikaturi, b’ħarsa miftuħa lejn mudelli alternattivi, u l-valutazzjonijiet tal-impatt għandhom jiġu konklużi qabel ma jibdew negozjati. F’intervalli adatti, barra minn hekk, għandu jsir studju olistiku tal-impatt globali tal-kummerċ. |
| --- | --- |

1.5.4.

| 1.5.5. | Il-KESE għal darb’oħra jħeġġeġ bil-qawwa li s-SEAE jrid isir aktar konxju tal-kummerċ. Il-kummerċ sar element dejjem aktar importanti kemm ġeopolitikament kif ukoll bħala parti mid-diplomazija ekonomika, iżda l-kopertura ta’ kwistjonijiet kummerċjali kienet prinċipalment assenti mill-Komunikazzjoni Konġunta reċenti dwar il-Konnettività bejn l-UE u l-Asja (4). Bl-istess mod, il-KESE jtenni t-talba tiegħu għal kollaborazzjoni trasversali aktar mill-qrib, aktar koerenti u trasparenti bejn id-DĠ Kummerċ u Direttorati Ġenerali oħrajn, b’mod partikolari d-DEVCO u l-EMPL. |
| --- | --- |

1.5.5.

| 1.6. | Il-KESE jitlob li d-djalogu mas-soċjetà ċivili dwar il-politika dwar il-kummerċ u l-investiment matul in-negozjati u lil hinn minnhom għandu jsir ħafna aktar profond u r-rwol ta’ monitoraġġ tiegħu jissaħħaħ. Dan id-djalogu għandu jiġi żviluppat fuq bażi ta’ aktar trasparenza u titjib kontinwu, hekk kif in-negozjati u l-ftehimiet isiru aktar kumplessi, mhux l-inqas minħabba l-SDGs, il-Ftehim ta’ Pariġi u l-passi lejn ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jtenni wkoll ir-rakkomandazzjoni preċedenti tiegħu li l-approċċ multilaterali għall-agrikoltura mhux biss għandu bżonn jiġi riformulat u jingħata nifs ġdid iżda, barra minn hekk, l-UE tinsab f’pożizzjoni tajba biex taqdi rwol ewlieni u proattiv f’dan, filwaqt li tippromovi standards ambjentali, soċjali u tal-iżvilupp sostenibbli usa’, f’konformità mal-SDGs. L-UE trid tevita wkoll li tagħmel konċessjonijiet kbar fl-agrikoltura li jimminaw il-produzzjoni domestika. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE kien l-ewwel li laqa’ l-enfasi fil-“Kummerċ għal Kulħadd” fuq l-iżvilupp sostenibbli, speċjalment fir-rigward tad-drittijiet tal-bniedem u dawk soċjali u l-ambjent, u l-inklużjoni ta’ kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli fil-ftehimiet kummerċjali kollha ta’ ġenerazzjoni ġdida. Dawn jeħtieġ li jsiru fundamentali għall-promozzjoni tal-politika tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment. L-infurzar effettiv issa huwa essenzjali biex dawn l-impenji jitwettqu, kif ukoll sabiex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwi għan-negozji tal-UE barra mill-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.8.1. | Il-KESE jilqa’ t-tħabbira reċenti mill-President il-ġdida tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-ħatra proposta ta’ Uffiċjal Kap ġdid għall-Infurzar tal-Kummerċ, taħt is-superviżjoni tal-Kummissarju għall-Kummerċ, sabiex tiġi ssorveljata u tittejjeb il-konformità tal-ftehimiet kummerċjali tagħna (5). Aħna nħeġġu li din il-persuna maħtura ġdida ewlenija tingħata setgħat b’firxa wiesgħa bl-istess piż u bl-istess effikaċja biex jiġu koperti l-impenji kollha maqbula fil-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles, speċjalment dawk relatati mal-iżvilupp sostenibbli. Dan għandu jinvolvi proċess oġġettiv ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet ibbażat fuq investigazzjonijiet f’waqthom u mibdija b’mod effettiv, appoġġjati minn riżorsi adegwati u jinkludu rwol ċar għall-partijiet interessati rikonoxxuti, kemm biex iressqu lmenti kif ukoll biex jipparteċipaw fi kwalunkwe seduti pubbliċi sussegwenti. Apparti r-rendikont dettaljat lill-PE u lill-Kunsill, dan għandu jinvolvi rwol definittiv għall-KESE u għall-gruppi konsultattivi domestiċi rispettivi kif ukoll involviment kontinwu tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.8.1.

| 1.8.2. | Il-KESE irrakkomanda preċedentement kemm li jkun hemm klawżola speċifika biex jiġu promossi l-SDGs fil-mandati futuri kollha għall-kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli, kif ukoll li, bħala segwitu għall-Ftehim ta’ Pariġi, issa għandha tiġi inkluża wkoll il-ġlieda kontra t-tisħin globali bħala parti integrali tal-valuri tal-UE. It-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju għandha tkun fattur ewlieni ieħor rifless fi kwalunkwe mandat ta’ negozjar tal-UE. |
| --- | --- |

1.8.2.

| 1.8.3. | It-tranżizzjoni reali biex tinkiseb ekonomija tal-UE newtrali fil-karbonju sal-2050 se tkun sfida konsiderevoli. Dan se jkollu impatt profond fuq l-iżvilupp tal-politika kummerċjali, filwaqt li d-deċiżjonijiet li jsiru dwar il-kummerċ imbagħad se jaffettwaw mill-qrib l-irqaqat ta’ kif tinkiseb din it-tranżizzjoni, kemm fl-UE kif ukoll globalment. L-iżgurar ta’ tranżizzjoni ġusta hawnhekk ukoll irid titqiegħed fil-qalba tal-politiki, il-prattiki u n-negozjati futuri kollha dwar il-kummerċ. |
| --- | --- |

1.8.3.

| 1.8.4. | Żieda fil-flussi kummerċjali tfisser żieda ulterjuri fit-trasport, li l-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra tiegħu huma diġà partikolarment għoljin. Il-KESE għalhekk jappella kemm li l-modi kollha tat-trasport isiru parti minn politika msaħħa tat-trasport sostenibbli u ġusta, kif ukoll li tiġi stabbilita rabta ċara ta’ politika bejn il-kummerċ u t-trasport, mhux l-inqas biex jintlaħqu l-impenji tal-SDG rilevanti. |
| --- | --- |

1.8.4.

| 1.8.5. | Fl-aħħar nett, il-KESE jħeġġeġ li fl-isforzi tagħha lejn ekonomija ċirkolari, l-UE trid tieħu nota bir-reqqa tal-kwistjonijiet li jaffettwaw l-industriji essenzjali tal-UE li jużaw ħafna riżorsi u enerġija, u taħdem biex tipprevjeni kemm ir-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju kif ukoll tal-investiment u tinvestiga b’mod sħiħ il-Miżuri palljattivi ta’ Aġġustament fil-Fruntieri kompatibbli mad-WTO. |
| --- | --- |

1.8.5.

2.   Sfond

| 2.1. | Il-kummerċ u l-investiment huma ta’ importanza fundamentali għall-UE, minħabba l-potenzjal li ttejjeb il-prestazzjoni ekonomika interna tagħha f’darha stess Il-Komunikazzjoni dwar “Kummerċ għal Kulħadd” (6) enfasizzat li aktar minn 30 miljun impjieg tal-UE, wieħed minn sebgħa, jiddependu mill-esportazzjonijiet barra mill-UE u li 90 % tat-tkabbir ekonomiku globali matul il-15-il sena li ġejjin huwa mistenni li jseħħ barra mill-Ewropa. Filwaqt li tirrikonoxxi l-importanza li ttejjeb il-prestazzjoni ekonomika tagħha stess permezz tal-kummerċ, l-UE ma tistax tirriskja li tiddependi biss minn mudell immexxi mill-esportazzjoni. Trid tingħata l-istess importanza lit-titjib tad-domanda interna bl-investiment u l-konsum pubbliku u privat. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.1.1. | L-UE, li tirrappreżenta wieħed minn kull sitta tal-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet dinjija, hija l-akbar esportatur fid-dinja ta’ prodotti u servizzi manifatturati, u konsegwentement hija l-akbar suq ta’ esportazzjoni għal madwar 80 pajjiż. Bħala sinsla tal-ekonomija Ewropea, l-industrija tirrappreżenta 80 % tal-esportazzjonijiet tal-UE, u tipprovdi innovazzjoni privata importanti u impjiegi b’ħiliet għolja. Kif ġie rrimarkat fil-Komunikazzjoni “Kummerċ għal Kulħadd”, “is-sehem tal-importazzjonijiet fl-esportazzjonijiet tal-UE żdied b’iktar minn nofs mill-1995”, li jkompli jenfasizza r-rwol ewlieni li għandhom in-negozji u l-industrija u politika kummerċjali dinamika u proattiva. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Din iċ-ċifra dipendenti mill-esportazzjoni tal-UE issa hija 36 miljun impjieg fl-UE (7), żieda ta’ żewġ terzi u b’xi EUR 1,5 triljun mill-2000 ’l hawn, fejn l-UE żżomm is-“sehem [tagħha] tal-esportazzjoni dinjija” (ta’ 15 %), meta mqabbel maż-żieda taċ-Ċina u t-tnaqqis korrispondenti fl-ishma globali kemm għall-Istati Uniti kif ukoll għall-Ġappun. Il-KE tenfasizza li l-impjiegi f’attivitajiet relatati mal-esportazzjoni “jtħallsu aħjar mill-medja” u għandhom sehem sinifikanti f’kull Stat Membru. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | B’kuntrast mal-kummerċ ta’ oġġetti, għall-kummerċ fis-servizzi hemm potenzjal akbar għal pressjoni ’l isfel fuq il-pagi. Rapport reċenti tal-OECD (8) jinnota li s-servizzi jikkostitwixxu parti kbira tal-industrija tal-manifattura u s-sehem barrani ta’ dawn is-servizzi qed jiżdied. Il-kumpaniji qed iqisu dejjem aktar jekk jipprovdux is-servizzi tagħhom stess jew jekk jixtrux minn fornituri barranin. Fil-każ tad-delokalizzazzjoni f’pajjiżi b’kostijiet lavorattivi aktar baxxi, il-kwistjoni tal-ispostament tal-impjiegi hija partikolarment akuta. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Il-Brexit jhedded li jsir fattur kritiku fil-futur tar-relazzjonijiet kummerċjali tal-UE u t-tkomplija ta’ flussi ta’ kummerċ mingħajr ostakli u tariffi. It-telf mis-Suq Uniku ta’ pajjiż ewlieni ta’ kummerċ jista’ jaffettwa kemm il-bilanċ li jinsab fil-politika kummerċjali tal-UE, kif ukoll jippreżenta sfida mdaqqsa jekk jiġi segwit minn ċaqliq qawwi tar-Renju Unit lejn id-deregolamentazzjoni, inkluż it-tnaqqis tal-istandards u d-drittijiet. Huwa kruċjali li l-UE tuża l-aħjar sforzi tagħha biex tiġġieled kontra kull mossa mir-Renju Unit biex jikkompeti fuq termini inġusti. Ftehim bejn l-UE u r-Renju Unit li jżomm drittijiet u standards għoljin huwa ta’ importanza fundamentali. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.2. | Ħafna fatturi qed jingħaqdu flimkien biex tinħoloq domanda globali esponenzjali għall-kummerċ fl-oġġetti u, dejjem aktar, fis-servizzi. Il-popolazzjoni tad-dinja hija mbassra li tilħaq 9-10 biljuni sa nofs is-seklu. Minħabba l-industrijalizzazzjoni u l-urbanizzazzjoni rapidi, aktar min-nofs il-popolazzjoni tad-dinja issa, għall-ewwel darba, jgħixu fi bliet, fejn in-nies huma aktar interdipendenti milli f’soċjetà rurali, aktar ibbażata fuq is-sussistenza. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.2.1. | Ġie stmat ukoll li, sal-2030, jista’ jkun hemm sa 2 biljun persuna aktar fuq introjti medji, b’mod partikolari f’pajjiżi bħaċ-Ċina, l-Indja, il-Kenja, iċ-Ċili u l-Indoneżja, li jitolbu u jistgħu jħallsu (ħafna għall-ewwel darba f’ħajjithom) għal diversità u għażla ferm akbar f’dak li jieklu, jilbsu, jużaw, isuqu jew inkella jikkunsmaw. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Madankollu, is-swieq li qegħdin jespandu mhumiex l-unika raġuni għaż-żieda fil-flussi kummerċjali. Fid-dinja tal-lum, l-attivitajiet tal-intrapriżi multinazzjonali qed jiġu organizzati dejjem aktar tul katini tal-valur globali. Fl-analiżi ta’ dawn l-istrateġiji, l-OECD (9) iddeskriviet kif l-istrateġiji tat-taxxa, l-iskala (il-konċentrazzjoni korporattiva qed tiżdied), il-kompetenza teknoloġika, u d-diversifikazzjoni tal-attivitajiet huma xpruni ewlenin għall-kummerċ globali. Id-diġitalizzazzjoni tal-ekonomija qed toskura wkoll il-konfini tradizzjonali. Barra minn hekk, l-intrapriżi multinazzjonali (MNEs) qed jiddependu dejjem aktar minn relazzjonijiet mhux ta’ ekwità (sħubija strateġika, esternalizzazzjoni). L-istrutturi tal-gruppi huma għalhekk aktar kumplessi minn qatt qabel u l-prattiki tan-negozji qed jinbidlu. Bħala riżultat, jista’ jenħtieġ li jiġu aġġustati l-politiki dwar il-kummerċ u l-investiment. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.3. | Opportunità importanti għall-esportaturi tal-UE hija bbażata fuq il-kwalitajiet pożittivi tal-UE, b’mod partikolari fil-produzzjoni ta’ oġġetti u servizzi kummerċjali ta’ valur miżjud jew tal-ogħla grad, b’xi 70 ftehim kummerċjali preferenzjali tal-UE li diġà qed joperaw u li jkopru ħames kontinenti, u b’negozjati sinifikanti oħra għaddejjin. L-alternattiva hija li wieħed josserva waqt li dawn l-opportunitajiet jinħatfu minn esportaturi rivali, jew dawk ibbażati f’pajjiżi żviluppati oħra jew, b’mod partikolari, dawk minn ekonomiji li qed jiżviluppaw b’pass mgħaġġel. Hawnhekk, fost l-iżviluppi reċenti sinifikanti msibu s-Sħubija Trans-Paċifika (TPP) riveduta, u negozjati kummerċjali ewlenin oħra fiż-żona Asjatika-Paċifika. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Elementi sottostanti ewlenin biex tiġi appoġġjata l-prosperità tal-UE relatata mal-kummerċ

| 3.1. | L-importanza tas-Suq Uniku għall-kummerċ tal-UE tintwera mill-hekk imsejjaħ “effett kollaterali” tiegħu, fejn wieħed minn kull ħamsa tal-impjiegi appoġġjati mill-esportazzjoni jinstab fi Stat Membru differenti. Pereżempju, l-esportazzjonijiet Ġermaniżi jammontaw għal 6,8 miljun impjieg fil-Ġermanja, iżda anke 1,6 miljun impjieg f’pajjiżi oħra fl-UE. Dan huwa primarjament minħabba t-tkabbir f’katini tal-provvista twal, mhux biss fl-Ewropa iżda anke madwar id-dinja, fejn prodotti mhux lesti jistgħu jaqsmu l-fruntieri ħafna drabi, b’mod partikolari fl-industrija awtomobilistika. Il-Brexit enfasizza dan il-fattur: 650 000 impjieg ibbażati fir-Renju Unit huma marbuta ma’ esportazzjonijiet barra mill-UE li joriġinaw minn Stati Membri oħra. Iċ-ċifri tal-KE (10) juru li l-pajjiżi li jibbenefikaw l-aktar jinkludu r-Repubblika Ċeka, is-Slovakkja u l-Polonja. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Għalhekk, l-operat bla xkiel u ġust tas-Suq Uniku u ż-żona tal-euro huma fatturi sinifikanti fiż-żamma u l-għoti ta’ spinta lill-impjiegi relatati mal-esportazzjoni. L-integrazzjoni kontinwa tas-Suq Uniku u taż-żona tal-euro għadha tal-akbar importanza, inkluża l-enerġija u sistema tat-trasport li tiffunzjona bla xkiel, u permezz tal-iffaċilitar ta’ mobilità ġusta tal-ħaddiema. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | L-integrazzjoni aħjar tas-servizzi u l-flussi tad-data huma kruċjali wkoll, dawn tal-aħħar fil-qafas tar-rispett sħiħ tar-regoli tal-UE dwar il-privatezza tad-data, mhux l-inqas minħabba li s-suq uniku qed isir dejjem aktar diġitali. Ekosistema diġitali b’saħħitha teħtieġ ukoll politiki li fihom id-data tista’ taqdi l-ġid pubbliku u tipprovdi opportunitajiet biex jiġu żviluppati servizzi diġitali orjentati lejn l-interess pubbliku. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Fl-Opinjoni tiegħu dwar ir-riforma tad-WTO, il-KESE talab “li kwalunkwe inizjattiva multilaterali fil-futur dwar il-flussi tad-data tkun konformi għalkollox mad-dispożizzjonijiet orizzontali tal-UE dwar flussi transkonfinali tad-data u dwar il-protezzjoni tad-data fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment tal-UE” (11) u appella lill-Kummissjoni l-ġdida biex tikkonferma mill-ġdid dan l-impenn ewlieni bħala mhux negozjabbli. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.2. | L-evoluzzjoni rapida tad-diġitalizzazzjoni u l-intelliġenza artifiċjali (IA), flimkien ma’ tibdil demografiku u t-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari, b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta’ karbonju se tittrasforma s-soċjetà b’mod radikali. In-negozji jaqdu rwol ewlieni fil-provvista tal-innovazzjoni u teknoloġiji ġodda, filwaqt li r-rwol tal-gvern huwa li jipprovdi l-qafas leġislattiv għal tranżizzjoni ġusta u prinċipji għal regoli etiċi vinkolanti tal-IA. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Ir-riċerka u l-innovazzjoni, immexxija mill-industrija u sostnuti minn edukazzjoni u intraprenditorija ta’ kwalità għolja, huma essenzjali biex l-UE tinżamm fuq quddiem nett tal-progress. Prijorità ewlenija għall-KE l-ġdida għandha tkun li jiġi assigurat li Orizzont Ewropa ssir segwitu effettiv u robust għal Orizzont 2020. L-UE għandha tiffoka wkoll fuq għajnuna lin-negozji biex itejbu l-kompetittività tagħhom, kemm internament kif ukoll fuq livell internazzjonali, u fl-iżvilupp u l-applikazzjoni ta’ teknoloġiji ġodda. L-innovazzjoni tingħata spinta wkoll permezz ta’ proġetti pilota u permezz tal-kooperazzjoni bejn is-setturi pubbliċi u privati u l-qasam akkademiku. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | It-tibdil u l-iżvilupp teknoloġiċi jitlobu tibdil rapidu fil-ħiliet fejn id-diskrepanzi jidhru b’mod rapidu u mhux mistenni, iżda ħafna drabi f’żoni tekniċi, b’mod partikolari fis-suġġetti “STEM” (Xjenza, Teknoloġija, Inġinerija u Matematika). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | L-inkoraġġiment u l-iżvilupp tal-ħiliet tal-bniedem u multilingwiżmu usa’ huma importanti daqs l-għoti ta’ aktar enfasi fuq l-aċċess għat-taħriġ vokazzjonali, it-taħriġ mill-ġdid u t-tagħlim tul il-ħajja. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Biex titnaqqas id-diskrepanza fil-ħiliet, jeħtieġ li s-sistemi ta’ taħriġ ikunu flessibbli biżżejjed u kapaċi jwieġbu malajr għal ħtiġijiet futuri. Dan għalhekk jirrikjedi sforzi konsiderevoli mill-Istati Membri u l-imsieħba soċjali jeħtieġu wkoll rwol essenzjali hawnhekk. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.3. | Bl-iżvilupp ta’ forom differenti u ġodda ta’ xogħol, huwa ta’ importanza kritika li tittejjeb it-tranżizzjoni bla xkiel mill-edukazzjoni għax-xogħol, bejn l-impjiegi u l-kompiti, kif ukoll li jiġu pprovduti kundizzjonijiet stimulanti għall-impjieg indipendenti u l-intraprenditorija. It-tibdil fid-dinja tax-xogħol jeħtieġ li jiġi appoġġjat minn swieq tax-xogħol protetti soċjalment, flessibbli u li jiffunzjonaw sew, flimkien ma’ djalogu soċjali orjentat lejn ir-riżultati. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-kompetizzjoni hija forza ewlenija li tixpruna l-iżvilupp tan-negozju. Il-politiki u r-regolamenti kummerċjali tal-UE, fil-limitu tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, għandhom jipprovdu lill-kumpaniji kundizzjonijiet pożittivi li jippromovu impjiegi deċenti bi standards tax-xogħol għolja meta jikkompetu ma’ pajjiżi barra mill-UE. Din ir-regolamentazzjoni għandha tkun adattata għall-iskop tagħha u tinkoraġġixxi spirtu u kultura intraprenditorjali pożittivi li jkunu attraenti wkoll għaż-żgħażagħ, u b’mod partikolari n-nisa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Il-KESE jinnota r-rapporti tal-OECD u l-FMI (12) li jindikaw il-konċentrazzjoni miżjuda tal-industriji, kemm għas-servizzi tal-manifattura kif ukoll għal dawk mhux finanzjarji. Tenħtieġ aktar riċerka biex wieħed jifhem x’jixpruna din il-konċentrazzjoni tas-suq, li jista’ jiġġustifika ħarsa ġdida lejn il-politiki dwar il-kompetizzjoni u l-kummerċ internazzjonali. Hawnhekk, b’mod partikolari, l-aġenda kummerċjali ma tridx tostakola l-politiki mmirati lejn l-għoti ta’ opportunità aħjar lill-SMEs biex jidħlu fis-swieq, inkluż permezz ta’ politiki industrijali ambizzjużi Ewropej — b’mod partikolari fis-settur diġitali. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Jeħtieġ li l-UE tipprovdi ambjent li jappoġġja l-investiment privat u pubbliku. Dan jirrikjedi stabbiltà u prevedibbiltà, ambjent makroekonomiku stabbli, protezzjoni tad-DPI b’saħħitha u responsabbiltà fiskali. Is-sistema tat-taxxa, min-naħa tagħha, filwaqt li hija ġusta, teħtieġ ukoll li tinkoraġġixxi l-innovazzjoni, l-intraprenditorija, it-tkabbir u l-ħolqien tal-impjiegi. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Fl-istess ħin, il-politiki tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment jeħtieġ li jibqgħu għassa għal kwalunkwe investiment li jista’ jinħoloq mill-frodi jew l-evitar tat-taxxa. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | L-Investiment Dirett Barrani (IDB) huwa importanti meta l-kumpaniji jillokalizzaw dejjem aktar il-produzzjoni tagħhom qrib is-swieq aħħarija tagħhom li, fost affarijiet oħra, jista’ jgħinhom iżommu l-kompetittività tagħhom. Il-KESE laqa’ wkoll (13) ir-regolamentazzjoni tal-UE tad-difiża tal-kummerċ dwar manuvri reċenti biex jiġi monitorjat l-investiment li jkun dieħel fl-UE. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Madankollu, ir-rapport annwali tal-OECD tal-2018 dwar l-istatistika tal-IDB wera tnaqqis ta’ 27 % fl-IDB globali wara r-riforma tat-taxxa tal-Istati Uniti. Għal ċerti pajjiżi tal-UE (il-Lussemburgu, in-Netherlands), it-tnaqqis kien spettakolari. Għandha għalhekk tingħata attenzjoni speċjali lid-distinzjoni bejn l-IDB li huwa marbut mal-ekonomija reali għall-kuntrarju tal-IDB li huwa bbażat fuq kwalunkwe motivi frodulenti u li jevitaw it-taxxa. Din l-UE għandha tiġġieled fil-livelli kollha. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.5. | Kif indikat il-Komunikazzjoni “Kummerċ għal Kulħadd”, “aktar minn 600 000 SME, li jimpjegaw aktar minn 6 miljun persuna, jesportaw direttament prodotti barra l-UE, li jammontaw għal terz tal-esportazzjonijiet tal-UE” (14), filwaqt li tkompli li “[ħ]afna iktar jesportaw servizzi” jew huma fornituri għal kumpaniji kbar. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | Il-KESE laqa’ b’mod speċifiku “l-impenn għan-negozji żgħar, li jiffaċċjaw diffikultajiet akbar meta jikkunsidraw swieq ġodda”. Ġew imwiegħda dispożizzjonijiet iddedikati għall-SMEs fin-negozjati futuri kollha, kif ukoll “stħarriġ regolari dwar l-ostakli” iffaċċjati mill-SMEs fi swieq speċifiċi. L-Opinjoni tal-Kumitat (15) dwar is-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (TTIP) u l-impatt tagħha fuq l-SMEs hija wkoll rilevanti hawnhekk. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Il-potenzjal u l-ħtiġijiet tal-SMEs għandhom jiġu inklużi f’kull qasam ta’ politika sabiex jiġi żgurat l-aċċess tagħhom għall-finanzi, riżorsi u swieq oħra, kif ukoll sabiex tiġi appoġġjata l-abilità tagħhom li jevolvu, meta jitqiesu d-diversi ħtiġijiet tat-tipi differenti ta’ intrapriżi u l-kundizzjonijiet speċifiċi li fihom joperaw l-SMEs (inklużi ż-żoni rurali u periferiċi). |
| --- | --- |

3.5.2.

4.   L-indirizzar ta’ kontroversji kummerċjali

| 4.1. | It-Trattat ta’ Lisbona pprovda lill-UE b’kompetenza ġdida fl-investiment u rabatha li torbot il-ħidma tagħha fuq il-kummerċ kif ukoll fuq l-investiment ma’ oqsma ewlenin oħra, b’mod partikolari l-iżvilupp. Aħna nibqgħu mħassbin li s’issa għad m’hemmx biżżejjed “read-across” fuq l-impatti kummerċjali bejn id-diversi DĠ tal-Kummissjoni, inklużi d-DEVCO u l-EMPL. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Minbarra ll-“ġenerazzjoni l-ġdida” ta’ ftehimiet kummerċjali, li tibda bil-Korea, il-Kummissjoni fittxet ukoll li tinnegozja FTAs aktar komprensivi, kemm mal-pajjiżi tas-Sħubija tal-Lvant kif ukoll ma’ msieħba kummerċjali aktar avvanzati. Dan kien jinkludi l-Ġappun, u b’mod partikolari l-Ftehim Ekonomiku u Kummerċjali Komprensiv (CETA) mal-Kanada, li jmur lil hinn mill-eliminazzjoni ta’ sempliċi tariffi iżda jkopri firxa wiesgħa ta’ aspetti differenti bħar-regoli għas-servizzi, l-eliminazzjoni tal-ostakli mhux tariffarji għall-kummerċ u aspetti oħra relatati mal-kummerċ bħall-investiment u l-kompetizzjoni jew il-kooperazzjoni regolatorja. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | B’din l-evoluzzjoni, il-KESE jara li t-talba għal żvilupp kontinwu ta’ aġenda kummerċjali progressiva li tħares ’il quddiem qed issir aktar urġenti minn qatt qabel. Dawn in-negozjati kummerċjali komprensivi għandhom potenzjal akbar li jwasslu għal kunflitt ma’ oqsma sensittivi bħaż-żamma ta’ standards ta’ livell għoli, b’mod partikolari fis-sikurezza tal-ikel, il-protezzjoni tal-konsumatur u kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti, fil-protezzjoni tas-servizzi pubbliċi, jew fl-infurzar tad-drittijiet ta’ aġenda kummerċjali sostenibbli. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Minħabba li l-ftehimiet tal-ġenerazzjoni l-ġdida jmorru ferm lil hinn mit-tnaqqis tradizzjonali tat-tariffi iżda minflok jistabbilixxu regoli għal miżuri tal-gvern biex ma jiġix affettwat il-kummerċ, jinħolqu preokkupazzjonijiet li dan se jillimita l-ispazju tal-politika pubblika tagħhom. L-Istati mhux biss għandhom id-dritt li jirregolaw, kif jaraw li huwa xieraq, iżda anke l-obbligu li jagħmlu dan fl-interess ġenerali. Il-KESE jenfasizza li xejn fi ftehim kummerċjali m’għandu jfixkel dan. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Il-KESE ddikjara li (16) l-politika kummerċjali tal-UE “ser tiġi ġġudikata minn jekk il-Kummissjoni jirnexxilhiex turi li l-ftehimiet kummerċjali mhux ser ibaxxu l-istandards ambjentali, tax-xogħol u oħrajn. Fil-fatt dawn għandhom jimmiraw li jtejbu standards bħal dawn.” |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.3. | Kummerċ internazzjonali miftuħ u bbażat fuq ir-regoli huwa essenzjali kemm biex jittejbu l-opportunitajiet tan-negozju kif ukoll biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ġusti għall-kumpaniji kontra l-kompetituri barranin. L-UE għandha tappoġġja r-regoli tad-WTO li jippromovu l-kummerċ ġust li jiżgura r-rispett għall-SDGs u juru t-tmexxija globali kemm fl-indirizzar tal-protezzjoniżmu u t-tfixkil kif ukoll fil-promozzjoni ta’ politika kummerċjali progressiva u sostenibbli. Hawnhekk, l-UE u l-Istati Membri tagħha għandhom jużaw l-influwenza u l-promozzjoni tagħhom permezz tad-diversi strutturi tal-kumitati tad-WTO, speċjalment billi jkopru dawk l-oqsma ġodda bħall-kummerċ u x-xogħol deċenti. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-kummerċ huwa wieħed mill-proċessi tal-politika l-aktar evalwati fil-KE. Madankollu, sabiex tkun permessa diskussjoni ta’ politika aktar ġenerali dwar ir-rwol tal-kummerċ u l-investiment, hija meħtieġa aktar analiżi biex jiġu mifhuma aħjar l-ixprunaturi u l-impatt ekonomiku tal-kummerċ, kif ukoll il-kontribut potenzjali tiegħu għall-SDGs. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | Hawnhekk, jeħtieġ li l-politika ta’ evalwazzjoni tal-UE taqdi rwol prinċipali. Id-DĠ Kummerċ jevalwa l-impatt ta’ inizjattivi kummerċjali ewlenin, bl-użu ta’ diversi għodod: valutazzjonijiet tal-impatt (IA) u tal-impatt għas-sostenibbiltà (VIS), valutazzjoni ekonomika tar-riżultati negozjati u evalwazzjonijiet ex post. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Il-mistoqsijiet ta’ metodoloġija u żmien huma kruċjali u għandhom jiġu vvalutati mill-ġdid. Il-mudell tal-ekwilibriju ġenerali komputabbli (CGE) użat għandu jiġi evalwat mill-ġdid kontra mudelli alternattivi, u għandu jinkludi sett usa’ ta’ indikaturi li jkejjel l-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem u tax-xogħol, it-tibdil fil-klima, il-bijodiversità, il-konsumaturi u l-IDB. Madankollu, is-sempliċi paragun tas-sitwazzjoni bi ftehim kummerċjali jew mingħajru ma jissodisfax kif imiss l-evalwazzjoni kwantitattiva tal-opzjonijiet tan-negozjati b’mod partikolari dwar il–kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli. Jeħtieġ li l-IA u l-VIS jiġu konklużi fil-ħin dovut biex jingħata parir lin-negozjaturi u li jitqiesu qabel u matul in-negozjati, u mhux jiġu ppreżentati wara l-konklużjoni tagħhom. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | L-għajnuna biex jintlaħqu l-SDGs, kif rakkomandat preċedentement mill-KESE fl-Opinjoni tiegħu dwar Ir-rwol ewlieni tal-kummerċ u l-investiment għat-tilħiq u l-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) (17), għandha timxi lejn il-qalba tal-evalwazzjoni tal-politika kummerċjali tal-UE. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Il-KESE jara kontribt siewi fil-konsultazzjoni tas-soċjetà ċivili għall-VIA u jirrakkomanda li tiġi estiża għall-proċess bikri tal-abbozzar tat-termini ta’ referenza. Il-ħidma interna tal-grupp ta’ tmexxija tal-evalwazzjoni tal-KE tista’ tkompli tittejjeb billi tiġi involuta wkoll is-soċjetà ċivili. Il-konsulenti jeħtieġu indipendenza u kompetenza biżżejjed, b’mod partikolari fir-rigward tad-drittijiet tal-bniedem u l-kwistjonijiet ambjentali. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Sa fejn huma kkonċernati s-swieq tax-xogħol, hija meħtieġa analiżi aktar dettaljata dwar l-effetti potenzjali tal-ispostament, l-evoluzzjoni tal-pagi u s-sigurtà tal-impjiegi. Rigward l-impatt ekonomiku, għandha tingħata attenzjoni speċjali mhux biss lill-UE, iżda anke lil sa liema punt il-kummerċ u l-investiment jippermettu lill-ekonomiji inqas żviluppati jżidu l-produttività u l-innovazzjoni tagħhom. Barra minn hekk, għandu jsir studju olistiku, f’intervalli adatti, tal-impatt globali tal-kummerċ. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | Il-kummerċ sar element dejjem aktar importanti kemm ġeopolitikament kif ukoll bħala parti minn diplomazija ekonomika. B’żieda ma’ dan, is-SEAE għandu jsir aktar orjentat lejn il-kummerċ — il-kopertura tal-kwistjonijiet kummerċjali kienet nieqsa biċ-ċar mill-Komunikazzjoni Konġunta reċenti dwar Konnessjoni bejn l-UE u l-Asja (18). |
| --- | --- |

4.4.6.

| 4.5. | In-negozjati għal ftehim “TTIP” mal-Istati Uniti enfasizzaw għall-ewwel darba ħafna preokkupazzjonijiet aktar ġenerali tal-pubbliku u tas-soċjetà ċivili iżda dawn huma ta’ natura ġenerali. Filwaqt li, fin-negozjati kummerċjali għal impenji politiċi, il-KE ħabirket biex ma tinkoraġġix il-kummerċ jew l-investiment billi ddgħajjef il-livelli tal-protezzjoni jew biex tipprevedi garanziji bħal eżenzjonijiet u riżervi speċifiċi, klawżoli ddedikati dwar monopolji pubbliċi jew it-twarrib bikri ta’ talbiet frivoli tal-investituri, il-KESE fittex u jkompli jfittex aktar kjarifiki u garanziji dwar diversi punti sensittivi ħafna. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.5.1. | L-esponiment tas-servizzi pubbliċi fi ftehim kummerċjali permezz tal-liberalizzazzjoni tas-suq u klawżoli speċifiċi (ta’ sospensjoni [standstill] u ta’ irriversibilità [ratchet]), li jinkwadraw il-possibbiltà futura tal-partijiet biex jintroduċu restrizzjonijiet u miżuri diskriminatorji tal-aċċess għas-suq, tikkostitwixxi preokkupazzjoni kummerċjali. Il-KESE laqa’ preċedentement “ix-xewqa ddikjarata tal-Kummissjoni, b’konformità mal-pożizzjonijiet tal-KESE, il-Parlament Ewropew u s-soċjeta ċivili usa’, li tipproteġi s-servizzi pubbliċi fil-ftehimiet ta’ kummerċ ħieles (FTAs)”; madankollu jenfasizza “li l-aħjar mod biex isir dan huwa bl-użu ta’ lista pożittiva fir-rigward kemm tal-aċċess għas-suq kif ukoll it-trattament nazzjonali” (19). |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Minħabba l-possibbiltà kostanti ta’ bidla fil-gvern u bidla konsegwenti ta’ politika fil-konfront tas-servizzi pubbliċi, kwalunkwe ftuħ preċedenti fi ftehim kummerċjali jkun “ristrett”. Ma jista’ jkun hemm l-ebda pass lura. Għalhekk, il-klawżoli ta’ apertura ta’ sospensjoni u ta’ irriversibilità jistgħu jikkostitwixxu theddida b’mod partikolari għas-servizzi pubbliċi, minħabba d-definizzjoni ristretta u ambigwa tagħhom tal-kamp ta’ applikazzjoni. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Il-preservazzjoni ta’ dan l-ispazju ta’ politika pubblika ssir vitali wkoll fil-kuntest tal-inklużjoni tal-akkwist pubbliku fil-ftehimiet kummerċjali. Għalhekk, kien importanti għall-KESE li jitlob li “tinżamm il-ħila tal-entitajiet tal-akkwist biex jużaw kriterji ambjentali, soċjali u marbutin max-xogħol, bħalma huma l-obbligu ta’ konformità u l-osservazzjoni ta’ ftehimiet kollettivi, f’sejħiet għal offerti” (20). |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.6. | Fil-kuntest tal-protezzjoni tal-investiment, il-KESE talab biex “salvagwardji proċedurali kontra talbiet li fil-mira tagħhom ikollhom leġislazzjoni ta’ interess pubbliku [...] jiggarantixxu d-dritt għal Parti li tirregola fl-interess pubbliku, skont kif tħoss li huwa l-aħjar, fir-rigward tal-protezzjoni tal-investitur.“ (21). Fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Qorti Multilaterali għas-Soluzzjoni ta’ Tilwim dwar l-Investiment, għall-KESE “dan jista’ jinkiseb b’mod suffiċjenti biss bl-inklużjoni ta’ konċessjoni ta’ interess pubbliku, [...] akkumpanjata minn garanziji xierqa li ma tiġix abbużata għal raġunijiet protezzjonisti.” Fil-kuntest usa” tal-Opinjoni tiegħu dwar Kwistjonijiet speċifiċi ewlenin tas-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (TTIP), il-KESE talab li jissemmew b’mod espliċitu l-“ftehimiet kollettivi, inklużi ftehimiet tripartitiċi u/jew ġeneralizzati (erga omnes), sabiex ikunu esklużi milli jkunu soġġetti għal interpretazzjoni bħala ksur ta’ aspettattiva leġittima tal-investituri” (22). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Filwaqt li l-agrikoltura u l-kummerċ ilhom kompetenzi tal-UE għal aktar minn 40 sena, xi drabi kien hemm nuqqas ta’ komunikazzjoni, jew riflessjoni “konġunta”, bejn dawn l-interessi ewlenin. L-UE trid tevita wkoll kull tentazzjoni li tagħmel konċessjonijiet kbar fl-agrikoltura li jimminaw il-produzzjoni domestika. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.7.1. | Fl-Opinjoni tiegħu dwar Ir-rwol tal-agrikoltura fin-negozjati kummerċjali (23), il-KESE enfasizza li l-ftehimiet bilaterali għandhom jimmiraw li jeliminaw l-applikazzjoni ta’ standards doppji fl-agrikoltura, b’mod partikolari b’rabta mal-Ftehimiet dwar l-SPU u l-OTK, fil-pajjiżi msieħba. L-UE se tkun tixtieq ukoll li tippromovi l-istandards ambjentali, soċjali u ta’ żvilupp sostenibbli usa’ tagħha, f’konformità mal-SDGs. L-UE (u oħrajn) għandhom jinkludu impenn vinkolanti għall-bini ta’ kapaċità biex jgħinu lill-pajjiżi inqas żviluppati biex jilħqu dawn l-istandards, bħall-għajnuna fl-iżvilupp ta’ sistema ta’ ċertifikazzjoni veterinarja aċċettabbli, fid-dawl tal-fatt li l-istandards marbutin mas-sikurezza tal-ikel huma tal-akbar importanza. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | L-approċċ multilaterali għall-kummerċ fl-agrikoltura għandu bżonn li jiġi analizzat mill-ġdid u li jingħata spinta ġdida Il-kunċett “Doha” tad-WTO ta’ djalogu ta’ kummerċ bejn il-pajjiżi żviluppati u dawk li qed jiżviluppaw jeħtieġ li jiġi ppreservat u mtejjeb, filwaqt li jiġi rrispettat il-prinċipju tas-sovranità tal-ikel għal kulħadd. L-istess Opinjoni enfasizzat li l-UE tinsab f’pożizzjoni tajba biex ikollha rwol ta’ tmexxija proattiva fil-promozzjoni ta’ approċċ ibbilanċjat ġdid, mhux l-inqas minħabba n-nuqqas ta’ xi ekonomiji li qegħdin jiżviluppaw b’pass mgħaġġel li jagħmlu sforzi notevoli biex jgħinu lil oħrajn li huma inqas żviluppati minnhom. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.8. | Fl-Opinjoni tiegħu dwar Ir-Riforma tad-WTO, il-KESE jagħraf “l-importanza tal-prinċipju tal-prekawzjoni kif imħaddan fit-trattati tal-UE bħala kruċjali, u li dan jingħata l-protezzjoni adatta anke fil-livell multilaterali u jikseb rikonoxximent legali komplet sabiex jiġi żgurat livell ogħla ta’ protezzjoni permezz ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet preventiv fil-każ ta’ riskju għas-saħħa tal-bniedem jew għall-ambjent. Minħabba l-importanza tiegħu, l-UE għandha tagħmel il-prinċipju ta’ prekawzjoni tagħha interess offensiv fin-negozjati kummerċjali kollha tagħha” (24). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Mentri l-Komunikazjoni dwar Kummerċ għal Kulħadd tagħmel enfasi partikolari fuq il-fiduċja tal-konsumaturi fi prodotti sikuri, il-Linji Gwida tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Protezzjoni tal-Konsumatur jipprovdu fehim ferm usa’ li jinkludi l-protezzjoni tal-privatezza tal-konsumaturi, id-drittijiet tagħhom fil-kummerċ elettroniku u d-dritt għal infurzar effettiv tad-drittijiet tal-konsumatur. Minħabba l-impatt tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ fuq il-konsumaturi, il-KESE talab fl-Opinjoni tiegħu dwar Kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA)“kapitolu speċifiku għall-konsumaturi dwar “kummerċ u konsumaturi” fi ħdan il-qafas tat-TSD, li jinkorpora standards internazzjonali rilevanti dwar il-konsumatur u jsaħħaħ il-kooperazzjoni dwar l-infurzar tad-drittijiet tal-konsumatur” (25). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Id-dokument ta’ riflessjoni tal-2017 tal-KE dwar L-isfruttar tal-globalizzazzjoni jidentifika għadd ta’ konsegwenzi ta’ globalizzazzjoni mhux ġestita, b’mod partikolari ż-żieda fl-inugwaljanzi. Il-benefiċċji tal-kummerċ qatt ma jkunu mifruxa b’mod uniformi. Il-politika dwar il-kummerċ u l-investiment tal-UE għandha tindirizza l-konsegwenzi sinifikanti kollha tal-ftuħ tas-suq, u tillimita l-impatti negattivi sa fejn ikun possibbli, inklużi l-kostijiet soċjali u ta’ tranżizzjoni. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.10.1. | “Kummerċ għal Kulħadd” kienet l-ewwel li għarfet li l-kummerċ “jista’ jinvolvi impatti ta’ diżordni temporanji għal ċerti reġjuni u ħaddiema, jekk kompetizzjoni ġdida tkun wisq intensa għal xi impriżi” u tisħaq li “għan-nies affettwati direttament bidla bħal din mhijiex żgħira”. Hawnhekk il-Fond Ewropew ta’ Aġġustament għall-Globalizzazzjoni huwa importanti. Dan għen lil aktar minn 27 600 ħaddiem fl-2013-14 (26). Għalhekk, il-KESE jqis li huwa importanti li kwalunkwe Qafas Finanzjarju Pluriennali futur għandu jipprevedi finanzjament suffiċjenti marbut direttament mal-impatti kummerċjali u jerġa’ jeżamina kwalunkwe kundizzjoni u kriterju ta’ limitazzjoni għall-applikazzjoni tiegħu. Biex ikun antiċipat u akkumpanjat aħjar it-tibdil fir-ristrutturar, id-drittijiet effettivi tal-ħaddiema għall-informazzjoni, il-konsultazzjoni u n-negozjar kollettiv huma hawnhekk essenzjali għal tranżizzjonijiet ġusti. |
| --- | --- |

4.10.1.

| 4.11. | Il-KESE jkompli jitlob li jiġu pprovduti protezzjonijiet aktar b’saħħithom għas-setturi sensittivi kontra kompetizzjoni kummerċjali inġusta, billi jiġu inklużi standards tal-ILO fil-kriterji għall-valutazzjoni tagħhom. F’Opinjoni reċenti dwar il-metodoloġija tal-istrumenti għad-difiża tal-kummerċ (27), il-KESE talab kundizzjonijiet ekwi bejn il-produtturi esportaturi Ewropej u ta’ pajjiżi terzi. F’dan ir-rigward, il-KESE laqa’ l-intenzjoni tal-Kummissjoni li tuża kriterji speċifiċi biex tiddetermina jekk hemmx distorsjonijiet sinifikanti fis-sitwazzjoni tas-suq, madankollu, innota li r-rispett tal-istandards tal-ILO u tal-Ftehimiet Ambjentali Multilaterali għandu jitqies ukoll. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Fir-rigward ta’ impenn qawwi li l-Kummissjoni tal-UE tagħti għat-tisħiħ tad-dispożizzjonijiet tax-xogħol permezz ta’ negozjati kummerċjali, il-KESE talab li l-pajjiżi msieħba “juru rispett sħiħ għat-tmien Standards Fundamentali tax-Xogħol tal-ILO qabel il-konklużjoni ta’ ftehim kummerċjali. Jekk pajjiż sieħeb ma jkunx irratifika jew implimenta kif suppost dawn il-konvenzjonijiet jew ma jkunx wera livell ta’ protezzjoni ekwivalenti, il-KESE jirrakkomanda li fil-kapitolu tat-TSD jiddaħħal pjan direzzjonali dwar impenji konkreti sabiex jiġi żgurat li dan jintlaħaq fil-ħin dovut” (28). L-UE għandha tippromovi wkoll l-implimentazzjoni u l-infurzar ta’ standards tal-ILO aġġornati biex tiżgura kundizzjonijiet ekwi għan-negozji tal-UE barra mill-Istati Membri u tappoġġja l-SDG 8 dwar Xogħol Deċenti. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Il-politika kummerċjali għandha ssaħħaħ ukoll l-inizjattivi tar-responsabbiltà soċjali tal-kumpaniji. Il-kumpaniji għandhom ikunu responsabbli fl-istadji kollha tal-katina tal-provvista. Dan min-naħa tiegħu għandu jagħti spinta lil-“liċenzja tal-kumpaniji biex jaħdmu”, filwaqt li jimmassimizza kemm l-innovazzjoni kif ukoll it-tkabbir ekonomiku sostenibbli. L-implimentazzjoni konsistenti tal-imġiba responsabbli fin-negozju (RBC) hija importanti fit-titjib tal-pożizzjoni kummerċjali globali tal-UE u biex tgħin biex jintlaħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs). Fl-FTAs kollha, l-UE għandha tinsisti li kull parti firmatarja għandha tinkoraġġixxi b’mod attiv il-konformità tal-kumpaniji mal-Linji Gwida tal-OECD għall-Intrapriżi Multinazzjonali (29). Billi jirrikonoxxi l-importanza tal-infurzar tal-gvern tar-regoli dwar is-suq tax-xogħol, inkluż permezz ta’ spezzjonijiet, il-KESE jitlob li l-ftehimiet kummerċjali jirrikjedu lill-gvernijiet fil-livelli nazzjonali u lokali jaqdu r-rwol sħiħ tagħhom. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.13.1. | Aktar gvernijiet qed jiżviluppaw il-liġijiet u l-istrumenti rispettivi tagħhom, l-iktar reċenti il-liġi Franċiża dwar id-Dover ta’ Viġilanza u l-liġi Netherlandiża dwar Diliġenza Dovuta rigward it-Tħaddim tat-Tfal. Il-Kanada tejbet l-istrateġija tar-responsabbiltà soċjali tal-kumpaniji tagħha billi ffokat fuq l-imġiba tal-kumpaniji Kanadiżi barra mill-pajjiż u ħolqot Korp Konsultattiv li jinvolvi diversi partijiet ikkonċernati. F’April 2019, inħatar l-ewwel Ombudsperson Kanadiż għal Intrapriża Responsabbli, b’mandat biex jiġu rieżaminati u rrappurtati pubblikament l-allegati abbużi tad-drittijiet tal-bniedem li jinħolqu minn operazzjonijiet ta’ kumpaniji Kanadiżi fis-setturi tat-tħaffir fil-minjieri, taż-żejt u l-gass u tal-ħwejjeġ barra mill-pajjiż, inklużi rakkomandazzjonijiet għal miżuri kummerċjali għall-kumpaniji. |
| --- | --- |

4.13.1.

| 4.14. | Il-KESE jara lill-UE bħala f’pożizzjoni unika biex tassumi t-tmexxija fir-rigward tad-diliġenza dovuta, b’mod partikolari fid-dawl tal-provvista globali u l-katini ta’ valur dejjem jikbru. Il-miżuri volontarji u vinkolanti ma jeskludux lil xulxin, iżda għandhom jikkomplementaw lil xulxin. F’dan ir-rigward, il-KESE nnota l-ħidma fuq l-hekk imsejjaħ trattat vinkolanti tan-NU, li qed jiġi diskuss bħalissa mill-membri tan-NU, li għandu l-ħsieb li jikkodifika l-obbligi tad-drittijiet tal-bniedem internazzjonali legalment vinkolanti għall-attivitajiet ta’ korporazzjonijiet transnazzjonali u jilqa’ l-ħidma kontinwa tal-KESE dwar l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja REX/518. Bħal ċerti Stati Membri li diġà lleġislaw dwar id-dmir ta’ diliġenza, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tipproponi leġislazzjoni Ewropea f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

4.14.

5.   Żvilupp kummerċjali u sostenibbli: il-ħtieġa li jintlaħqu l-SDGs/il-Ftehim ta’ Pariġi

| 5.1. | Fl-Opinjoni tiegħu dwar Kummerċ għal Kulħadd (30), il-KESE laqa’ fuq kollox l-enfasi tal-UE fuq il-kopertura b’mod estensiv tal-iżvilupp sostenibbli, “b’mod speċjali fid-drittijiet tal-bniedem u dawk soċjali u dawk relatati mal-ambjent”. Fl-Opinjoni tiegħu dwar Kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA) (31) il-KESE ħeġġeġ lill-KE “biex tkun aktar ambizzjuża fl-approċċ tagħha, b’mod partikolari fir-rigward tat-tisħiħ tal-eżegwibilità tal-impenji fil-kapitoli tat-TSD, li huwa ta’ importanza kruċjali għall-KESE. Il-kapitoli tat-TSD għandhom jingħataw l-istess importanza bħal dawk li jkopru kwistjonijiet kummerċjali, tekniċi jew tariffarji.” |
| --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ b’mod partikolari t-tħabbir reċenti mill-President tal-Kummissjoni li jmiss dwar il-ħatra mistennija ta’ Uffiċjal Kap ġdid għall-Infurzar tal-Kummerċ biex jissorvelja u jtejjeb il-konformità tal-ftehimiet kummerċjali tagħna, filwaqt li ma jnaqqasx mir-responsabbiltà ġenerali tal-Kummissarju għall-Kummerċ. Hawnhekk huwa essenzjali li dan jinkludi setgħat b’firxa wiesgħa bl-istess piż u bl-istess effikaċja biex jiġu koperti l-impenji kollha maqbula fil-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles, b’mod partikolari dawk relatati mal-kapitoli tal-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli u t-tħassib soċjali u ambjentali li jirriżulta b’rabta ma’ kapitoli oħra fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment. Din il-kariga trid tinkludi wkoll proċess oġġettiv ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet ibbażat fuq investigazzjonijiet f’waqthom u mibdija b’mod effettiv, appoġġjati minn riżorsi adatti u jinkludu rwol ċar għall-partijiet interessati rikonoxxuti, kemm biex iressqu lmenti kif ukoll biex jipparteċipaw fi kwalunkwe smigħ pubbliku sussegwenti. Minbarra r-rapportar fil-fond lill-PE u lill-Kunsill, min-naħa tiegħu dan għandu jinkludi rwol definittiv għall-KESE u għad-DAGs rispettivi kif ukoll l-involviment kontinwu sottostanti tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.2. | F’kull wieħed minn dawk li l-UE ssejjaħ FTAs tal-“ġenerazzjoni l-ġdida” ta’ wara l-2010, hija inkludiet kapitolu speċjali dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli. Dan involva wkoll rwol ta’ monitoraġġ attiv għas-soċjetà ċivili minn kull parti. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.2.1. | Il-KESE jqis id-djalogu kostruttiv mas-soċjetà ċivili dwar il-politika dwar il-kummerċ u l-investiment bħala element essenzjali u jtenni t-talba tiegħu biex ir-rwol tiegħu jkompli jiġi msaħħaħ. Fl-Opinjoni tiegħu dwar Ir-rwol tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi (DAGs) (32), il-KESE enfasizza dan l-involviment u talab l-estensjoni tiegħu biex jiġu koperti l-aspetti kollha ta’ ftehim kummerċjali, b’fokus prijoritizzat fuq l-impatt tagħhom fuq l-impenji marbutin mal-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Il-KESE diġà rrakkomanda mhux biss klawżola speċifika biex tiġi promossa l-inklużjoni tal-SDGs fil-mandati futuri kollha għal kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilup sostenibbli (33), iżda li, bħala segwitu għall-Ftehim ta’ Pariġi, issa għandha tiġi inkluża wkoll il-ġlieda kontra t-tisħin globali. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.3. | Kemm is-17-il SDG, il-komponent ċentrali tal-“Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli” komprensiva tan-Nazzjonijiet Uniti, kif ukoll il-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tibdil fil-klima (34) għandhom jibqgħu prijoritajiet globali. Hawnhekk, il-kummerċ u l-investiment jeħtieġ li jaqdu rwol ta’ appoġġ ewlieni. Madankollu, il-kisba ta’ ekonomija tal-UE newtrali fil-karbonju sal-2050 se tikkostitwixxi sfida konsiderevoli. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.3.1. | Dawn kollha se jkollhom effetti profondi fuq il-kummerċ billi min-naħa tagħhom il-flussi kummerċjali se jkollhom effett fuqhom, kemm fl-UE kif ukoll globalment. L-aġendi ta’ Pariġi u tal-SDGs għandhom jitpoġġew fil-qalba tal-politika, il-prattiki u n-negozjati kummerċjali futuri kollha. L-UNCTAD (35) stmat li se jkun meħtieġ USD 7 triljun addizzjonali biex jintlaħqu l-SDGs, li minnhom tal-inqas terz se jkollu jiġi mis-settur privat. Barra minn hekk, ir-riżorsi pubbliċi ser ikunu ta’ importanza kritika wkoll fl-implimentazzjoni u l-finanzjament tal-SDGs. Kif enfasizza preċedentement id-Direttur Ġenerali tad-WTO, l-MDGs diġà wrew “il-potenzjal trasformattiv tal-kummerċ” (36). |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Imbagħad, ikun meħtieġ tibdil regolatorju sinifikanti biex tinkiseb tranżizzjoni tal-enerġija b’suċċess u l-libertà neċessarja biex jintlaħqu l-għanijiet skont il-Ftehim ta’ Pariġi. Il-KESE, fl-Opinjoni tiegħu dwar Qorti multilaterali għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment, talab klawżola ta’ ġerarkija li tiżgura li fil-każ ta’ kwalunkwe inkonsistenza bejn ftehim tal-investiment internazzjonali u kwalunkwe ftehim ambjentali, soċjali jew tad-drittijiet tal-bniedem internazzjonali li huwa vinkolanti fuq Parti waħda fit-tilwima, l-obbligi taħt il-ftehim ambjentali, soċjali jew tad-drittijiet tal-bniedem internazzjonali għandhom jieħdu preċedenza, sabiex jiġi evitat li tingħata preċedenza lill-ftehimiet tal-investituri (37). |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.4. | Il-KESE kkonkluda preċedentement (38) li l-UE tinsab “f’pożizzjoni unika biex tkompli bir-realizzazzjoni tal-SDGs” billi “għandha l-kredibbiltà biex ikollha rwol biex tgħaqqad b’mod effettiv il-pajjiżi żviluppati u dawk li qed jiżviluppaw”. Madankollu, huwa ħeġġeġ li għandu jkun hemm fokus aktar qawwi fuq l-integrazzjoni bis-sħiħ tal-SDGs “fil-qafas tal-politika Ewropea u fil-prijoritajiet attwali tal-Kummissjoni”, f’kollaborazzjoni mal-Istati Membri jekk ikun meħtieġ.” |
| --- | --- |

5.4.

| 5.4.1. | Il-KESE diġà enfasizza li l-kummerċ fl-agrikoltura (39) se jkollu rwol partikolarment important fit-tilħiq ta’ ħdax mill-Għanijiet. Opinjoni aktar reċenti, Konnessjoni bejn l-Ewropa u l-Asja (40), enfasizzat “li huwa essenzjali li tiġi stabbilita konnessjoni formali bejn il-BRI u l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli”, u għal darb’oħra elenkat id-disa’ SDGs l-aktar rilevanti. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.5. | Mill-inqas 13-il SDG jirreferu għat-tibdil fil-klima. Il-Ftehim ta’ Pariġi, min-naħa tiegħu, huwa l-ewwel ftehim komprensiv dinji dwar il-klima. Jekk l-SDGs huma l-pjan ta’ azzjoni għall-ġenerazzjoni li jmiss, dan huwa l-pjan ta’ azzjoni għall-futur tal-pjaneta. Huwa aċċettat b’mod ġenerali li żieda fit-temperatura medja globali li taqbeż iż-2 °C ’il fuq mil-livelli preindustrijali jkollha effetti katastrofiċi. Il-pajjiżi li huma l-aktar probabbli li jiġu milquta jkunu wkoll dawk l-anqas kapaċi li jimmaniġġjaw it-tibdil neċessarju. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.5.1. | Iż-żieda fil-flussi kummerċjali, fid-dawl tan-natura tagħhom, tfisser żidiet ulterjuri fit-trasport, fejn l-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra huma diġà partikolarment għoljin. It-trasport jammonta għal 24 % tal-emissjonijiet globali tas-CO2 u huwa l-uniku settur fejn l-emissjonijiet għadho qed jiżdiedu, u huwa previst li jilħqu 40 % tal-emissjonijiet totali sal-2030. Billi l-avjazzjoni u t-tbaħħir internazzjonali mhumiex inklużi direttament fil-Ftehim ta’ Pariġi, hemm ħtieġa urġenti li jiġu indirizzati l-modi tat-trasport kollha f’politika msaħħa tat-trasport li hija ġusta u sostenibbli, inklużi atturi oħra fil-katina tal-provvista, bħall-produtturi tal-enerġija u fabbrikanti tat-tagħmir oriġinali. |
| --- | --- |

5.5.1.

| 5.5.2. | F’Opinjoni separata dwar Ir-rwol tat-trasport, il-KESE enfasizza l-“ħafna sfidi fir-rigward tal-SDGs, bħalma huma l-ħtieġa li jitnaqqsu l-impatti ambjentali u klimatiċi, sistemi biex itejbu t-trasport u s-sigurtà tat-traffiku, u kif jiġu indirizzati l-preokkupazzjonijiet relatati mal-impjiegi u x-xogħol deċenti” (41). Issa, il-KESE qed jitlob li tiġi stabbilita rabta politika mal-kummerċ u l-investiment. |
| --- | --- |

5.5.2.

| 5.6. | Din il-preokkupazzjoni globali wasslet għat-tkabbir tal-kunċett ta’ “ekonomija ċirkolari”, li hija deskritta bħala sistema ekonomika mmirata lejn il-minimizzazzjoni tal-iskart u l-aħjar użu tar-riżorsi. L-għan ta’ ekonomija ċirkolari huwa li jiġu minimizzati kemm l-input tar-riżorsi kif ukoll l-iskart u l-emissjonijiet u t-telf tal-enerġija. Dan jista’ jinkiseb permezz ta’ approċċ riġenerattiv ibbażat fuq disinn dejjiemi, manutenzjoni, tiswija, użu mill-ġdid, rimanifattura, rinnovazzjoni u riċiklaġġ. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.6.1. | Ħafna jemmnu li dinja sostenibbli m’għandhiex tfisser tnaqqis fil-kwalità tal-ħajja għall-konsumaturi, tista’ tinkiseb mingħajr it-telf ta’ dħul jew kostijiet żejda u li mudelli tan-negozju ċirkolari jistgħu jħallu qligħ daqs mudelli lineari. |
| --- | --- |

5.6.1.

| 5.6.2. | Madankollu, jinħoloq għadd ta’ kwistjonijiet relatati, b’mod partikolari għall-industriji tal-UE intensivi fir-riżorsi u fl-enerġija (REIIs), iffaċċjati b’diffikultà inerenti. Għandhom rwol strateġiku importanti fil-katini ta’ valur industrijali tal-UE. Billi l-għan tal-politika dwar it-tibdil fil-klima huwa li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra (kemm mill-kombustjoni ta’ fjuwils fossili kif ukoll minn proċessi industrijali) — il-mira attwali tal-UE hija li tintlaħaq in-newtralità f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju sal-2050 — il-kostijiet tal-enerġija tal-REII jirrappreżentaw proporzjon partikolarment għoli tal-kostijiet totali tagħhom: 25 % għall-azzar, 22–29 % għall-aluminju (42), u 25–32 % għall-ħġieġ (43). Din il-problema hija koperta aktar fil-fond f’Opinjoni separata tal-KESE (44). |
| --- | --- |

5.6.2.

| 5.6.3. | Ir-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju u għalhekk tal-investiment isseħħ meta prezz ogħla fl-UE jwassal għal telf fis-sehem mis-suq u telf ta’ impjiegi relatati. F’dan il-każ, l-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra jiġu sempliċiment ittrasferiti mill-produtturi tal-UE għall-produtturi f’postijiet oħra (li ħafna drabi jkunu inqas effiċjenti fl-enerġija), trasferiment li (fl-aqwa xenarju) ma jħalli l-ebda effett fuq l-emissjonijiet globali ta’ gass b’effett ta’ serra. |
| --- | --- |

5.6.3.

| 5.6.4. | Miżuri palljattivi ta’ Aġġustament fil-Fruntieri, fejn pajjiżi jistgħu jimponu taxxa fuq oġġetti importati u jħallsu lura t-taxxa fuq oġġetti esportati, huma possibbli u huma aċċettati bħala legali mid-WTO sakemm jissodisfaw ċerti kundizzjonijiet. |
| --- | --- |

5.6.4.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Kif imsemmi fil-parti l-kbira tan-noti f’qiegħ il-paġna minn 9 ’il quddiem.

1

(2)  Pubblikazzjoni tad-DĠ Kummerċ, Novembru 2018.

2

(3)  COM(2015) 497 final.

3

(4)  JOIN(2018) 31 final.

4

(5)  Ittra ta’ missjoni tal-President eletta mill-Kummissjoni Ursula von der Leyen lill-Kummissarju nnominat għall-Kummerċ, Phil Hogan, 10 ta’ Settembru 2019.

5

(6)  Ara n-nota 3 f’qiegħ il-paġna.

6

(7)  U 20 miljun oħra barra mill-Ewropa.

7

(8)  OECD Trade Policy Papers, No. 226 (2019), Offshoring of services functions and labour market adjustments, Paris.

8

Offshoring of services functions and labour market adjustments

(9)  Dokumenti tal-OECD dwar il-Politika Kummerċjali, Nru 227 (2019), Mikroevidenza dwar Relazzjonijiet Korporattivi f’Katini ta’ Valur Globali: Ir-rwol tal-Kummerċ, l-IDB u s-Sħubijiet Strateġiċi, Pariġi.

9

Mikroevidenza dwar Relazzjonijiet Korporattivi f’Katini ta’ Valur Globali: Ir-rwol tal-Kummerċ, l-IDB u s-Sħubijiet Strateġiċi

(10)  Ara nota nru 2 f’qiegħ il-paġna.

10

(11)  ĠU C 159, 10.5.2019, p. 15

11

(12)  OECD Productivity Working Papers, No. 18 (2019), Industry Concentration in Europe and North America, Pariġi; World Economic Outlook Report, April 2019.

12

Industry Concentration in Europe and North America

(13)  ĠU C 262, 25.7.2018, p. 94

13

(14)  Ara n-nota 3 f’qiegħ il-paġna.

14

(15)  ĠU C 383, 17.11.2015, p. 34

15

(16)  ĠU C 264, 20.7.2016, p. 123.

16

(17)  ĠU C 129, 11.4.2018, p. 27.

17

(18)  Ara n-nota 4 f’qiegħ il-paġna.

18

(19)  ĠU C 264, 20.7.2016, p. 123.

19

(20)  ĠU C 159, 10.5.2019, p. 15

20

(21)  ĠU C 110, 22.3.2019, p. 145.

21

(22)  ĠU C 487, 28.12.2016, p. 30

22

(23)  ĠU C 173, 31.5.2017, p. 20.

23

(24)  ĠU C 159, 10.5.2019, p. 15

24

(25)  ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27

25

(26)  Stqarrija għall-Istampa tal-KE, Lulju 2015.

26

(27)  ĠU C 209, 30.6.2017, p. 66.

27

(28)  ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27

28

(29)  Linji gwida tal-OECD għall-Intrapriżi Multinazzjonali, 2011.

29

(30)  Nota 16 f’qiegħ il-paġna.

30

(31)  ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27

31

(32)  ĠU C 159, 10.5.2019, p. 28

32

(33)  Nota 16 f’qiegħ il-paġna.

33

(34)  Il-Konferenza ta’ Pariġi tal-Partijiet għall-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima (UNFCC COP21).

34

(35)  UNCTAD WIF Stqarrija għall-Istampa, Ġinevra 14.10.2014, ripetut minn dak iż-żmien ’l hawn.

35

(36)  Diskors tan-NU, 21.9.2016.

36

(37)  ĠU C 110, 22.3.2019, p. 145.

37

(38)  Ara n-nota 17 f’qiegħ il-paġna

38

(39)  Ara n-nota 23 f’qiegħ il-paġna

39

(40)  ĠU C 228, 5.7.2019, p. 95.

40

(41)  ĠU C 367, 10.10.2018, p. 9

41

(42)  A. Marcu, W. Stoefs: Study on composition and drivers of energy prices and costs in selected energy-intensive industries (Studju dwar il-kompożizzjoni u l-ixprunaturi ta’ prezzijiet u kostijiet tal-enerġija f’industriji intensivi fl-enerġija magħżula), CEPS, 2016, disponibbli hawnhekk: http://ec.europa.eu/DocsRoom/documents/20355

42

Study on composition and drivers of energy prices and costs in selected energy-intensive industries (Studju dwar il-kompożizzjoni u l-ixprunaturi ta’ prezzijiet u kostijiet tal-enerġija f’industriji intensivi fl-enerġija magħżula)

(43)  C. Egenhofer, L. Schrefler: Study on composition and drivers of energy prices and costs in energy-intensive industries The case of the flat glass industry (Studju dwar il-kompożizzjoni u l-ixprunaturi ta’ prezzijiet u kostijiet tal-enerġija f’industriji intensivi fl-enerġija. Il-każ tal-industrija tal-ħġieġ ċatt), CEPS, 2014.

43

Study on composition and drivers of energy prices and costs in energy-intensive industries The case of the flat glass industry (Studju dwar il-kompożizzjoni u l-ixprunaturi ta’ prezzijiet u kostijiet tal-enerġija f’industriji intensivi fl-enerġija. Il-każ tal-industrija tal-ħġieġ ċatt)

(44)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 59.

44

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/50 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/50

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rwol aktar kostruttiv għas-soċjetà ċivili fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali”

(opinjoni esploratorja)

(2020/C 47/07)

Relatur: Arnaud SCHWARTZ

Korelatur: István KOMORÓCZKI

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 18.12.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea
  Opinjoni esploratorja |
| Deċiżjoni tal-Bureau | 11.12.2018 |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 1.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 152/3/1 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 18.12.2019

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Opinjoni esploratorja

Deċiżjoni tal-Bureau

11.12.2018

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

1.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

152/3/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Fit-talba għal din l-Opinjoni, il-Kummissjoni Ewropea (KE) iddikjarat li fis-soċjetà ċivili organizzata l-impjegaturi, il-ħaddiema u rappreżentanti oħra huma ċentrali għall-implimentazzjoni. Il-KESE jaqbel ma’ dan u, kif għamel f’Opinjonijiet preċedenti (1) (2), jenfasizza l-fatt li l-leġislazzjoni ambjentali mhijiex implimentata kif imiss minħabba nuqqas ta’ rieda politika fil-livelli istituzzjonali kollha. Dan m’għandu x’jaqsam xejn mas-soċjetà ċivili li ma tissodisfax ir-rwol tagħha b’mod suffiċjenti jew kostruttiv. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE għalhekk jistieden lill-KE tiżviluppa qafas ta’ konformità aħjar fil-livell tal-UE. Dan għandu jseħħ permezz ta’ trattament aktar trasparenti u deċiżiv ta’ lmenti u ksur, iżda wkoll billi jiżdiedu aktar riżorsi umani u finanzjarji (pereżempju taħt il-Qafas Finanzjarju Pluriennali – QFP). L-għan huwa li tiġi spjegata x’inhi l-leġislazzjoni ambjentali tal-UE, li jiġi vverifikat jekk hijiex implimentata sew, li tiġi evalwata u li jiġu assistiti l-qrati biex iwettqu l-mandat tagħhom meta jkun meħtieġ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jappoġġja l-proċess tar-Rieżami tal-Implimentazzjoni Ambjentali (EIR), li huwa essenzjali biex tiġi pprovduta firxa wiesgħa ta’ informazzjoni ambjentali dwar kwistjonijiet bħas-sostenibbiltà, it-tibdil fil-klima u l-kwalità tal-ħajja fl-Ewropa. Madankollu, jistenna li l-KE u l-Istati Membri jissodisfaw l-obbligi tagħhom billi jintegraw il-fehmiet tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (OSĊ) fir-rapporti tal-EIR u tal-pajjiżi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jitlob ukoll lill-KE tintegra l-OSĊ b’mod aktar sistematiku fil-kontrolli tal-idoneità futuri tal-liġi ambjentali tal-UE kif ukoll fil-proċessi tal-EIR futuri kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE. Din l-integrazzjoni għandha sseħħ fi stadju bikri ħafna waqt id-definizzjoni tal-kriterji ta’ evalwazzjoni, bil-kooperazzjoni tal-KESE u kumitati ekwivalenti skont jekk dan iseħħx fil-livell Ewropew, nazzjonali jew lokali. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jitlob lill-KE tiżgura li l-Istati Membri jiżviluppaw, jintroduċu u joperaw sistemi tat-taxxa armonizzati, ekoloġiċi u sostenibbli bbażati fuq il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”. B’dan il-mod, ir-riżorsi jiġu distribwiti b’mod sistematiku lil dawk li jaġixxu biex jipprevjenu t-tniġġis tal-ħamrija, l-ilma u l-arja. Dan il-prinċipju għandu japplika wkoll għall-muniċipalitajiet u awtoritajiet lokali jew reġjonali oħra. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | L-OSĊ ambjentali u l-SMEs għandhom ikunu aktar involuti fl-għoti ta’ informazzjoni lill-impjegati u fit-tfassil ta’ edukazzjoni u taħriġ ambjentali biex jiġi żgurat li l-pubbliku ġenerali jkollu fehim bażiku ta’ dawn il-kwistjonijiet. Din il-kooperazzjoni għandha tkun appoġġjata u ffinanzjata mill-Istati Membri. L-edukazzjoni obbligatorja dwar temi klimatiċi u ambjentali (età bejn 6 snin u 18-il sena) għandha tkun parti mill-kurrikulu nazzjonali ta’ kull pajjiż, u l-OSĊ attivi fil-qasam tal-ambjent għandhom ikunu involuti fil-ħidma teoretika jew prattika fuq bażi obbligatorja mill-2020 ’il quddiem. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Fuq livell politiku, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri kollha biex, mill-inqas, jistabbilixxu ministeru għall-ħarsien tal-ambjent, li jippermetti enfasi akbar fuq, u koordinazzjoni u infurzar aħjar, tal-liġi ambjentali. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Sabiex innaqqsu l-impronta ekoloġika tagħna u nsaħħu l-iżvilupp sostenibbli, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jimplimentaw bis-sħiħ l-istrateġiji tal-Akkwist Pubbliku Ekoloġiku (APE) b’mod li jkunu ssorveljati mill-KE b’mod regolari u dirett. Dawn tal-aħħar għandhom ikomplu jirrikjedu li l-OSĊ jiġu kkonsultati waqt it-tħejjija tal-APE u l-finalizzazzjoni tal-offerti ppreżentati. Il-KE għandha wkoll toffri l-possibbiltà li jintużaw fondi tal-UE sabiex jissaħħaħ l-impatt pożittiv tal-APE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | L-UE jeħtiġilha tgħin fl-iżvilupp ta’ mudelli ta’ żvilupp lokali u tippromovi ħarsien domestiku mifrux tal-ambjent. Għal dawn ir-raġunijiet, hija meħtieġa preżenza tal-UE aktar viżibbli lokalment sabiex tiżgura li l-fondi tal-UE jintefqu sew u l-partijiet interessati pubbliċi u privati rilevanti jkunu involuti fl-implimentazzjoni xierqa tal-liġi u l-governanza ambjentali. Dan jista’ jwieġeb ukoll għall-ħtieġa li jiġi żgurat li n-nies u l-organizzazzjonijiet li jgħixu f’reġjuni mbiegħda tal-UE jkunu appoġġjati u ttrattati bħala parti ewlenija tal-UE. Il-KE għandha tiżgura wkoll li impjegati mħarrġa sew huma mħaddma b’aċċess għall-informazzjoni u l-ġustizzja, u b’mod partikolari fil-qasam tal-ispezzjoni sabiex jissorveljaw l-implimentazzjoni xierqa. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jirrimarka li l-KE għandha tissalvagwardja u ssostni bis-sħiħ l-istandards ambjentali u soċjali ewlenin meta tippromovi u tipproteġi l-ekonomija tal-UE waqt in-negozjati kummerċjali globali. Dan mhuwiex biss mod kif tista’ tissaħħaħ il-kompetittività Ewropea, tittejjeb il-perċezzjoni tal-Ewropa u biex il-popolazzjoni u t-territorji tagħha jingħataw futur, iżda joffri wkoll opportunità biex jintwera lil inħawi oħra tad-dinja metodu ta’ governanza aktar demokratiku u sostenibbli bbażat fuq involviment aktar b’saħħtu tal-OSĊ. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jipproponi li jiġi stabbilit korp tripartitiku (il-KE, l-Istati Membri u l-OSĊ) għas-soluzzjoni tat-tilwim u/jew biex jiġu diskussi problemi mqajma mill-OSĊ qabel ma sseħħ kwalunkwe ħsara ambjentali potenzjali jew jitfittex kwalunkwe rimedju legali. Barra minn hekk, korp konsultattiv xjentifiku indipendenti tal-UE għandu jkun kapaċi jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-KE meta OSĊ tirrapporta problema. Il-KE għandha wkoll tippreżenta deċiżjonijiet motivati. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | L-Istati Membri u l-KE għandhom joffru aktar appoġġ politiku, finanzjarju u professjonali lill-SMEs u l-OSĊ biex jiffukaw fuq il-ħarsien tal-ambjent wara l-2020. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kummenti ġenerali

2.1.   
  Ir-rwol tas-soċjetà ċivili fil-governanza, fl-implimentazzjoni u fl-evalwazzjoni tal-liġi ambjentali

Kuntest

| 2.1.1. | Frans Timmermans, l-ewwel Viċi-President tal-KE, kiteb lill-President tal-KESE f’Diċembru 2018, fejn talab din l-Opinjoni esploratorja, u ddikjara li “s-soċjetà ċivili – l-impjegaturi, il-ħaddiema u rappreżentanti oħra huma ċentrali fl-implimentazzjoni.” Il-KESE, bħala l-vuċi tas-soċjetà ċivili organizzata, jirrifletti l-fehmiet fil-livell lokali tas-soċjetà tal-UE f’oqsma li jagħmlu parti mit-temi msemmija fl-ittra ta’ hawn fuq. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | F’dawn l-aħħar ftit snin, il-KESE adotta diversi Opinjonijiet dwar dan is-suġġett, li l-KE għandha tikkunsidra (3) (4). |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Fid-dawl taż-żieda fit-tħassib globali dwar l-ambjent fost iċ-ċittadini (5), il-KESE jixtieq ifakkar lill-KE li waħda mill-akbar kwistjonijiet għal implimentazzjoni aħjar tal-liġi ambjentali kienet in-nuqqas ta’ rieda politika fil-livell lokali, nazzjonali u tal-UE. Dan irriżulta wkoll f’riżorsi umani u finanzjarji insuffiċjenti (pereżempju taħt il-Qafas Finanzjarju Pluriennali), li huma meħtieġa sabiex jispjegaw l-iskop tal-leġislazzjoni ambjentali, jiżguraw li din tiġi implimentata kif suppost, jgħinu lill-qrati jwettqu l-mandat tagħhom meta meħtieġ (6) u jevalwawha. Fi kliem ieħor, l-implimentazzjoni insuffiċjenti tal-leġislazzjoni ambjentali mhijiex dovuta għan-nuqqas min-naħa tas-soċjetà ċivili li twettaq ir-rwol tagħha b’mod suffiċjenti u kostruttiv. Il-KESE huwa tal-fehma li t-tort huwa prinċipalment tal-korpi leġislattivi, li sempliċement ma tawx każ biżżejjed. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Fl-aħħar, iżda mhux l-inqas, il-KESE jargumenta li rwol aktar b’saħħtu tas-soċjetà ċivili organizzata fil-governanza, l-implimentazzjoni u l-evalwazzjoni tar-regolamenti ambjentali tal-UE huwa essenzjali biex jinkisbu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU, l-ewwel mill-SDG 1, u jiddaħħlu fis-seħħ ftehimiet globali dwar il-klima. Konsegwentement, il-KESE jiġbed l-attenzjoni tal-awtoritajiet kompetenti għal numru ta’ miżuri ta’ titjib ġenerali, settorjali u topiku elenkati f’din l-Opinjoni. |
| --- | --- |

2.1.4.

Aċċess għall-informazzjoni

| 2.1.5. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-proċess tar-Rieżami tal-Implimentazzjoni Ambjentali, li huwa essenzjali biex tiġi pprovduta firxa wiesgħa ta’ informazzjoni ambjentali dwar kwistjonijiet bħas-sostenibbiltà, it-tibdil fil-klima u l-kwalità tal-ħajja fl-Ewropa. Jistenna li l-KE u l-Istati Membri jissodisfaw l-obbligi tagħhom billi jintegraw il-fehmiet tal-OSĊ fir-rapporti tal-EIR u tal-pajjiżi. |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Il-KESE jitlob lill-KE tirrekjedi li l-Istati Membri jadottaw mekkaniżmu li jippermetti l-aċċess għal informazzjoni ambjentali f’limitu ta’ żmien ta’ xahar (il-Konvenzjoni ta’ Aarhus (7)). M’għadux aktar aċċettabbli li l-pubbliku jkun imġiegħel jistenna – xi kultant għal aktar minn sena – qabel ma jkun jista’ jkollu aċċess għal din l-informazzjoni. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Il-KESE jitlob ukoll lill-KE tikkomunika aħjar u tippromovi l-viżjoni tad-direttivi tal-UE b’mod aktar regolari u effiċjenti permezz tal-midja soċjali. Dan jista’ jiġi appoġġjat mill-OSĊ. Huwa kruċjali li jkun hemm taħriġ kontinwu u edukazzjoni dwar kwistjonijiet ambjentali. |
| --- | --- |

2.1.7.

Parteċipazzjoni

| 2.1.8. | Il-KESE jitlob lill-KE tintegra lill-OSĊ b’mod aktar sistematiku fil-kontrolli tal-idoneità futuri tar-regolamenti ambjentali tal-UE kif ukoll fil-proċessi EIR futuri kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE. Din l-integrazzjoni għandha sseħħ fi stadju bikri ħafna meta jiġu definiti l-kriterji ta’ evalwazzjoni, bil-kooperazzjoni tal-KESE u kumitati ekwivalenti fil-livell nazzjonali u lokali. |
| --- | --- |

2.1.8.

| 2.1.9. | Kif ġie argumentat f’Opinjonijiet preċedenti (8) (9), il-KESE jtenni li l-implimentazzjoni effettiva tal-miżuri ta’ ħarsien tal-ambjent tiddependi parzjalment mill-għoti ta’ rwol aktar attiv lis-soċjetà ċivili (l-impjegaturi, il-ħaddiema u partijiet interessati oħra). Il-KESE jtenni wkoll it-talba tiegħu għal parteċipazzjoni aktar b’saħħitha u aktar strutturata tal-OSĊ, li għandha l-potenzjal li ssaħħaħ l-EIRs. Pereżempju, l-OSĊ li jiffukaw fuq kwistjonijiet ambjentali fil-livell nazzjonali u l-komunitajiet xjentifiċi jeħtiġilhom jingħataw l-opportunità li jikkontribwixxu bl-għarfien espert u bl-informazzjoni speċjalizzata tagħhom għar-rapporti tal-pajjiżi, kif ukoll għad-djalogi strutturati mal-pajjiżi u għas-segwitu tagħhom. |
| --- | --- |

2.1.9.

| 2.1.10. | L-istess jgħodd għan-negozjati kummerċjali tal-UE: il-KE għandha tissalvagwardja u tappoġġja bis-sħiħ l-istandards ambjentali u soċjali ewlenin tagħna meta tippromovi u tipproteġi l-ekonomija tal-UE waqt it-taħdidiet kummerċjali globali. Dan mhuwiex biss mod kif tista’ tissaħħaħ il-kompetittività Ewropea, tittejjeb il-perċezzjoni tal-Ewropa u biex il-popolazzjoni u t-territorji tagħha jingħataw futur, iżda joffri wkoll opportunità biex jintwera lil inħawi oħra tad-dinja metodu ta’ governanza aktar demokratiku u sostenibbli bbażat fuq involviment aktar b’saħħtu tal-OSĊ. |
| --- | --- |

2.1.10.

| 2.1.11. | L-OSĊ huma spiss imsejħa biex jirrappreżentaw u jsemmgħu t-tħassib tas-soċjetà dwar l-ispejjeż u l-inkonvenjenzi fl-implimentazzjoni. Għalhekk, il-KESE jipproponi li l-OSĊ għandu jkollhom rwol fi stadju aktar bikri fil-proċedimenti meta jintalbu jorganizzaw il-konsultazzjonijiet u jsiru atturi rilevanti fis-soluzzjoni tat-tilwim. Il-KESE jemmen li s-soluzzjoni tat-tilwim għandha tidħol aktar kmieni fil-proċess. |
| --- | --- |

2.1.11.

| 2.1.12. | Il-KESE jipproponi li jiġi stabbilit korp tripartitiku (il-KE, l-Istati Membri u l-OSĊ) għas-soluzzjonijiet tat-tilwim u/jew biex jiġu diskussi problemi mqajma mill-OSĊ qabel ma sseħħ kwalunkwe ħsara ambjentali potenzjali jew jitfittex kwalunkwe rimedju legali. Barra minn hekk, korp konsultattiv xjentifiku indipendenti tal-UE għandu jkun kapaċi jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-KE meta OSĊ tirrapporta problema. Il-KE għandha wkoll tippreżenta deċiżjonijiet motivati. |
| --- | --- |

2.1.12.

Aċċess għall-ġustizzja

| 2.1.13. | Għal darb’oħra, b’referenza għal Opinjoni preċedenti (10), il-KESE jitlob lill-KE taħdem fuq it-titjib tal-aċċess għall-ġustizzja għas-soċjetà ċivili (eż. bid-dritt biex l-OSĊ jidhru quddiem il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja u jkun hemm imħallfin u prosekuturi speċjalizzati fil-livell tal-UE, nazzjonali u lokali). |
| --- | --- |

2.1.13.

| 2.1.14. | Biex jitjieb l-aċċess għall-ġustizzja, il-KESE huwa tal-fehma wkoll li l-individwi għandhom ikunu jistgħu jirrikorru direttament lill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja, bħal fil-każ tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB), meta t-traspożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni fil-liġi nazzjonali tiġi mhedda u r-rimedji domestiċi jkunu ġew eżawriti. |
| --- | --- |

2.1.14.

| 2.1.15. | Fid-dawl tad-dewmien ġudizzjarju spiss eċċessiv, il-KESE jistieden lill-KE tikkunsidra li tistabbilixxi inġunzjoni ambjentali għal kwistjonijiet oħra minbarra emerġenzi, li l-Istati Membri għandhom jikkonformaw magħhom, fejn ix-xogħol jiġi sospiż sakemm tittieħed deċiżjoni mill-qorti tal-prim’istanza fil-każ li jkun hemm xi ħsara immedjata għall-ambjent. |
| --- | --- |

2.1.15.

| 2.1.16. | Il-KESE jitlob ukoll lill-KE toħloq mekkaniżmu adatt sabiex il-multi mħallsa għall-ikkawżar ta’ ħsara ambjentali jiġu investiti f’azzjonijiet immirati biex jiġi appoġġjat il-ħarsien tal-ambjent. |
| --- | --- |

2.1.16.

2.2.   
  Proposti tas-soċjetà ċivili rigward ir-rwol tal-SMEs, l-impjegaturi, it-trejdjunjins u l-organizzazzjonijiet ambjentali fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali

Ir-rwol tal-SMEs fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali

| 2.2.1. | Kif ġie indikat f’Opinjoni preċedenti (11), il-KESE, bħall-KE, huwa kawt biex jirrikonoxxi li nuqqas ta’ rispett tal-mekkaniżmi li jiżguraw l-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni u l-governanza ambjentali huwa fattur ta’ dispjaċir li jikkontribwixxi għal kompetizzjoni inġusta u jikkawża ħsara ekonomika. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | L-SMEs u l-mikrointrapriżi, b’mod partikolari, jirrappreżentaw 99,8 % tal-kumpaniji fl-Ewropa: huma definiti jew min-numru tal-persunal jew mill-fatturat u l-volum tal-karta tal-bilanċ (12). Il-kontribut tal-SMEs għall-ħolqien tal-valur u l-impjiegi, kif ukoll l-impatt ambjentali tagħhom, huwa konsiderevoli. Għalkemm fuq bażi individwali l-SMEs ġeneralment għandhom riżorsi umani u finanzjarji limitati, huwa fl-interess ta’ kulħadd li jiġu mmobilizzati u mħeġġa biex jenfasizzaw aktar fuq ir-regoli tal-ħarsien tal-ambjent. L-abbiltajiet u l-involviment tal-SMEs fl-innovazzjoni, it-tiġdid, il-ħolqien tal-impjiegi u ż-żamma tal-progress soċjali huma importanti ħafna biex jinkisbu l-SDGs tan-NU u biex jintlaħqu l-miri klimatiċi globali tal-Ftehim ta’ Pariġi. Hemm numru ta’ oqsma importanti oħra bħas-saħħa, l-agrikoltura, il-manifattura, it-turiżmu u l-ospitalità, is-servizzi u n-negozju b’mod ġenerali fejn l-iżvilupp u l-armonizzazzjoni tal-istandards ambjentali, is-salvagwardja tal-iżvilupp sostenibbli u l-indirizzar ta’ kwistjonijiet dwar it-tibdil fil-klima huma essenzjali. F’dan ir-rigward, il-KE, l-Istati Membri u l-OSĊ għandhom bżonn verament jaħdmu aktar mill-qrib mal-SMEs. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Il-KESE jistieden lill-KE tiżgura li l-Istati Membri jiżviluppaw, jintroduċu u joperaw sistemi tat-taxxa armonizzati, ekoloġiċi, sostenibbli u favur l-ambjent ibbażati fuq il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”. B’dan il-mod, ir-riżorsi jiġu distribwiti mill-ġdid b’mod sistematiku lil dawk li jiġġieldu biex jipprevjenu t-tniġġis tal-ħamrija, tal-ilma u tal-arja. Dan il-prinċipju għandu japplika wkoll għall-muniċipalitajiet u awtoritajiet lokali jew reġjonali oħra. |
| --- | --- |

2.2.3.

Ir-rwol tat-trejdjunjins u tal-impjegaturi fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali

| 2.2.4. | Il-KESE jistieden lill-KE tissussidja parti mill-ispejjeż tat-taħriġ tal-impjegati biex jirrikonoxxu u jimplimentaw ir-regolamenti ambjentali bħala parti minn korsijiet organizzati mit-trejdjunjins u/jew l-impjegaturi. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | L-OSĊ li jiffukaw fuq il-protezzjoni ambjentali u l-SMEs għandhom ikunu involuti aktar fl-għoti ta’ informazzjoni lill-impjegati u fit-tfassil ta’ edukazzjoni u taħriġ ambjentali biex jiġi żgurat li l-pubbliku ġenerali jkollu fehim bażiku ta’ dawn il-kwistjonijiet. Din il-kooperazzjoni għandha tkun iffinanzjata mill-Istati Membri. L-edukazzjoni obbligatorja dwar temi klimatiċi u ambjentali (età bejn 6 snin u 18-il sena) għandha tkun parti mill-kurrikulu nazzjonali ta’ kull pajjiż, u l-OSĊ attivi fil-qasam tal-ambjent għandhom ikunu involuti fil-ħidma teoretika jew prattika fuq bażi obbligatorja mill-2020 ’il quddiem. |
| --- | --- |

2.2.5.

Ir-rwol tal-OSĊ li jiffukaw fuq kwistjonijiet ambjentali fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali

| 2.2.6. | Il-KESE jitlob lill-KE tiżgura li l-baġit tal-UE jkopri l-ispejjeż marbuta mal-kontribuzzjonijiet lill-UE min-naħa tal-OSĊ mingħajr skop ta’ qligħ u mal-proċessi nazzjonali, kif ukoll mal-istruttura tal-governanza, l-implimentazzjoni u l-evalwazzjoni tal-liġi ambjentali. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | B’mod ġenerali, l-Istati Membri u l-KE għandhom joffru aktar appoġġ politiku, finanzjarju u professjonali lill-SMEs u l-OSĊ li jiffukaw fuq il-ħarsien tal-ambjent wara l-2020. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | L-OSĊ li jiffukaw fuq kwistjonijiet ambjentali għandhom ikunu jistgħu jipparteċipaw fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar l-użu tal-fondi tal-UE fil-livell reġjonali għal proġetti li jkollhom impatt fuq l-ambjent. Barra minn hekk, l-OSĊ għandu jkollhom aċċess aktar faċli għal dawn il-fondi. |
| --- | --- |

2.2.8.

| 2.2.9. | Minn barra dan, l-OSĊ ambjentali jeħtiġilhom ikollhom il-kapaċità li jagħtu pariri u jipparteċipaw fl-abbozzar tar-rapporti annwali tal-Istati Membri relatati mad-irettivi ambjentali (eż. b’relazzjoni mad-Direttivi dwar l-Għasafar u l-Ħabitats jew l-istat tal-ambjent ta’ kull pajjiż). Il-KE għandha wkoll tkun aktar viġilanti biex tiżgura li l-Istati Membri joħorġu dawn ir-rapporti fil-ħin (minħabba li xi wħud ma jiġux sottomessi meta suppost għandhom jiġu sottomessi, kif stabbilit fl-Artikolu 16 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats (13) jew fl-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar l-Għasafar (14)). |
| --- | --- |

2.2.9.

2.3.   
  Proposti tas-soċjetà ċivili organizzata rigward ir-rwol tagħha fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali fl-oqsma tal-iskart, l-arja u l-bijodiversità

Ir-rwol tas-soċjetà ċivili fl-implimentazzjoni ta’ regolamenti ambjentali fil-qasam tal-iskart

| 2.3.1. | Il-KESE huwa mħasseb ħafna li, abbażi tar-rapport tal-KE, nofs il-pajjiżi tal-UE qegħdin f’riskju li ma jilħqux il-mira tar-riċiklaġġ tal-iskart muniċipali ta’ 50 % sal-2020 (15). |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Il-KESE jħeġġeġ lill-KE u lill-Istati Membri jwaqqfu gradwalment il-ħruq u l-irdim ta’ skart riċiklabbli. Wasal iż-żmien li l-KE u l-Istati Membri jissodisfaw l-impenji tagħhom fir-rigward tal-ħarsien tal-ambjent aktar milli jaċċettaw lobbjar kontra ekonomija sostenibbli, ta’ żero skart u ċirkolari meħtieġa b’mod urġenti. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri kollha biex ikollhom rwol sinifikanti biex jiffukaw fuq il-ħarsien tal-ambjent, u biex jaġixxu fl-interess tal-protezzjoni tal-ambjent. Il-KE għandha titlob lill-Istati Membri jistabbilixxu, bħala parti mill-istruttura governattiva tagħhom, ministeru b’portafoll għall-ħarsien tal-ambjent u l-żvilupp sostenibbli li jippermettilhom jiffukaw aktar fuq il-koordinazzjoni u l-infurzar tar-regolamenti ambjentali tal-UE. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Sabiex jiġi ffaċilitat l-ilħuq tal-miri tal-iskart u jiġi appoġġjat dan il-proċess permezz ta’ edukazzjoni u taħriġ aħjar, il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Istati Membri jintroduċu kampanji ċari ta’ edukazzjoni u informazzjoni dwar il-prevenzjoni u l-immaniġġjar tal-iskart immiratti għall-pubbliku ġenerali, inklużi l-iskejjel primarji u sekondarji. Sabiex tiġi enfasizzata aħjar ir-responsabbiltà soċjali ġenerali għall-ħarsien tal-ambjent, l-attivitajiet immirati tal-SMEs u l-NGOs fir-rigward tal-ġbir u l-immaniġġjar tal-iskart għandhom jirċievu, b’mod regolari, kopertura online ħafna usa’ min-naħa tal-KE u l-Istati Membri. Wara l-eżempju tal-kompetizzjoni tal-Bliet Kapitali Ekoloġiċi tal-Ewropa (fl-2019: Oslo (16)), il-KESE jipproponi li, mill-2020, il-KE għandha tagħti lill-NGOs ambjentali nazzjonali r-riżorsi finanzjarji meħtieġa biex kull sena jagħtu premjijiet ekoloġiċi simili fl-Istati Membri lil tliet żoni rurali (bliet jew bliet żgħar) ibbażati fuq il-prestazzjoni ambjentali tagħhom. Dan il-premju, ovvjament, se jkun aktar simboliku milli sostanzjali, filwaqt li l-interess tal-midja lokali u nazzjonali mmirat se jenfasizza l-importanza ta’ din il-kwistjoni. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | It-taxxi, il-penali fiskali, l-eżenzjoni mill-ħlas ta’ ċerti taxxi u l-ħelsien mit-taxxa huma inċentivi importanti għall-ġestjoni u t-tkabbir ekonomiku tal-pajjiżi meta jinkoraġġixxu jew jiskoraġġixxu lill-partijiet interessati biex inaqqsu, jiddisponu minn, jeqirdu u jimmaniġġjaw l-iskart bħala riżorsa utli. Bil-għan li l-SMEs jiġu involuti fl-immaniġġjar tar-riżorsi tal-iskart b’mod aktar effiċjenti u tinżamm kwalità tal-arja aħjar, il-KESE jissuġġerixxi li l-Istati Membri jimponu taxxi ogħla għal-landfills tal-iskart, inaqqsu b’mod serju jew saħansitra jipprojbixxu l-inċinerazzjoni tal-iskart u jimplimentaw il-prinċipju “ħallas skont kemm tarmi” fl-Istati Membri kollha, kif ukoll li jimponu penali għall-prodotti riċiklabbli kontaminati. Ikun utli ħafna li jiġu introdotti taxxi ekoloġiċi (jew favur l-ambjent) jew il-ħelsien ta’ darba mit-taxxa għall-SMEs li jagħmlu innovazzjonijiet ewlenin fl-immaniġġjar u l-użu mill-ġdid tal-iskart. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ l-għanijiet bażiċi deskritti fid-Direttiva Qafas dwar l-Iskart (17), li tistabbilixxi li l-iskart għandu jiġi mmaniġġjat mingħajr ma jipperikola s-saħħa tal-bniedem u jagħmel ħsara lill-ambjent u, b’mod partikolari, mingħajr riskju għall-ilma, l-arja, il-ħamrija, il-pjanti jew l-annimali, mingħajr ma jikkawża inkonvenjent permezz ta’ ħsejjes jew irwejjaħ, u mingħajr ma jaffettwa ħażin il-kampanja jew postijiet ta’ interess speċjali. Bħala segwitu, il-KE għandha tikkomplementa l-leġislazzjoni u l-politika tal-UE dwar l-iskart billi tfassal taħlita ta’ metodi ta’ ġbir ta’ skart selettivi (servizz bieb bieb, gżejjer ta’ skart, miżbliet, azzjonijiet kollettivi-soċjetali fil-ġbir tal-iskart) u billi tistabbilixxi netwerk nazzjonali ta’ miżbliet. L-introduzzjoni (u l-infurzar) obbligatorja ta’ skemi ta’ ritorn ta’ depożiti għal kontenituri li jintużaw darba (PET, aluminju, ħġieġ), użu intelliġenti ta’ skart goff (ċentri ta’ użu mill-ġdid), estensjoni ta’ skart miġbur b’mod separat (tessuti, bijodegradabbli, perikolużi) u inkoraġġiment usa’ tal-użu tal-iskart bħala kompost fid-dar u fil-komunità, flimkien ma’ appoġġ finanzjarju u tekniku għall-użu tal-kompost, inaqqsu l-piż tar-rimi tal-iskart. |
| --- | --- |

2.3.6.

| 2.3.7. | L-OSĊ u l-SMEs rilevanti (l-aktar il-kumpaniji tal-immaniġġjar tal-iskart) għandhom ikunu involuti b’mod aħjar fit-teħid ta’ deċiżjonijiet ambjentali relatati u fl-implimentazzjoni nazzjonali. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu skemi ta’ appoġġ finanzjarju għall-SMEs li għandhom rwol attiv fil-ġbir tal-iskart, ir-riċiklaġġ tal-iskart, ir-rivalutazzjoni tal-iskart u, b’mod aktar ġenerali, l-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

2.3.7.

| 2.3.8. | Sabiex innaqqsu l-impronta ekoloġika tagħna u nsaħħu l-iżvilupp sostenibbli, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jimplimentaw bis-sħiħ l-istrateġiji tal-Akkwist Pubbliku Ekoloġiku (APE) b’mod li jkunu ssorveljati mill-KE b’mod regolari u dirett. Dawn tal-aħħar għandhom imorru lil hinn billi jirrikjedu li l-NGOs ambjentali nazzjonali attivi fl-Istati Membri jkunu involuti fit-tħejjija tal-APE u l-finalizzazzjoni tal-offerti ppreżentati. Il-KE għandha wkoll toffri l-possibbiltà li jintużaw fondi tal-UE sabiex jissaħħaħ l-impatt pożittiv tal-APE. |
| --- | --- |

2.3.8.

| 2.3.9. | L-EIR (18) għandu jiġi ppubblikat b’mod regolari, biex b’hekk tiġi kondiviża informazzjoni rilevanti fuq bażi kontinwa. L-EIR ippubblikat fl-4 ta’ April 2019 irrefera għal studju li stima li l-ispejjeż totali għas-soċjetà tad-diskrepanzi fl-implimentazzjoni ambjentali attwali huma ta’ madwar EUR 55 biljun fis-sena (19). |
| --- | --- |

2.3.9.

| 2.3.10. | L-iskambji ta’ esperti bejn il-pari tal-UE bejn l-aġenziji tal-ambjent tal-Istati Membri u l-muniċipalitajiet ilhom jaħdmu sew matul dawn l-aħħar sentejn u pprovdew għarfien akbar lill-partijiet interessati. Madankollu, l-ideat ġodda u l-aħjar prattiki mitgħallma jridu jirċievu kopertura online ħafna usa’ fl-Istati Membri billi jiġi żgurat li l-kontenut u r-riżultat ta’ dawn l-avvenimenti bejn il-pari jiġu ppubblikati b’mod regolari. Involviment aħjar min-naħa tal-OSĊ u l-SMEs nazzjonali jista’ jirriżulta f’kooperazzjoni teknika jew kummerċjali eqreb u rikonoxximent aktar mgħaġġel tal-opportunitajiet tal-SMEs. Il-KESE jħeġġeġ lill-KE tippubblika d-dati ambjentali globali (20) kull sena, billi tistieden u tippermetti lill-partijiet interessati lokali fl-Istati Membri, meta jiġu mmobbilizzati jew iffinanzjati l-partijiet interessati, in-negozji, l-OSĊ u l-awtoritajiet biex jorganizzaw avvenimenti ta’ ġbir tal-iskart, tindif jew titjib tal-kwalità tal-arja. |
| --- | --- |

2.3.10.

Ir-rwol tas-soċjetà ċivili fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali fil-qasam tal-arja

| 2.3.11. | Minħabba problemi tas-saħħa u ambjentali dejjem jiżdiedu, l-Istati Membri għandhom itejbu l-kwalità ġenerali tal-arja u jinvolvu lill-NGOs u lin-negozji b’mod aktar attiv fil-proċess tal-prevenzjoni tat-tniġġis. It-tisħin fid-djar li jużaw faħam u njam imxarrab, il-ħruq ta’ skart kummerċjali (eż. plastik, tessuti), tal-ġnien jew skart ieħor fil-miftuħ, il-vetturi qodma b’magni li jipproduċu emissjonijiet ogħla, l-avjazzjoni ċivili u militari (21), it-trasport bit-triq, it-trasport marittimu, il-bastimenti tal-kruċieri tax-xmajjar u l-oċeani, kif ukoll xi prattiki industrijali u agrikoli, kollha jikkawżaw tniġġis konsiderevoli tal-arja. |
| --- | --- |

2.3.11.

| 2.3.12. | Il-KESE japprezza bis-sħiħ il-Politika Agrikola Komuni (PAK), li introduċiet regoli vinkolanti dwar il-protezzjoni ambjentali biex tippromovi żvilupp sostenibbli (Artikolu 11, TFUE), dwar il-protezzjoni tal-konsumatur (Artikolu 12), dwar ir-rekwiżiti tal-benesseri tal-annimali (Artikolu 13), eċċ. Il-KESE jħeġġeġ lill-KE tkompli ttejjeb dawn l-oqsma u pereżempju tintroduċi miżuri ġodda tal-PAK marbuta mat-titjib tal-kwalità tal-arja u t-tnaqqis fil-livelli tal-emissjonijiet. Madankollu, sabiex jittaffew il-problemi relatati mal-ispiża mġarrba minn negozji żgħar u bdiewa, l-UE għandha timplimenta wkoll bis-sħiħ id-deċiżjoni li tistabbilixxi infrastruttura adatta tal-fjuwils alternattivi (22), skont kif miftiehem fid-Direttiva 2014/94/UE dwar l-installazzjoni ta’ infrastruttura tal-karburanti alternattivi (23). |
| --- | --- |

2.3.12.

| 2.3.13. | Sabiex jitnaqqas it-tniġġis tal-arja minn vetturi qodma, il-KE għandha twaqqaf il-bejgħ transfruntier ta’ karozzi użati li għandhom aktar minn ħames snin. It-tnaqqis fit-trasport tal-merkanzija bit-triq, it-titjib tal-kundizzjonijiet għat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija, bil-baħar u fuq ix-xmajjar u l-implimentazzjoni ta’ żoni b’emissjonijiet baxxi f’żoni abitati huma fatturi ewlenin fit-tnaqqis tat-tniġġis tal-arja. Bil-ħsieb li jiġi evitat it-tniġġis tal-arja u tal-istorbju, teżisti l-ħtieġa għal aktar sforzi u l-użu ta’ fondi tal-Istati Membri biex jissostitwixxu magni tal-karozzi diżil li attwalment għadda żmienhom b’karozzi elettroniċi jew tal-inqas b’magni b’emissjonijiet aktar baxxi bejn l-2022 u l-2027. |
| --- | --- |

2.3.13.

| 2.3.14. | Sabiex tittejjeb il-kwalità tal-arja, il-KE għandha tappoġġja lill-Istati Membri fil-modernizzazzjoni tal-vetturi ferrovjarji, fl-eliminazzjoni tar-restrizzjonijiet tal-veloċità fuq il-linji ferrovjarji, fl-estensjoni tan-nollijiet tat-toroq elettroniċi bbażati fuq id-distanza għat-trakkijiet fit-toroq kollha u fl-introduzzjoni tad-divrenzjar akbar tas-sistema ta-nollijiet ibbażata fuq l-emissjonijiet. L-Istati Membri – ibbażati fuq djalogu regolari mal-NGOs u l-SMEs rilevanti – għandhom jistabbilixxu pedaġġ urban tat-triq fil-bliet kapitali (inkluża l-introduzzjoni ta’ tariffa għall-konġestjoni sal-2025) u joħolqu aktar żoni għall-persuni mexjin, parks akbar u żoni ekoloġiċi oħra fil-bliet. L-NGOs u l-SMEs għandhom ikunu involuti b’mod regolari u kkonsultati online meta jkunu qed jippjanaw u jintroduċu dawn iż-żoni. |
| --- | --- |

2.3.14.

| 2.3.15. | Il-KESE jħeġġeġ lill-KE tikkunsidra regolamenti dwar l-użu ta’ enerġija aktar rinnovabbli, biex b’hekk jiżdied is-sehem tal-enerġija rinnovabbli fil-provvista tal-elettriku u t-tisħin. Kemm l-NGOs kif ukoll l-SMEs għandhom ikunu involuti b’mod viżibbli fit-tfassil ta’ pjani ta’ enerġija nazzjonali ġodda li jirriżultaw fi tnaqqis fl-użu tal-enerġija, speċjalment fil-fjuwils fossili. L-Istati Membri għandhom jiddiskutu proposti tanġibbli u fattibbli f’dan ir-rigward; l-aħjar prattiki għandhom jiġu rikonoxxuti u mogħtija r-riżorsi finanzjarji meħtieġa. L-Istati Membri għandhom b’mod regolari jikkondividu l-aqwa prattiki ambjentali tagħhom. |
| --- | --- |

2.3.15.

Ir-rwol tas-soċjetà ċivili fl-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali fil-qasam tal-bijodiversità

| 2.3.16. | Għall-KESE, speċjalment fir-rigward tal-impatt fuq il-bijodiversità, huwa essenzjali li l-Istati Membri jwettqu konsultazzjonijiet pubbliċi fi stadju bikri, meta l-għażliet kollha jkunu għadhom miftuħa u jkun hemm lok għal analiżi vera tal-alternattivi. Huwa primarjament f’idejn l-Istati Membri u l-awtoritajiet kompetenti li jiżguraw li l-iżviluppaturi jqisu din il-ħtieġa bis-serjetà u jinkoraġġixxu konsultazzjonijiet pubbliċi bikrija. |
| --- | --- |

2.3.16.

| 2.3.17. | Sabiex l-OSĊ ikunu jistgħu jkollhom diskussjonijiet ġenwini mal-KE, il-funzjonament tal-KE (speċjalment kif jittieħdu d-deċiżjonijiet) u l-aspettattivi tagħha (it-tip ta’ informazzjoni mistennija) għandhom jiġu ċċarati, pereżempju fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità mal-liġi ambjentali jew riskju ta’ ħsara lill-bijodiversità. |
| --- | --- |

2.3.17.

2.4.   
  Proposti tas-soċjetà ċivili rigward l-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali u r-rwol tal-KE bħala gwardjan tat-Trattati

| 2.4.1. | Il-KESE jistieden lill-KE tressaq kummenti quddiem il-parlamenti nazzjonali meta Stat Membru jilleġisla sabiex jittrasponi l-liġi ambjentali tal-UE. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | Il-KESE jrid ukoll li l-KE, fuq talba ta’ partijiet terzi, tipproduċi osservazzjonijiet u tikkomunikahom lill-partijiet interessati meta sfida għal dispożizzjoni nazzjonali li tittrasponi l-liġi ambjentali tal-UE tiġi riferuta lill-qorti suprema. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Il-KESE jitlob lill-KE tfakkar lill-Istati Membri li l-kunċett ta’ traspożizzjoni żejda ma jeżistix fil-leġislazzjoni tal-UE u li l-liġi ambjentali tal-UE tirrikjedi li jittieħdu miżuri fuq bażi kontinwa biex jittejjeb l-istat tal-ambjent. Għalhekk, il-leġislazzjoni tal-UE tipprojbixxi kwalunkwe rigress. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Il-KESE jistieden wkoll lill-KE biex tispjega lill-Istati Membri li l-liġi ambjentali tal-UE, li tawtorizza derogi mir-regoli tal-leġislazzjoni sekondarja, tirrikjedi li dawk id-derogi jiġu delimitati strettament mill-Istati sabiex ma jiksrux l-għanijiet tal-UE. |
| --- | --- |

2.4.4.

| 2.4.5. | Il-KESE jħeġġeġ lill-KE tkompli tfassal linji gwida biex tiffaċilita l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tal-liġi ambjentali sekondarja, b’ mod partikolari f’żewġ oqsma:






  (a) | li jitqiesu l-kwistjonijiet tas-saħħa fl-evalwazzjonijiet ambjentali, |
| --- | --- | --- |

2.4.5.

(a)

li jitqiesu l-kwistjonijiet tas-saħħa fl-evalwazzjonijiet ambjentali,

| (b) | li l-artijiet mistagħdra jiġu ddefiniti skont il-funzjonalità multifunzjonali tagħhom. |
| --- | --- |

(b)

li l-artijiet mistagħdra jiġu ddefiniti skont il-funzjonalità multifunzjonali tagħhom.

| 2.4.6. | L-UE jeħtiġilha tgħin biex tiżviluppa u tosserva mudelli ta’ żvilupp lokali u tippromovi l-ħarsien tal-ambjent. Għalhekk, jinħtieġu kontrolli lokali tal-KE fuq bażi aktar regolari fl-Istati Membri biex jiġi żgurat li l-fondi tal-UE jintefqu sew u li l-partijiet interessati pubbliċi u privati kollha rilevanti jimplimentaw kif xieraq ir-regolamenti u l-governanza ambjentali. Dan jista’ jwieġeb ukoll għar-rekwiżit ġenerali li n-nies u l-organizzazzjonijiet li jgħixu f’reġjuni mbiegħda tal-UE jiġu appoġġjati u ttrattati bħala parti ewlenija tal-UE. Il-KE għandha tiżgura wkoll li, f’kull Stat Membru, jiġu impjegati biżżejjed impjegati mħarrġa sew fl-oqsma ta’ aċċess għall-informazzjoni u l-ġustizzja, u saħansitra aktar fil-qasam tal-ispezzjoni, sabiex tiġi ssorveljata l-implimentazzjoni adatta tar-regolamenti ambjentali. |
| --- | --- |

2.4.6.

| 2.4.7. | Il-KESE jistieden lill-president tal-KE biex jagħti lill-Kummissarju għall-Ħarsien tal-Ambjent awtorità akbar, speċjalment fir-rigward ta’ kwistjonijiet relatati mal-ambjent u s-saħħa. Il-Kummissarju għandu jiffoka wkoll fuq, u jsir aktar involut, fil-koordinazzjoni tal-iżviluppi fiż-żoni rurali, fit-titjib tal-kwalità tal-ħajja kullimkien u fl-iżgurar li n-negozji domestiċi jikkonformaw mar-rekwiżiti ambjentali miftiehma tal-UE. L-ekonomija kompetittiva tal-futur trid issir l-ekonomija tas-sbuħija, li tkopri dak kollu li hu sabiħ u tajjeb: attivitajiet kulturali, artistiċi, ambjentali, ibbażati lokalment li jtejbu l-kwalità tal-ħajja. It-tkabbir tal-kuntentizza domestika (GDH – growth of domestic happiness) jiġifieri l-benesseri ġenerali – li huwa marbut ma’ ekonomija aktar b’saħħitha, u joħloq valuri ekonomiċi, soċjali u ambjentali aħjar u aktar sostenibbli li mbagħad jistgħu jiġu ġġenerati mill-ġdid – għandu jkun wieħed mill-għanijiet bażiċi tagħna. |
| --- | --- |

2.4.7.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali (ĠU C 283, 10.8.2018, p. 83).

1

Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali

(2)  Opinjoni tal-KESE dwar Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart (ĠU C 110, 22.3.2019, p. 33).

2

Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart

(3)  Opinjoni tal-KESE dwar Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali (ĠU C 283, 10.8.2018, p. 83).

3

Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali

(4)  Opinjoni tal-KESE dwar Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart (ĠU C 110, 22.3.2019, p. 33)

4

Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart

(5)  https://glocalities.com/latest/reports/environmental-concern

5

(6)  Opinjoni tal-KESE dwar Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart (ĠU C 110, 22.3.2019, p. 33) (konklużjoni 1.5).

6

Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart

(7)  https://ec.europa.eu/environment/aarhus/

7

(8)  Opinjoni tal-KESE dwar Rieżami tal-Governanza Ekonomika (ĠU C 345, 13.10.2017, p. 114).

8

Rieżami tal-Governanza Ekonomika

(9)  Opinjoni tal-KESE dwar Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart (ĠU C 110, 22.3.2019, p. 33).

9

Implimentazzjoni tal-liġi ambjentali tal-UE: kwalità tal-arja, l-ilma u l-iskart

(10)  Opinjoni tal-KESE dwar Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali (ĠU C 283, 10.8.2018, p. 83).

10

Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali

(11)  Opinjoni tal-KESE dwar Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali (ĠU C 283, 10.8.2018, p. 83).

11

Azzjonijiet tal-UE għat-titjib tal-governanza u l-konformità ambjentali

(12)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32003H0361 (mhux disponibbli bil-Malti).

12

(13)  Id-Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE tal-21 ta’ Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni tal-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa (ĠU L 206, 22.7.1992, p. 7).

13

(14)  Id-Direttiva 2009/147/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Novembru 2009 dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi (ĠU L 20, 26.1.2010, p. 7).

14

(15)  COM(2019) 149 final

15

(16)  http://ec.europa.eu/environment/europeangreencapital/index_en.htm

16

(17)  Id-Direttiva 2008/98/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Novembru 2008 dwar l-iskart u li tħassar ċerti Direttivi (ĠU L 312, 22.11.2008, p. 3), http://ec.europa.eu/environment/waste/framework/

17

(18)  http://ec.europa.eu/environment/eir/pdf/eir_2019.pdf

18

(19)  http://ec.europa.eu/environment/eir/pdf/study_costs_not_implementing_env_law.pdf

19

(20)  https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_environmental_dates

20

(21)  Opinjoni tal-KESE dwar Skema għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet għall-attivitajiet tal-avjazzjoni, (NAT/710) (ĠU C 288, 31.8.2017, p. 75).

21

Skema għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet għall-attivitajiet tal-avjazzjoni

(22)  Opinjoni tal-KESE dwar Pjan ta’ Azzjoni għall-Infrastruttura tal-Fjuwils Alternattivi (ĠU C 262, 25.7.2018, p. 69).

22

Pjan ta’ Azzjoni għall-Infrastruttura tal-Fjuwils Alternattivi

(23)  Id-Direttiva 2014/94/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat- 22 ta' Ottubru 2014 dwar l-installazzjoni ta' infrastruttura tal-karburanti alternattivi (ĠU L 307, 28.10.2014, p. 1) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/HTML/?uri=CELEX:32014L0094&from=EN.

23

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/58 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/58

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-bijoekonomija blu”

(opinjoni esploratorja)

(2020/C 47/08)

Relatur: Simo TIAINEN

Korelatur: Henri MALOSSE

| Konsultazzjoni | Presidenza Finlandiża tal-UE, 7.2.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Deċiżjoni tal-Bureau | 19.2.2019 |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 1.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 151/1/1 |

Konsultazzjoni

Presidenza Finlandiża tal-UE, 7.2.2019

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Deċiżjoni tal-Bureau

19.2.2019

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

1.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

151/1/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-bijoekonomija blu tfisser attivitajiet ekonomiċi u ħolqien ta’ valur ibbażati fuq użu sostenibbli u intelliġenti ta’ riżorsi akkwatiċi rinnovabbli u l-għarfien espert relatat. Hemm ammont kbir ta’ għarfien, għarfien espert u tradizzjoni tal-bniedem marbutin mal-ilma, ir-riżorsi akkwatiċi u l-bijoekonomija blu fl-Ewropa. Madankollu, fir-rigward tal-potenzjal u l-opportunitajiet tagħha, l-attivitajiet tan-negozju relatati mal-bijoekonomija blu għadhom pjuttost limitati fl-Ewropa. Hemm diversi ostakli li jridu jiġu indirizzati. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-potenzjal sħiħ tal-bijoekonomija blu fl-UE għandu jiġi identifikat u l-prijoritajiet tar-riċerka għandhom jiġu definiti biex jittejjeb it-tkabbir sostenibbli ta’ din l-ekonomija. B’mod partikolari, huwa neċessarju li jiġi żviluppat fehim aħjar tal-applikabbiltà tal-materja prima akkwatika fi proċessi li jżidu l-valur. It-tisħiħ tat-tkabbir sostenibbli jirrikjedi finanzjament immirat għar-riċerka biex tingħata spinta lill-innovazzjoni, lill-iżvilupp multidixxiplinari, lill-intraprenditorija u lill-impjiegi ġodda ta’ kwalità għolja. It-tkabbir sostenibbli jitlob ukoll kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni bħala ambjent operattiv, kif ukoll kollaborazzjoni wiesgħa u ħolqien ta’ sħubijiet ġodda bejn l-industrija, l-organizzazzjonijiet tar-riċerka, l-awtoritajiet pubbliċi u t-tielet settur. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | L-istatus tal-ilmijiet u tal-ekosistemi akkwatiċi mhuwiex adegwat f’bosta żoni tal-UE. Madankollu, kwalità tajba tal-ilma u ambjent akkwatiku san huma l-bażi għall-bijoekonomija blu. Hemm il-ħtieġa li jiġi ppreservat u rrestawrat l-istatus tajjeb u l-bijodiversità tal-oċeani, l-ibħra, il-lagi u x-xmajjar. Dan jirrikjedi sforz kbir mill-partijiet ikkonċernati kollha, inklużi l-UE, l-istituzzjonijiet nazzjonali u reġjonali, l-universitajiet u ċ-ċentri ta’ riċerka, il-professjonisti kollha involuti (pereżempju s-settur tas-sajd u dak tat-turiżmu) kif ukoll l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Dawn l-isforzi għandhom jinkludu riċerka adegwata, taħriġ u trasferiment tal-għarfien espert. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Hemm bżonn ta’ aktar investimenti fil-ġestjoni tal-ambjenti akkwatiċi u l-faċilitajiet tas-sanità biex jiġi żgurat l-aċċess għal, u l-użu sostenibbli ta’, ilma nadif u sanità adegwata għal kulħadd. Jinħtieġu soluzzjonijiet kompetittivi biex jitneħħa l-iskart mill-ilma u biex jiġu żviluppati teknoloġiji għall-iffrankar u r-riċiklar tal-ilma. Jinħtieġu soluzzjonijiet kosteffettivi ġodda biex jitnaqqsu l-kwantitajiet ta’ nutrijenti li qed jispiċċaw fl-ilmijiet naturali, u biex jiġu restawrati l-ħabitats kritiċi u l-korpi tal-ilma li nbidlu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jitlob li l-UE u atturi oħra fi ħdan il-bijoekonomija blu jieħdu azzjoni urġenti biex jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima u l-impatti tiegħu. B’mod partikolari, l-adattament urġenti tas-sajd u l-akkwakultura għat-tibdil fil-klima huwa kritiku hekk kif il-kundizzjonijiet jinbidlu b’mod drammatiku u dan għandu impatt ewlieni fuq dawn il-modi tal-għajxien importanti. Is-sajd, l-akkwakultura u l-algakultura huma kruċjali biex tiżdied il-produzzjoni sostenibbli tal-ikel akkwatiku fl-UE. L-iżvilupp ta’ sistemi tal-ikel akkwatiċi reżistenti għat-tibdil fil-klima jirrikjedi aktar riċerka u innovazzjoni qabel l-implimentazzjoni b’suċċess. Il-bijomassa algali hija riżorsa akkwatika potenzjalment importanti li tista’ tintuża bħala materja prima għal firxa wiesgħa ta’ użi. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Jinħtieġu sforzi konġunti bejn l-universitajiet, iċ-ċentri ta’ riċerka, l-NGOs u s-settur tas-sajd biex jiġu żviluppati prodotti ġodda ta’ valur miżjud minn prodotti sekondarji tal-ħut u materjali ta’ skart. Strumenti ta’ finanzjament ġodda huma meħtieġa biex jippromovu l-innovazzjonijiet u s-servizzi teknoloġiċi. Hemm bżonn ta’ kollaborazzjoni bejn il-fruntieri settorjali u proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet aħjar. Ir-restawr tal-bijodiversità tal-ibħra, il-lagi u x-xmajjar se jiftaħ opportunitajiet ġodda għan-negozju, prinċipalment in-negozji tal-familja u n-negozji żgħar fis-swieq lokali. Barra minn hekk, il-promozzjoni ta’ mudelli ta’ negozju ġodda għat-turiżmu tal-baħar u l-użu rikreattiv tar-riżorsi akkwatiċi joffru opportunitajiet ġodda ta’ negozju sostenibbli għar-reġjuni mbiegħda. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-prijoritajiet għall-miżuri ta’ żvilupp fuq l-aġenda tal-bijoekonomija blu jinkludu (i) ilma nadif u sanità, (ii) ambjent akkwatiku san, divers u sikur, (iii) produzzjoni tal-ikel akkwatika sostenibbli, (iv) prodotti mhux tal-ikel ta’ valur għoli, (v) adattament għat-tibdil fil-klima, (vi) saħħa u benesseri blu, u (vii) koordinazzjoni aħjar fil-ġlieda kontra l-attivitajiet illegali relatati mar-riżorsi akkwatiċi. Billi tinvesti f’dan l-iżvilupp, l-Ewropa tista’ ssaħħaħ il-pożizzjoni tagħha bħala attur ewlieni fl-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | L-Unjoni Ewropea qiegħda tintalab tippromovi s-sensibilizzazzjoni, l-edukazzjoni u t-taħriġ li jinkorporaw ir-riċerka, il-valorizzazzjoni u t-trasferiment tal-għarfien tal-komunitajiet f’żoni kostali u dawk qrib l-ilmijiet interni, u b’hekk ikun hemm ġestjoni rispettuża tal-ambjent u jinħolqu netwerks Ewropej ta’ taħriġ f’dan il-qasam. Għall-agrikoltura, l-UE għandha wkoll tindirizza l-kwistjoni tal-iskarsezza tal-ilma. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jissuġġerixxi li l-bijoekonomija blu ssir waħda mill-oqsma ewlenin tal-politiki tal-UE u fil-politiki ta’ kooperazzjoni tagħha mal-pajjiżi ġirien, kif ukoll fil-qafas tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU u l-Għanijiet tal-COP 21 tal-Ftehim ta’ Pariġi. F’dan ir-rigward, il-KESE jipproponi li l-Kunsill tal-UE u l-Parlament Ewropew jitolbu lill-Kummissjoni tniedi diversi azzjonijiet pilota fiż-żoni differenti tal-baħar u tal-akkwakultura tal-UE, filwaqt li tingħata attenzjoni biex jintagħżlu dawk li jirrappreżentaw id-diversità kbira tas-sitwazzjonijiet eżistenti fl-UE, il-grad sa fejn huma affettwati mir-riskju ta’ kollass u l-potenzjal ta’ żvilupp tal-bijoekonomija blu. Għandu jiġi stabbilit kumitat ta’ ġestjoni li jinkludi lill-Istati Membri, ir-reġjuni u l-partijiet interessati, bil-parteċipazzjoni tal-KESE, sabiex jiġu organizzati skambji ta’ prattiki u jiġi żgurat li l-proġetti pilota ta’ suċċess jiġu żviluppati fuq skala akbar. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Il-bijoekonomija blu tfisser attivitajiet ekonomiċi u ħolqien ta’ valur ibbażati fuq użu sostenibbli u intelliġenti ta’ riżorsi akkwatiċi rinnovabbli u l-għarfien espert relatat. In-negozji u l-attivitajiet li jkabbru l-materja prima għal dawn il-prodotti, jew jiġbdu, jirfinaw, jipproċessaw u jittrasformaw il-komposti bijoloġiċi, kollha jiffurmaw parti mill-bijoekonomija blu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | L-importanza, il-karatteristiċi u l-opportunitajiet tal-bijoekonomija blu fl-Istati Membri differenti jvarjaw ħafna skont il-kundizzjonijiet ġeografiċi, u dan irid jiġi indirizzat. Ħafna mill-Istati Membri għandhom aċċess dirett għall-oċean jew l-ibħra. L-ilmijiet kostali huma importanti ħafna għal ħafna Stati Membri. Barra minn hekk, il-lagi u x-xmajjar għandhom rwol kruċjali fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | F’Mejju 2019, il-KESE adotta Opinjoni (1) dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea li taġġorna l-istrateġija tal-bijoekonomija tal-2012. Il-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet stabbiliti fl-Opinjoni huma rilevanti mill-aspett tal-bijoekonomija blu. Din l-Opinjoni tiddeskrivi l-possibbiltajiet u l-potenzjal tal-bijoekonomija blu f’aktar dettall. Il-bijoekonomija blu hija marbuta mill-qrib mal-kunċett tal-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | L-ilma nadif u r-riżorsi akkwatiċi rinnovabbli jirrappreżentaw opportunitajiet sinifikanti ta’ negozju sostenibbli u jistgħu joffru soluzzjonijiet ewlenin għal ħafna mill-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli globali (SDG2, SDG3, SDG6, SDG7, SDG8 u SDG14). Permezz ta’ din l-Opinjoni esploratorja, il-KESE għandu l-għan li jwieġeb għall-mistoqsija mqajma mill-presidenza Finlandiża tal-Kunsill tal-UE dwar kif l-UE tista’ tagħti spinta lill-iżvilupp tal-bijoekonomija blu u dwar liema miżuri għandhom jingħataw prijorità. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Ġenerali

| 3.1. | Il-bijoekonomija blu tista’ toffri diversi benefiċċji f’każ biss li l-ambjent akkwatiku jkun san u produttiv. It-theddid għall-bijodiversità flimkien mat-tibdil fil-klima joħolqu riskju għoli għall-kapaċitajiet ta’ produzzjoni tal-organiżmi akkwatiċi, kif muri mir-rapport IPBES (Pjattaforma Intergovernattiva tal-Politika tax-Xjenza dwar il-Bijodiversità u s-Servizzi Ekosistemiċi) ta’ Mejju 2019. L-isfruttament żejjed, it-tniġġis, l-iżvilupp tal-kosta, it-turiżmu fl-eqqel taż-żminijiet u t-trasport kollha jikkostitwixxu theddid serju, speċjalment f’dawk iż-żoni tal-Unjoni Ewropea l-aktar milquta (b’mod partikolari l-Mediterran) minn dawn il-fatturi ta’ stress. Jinħtieġu soluzzjonijiet adattati għall-ambjenti u r-reġjuni differenti. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Id-domanda għall-bijomassa se tiżdied fil-futur u l-UE trid tindirizza din l-isfida. Tranżizzjoni bbażata fuq il-bijomassa lejn ekonomija newtrali fir-rigward tal-gass b’effett ta’ serra se tkun limitata mid-disponibbiltà tal-art. Għalhekk se jkun importanti li tittejjeb il-produttività tar-riżorsi akkwatiċi biex tinqabad il-firxa sħiħa ta’ opportunitajiet tal-bijoekonomija. Dan jinkludi pereżempju l-produzzjoni u l-użu tal-alga, u sorsi ġodda ta’ proteini oħra li għandhom il-potenzjal li jtaffu l-pressjoni fuq l-art agrikola. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-bijoekonomija blu għandha potenzjal dejjem jiżdied biex ittejjeb is-sigurtà tal-ikel u tipprovdi ikel san u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, ikel ġdid u addittivi ġodda tal-ikel, għalf tal-annimali, nutraċewtiċi, farmaċewtiċi, kożmetiċi, materjali ġodda, ilma nadif, enerġija mhux fossili, riċiklaġġ tan-nutrijenti u ħafna aktar benefiċċji. It-tkabbir tal-bijoekonomija blu jiddependi fuq li jiġi żgurat li l-ilmijiet u l-ekosistemi akkwatiċi jkollhom status tajjeb, sajd u sistemi ta’ produzzjoni akkwatika reżiljenti, kollaborazzjoni sistemika effettiva bejn il-fruntieri settorjali, innovazzjonijiet teknoloġiċi, strumenti ġodda ta’ finanzjament u servizzi mtejba kif ukoll mudelli ta’ negozju sostenibbli. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Huwa essenzjali li tiġi enfasizzata l-importanza tal-fatturi kulturali fl-implimentazzjoni ta’ bijoekonomija blu. L-għarfien espert tal-popolazzjonijiet umani taż-żoni kostali u taż-żoni qrib l-ilma intern jirrappreżenta vantaġġ eċċezzjonali għall-Ewropa sakemm jiġi identifikat, ippreservat u mgħoddi lil ġenerazzjonijiet ġodda. Għalhekk, kwalunkwe azzjoni li tittieħed fil-bijoekonomija blu għandha tinkorpora d-dimensjoni kulturali u umana u tiżgura li l-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha jiġu involuti, speċjalment ir-rappreżentanti lokali, il-professjonisti u s-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Il-bijoekonomija blu u l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli

| 4.1. | L-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU huma marbuta mill-qrib mal-ambjenti tal-ilma u dak akkwatiku. Dawn l-Għanijiet jindirizzaw l-isfidi globali ewlenin li qed inħabbtu wiċċna magħhom u jenfasizzaw kif għandna nilħqu futur aktar sostenibbli b’referenza għal kwistjonijiet fundamentali bħas-sigurtà tal-ikel, it-tibdil fil-klima u l-prevenzjoni tad-degradazzjoni ambjentali. L-Għanijiet huma interkonnessi ħafna u huma kkunsidrati f’dan id-dokument mill-perspettiva ta’ opportunitajiet ta’ negozju sostenibbli bbażati fuq l-ilma u r-riżorsi naturali akkwatiċi. Hemm rabta qawwija bejn l-ilma, l-enerġija u l-ikel b’mod partikolari. |
| --- | --- |

4.1.

Ilma nadif u sanità

| 4.2. | L-Għan 6 (Ilma nadif u sanità) għandu l-objettiv li jiżgura l-aċċess għal, u l-użu sostenibbli ta’, ilma nadif u s-sanità xierqa għal kulħadd. Fuq livell globali, aktar minn biljun persuna għad m’għandhomx aċċess għal ilma ħelu ta’ kwalità adegwata u aktar minn 2 biljun persuna qed jgħixu bir-riskju ta’ aċċess imnaqqas għal riżorsi tal-ilma ħelu. Il-ħtieġa globali għall-ilma ħelu hija mistennija li tiżdied b’mod sinifikanti sal-2030. Il-KESE indirizza s-suġġett tal-ilma tax-xorb f’opinjoni fl-2018 (2). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Għalkemm dan l-aħħar sar progress fl-UE u f’reġjuni oħra, jeħtieġ li jkun hemm aktar investiment fil-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma ħelu u l-faċilitajiet tas-sanità. L-objettiv ewlieni huwa li jinstabu soluzzjonijiet kompetittivi biex jitneħħa l-iskart mill-ilma u jiġu żviluppati teknoloġiji biex ma jinħeliex l-ilma u biex jiġi riċiklat biex jitnaqqas l-iskart tal-ilma. Hemm potenzjal ewlieni f’soluzzjonijiet u teknoloġiji biex ma jinħeliex l-ilma u biex jiġi riċiklat, u fil-ġestjoni intelliġenti tar-riżorsi u l-provvista tal-ilma. Hemm kunċetti ġodda dwar is-sanità tal-ilma u teknoloġiji ġodda biex jitneħħew ir-residwi tad-drogi u l-ormoni kif ukoll il-mikroplastiċi mill-ilma mormi. Hemm ukoll innovazzjonijiet promettenti biex l-ilma baħar jinbidel f’ilma tax-xorb permezz ta’ enerġija rinnovabbli. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Kwalità tajba tal-ilma hija l-bażi għall-bijoekonomija blu. Il-ġestjoni tajba tar-riżorsi tal-ilma hija parti essenzjali mis-soluzzjoni għal kważi kull problema ewlenija fid-dinja, bħall-konsum żejjed ta’ riżorsi akkwatiċi u l-ħtieġa ta’ adattament għat-tibdil fil-klima. Il-ġestjoni taċ-ċiklu tal-ħajja tal-ilma tirrikjedi għanijiet ċari, informazzjoni aġġornata, ippjanar u ġestjoni. Dan jinkludi soluzzjonijiet diġitali għas-servizzi tal-ilma u l-monitoraġġ, u soluzzjonijiet teknoloġiċi versatili ġodda għat-trattament tal-ilma mormi (teknoloġija tal-membrana) u mentalità bbażata fuq l-interkonnessjoni u mhux fuq il-kompartimentalizzazzjoni. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | L-UE għandha l-potenzjal li ssir attur globali ewlieni fis-settur tal-ilma bħala fornitur ta’ teknoloġiji u servizzi relatati mal-ilma. Id-diġitalizzazzjoni toffri opportunità ġdida għan-negozji fis-settur tal-ilma, u tista’ żżid b’mod sinifikanti l-effiċjenza tal-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma, kif ukoll tal-kunċetti tal-produzzjoni u s-servizz. Soluzzjonijiet diġitali jistgħu jintużaw biex jipproduċu servizzi li jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-klijenti issa u fil-futur. L-UE tista’ toffri soluzzjonijiet kompetittivi u sostenibbli f’dan il-qasam lid-dinja kollha. |
| --- | --- |

4.5.

Ambjent akkwatiku san, divers u sigur

| 4.6. | L-oċeani, l-ibħra u l-ilmijiet interni jservu bħala l-ikbar sors sostenibbli ta’ proteina fid-dinja, b’aktar minn 3 biljun ruħ dipendenti b’mod globali fuq il-bijodiversità tal-baħar u tal-kosta għall-għajxien tagħhom. L-oċeani, l-ibħra u l-ilmijiet interni tagħna qed jiġu degradati malajr mill-attivitajiet tal-bniedem. B’mod partikolari, l-ilmijiet kostali u interni qegħdin jiddeterjoraw minħabba t-tniġġis u l-ewtrofikazzjoni, u t-telfien tal-ħabitats huwa allarmanti. Dawn il-bidliet kollha għandhom effett devastanti fuq il-funzjonament tal-ekosistemi akkwatiċi u l-bijodiversità, u b’hekk fuq il-produzzjoni potenzjali tal-ikel. Ġestjoni bir-reqqa ta’ din ir-riżorsa globali essenzjali hija fattur ewlieni ta’ futur sostenibbli. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | L-Għan 14 (Il-ħajja taħt l-ilma) għandu l-għan li jikkonserva l-oċeani, l-ibħra u r-riżorsi akkwatiċi, u jippromovi l-użu sostenibbli tagħhom. Huma meħtieġa bosta miżuri biex tittejjeb is-sitwazzjoni, inkluż tnaqqis sinifikanti fit-tniġġis akkwatiku ta’ kull tip u l-immaniġġjar tal-attivitajiet umani kollha b’mod aktar effettiv. Hemm bżonn ta’ soluzzjonijiet ġodda biex jitnaqqsu l-kwantitajiet ta’ nutrijenti li qed jispiċċaw fl-ilmijiet naturali. Għandhom jiġu żviluppati u ttestjati mezzi u metodi ekonomikament effiċjenti biex tittejjeb il-kapaċità tal-ħamrija li taqbad u tgħaqqad in-nutrijenti flimkien. L-ewtrofikazzjoni tista’ wkoll titnaqqas billi jiżdied l-użu ta’ speċi ta’ ħut b’nuqqas ta’ konsum kif ukoll il-produzzjoni u l-ħsad tal-alga (minħabba li n-nutrijenti jitneħħew bil-qabdiet). Huma meħtieġa soluzzjonijiet ġodda biex titnaqqas l-ewtrofikazzjoni u jiġu rrestawrati x-xmajjar, il-lagi u qiegħ il-baħar. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ambjenti akkwatiċi sani jistgħu jipprovdu numru sinifikanti ta’ impjiegi ġodda ta’ kwalità għolja. Stokkijiet sani ta’ ħut u ilmijiet nodfa huma l-bażi ta’ sajd sostenibbli u użu tal-ilma rikreattiv, u jagħtu opportunitajiet ġodda għall-bijoekonomija blu. Qed isiru sforzi ta’ restawr ta’ xmajjar u ilma ħelu mad-dinja kollha biex jiġu rrestawrati l-ħabitats degradati, il-proċessi tal-ekosistema, l-istokkijiet tal-ħut migranti, il-komunitajiet bijotiċi u s-servizzi li jipprovdu. Ir-restawr tal-istokkijiet migranti se jġib għajxien potenzjali ġdid f’żoni b’popolazzjoni baxxa, u jipprovdi impjiegi għal persuni taħt mudell ta’ negozju tal-familja b’aċċess għas-swieq lokali. |
| --- | --- |

4.8.

Produzzjoni ta’ ikel akkwatiku sostenibbli

| 4.9. | Id-domanda globali għall-ikel hija mistennija li tiżdied b’mod sinifikanti. L-Għan 2 (L-eradikazzjoni tal-ġuħ) jimmira li jtemm il-ġuħ, jikseb is-sigurtà tal-ikel, itejjeb in-nutrizzjoni u jippromovi produzzjoni primarja sostenibbli sal-2030. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Is-sajd u l-akkwakultura jipprovdu ikel nutrittiv u jiġġeneraw dħul finanzjarju tant meħtieġ, filwaqt li jappoġġjaw l-iżvilupp rurali u potenzjalment jipproteġu wkoll l-ambjent. Bħalissa, il-ħut jirrappreżenta madwar 17 % tal-provvista globali tal-proteini tal-annimali u 6,5 % tal-proteini kollha għall-konsum mill-bniedem. Għal mijiet ta’ miljuni ta’ nies, il-ħut huwa s-sors ewlieni ta’ proteina u nutrijenti essenzjali. Ħafna stokkijiet tal-ħut għadhom qed jiġu sfruttati żżejjed u jirrikjedu ġestjoni aħjar. Sussidji kbar għadhom iżommu b’mod stabbli l-kapaċità żejda tal-flotot tas-sajd f’ħafna partijiet tad-dinja. L-oċeani, l-ibħra u l-ilmijiet interni għandhom jintużaw b’mod aktar sostenibbli minn dak li hu l-każ bħalissa. L-investiment fl-akkwakultura, is-sajd u l-ipproċessar tal-ħut, u fl-iżvilupp ta’ prodotti ġodda mill-iskart u mill-flussi sekondarji, huwa kruċjali biex tiżdied il-produzzjoni sostenibbli tal-ikel u biex tinżamm is-sigurtà tal-ikel. B’mod partikolari, l-UE għandha bilanċ kummerċjali negattiv sostanzjali fir-rigward tal-ħut u l-prodotti tas-sajd; madwar 60 % tal-frott tal-baħar li jittiekel fl-UE jiġi importat: dawn l-importazzjonijiet mhux dejjem jaqblu mal-kriterji tal-UE għal produzzjoni sostenibbli u sigurtà tal-ikel. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | L-akkwakultura għandha potenzjal sinifikanti għal aktar tkabbir. Ammont akbar ta’ bijomassa jista’ jiġi prodott b’mod sostenibbli fl-akkwakultura Ewropea billi jiżdied l-għadd ta’ speċijiet użati fl-akkwakultura, inklużi l-ispeċitajiet marini fil-livell trofiku inferjuri (eż. l-alga u l-molluski). Madankollu, l-iżvilupp tal-akkwakultura għandu ħafna ostakli. L-ewwel nett, il-produzzjoni dejjem tikber tal-akkwakultura tirrikjedi sorsi addizzjonali ta’ għalf. Il-qabdiet ta’ ħut ta’ valur baxx fis-sajd tal-qbid fil-futur se jintużaw aktar għall-konsum dirett mill-bniedem u inqas bħala materja prima għall-għalf tal-annimali. Tinħtieġ bijomassa tal-għalf addizzjonali biex l-akkwakultura tikber u din tista’ tiġi minn speċijiet li bħalissa mhumiex wisq użati bħall-krill u organiżmi mesopelagiċi oħra, alga, kif ukoll mill-ipproċessar tal-iskart (flussi sekondarji). It-tieni nett, l-ispazju limitat disponibbli għall-faċilitajiet tal-akkwakultura huwa problema li qed tiżdied li trid tissolva. Is-soluzzjoni għall-iżvilupp sostenibbli tal-akkwakultura hija l-ippjanar tajjeb tal-attivitajiet tal-baħar u tal-ilma ħelu li jqis id-dimensjonijiet ekoloġiċi, ekonomiċi, soċjali u kulturali. It-tielet nett, huma meħtieġa soluzzjonijiet aħjar biex jissolvew il-kwistjonijiet tat-tnixxija ta’ nutrijenti u l-kontroll tal-mard. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Regolazzjoni ambjentali stretta f’pajjiżi differenti għandha effett kbir fuq l-ispejjeż u l-kompetittività tal-akkwakultura. Diversi teknoloġiji ġodda qed jiġu żviluppati b’mod intensiv iżda għad fadal numru kbir ta’ inċertezzi ekonomiċi u teknoloġiċi. Sistemi ta’akkwakultura ta’ riċirkolazzjoni joffru bosta benefiċċji bħar-rekwiżit minimu tal-ilma, il-kontroll effettiv tal-effluwenti u l-iskart, ir-rekwiżit ta’ spazju żgħir, u l-kontroll ta’ kundizzjonijiet ta’ produzzjoni. It-teknoloġiji tas-sistemi ta’ akkwakultura ta’ riċirkolazzjoni għandhom potenzjal speċjalment fis-sistemi tal-ilma ħelu. Madankollu, huwa probabbli li sehem dejjem jikber tal-akkwakultura tal-baħar ikollu jseħħ fl-ilmijiet lil hinn mill-kosta. Hemm bżonn ta’ approċċi ġodda għall-immaniġġjar b’diversi użi u integrat, inklużi l-ippjanar spazjali u l-pjani ta’ ġestjoni lokali. |
| --- | --- |

4.12.

Prodotti akkwatiċi b’valur miżjud u użi mhux tal-ikel

| 4.13. | L-ipproċessar ta’ ħut u organiżmi akkwatiċi oħra għall-konsum mill-bniedem jiġġenera flussi sekondarji, li ħafna drabi ma jintużawx għal konsum dirett mill-bniedem. Huwa stmat li 30–70 % tal-bijomassa kollha tal-ħut miġbur isir prodott sekondarju ta’ valur baxx jew jinħela kompletament. Dan jinkludi materjal potenzjalment utli u ta’ valur, li potenzjalment jista’ jintuża mill-industrija għal skopijiet marbutin mal-ikel u dawk mhux marbutin mal-ikel. Ingredjenti funzjonali ta’ valur għoli għal prodotti speċjalizzati jistgħu jiġu żviluppati minn dawn il-materjali. Varjetà ta’ organiżmi akkwatiċi tista’ tappoġġja l-iżvilupp ta’ prodotti ġodda bħan-nutraċewtiċi, il-farmaċewtiċi u l-kożmetiċi. Jistgħu jipprovdu wkoll enżimi, lipidi, bijopolimeri, u bijomaterjali ġodda oħra. L-użu ta’ din il-materja prima b’mod ekoeffiċjenti huwa kruċjali. Hemm pressjoni globali konsiderevoli biex jittejjeb l-użu tal-materjal bijoloġiku kollu u b’hekk jitnaqqas ukoll l-iskart. Il-bijoteknoloġija tal-baħar jista’ jkollha rwol importanti fil-ħolqien ta’ valur miżjud fil-bijoekonomija blu. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Il-bijomassa tal-alga qed issir dejjem aktar sinifikanti bħala riżorsa għal varjetà ta’ applikazzjonijiet kummerċjali fil-bijoekonomija blu. L-alga tipprovdi riżorsa effettiva, sostenibbli u għadha fil-biċċa l-kbira mhux sfruttata għal proċessi u prodotti b’bażi bijoloġika. L-alga hija mimlija nutrijenti u għandha ħafna enerġija. Produzzjoni miżjuda ta’ makroalga u mikroalga qed tikseb għarfien mifrux fl-Europa bħala riżorsa li tista’ tintuża bħala materja prima għal firxa wiesgħa ta’ użi. Hemm interess dejjem jikber fil-ħsad, il-kultivazzjoni jew l-ipproċessar tal-alga biex tinħoloq firxa wiesgħa ta’ prodotti ta’ valur għoli, inklużi l-ikel, l-għalf tal-annimali, in-nutraċewtiċi u l-prodotti b’bażi bijoloġika. |
| --- | --- |

4.14.

Mitigazzjoni u adattament għat-tibdil fil-klima

| 4.15. | Huwa rikonoxxut b’mod wiesa’ li t-tibdil fil-klima jolqot firxa ta’ varjabbli ambjentali, inklużi x-xita, it-temperaturi, il-flussi tax-xmajjar, il-proliferazzjoni ta’ algi dannużi u l-aċidifikazzjoni tal-oċeani. L-Għan 13 (L-azzjoni klimatika) jinkoraġġixxi azzjoni urġenti għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima u l-impatti tiegħu. It-temperaturi li qed jogħlew għandhom impatt fuq l-oċeani, l-ibħra u ilmijiet oħra kif ukoll fuq netwerks nutrittivi, sajd u għajxien. Fl-Ewropa, it-tibdil fil-klima huwa mistenni li jżid il-preċipitazzjoni tax-xitwa u, flimkien maż-żieda fit-temperaturi, ir-riskju ta’ ewtrofikazzjoni u deterjorazzjoni tal-kwalità tal-ilma jiżdied. Dan se jkollu ħafna konsegwenzi negattivi għall-istokkijiet tal-ħut u għal riżorsi akkwatiċi oħra, u b’hekk ukoll fuq is-sajd u modi oħra ta’ produzzjoni. Temperaturi għoljin ixekklu l-ħajja ta’ speċijiet tal-ilma kiesaħ bħas-salmonidi, u jikkontribwixxu għat-tixrid ta’ ħafna speċijiet u mard li jagħmlu l-ħsara. Speċijiet li jibbenefikaw mill-ewtrofikazzjoni qegħdin jiżdiedu. It-temperaturi massimi għolja jippreżentaw sfidi ewlenin għall-farms tal-akkwakultura. Għall-agrikoltura, l-UE għandha wkoll tindirizza l-kwistjoni tal-iskarsezza tal-ilma. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Is-sistema futura tal-ikel għandha tkun parti mis-soluzzjoni għat-tibdil fil-klima, mhux parti mill-problema. Essenzjalment, is-sajd u l-akkwakultura huma modi effettivi biex jipproduċu l-proteina mill-perspettiva tal-emissjonijiet tal-klima. Għalhekk, is-sajd sostenibbli u t-trobbija tal-ħut għandhom jiġu promossi. Barra minn hekk, it-tisħiħ tar-reżiljenza tas-sistemi tas-sajd u tal-produzzjoni akkwatika huwa essenzjali. L-attivitajiet tas-sajd għandhom jadattaw għall-kundizzjonijiet mibdula bħall-kundizzjonijiet estremi tat-temp u xtiewi mingħajr silġ. Fl-akkwakultura, mod potenzjali biex tipprepara għat-temperaturi massimi huwa permezz tal-kultivazzjoni lil hinn mix-xatt, li f’xi każijiet tista’ tibbenefika miż-żieda fit-temperatura medja tal-baħar. Sistemi ta’ akkwakultura ta’ riċirkolazzjoni jistgħu jgħinu lill-industrija tal-akkwakultura tadatta ruħha għat-tibdil fil-klima. Programmi tat-trobbija tal-ħut jistgħu jtejbu t-tolleranza tal-ħut ikkultivat għal temperaturi ogħla. |
| --- | --- |

4.16.

Is-saħħa u l-benesseri blu

| 4.17. | L-Għan 3 (Saħħa Tajba u Benesseri) għandu l-għan li jiżgura ħajjiet f’saħħithom u jippromovi l-benesseri għal kulħadd ta’ kull età. Hemm potenzjal sinifikanti ta’ tkabbir fil-benesseri u s-servizzi ta’ rikreazzjoni bbażati fuq ambjenti akkwatiċi. Il-promozzjoni ta’ użu rikreattiv sostenibbli tar-riżorsi akkwatiċi toffri opportunitajiet ta’ negozju ġodda għal reġjuni remoti mhux urbani, li se jikkontribwixxi għall-ħolqien ta’ impjiegi ġodda ta’ kwalità għolja. Minħabba l-importanza u l-potenzjal ekonomiku tagħha, il-bijoekonomija blu tikkontribwixxi wkoll għall-Għan 8 (Xogħol diċenti u tkabbir ekonomiku). |
| --- | --- |

4.17.

5.   Azzjonijiet ta’ prijorità

| 5.1. | Il-prijoritajiet għall-miżuri ta’ żvilupp fuq l-aġenda tal-bijoekonomija blu huma: (i) ilma nadif u sanità, desalinazzjoni tal-ilma baħar, tnaqqis fit-tniġġis, (ii) ambjent akkwatiku san, divers u sigur, u restawr ta’ ekosistemi u bijodiversità f’ambjenti akkwatiċi, (iii) produzzjoni sostenibbli ta’ ikel akkwatiku, (iv) ħolqien ta’ prodotti mhux tal-ikel ta’ valur għoli, (v) adattament għat-tibdil fil-klima, (vi) saħħa u benesseri blu, l-iffrankar tal-enerġija u l-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli mill-baħar u minn xmajjar u lagi, (vii) titjib fl-iffrankar u l-konservazzjoni tar-riżorsi tal-ilma, u (viii) koordinazzjoni aħjar fil-ġlieda kontra l-attivitajiet illegali relatati mar-riżorsi akkwatiċi. Barra minn hekk, il-bijoenerġija akkwatika bi prezz baxx u nadif u l-użu ta’ skart organiku huma temi importanti li qegħdin jiżviluppaw. Billi tinvesti f’dan it-tip ta’ żvilupp, l-Ewropa tista’ ssaħħaħ il-pożizzjoni tagħha bħala attur ewlieni fl-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Il-KESE jipproponi li l-Kunsill tal-UE u l-Parlament Ewropew jitolbu lill-Kummissjoni tniedi azzjonijiet pilota speċifiċi li jkollhom l-għan li jtejbu l-istatus u l-kapaċità tal-produzzjoni tal-ekosistemi akkwatiċi f’postijiet magħżula tal-UE, filwaqt li jiġi żgurat li dawn jirrappreżentaw id-diversità tas-sitwazzjonijiet eżistenti u l-potenzjal tal-iżvilupp tal-bijoekonomija blu. Dawn l-azzjonijiet pilota għandhom jitwettqu f’żoni kostali u tal-ilmijiet interni (inklużi l-gżejjer) li huma affettwati b’mod moderat jew ħażin mill-impatt uman bħat-turiżmu staġjonali eċċessiv, it-tniġġis, it-tagħbija ta’ nutrijenti minn sorsi bbażati fuq l-art, korsiji mmodifikati tal-ilma, u sfruttament eċċessiv tar-riżorsi akkwatiċi. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Il-proġetti pilota għandhom jiġu implimentati malajr kemm jista’ jkun, flimkien mar-rappreżentanti eletti lokali, l-universitajiet u ċ-ċentri ta’ riċerka, il-professjonisti u l-atturi rilevanti tas-soċjetà ċivili. Il-proġetti għandhom jippermettu li l-azzjonijiet u l-miżuri ewlenin jiġu żviluppati u ttestjati sabiex titjieb is-sitwazzjoni inadegwata attwali fis-siti pilota. Il-KESE qed jirrakkomanda għadd raġonevoli ta’ proġetti pilota li għandhom jitwettqu fil-Mediterran, fil-Baħar l-Iswed, fil-kosta tal-Atlantiku, fil-Baħar tat-Tramuntana u fil-Baħar Baltiku, kif ukoll f’żoni tal-ilmijiet interni b’potenzjal kbir għal titjib. Dawn il-proġetti jistgħu, pereżempju, jinvolvu t-tindif tal-ilmijiet rikki fin-nutrijenti jew tal-ilmijiet imniġġsa f’żoni bħall-portijiet jew żoni turistiċi bl-użu ta’ speċijiet ta’ filtrazzjoni speċifiċi bħall-gajdri, ir-rizzi, il-molluski jew il-pjanti akkwatiċi (alka), jew ir-restawr ta’ mogħdijiet migratorji u żoni fejn ibid il-ħut sabiex jiġu restawrati ċ-ċikli ta’ ħajja ta’ ħut migratorju. Fl-istess ħin, il-kapaċità li jinqabad is-CO2 fuq skala kbira tista’ tiġi ttestjata wkoll f’dawn il-proġetti pilota. Proġetti pilota jistgħu wkoll jeżaminaw il-fattibbiltà ta’ teknoloġiji ġodda biex jipproduċu enerġija mill-ibħra u l-lagi jew biex jinstabu modi ġodda biex jiġu ffrankati r-riżorsi tal-ilma. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Abbażi tar-riżultati u l-esperjenzi miksuba fil-proġetti pilota, l-Unjoni Ewropea hija mitluba tippromovi t-taħriġ u t-trasferiment tal-għarfien espert fil-komunitajiet fiż-żoni kostali u qrib l-ilma interni, u b’hekk tippermetti r-restawr u l-ġestjoni adegwata tal-ambjenti u l-ħolqien ta’ netwerks Ewropej ta’ taħriġ, kif ukoll turi l-opportunitajiet għall-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità għolja f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Għandu jiġi stabbilit kumitat ta’ ġestjoni għall-proġetti pilota, li jinkludi lill-Istati Membri, ir-reġjuni u l-partijiet interessati, bil-parteċipazzjoni tal-KESE, sabiex jiġu koordinati skambji ta’ prattiki u jiġi żgurat li l-proġetti pilota ta’ suċċess jiġu żviluppati fuq skala akbar. Fl-istess ħin, l-Istati Membri tal-UE u r-reġjuni kkonċernati għandhom jitħeġġu jħejju strateġiji tal-bijoekonomija blu, b’konsultazzjoni mal-partijiet interessati lokali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | L-għarfien espert tal-UE dwar il-bijoekonomija blu miksub permezz tal-programmi ta’ riċerka ta’ Orizzont Ewropa, LIFE u l-proġetti pilota tal-bijoekonomija blu għandu jkun disponibbli, taħt ċerti kundizzjonijiet, għal pajjiżi terzi, b’mod partikolari l-pajjiżi tal-Viċinat tal-Lvant, il-pajjiżi tal-Mediterran u l-Afrika, għar-Russja (fiż-żona tal-baħar Baltiku), kif ukoll pajjiżi oħra interessati. Il-bijoekonomija blu għandha ssir proġett ewlieni tal-UE fil-programmi ta’ kooperazzjoni tagħha man-NU u għodda biex jinkisbu l-għanijiet tal-COP 21 ta’ Pariġi fil-ġlieda kontra t-tisħin globali. |
| --- | --- |

5.6.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar Il-Komunikazzjoni li taġġorna l-Istrateġija dwar il-Bijoekonomija tal-2012 (ĠU C 240, 16.7.2019, p. 37).

1

Il-Komunikazzjoni li taġġorna l-Istrateġija dwar il-Bijoekonomija tal-2012

(2)  Opinjoni tal-KESE dwar Il-kwalità tal-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem (riformulazzjoni) (Id-Direttiva dwar l-ilma tax-xorb) (ĠU C 367, 10.10.2018, p. 107).

2

Il-kwalità tal-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem

---

III Atti preparatorji

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/64 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/64

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Nibnu l-fiduċja fl-intelliġenza artifiċjali ċċentrata fuq il-bniedem”

[COM(2019) 168 final]

(2020/C 47/09)

Relatur: Franca SALIS-MADINIER

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 3.6.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adottata fis-sezzjoni | 18.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 198/1/4 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 3.6.2019

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adottata fis-sezzjoni

18.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

198/1/4

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jaqbel mal-fehma tal-Kummissjoni li l-intelliġenza artifiċjali (IA) mhijiex mira fiha nfisha iżda għodda li tista’ twassal għal bidliet radikali pożittivi iżda li tinvolvi wkoll riskji. Huwa għalhekk li l-użu tagħha għandu jiġi regolat. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-Kummissjoni għandha tieħu azzjoni dwar il-previżjoni, il-prevenzjoni u l-projbizzjoni tal-użu malizzjuż tal-intelliġenza artifiċjali u tat-tagħlim awtomatiku, u għandha tirregola aħjar il-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti b’intenzjoni malizzjuża. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | B’mod partikolari, l-UE għandha tippromovi l-iżvilupp ta’ sistemi tal-intelliġenza artifiċjali mmirati lejn applikazzjonijiet konkreti biex titħaffef it-tranżizzjoni ekoloġika u klimatika. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Għandhom jiġu identifikati liema huma l-isfidi li jistgħu jiġu indirizzati permezz ta’ kodiċijiet etiċi, awtoregolazzjoni u impenji volontarji, u dawk li għandhom jiġu indirizzati permezz ta’ mezzi regolatorji u leġislattivi b’segwitu u, fejn ikun hemm nuqqas ta’ konfomità, b’sanzjoni. Fi kwalunkwe każ, is-sistemi IA għandhom jikkonformaw mal-leġislazzjonijiet eżistenti. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | L-IA teħtieġ approċċ li jkopri l-aspetti tekniċi, iżda wkoll l-aspetti soċjetali u etiċi. Il-KESE jilqa’ r-rieda tal-UE li tibni approċċ tal-IA ċċentrat fuq il-bniedem u konformi mal-valuri li hija bbażata fuqhom l-Unjoni: ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-libertà, id-demokrazija, l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni, l-istat tad-dritt, ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jafferma mill-ġdid (1) il-ħtieġa li l-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom jiġu kkonsultati u jingħataw informazzjoni meta jiġu introdotti sistemi tal-IA li jistgħu jwasslu għal bidliet fl-organizzazzjoni tax-xogħol, is-sorveljanza u l-kontroll tiegħu kif ukoll is-sistemi ta’ evalwazzjoni u r-reklutaġġ tal-ħaddiema. Il-Kummissjoni għandha tippromovi d-djalogu soċjali bil-għan li tinvolvi lill-ħaddiema fl-użu tas-sistemi tal-IA. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jenfasizza (2) li IA affidabbli tirrikjedi li l-bniedem ikollu kontroll fuq il-magna u li ċ-ċittadini jingħataw informazzjoni dwar l-użu tagħha. Is-sistemi tal-IA għandhom ikunu jistgħu jiġu spjegati jew, meta dan ma jkunx possibbli, iċ-ċittadini u l-konsumaturi għandhom jingħataw informazzjoni dwar il-limiti u r-riskji tagħhom. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | L-UE għandha tindirizza r-“riskji emerġenti” (3) fir-rigward tas-saħħa u tas-sigurtà fuq ix-xogħol. Sabiex jiġi evitat li s-sistemi awtonomi jkunu ta’ detriment għall-persuni jew jikkawżawlhom ħsara, għandhom jiġu stabbiliti standards. Il-ħaddiema għandhom ikunu mħarrġa biex jaħdmu mal-magna u biex iwaqqfuha f’każ ta’ emerġenza. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jitlob li tiġi stabbilita sistema robusta ta’ ċertifikazzjoni bbażata fuq proċeduri ta’ ttestjar li tippermetti lill-kumpaniji jaffermaw il-fiduċja u s-sigurtà tas-sistemi tal-IA tagħhom. It-trasparenza, it-traċċabilità u l-ispjegazzjoni tal-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet algoritmiċi huma sfida teknika li titlob l-appoġġ ta’ strumenti tal-UE bħall-programm Orizzont Ewropa. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ir-rispett għall-ħajja privata u tal-protezzjoni tad-data jiddetermina l-grad ta’ fiduċja taċ-ċittadini u tal-konsumaturi fl-IA. Is-sjieda tad-data, il-kontroll u l-użu tagħha minn kumpaniji u organizzazzjonijiet għadhom fil-biċċa l-kbira tagħhom kwistjonijiet mhux solvuti (speċjalment bl-Internet tal-Oġġetti). Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex tirrevedi b’mod regolari r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR) (4) u r-regolamenti relatati fid-dawl tal-iżviluppi teknoloġiċi. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jemmen li huwa essenzjali li jitqies il-kontribut tas-sistemi tal-IA fit-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra, b’mod partikolari fis-setturi tal-industrija, tat-trasport, tal-enerġija, tal-bini u tal-agrikoltura. Huwa jsostni li t-tranżizzjonijiet klimatiċi u diġitali huma interkonnessi. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jemmen li l-kontroll tas-sistemi tal-IA jaf ma jkunx biżżejjed biex jiddefinixxi r-responsabbiltajiet u biex isaħħaħ il-fiduċja. Il-KESE jirrakkomanda li l-prijorità tkun marbuta mat-twaqqif ta’ regoli ċari li, f’każ ta’ ksur, jitfgħu r-responsabbiltà fuq il-persuni legali: persuni fiżiċi jew ġuridiċi. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni biex teżamina b’mod prijoritarju l-kwistjoni fundamentali ta’ assigurabbiltà tas-sistemi tal-IA. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jipproponi li għall-kumpaniji li jikkonformaw mal-istandards jiġi żviluppat “ċertifikat Ewropew ta’ kumpaniji affidabbli fil-qasam tal-IA”, ibbażat fost oħrajn fuq il-lista ta’ evalwazzjoni proposta mill-Grupp ta’ Esperti ta’ Livell Għoli fuq l-IA (HLG). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Billi tippromovi x-xogħol fil-G7, il-G20 u fid-djalogi bilaterali, l-UE trid tfittex li tiżgura li r-regolamentazzjoni tal-IA tmur lil hinn mill-fruntieri tal-Ewropa. Huwa ftehim internazzjonali għall-IA affidabbli li jeħtieġ li jinbena, li jiżviluppa standards internazzjonali u li jivverifika regolarment ir-rilevanza tagħhom. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Sommarju tal-proposta tal-Kummissjoni

| 2.1. | Din il-Komunikazzjoni tibbaża fuq il-ħidma tal-grupp ta’ HLG li l-Kummissjoni ħatret f’Ġunju 2018. F’din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni tistabbilixxi seba’ rekwiżiti essenzjali biex tinkiseb IA affidabbli li huma elenkati fil-punt 4. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-Kummissjoni nediet fażi pilota li tinvolvi firxa wiesgħa ta’ partijiet ikkonċernati. Dan l-eżerċizzju jiffoka b’mod partikolari fuq il-lista ta’ evalwazzjoni li l-HLG stabbilixxa għal kull waħda mir-rekwiżiti essenzjali. Fil-bidu tal-2020, l-HLG se jirrevedi u jaġġorna l-lista ta’ evalwazzjoni u l-Kummissjoni se tipproponi miżuri ġodda, kif xieraq. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-Kummissjoni tixtieq tpoġġi l-approċċ fil-qasam tal-IA tagħha fix-xena internazzjonali u se tkompli jkollha rwol attiv, inkluż fil-G7 u l-G20. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | L-IA ċċentrata fuq il-bniedem teħtieġ approċċ li jkopri l-aspetti tekniċi, kif ukoll l-aspetti soċjetali u etiċi. Il-KESE jilqa’ r-rieda li wrew l-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea li jibnu approċċ tal-IA konformi mal-valuri li fuqhom hija bbażata l-Unjoni: ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-libertà, id-demokrazija, l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni, l-istat tad-dritt, ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem. Kif tenfasizza l-Kummissjoni (5), l-IA mhijiex mira fiha nfisha, iżda għodda li tista’ ġġib bidliet radikali pożittivi. Bħal kwalunkwe għodda, hija toħloq opportunitajiet u riskji fl-istess ħin. Huwa għalhekk li l-UE għandha tirregola l-użu tagħha u tiddefinixxi b’mod ċar ir-responsabbiltajiet. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Din il-fiduċja f’IA ċċentrata fuq il-bniedem se tirriżulta mill-affermazzjoni ta’ valuri u prinċipji, ta’ qafas regolatorju stabbilit sew u ta’ linji gwida dwar l-etika li fihom rekwiżiti essenzjali. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Fost l-għadd ta’ sfidi tal-IA, għandu jiġi ddeterminat, mal-partijiet interessati kollha, liema sfidi għandhom jiġu indirizzati permezz ta’ mezzi regolatorji u leġislattivi flimkien ma’ mekkaniżmi ta’ monitoraġġ regolatorji u, fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità, flimkien ma’ sanzjonijiet, u liema sfidi jistgħu jiġu indirizzati permezz ta’ kodiċijiet etiċi, ta’ awtoregolamentazzjoni u ta’ impenji volontarji. Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni adottat xi prinċipji li oriġinarjament ġew indirizzati mill-KESE, iżda jiddispjaċih li f’dan l-istadju, hi ma tipproponi l-ebda miżura speċifika biex tindirizza t-tħassib leġittimu fir-rigward tad-drittijiet tal-konsumaturi, tas-sigurtà tas-sistemi, ta’ responsabbiltà. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Is-sistemi tal-IA għandhom jirrispettaw il-qafas regolatorju eżistenti, b’mod partikolari fir-rigward tal-protezzjoni tad-data personali, ir-responsabbiltà tal-prodott, il-protezzjoni tal-konsumatur, in-nondiskriminazzjoni, kwalifiki professjonali kif ukoll informazzjoni u konsultazzjoni tal-ħaddiema fil-post tax-xogħol. Għandu jiġi żgurat li dawn il-leġislazzjonijiet jiġu adattati għall-isfidi l-ġodda tad-diġitizzazzjoni u tal-IA. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Kif tinnota l-Kummissjoni, “għandhom jiddaħħlu fis-seħħ proċessi biex jiġu ċċarati u vvalutati riskji potenzjali assoċjati mal-użu tas-sistemi ta’ IA f’diversi oqsma ta’ applikazzjoni” (6). Il-KESE jagħti l-akbar importanza lill-metodi futuri ta’ din l-evalwazzjoni kif ukoll lill-ħolqien ta’ indikaturi li jistgħu jitqiesu sabiex tkun tista’ ssir din l-evalwazzjoni. L-abbozz ta’ lista ta’ evalwazzjoni mfassla mill-HLG huwa punt tat-tluq għall-implimentazzjoni ta’ tali proċessi. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Dan jikkonċerna wkoll il-kwistjoni tad-distribuzzjoni ġusta tal-valur miżjud mistenni tas-sistemi tal-IA. Il-KESE jqis li t-trasformazzjonijiet pożittivi tal-IA f’termini tal-iżvilupp ekonomiku, tas-sostenibbiltà tal-proċessi ta’ produzzjoni u ta’ konsum (b’mod partikolari l-enerġija), ta’ titjib tal-użu tar-riżorsi għandhom jibbenefikaw minnhom il-pajjiżi kollha u, fi ħdanhom, iċ-ċittadini kollha. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Kummenti speċifiċi

4.1.   Intervent uman u sorveljanza umana

| 4.1.1. | Il-Kummissjoni trid tiżgura li l-użu tas-sistemi tal-IA fl-ebda ċirkostanza ma jista’ jdgħajjef l-awtonomija tal-bniedem jew jikkawża effetti negattivi. Il-KESE jaqbel ma’ dan l-approċċ li l-bniedem ikollu kontroll fuq il-magna, kif diġà qal fl-opinjonijiet preċedenti tiegħu. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Dan jeħtieġ li ċ-ċittadini jiġu informati b’mod korrett dwar l-użu ta’ dawn is-sistemi, li dawn jiġu spjegati jew, meta dan ma jkunx possibbli (pereżempju fil-każ ta’ “apprendiment profond”), li l-utent jingħata informazzjoni dwar il-limiti u r-riskji tas-sistema. Fi kwalunkwe każ, iċ-ċittadini għandhom ikunu jistgħu jibqgħu liberi li jiddeċiedu li jużaw sistema oħra differenti mis-sistema tal-IA. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Fil-kumpaniji u fl-amministrazzjonijiet pubbliċi, il-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom għandhom jiġu informati u kkonsultati kif xieraq meta jiġu introdotti sistemi tal-IA li jistgħu jbiddlu l-organizzazzjoni tax-xogħol u li jistgħu jaffettwawhom f’termini ta’ kontroll, sorveljanza, evalwazzjoni u reklutaġġ. Il-Kummissjoni għandha tippromovi djalogu soċjali bil-għan li tinvolvi lill-ħaddiema fl-użu tas-sistemi tal-IA. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Fir-rigward tar-riżorsi umani, għandha tingħata attenzjoni partikolari għar-riskji ta’ użu ħażin tas-sistemi tal-IA bħal sorveljanza mingħajr limitu, il-ġbir ta’ data personali, ta’ data dwar is-saħħa, il-kondiviżjoni ta’ din id-data ma’ partijiet terzi; kif ukoll riskji emerġenti f’termini ta’ saħħa u sigurtà fuq il-post tax-xogħol (7). Sabiex jiġi evitat li l-kollaborazzjoni bejn il-bniedem u l-magni ma tikkawżax ħsara lill-persuni, għandhom jiġu stabbiliti standards ċari. L-istandard żviluppat mill-Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni (ISO) dwar ir-robots kollaborattivi (8), li jindirizza lill-manifatturi, lill-integraturi u lill-utenti, jipprovdi linji gwida għall-ħolqien u l-organizzazzjoni ta’ spazju tax-xogħol u t-tnaqqis tar-riskji li għalihom jistgħu jiġu esposti l-persuni. Il-ħaddiema għandhom ikunu mħarrġa dwar kif jużaw l-IA u r-robotika, kif jaħdmu bihom u, b’mod partikolari, kif ikunu jistgħu jwaqqfuhom f’każ ta’ emerġenza (il-prinċipju tal-“emergency brake”). |
| --- | --- |

4.1.4.

4.2.   Robustezza u sigurtà teknika

| 4.2.1. | Il-KESE jitlob għall-introduzzjoni ta’ standards Ewropej ta’ sikurezza u għall-iżvilupp ta’ sistema robusta ta’ ċertifikazzjoni bbażata fuq proċeduri ta’ ttestjar li jippermettu lill-kumpaniji jaffermaw l-affidabbiltà tas-sistemi tal-IA tagħhom. Il-KESE jixtieq ukoll jenfasizza l-importanza tal-kwistjoni ta’ assigurabbiltà tas-sistemi tal-IA. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Il-Kummissjoni ftit li xejn tindirizza l-aspett ta’ previżjoni, ta’ prevenzjoni u ta’ projbizzjoni tal-użu ħażin tal-IA u tat-tagħlim awtomatiku, li ħafna riċerkaturi jwissu kontrih (9). Ir-rakkomandazzjonijiet ta’ dawn tal-aħħar għandhom jitqiesu, b’mod partikolari dawk dwar l-użu doppju ta’ dawn it-teknoloġiji, li jista’ jikkonċerna s-sigurtà diġitali (tixrid tal-attakki ċibernetiċi, sfruttament tal-vulnerabbiltajiet tal-bniedem u tal-IA, “data poisoning”), is-sigurtà fiżika (piraterija tas-sistemi awtonomi, inklużi vetturi awtonomi, inġenji tal-ajru mingħajr bdot abbord, armi awtomatiċi) jew is-sigurtà politika (ġbir massiv ta’ data personali, propaganda mmirata, manipulazzjoni bil-vidjo, eċċ.). Ir-riċerkaturi, l-inġiniera u l-awtoritajiet pubbliċi għandhom jikkollaboraw mill-qrib biex jipprevjenu dawn ir-riskji; l-esperti u partijiet ikkonċernati oħra bħal utenti u konsumaturi għandhom ikunu jistgħu jipparteċipaw f’diskussjonijiet dwar dawn l-isfidi. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Privatezza u governanza tad-data

| 4.3.1. | Il-Kummissjoni titlob li l-aċċess għad-data jiġi “ġestit u kkontrollat b’mod xieraq” (10). Il-KESE jemmen li għandna bżonn li mmorru lil hinn mid-dikjarazzjonijiet ġenerali. Il-livell ta’ fiduċja li ċ-ċittadin jagħti lis-sistemi tal-IA jiddetermina wkoll l-iżvilupp tagħhom. Il-kwistjonijiet ta’ sjieda tad-data, ta’ kontroll u tal-użu tagħha minn kumpaniji u organizzazzjonijiet għadhom ma ġewx solvuti. L-ammont ta’ data trażmessa pereżempju mill-karozzi lill-manifatturi tal-karozzi kif ukoll it-tip ta’ data huma ta’ sfida (11). Minkejja l-kunċett ta’ “Privacy by design”, li l-oġġetti konnessi għandhom jikkonformaw mal-GDPR, instab li l-konsumatur għandu ftit jew l-ebda informazzjoni dwar dan is-suġġett, u li hu m’għandu l-ebda kontroll fuq din id-data. Huwa għalhekk li l-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex tirrevedi b’mod regolari l-GDPR u r-regolamenti relatati fid-dawl tal-evoluzzjonijiet teknoloġiċi (12). |
| --- | --- |

4.3.1.

4.4.   Trasparenza

| 4.4.1. | Il-KESE jqis li l-ispjegazzjoni tal-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet algoritmiċi hija essenzjali fil-fehim, mhux tal-mekkaniżmi bħala tali, iżda tal-loġika sottostanti għall-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet, kif ukoll il-mod li bih dawn jiġu influwenzati mis-sistemi tal-IA. L-iżvilupp ta’ proċeduri standard ta’ ttestjar għal sistemi ta’ tagħlim awtomatiku jibqa’ sfida teknika li għandha tkun appoġġjata minn strumenti tal-UE bħall-programm Orizzont Ewropa. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Il-KESE jaqbel mal-approċċ tal-Kummissjoni li s-sistemi tal-IA għandhom ikunu jistgħu jiġu identifikati bħala tali “biex ikun żgurat li l-utenti jkunu jafu li qed jinteraġixxu ma’ sistema tal-IA” (13), inkluż fil-kuntest tar-relazzjoni bejn il-pazjent u l-persunal tas-saħħa u s-servizzi professjonali relatati mas-saħħa u l-benesseri taċ-ċittadini. Il-KESE jinsisti wkoll fuq il-fatt li l-utent jew il-konsumatur irid ikun kapaċi jiġi infurmat ukoll dwar is-servizzi pprovduti mill-bnedmin. Ħafna sistemi tal-IA fil-fatt jinvolvu ammont kbir ta’ xogħol mill-bniedem, li ta’ spiss ikun moħbi għall-utenti finali (14). Wara din il-kwistjoni hemm l-isfida tan-nuqqas ta’ trasparenza lejn l-utenti u l-konsumaturi tas-servizzi, iżda wkoll dik ta’ forma ta’ sfruttament ta’ xogħol moħbi u mhux rikonoxxut. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Barra minn hekk, il-KESE jemmen li l-konsumatur għandu dejjem jinżamm informat dwar l-integrazzjoni tas-sistemi tal-IA fil-prodotti li jixtri, u għandu dejjem ikun jista’ jaċċessa u jikkontrolla d-data tiegħu. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   Diversità, nondiskriminazzjoni u ġustizzja

| 4.5.1. | Ir-riskji f’termini ta’ diskriminazzjoni huma preżenti f’ċerti applikazzjonijiet tal-IA li jippermettu l-immudellar ta’ profili taċ-ċittadini, utenti u konsumaturi (pereżempju għar-reklutaġġ, għall-kiri ta’ proprjetà immobbli, għal ċerti servizzi għall-persuni). L-UE għandha ġabra ta’ leġislazzjonijiet dwar it-trattament ugwali u n-nondiskriminazzjoni (15). Is-sistemi tal-IA għandhom jikkonformaw magħha. Iżda dawn il-leġislazzjonijiet għandhom ukoll jiġu adattati u, fejn xieraq, imsaħħa (inkluż f’termini ta’ monitoraġġ tal-konformità magħhom) biex ikunu jistgħu jlaħħqu mal-prattiki ġodda. Ir-riskju huwa reali li l-immudellar ta’ profili algoritmiku jsir għodda ġdida b’saħħitha ta’ diskriminazzjoni. L-UE għandha tipprevjeni dan ir-riskju. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Id-Direttiva kontra r-razziżmu (16) u d-Direttiva dwar it-trattament indaqs bejn is-sessi lil hinn mid-dinja tax-xogħol (17) jipprevedu l-ħolqien ta’ korpi speċjali u kompetenti għall-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. Il-KESE jitlob li dawn l-organiżmi jkollhom rwol attiv fil-monitoraġġ u l-kontroll tas-sistemi tal-IA fir-rigward tar-riskji ta’ diskriminazzjoni diretta jew indiretta. |
| --- | --- |

4.5.2.

4.6.   Benesseri tas-soċjetà u tal-ambjent

| 4.6.1. | Il-Kummissjoni mhijiex qed tressaq pjani speċifiċi dwar il-mod li bih jingħaqdu t-tranżizzjoni tal-klima u t-trasformazzjoni diġitali, speċjalment fl-użu tas-sistemi tal-IA. Il-KESE jemmen li huwa essenzjali li jiġi rifless il-kontribut tas-sistemi tal-IA fit-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra, b’mod partikolari fis-setturi tal-industrija, tat-trasport, tal-enerġija, tal-bini u tal-agrikoltura. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Il-Kummissjoni ssostni li s-sistemi tal-IA jistgħu jintużaw biex isaħħu l-ħiliet soċjali, iżda jistgħu wkoll jikkontribwixxu għad-deterjorament tagħhom. Il-KESE jemmen li l-UE għandha bżonn tqis aħjar uħud mill-isfidi tas-soċjetà. Studji wrew, pereżempju, li d-disinn ta’ ċerti applikazzjonijiet li jinkorporaw sistemi tal-IA huwa maħsub biex iżomm lill-utenti tas-servizzi onlajn konnessi kemm jista’ jkun (netwerks soċjali, logħob, vidjos, eċċ.). L-għan huwa li tinġabar kemm jista’ jkun data dwar l-imġiba tagħhom; u l-istrateġiji użati jvarjaw minn tiġdid bla tarf ta’ rakkomandazzjonijiet algoritmiċi, tfakkir u notifiki, għal-logħob, eċċ. L-effetti ta’ konnessjoni u solleċitazzjoni eċċessiva fuq it-tfal ġew studjati (18) u r-riżultati wrew żieda fl-ansjetà, fl-aggressjoni, fin-nuqqas ta’ rqad u fl-impatti fuq l-edukazzjoni, fir-relazzjonijiet soċjali, fis-saħħa u fil-benesseri. Biex tibni IA affidabbli, l-UE għandha tqis tali effetti u tipprevenihom. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | Finalment, wieħed mill-fatturi tal-benesseri soċjetali huwa relatat mas-sentiment ta’ sigurtà fuq ix-xogħol. L-effetti tad-diġitizzazzjoni jistgħu jkunu li joħolqu inċertezza u sors ta’ stress (19). Huwa għalhekk li huwa meħtieġ li jiġu pprovduti strateġiji għall-antiċipazzjoni tal-bidliet, qabel ma jseħħ kwalunkwe ristrutturar, u għal taħriġ kontinwu għall-ħaddiema kollha. Dan jeħtieġ, fi ħdan il-kumpaniji, djalogu soċjali ta’ kwalità bejn min iħaddem u r-rappreżentanti tal-ħaddiema, li jippermetti l-użu inklużiv ta’ teknoloġiji ġodda, b’mod partikolari l-IA u r-robotika. Sabiex tissaħħaħ il-fiduċja bejn il-maniġment u l-ħaddiema, is-sistemi tal-IA relatati mal-ġestjoni, l-evalwazzjonijiet u l-kontroll tal-ħaddiema għandhom jiġu spjegati, li l-parametri tagħhom jiġu rikonoxxuti u li l-funzjonament tagħhom ikun trasparenti. |
| --- | --- |

4.6.3.

4.7.   Akkontabilità

| 4.7.1. | Id-deċiżjonijiet meħuda mis-sistemi ta’ tagħlim awtomatiku ma għandhomx spjegazzjonijiet sempliċi u barra minn hekk jiġu aġġornati b’mod regolari. Il-KESE jemmen li l-kontroll tas-sistemi tal-IA jaf ma jkunx biżżejjed biex jiddefinixxi r-responsabbiltajiet u biex isaħħaħ l-fiduċja. Huwa għalhekk li l-KESE jirrakkomanda li jiġu stabbiliti regoli li, f’każ ta’ ksur, jitfgħu r-responsabbiltà fuq il-persuni legali: persuni fiżiċi jew ġuridiċi. Il-KESE jirrakkomanda li wieħed jibbaża aktar fuq kumpaniji jew professjonisti affidabbli milli fuq algoritmi, u jipproponi li, għall-kumpaniji li jikkonformaw mal-istandards kollha, jiġi żviluppat “ċertifikat Ewropew ta’ kumpaniji affidabbli fil-qasam tal-IA” bbażat inter alia fuq il-lista ta’ evalwazzjoni proposta mill-HLG. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Id-Direttiva dwar ir-responsabbiltà għall-prodotti (20) tistabbilixxi l-prinċipju ta’ responsabbiltà mingħajr tort li japplika għall-produtturi Ewropej: jekk prodott difettuż jikkawża ħsara lil konsumatur, il-produttur jista’ jinżamm responsabbli anke mingħajr tort jew negliġenza min-naħa tiegħu. Il-ħolqien, l-iskjerament u l-użu dejjem aktar mifrux tas-sistemi tal-IA jeħtieġu li l-UE tadotta regoli moderni ta’ responsabbiltà għas-sitwazzjonijiet li fihom il-prodotti b’kontenut diġitali u s-servizzi proposti lill-konsumaturi jistgħu jkunu perikolużi u ta’ ħsara. Il-konsumaturi għandhom ikunu jistgħu jkollhom aċċess għall-ġustizzja f’każ ta’ ħsara kkawżata minn sistema tal-IA. |
| --- | --- |

4.7.2.

5.   Il-ħtieġa ta’ regolazzjoni lil hin mill-Ewropa

| 5.1. | F’dinja globali, ir-regolamentazzjoni tal-IA għandha tmur lil hinn mill-fruntieri Ewropej. L-Ewropa għandha tippromovi ftehim wiesgħa fuq l-IA fil-G7 u l-G20 u tkompli d-djalogu bilaterali sabiex il-maġġoranza tal-pajjiżi jkunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċessi ta’ standardizzazzjoni tal-IA u jivverifikaw b’mod regolari r-rilevanza tagħhom. |
| --- | --- |

5.1.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Luca JAHIER

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  ĠU C 440, 6.12.2018, p. 1.

1

(2)  ĠU C 288, 31.8.2017, p. 1; ĠU C 440, 6.12.2018, p. 1.

2

(3)  https://osha.europa.eu/fr/emerging-risks.

3

(4)  Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1).

4

data

data

Data

(5)  COM(2019) 168 final.

5

(6)  COM(2019) 168 final, p. 5.

6

(7)  Ara b’mod partikolari “OSH and the future of work: benefits and risks of artificial intelligence tools in workplaces” (OSH u l-futur tax-xogħol: benefiċċji u riskji ta’ għodod ta’ intelliġenza artifiċjali fil-postijiet tax-xogħol).

7

OSH and the future of work: benefits and risks of artificial intelligence tools in workplaces

(8)  ISO/TS 15066, 2016.

8

(9)  Ara r-rapport “The Malicious Use of Artificial Intelligence: Forecasting, Prevention, and Mitigation”, Frar 2018.

9

The Malicious Use of Artificial Intelligence: Forecasting, Prevention, and Mitigation

(10)  COM(2019) 168 final, p. 6.

10

(11)  “Your car knows when you gain weight”, The New York Times (International Edition), 22.5.2019.

11

Your car knows when you gain weight

(12)  ĠU C 190, 5.6.2019, p. 17.

12

(13)  COM(2019) 168 final, p. 6.

13

(14)  Ara pereżempju: “A white-collar sweatshop’: Google Assistant contractors allege wage theft”, The Guardian, 29.5.2019 u “Bot technology impressive, except when it’s not the bot”, The New York Times (International Edition), 24.5.2019.

14

A white-collar sweatshop’: Google Assistant contractors allege wage theft

Bot technology impressive, except when it’s not the bot

(15)  ĠU L 180, 19.7.2000, p. 22; ĠU L 303, 2.12.2000, p. 16; ĠU L 373, 21.12.2004, p. 37; ĠU L 204, 26.7.2006, p. 23.

15

(16)  Id-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE tad-29 ta’ Ġunju 2000 li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrespettivament mill-oriġini tar-razza jew etniċità (ĠU L 180, 19.7.2000, p. 22).

16

(17)  Id-Direttiva tal-Kunsill 2004/113/KE tat- 13 ta’ Diċembru 2004 li timplimenta l-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa fl-aċċess għal u l-provvista ta’ merkanzija u servizzi (ĠU L 373, 21.12.2004, p. 37).

17

(18)  Ara b’mod partikolari Kidron, Evans, Afia (2018), “Disrupted Childhood – The Cost of Persuasive Design”, 5Rights Foundation.

18

Disrupted Childhood – The Cost of Persuasive Design

(19)  Rapport tal-HLG dwar l-impatt tat-trasformazzjoni diġitali fuq is-swieq tax-xogħol tal-UE, 2019.

19

(20)  Id-Direttiva tal-Kunsill tal-25 ta’ Lulju 1985 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar responabbiltà għall-prodotti difettużi (ĠU L 210, 7.8.1985, p. 29).

20

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/69 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/69

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

“Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-aġenda strateġika ta’ innovazzjoni tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT) 2021–2027: Nagħtu spinta lit-talent u lill-kapaċità ta’ innovazzjoni fl-Ewropa”

(COM(2019) 330 final — 2019/00152 (COD))

u

Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (riformulazzjoni)

(COM(2019) 331 final — 2019/00151 (COD))

(2020/C 47/10)

Relatur ġenerali: Antonello PEZZINI

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 18.7.2019
  Kunsill, 26.7.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 173(3) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Deċiżjoni tal-Bureau | 24.9.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 31.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 168/0/1 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 18.7.2019

Kunsill, 26.7.2019

Bażi legali

Artikoli 173(3) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Deċiżjoni tal-Bureau

24.9.2019

Adottata fil-plenarja

31.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

168/0/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja bis-sħiħ is-sinerġija bejn l-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT) u l-Programm Qafas Pluriennali tal-UE għar-Riċerka u l-Innovazzjoni, kif propost fir-Regolament rivedut, fil-kuntest tar-razzjonalizzazzjoni tal-Orizzont Ewropa li qed jiġi ppreżentat bi struttura semplifikata fir-rigward tar-riċerka u l-innovazzjoni. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE huwa konvint li “l-innovazzjoni miftuħa” tal-Orizzont Ewropa se tipprovdi punt uniku ta’ kuntatt għall-innovaturi ta’ potenzjal għoli, permezz tal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni, u se ssaħħaħ il-kooperazzjoni mal-ekosistemi u mal-operaturi, f’sinerġija mal-EIT, filwaqt li jiġu evitati d-duplikazzjoni u t-trikkib, u tiġi żgurata komplementarjetà effettiva, kif indikat mill-Kunsill dwar il-proposta għal programm ta’ implimentazzjoni tal-Orizzont Ewropa (1). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | F’dan il-kuntest, l-EIT għandu jitqies bħala wieħed mill-muturi ewlenin tal-innovazzjoni biex jintlaħqu l-objettivi li kapaċi jindirizzaw l-isfidi tas-soċjetà f’oqsma bħal: ekosistemi ta’ innovazzjoni sostenibbli; innovazzjoni u ħiliet intraprenditorjali f’perspettiva ta’ tagħlim tul il-ħajja; it-tisħiħ tal-funzjonament tal-istituti tal-edukazzjoni għolja, soluzzjonijiet ġodda tas-suq imfasslin biex jindirizzaw l-isfidi globali; sinerġiji u valur miżjud, fi ħdan il-programm Orizzont Ewropa kollu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jemmen li l-EIT u l-Komunitajiet ta’ Konoxxenza u Innovazzjoni (KKI) tiegħu għandu jkollhom rwol aktar determinanti fix-xenarju ta’ innovazzjoni tal-UE, nazzjonali u reġjonali; għandhom isaħħu l-kapaċitajiet tagħhom għal aktar koordinazzjoni u koordinazzjoni aħjar mal-atturi kollha kkonċernati fil-livelli differenti; u jżidu l-azzjonijiet tagħhom għall-kumpaniji kollha, irrispettivament mid-daqs tagħhom, bil-għan li jsaħħu l-kultura intraprenditorjali tal-UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jirrakkomanda li l-EIT iżomm u jenfasizza l-aspett uniku tal-valur miżjud tiegħu bħala mexxej Ewropew fl-edukazzjoni b’livell għoli ta’ ħiliet speċjalizzati fit-taħriġ intraprenditorjali (learning by doing) filwaqt li jidentifika u jittestja metodi ġodda ta’ tagħlim u ta’ apprendiment. It-tikketta tal-EIT għandha tiġi rikonoxxuta mill-korpi ta’ akkreditazzjoni internazzjonali ewlenin u tiġi esportata barra miċ-ċirku tal-KKI u l-imsieħba tagħhom, sabiex titrawwem u tinfirex il-komunità tal-innovazzjoni, b’kooperazzjoni mal-pajjiżi li mhumiex fl-UE, mal-Asja u mal-Istati Uniti b’mod partikolari. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Fil-fehma tal-KESE, l-EIT għandu jappoġġja l-iżvilupp ta’ prodotti ġodda b’valur kummerċjali għoli, mogħnija b’esperjenzi edukattivi, imxerrda fuq livell internazzjonali, fuq il-mudell tad-dottorati industrijali. Bla dubju, dan jiffaċilita involviment aktar b’saħħtu u aktar attiv min-naħa tal-imsieħba kummerċjali ġodda fl-attivitajiet tal-KKI. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Biex l-SMEs jiġu involuti aħjar, il-KKI għandhom jesploraw sistemi ġodda biex jisfruttaw u jippromovu l-“effett ta’ prossimità”, filwaqt li jinvolvu, b’mod partikolari, liċ-ċentri territorjali li, għall-atturi reġjonali u lokali, għandhom jirrappreżentaw il-punt ta’ aċċess għal pjattaformi ta’ innovazzjoni globali. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | L-IET u l-KKI għandhom kull wieħed jiżviluppaw l-istrateġiji għall-finanzjament tal-intrapriżi u għall-iżvilupp tagħhom, sabiex jappoġġjaw il-proċess ta’ konsolidazzjoni tal-kumpaniji innovattivi. Għandhom jissaħħu wkoll in-netwerks mad-dinja finanzjarja u mal-fondi ta’ kapital ta’ riskju. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jirrakkomanda li d-distribuzzjoni tal-KKI għandha tilħaq bilanċ ġeopolitiku akbar u tkopri aħjar it-territorju tal-UE, billi tibda mill-KKI tal-“Industriji Kulturali u Kreattivi”, bil-ħsieb ukoll li tkopri żoni bħalma huma l-Adrijatiku/il-Balkani u dawk Ċiniżi. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Fir-rigward tad-Deċiżjoni proposta dwar l-Aġenda Strateġika ta’ Innovazzjoni (ASI) għall-perjodu 2021–2027, il-KESE jqis li l-proċess għandu jkun ikkaratterizzat minn approċċ olistiku u għandu jkopri t-tipi kollha ta’ sħubijiet (P2P, PPP, EIT KIC, FET-Flagships), kif mitlub fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill, biex tiġi żgurata ħarsa ġenerali komprensiva ta’ dak li jitwettaq permezz tas-sħubijiet u biex jintlaħqu l-objettivi tal-politika. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Fil-prinċipju, il-KESE jappoġġja l-Aġenda Strateġika ta’ Innovazzjoni, kif deskritta fl-anness għall-proposta għal Deċiżjoni, sakemm il-miżuri proposti se jiġu żviluppati f’allinjament sħiħ mal-Pjan Strateġiku tal-Orizzont Ewropa, kif indikat fil-pożizzjoni komuni tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill dwar id-9 Programm Qafas (2). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE japprezza l-isforz iddikjarat jiġifieri li “l-EIT ser ikompli jaħdem għas-simplifikazzjoni sabiex itaffi l-piżijiet amministrattivi mhux meħtieġa fuq il-KKI u biex jippermetti implimentazzjoni effiċjenti u rapida tal-pjani annwali u tal-istrateġija pluriennali”. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jqis li l-EIT huwa meħtieġ li jippreżenta rapport dwar il-prodotti innovattivi kollha li jkunu rnexxew u li tqiegħdu fis-suq matul l-għaxar snin ta’ esperjenza tiegħu (valur għall-flus). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jqis ukoll li huma importanti: l-isforzi ta’ rappurtar u ta’ monitoraġġ, b’indikaturi tal-impatt preċiżi; il-valutazzjoni tal-prestazzjoni operazzjonali tal-KKI; l-outputs attwali; ir-riżultati u l-progress milħuq biex jintlaħqu l-objettivi, f’konformità mal-qafas ta’ Orizzont Ewropa. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | Id-diffikultajiet tal-Ewropa biex l-invenzjonijiet jissarfu fi prodotti u servizzi kummerċjabbli wasslu lill-UE biex tirrevedi l-politiki ta’ riċerka tagħha sabiex tipprova tirrimedja n-nuqqas ta’ kapaċità tagħha li tikkonverti mingħajr dewmien l-eċċellenza tagħha fir-riċerka fundamentali f’innovazzjoni mmexxija mis-suq. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | L-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT), li l-KESE kellu l-opportunità li jikkummenta dwaru (3), twaqqaf mill-Unjoni Ewropea fl-2008 biex isaħħaħ il-kapaċità ta’ innovazzjoni tiegħu u dan jifforma parti integrali mill-Programm Qafas għar-Riċerka u l-Innovazzjoni (PQ). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Kif inhuma l-affarijiet illum, l-EIT huwa l-akbar ekosistema tal-innovazzjoni integrata fl-Ewropa. Dan ilaqqa’ flimkien l-imsieħba minn kumpaniji u minn istituzzjonijiet ta’ riċerka u edukazzjoni, u jappoġġja lill-KKI. Dawn il-komunitajiet huma sħubijiet Ewropej komprensivi, li kapaċi jindirizzaw kemm l-isfidi globali speċifiċi kif ukoll isaħħu l-ekosistemi tal-iżvilupp, filwaqt li jippromovu l-integrazzjoni tal-edukazzjoni mar-riċerka, sabiex joħolqu ambjenti li jiffavorixxu l-innovazzjoni u jistimolaw il-ħolqien ta’ negozji innovattivi, f’komplementarjetà mill-qrib mal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni (KEI). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Min-naħa tiegħu, l-PQ 2014–2020 attwali, l-“Orizzont 2020”, jiffinanzja l-innovazzjoni direttament b’għodod pubbliċi ġodda introdotti biex isaħħu l-innovazzjoni tal-Ewropa u biex iħeġġu aktar il-parteċipazzjoni tan-negozji f’attivitajiet ta’ innovazzjoni, bħal: sħubijiet pubbliċi-privati bħall-Inizjattivi Teknoloġiċi Konġunti (JTI); skemi ta’ self u garanziji, bħall-RSFF; u kapital ta’ riskju, bħall-GIF (4). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | B’baġit ta’ aktar minn EUR 300 miljun, għall-perjodu 2008–2013, EUR 2,7 biljun għall-2014–2020 u EUR 3,1 biljun għall-2021–2027, l-EIT se jkollu rwol importanti fil-kuntest tal-istrateġija Ewropa 2020 (5). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | L-EIT għandu l-għan li jtejjeb il-proċessi ta’ innovazzjoni billi jintegra t-taħriġ u l-intraprenditorija mar-riċerka u l-innovazzjoni, bl-għan espliċitu li jiffoka b’mod konkret fuq riżultati tanġibbli u benefiċċji li jinħassu (6). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | L-attività tal-EIT titwettaq permezz tal-KKI: sħubijiet Ewropej fuq skala kbira li jindirizzaw sfidi soċjetali speċifiċi, li jlaqqgħu flimkien organizzazzjonijiet mis-setturi tal-edukazzjoni, tar-riċerka u tan-negozju. L-EIT jagħti għotjiet lill-KKI u jeħtieġ li jissorvelja l-attivitajiet tagħhom, b’monitoraġġ effikaċi u b’disseminazzjoni tar-riżultati. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | L-EIT issa huwa integrat fl-Orizzont Ewropa, bħala parti mit-tielet pilastru (Ewropa innovattiva), iżda għandhom jinħolqu wkoll sinerġiji u komplementarjetà mal-komponenti l-oħra tal-programm (7). Il-KKI, bħala parti integrali tal-EIT, jitqiesu bħala “sħubijiet Ewropej istituzzjonalizzati. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | B’mod partikolari, l-għanijiet ġenerali tal-EIT huma riflessi fl-oqsma ta’ intervent tiegħu, kif stabbiliti mill-Orizzont Ewropa, li jiddefinixxi wkoll: il-kriterji tal-għażla, l-implimentazzjoni, il-monitoraġġ, il-valutazzjoni u ċ-ċessazzjoni tas-sħubijiet Ewropej, inklużi dawk tal-KKI-EIT. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.9.1. | Ta’ min ifakkar l-oqsma ewlenin ta’ intervent:






  — | it-tisħiħ tal-ekosistemi tal-innovazzjoni sostenibbli madwar l-Ewropa; |
| --- | --- | --- |

2.9.1.

—

it-tisħiħ tal-ekosistemi tal-innovazzjoni sostenibbli madwar l-Ewropa;

| — | it-trawwim tal-iżvilupp ta’ ħiliet intraprenditorjali u ta’ innovazzjoni f’perspettiva ta’ tagħlim tul il-ħajja; |
| --- | --- |

—

it-trawwim tal-iżvilupp ta’ ħiliet intraprenditorjali u ta’ innovazzjoni f’perspettiva ta’ tagħlim tul il-ħajja;

| — | l-appoġġ għat-trasformazzjonijiet lejn kultura intraprenditorjali tal-universitajiet; |
| --- | --- |

—

l-appoġġ għat-trasformazzjonijiet lejn kultura intraprenditorjali tal-universitajiet;

| — | l-introduzzjoni ta’ soluzzjonijiet ġodda fis-suq biex jindirizzaw l-isfidi globali tas-soċjetà. |
| --- | --- |

—

l-introduzzjoni ta’ soluzzjonijiet ġodda fis-suq biex jindirizzaw l-isfidi globali tas-soċjetà.

| 2.10. | L-EIT jaġixxi bħala korp deċentralizzat tal-UE. Is-sede tiegħu jinsab f’Budapest. L-EIT mhuwiex ċentru ta’ riċerka u ma jikkontribwixxix direttament għall-finanzjament ta’ proġetti individwali, iżda joffri għotjiet lill-KKI. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Il-KKI jintgħażlu permezz ta’ sejħa miftuħa, fuq il-bażi ta’ temi ta’ prijorità b’impatt soċjali għoli. L-EIT bħalissa jappoġġja 8 KKI, li jlaqqgħu flimkien intrapriżi, universitajiet u ċentri ta’ riċerka, fi sħubijiet transfruntiera (8). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Kull KKI għandha l-għan li ssaħħaħ il-kapaċitajiet ta’ innovazzjoni billi tamministra portafoll ibbilanċjat ta’ attivitajiet fi tliet setturi:






  — | proġetti ta’ appoġġ għall-innovazzjoni li għandhom l-għan li jappoġġjaw u jiżviluppaw prodotti, servizzi u soluzzjonijiet innovattivi ġodda; |
| --- | --- | --- |

2.12.

—

proġetti ta’ appoġġ għall-innovazzjoni li għandhom l-għan li jappoġġjaw u jiżviluppaw prodotti, servizzi u soluzzjonijiet innovattivi ġodda;

| — | edukazzjoni, programmi ta’ edukazzjoni u taħriġ innovattivi offruti minn kull KKI fil-forma ta’ programmi post-gradwatorji (MSc/PhD); korsijiet ta’ żvilupp maniġerjali/professjonali; moduli ta’ tagħlim tul il-ħajja; skejjel tas-sajf, b’tikketta tal-kwalità tal-EIT; |
| --- | --- |

—

edukazzjoni, programmi ta’ edukazzjoni u taħriġ innovattivi offruti minn kull KKI fil-forma ta’ programmi post-gradwatorji (MSc/PhD); korsijiet ta’ żvilupp maniġerjali/professjonali; moduli ta’ tagħlim tul il-ħajja; skejjel tas-sajf, b’tikketta tal-kwalità tal-EIT;

| — | attivitajiet għall-ħolqien ta’ intrapriżi u l-appoġġ għalihom, bi programmi ta’ start-up, biex jgħinu lill-intraprendituri u ‘l-intraprendituri potenzjali jiżviluppaw l-ideat tagħhom f’attivitajiet li jirnexxu, billi jiffokaw primarjament fuq l-aċċess għas-suq, il-finanzjament, in-netwerks, il-mentoring u l-ikkowċjar. |
| --- | --- |

—

attivitajiet għall-ħolqien ta’ intrapriżi u l-appoġġ għalihom, bi programmi ta’ start-up, biex jgħinu lill-intraprendituri u ‘l-intraprendituri potenzjali jiżviluppaw l-ideat tagħhom f’attivitajiet li jirnexxu, billi jiffokaw primarjament fuq l-aċċess għas-suq, il-finanzjament, in-netwerks, il-mentoring u l-ikkowċjar.

| 2.13. | B’mod parallel, bħala parti mill-istrateġija ta’ sensibilizzazzjoni tagħha, kull KKI hija impenjata li twettaq attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni, komunikazzjoni, tixrid, inkluż l-iżvilupp tal-Iskema ta’ Innovazzjoni Reġjonali (RIS) f’sinerġija mill-qrib mal-EIT. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Il-KESE diġà enfasizza li l-KKI “għandhom jiżguraw li jiġu rappreżentati pajjiżi Ewropej differenti, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mal-post fejn jinsabu ċ-ċentri ta’ innovazzjoni, u li għandha tissaħħaħ l-intraprenditorija appoġġjata mill-pilastru akkademiku” (9). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Il-KESE nnota wkoll li l-KKI huma kkonċentrati fi ftit pajjiżi u appella biex isiru sforzi speċifiċi sabiex jiġu stabbiliti, f’kemm jista’ jkun Stati Membri, rabtiet ma’ laboratorji ta’ riċerka, intrapriżi u istituzzjonijiet ta’ riċerka (10). |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Min-naħa tiegħu, il-PE stieden lill-Kummissjoni biex iżżomm il-KKI fl-EIT attwali, filwaqt li enfasizza l-importanza tat-trasparenza u l-involviment wiesa’ tal-partijiet interessati, u biex tanalizza kif l-EIT u l-KKI jistgħu jinteraġixxu mal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni (KEI) (11). |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Il-PE nnota wkoll, fir-rapport tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri (QEA), li l-KKI ma użawx b’mod sħiħ l-għotjiet ipprovduti mill-Istitut, prinċipalment minħabba l-implimentazzjoni mhux kompluta tal-pjani ta’ direzzjoni tal-intrapriża (12). Barra minn hekk, ir-Rapport Speċjali tal-QEA dwar l-EIT indika li l-qafas operattiv u l-problemi ta’ ġestjoni tal-Istitut fixklu l-effikaċja ġenerali tiegħu, b’diversi dgħufijiet. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Il-Kunsill, min-naħa tiegħu, irrikonoxxa l-valur miżjud ippruvat tas-sħubijiet strateġiċi u l-inizjattivi, bħall-EIT u l-azzjonijiet Marie Skłodowska-Curie (13) u, fil-ftehim dwar il-Programm Orizzont Ewropa futur, it-tielet pilastru (Ewropa innovattiva) ser jiffoka fuq it-tisħiħ tal-innovazzjoni rivoluzzjonarja u radikali permezz tal-ħolqien ta’ Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni. Dan tal-aħħar ser jaġixxi bħala punt uniku ta’ kuntatt għal innovaturi ta’ potenzjal għoli (14). |
| --- | --- |

2.18.

3.   Il-proposti tal-Kummissjoni Ewropea

| 3.1. | Il-proposti għandhom l-għan li jiżguraw ftuħ u trasparenza akbar tal-KKI u allinjament tal-EIT mal-programm ta’ riċerka u innovazzjoni tal-UE li jmiss (2021–2027) u, b’mod partikolari, bl-approċċ propost għas-sħubijiet Ewropej, fi ħdan l-Orizzont Ewropa, bil-għan li jissaħħaħ aktar il-potenzjal ta’ innovazzjoni tal-UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | B’baġit propost ta’ EUR 3 biljun, ekwivalenti għal żieda ta’ EUR 600 miljun (+ 25 %) meta mqabbla mal-Aġenda Strateġika ta’ Innovazzjoni attwali (2014–2020), l-EIT huwa mistenni jiffinanzja b’mod effikaċi l-attivitajiet eżistenti u l-KKI ġodda u jappoġġja l-kapaċitajiet ta’ innovazzjoni ta’ 750 istituzzjoni ta’ edukazzjoni għolja. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | L-IET għandu jimplimenta attivitajiet immirati li:






  — | isaħħu l-ekosistemi tal-innovazzjoni sostenibbli madwar l-Ewropa; |
| --- | --- | --- |

3.3.

—

isaħħu l-ekosistemi tal-innovazzjoni sostenibbli madwar l-Ewropa;

| — | irawmu l-iżvilupp ta’ ħiliet intraprenditorjali u tal-innovazzjoni f’perspettiva ta’ tagħlim tul il-ħajja, u jappoġġjaw it-trasformazzjoni intraprenditorjali tal-istituti ta’ edukazzjoni għolja tal-UE; |
| --- | --- |

—

irawmu l-iżvilupp ta’ ħiliet intraprenditorjali u tal-innovazzjoni f’perspettiva ta’ tagħlim tul il-ħajja, u jappoġġjaw it-trasformazzjoni intraprenditorjali tal-istituti ta’ edukazzjoni għolja tal-UE;

| — | jintroduċu soluzzjonijiet ġodda fis-suq biex jindirizzaw l-isfidi globali. |
| --- | --- |

—

jintroduċu soluzzjonijiet ġodda fis-suq biex jindirizzaw l-isfidi globali.

| 3.4. | Ir-riformulazzjoni proposta tar-Regolament tal-EIT (15) għandha l-għan li tipprovdi aktar ċarezza legali u allinjament aħjar mal-Programm Qafas tal-UE għar-Riċerka u l-Innovazzjoni b’bażi legali ġdida, u tintroduċi wkoll mudell ta’ finanzjament issemplifikat għall-EIT biex jiffaċilita b’mod aktar effikaċi l-investiment pubbliku u privat addizzjonali, filwaqt li jsaħħaħ l-istruttura amministrattiva tal-EIT. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-proposta għal Deċiżjoni dwar l-Aġenda Strateġika ta’ Innovazzjoni (ASI) għall-perjodu 2021–2027 — li għandha tkun konformi mal-Programm Qafas għar-Riċerka u l-Innovazzjoni — Orizzont Ewropa — tipprevedi li ssegwi l-objettivi li ġejjin:






  — | jiżdied l-impatt fil-livell reġjonali tal-KKI permezz ta’ netwerks imtejba tal-EIT, flimkien ma’ għadd akbar ta’ istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla, ta’ negozji u organizzazzjonijiet ta’ riċerka involuti, b’rabta ma’ strateġiji reġjonali ta’ speċjalizzazzjoni intelliġenti; |
| --- | --- | --- |

3.5.

—

jiżdied l-impatt fil-livell reġjonali tal-KKI permezz ta’ netwerks imtejba tal-EIT, flimkien ma’ għadd akbar ta’ istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla, ta’ negozji u organizzazzjonijiet ta’ riċerka involuti, b’rabta ma’ strateġiji reġjonali ta’ speċjalizzazzjoni intelliġenti;

| — | tissaħħaħ il-kapaċità tal-innovazzjoni tal-edukazzjoni għolja; |
| --- | --- |

—

tissaħħaħ il-kapaċità tal-innovazzjoni tal-edukazzjoni għolja;

| — | tnedija ta’ KKI ġodda. L-EIT se joħloq żewġ KKI ġodda, magħżula fl-aktar oqsma rilevanti, skont il-prijoritajiet tal-programm ta’ Orizzont Ewropa. L-ewwel waħda tiffoka fuq l-industriji kulturali u kreattivi u t-tieni waħda se tiġi identifikata f’fażi aktar tard fl-2025. |
| --- | --- |

—

tnedija ta’ KKI ġodda. L-EIT se joħloq żewġ KKI ġodda, magħżula fl-aktar oqsma rilevanti, skont il-prijoritajiet tal-programm ta’ Orizzont Ewropa. L-ewwel waħda tiffoka fuq l-industriji kulturali u kreattivi u t-tieni waħda se tiġi identifikata f’fażi aktar tard fl-2025.

4.   Kummenti ġenerali

| 4.1. | Il-KESE jfaħħar ir-rwol tal-EIT fil-promozzjoni tal-kompetittività tal-UE permezz tal-appoġġ tiegħu għall-ekosistema tal-innovazzjoni, billi l-Istitut irnexxielu jikkontribwixxi għall-iżvilupp tal-hekk imsejjaħ “trijangolu tal-għarfien”. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE huwa konvint li “l-innovazzjoni miftuħa” se tipprovdi punt uniku ta’ kuntatt għall-innovaturi ta’ potenzjal għoli, permezz tal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni, u se ssaħħaħ il-kooperazzjoni mal-ekosistemi u mal-operaturi ta’ proċessi innovattivi. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | F’dan il-kuntest, l-EIT għandu jkun wieħed mill-muturi ewlenin tal-innovazzjoni, skont l-għanijiet li jindirizzaw l-isfidi tas-soċjetà f’oqsma bħal:






  — | l-ekosistemi ta’ innovazzjoni sostenibbli madwar l-Ewropa kollha; |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

l-ekosistemi ta’ innovazzjoni sostenibbli madwar l-Ewropa kollha;

| — | l-innovazzjoni u l-ħiliet intraprenditorjali, f’perspettiva ta’ tagħlim tul il-ħajja, inkluż iż-żieda fil-kapaċità tal-istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla; |
| --- | --- |

—

l-innovazzjoni u l-ħiliet intraprenditorjali, f’perspettiva ta’ tagħlim tul il-ħajja, inkluż iż-żieda fil-kapaċità tal-istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla;

| — | soluzzjonijiet ġodda għas-suq biex jiġu indirizzati l-isfidi globali; |
| --- | --- |

—

soluzzjonijiet ġodda għas-suq biex jiġu indirizzati l-isfidi globali;

| — | sinerġiji u valur miżjud, fi ħdan l-“Orizzont Ewropa” kollu. |
| --- | --- |

—

sinerġiji u valur miżjud, fi ħdan l-“Orizzont Ewropa” kollu.

| 4.4. | L-EIT u l-KKI għandu jkollhom rwol aktar determinanti, fix-xenarju tal-innovazzjoni tal-UE, fil-livell nazzjonali u reġjonali, u għandhom isaħħu l-kapaċitajiet tagħhom biex jikkoordinaw aktar u aħjar mal-atturi rilevanti kollha. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | L-EIT għandu jqis lill-intrapriżi kollha, irrispettivament mid-daqs tagħhom, biex isaħħaħ il-kultura intraprenditorjali tal-UE, permezz tal-involviment tal-forzi soċjali kollha, filwaqt li joħloq sinerġiji mal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni (KEI) u jagħti valur miżjud lil ħafna proġetti taħt l-Orizzont Ewropa. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Fil-fehma tal-KESE, l-EIT u l-KKI għandhom jagħtu prijorità kemm lit-tisħiħ sistematiku tal-kuntatti bejn l-intrapriżi kbar u ta’ daqs medju attivi fil-KKI, kif ukoll lin-negozji ġodda u lill-istart-ups li jkunu involuti fl-inizjattivi tal-KKI. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | L-EIT u l-KKI għandhom jiżviluppaw l-istrateġiji proprji tagħhom għall-finanzjament tal-intrapriżi, biex jappoġġjaw it-tisħiħ tal-intrapriżi innovattivi, permezz ta’ relazzjonijiet adatti mad-dinja finanzjarja u b’fondi ta’ kapital ta’ riskju. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jqis li l-appoġġ finanzjarju tal-EIT għandu jkun ibbilanċjat fuq il-bażi tad-daqs, it-tip u l-maturità tas-settur. L-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju għandhom aktar diffikultajiet biex ilaħħqu mal-piżijiet regolatorji, u għandhom jiġu appoġġjati finanzjarjament. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Biex l-SMEs jiġu involuti aħjar, il-KKI għandhom jesploraw mezzi ġodda biex jisfruttaw u jippromovu l-“effett ta’ prossimità”, b’mod partikolari, permezz taċ-ċentri territorjali li, għall-atturi reġjonali u lokali, għandhom jirrappreżentaw il-punt ta’ aċċess għal pjattaformi ta’ innovazzjoni globali, filwaqt li jipprovdu strutturi u appoġġ mmirati lejn l-SMEs. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Il-KESE jemmen li ċ-ċentri territorjali huma kruċjali għall-futur tal-KKI. Għall-imsieħba esterni, l-integrazzjoni fis-sistemi ta’ innovazzjoni lokali u l-funzjoni ta’ gwardjan (gatekeeper) huma kruċjali għas-sostenibbiltà finanzjarja futura tal-KKI. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Il-ftuħ u t-trasparenza tal-KKI għandhom jiżdiedu. Il-proċeduri u l-kriterji biex jintgħażlu l-imsieħba tal-KKI (kompletezza, assoċjazzjoni, eċċ.) għandhom jiġu ppubblikati. Jenħtieġ li r-regoli għall-għażla tal-attivitajiet/proġetti (eż. għal proposti ta’ innovazzjoni) isiru disponibbli b’mod wiesa’ u jinxterdu madwar l-UE, u l-mekkaniżmi ta’ feedback adatti għandhom jiġu introdotti u mmonitorjati minn korpi indipendenti. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Il-KESE jirrakkomanda li l-EIT iżomm u jenfasizza l-aspett uniku tal-valur miżjud tiegħu fil-qasam tal-edukazzjoni, bħala mexxej Ewropew fl-edukazzjoni b’livell għoli ta’ ħiliet speċjalizzati fit-taħriġ intraprenditorjali (learning by doing). It-trademark tal-EIT għandha tiġi rikonoxxuta mill-korpi internazzjonali tal-akkreditazzjoni ewlenin. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Fil-fehma tal-KESE, l-EIT għandu jappoġġja l-iżvilupp ta’ prodotti ġodda bi preżenza kummerċjali qawwija bħala parti minn esperjenza edukattiva f’livell internazzjonali, fuq il-mudell tad-dottorati industrijali. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.13.1. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ l-allinjament tal-EIT mal-programm qafas pluriennali għar-riċerka u l-innovazzjoni tal-UE propost fir-Regolament rivedut, taħt l-Orizzont Ewropa u s-“sħubijiet Ewropej” proposti. |
| --- | --- |

4.13.1.

| 4.14. | Fil-fehma tal-KESE, tajjeb li jkun hemm aktar semplifikazzjoni fil-funzjonament kemm tal-EIT — li l-governanza tiegħu għandha tissaħħaħ — kif ukoll tal-KKI li, abbażi tal-istess regoli, għandu jkollhom rapporti annwali u jadottaw pjani tan-negozju pluriennali minflok annwali. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu indirizzati b’mod effikaċi is-sejbiet tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri rigward ċerti elementi ewlenin tal-mudell tal-EIT li ma ġewx imfassla b’mod adatt biex jiżguraw li din tkun sistema pubblika effikaċi u innovattiva. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Fir-rigward tad-Deċiżjoni proposta dwar l-Aġenda Strateġika ta’ Innovazzjoni (ASI) għall-perjodu 2021–2027, il-KESE jqis li l-proċess għandu jadotta approċċ olistiku u għandu jkopri t-tipi kollha ta’ sħubijiet (P2P, PPP, EIT-KIC, FET-Flagships) tal-lum, kif mitlub fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill. |
| --- | --- |

4.16.

Brussell, il-31 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Fajl interistituzzjonali 2018/0225 (COD) – 8550/19, 15.4.2019.

1

(2)  Fajl interistituzzjonali 2018/0224 (COD) – 7942/19, 27.3.2019.

2

(3)  ĠU C 161,13.7.2007, p. 28, ĠU C 181, 21.6.2012, p. 122, ĠU C 62, 15.2.2019, p. 33.

3

(4)  JTI — L-Inizjattivi Teknoloġiċi Konġunti ġew introdotti biex jindirizzaw aħjar il-ħtiġijiet tal-industrija fl-oqsma ta’ riċerka speċifiċi. Dawn huma korpi indipendenti tal-UE bil-parteċipazzjoni tal-industrija u, f’xi każijiet, tal-Istati Membri. RSFF — Il-Faċilità Finanzjarja bil-Qsim tar-Riskju tnediet biex ittejjeb l-aċċess għall-finanzjament tad-dejn għal riċerkaturi, speċjalment għal investimenti ta’ riskju ogħla fis-settur tar-riċerka, l-iżvilupp teknoloġiku u l-innovazzjoni. GIF — Il-Faċilità għall-SMEs Innovattivi u b’Rata Għolja ta’ Tkabbir taħt il-Programm għall-Kompetittività u l-Innovazzjoni tipprovdi kapital ta’ riskju lill-SMEs innovattivi u lill-SMEs b’potenzjal għoli ta’ tkabbir.

4

(5)  L-Artikolu 3 tar-Regolament (UE) Nru 1292/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2013 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 294/2008 li jistabbilixxi l-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 174).

5

(6)  Id-Deċiżjoni Nru 1312/2013/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2013 dwar l-Aġenda Strateġika tal-Innovazzjoni tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT): il-kontribuzzjoni tal-EIT għal Ewropa iktar innovattiva (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 892).

6

(7)  Ara n-nota 1.

7

(8)  EIT Climate-KIC: Drivers of climate innovation in Europe and beyond; EIT Digital: For a strong, digital Europe; EIT Food: EIT Food connects businesses, research centres, universities and consumers; EIT Health: Together for healthy lives in Europe; EIT InnoEnergy: Pioneering change in sustainable Energy; EIT Manufacturing: Strengthening and increasing the competiveness of Europe’s manufacturing; EIT RawMaterials: Developing raw materials into a major strength for Europe; EIT Urban Mobility: Smart, green and integrated transport.

8

(9)  ĠU C 62, 15.2.2019, p. 33.

9

(10)  ĠU C 181, 21.6.2012, p. 122.

10

(11)  Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-13 ta’ Ġunju 2017 dwar il-valutazzjoni tal-implimentazzjoni ta’ Orizzont 2020 fid-dawl tal-evalwazzjoni interim tiegħu u tal-proposta għad-9 Programm Qafas (ĠU C 331, 18.9.2018, p. 30).

11

(12)  Ir-Riżoluzzjoni (UE) 2019/1483 tal-Parlament Ewropew tas-26 ta’ Marzu 2019 li tinkludi l-kummenti li jagħmlu parti integrali mid-deċiżjoni dwar il-kwittanza għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija għas-sena finanzjarja 2017 (ĠU L 249, 27.9.2019, p. 229).

12

(13)  Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-mixja lejn viżjoni għal Żona Ewropea tal-Edukazzjoni (23 ta’ Mejju 2018).

13

(14)  Kunsill tal-UE — Stqarrija għall-istampa 27 ta’ Marzu 2019.

14

(15)  Ir-Regolament (UE) Nru 1292/2013.

15

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/76 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/76

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud u d-Direttiva 2008/118/KE dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa fir-rigward ta’ sforz ta’ difiża fi ħdan il-qafas tal-Unjoni”

(COM(2019) 192 final — 2019/0096 (CNS))

(2020/C 47/11)

Relatur: Benjamin RIZZO

| Konsultazzjoni | Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 13.5.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 113 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adottata fis-sezzjoni | 17.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 204/2/5 |

Konsultazzjoni

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 13.5.2019

Bażi legali

Artikolu 113 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adottata fis-sezzjoni

17.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

204/2/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jirrikonoxxi l-għan tal-Kummissjoni li tiżgura trattament indaqs, għall-finijiet tal-VAT, għall-forzi armati ta’ Stati Membri li jaħdmu flimkien fi ħdan qafas tal-UE u għall-forzi armati tan-NATO impjegati fl-UE, li diġà jibbenefikaw minn eżenzjoni mill-VAT. Huwa raġonevoli li f’dan ir-rigward ikun hemm kundizzjonijiet ekwi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jifhem għaliex ċerti strutturi tal-UE ilhom stabbiliti mill-2000 biex jiġġestixxu l-forzi armati stazzjonati fl-UE għas-sigurtà u d-difiża tagħha. Issa, b’direttur ġenerali inkarigat mid-difiża, dawn l-istrutturi ser jiġu utilizzati u ssorveljati aħjar. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jifhem li ż-żewġ kundizzjonijiet għall-eżenzjoni stabbiliti fil-Proposta tal-Kummissjoni huma li l-forzi armati jkunu stazzjonati barra mill-Istat Membru tagħhom stess, minn naħa waħda, u li jkunu involuti fi sforz komuni Ewropew ta’ difiża, min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jaċċetta li hemm xi oqsma li mhumiex koperti mill-eżenzjoni l-ġdida. Dawn l-oqsma jikkonċernaw, b’mod partikolari, l-iskopijiet ta’ sigurtà, il-kompiti umanitarji ta’ salvataġġ u l-każijiet li fihom tiġi evokata l-klawżola ta’ solidarjetà. B’konsegwenza ta’ dan, l-eżenzjonijiet globali tal-VAT huma limitati għal “operazzjonijiet militari”, u dan il-kunċett jiġi interpretat b’mod ristrett. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jissuġġerixxi li l-awtoritajiet differenti tat-taxxa nazzjonali għandu jkollhom sistema waħda li biha jiġu implimentati l-eżenzjonijiet il-ġodda. Għalhekk, huwa rrakkomandat li l-Kummissjoni, permezz tal-Grupp ta’ Kontroll tal-VAT tiegħu, tistabbilixxi sistema dedikata li fiha jridu jiddaħħlu l-fatturi eżentati mill-VAT maħruġa mill-fornituri lill-forzi armati, sabiex jibbenefikaw mill-eżenzjoni stabbilita fil-proposta tal-Kummissjoni. B’dan il-mod tintuża sistema unifikata fl-Istati Membri kollha. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jikkunsidra li l-informazzjoni dwar l-effetti fuq l-ispejjeż/il-benefiċċji tal-eżenzjonijiet riżultat tal-Proposta tal-Kummissjoni għandha tiġi kkalkulata aħjar, sabiex ma jdumx ma jkun hemm disponibbli rapport aktar realistiku dwar dawn l-eżenzjonijiet. Dan għandu jħeġġeġ rappurtar aħjar u aktar trasparenti għall-Istati Membri u għall-opinjoni pubblika b’mod ġenerali. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Il-Proposta tal-Kummissjoni

| 2.1. | Bil-Proposta tagħha għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE (1) dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud u d-Direttiva 2008/118/KE (2) dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa fir-rigward ta’ sforz ta’ difiża fi ħdan l-qafas tal-Unjoni, li ġiet ippubblikata fl-24 ta’ Marzu 2019, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat il-pjan tagħha biex il-provvisti fornuti lill-forzi armati jiġu eżentati mit-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) u mid-dazji tas-sisa meta dawn il-forzi jiġu stazzjonati barra l-Istat Membru tagħhom stess u jieħdu sehem fi sforz ta’ difiża Ewropew. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-VAT jinkludi kwalunkwe provvista ta’ merkanzija u servizzi bi ħlas minn persuna taxxabbli fit-territorju ta’ Stat Membru u kwalunkwe importazzjoni ta’ merkanzija fl-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Id-Direttiva tagħżel lista komuni ta’ eżenzjonijiet mill-VAT bil-għan li jiżguraw li r-riżorsi proprji tal-UE jinġabru b’mod uniformi madwar l-Istati Membri. Attwalment, il-lista tal-eżenzjonijiet ma tinkludix il-provvista ta’ merkanzija jew servizzi għal finijiet ta’ sigurtà u difiża. Għalhekk, il-merkanzija jew is-servizzi fornuti lill-forzi armati jew il-merkanzija li tiġi importata minnhom huma soġġetti għall-VAT. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Għall-kuntrarju ta’ dan, id-Direttiva tal-VAT attwalment tipprevedi eżenzjoni li tikkonċerna l-provvisti lill-forzi armati ta’ kwalunkwe Stat Membru parti għat-Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana, li huma involuti fi sforz ta’ difiża komuni barra mill-Istat tagħhom stess. Tali eżenzjoni ġiet stabbilita biex tindirizza sitwazzjonijiet li fihom “iċ-ċirku tad-dħul u l-fluss tan-nefqa huwa maqsum, minħabba li l-VAT fuq tali provvisti normalment tikkostitwixxi dħul għall-Istat li fih jinsabu l-forzi armati, minflok għall-Istat tagħhom stess”. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Id-Direttiva tal-Kunsill 2008/118/KE dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa tistabbilixxi eżenzjoni simili mid-dazju tas-sisa għall-movimenti ta’ merkanzija soġġetta għas-sisa għall-forzi armati ta’ kwalunkwe membru tal-Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana (NATO). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Skont il-liġi tal-Unjoni, id-dazji tas-sisa jiġu applikati fuq xorb alkoħoliku, prodotti tat-tabakk immanifatturat u prodotti tal-enerġija (fjuwils tal-magni u fjuwils tat-tisħin, bħall-petrol u l-gażolina, l-elettriku, il-gass naturali u l-faħam). L-istruttura tat-taxxi u r-rati minimi huma armonizzati fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Filwaqt li l-isforz ta’ difiża tan-NATO ġie eżentat kemm mid-Direttiva tal-VAT (mill-1977) kif ukoll mid-Direttiva dwar id-Dazju tas-Sisa (mill-1993), attwalment mhija disponibbli l-ebda eżenzjoni għall-provvisti relatati mal-isforz ta’ difiża komuni fi ħdan il-qafas tal-UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Il-Politika ta’ Sigurtà u ta’ Difiża Komuni (PSDK) (3), li oriġinarjament ġiet stabbilita (2000) bħala l-Politika Ewropea ta’ Sigurtà u Difiża (PESD), hija strument ewlieni għall-iżvilupp progressiv ta’ politika tal-Unjoni ta’ difiża komuni. It-Trattat ta’ Lisbona kkontribwixxa b’mod sinifikanti għall-iżvilupp tal-PSDK, filwaqt li stabbilixxa fost l-oħrajn is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) sabiex jappoġġja lir-Rappreżentant Għoli għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta’ Sigurtà fid-dmirijiet kollha tagħha, inkluża l-PSDK. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | It-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE) jinkludi wkoll klawżola ta’ assistenza reċiproka u jippermetti lill-Istati Membri jsaħħu l-militar tagħhom permezz ta’ “kooperazzjoni strutturata permanenti” (PESCO) (4). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Il-Kumitat Militari tal-UE (EUMC) (5), li ġie stabbilit fl-2001, huwa l-ogħla korp militari tal-Kunsill, li jidderieġi “l-attivitajiet militari kollha fi ħdan il-qafas tal-UE u jagħti pariri dwar l-ippjanar u t-twettiq ta’ missjonijiet u operazzjonijiet militari taħt il-PSDK, u dwar l-iżvilupp ta’ kapaċitajiet militari”. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | F’Ġunju 2016, l-istrateġija globali għall-politika estera u ta’ sigurtà (6) tal-Unjoni Ewropea stabbilixxiet il-bażi biex il-PSDK tiġi żviluppata aktar lejn tliet prijoritajiet ewlenin: ir-rispons għal kunflitti u kriżijiet esterni, il-bini tal-kapaċitajiet tal-imsieħba u l-protezzjoni tal-Unjoni u taċ-ċittadini tagħha. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | F’Marzu 2018, il-Kummissjoni u r-Rappreżentant Għoli ppreżentaw Komunikazzjoni Konġunta dwar il-pjan ta’ azzjoni dwar il-mobbiltà militari (7). Il-pjan ta’ azzjoni jirrikonoxxi l-ħtieġa ta’ “trattament ugwali tal-isforzi ta’ difiża bil-għan li jitnaqqas il-piż amministrattiv u b’hekk id-dewmien u l-kostijiet fil-mobbiltà militari”. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | B’mod aktar speċifiku, il-Komunikazzjoni Konġunta tiddikjara li “l-iffaċilitar tal-mobbiltà militari jikkonċerna wkoll ir-regoli attwali tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud. L-isforzi tad-difiża u l-mobbiltà militari jirrikjedu, b’mod partikolari, għadd ta’ provvisti bħalma huma taħriġ, materjali ta’ eżerċizzju, akkomodazzjoni, forniment ta’ ikel/servizzi ta’ kantin, fjuwil eċċ. Dawn il-provvisti huma fil-prinċipju suġġetti għat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud. Fil-qafas tal-Grupp ta’ Ħidma Ad Hoc dwar il-Mobbiltà Militari, l-Istati Membri identifikaw il-ħtieġa li jiġu żgurati li l-isforzi dwar id-difiża jiġu ttrattati b’mod ugwali, sabiex jitnaqqas il-piż amministrattiv, u b’hekk jiġu evitati dewmien u spejjeż ta’ mobbiltà militari, u l-Istati Membri jingħataw inċentiv biex jikkooperaw”. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | B’segwitu ta’ tali talba, il-Proposta tal-Kummissjoni li qed tiġi diskussa hawnhekk issegwi sa fejn ikun possibbli l-allinjament kemm tat-trattament tal-VAT kif ukoll tal-eżenzjoni tas-sisa tal-isforzi ta’ difiża fl-oqfsa tal-UE u tan-NATO. Skont il-Proposta, l-attivitajiet tal-PSDK koperti mill-eżenzjonijiet huma: (i) missjonijiet u operazzjonijiet militari; (ii) gruppi tattiċi; (iii) għajnuna reċiproka. Barra minn hekk, l-attivitajiet tal-PESCO u tal-EDA se jiġu koperti wkoll. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Ta’ min jinnota li, abbażi tal-Proposta tal-Kummissjoni, il-provvisti lill-forzi armati u l-persunal ċivili li jakkumpanjahom jistgħu jiġu eżentati biss f’każ li tali forzi jieħdu sehem fi sforz ta’ difiża li jitwettaq biex tiġi implimentata attività tal-Unjoni skont il-PSDK. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Għalhekk, l-eżenzjonijiet ma jkoprux l-istazzjonar tal-forzi armati li jsir biss għal finijiet ta’ sigurtà, għall-kompiti umanitarji u ta’ salvataġġ jew meta tiġi invokata l-klawżola ta’ solidarjetà stabbilita fl-Artikolu 222 tat-TFUE mingħajr implikazzjonijiet relatati mad-difiża. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Skont stima prudenzjali, jista’ jiġi attribwit valur ta’ EUR 530 miljun, minn nefqa totali għall-qasam tad-difiża ta’ EUR 5,3 biljun, lill-attivitajiet esternalizzati li se jiġu koperti mill-Proposta tal-Kummissjoni, li jista’ jirriżulta f’telf possibbli ta’ dħul mill-VAT għall-Istati Membri kollha ta’ madwar EUR 80 miljun (bis-suppożizzjoni ta’ rata medja tal-VAT ta’ 18 %). |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Fir-rigward tad-dazji tas-sisa, il-prodotti tal-enerġija u l-elettriku għandhom ikunu l-prodotti ewlenin soġġetti għal eżenzjoni. Fir-rigward tal-VAT, jista’ jiġi preżunt li madwar 10 % ta’ tali spejjeż se jiġu eżentati mid-dazju tas-sisa fil-futur. Madankollu, m’hemm l-ebda data disponibbli biex tiġi pprovduta l-bażi għall-kwantifikazzjoni tal-impatt. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | L-Istati Membri se jkunu meħtieġa jadottaw u jippubblikaw, sa mhux aktar tard mit-30 ta’ Ġunju 2022, il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa biex jiġu osservati dawn ir-regoli ġodda, filwaqt li jiġi kkomunikat it-test ta’ dawn id-dispożizzjonijiet lill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.19.

3.   Osservazzjonijiet ġenerali u speċifiċi

| 3.1. | Il-Proposta tal-Kummissjoni tikkomplementa l-pjan ta’ azzjoni tal-2016 dwar il-VAT biex tiġi mmodernizzata s-sistema tal-VAT, filwaqt li jinkiseb mudell aktar sempliċi, b’reżistenza akbar għall-frodi u li jiffavorixxi lin-negozji. Għalhekk, il-modifiki msemmija hawn fuq fir-rigward tal-qasam militari huma mdaħħla f’riforma usa’ u se jsiru parti mis-sistema l-ġdida mill-bidu nett. Għalhekk, se jiġu evitati l-kwistjonijiet kollha possibbli relatati mal-modifiki futuri f’sistema li diġà hija fis-seħħ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-Proposta tal-Kummissjoni tibdel il-lista attwali pprovduta mid-Direttiva 2006/112/KE, filwaqt li tistabbilixxi eżenzjoni ġdida. Tali modifika sostanzjali għandha l-għan li tippermetti tip ta’ “kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni”, minn perspettiva tal-VAT, fir-rigward tal-operazzjonijiet tan-NATO, minn naħa waħda, u l-operazzjonijiet li jitwettqu skont qafas komuni mill-forzi militari tal-Istati Membri, min-naħa l-oħra. Għalhekk, se tinkiseb konsistenza u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-eżenzjoni se jkun simili għall-isforzi ta’ difiża tal-Unjoni u tan-NATO. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE jinnota li l-eżenzjonijiet attwali għall-attivitajiet tan-NATO fil-qasam tad-difiża, li diġà huma stabbiliti u limitati fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, mhumiex se jiġu estiżi, peress li se jiġi stabbilit biss allinjament favur l-operazzjonijiet militari li jitwettqu skont qafas komuni. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | L-għażla li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva l-ġdida jiġu abbozzati bil-għan li jirriflettu l-paragrafi eżistenti li jirreferu għall-forzi armati tan-NATO hija konsistenti mal-għan aħħari tal-Kummissjoni li tali operazzjonijiet u l-isforzi militari li jitwettqu skont qafas komuni tal-UE jiġu trattati l-istess. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jinnota li mhu se jkun hemm l-ebda implikazzjoni negattiva għall-baġit tal-UE, peress li r-riżorsi proprji bbażati fuq id-dħul nazzjonali gross (DNG) jikkumpensaw għal kwalunkwe nefqa li mhijiex koperta minn riżorsi proprji tradizzjonali u r-riżorsa proprja tal-VAT. Ir-riżorsi proprji tal-VAT li ma jinġabrux minn ċerti Stati Membri se jiġu kkumpensati mill-Istati Membri kollha permezz tar-riżorsa proprja tad-DNG. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-Proposta hija konformi mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, peress li l-leġislazzjoni tal-UE hija iktar adattata minn diversi regoli nazzjonali biex tikkoordina l-applikabbiltà tal-VAT għal operazzjonijiet militari speċifiċi madwar is-suq intern. L-Istati Membri ġew ikkonsultati fil-Grupp dwar il-futur tal-VAT u b’mod ġenerali kkonfermaw il-ħtieġa li tittieħed azzjoni fil-livell tal-UE, u b’hekk tiġi ġġustifikata l-għażla ta’ proposta għal Direttiva. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-Proposta tidher ukoll konsistenti mal-prinċipju tal-proporzjonalità, peress li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa meħtieġ biex jintlaħqu l-għanijiet tat-Trattati marbuta mat-tfassil progressiv ta’ politika ta’ difiża komuni skont il-PSDK. Tali għan fit-tul u ambizzjuż huwa appoġġjat mill-KESE. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | L-għażla li tinżamm konsistenza bejn il-VAT u d-dazji tas-sisa, filwaqt li jiġu indirizzati ż-żewġ eżenzjonijiet fi proposta waħda, tidher raġonevoli u tista’ tiġġustifika waħda mill-każijiet rari fejn id-dazji tas-sisa u l-VAT jiġu regolati flimkien fil-leġislazzjoni tal-UE. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Madankollu, il-KESE jissuġġerixxi li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-eżenzjoni li se tingħata kemm fis-sistema tal-VAT kif ukoll fis-sistema tad-dazju tas-sisa għandu jiġi speċifikat aħjar. Huwa tassew strateġiku li jiġi stabbilit b’mod preċiż il-perimetru speċifiku ta’ tali eżenzjoni sabiex tiġi żgurata ċ-ċertezza tal-liġi u l-prevedibbiltà tas-sistemi tal-VAT u tad-dazju tas-sisa. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Fir-rigward tal-ħtieġa għal ċarezza u prevedibbiltà tal-liġi, ta’ min jinnota li l-eżenzjonijiet mogħtija se jiġu prinċipalment applikati u evalwati, minn perspettivi differenti, minn fornituri nazzjonali li joperaw fil-qasam militari u mill-awtoritajiet nazzjonali tat-taxxa. L-awtoritajiet nazzjonali tat-taxxa se jagħtu struzzjonijiet lill-fornituri nazzjonali li joperaw fil-qasam militari dwar kif għandhom ifasslu l-fatturi tal-VAT tagħhom għall-militar. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | F’dan ir-rigward, il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni toħroġ regoli dettaljati ta’ implimentazzjoni — permezz ta’ nota ta’ spjegazzjoni jew linji gwida maħruġa mill-Kumitat tal-VAT — għall-awtoritajiet tat-taxxa u l-intrapriżi nazzjonali sabiex jiġu evitati kumplikazzjonijiet tekniċi fl-Istati Membri. Il-prattika preċedenti relatata mal-eżenzjoni tan-NATO tista’ ċertament tkun utli sabiex jiġu pprovduti xi linji gwida inizjali. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Fl-aħħar nett, il-KESE jenfasizza li mekkaniżmu ġdid ta’ eżenzjoni, bħal dak li ġie stabbilit fil-Proposta tal-Kummissjoni, ċertament jirrikjedi mekkaniżmi ta’ kontroll xierqa sabiex tiġi ssorveljata l-implimentazzjoni konkreta tiegħu. Il-KESE għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tiżviluppa u tniedi sistema permezz tal-Grupp ta’ Kontroll tal-VAT tal-Kummissjoni sabiex tiġi introdotta sistema adegwata fl-Istati Membri kollha sabiex tiġi kkontrollata l-iskema l-ġdida ta’ eżenzjoni, li għandha l-għan li, meta jkun possibbli u vijabbli, tinġabar l-informazzjoni prattika rilevanti kollha mill-awtoritajiet tat-taxxa nazzjonali. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Tali sistema tista’ tikkontribwixxi għal implimentazzjoni effettiva u, fl-istess ħin, trasparenti tal-eżenzjoni l-ġdida, li tippermetti wkoll li tiġi żviluppata analiżi tal-valutazzjoni tal-impatt ex post preċiża. Għalhekk, l-Istati Membri jistgħu jadottaw pjattaforma komuni, fejn tinħoloq sistema waħda li tkun segwita mill-Istati Membri kollha minflok ikun hemm sistemi differenti f’pajjiżi differenti. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Huwa rakkomandat li ssir stima tal-ispiża aktar dettaljata u effettiva biex jinftiehem l-effett ta’ din l-eżenzjoni tal-VAT, peress li dawn huma parti mit-taxxi mħallsa mill-pubbliku ġenerali u għalhekk huwa rakkomandat li jkun hemm aktar trasparenza. Jidher ukoll li f’diżastri naturali kbar l-ispiża ta’ din l-eżenzjoni tista’ tkun ferm akbar. |
| --- | --- |

3.14.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Id-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (ĠU L 347, 11.12.2006, p. 1).

1

(2)  Id-Direttiva tal-Kunsill 2008/118/KE dwar l-arranġamenti ġenerali għad-dazju tas-sisa u li jħassar id-Direttiva 92/12/KEE (ĠU L 9, 14.1.2009, p. 12).

2

(3)  Il-Politika ta’ Sigurtà u ta’ Difiża Komuni (PSDK) hija parti integrali mill-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni (PESK) tal-Unjoni[1]. Il-PSDK hija stabbilita mit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE). L-Artikolu 41 jiddeskrivi l-finanzjament tal-PESK u tal-PSDK, u l-politika hija deskritta aktar fl-Artikoli 42 sa 46, fil-Kapitolu 2, Taqsima 2 tat-Titolu V (“Dispożizzjonijiet dwar il-Politika ta’ Sigurtà u ta’ Difiża Komuni”), u fil-Protokolli 1, 10 u 11 u d-Dikjarazzjonijiet 13 u 14. Ir-rwol speċifiku tal-Parlament Ewropew fil-PESK u fil-PSDK huwa deskritt fl-Artikolu 36 tat-TUE.

3

(4)  Id-dispożizzjonijiet għall-PESCO huma mnaqqxin fl-Artikolu 46 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE) u fil-Protokoll 10 dwar il-kooperazzjoni strutturata permanenti li ġie stabbilit mill-Artikolu 42(6) tat-TUE.

4

(5)  Il-Kumitat Militari tal-Unjoni Ewropea (EUMC) huwa l-ogħla korp militari stabbilit fi ħdan il-Kunsill (Deċiżjoni tal-Kunsill tat-22 ta’ Jannar 2001 li tistabbilixxi l-Kumitat Militari tal-Unjoni Ewropea).

5

(6)  Viżjoni Kondiviża, Azzjoni Komuni: Ewropa Aktar b'Saħħitha — Strateġija Globali għall-Politika Estera u ta' Sigurtà tal-Unjoni Ewropea.

6

(7)  Intejbu l-Mobbiltà Militari fl-Unjoni Ewropea, Komunikazzjoni Konġunta lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill (JOIN(2017) 41 final)

7

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/81 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/81

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Skemi ta’ Ċittadinanza u ta’ Residenza b’Investiment fl-Unjoni Ewropea”

[COM(2019) 12]

(2020/C 47/12)

Relatur: Jean-Marc ROIRANT

| Konsultazzjoni | Kummissjoni, 12.3.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 213/1/5 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni, 12.3.2019

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adottata fis-sezzjoni

15.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

213/1/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jtenni s-sejħa tal-Parlament Ewropew f’rapport reċenti (1) biex jiġu eliminati gradwalment l-iskemi kollha tal-investituri, u jħeġġeġ lill-Istati Membri biex isegwu din ir-rakkomandazzjoni jew jipprovdu argumenti u provi raġonevoli biex ma jagħmlux dan. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Sakemm dan jidħol fis-seħħ, il-KESE jirrikonoxxi li biex jiġu indirizzati r-riskji li jġibu magħhom l-iskemi tal-għoti taċ-ċittadinanza b’investiment (CBI) u tal-għoti tar-residenza b’investiment (RBI), deskritti fid-dettall fil-Kapitolu 3 ta’ hawn taħt, u biex jiġi ssodisfat il-mandat primarju tiegħu, il-grupp ta’ esperti tal-Istati Membri stabbilit mill-Kummissjoni Ewropea għandu jiffoka fuq:






  (i) | standards minimi għall-kontrolli tad-diliġenza dovuta u tas-sigurtà li jkunu adattati għall-profil tar-riskju tal-applikanti tas-CBI u l-RBI u jikkonformaw mar-regoli eżistenti tal-UE dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus; |
| --- | --- | --- |

1.2.

(i)

standards minimi għall-kontrolli tad-diliġenza dovuta u tas-sigurtà li jkunu adattati għall-profil tar-riskju tal-applikanti tas-CBI u l-RBI u jikkonformaw mar-regoli eżistenti tal-UE dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus;

| (ii) | standards minimi għall-integrità operazzjonali tal-iskema, inklużi miżuri ta’ trasparenza u governanza kif ukoll miżuri regolatorji għall-industrija skont il-qafas ġuridiku rilevanti; u |
| --- | --- |

(ii)

standards minimi għall-integrità operazzjonali tal-iskema, inklużi miżuri ta’ trasparenza u governanza kif ukoll miżuri regolatorji għall-industrija skont il-qafas ġuridiku rilevanti; u

| (iii) | linji gwida u mekkaniżmi għall-kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn l-Istati Membri kif ukoll bejn l-awtoritajiet kompetenti nazzjonali fi ħdan l-Istati Membri. |
| --- | --- |

(iii)

linji gwida u mekkaniżmi għall-kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn l-Istati Membri kif ukoll bejn l-awtoritajiet kompetenti nazzjonali fi ħdan l-Istati Membri.

| 1.3. | Dawn il-miżuri għandhom ikunu sostnuti b’monitoraġġ mill-qrib u l-infurzar tas-sanzjonijiet mill-Kummissjoni, fejn dan huwa permess mill-acquis communautaire. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jiġu mħeġġin japplikaw proċess ta’ diliġenza dovuta mingħajr restrizzjonijiet ta’ durata speċifiċi u adattat għall-profil tar-riskju għoli tal-applikanti, jiġifieri standards ogħla ta’ diliġenza dovuta kif spjegat fid-dettall fil-Ħames Direttiva dwar il-Ġlieda Kontra l-Ħasil tal-Flus (2). Dan għandu jinkludi kwalunkwe benefattur meta l-applikanti jingħataw il-possibbiltà li jiddependu minn partijiet terzi biex jagħmlu l-investiment tagħhom. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tistabbilixxi mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni li jippermetti lill-Istati Membri jiskambjaw/jaqsmu informazzjoni dwar applikazzjonijiet aċċettati u miċħudin għal permessi ta’ ċittadinanza u tar-residenza. Dan jista’ jsir permezz ta’ reġistri ċentrali interkonnessi li jkun fihom informazzjoni dwar il-proċess tad-diliġenza dovuta li skontu tinċaħad applikazzjoni u r-raġunijiet sottostanti għal tali deċiżjoni, biex jiġi skoraġġit it-tiftix opportunistiku madwar l-Istati Membri. Il-pubblikazzjoni tar-raġunijiet għar-rifjut għandha tqis kwalunkwe tħassib li l-aġenziji tas-sigurtà jista’ jkollhom għal raġunijiet ta’ sigurtà pubblika jew kooperazzjoni internazzjonali bejn l-aġenziji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jirrakkomanda li l-aġenti kollha u l-intermedjarji kollha li jipprovdu servizzi lill-applikanti jkunu soġġetti għal regoli dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus kif stipulati fil-Ħames Direttiva dwar il-Ġlieda kontra l-Ħasil tal-Flus. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jirrakkomanda wkoll li l-UE tħeġġeġ li l-aġenti kollha li jipprovdu s-servizzi lill-applikanti jkunu akkreditati u soġġetti għal kodiċi ta’ kondotta li jistabbilixxi kriterji u rekwiżiti minimi armonizzati fil-livell tal-UE, sabiex l-aġenti li jonqsu milli jħejju dokumentazzjoni rigoruża u affidabbli għall-aċċettazzjoni jkunu jistgħu jiġu sanzjonati u jekk jirrepetu dan, jitilfu l-liċenzja/l-akkreditazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi li l-awtoritajiet pubbliċi jista’ jkollhom bżonn jingaġġaw aġenziji speċjalizzati biex iwettqu l-kontrolli neċessarji, huwa jinsisti li l-awtoritajiet għandhom, madankollu, iżommu r-responsabbiltà primarja li jaċċettaw jew jirrifjutaw lill-applikanti. L-awtoritajiet iridu jaderixxu ma’ sett ta’ miżuri biex jiġu evitati kunflitti ta’ interess jew riskji ta’ tixħim. B’mod partikolari, l-aġenziji speċjalizzati għandhom jintgħażlu skont prinċipji tal-ikkuntrattar robusti li jagħtu prijorità lis-servizzi ta’ kwalità għolja pjuttost milli lill-prezz, u għandhom jiġu pprojbiti milli jikkummerċjalizzaw l-iskemi jew jipprovdu servizzi addizzjonali lill-applikanti u r-remunerazzjoni tagħhom ma tridx tkun tiddependi mill-eżitu tal-applikazzjonijiet. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Huwa kritiku wkoll li kwalunkwe rapport ta’ diliġenza dovuta msaħħa li jidentifika r-riskji jiġi diskuss mal-aġenzija pubblika rilevanti biex jiġi żgurat li l-Istati Membri kollha kkonċernati jkollhom stampa komprensiva tat-tip u l-livell ta’ riskju inkwistjoni u jifhmu bis-sħiħ kif is-sorsi u t-tekniki ta’ riċerka applikati mill-aġenzija speċjalizzata jaderixxu mal-prinċipji tal-aħjar prattika. Rigward il-falsifikazzjoni ta’ dokumenti u tar-reati ta’ tixħim, għandhom jinżammu noti adatti u dokumenti relatati mad-deċiżjonijiet sat-tul ta’ żmien li l-perjodi ta’ preskrizzjoni jippermettu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-programmi joperaw b’mekkaniżmi ta’ governanza u ta’ sorveljanza b’saħħithom u jkunu soġġetti għal skrutinju pubbliku. Iċ-ċittadini għandhom ikunu infurmati dwar l-objettivi, ir-riskji u l-benefiċċji li jġibu magħhom l-iskemi tas-CBI u l-RBI. Il-KESE jenfasizza l-importanza li l-informazzjoni tal-applikanti għas-CBI u l-RBI tkun aċċessibbli għall-pubbliku, u jistieden lill-Kummissjoni biex tħeġġeġ lill-Istati Membri jiġbru u jippubblikaw b’mod sistematiku informazzjoni dwar l-iskemi f’format ta’ data miftuħa, u fuq bażi armonizzata u komparabbli. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jemmen li huwa importanti li l-Istati Membri jwettqu valutazzjonijiet tal-impatt regolari u jagħmlu aġġustamenti kif meħtieġ, li jwettqu sorveljanza indipendenti fuq l-iskemi, u li jwettqu awditi regolari u jippubblikaw ir-riżultati skont il-leġislazzjoni applikabbli. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | L-Istati Membri għandhom jipprevedu wkoll mekkaniżmi robusti għall-iżvelar ta’ informazzjoni sabiex il-persunal u ċ-ċittadini jirrappurtaw tħassib u għemil ħażin, u għandhom jintegraw mekkaniżmi għar-revoka tad-drittijiet ta’ ċittadinanza u ta’ residenza, f’każ li toħroġ evidenza ta’ korruzzjoni jew kriminalità. Kwalunkwe deċiżjoni dwar iċ-ċaħda taċ-ċittadinanza għandha tittieħed skont il-leġislazzjoni nazzjonali u tal-UE. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kuntest u kontenut essenzjali tar-rapport mill-Kummissjoni

| 2.1. | In-nazzjonalità hija rabta bejn ċittadin u l-Istat. Iċ-ċittadinanza ta’ pajjiż hija tradizzjonalment ibbażata fuq l-akkwist tad-dritt bit-twelid, kemm jekk permezz ta’ dixxendenza (jus sanguinis) jew mit-twelid fit-territorju (jus soli). L-Istati jistgħu wkoll jagħtu ċittadinanza lil persuni li jissodisfaw ċerti rekwiżiti jew li jistgħu juru rabta ġenwina mal-pajjiż (in-naturalizzazzjoni). Dan jinkludi r-rekwiżit li tinkiseb u tinżamm residenza permanenti fl-Istat Membru rilevanti, bħala turija tal-intenzjoni tal-applikanti li jittrasferixxi xi wħud mill-interessi tagħhom lejn l-Istat Membru inkwistjoni. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Fid-deċennji reċenti, għadd kbir ta’ Stati Membri tal-UE waqqfu skemi ta’ CBI u ta’ RBI li għandhom l-għan li jattiraw l-investiment bi skambju għal drittijiet ta’ ċittadinanza jew ta’ residenza fil-pajjiż ikkonċernat. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | F’Riżoluzzjoni tas-16 ta’ Jannar 2014 (3), il-Parlament Ewropew esprima t-tħassib li skemi nazzjonali li jinvolvu “bejgħ dirett jew indirett dirett” taċ-ċittadinanza tal-UE qed idgħajfu l-kunċett innifsu ta’ ċittadinanza tal-UE. F’dibattitu fit-30 ta’ Mejju 2018, il-Parlament Ewropew iddiskuta firxa ta’ riskji assoċjati mal-iskemi tas-CBI u l-RBI (4). Il-kwistjoni ġiet diskussa aktar fil-Kumitat Speċjali dwar il-Kriminalità Finanzjarja, l-Evażjoni tat-Taxxa u l-Evitar tat-Taxxa (TAX3) tal-Parlament Ewropew. Ir-rapport finali tat-TAX3 (5) jistabbilixxi għadd ta’ miżuri ta’ mitigazzjoni ewlenin biex jitnaqqsu r-riskji li jippreżentaw l-iskemi tas-CBI u l-RBI, inkluża sejħa lill-Istati Membri biex gradwalment ineħħu l-iskemi eżistenti kollha. Sakemm l-iskemi jiġu revokati b’mod definittiv, ir-rapport jistieden lill-Kummissjoni biex timmonitorja b’mod rigoruż l-implimentazzjoni tad-diliġenza dovuta tal-klijenti fuq l-applikanti u biex tiżgura ġbir aħjar tad-data u tikkoordina l-iskambju ta’ informazzjoni fost l-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Fit-23 ta’ Jannar 2019, il-Kummissjoni ħarġet rapport (6) li jeżamina l-oqfsa u l-prattiki legali nazzjonali rilevanti u jiddeskrivi r-riskji, l-isfidi u t-tħassib prinċipali relatati ma’ dawn l-iskemi. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ir-rapport tal-Kummissjoni jispjega li l-iskemi jippreżentaw riskji fir-rigward tas-sigurtà, il-ħasil tal-flus, l-evażjoni tat-taxxa u ċ-ċirkomvenzjoni tar-regoli tal-UE. Skont ir-rapport, dawk ir-riskji huma aggravati aktar bin-nuqqas ta’ trasparenza fil-mod kif ċerti skemi joperaw u bin-nuqqas ta’ kooperazzjoni fost l-Istati Membri. Il-Kummissjoni ħadet l-impenn li tissorvelja aktar l-iskemi tas-CBI u l-RBI għall-konformità tagħhom mad-dritt tal-UE u li tieħu azzjoni meta jkun meħtieġ. Bil-ħsieb li ttejjeb dan il-proċess u sabiex tidentifika azzjonijiet speċifiċi biex jindirizzaw l-isfidi li jirriżultaw mill-iskemi, il-Kummissjoni waqqfet grupp ta’ esperti li diġà ltaqa’ darbtejn din is-sena biex janalizza r-riskji li jirriżultaw minn skemi ta’ ċittadinanza b’investiment u biex jiddefinixxi miżuri ta’ mitigazzjoni. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-biċċa l-kbira ta’ dawn l-iskemi ġew introdotti wara l-kriżi finanzjarja tal-2007. Għadd ta’ pajjiżi Ewropej li ntlaqtu ħażin ħafna mill-kriżi setgħu raw dan bħala opportunità biex jirkupraw mill-kriżi. Fil-kuntest tal-kompetizzjoni bejn il-pajjiżi biex jattiraw investiment dirett barrani, dan seta’ ħeġġeġ standards u rekwiżiti differenti. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Kummenti ġenerali

3.1.   Riskji u theddid għall-UE

| 3.1.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ir-rapport tal-Kummissjoni li jipprovdi analiżi robusta u deskrizzjoni ċara tat-tipi differenti ta’ riskji li dawn l-iskemi jippreżentaw għaċ-ċittadini kollha tal-UE u għall-UE inġenerali. B’mod partikolari, dan juri li jekk l-iskemi tal-għoti tas-CBI u l-RBI ma jiġux implimentati b’mod adatt jistgħu jwasslu għal riskji inerenti ta’ korruzzjoni, ħasil tal-flus, u riskji marbuta mas-sigurtà u l-evażjoni tat-taxxa, u dan jesponi kemm lill-Istati Membri individwali li joperaw programmi bħal dawn kif ukoll lill-UE kollha għal dan it-theddid. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Il-KESE jqis li jistgħu jitqajmu mistoqsijiet dwar il-konformità ta’ wħud minn dawn l-iskemi mal-prinċipji u l-objettivi tal-UE, inkluż il-prinċipju tal-kooperazzjoni leali. |
| --- | --- |

3.1.2.

3.2.   Ebda distinzjoni bejn l-iskemi tas-CBI u l-RBI

| 3.2.1. | Il-KESE jaqbel li ma għandha ssir l-ebda distinzjoni fil-mod kif jiġu indirizzati r-riskji li jġibu magħhom l-iskemi tas-CBI u l-RBI. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Għalkemm il-konsegwenzi tal-għoti ta’ passaport jew ta’ viża jvarjaw b’mod sinifikanti f’termini tad-drittijiet li jagħtu, iż-żewġ tipi ta’ skemi għandhom l-istess livell ta’ riskju għas-sigurtà u għalhekk għandhom ikunu akkumpanjati minn miżuri ta’ mitigazzjoni bi standard għoli tal-istess livell. Dan huwa partikolarment importanti sabiex jiġi evitat l-ispostament minn skemi ta’ ċittadinanza għal skemi ta’ residenza mill-kandidati l-aktar riskjużi. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Filwaqt li l-iskemi tal-RBI jistgħu jidhru inqas riskjużi minħabba n-natura temporanja tagħhom, dawn iservu wkoll bħala portal għal status permanenti. F’ċerti pajjiżi, il-persuni li jingħataw viżi ta’ residenza b’investiment jistgħu japplikaw għal residenza permanenti jew ċittadinanza wara ftit snin biss. |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   Ir-riskji ta’ ħasil tal-flus u ta’ korruzzjoni

| 3.3.1. | Ir-rapport tal-Kummissjoni jenfasizza kif it-teħid ta’ riskju flimkien ma’ kontrolli tas-sigurtà u tad-diliġenza dovuta inadatti fir-rigward tal-applikanti jistgħu jiftħu l-bieb tal-UE għal individwi korrotti. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Ir-rapport tal-Kummissjoni jindirizza għadd ta’ lakuni u żoni griżi potenzjali rigward il-kontrolli tas-sigurtà u tad-diliġenza dovuta. B’mod partikolari, dan iqajjem tħassib relatat mal-ipproċessar tal-applikazzjonijiet għaċ-ċittadinanza mill-awtoritajiet nazzjonali u mal-mod kif dan jinteraġixxi mar-regoli tal-UE. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Il-KESE jinnota li, b’mod ġenerali, minkejja l-profil ta’ riskju għoli tal-applikanti, il-kontrolli msaħħa tad-diliġenza dovuta ma jiġux applikati b’mod sistematiku. Barra minn hekk, persuni dipendenti jew partijiet terzi li jisponsorjaw li jipprovdu fondi biex jappoġġjaw lill-applikanti mhumiex sistematikament soġġetti għal kontrolli u verifiki rigorużi tad-diliġenza dovuta. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Il-KESE jifhem li wieħed mill-aspetti attraenti ta’ dawn il-programmi huwa li joffru perkors rapidu għaċ-ċittadinanza jew ir-residenza, xi drabi fi żmien ftit xhur. Huwa normali li dan jiġi rreklamat b’mod espliċitu. Madankollu, il-profil u l-oriġini tal-applikanti spiss jagħmluha diffiċli biex jitwettqu kontrolli adatti tad-diliġenza dovuta u tas-sigurtà u biex jwettqu rapporti affidabbli ta’ intelligence dwar in-negozju fil-limitu ta’ żmien. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | In-nuqqas ta’ standards minimi jindika li mhux l-Istati Membri kollha huma selettivi bl-istess mod, u dan iqajjem dubji dwar kemm huma stretti l-verifiki u l-kontrolli li jsiru. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Xi Stati Membri li jimplimentaw skemi tal-RBI ma jidhirx li għandhom xi proċess li jindirizza b’mod proattiv it-tħassib dwar is-sigurtà, li jista’ jfiġġ biss wara li tingħata r-residenza. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Il-KESE jenfasizza wkoll ir-riskju sinifikanti ta’ ċirkomvenzjoni tar-regoli tal-UE fil-qasam tal-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus meta jitqies li l-intermedjarji u l-korpi li permezz tagħhom jiġu allokati l-fondi mħallsa mill-applikanti ma jikkwalifikawx bħala entitajiet marbutin b’obbligu skont ir-Raba’ u l-Ħames Direttivi dwar il-Ġlieda kontra l-Ħasil tal-Flus. Barra minn hekk, mhux l-Istati Membri kollha jirrikjedu li l-investiment isir permezz ta’ bank nazzjonali soġġett għall-obbligi tal-UE fil-qasam tal-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u, f’każijiet fejn il-pagamenti jsiru fi flus kontanti direttament lil organizzazzjonijiet governattivi, it-trasferimenti ma humiex koperti mil-leġislazzjoni tal-UE dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus. |
| --- | --- |

3.3.7.

3.4.   Lakuni fil-governanza u fit-trasparenza

| 3.4.1. | Il-KESE jinsab imħasseb li n-nuqqas ta’ obbligu ta’ rendikont u t-trasparenza limitata fl-iskemi tas-CBI u l-RBI jistgħu jagħtu lok għal korruzzjoni. In-nuqqas ta’ trasparenza u integrità jesponi wkoll lill-Istat innifsu u lill-uffiċjali pubbliċi għar-riskji ta’ korruzzjoni. Id-dgħufijiet strutturali tal-iskemi tas-CBI u l-RTI jistgħu jinkludu: setgħa diskrezzjonali kbira fit-teħid tad-deċiżjonijiet, nuqqas ta’ sorveljanza indipendenti adatta, u riskju ta’ kunflitti ta’ interess tal-aġenti u l-intermedjarji privati involuti kemm fil-proċess tal-applikazzjoni kif ukoll fil-proċess tad-diliġenza dovuta. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Il-KESE huwa mħasseb b’mod partikolari li tali dgħufijiet strutturali, u l-opaċità f’settur li jiġġenera fluss kbir ta’ flus u li jittratta klijenti ta’ valur ta’ riskju nett għoli jistgħu jesponu lill-gvernijiet għal influwenza indebita, abbuż ta’ poter u tixħim. Fi ftit kliem, dawn l-iskemi mhux biss joħolqu riskju li individwi korrotti jidħlu fl-Istati Membri, iżda wkoll li l-awtoritajiet innifishom isiru korrotti. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Il-KESE jifhem li f’ċerti ġurisdizzjonijiet, l-awtoritajiet pubbliċi jwettqu diliġenza dovuta huma stess, filwaqt li f’oħrajn jistgħu jirreklutaw aġenziji speċjalizzati biex iwettqu l-kontrolli li mbagħad jiġu kkunsidrati fid-deċiżjoni finali. Jinnota wkoll li fi kwalunkwe każ, il-gvernijiet għandhom iżommu r-responsabbiltà primarja li jaċċettaw jew jirrifjutaw l-applikazzjonijiet, filwaqt li jużaw is-sejbiet tad-diliġenza dovuta biex jinfurmaw id-deċiżjoni tagħhom. F’każijiet fejn dan l-istadju ewlieni fil-proċess tal-applikazzjoni jingħata lil aġenziji speċjalizzati, il-KESE jwissi kontra r-riskji possibbli ta’ kunflitti ta’ interess u ta’ tixħim, u jemmen li m’għandux ikun permess li aġenziji bħal dawn jiġu kkuntrattati mill-Istat biex iwettqu verifiki ta’ diliġenza dovuta fuq l-applikanti filwaqt li fl-istess ħin jipprovdu servizzi u pariri lill-applikanti. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Il-KESE jixtieq jara aktar ċifri uffiċjali disponibbli li jindikaw id-daqs tal-fenomenu (id-daqs tal-investimenti, l-għadd ta’ applikanti, il-benefiċjarji, in-nazzjonalitajiet, l-ammont u l-impatt tal-investiment, eċċ.) u jinnota b’dispjaċir li, minkejja ż-żieda tal-interess pubbliku, anke l-informazzjoni bażika dwar l-applikanti għal skemi tas-CBI u l-RBI u l-investimenti tagħhom għadha mistura. |
| --- | --- |

3.4.4.

3.5.   Id-dimensjoni tal-UE

| 3.5.1. | Ir-rapport tal-Kummissjoni jenfasizza d-dimensjoni tal-UE tal-problema. Mhux biss l-UE tintuża bħala aspett prinċipali biex iħajjar lill-investituri iżda d-deċiżjoni li jieħu Stat Membru li jagħti passaport jew viża tista’ wkoll taffettwa ħażin lil Stati Membri oħrajn u lill-UE inġenerali peress li deċiżjoni bħal din tagħti aċċess għaż-żona Schengen kollha u għas-suq intern kollu. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Il-KESE jaqbel li r-reputazzjoni taċ-ċittadinanza tal-UE, kif ukoll il-korp komuni ta’ drittijiet u valuri, jinsabu f’riskju u jtenni l-pożizzjoni tal-Parlament u l-kliem ta’ eks-Kummissarju (7) li ċ-ċittadinanza tal-UE m’għandhiex tkun għall-bejgħ. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Konsegwentament, l-għoti taċ-ċittadinanza u tar-residenza – il-benefiċċji, l-implikazzjonijiet etiċi u r-riskji marbuta ma’ dan l-għoti – jaffettwaw liċ-ċittadini kollha tal-UE. Il-KESE jinnota li minkejja dan, iċ-ċittadini tal-UE mhumiex infurmati dwar kif dawn l-iskemi jaħdmu, kif il-gvernijiet nazzjonali tagħhom jistgħu jew ma jistgħux ikunu qed itaffu r-riskji inevitabbli tal-iskemi tas-CBI u l-RBI, u fejn fl-aħħar mill-aħħar qed imorru l-investimenti magħmula bħala parti minn dawn l-iskemi. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | Il-KESE jirrikonoxxi li n-nuqqas ta’ standards u prattiki armonizzati fil-livell tal-UE jista’ jinkoraġġixxi ġirja lejn l-aktar livell baxx f’termini tal-istandards tad-diliġenza dovuta u t-trasparenza u f’termini ta’ xiri opportunistiku tal-passaporti (passaport shopping) minn individwi riskjużi fost il-ġurisdizzjonijiet. Ir-rapport tal-Kummissjoni jenfasizza li dan ir-riskju jiżdied aktar minħabba n-nuqqas attwali ta’ konsultazzjoni u ta’ skambju ta’ informazzjoni bejn l-Istati Membri dwar l-applikanti tas-CBI għaċ-ċittadinanza b’investiment. Fil-prattika, dan ifisser li applikazzjoni miċħuda fi Stat Membru wieħed għal raġunijiet ta’ sigurtà u ħasil tal-flus għandha ċans li tirnexxi fi Stat Membru ieħor. Għalhekk, il-KESE huwa tal-fehma li jkun utli li l-Istati Membri jintroduċu rekwiżit li tiġi ppreżentata viża ta’ Schengen valida bħala parti mill-applikazzjoni għal ċittadinanza b’investiment. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | Il-KESE jqis li għalkemm il-mod li bih joperaw l-iskemi tas-CBI u l-RBI ivarja minn pajjiż għal ieħor, approċċ ta’ każ b’każ immirat lejn problemi speċifiċi identifikati f’pajjiżi individwali mhux se jkun biżżejjed u huwa meħtieġ approċċ koordinat fil-livell tal-UE biex tiġi indirizzata l-kwistjoni. |
| --- | --- |

3.5.5.

3.6.   L-evażjoni tat-taxxa u tipi oħra ta’ riskju

| 3.6.1. | Kif spjegaw reċentement il-Parlament Ewropew (8) u l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) (9), l-iskemi tas-CBI u tal-RBI għandhom il-potenzjal li jintużaw ħażin għal skopijiet ta’ evażjoni tat-taxxa, peress li dawn jippermettu lill-investituri jibqgħu residenti għall-finijiet tat-taxxa fil-ġurisdizzjoni domiċiljari tagħhom filwaqt li jibbenefikaw mill-vantaġġi tat-taxxa tal-iskemi tas-CBI u l-RBI. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | L-iskemi li joffru aċċess għal reġimi speċjali ta’ taxxa ġew identifikati bħala partikolarment riskjużi u li x’aktarx iwasslu għal evażjoni tat-taxxa. B’mod partikolari, jagħmluha possibbli li individwi jevitaw ir-rappurtar skont l-Istandard Komuni ta’ Rappurtar (CRS). L-OECD inkludiet żewġ Stati Membri tal-UE fil-lista tagħha ta’ ġurisdizzjonijiet li joffru skemi tal-għoti tas-CBI/RBI li potenzjalment jippreżentaw riskju għoli għall-integrità tas-CRS (10). |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | L-istudju tal-Parlament Ewropew imsemmi fil-punti 2.3 u 3.6.1 hawn fuq jenfasizza tipi oħra ta’ riskji li jġibu magħhom l-iskemi tas-CBI u l-RBI, bħal riskji makroekonomiċi minħabba l-volatilità ta’ dan it-tip ta’ fluss ta’ investiment, riskji soċjoekonomiċi li jirriżultaw minn inflazzjoni tal-prezzijiet fis-suq tal-proprjetà, jew riskji politiċi, inkluż ir-riskju ta’ deterjorament ta’ fiduċja fl-istituzzjonijiet tal-UE u ħsara għar-reputazzjoni taċ-ċittadinanza tal-UE, u għalhekk potenzjalment jipperikolaw il-mobbiltà u l-libertà ta’ moviment taċ-ċittadini tal-UE fil-futur. Dan jenfasizza wkoll ir-riskji ta’ żieda fid-diskriminazzjoni bejn il-kategoriji ta’ migranti. Għalhekk huwa importanti li l-Istati Membri jiċċaraw liema riskji huma lesti li jieħdu fid-dawl tal-benefiċċji u l-impatt mistennija, u li jwettqu valutazzjonijiet tal-impatt regolari biex jiżguraw li l-benefiċċji jisbqu dawk ir-riskji. |
| --- | --- |

3.6.3.

4.   Kummenti speċifiċi

4.1.   Ir-rwol tas-settur privat

| 4.1.1. | Fl-analiżi tar-rwol ta’ kumpaniji privati fil-governanza tas-CBI u l-RBI, il-KESE jirrikonoxxi li jeżistu żewġ tipi distinti ta’ kumpaniji. L-ewwel tip huma l-kumpaniji kkuntrattati mill-Istat biex jimmaniġġjaw il-programm, jipproċessaw l-applikazzjonijiet, u jiskrinjaw lill-applikanti, u t-tieni huma kumpaniji li jipprovdu servizzi lill-investituri u jgħinuhom japplikaw għall-programm, kemm jekk huma akkreditati kif ukoll jekk le. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi li l-kumpaniji privati li huma kkuntrattati mill-Istat jista’ jkollhom rwol utli fit-twettiq tad-diliġenza dovuta fuq l-applikanti, it-twettiq ta’ kontrolli ta’ sfond meħtieġa u l-kumpilazzjoni ta’ rapporti tal-intelligence tan-negozju, iwissi kontra li dawn l-kumpaniji jingħataw il-kompiti ta’ valutazzjoni tar-riskju jew teħid ta’ deċiżjonijiet. Il-Kumitat jinsisti li din ir-responsabbiltà għandha tkun tal-awtoritajiet pubbliċi rilevanti. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Il-KESE huwa mħasseb ħafna dwar il-promozzjoni tad-drittijiet tal-UE u ċ-ċittadinanza tal-UE bħala prodott għall-bejgħ. Jesprimi wkoll tħassib serju li jeżisti kunflitt ta’ interess meta l-kumpaniji kuntrattati biex jiskrinjaw ‘l-applikanti jkunu qegħdin ukoll iwettqu attivitajiet kummerċjali relatati jew jipprovdu servizzi addizzjonali lil investituri potenzjali. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Rigward l-aġenti privati u l-kumpaniji li jipprovdu servizzi lil investituri li japplikaw għal skemi tas-CBI u l-RBI, il-KESE jiddeplora l-fatt li minkejja l-profil tar-riskju tal-klijenti mixtieqa tagħhom, il-kumpaniji u l-individwi li jaħdmu fl-industrija tas-CBI/RBI la huma soġġetti sistematikament għal regolamentazzjoni statutorja u lanqas ma jitqiesu bħala entitajiet b’ obbligi taħt ir-regoli fil-qasam tal-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Barra minn hekk, il-KESE jifhem li mhux l-Istati Membri kollha li jipprovdu servizzi lill-applikanti jirrikjedu akkreditazzjoni u/jew liċenzjar tal-intermedjarji, jiġifieri l-obbligu li jgħaddu minn test ta’ “kompetenza u idoneità” u jikkonformaw ma’ sett ta’ kriterji minimi ta’ akkreditazzjoni inklużi konferma li l-intermedjarji huma professjonisti regolati, l-iżvelar tal-informazzjoni dwar is-sjieda benefiċjarja tagħhom u dikjarazzjoni tal-interessi. Għalhekk, il-KESE jilqa’ l-introduzzjoni ta’ kodiċi tal-kondotta obbligatorju, is-superviżjoni ta’ professjonisti regolati minn korp kompetenti ta’ Stat Membru, u l-għoti ta’ informazzjoni dwar il-professjonisti regolati permezz ta’ Reġistru ta’ Fornituri tas-Servizzi aċċessibbli għall-pubbliku. |
| --- | --- |

4.1.5.

4.2.   Id-dimensjoni esterna

| 4.2.1. | Il-KESE huwa mħasseb dwar ir-riskji għall-UE li jġibu magħhom l-iskemi tas-CBI u l-RBI stabbiliti minn pajjiżi terzi li magħhom l-UE għandha ftehimiet dwar vjaġġar mingħajr viża, bħall-pajjiżi fil-fażi tal-adeżjoni, il-pajjiżi tas-Sħubija tal-Lvant u l-pajjiżi tal-Karibew u tal-Paċifiku. Aħna nappoġġjaw ir-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni li l-istatus ta’ vvjaġġar mingħajr viża lil pajjiżi terzi jingħata biss bil-kundizzjoni li jkun hemm l-ogħla standards possibbli ta’ implimentazzjoni tal-iskemi tas-CBI u l-RBI u li s-sistemi eżistenti ta’vjaġġar mingħajr viża jiġu riveduti fid-dawl ta’ standards bħal dawn. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Il-KESE jirrakkomanda li filwaqt li ssir ħidma għat-tneħħija gradwali tal-iskemi eżistenti fl-UE, il-pajjiżi fil-fażi tal-adeżjoni m’għandhomx jitħallew jimplimentaw skemi tas-CBI u l-RBI meta jissieħbu, sabiex ma tiżdied l-ebda skema ġdida ma’ dawk li huma fis-seħħ bħalissa. |
| --- | --- |

4.2.2.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Luca JAHIER

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2019-0240_MT.pdf

1

(2)  Id-Direttiva (UE) 2018/843 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Mejju 2018 li temenda d-Direttiva (UE) 2015/849 dwar il-prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-finijiet tal-ħasil tal-flus jew il-finanzjament tat-terroriżmu, u li temenda d-Direttivi 2009/138/KE u 2013/36/UE ([U L 156, 19.6.2018, p. 43). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018L0843&from=MT

2

(3)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-16 ta' Jannar 2014 dwar iċ-ċittadinanza tal-UE għall-bejgħ (ĠU C 482, 23.12.2016, p. 117).) http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2014-0038+0+DOC+XML+V0//MT

3

(4)  http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/CRE-8-2018-05-30-ITM-019_MT.html?redirect

4

(5)  http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2019-0240_MT.pdf

5

(6)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/PDF/?uri=CELEX:52019DC0012&from=MT

6

(7)  https://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-14-18_en.htm (mhux disponibbli bil-Malti).

7

(8)  http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2018/627128/EPRS_STU(2018)627128_EN.pdf (mhux disponibbli bil-Malti).

8

(9)  https://www.oecd.org/tax/automatic-exchange/crs-implementation-and-assistance/residence-citizenship-by-investment.

9

(10)  http://www.oecd.org/tax/automatic-exchange/crs-implementation-and-assistance/residence-citizenship-by-investment.

10

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/87 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/87

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Progress fl-Implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-foresti “Strateġija ġdida tal-UE għall-foresti: għall-foresti u s-settur tal-foresti”

[COM(2018) 811 final]

(2020/C 47/13)

Relatur: Andreas THURNER

Korelatur: Antonello PEZZINI

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 18.2.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Data tad-deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 22.1.2019 (bi stennija tal-konsultazzjoni) |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 1.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 162/0/1 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 18.2.2019

Bażi legali

L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Data tad-deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

22.1.2019 (bi stennija tal-konsultazzjoni)

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

1.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

162/0/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet ta’ politika

Il-KESE...

| 1.1. | jitlob Strateġija tal-UE aġġornata għall-Foresti wara l-2020, bħala parti mill-Patt Ekoloġiku Ewropew. L-istrateġija l-ġdida tista’ tħares ’il quddiem b’mod fattibbli sal-2050, sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni koerenti ta’ impenji politiċi rikonoxxuti sew bħall-Pjan Strateġiku tan-NU dwar il-Foresti, l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU u l-Ftehim ta’ Pariġi. L-importanza li l-foresti, il-forestrija u l-industriji bbażati fuq il-foresti jilħqu dawn l-għanijiet għandha tiġi rikonoxxuta fis-setturi kollha u twassal għal kooperazzjoni transsettorjali ottimizzata; |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | jenfasizza t-tibdil fil-klima bħala sfida kbira għall-pjaneta b’konsegwenzi immedjati, li fil-biċċa l-kbira tagħhom huma negattivi, għas-settur tal-foresti nnifsu. Fl-istess ħin, is-settur ibbażat fuq il-foresti għandu potenzjal kbir biex jipprovdi soluzzjonijiet għall-mitigazzjoni permezz ta’ bijoekonomija sostenibbli u ċirkolari bil-prekundizzjoni li l-istrateġiji ta’ adattament effettivi jiġu implimentati fil-ħin. Il-potenzjal sħiħ tas-sekwestru tas-CO2 għandu jiġi żviluppat aktar billi tissaħħaħ b’mod sostenibbli l-mobilizzazzjoni tal-injam, tiżdied is-sostituzzjoni ta’ materja prima bbażata fuq il-fossili u l-enerġija, u jitjieb il-ħżin tal-karbonju fi prodotti tal-injam dejjiema; Il-foresti magħmula minn speċijiet differenti jrawmu aktar benefiċċji klimatiċi mill-monokulturi, li jista’ jkollhom impatt negattiv fuq is-sostenibbiltà fit-tul; |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | jenfasizza l-importanza li jiġu żviluppati aktar sistemi ta’ informazzjoni dwar il-foresti armonizzati sabiex jiżdiedu l-għarfien u d-data dwar id-disponibbiltà u l-istatus tar-riżorsi tal-foresti u l-opportunitajiet li dawn jippreżentaw biex jipprovdu lis-soċjetà servizzi multipli, inklużi materja prima rinnovabbli, enerġija u prodotti tal-foresti oħra; |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | jenfasizza l-importanza tar-rwol multifunzjonali tal-foresti u jinnota li l-bidla fil-klima hija theddida għas-servizzi tal-ekosistema. Minħabba t-tibdil fil-klima, huwa mbassar li ser tiżdied il-probabbiltà ta’ disturbi naturali bħan-nirien fil-foresti, l-għargħar, in-nixfiet u l-ħsarat ikkawżati minn pesti bħall-ħanfus tal-qoxra tas-siġar (bark beetle). Taħlita solida ta’ strumenti finanzjarji hija kruċjali sabiex jiġi żgurat investimenti kontinwu fit-teknoloġija moderna kif ukoll sabiex jissaħħaħ ir-rwol multifunzjonali tal-foresti fil-miżuri klimatiċi u ambjentali. Fir-rigward ta’ azjendi privati tal-foresti, huwa kruċjali li jiġi żgurat li d-drittijiet tal-proprjetà jiġu rispettati u li d-deċiżjonijiet relatati mal-foresti jsiru fi sħubija mas-sidien tal-foresti; |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | jirrakkomanda l-identifikazzjoni tal-istatus attwali tal-forza tax-xogħol u t-tbassir tal-ħtiġijiet tax-xogħol fis-settur Ewropew ibbażat fuq il-foresti, speċjalment fir-rigward tal-forza tax-xogħol fil-foresti. Stampa preċiża tal-attraenza tas-settur u tal-ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati tiegħu hija meħtieġa sabiex tiġi żviluppata aktar il-katina tal-valur ibbażata fuq il-foresti u tiġi żgurata l-vitalità tal-ekosistemi. L-impjiegi deċenti u l-kundizzjonijiet tax-xogħol huma prerekwiżit biex jiġu attirati n-nies lejn is-settur tal-forestrija; |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | jinkoraġġixxi, fir-rigward ta’ politiki tal-UE relatati mal-foresti, involviment ex-ante b’saħħtu tal-Kumitat Permanenti ta’ Forestrija, il-Grupp ta’ Djalogu Ċivili dwar il-Forestrija u s-Sufra, u l-Grupp ta’ Esperti tal-UE dwar l-Industriji bbażati fuq il-Foresti u Kwistjonijiet Relatati mas-Settur, sabiex jittieħed vantaġġ sħiħ mill-għarfien espert disponibbli; |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | jenfasizza l-importanza li titnaqqas id-deforestazzjoni u d-degradazzjoni tal-foresti fil-livell dinji billi tissaħħaħ il-ġestjoni attiva u sostenibbli tal-foresti, pereżempju permezz ta’ ftehim pan-Ewropew, il-mobilizzazzjoni ta’ bijomassa prodotta lokalment fl-Ewropa u l-appoġġ għat-tranżizzjoni lejn xejriet aktar sostenibbli tal-konsumaturi. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Kummenti ġenerali

Il-KESE...

| 2.1. | jilqa’ r-rapport tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti u jinnota li l-biċċa l-kbira tal-azzjonijiet fil-Pjan ta’ Implimentazzjoni Pluriennali (Forest MAP) ġew implimentati kif previst; |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | jilqa’ l-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti u r-rakkomandazzjonijiet dwar qafas strateġiku ġdid għall-foresti; |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | itenni l-importanza tas-sussidjarjetà tal-Istati Membri f’dak li jirrigwarda l-politika tal-foresti u jissottolinja r-rwol kruċjali tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti bħala għodda għall-koordinazzjoni u l-koerenza tal-politika fid-diversi politiki relatati mal-foresti sabiex tissaħħaħ il-viżjoni olistika tal-Ġestjoni Sostenibbli tal-Foresti (SFM) u l-katina tal-valur tas-settur ibbażat fuq il-foresti; |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | jenfasizza r-rilevanza tas-settur ibbażat fuq il-foresti f’dak li jirrigwarda t-tranżizzjoni minn ekonomija bbażata fuq il-fossili għal ekonomija bbażata fuq prodotti bijoloġiċi. Rwol b’saħħtu għas-settur ibbażat fuq il-foresti fil-bijoekonomija ċirkolari se jipprovdi opportunitajiet kbar għall-ekonomija Ewropea sabiex titnlaħaq tmexxija globali teknoloġika f’dan is-settur; |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | jenfasizza t-tibdil fil-klima bħala sfida kbira għall-bnedmin u għall-pjaneta tagħna, li diġà qiegħed jaffettwa l-foresti u s-settur ibbażat fuq il-foresti b’mod serju (pereżempju l-impatt fuq il-kwantità u l-kwalità tal-provvista tal-injam u ammonti enormi ta’ injam li saritlu l-ħsara). Konsegwentement, il-miżuri ta’ mitigazzjoni u l-ġestjoni tal-foresti u l-adattament tagħhom għall-kundizzjonijiet klimatiċi li qed jinbidlu huma kruċjali. Foresti b’saħħithom u reżiljenti għandhom rwol deċiżiv f’dan ir-rigward. Il-ġestjoni attiva u sostenibbli, inkluża ż-żamma tal-bijodiversità tal-foresti huma essenzjali biex tiġi ssalvagwardjata r-reżiljenza u l-vitalità tagħhom fit-tul. Aktar żvilupp tal-mobilizzazzjoni tal-injam (pereżempju permezz ta’ diġitalizzazzjoni u ta’ tekniki ġodda) u l-użu ta’ prodotti tal-injam u ta’ prodotti bbażati fuq l-injam huma elementi ewlenin fl-ilħuq tal-miri klimatiċi. Il-potenzjal sħiħ tas-sekwestru tas-CO2 jeħtieġ li jiġi żviluppat aktar permezz ta’ żieda fis-sostituzzjoni ta’ materja prima bbażata fuq il-fossili u l-enerġija, u l-ħżin tal-karbonju fi prodotti tal-injam dejjiema; |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | jenfasizza l-importanza tar-riċerka u l-innovazzjoni fis-sejbien ta’ soluzzjonijiet għal katini ta’ valur ibbażati fuq il-bijomassa tal-injam aktar sostenibbli. Dan se jagħti spinta lill-progress lejn tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra f’termini tat-teknoloġiji tal-ipproċessar kif ukoll tal-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet ġodda innovattivi bbażati fuq il-bijomassa tal-injam għas-swieq. Aktar żvilupp u l-adozzjoni ta’ soluzzjonijiet diġitali u teknoloġiċi se jiffaċilitaw it-teknoloġiji tal-forestrija ta’ preċiżjoni u se joffru titjib biex jappoġġjaw il-ġestjoni sostenibbli tal-foresti; |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | jirrikonoxxi l-importanza tar-rwol multifunzjonali tal-foresti u l-forniment ta’ diversi servizzi tal-ekosistema, u jirrikonoxxi t-tibdil fil-klima bħala theddida ewlenija għall-foresti li jwettqu dan ir-rwol. Għalhekk, huma meħtieġa riżorsi adegwati sabiex jiġi żgurat li d-diversi servizzi tal-ekosistema jkomplu, inkluża l-funzjoni protettiva tal-foresti, kif ukoll provvista sostenibbli tal-injam għas-soċjetà, filwaqt li tiġi ssalvagwardjata l-bijodiversità u jiġi żgurat l-adattament għat-tibdil fil-klima. Taħlita solida ta’ strumenti finanzjarji (eż. BEI, FEIS, PAK, FSE, fondi nazzjonali, fondi privati) ser tiżgura l-kontinwazzjoni tal-investimenti fit-teknoloġija moderna kif ukoll sabiex jissaħħaħ ir-rwol multifunzjonali tal-foresti fil-miżuri klimatiċi u ambjentali; Il-QFP futur għandu jikkunsidra l-istabbiliment ta’ fond speċifiku għal miżuri biex jittaffa t-telf sostanzjali fil-forestrija minħabba t-tibdil fil-klima; |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | jissottolinja r-rwol importanti ta’ foresti ġestiti b’mod attiv u l-industrija bbażata fuq il-foresti fil-ħolqien ta’ impjiegi ekoloġiċi addizzjonali u t-tkabbir fiż-żoni rurali u urbani, inklużi dawk relatati mas-servizzi tal-ekoturiżmu, tar-rikreazzjoni u tas-saħħa; |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | jenfasizza li tekniki ġodda u moderni fis-settur tal-foresti jirrikjedu ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati u kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti. Attwalment, jidher li n-nuqqas ta’ ħaddiema żgħażagħ tas-sengħa hija problema mal-Ewropa kollha. Għalhekk għandhom jittieħdu miżuri xierqa sabiex tiġi indirizzata din l-isfida u sabiex iż-żgħażagħ jiġu attirati lejn is-settur ibbażat fuq il-foresti. F’dan ir-rigward, l-identifikazzjoni tal-forza tax-xogħol hija pass utli; |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | jenfasizza l-ħtieġa li jitrawmu l-ippjanar, il-kooperazzjoni u l-investiment bikrija f’dak li jirrigwarda l-prevenzjoni u l-indirizzar ta’ disturbi naturali bħan-nirien fil-foresti, l-għargħar, in-nixfa u ħsara kkważata mill-pesti (pereżempju mill-ħanfus tal-qoxra tas-siġar) u l-mard; |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | jissottolinja l-importanza tar-rwol protettiv tal-foresti kontra l-erożjoni, il-valangi, il-blat li jaqa’ u l-għarar, speċjalment fiż-żoni muntanjużi; |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | jinnota li l-foresti huma ekosistemi b’bijodiversità naturali, inklużi foresti ġestiti. Madankollu, il-pjantaġġuni ta’ monokultura industrijali, b’mod partikolari ta’ speċijiet mhux nattivi, ħafna drabi ma jkollhomx bijodiversità, jinvolvu riskju akbar ta’ diżastri u f’xi każijiet ma jaġixxux bħala assorbituri netti tal-karbonju. Il-forestrija sostenibbli trid tinkludi l-ħtieġa għal kopertura ta’ foresta ta’ speċijiet imħallta ġestita taħt mudell ta’ forestrija li jaħdem b’mod kontinwu. Il-foresti magħmula minn speċijiet differenti jrawmu aktar benefiċċji klimatiċi mill-monokulturi, li jista’ jkollhom impatt negattiv fuq is-sostenibbiltà fit-tul; |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | jinkoraġġixxi inkorporazzjoni ex-ante aħjar tal-għarfien espert tal-Kumitat Permanenti dwar il-Forestrija, il-Grupp tad-Djalogu Ċivili dwar il-Forestrija u s-Sufra, u l-Grupp ta’ Esperti tal-UE dwar l-Industriji bbażati fuq il-Foresti u l-Kwistjonijiet Relatati mas-Settur, fil-politiki tal-UE relatati mal-foresti. Dan se jsaħħaħ il-bażi tal-għarfien dwar il-katina tal-valur ibbażata fuq il-foresti fit-teħid ta’ deċiżjonijiet, fis-sensibilizzazzjoni pubblika u l-kampanji ta’ sensibilizzazzjoni, u fl-approvazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ deċiżjonijiet politiċi; |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | juri li l-gvernijiet lokali u l-awtoritajiet reġjonali għandhom rwol importanti fit-tisħiħ tal-użu sostenibbli tal-foresti u l-vitalità tas-settur ibbażat fuq il-foresti, u għandhom l-opportunità li jqisu dan fil-proċessi ta’ akkwist pubbliku; |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | iqis miżuri ta’ komunikazzjoni u informazzjoni xierqa dwar l-SFM bħala importanti biex jiġi żgurat l-appoġġ tas-soċjetà. F’dan ir-rigward, il-foresti urbani u periurbani joffru potenzjal kbir, minħabba li hemm interkonnessjonijiet b’saħħithom bejn is-soċjetà (rikreazzjoni lokali) u s-settur ibbażat fuq il-foresti. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | jenfasizza l-importanza li jitrawwem il-proċess lejn ftehim legalment vinkolanti dwar il-foresti sabiex jissaħħaħ il-qafas ta’ politika dwar il-foresti fir-reġjun pan-Ewropew. |
| --- | --- |

2.16.

3.   Kummenti speċifiċi

3.1.   Il-foresti għandhom rwol deċiżiv fl-indirizzar tat-tibdil fil-klima

| 3.1.1. | It-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima hija sfida enormi kif ukoll opportunità u tirrikjedi tnaqqis konsiderevoli tal-emissjonijiet fossili kif ukoll żieda sostanzjali fis-sekwestru tas-CO2. Is-sostituzzjoni ta’ prodotti u fjuwils tal-materja prima bbażata fuq il-fossili għandha potenzjal enormi fir-rigward tal-ilħuq tan-newtralità klimatika sal-2050. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Assorbiment effettiv ta’ CO2 jirrikjedi tkabbir tal-bijomassa kontinwu u dejjem akbar u metodi ta’ ħsad u ppjanar taż-żmien tajbin. Il-ħżin fit-tul ta’ karbonju bijoġeniku jirrikjedi użu msaħħaħ (akbar, aħjar, itwal) tal-prodotti bbażati fuq l-injam. Il-ġestjoni attiva u sostenibbli tal-foresti u l-użu effiċjenti tar-riżorsi tal-injam huma elementi ewlenin biex jintlaħqu l-miri klimatiċi (kif diġà deskritt f’Opinjoni preċedenti dwar l-implikazzjonijiet tal-politika tal-klima u l-enerġija (1) u f’Opinjoni preċedenti dwar il-kondiviżjoni tal-isforz u s-settur tal-LULUCF (2)). L-isforzi biex jissaħħaħ l-użu ta’ prodotti bbażati fuq l-injam jistgħu jibbenefikaw mir-rikonoxximent ta’ firxa aktar wiesgħa ta’ “prodotti tal-injam maħsud” (HWP) skont ir-Regolament LULUCF (3) u, fi kwalunkwe każ, mill-HWP li jiksbu valuri itwal ta’ nofs il-ħajja permezz tal-użu ta’ teknoloġiji ambjentalment xierqa li jippreservaw l-injam. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | M3 wieħed ta’ injam jaqbad madwar tunnellata metrika ta’ CO2 (4). Il-bijomassa li qed tikber għandha l-kapaċità ppruvata li tassorbi s-CO2. Għaldaqstant, ġestjoni attiva tal-foresti skont il-prattiki tal-SFM (5) u r-riġenerazzjoni kontinwa ta’ żoni forestali huma kruċjali biex tinkiseb żieda sostenibbli massima li trawwem id-disponibbiltà tal-bijomassa. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   Foresti multifunzjonali u servizzi tal-ekosistema jirrikjedu rimunerazzjoni adegwata:

| 3.2.1. | Minbarra prodotti tal-injam u prodotti mhux tal-injam (pereżempju s-sufra, il-faqqiegħ, il-frott artab), il-foresti jipprovdu varjetà ta’ servizzi tal-ekosistema li fuqhom jiddependu l-komunitajiet rurali, periurbani u urbani (pereżempju ilma, arja, spazju rikreazzjonali, servizzi tas-saħħa). Bidliet fil-kundizzjonijiet minħabba t-tibdil fil-klima jżidu l-pressjoni fuq il-foresti u r-riskju li jseħħu perikli naturali. Għaldaqstant, il-miżuri ta’ protezzjoni tal-klima xierqa u l-mitigazzjoni u l-isforzi ta’ adattament għandhom isaħħu r-reżiljenza u r-rwol multifunzjonali tal-foresti. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Minkejja s-sitwazzjoni diffiċli tas-suq ikkawżata minn diżastri aggravati mit-tibdil fil-klima (eż. il-ħanfus tal-qoxra tas-siġar, it-tqaċċit ikkawżat mir-riħ, in-nirien tal-foresti, l-għargħar u n-nixfa), huwa ta’ importanza kbira li tiġi żgurata l-kontinwità tas-servizzi tal-ekosistema, sabiex jinżamm dan ir-rwol multifunzjonali tal-foresti. Għalhekk, huwa kruċjali li ambjent ta’ suq adegwat jappoġġja l-provvista tal-injam u l-bijomassa tal-injam għall-industriji bbażati fuq il-foresti. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Jista’ wkoll ikun utli li wieħed iħares lejn il-kommodifikazzjoni ta’ kumpens għall-emissjonijiet tal-karbonju permezz ta’ swieq volontarji tal-karbonju (6). Pereżempju, il-proġett pilota Life CARBOMARK (7) jittratta l-iżvilupp ta’ swieq tal-karbonju lokali volontarji għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima. L-għan huwa li jiġi promoss suq lokali għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ krediti tal-karbonju fuq bażi volontarja, bħala mezz biex jissaħħu l-politiki tal-UE dwar il-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima:






  — | jiġi mmitigat l-effett tal-gassijiet b’effett ta’ serra billi jitrawwem il-qbid tal-karbonju; |
| --- | --- | --- |

3.2.3.

—

jiġi mmitigat l-effett tal-gassijiet b’effett ta’ serra billi jitrawwem il-qbid tal-karbonju;

| — | jiġi ġġenerat introjtu għal żoni żvantaġġjati billi jiġi stmat il-valur tas-servizz tal-qbid tal-karbonju pprovdut mill-ekosistema tal-foresti; |
| --- | --- |

—

jiġi ġġenerat introjtu għal żoni żvantaġġjati billi jiġi stmat il-valur tas-servizz tal-qbid tal-karbonju pprovdut mill-ekosistema tal-foresti;

| — | tiġi promossa l-adozzjoni ta’ strateġiji ta’ kumpens mill-amministrazzjonijiet lokali; |
| --- | --- |

—

tiġi promossa l-adozzjoni ta’ strateġiji ta’ kumpens mill-amministrazzjonijiet lokali;

| — | l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju jsiru aktar responsabbli, u b’hekk jiġu mħeġġa jimmitigaw l-impatt ambjentali tagħhom stess. |
| --- | --- |

—

l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju jsiru aktar responsabbli, u b’hekk jiġu mħeġġa jimmitigaw l-impatt ambjentali tagħhom stess.

Madankollu, huwa importanti li jiġi żgurat li, fi kwalunkwe każ, il-mekkaniżmu ta’ kumpens ma jkunx sproporzjonat u ma jxekkilx il-mobilizzazzjoni tal-injam sostenibbli u l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsa.

3.3.   Bijoekonomija sostenibbli u ċirkolari tipprovdi opportunitajiet ekonomiċi għas-settur tal-forestrija b’potenzjal kbir biex jiġi mmitigat it-tibdil fil-klima (kif diġà deskritt f’Opinjoni preċedenti (8)
  )

| 3.3.1. | Bijoekonomija sostenibbli tikkontribwixxi għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima permezz ta’ diversi mekkaniżmi: is-sekwestru tas-CO2 mill-atmosfera fil-bijomassa permezz tal-fotosinteżi; il-ħżin tal-karbonju fil-bijoprodotti u s-sostituzzjoni ta’ materja prima, materjali, prodotti u fjuwils ibbażati fuq il-fossili permezz tal-bijoprodotti. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Il-prodotti bbażati fuq l-injam jistgħu jaħżnu l-karbonju għal żmien twil, u b’hekk iżommuh barra mill-atmosfera. Prodotti tal-injam dejjiema, bħall-injam għall-kostruzzjoni bl-injam u għamara ta’ kwalità għolja, huma l-aktar mezz effettiv ta’ ħżin tal-karbonju. L-użu mill-ġdid u r-riċiklaġġ tal-bijoprodotti li għandhom ħajja funzjonali iqsar se jiggarantixxu li l-karbonju jibqa’ maħżun. Dawn il-prodotti kollha, inklużi l-bijofjuwils avvanzati, it-tessuti u l-kimiċi ekoloġiċi, għandhom potenzjal kbir biex jissostitwixxu l-materja prima u l-prodotti bbażati fuq il-fossili li huma l-kawżi ewlenin tat-tibdil fil-klima. Barra minn hekk, fi tmiem il-ħajja funzjonali tagħhom, il-bijoprodotti jistgħu jintużaw għal bijoprodotti ġodda jew bħala bijoenerġija u għaldaqstant jissostitwixxu s-sorsi tal-enerġija fossili. Tabilħaqq, dan huwa l-każ ukoll għall-kurrenti laterali tul il-katina tal-valur. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | L-iffaċilitar tal-istabbiliment ta’ ktajjen tal-valur ibbażati fuq l-injam u fuq il-prodotti bijoloġiċi li jaħdmu sew permezz ta’ kooperazzjoni transsettorjali jista’ jkollu rwol ewlieni fl-iżvilupp ta’ ekosistemi u opportunitajiet kummerċjali ġodda għas-settur. F’dan ir-rigward, huwa importanti li tingħata prijorità lir-riċerka, l-innovazzjoni u t-tkabbir tal-innovazzjonijiet, kif ukoll l-edukazzjoni, it-taħriġ u l-iżvilupp tal-ħiliet, sabiex jiġu appoġġjati dawn il-ktajjen ta’ valur abbażi tal-injam u l-bijoekonomija ċirkolari inġenerali. |
| --- | --- |

3.3.3.

3.4.   It-tisħiħ tal-ġestjoni sostenibbli tal-foresti (SFM) u t-twaqqif tad-deforestazzjoni globali jridu jibqgħu objettivi ċari tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti

| 3.4.1. | L-SFM hija kompetenza nazzjonali tal-Istati Membri tal-UE, u d-definizzjoni maqbula b’mod komuni tal-SFM hija inkorporata fil-liġijiet nazzjonali u sottonazzjonali li huma implimentati madwar l-UE. Il-prattiki tal-forestrija sostenibbli huma bbażati fuq sistemi ta’ governanza tal-foresti fil-livell nazzjonali. Għodod volontarji bbażati fuq is-suq, bħal ċertifikazzjoni, jistgħu jkunu mod wieħed kif tiġi pprovduta prova ta’ sostenibbiltà. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | It-tnaqqis tad-deforestazzjoni globali u d-degradazzjoni tal-foresti permezz tat-tisħiħ tal-ġestjoni attiva u sostenibbli tal-foresti permezz ta’ ftehim pan-Ewropew, kapitoli ta’ sostenibbiltà b’saħħithom biżżejjed fil-ftehimiet kummerċjali, il-mobilizzazzjoni ta’ bijomassa prodotta lokalment fl-Ewropa u l-appoġġ għat-tranżizzjoni lejn xejriet ta’ konsumaturi aktar sostenibbli huma kollha fatturi ewlenin biex jintlaħqu l-SDGs. Barra minn hekk, huma meħtieġa sforzi komuni biex jiġu appoġġjati l-attivitajiet ta’ afforestazzjoni globalment. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ l-komunikazzjoni tal-KE dwar “It-Tisħiħ tal-Azzjoni tal-UE għall-Protezzjoni u għar-Restawr tal-Foresti tad-Dinja” (9). |
| --- | --- |

3.4.3.

4.   Sfond

| 4.1. | Il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat ir-rapport ta’ rieżami ta’ nofs it-terminu (10) dwar il-“Progress fl-Implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-foresti” (“ir-rapport”) fis-7 ta’ Diċembru 2018. Ir-rapport jipprovdi għarfien dwar il-progress fl-implimentazzjoni ta’ kull waħda mit-tmien oqsma ta’ prijorità kif identifikat mill-Istrateġija tal-UE għall-Foresti (11):






  1) | L-għoti ta’ appoġġ lill-komunitajiet rurali u urbani tagħna |
| --- | --- | --- |

4.1.

1)

L-għoti ta’ appoġġ lill-komunitajiet rurali u urbani tagħna

| 2) | It-trawwim tal-kompetittività u s-sostenibbiltà tal-industriji bbażati fuq il-Foresti (F-BI) tal-UE, il-bijoenerġija u l-ekonomija ekoloġika usa’ |
| --- | --- |

2)

It-trawwim tal-kompetittività u s-sostenibbiltà tal-industriji bbażati fuq il-Foresti (F-BI) tal-UE, il-bijoenerġija u l-ekonomija ekoloġika usa’

| 3) | Il-foresti fi klima li qed tinbidel |
| --- | --- |

3)

Il-foresti fi klima li qed tinbidel

| 4) | Il-protezzjoni tal-foresti u t-tisħiħ tas-servizzi tal-ekosistemi |
| --- | --- |

4)

Il-protezzjoni tal-foresti u t-tisħiħ tas-servizzi tal-ekosistemi

| 5) | X’foresti għandna u kif qed jinbidlu? |
| --- | --- |

5)

X’foresti għandna u kif qed jinbidlu?

| 6) | Forestrija ġdida u innovattiva u prodotti b’valur miżjud |
| --- | --- |

6)

Forestrija ġdida u innovattiva u prodotti b’valur miżjud

| 7) | Naħdmu flimkien biex niġġestixxu l-foresti tagħna b’mod koerenti u nifhmuhom aħjar |
| --- | --- |

7)

Naħdmu flimkien biex niġġestixxu l-foresti tagħna b’mod koerenti u nifhmuhom aħjar

| 8) | Il-foresti minn perspettiva globali. |
| --- | --- |

8)

Il-foresti minn perspettiva globali.

| 4.2. | Il-pjan ta’ Implimentazzjoni Pluriennali (12) (Forest MAP) jelenka l-prijoritajiet tal-KE sal-2017. Ir-rapport għandu l-għan li jgħin biex jiġu ddeterminati l-prijoritajiet għall-perjodu li baqa’ 2018-2020. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ir-rapport jikkonkludi li fil-biċċa l-kbira tagħha, l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti tinsab fit-triq it-tajba. L-elementi pendenti jinsabu jew fil-proċess ta’ implimentazzjoni jew se jiġu implimentati sal-2020. Madankollu, ir-rapport ma jħarisx lil hinn mill-2020. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Fil-15 ta’ April 2019, il-Kunsill adotta l-Konklużjonijiet tal-Kunsill (13) tiegħu dwar il-Progress fl-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti u appella lill-Kummissjoni biex “tibda tirrifletti dwar l-opzjonijiet għal strateġija ġdida tal-UE għall-foresti wara l-2020”. Loġikament, tali qafas strateġiku għandu jkun għall-foresti u għas-settur ibbażat fuq il-foresti kollu kemm hu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Fis-sessjoni plenarja tiegħu f’April 2019, il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni adotta opinjoni (14) dwar l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti. |
| --- | --- |

4.5.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  L-Opinjoni tal-KESE dwar L-implikazzjonijiet tal-politika tal-klima u l-enerġija għas-setturi tal-agrikoltura u l-forestrija (ĠU C 291, 4.9.2015, p. 1).

1

(2)  L-Opinjoni tal-KESE dwar Kondiviżjoni tal-isforz sal-2030 u l-użu tal-art, it-tibdil fl-użu tal-art u l-forestrija (LULUCF) (ĠU C 75, 10.3.2017, p.103).

2

(3)  Ir-Regolament (UE) 2018/841 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Mejju 2018 dwar l-inklużjoni tal-emissjonijiet u l-assorbimenti ta’ gassijiet serra minn użu tal-art, tibdil fl-użu tal-art u l-forestrija fil-qafas ta’ politika għall-klima u l-enerġija għall-2030, u li jemenda r-Regolament (UE) Nru 525/2013 u d-Deċiżjoni Nru 529/2013/UE (ĠU L 156, 19.6.2018, p. 1).

3

(4)  Sors: BFW-Praxisinformation Nr. 28 (2012, page 4)

4

(5)  Riżoluzzjoni H1 Linji Gwida Ġenerali għall-Ġestjoni Sostenibbli tal-Foresti fl-Ewropa

5

(6)  Voluntary Carbon Market Insights: 2018 Outlook and First-Quarter Trends

6

(7)  CARBOMARK - Improvement of policies toward local voluntary carbon markets for climate change mitigation

7

(8)  Opinjoni tal-KESE dwar Il-bijoekonomija- kontribut biex jintlaħqu l-għanijiet tal-UE fil-qasam tal-klima u l-enerġija u l-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti (ĠU C 440, 6.12.2018, p. 45).

8

(9)  COM(2019) 352 final

9

(10)  EU forest strategy on track to achieve its 2020 aims (mhux disponibbli bil-Malti).

10

(11)  COM(2013) 659 final

11

(12)  SWD(2015) 164 final

12

(13)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-progress dwar l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-Foresti u dwar qafas strateġiku ġdid għall-foresti

13

(14)  Opinjoni tal-KtR: Implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għall-foresti

14

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/92 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/92

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari”

[COM(2019) 190 final]

(2020/C 47/14)

Relatur: Peter SCHMIDT

| Konsultazzjoni | Kummissjoni, 11.4.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 29(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Deċiżjoni tal-Bureau | 19.3.2019 |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fis-sezzjoni | 1.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 31.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 164/2/0 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni, 11.4.2019

Bażi legali

Artikolu 29(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Deċiżjoni tal-Bureau

19.3.2019

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fis-sezzjoni

1.10.2019

Adottata fil-plenarja

31.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

164/2/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ r-rapport tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari (CEAP), b’mod partikolari r-rikonoxximent tar-rwol vitali tal-impenn tal-partijiet interessati fit-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari. Il-Kumitat jappoġġja wkoll il-pjani biex jitnieda Patt Ekoloġiku Ewropew u jipproponi CEAP ġdid li jiffoka fuq setturi speċifiċi, bħat-tessuti u l-kostruzzjoni, stabbiliti fil-linji gwida politiċi mill-President tal-Kummissjoni elett von der Leyen (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari (ECESP) hija pjattaforma stabbilita biex tlaqqa’ flimkien il-komunità tal-ekonomija ċirkolari fl-Ewropa. B’inizjattiva konġunta tal-Kumitat u tal-Kummissjoni Ewropea, il-Pjattaforma nħolqot fl-2017 wara rakkomandazzjonijiet magħmula fl-Opinjoni tal-KESE dwar il-Pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari (2). Is-sħubija tal-istituzzjonijiet kienet karatteristika ewlenija tas-suċċess tal-Pjattaforma u huwa importanti li din is-sħubija tkompli u tikber għal kwalunkwe CEAP ġdid, biex jiġi żgurat li l-atturi tas-soċjetà ċivili jkunu fil-qalba tat-tranżizzjoni. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jemmen bis-sħiħ fir-rwol ewlieni tal-Pjattaforma li tiżgura l-involviment tal-partijiet interessati – rwol li għandu jkompli u jissaħħaħ fil-futur. B’mod partikolari, il-Pjattaforma għandha tiġi żviluppata aktar biex tiżgura approċċ olistiku għall-ekonomija ċirkolari, filwaqt li tqis l-interkonnessjonijiet ma’ oqsma ta’ politika oħrajn (eż. l-enerġija, it-tibdil fil-klima, l-impenn taċ-ċittadin, il-benessri, l-integrazzjoni/inklużjoni soċjali, id-drittijiet/ir-responsabbiltajiet taċ-ċittadin/tal-konsumatur, eċċ.) u fil-livelli ta’ governanza (Ewropea, nazzjonali, reġjonali u lokali); u biex jiġu identifikati l-ostakli għat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari, speċjalment f’setturi ewlenin bħat-tessuti, l-ikel, il-kostruzzjoni, l-elettronika u l-(mikro)plastiks. Għandha tinġabar evidenza dwar il-benefiċċji tal-ħolqien tax-xogħol, l-aċċess għas-servizzi, l-iffrankar tal-ispejjeż u l-mudelli ta’ konsum kollaborattiv. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Sabiex tiġi riflessa l-importanza dejjem tiżdied u l-multidimensjonalità tal-ekonomija ċirkolari, għall-mandat li jmiss il-membri tal-Grupp ta’ Koordinazzjoni li jappoġġjaw il-Pjattaforma għandhom jinkludu partijiet interessati ewlenin oħrajn (eż. minn fost iż-żgħażagħ u s-settur finanzjarju), jgħinu fl-iżvilupp ta’ xenarji futuri biex isaħħu l-interkonnessjonijiet bejn is-setturi, jiltaqgħu b’mod aktar regolari u jsiru ambaxxaturi għall-Pjattaforma anke f’fora barra mill-komunità tal-ekonomija ċirkolari. Attivitajiet futuri addizzjonali tal-Grupp ta’ Koordinazzjoni jistgħu jappoġġjaw l-ittestjar ta’ soluzzjonijiet tal-ekonomija ċirkolari fil-post permezz ta’ interventi pilota u laboratorji ħajjin biex jiġi infurmat it-tfassil tal-politika. Il-Grupp ta’ Koordinazzjoni kien, huwa, u ser ikun parti integrali mis-suċċess tal-Pjattaforma, u għandu għalhekk jiġi kkonsultat dwar id-direzzjoni politika għal kwalunkwe CEAP ġdid. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza li t-tranżizzjoni tal-ekonomija ċirkolari issa trid tiġi xprunata fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali biex tkun inklużiva. Huwa importanti li l-attivitajiet jitfasslu skont kwistjonijiet lokali, u li jikkapitalizzaw fuq l-aspetti b’saħħithom fuq livell lokali. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Approċċ deċentralizzat jista’ jkun partikolarment strumentali biex jiġi esplorat ir-rwol tal-ekonomija ċirkolari fil-kontribut għal ħajja tajba għaċ-ċittadini. Il-KESE jirrakkomanda l-ħolqien ta’ Bord tal-Għarfien taċ-Ċittadin biex jgħin fil-valutazzjoni tal-imġiba, il-motivazzjonijiet u l-ostakli taċ-ċittadini biex wieħed jieħu sehem f’soluzzjonijiet ċirkolari. Il-Bord tal-Għarfien taċ-Ċittadini jibni fuq, u jespandi l-Bord ta’ Azzjoni tal-Għarfien għall-Konsumatur eżistenti, inizjattiva tal-membri tal-Grupp ta’ Koordinazzjoni tal-ECESP, iddedikata għal fehim aħjar tal-involviment tal-konsumatur u taċ-ċittadini u għall-aċċellerazzjoni tal-bidla lejn l-imġiba ċirkolari li verament hija importanti. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-finanzjament diġà qed ikollu rwol importanti biex tkun tista’ ssir it-tranżizzjoni. Biex id-deċentralizzazzjoni tal-ekonomija ċirkolari tiżdied u biex jiġu lokalizzati soluzzjonijiet, l-istituzzjonijiet finanzjarji lokali għandhom jingħataw is-setgħa li jħaddnu aħjar l-ekonomija ċirkolari, pereżempju permezz tal-estensjoni tal-programm dwar il-Belt Ċirkolari tal-Bank Ewropew tal-Investiment għal “irħula ċirkolari”. Proposta oħra biex l-ekonomija tiġi ggwidata lejn prinċipji tal-ekonomija ċirkolari hija li tintuża l-VAT bħala strument ekonomiku li jgħin biex tiġi żgurata l-estensjoni tat-tul tal-ħajja ta’ prodott permezz ta’ użu mill-ġdid u tiswija. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Filwaqt li jiġi rikonoxxut ir-rwol importanti li għandhom il-bejjiegħa bl-imnut biex jagħmlu l-prodotti aktar ċirkolari, task force dwar bejgħ bl-imnut ċirkolari tista’ tgħin biex jiġu integrati aktar il-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari tul il-katina tal-valur, inkluża l-possibbiltà ta’ mġiba ċirkolari. Il-KESE jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tkun tista’ tistimula din it-task force permezz tal-Forum tal-Bejgħ bl-Imnut li diġà jeżisti. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-organizzazzjonijiet ta’ esperti dwar imġiba/stil tal-ħajja sostenibbli għandhom ikunu involuti f’dan il-proċess biex jiżguraw rappreżentanza taċ-ċittadini u approċċ integrat għall-produzzjoni u l-konsum ċirkolari. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | L-Akkwist Pubbliku jista’ jkun xprun ewlieni biex titħaffef it-tranżizzjoni. Biex jiġi promoss l-użu akbar ta’ prodotti, xogħlijiet u servizzi ċirkolari u tal-potenzjal tagħhom għat-tmexxija taċ-ċirkolarità, huwa importanti li jiġi istituzzjonalizzat l-akkwist pubbliku ċirkolari, tinbena l-kapaċità u l-għarfien tal-partijiet interessati rilevanti, tiġi pprovduta ċarezza legali, u tiġi appoġġjata l-implimentazzjoni tal-akkwist pubbliku. Programm ta’ taħriġ dwar akkwist pubbliku sostenibbli għandu jkun utli ħafna. Ikunu effettivi wkoll sensiela ta’ sessjonijiet ta’ ħidma dwar l-involviment tas-suq madwar l-Ewropa li jiffukaw fuq iċ-ċirkolarità. Il-KESE jirrakkomanda li biex jiġu minimizzati u fl-aħjar każ jiġu evitati impatti ambjentali negattivi u l-ħolqien tal-iskart tul iċ-ċiklu kollu tal-ħajja tagħhom, il-Kriterji Minimi Ambjentali għall-akkwist pubbliku, li diġà huma previsti fid-Direttivi tal-UE, għandhom isiru obbligatorji fl-Istati Membri kollha. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-fehim u l-involviment tal-konsumaturi huma kruċjali wkoll għas-suċċess tat-tranżizzjoni tal-ekonomija ċirkolari. L-introduzzjoni ta’ tikketta tal-ekonomija ċirkolari tista’ tħaffef it-tranżizzjoni u tappoġġja lill-konsumaturi biex jagħmlu għażla sostenibbli, iżda għandha tkun akkumpanjata minn kampanja ta’ komunikazzjoni madwar l-Ewropa kollha. Il-bini tal-kapaċità huwa wkoll pilastru ewlieni li jappoġġja lill-partijiet interessati biex jifhmu u jsiru parti mit-tranżizzjoni tal-UE lejn l-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari

| 2.1. | L-istrateġija Ewropa 2020 tenfasizza t-tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv bħala mezz biex ittejjeb il-kompetittività u l-produttività tagħha u tirfed ekonomija ta’ suq soċjali sostenibbli. L-ekonomija ċirkolari hija perkors ewlieni biex tintlaħaq din l-istrateġija u jiġi assigurat il-benesseri għan-nies u għall-pjaneta. Fl-2015, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat Pjan ta’ Azzjoni għal Ekonomija Ċirkolari (CEAP) biex tappoġġja u tagħti spinta lit-tranżizzjoni minn mudell ekonomiku lineari għal mudell ċirkolari fl-Ewropa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Is-CEAP (3) stabbilixxa programm ambizzjuż ta’ 54 azzjoni fuq diversi katini ta’ valur, li jkopri fost l-oħrajn il-produzzjoni, il-konsum, l-immaniġġjar tal-iskart, u l-materja prima sekondarja. Fil-Pjan ta’ Azzjoni, il-Kummissjoni Ewropea tagħmel referenza għall-involviment tal-partijiet interessati, u l-kooperazzjoni magħhom, biex tkun tista’ ssir it-tranżizzjoni lejn mudell ekonomiku ċirkolari. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Fl-2016, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta Opinjoni dwar il-Pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari (4), bis-suġġeriment li tinħoloq pjattaforma li permezz tagħha l-partijiet interessati fil-komunità tal-ekonomija ċirkolari jistgħu jinvolvu ruħhom u jaqsmu prattiki, għarfien u esperjenzi tajbin. Il-Kumitat u l-Kummissjoni Ewropea flimkien stabbilixxew il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari (ECESP) (5) – spazju virtwali li jlaqqa’ lill-partijiet interessati flimkien onlajn, u personalment permezz ta’ konferenza annwali. Din il-pjattaforma hija appoġġjata minn Grupp ta’ Koordinazzjoni – grupp ta’ 24 persuna li jirrappreżentaw organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili minn madwar l-Ewropa kollha li jaġixxu bħala ambaxxaturi għall-pjattaforma. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Fl-2019, il-Kummissjoni Ewropea adottat rapport (6) dwar l-implimentazzjoni tas-CEAP, li tippreżenta l-kisbiet ewlenin skont il-pjan u l-isfidi futuri. Dan ir-rapport ikopri temi bħall-bini ta’ ekonomija ċirkolari u l-aċċellerazzjoni tat-tranżizzjoni. Taħt din tal-aħħar, il-Kummissjoni tagħmel referenza speċifika għall-ħtieġa għal impenn qawwi tal-partijiet interessati. Il-KESE jinnota li d-dokumenti ta’ appoġġ għar-rapport (SWD (2019) 90/91/92) huma disponibbli biss bl-Ingliż, u dan ifixkel il-fehim u l-parteċipazzjoni fil-livell tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-KESE jilqa’ dan ir-rapport ta’ aġġornament, b’mod partikolari r-rikonoxximent tar-rwol vitali tal-impenn tal-partijiet interessati fit-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-KESE jinnota li l-ekonomija ċirkolari għandha tiġi inkluża wkoll fil-Pjani Nazzjonali dwar l-Enerġija u l-Klima u li d-dimensjoni soċjali għandha wkoll tiġi enfasizzata b’mod aktar prominenti f’dan il-kuntest. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal analiżi sħiħa tal-flussi tal-materjali kollha, kemm fl-UE kif ukoll barra minnha, bħala parti minn analiżi usa’ dwar l-impatt tal-ekonomija ċirkolari fuq il-kummerċ. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Ninvolvu lill-partijiet interessati għal Pjan ta’ Azzjoni futur għal Ekonomija Ċirkolari

| 3.1. | Il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari diġà saret forum tal-UE ta’ suċċess u viżibbli biex jiġu ffaċilitati djalogi transsettorjali, b’diversi partijiet interessati u biex jiġu kondiviżi prattiki, strateġiji u għarfien tajbin dwar firxa wiesgħa ta’ suġġetti tal-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Issa wasal iż-żmien li dan it-tip ta’ impenn b’suċċess ta’ diversi partijiet interessati jitwettaq fil-livell reġjonali, nazzjonali u lokali sabiex jimmultiplika l-effetti pożittivi fl-Istati Membri kollha u jiżdied l-involviment taċ-ċittadini. Huwa importanti li l-attivitajiet ikunu deċentralizzati, imfassla skont kwistjonijiet lokali, u li jikkapitalizzaw fuq l-aspetti b’saħħithom fuq livell lokali. Minħabba l-varjetà ta’ kulturi u kuntesti madwar l-Ewropa, oqsma ta’ enfasi differenti u industriji differenti huma rilevanti għal pajjiżi differenti. Dan huwa enfasizzat fl-istudju kkummissjonat mill-KESE dwar “Circular economy strategies and roadmaps in Europe: Identifying synergies and the potential for cooperation and alliance building” (Strateġiji u pjani direzzjonali għal ekonomija ċirkolari fl-Ewropa: L-identifikazzjoni ta’ sinerġiji u l-potenzjal għal kooperazzjoni u bini ta’ alleanzi) (7). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | L-imġiba taċ-ċittadini, il-motivazzjonijiet u l-ostakoli għall-parteċipazzjoni fis-soluzzjonijiet ċirkolari jiddependu bl-istess mod fuq il-kuntest, u dan iżid l-importanza li jiġu ffaċilitati l-esperimenti deċentralizzati multipli biex tinftiehem aħjar u tiġi mħaffa l-imgiba ċirkolari li hija verament importanti. L-impenji għandhom ikunu lokalment rilevanti, orjentati lejn l-azzjoni, u għandhom jindirizzaw attivitajiet ta’ implimentazzjoni speċifiċi fil-pajjiżi differenti, biex b’hekk jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet u jżidu l-benesseri tan-nies lokali. Din u mġiba oħra taċ-ċittadini li qed jiffaċċjaw l-istrateġiji bħalissa qed jiġu esplorati fil-Bord ta’ Azzjoni tal-Għarfien tal-Konsumatur u huwa rakkomandat li dawn jiġu estiżi aktar. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Approċċ deċentralizzat jista’ jkun strumentali b’mod partikolari biex jiġi esplorat ir-rwol tal-ekonomija ċirkolari fil-kontribut għal ħajja tajba għaċ-ċittadini, billi jinkludi indikaturi soċjali għall-kejl tas-suċċess tal-attivitajiet tal-ekonomija ċirkolari fil-livell lokali. Aspetti bħal-livell ta’ interazzjoni soċjali u integrazzjoni permessi permezz tal-qsim ta’ inizjattivi jew is-sodisfazzjon ta’ tagħlim ta’ ħiliet ġodda għat-tiswija ta’ prodotti jew għall-produzzjoni tal-ikel jew il-ħwejjeġ tiegħek stess huma ftit eżempji ta’ din ir-rabta. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dan jista’ jieħu l-forma ta’ avvenimenti tal-partijiet interessati nazzjonali, reġjonali jew tal-belt (8) li jiffokaw fuq problemi ta’ importanza lokali u jsaħħu l-involviment tal-partijiet interessati fil-livell lokali. Atturi ewlenin ikunu l-SMEs lokali, il-gvernijiet, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u speċjalment il-konsumaturi, li kollha jingħaqdu biex:






  — | Jindirizzaw sfidi speċifiċi ta’ valur lokali |
| --- | --- | --- |

3.5.

—

Jindirizzaw sfidi speċifiċi ta’ valur lokali

| — | Jiddefinixxu modi li permezz tagħhom l-ekonomija ċirkolari tista’ tikkontribwixxi għall-benesseri personali |
| --- | --- |

—

Jiddefinixxu modi li permezz tagħhom l-ekonomija ċirkolari tista’ tikkontribwixxi għall-benesseri personali

| — | Jidentifikaw kif l-ekonomija ċirkolari tista’ tippermetti l-kuntentizza u żżid il-kwalità tal-ħajja |
| --- | --- |

—

Jidentifikaw kif l-ekonomija ċirkolari tista’ tippermetti l-kuntentizza u żżid il-kwalità tal-ħajja

| — | Ifasslu għażliet li jippermettu liċ-ċittadini jkollhom stili ta’ ħajja sostenibbli u ċirkolari |
| --- | --- |

—

Ifasslu għażliet li jippermettu liċ-ċittadini jkollhom stili ta’ ħajja sostenibbli u ċirkolari

| — | Konnessjoni ma’ aġenziji u infrastruttura lokali (jew investiment f’oħrajn ġodda fejn hemm nuqqas) |
| --- | --- |

—

Konnessjoni ma’ aġenziji u infrastruttura lokali (jew investiment f’oħrajn ġodda fejn hemm nuqqas)

| — | Joħolqu opportunitajiet ta’ tlaqqigħ biex isolvu problemi lokali |
| --- | --- |

—

Joħolqu opportunitajiet ta’ tlaqqigħ biex isolvu problemi lokali

| — | Involviment f’bini ta’ ħiliet għal impjegati lokali |
| --- | --- |

—

Involviment f’bini ta’ ħiliet għal impjegati lokali

| — | Jinbdew ċentri ta’ tagħlim li jkomplu wara l-avvenimenti |
| --- | --- |

—

Jinbdew ċentri ta’ tagħlim li jkomplu wara l-avvenimenti

| — | Jiġu diskussi l-proċessi ta’ standardizzazzjoni bħall-“Prassi di Riferemento” (9) Taljana għall-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

—

Jiġu diskussi l-proċessi ta’ standardizzazzjoni bħall-“Prassi di Riferemento” (9) Taljana għall-ekonomija ċirkolari.

| 3.6. | Tali avvenimenti u pjattaformi se jkunu partikolarment rilevanti f’pajjiżi u reġjuni fejn qed issir ftit attività ċirkolari. L-avvenimenti għandhom iqanqlu azzjonijiet ċirkolari u impenji ġodda biex jiżguraw fehim u implimentazzjoni usa’ tal-ekonomija ċirkolari madwar l-UE kollha. Il-pjani ta’ azzjoni futuri tal-ekonomija ċirkolari għandhom jappoġġjaw il-partijiet interessati lokali u s-soluzzjonijiet lokali sabiex jimplimentaw b’suċċess l-istrateġija tal-UE u jtejbu l-benesseri fil-pajjiżi kollha tal-Ewropa. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Biex jissaħħu s-soluzzjonijiet lokali għall-ekonomija ċirkolari u tingħata spinta lill-użu usa’ ta’ dawn il-prattiki, huwa importanti li jintwerew u jitkabbru l-proġetti ta’ ekonomija ċirkolari replikabbli f’kuntesti differenti – eż. 100 viċinat ċirkolari, 100 komunità ċirkolari, 100 villaġġ ċirkolari, 10 campuses ċirkolari, u 10 gżejjer ċirkolari. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-finanzjament diġà qed ikollu rwol importanti biex tkun tista’ ssir it-tranżizzjoni. Sabiex ikomplu jiddeċentralizzaw l-ekonomija ċirkolari u jsibu soluzzjonijiet, l-istituzzjonijiet finanzjarji lokali għandhom jingħataw is-setgħa li jinkludu aħjar l-ekonomija ċirkolari – minn għarfien aħjar tal-prinċipji ċirkolari għal appoġġ aħjar tat-tranżizzjoni bi prodotti, servizzi u operazzjonijiet. Pereżempju, il-Bank Ewropew tal-Investiment jista’ juża għodod eżistenti mmirati lejn bliet kbar, bħall-programm dwar il-Belt Ċirkolari, u jestendih ukoll għal “irħula ċirkolari”. Il-banek lokali għandhom jieħdu rwol aktar attiv f’dan il-proċess. L-interkonnessjonijiet bejn it-tibdil fil-klima u l-finanzjament tal-ekonomija ċirkolari għandhom jiġu esplorati aktar ukoll. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-kriżijiet ambjentali huma sistemikament marbutin mal-kriżijiet ta’ inugwaljanza, migrazzjoni u demokrazija. Dawn il-kriżijiet jitwieldu – iżda mhux biss – mill-inugwaljanza enormi inerenti fil-kapitaliżmu finanzjarju, u l-erożjoni kontinwa tad-demokrazija, u huma riżultati tal-fatt li aħna sirna soċjetà tas-suq. L-ebda waħda minn dawn il-kriżijiet ma tista’ tiġi indirizzata b’mod adegwat f’iżolament, u ekonomija ċirkolari mfassla tajjeb tista’ tgħin biex tittaffa l-vulnerabbiltà tas-sistema ekonomika, ambjentali u soċjali. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Tranżizzjoni sistemika għandha tindirizza wkoll l-isfidi soċjali u ambjentali li jakkumpanjawha marbutin mal-kriżijiet li jirriżultaw mill-inugwaljanza jew mill-erożjoni demokratika. Huwa importanti li jitrawwem id-djalogu mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (OSĊ) biex jiġu indirizzati r-riskji potenzjali u kwistjonijiet aktar profondi ta’ ekonomija ċirkolari, u biex tinbena l-kompetenza tal-OSĊ rilevanti biex tiġi żgurata tranżizzjoni aktar imparzjali/ġusta. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari teħtieġ li l-partijiet interessati jiżviluppaw ħiliet u kompetenzi ġodda għal mentalità u prattika ċirkolari, li jvarjaw minn għarfien aktar profond dwar il-kompożizzjoni materjali sa għarfien aħjar tal-mudelli tan-negozju u l-imġiba soċjali, speċjalment f’setturi ewlenin bħat-tessuti, il-kostruzzjoni, l-ikel, l-elettronika u l-(mikro)plastiks. Huwa importanti li jiġu żviluppati u mtejba l-kompetenzi ċirkolari tal-partijiet ikinteressatii ewlenin, bħal intraprendituri, manifatturi, bejjiegħa bl-imnut, akkwirenti pubbliċi u ċittadini. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Sabiex tingħata spinta lit-tranżizzjoni, l-imprendituri, il-manifatturi, it-trejdjunjins u l-konsumaturi għandhom jiġu appoġġjati fl-iżvilupp ta’ ekonomija ċirkolari intelliġenti u mmexxija mill-ICT. Hemm numru ta’ modi kif jista’ jinkiseb dan, pereżempju permezz tal-iżvilupp ta’ ċentri intelliġenti ta’ kompetenza ta’ ekonomija ċirkolari, li jistgħu jiġu integrati fiċ-ċentri lokali biex jitrawmu l-iskambju u t-tlaqqigħ, jew il-ħolqien ta’ task force ma’ partijiet interessati mis-settur tal-ICT. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | L-użu tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud (VAT) għandu jiġi esplorat bħala mod biex tiġi żgurata l-estensjoni tat-tul tal-ħajja ta’ prodott permezz ta’ użu mill-ġdid u tiswija. Għadd ta’ Stati Membri tal-UE diġà għamlu sforzi biex inaqqsu l-VAT kemm fuq oġġetti użati kif ukoll fuq servizzi ta’ tiswija (10). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Hemm lok biex jintużaw ukoll l-oqfsa eżistenti li n-negozji huma diġà mdorrija bihom, pereżempju, għodod ta’ verifika ambjentali bħalma huma s-Sistema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali (EMAS), għodod internazzjonali bħal dawk żviluppati mill-ISO (eż. ISO 14001 jew l-ISO/TC 323 li jmiss dwar l-ekonomija ċirkolari) jew il-Kriterji Minimi Ambjentali (li huma definiti fid-Direttivi tal-UE iżda l-applikazzjoni tagħhom fl-Istati Membri mhijiex obbligatorja). |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Il-bejjiegħa bl-imnut diġà qed ikollhom rwol importanti biex jagħmlu l-prodotti aktar ċirkolari, pereżempju billi jnaqqsu l-imballaġġ. Il-bejjiegħa bl-imnut jista’ wkoll ikollhom influwenza qawwija fuq l-istil ta’ ħajja tal-konsumaturi – huma jiddeċiedu x’għażla jkollhom il-konsumaturi, jinfluwenzaw dak li l-konsumaturi jixtru u anke kif jużaw u jarmu l-prodotti. Task force tal-bejgħ bl-imnut ċirkolari simili għall-forum dwar il-bejgħ bl-imnut jista’ jgħin biex jiġu integrati aktar il-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari tul il-katina tal-valur, inkluż li tiġi permessa l-imġiba ċirkolari, u jenħtieġ li tiġi estiża wkoll għaċ-ċittadini/l-imġiba kif ukoll għall-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi u t-trejdjunjins. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | L-Akkwist Pubbliku (PP) huwa mutur ewlieni fl-aċċellerazzjoni tat-tranżizzjoni u s-CEAP kien stabbilixxa azzjonijiet biex jiffaċilita l-integrazzjoni tal-prinċipji tal-ekonomija ċirkolari fil-PP. Twettqet ħidma innovattiva permezz tal-lezzjonijiet mitgħallma. Qed jirriżultaw diskussjonijiet dwar xi jfisser l-akkwist ċirkolari fil-prattika u liema rwol ta’ impatt jista’ jkollu l-akkwist ċirkolari għall-promozzjoni tal-iżvilupp tal-ekonomija ċirkolari – eż. bħala forza ta’ attrazzjoni (jiġifieri t-tkabbir tas-suq ta’ soluzzjonijiet ċirkolari eżistenti bil-poter tal-akkwist) jew anke bħala forza potenzjali (jiġifieri l-kokreazzjoni ta’ soluzzjonijiet ġodda biex jiġu ssodisfati l-bżonnijiet tax-xerrejja pubbliċi). Biex jiġi promoss l-użu akbar ta’ PP ċirkolari u tal-potenzjal tiegħu għat-tmexxija tal-innovazzjoni, huwa importanti li jiġi istituzzjonalizzat l-PP ċirkolari, tinbena l-kapaċità u l-għarfien tal-partijiet interessati rilevanti, tiġi pprovduta ċarezza legali, u jitrawmu d-djalogi ċirkolari tal-PP. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | L-istil ta’ ħajja ċirkolari jew il-bidla fl-imġiba ċirkolari jistgħu jkunu indikatur komplementari għall-kejl tat-tranżizzjoni sistemika tal-ekonomija ċirkolari, u juru l-influwenza tal-infrastruttura tal-ekonomija ċirkolari, in-negozju u l-politika fil-livell taċ-ċittadin. Huwa importanti għalina li ċ-ċittadini Ewropej ikunu jistgħu jikkunsidraw xiex u kif qed nużaw, insewwu u niddisponu llum u mhux xiex u kif użajna, krejna, sewwejna u ddisponejna qabel. Għodod bħal “laboratorji ħajjin” għandhom jinħolqu fil-livell ta’ belt. Il-laboratorji ħajjin huma ambjenti reali, bħal unitajiet domestiċi, organizzazzjonijiet u saħansitra kwartieri tal-belt, fejn soluzzjonijiet u interventi ċirkolari jistgħu jkunu prototipati, ittestjati fir-realtà u jinfurmaw l-istrateġiji tal-ekonomija ċirkolari. L-obsolenza prematura għandha tiġi indirizzata b’mod aktar deċiżiv, kif irrakkomanda l-KESE fl-Opinjoni tiegħu “Favur konsum aktar sostenibbli: it-tul tal-ħajja tal-prodotti industrijali u t-tiġdid tal-fiduċja permezz tal-informazzjoni tal-konsumaturi”. B’mod partikolari, għandha tiġi kkunsidrata estensjoni ta’ garanzija ta’ mill-inqas ħames snin. Il-Bord ta’ Azzjoni tal-Għarfien tal-Konsumatur, f’kollaborazzjoni man-negozji, l-NGOs u l-organizzazzjonijiet tal-konsumatur, qed iħares lejn soluzzjonijiet u mudelli għat-trawwim ta’ mudelli ta’ garanzija tul il-ħajja. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | L-ekonomija ċirkolari hija strument ewlieni għall-kisba tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) u ekonomija b’livell baxx ta’ karbonju. Sabiex titnaqqas it-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari, huwa importanti li jitrawmu d-djalogu u l-iskambju dwar kif il-partijiet interessati jistgħu jużaw l-ekonomija ċirkolari bħala għodda biex jiksbu l-SDGs jew miri oħra rilevanti. Sabiex ikun żgurat li ekonomija ċirkolari u sostenibbli taħdem għall-partijiet interessati kollha, l-impjegati għandhom jiġu appoġġjati permezz tal-oqfsa eżistenti, bħal taħriġ professjonali, biex b’hekk l-impjegati eżistenti u futuri jiġu mgħammra bil-ħiliet biex jirfdu t-tranżizzjoni. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Huwa importanti li jiġi esplorat u muri kif l-innovazzjoni għal ekonomija ċirkolari tista’ tagħti spinta lill-kompetittività għal ekonomija aktar sostenibbli u b’livell baxx ta’ karbonju. L-universitajiet u ċ-ċentri ta’ riċerka għandhom ikunu ċentri potenzjali tal-innovazzjoni ċirkolari għall-iżvilupp, l-ittestjar u t-tixrid tal-innovazzjonijiet, peress li l-universitajiet għandhom kapaċità ta’ riċerka tajba biex jindirizzaw l-isfidi ċirkolari. It-tagħlim u t-taħriġ ibbażati fuq il-problemi huma ta’ valur biex irawmu l-innovaturi, l-intraprendituri u r-riċerkaturi futuri, li jiżviluppaw il-karrieri tagħhom fl-universitajiet. Universitajiet b’densità għolja ta’ popolazzjoni u domanda ta’ riżorsi jistgħu jaħdmu bħala laboratorji ħajjin biex jittestjaw is-soluzzjonijiet qabel ma jiġu mnedija. Huma meħtieġa proġetti pilota biex jiġu żviluppati u murija approċċi u soluzzjonijiet ta’ campus ċirkolari skalabbli, u netwerk ta’ campus ċirkolari jista’ jgħin biex jippromovi aktar l-iskambju ta’ għarfien. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | It-tranżizzjoni għal ekonomija ċirkolari fl-Ewropa bla dubju għandha tħalli impatt fuq il-partijiet interessati fuq livell internazzjonali, pereżempju permezz ta’ ftehimiet kummerċjali. Permezz tal-innovazzjoni lejn bidla għal ekonomija ċirkolari, l-Ewropa tista’ tistabbilixxi standards globali għal ekonomija aktar ġusta li taħdem għaċ-ċittadini kollha tagħha – differenti u adattabbli għaż-żoni rurali u urbani. Dan se jirrikjedi approċċ fuq livell lokali, reġjonali u nazzjonali biex jinkludi l-partijiet interessati tas-soċjetà ċivili fil-ħolqien, l-iżvilupp, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ ta’ strateġiji għal ekonomija ċirkolari (11) li jaħdmu għal dawk ir-reġjuni (jiġifieri tittratta l-faqar, tipprovdi impjiegi ta’ kwalità u kwalità ta’ ħajja ogħla, li jaħdmu fil-konfini ekoloġiċi). Prattika tajba f’dan ir-rigward tista’ tinsab fl-approċċ Sloven għall-pjan direzzjonali tagħhom tal-ekonomija ċirkolari. Il-KESE jħeġġeġ lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet involuti fit-tfassil ta’ strateġiji ċirkolari u pjani direzzjonali biex jieħdu dan l-approċċ. |
| --- | --- |

3.20.

4.   Ir-rwol tal-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari (ECESP)

| 4.1. | L-ECESP hija pjattaforma stabbilita biex tlaqqa’ flimkien il-komunità tal-ekonomija ċirkolari fl-Ewropa. B’inizjattiva konġunta tal-Kumitat u tal-Kummissjoni Ewropea, il-Pjattaforma nħolqot fl-2017 wara rakkomandazzjonijiet magħmula fl-Opinjoni tal-KESE dwar L-għeluq taċ-ċirku – Pjan ta’ azzjoni tal-UE għal ekonomija ċirkolari (12). L-għan tal-Pjattaforma huwa li tiffaċilita l-konsultazzjoni tas-soċjetà ċivili, il-kooperazzjoni bejn in-netwerks nazzjonali, reġjonali u settorjali u l-iskambju ta’ għarfien espert, informazzjoni u l-aħjar prattiki. Il-KESE jipprovdi s-segretarjat għal din il-Pjattaforma, biex ma jkunx hemm vojt bejn is-soċjetà ċivili u dawk li jfasslu l-politika. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-Pjattaforma hija appoġġjata minn Grupp ta’ Koordinazzjoni ta’ 24 espert minn madwar l-Ewropa magħżulin minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, rappreżentanti tan-negozju u tat-trejdjunjins, gruppi ta’ riflessjoni, ċentri ta’ riċerka u korpi pubbliċi li għandhom sehem fl-ekonomija ċirkolari. Dan il-grupp varjat ta’ partijiet interessati jirrappreżenta din il-pjattaforma Ewropea permezz tal-azzjonijiet u r-rwoli tagħhom fil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali. Dawn l-azzjonijiet huma appoġġjati b’suċċess mill-KESE u l-Kummissjoni Ewropea permezz tal-pjattaforma virtwali (13). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-Grupp ta’ Koordinazzjoni jiggwida l-attivitajiet tal-Pjattaforma, inkluż il-punt fokali tat-tieni jum tal-Konferenza annwali tal-Ekonomija Ċirkolari Ewropea (bi tliet edizzjonijiet s’issa), u l-membri tiegħu jaġixxu bħala l-ambaxxaturi tagħha. Il-Grupp jiltaqa’ b’mod formali darba fis-sena, u għandu mandat sal-2020. Il-Grupp ġie stabbilit wara sejħa għal espressjonijiet ta’ interess, u t-termini ta’ referenza ġew stabbiliti mill-KESE u l-Kummissjoni Ewropea. Fil-futur, il-membri tal-Grupp ta’ Koordinazzjoni għandhom jiltaqgħu b’mod aktar regolari u/jew dwar kwistjonijiet speċifiċi, u jkunu ambaxxaturi anke barra mill-komunità tal-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Is-sħubija tal-istituzzjonijiet kienet karatteristika ewlenija tas-suċċess tal-Pjattaforma u huwa importanti li din is-sħubija tkompli u tikber għal kwalunkwe Pjan ta’ Azzjoni ġdid għal Ekonomija Ċirkolari, biex jiġi żgurat li l-atturi tas-soċjetà ċivili jkunu fil-qalba tat-tranżizzjoni. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-Grupp ta’ Koordinazzjoni tal-Pjattaforma joffri ġabra ta’ għarfien u esperjenza potenzjali fil-livell tal-Istati Membri li għandha tiġi kkunsidrata bħala vantaġġjuża mill-istituzzjonijiet Ewropej, bħall-Kummissjoni Ewropea, il-Bank Ewropew tal-Investiment, eċċ. Tali għarfien u esperjenza għandhom jiġu kkultivati permezz ta’ aktar involviment attiv u konsultazzjoni mal-Grupp ta’ Koordinazzjoni. L-involviment tal-Grupp ta’ Koordinazzjoni kien, huwa u se jkun integrali għas-suċċess tal-Pjattaforma, u għandu jkun integrali għal kwalunkwe Pjan ta’ Azzjoni ġdid għal Ekonomija Ċirkolari (CEAP). Kwalunkwe mandat ġdid għall-Pjattaforma għandu jirrifletti dan, u jfittex li jiżviluppa aktar ir-rwol li tali atturi tas-soċjetà ċivili diġà kellhom, pereżempju mal-konsumaturi, il-finanzi, il-bijoekonomija, l-edukazzjoni u l-innovazzjoni. Għaldaqstant, il-Grupp ta’ Koordinazzjoni għandu jkun ikkonsultat dwar id-direzzjoni ta’ politika għal kull CEAP ġdid. F’dan il-kuntest, il-KESE se jkompli r-rwol ewlieni tiegħu li jintegra l-partijiet interessati fil-proċess tat-tfassil tal-politika. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | L-għarfien espert tal-KESE fil-bini ta’ kunsens u l-inklużjoni ta’ dan l-għarfien huwa kritiku. Il-ħidma importanti tal-Kumitat biex jipprovdi s-segretarjat u s-sit web għall-ECESP hija rikonoxxuta u appoġġjata. Din l-istruttura kienet integrali għas-suċċess usa’ tal-ECESP. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Is-sit web tal-Pjattaforma jipprovdi wkoll sors dejjem jikber ta’ għarfien u prattiki tajbin, u dan jgħin lill-ECESP iwassal “punt uniku ta’ kuntatt virtwali” għall-ekonomija ċirkolari. Din l-għodda onlajn kruċjali għandha tkompli tirċievi appoġġ istituzzjonali xieraq u tingħata l-ispazju u r-riżorsi biex tikber, sabiex tkun tista’ tkompli xxerred soluzzjonijiet innovattivi, għarfien kritiku u kuntatti ewlenin biex tisfrutta l-potenzjal tal-partijiet interessati lejn it-tranżizzjoni ċirkolari madwar l-Ewropa. |
| --- | --- |

4.7.

Brussell, il-31 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Unjoni li tirsisti għal aktar – L-aġenda tiegħi għall-Ewropa

1

(2)  ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98.

2

(3)  COM(2015) 614 final

3

(4)  ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98.

4

(5)  Il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari

5

(6)  COM(2019) 190 final

6

(7)  Circular economy strategies and roadmaps in Europe: Identifying synergies and the potential for cooperation and alliance building – Study u l-Opinjoni tal-KESE li takkumpanjaha dwar L-iżvilupp ta’ sinerġiji fi pjani direzzjonali differenti għal ekonomija ċirkolari (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

7

(8)  Pereżempju, it-Tour taċ-Ċirku Virtuż tal-Ekonomija Ċirkolari tal-Kummissjoni

8

(9)  Ara UNI.

9

(10)  Reduced taxation to support re-use and repair.

10

(11)  Opinjoni tal-KESE dwar L-iżvilupp ta’ sinerġiji fi pjani direzzjonali differenti għal ekonomija ċirkolari (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

11

(12)  ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98.

12

(13)  Il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari

13

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/98 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/98

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Ningħaqdu flimkien biex inwettqu l-Unjoni tal-Enerġija u l-Azzjoni Klimatika – Nistabbilixxu l-pedamenti għal tranżizzjoni b’suċċess lejn l-enerġija nadifa”

[COM(2019) 285 final]

(2020/C 47/15)

Relatur: Tommaso DI FAZIO

| Konsultazzjoni | Kummissjoni, 22.7.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 16.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 219/0/1 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni, 22.7.2019

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

16.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

219/0/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattiva tal-Kummissjoni Ewropea (KE) biex tniedi l-valutazzjoni tal-abbozzi tal-Pjani Nazzjonali għall-Enerġija u l-Klima (NECPs) li tressqu mill-Istati Membri, biex b’hekk jiġi segwit il-mudell il-ġdid ta’ governanza li tnieda mill-Kunsill u l-Parlament f’Diċembru 2018, li għandu l-għan li jiżgura (flimkien mal-Istati Membri, l-awtoritajiet reġjonali u lokali, is-soċjetà ċivili organizzata u ċ-ċittadini) proċess ta’ konverġenza u koerenza fl-azzjoni fil-livell Ewropew għat-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa u l-protezzjoni tal-klima, permezz ta’ djalogu interattiv f’diversi livelli li jinvolvi bis-sħiħ lis-soċjetà ċivili u lill-atturi pubbliċi u privati fil-livell lokali u reġjonali. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-fatt li l-UE, permezz tal-pjani nazzjonali konkreti għall-enerġija u l-klima, hija l-ewwel ekonomija globali ewlenija li adottat qafas legalment vinkolanti biex twettaq l-impenji tagħha li ħadet fl-2015 taħt il-Ftehim ta’ Pariġi tal-COP21 u l-Aġenda 2030 tan-NU, li permezz tagħhom l-Istati Membri ntalbu jfasslu proposti għal pjani nazzjonali “integrati” għall-enerġija u l-klima. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jilqa b’sodisfazzjon il-fatt li l-Unjoni Ewropea b’hekk qed issir punt ta’ riferiment, kemm regolatorju kif ukoll f’dak li jirrigwarda l-governanza, għad-dinja kollha fil-ġlieda kontra l-problema kostanti, globali u mingħajr eċċezzjoni tal-istat tal-klima. Il-mira klimatika sal-2030, li tistabbilixxi l-pedamenti għall-aktar mira ambizzjuża u meħtieġa sal-2050 dwar id-dekarbonizzazzjoni totali, tista’ tintlaħaq biss bis-saħħa ta’ azzjoni kumplessa u ggwidata b’mod komprensiv min-naħa tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ it-tnedija ta’ pjattaforma kondiviża, robusta u armonizzata biex tiġi eliminata l-kompartimentalizzazzjoni (bejn il-politiki u s-setturi, bejn l-amministrazzjonijiet pubbliċi, il-partijiet interessati u ċ-ċittadini, u bejn pajjiżi differenti) u biex jiġu identifikati perkorsi komuni biex jintlaħqu l-objettivi tal-2030 ta’ żvilupp sostenibbli u kompetittiv, newtralità klimatika, proċess ta’ dekarbonizzazzjoni gradwali u approċċ integrat u sistemiku. Il-Kumitat jemmen li s-suċċess tal-pjani jista’ jiġi żgurat bl-aħjar mod permezz tas-sjieda unanima min-naħa tal-popolazzjoni bi proċess ta’ involviment minn isfel għal fuq. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Fil-fehma tal-KESE, huwa essenzjali u ta’ prijorità li titrawwem kultura ta’ sostenibbiltà biex takkumpanja l-proċess tat-tranżizzjoni tal-enerġija u n-newtralità klimatika u li din tkun mifruxa fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ sa mill-età tat-tfulija, favur il-parteċipazzjoni proattiva u infurmata tal-komponenti kollha tas-soċjetà: skont il-KESE huwa kruċjali jiġi rakkomandat li l-azzjoni f’dan ir-rigward tkun parti integrali tal-NECPs. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jqis li hemm bżonn li fl-NECPs tiġi rakkomandata tranżizzjoni ċċentrata fuq il-bniedem lejn sistema tal-enerġija globali aktar inklużiva, sostenibbli, ekonomika, ekwa u sikura li tipprovdi soluzzjonijiet għall-isfidi globali relatati mal-enerġija u l-klima, ibbażati fuq il-kunsens soċjali u anke fuq il-ħolqien ta’ valur għall-intrapriżi u għas-soċjetà, mingħajr ma jiddgħajjef il-bilanċ fit-trijanglu enerġetiku ta’: sigurtà u aċċess; sostenibbiltà ambjentali u soċjali; żvilupp ekonomiku u tkabbir kompetittiv. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Fil-fehma tal-KESE, l-ikkompletar effettiv tas-suq Ewropew tal-enerġija, li għadu mhux kompletament interkonness, interoperabbli u trasparenti, b’differenzi kbar ħafna fil-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku, għandu jkun rakkomandazzjoni ta’ prijorità oħra flimkien ma’ impenji li għandhom l-għan li jimplimentaw bis-sħiħ u jimmonitorjaw l-implimentazzjoni korretta tal-leġislazzjoni. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jemmen li l-kontribut tas-settur tal-enerġija u tat-trasport għad-dekarbonizzazzjoni għandu jkun ibbażat fuq inċentivi għall-konsumaturi u l-promozzjoni tal-użu ta’ teknoloġiji ewlenin biex tintlaħaq il-mira ta’ emissjonijiet żero fl-2050. Il-KESE jirrakkomanda li jiġu adottati strateġiji speċjali għal industriji u reġjuni li jużaw ħafna enerġija — inkluż permezz tal-użu tal-ETS u mekkaniżmi tas-suq tal-karbonju fi ħdan il-LULUCF — li għandhom jiġu inklużi b’mod espliċitu fl-NECPs, bħar-riformi fis-seħħ għal suq tal-enerġija bl-ingrossa aktar dekarbonizzat u integrat bejn is-setturi tal-elettriku, il-gass u l-enerġija tas-sħana, u għal suq bl-imnut Ewropew aktar trasparenti. Il-KESE jirrakkomanda li tingħata attenzjoni partikolari għall-applikazzjoni ġusta tal-ETS fir-rigward tal-kompetittività, permezz tal-introduzzjoni ta’ taxxa fuq il-karbonju fil-fruntieri li tkun adatta għal prodotti b’kontenut tal-enerġija għoli importati fl-UE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jaqbel mal-valutazzjonijiet tal-KE li tqis li l-Pjani huma kruċjali biex jiġi żgurat li jintlaħqu l-objettivi komuni kollettivi dwar il-klima u l-enerġija għall-2030, sakemm dawn jipprovdu lin-negozji u lis-settur finanzjarju ċ-ċarezza u ċ-ċertezza li huma meħtieġa u mistennija biex jiġi stimolat l-investiment fl-Ewropa kollha, inkluż għar-riċerka u l-innovazzjoni, sabiex tissaħħaħ il-kompetittività tal-UE fis-settur. Barra dan, il-pjani nazzjonali għandhom jgħinu lill-Istati Membri biex jimmiraw il-finanzjament — hemm previsti 25 % tat-total — skont il-qafas finanzjarju li jmiss 2021-27. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-Kumitat jenfasizza l-importanza li tiġi rakkomandata aktar ċarezza fl-NECPs rigward l-ammonti ta’ investiment addizzjonali meħtieġa biex jiġu implimentati l-miżuri previsti li jirrikjedu kunsens politiku u soċjali wiesa’, flimkien ma’ pjattaformi li jinkoraġġixxu l-kollaborazzjoni u l-ftehim min-naħa ta’ diversi partijiet interessati. Fir-rigward tal-investimenti ppjanati fl-NECPs, il-KESE jqis li għandhom jiġu vvlautati l-mezzi biex ikunu jistgħu jitneħħew ir-restrizzjonijiet tal-Patt ta’ Stabbiltà applikabbli għalihom, jew biex xorta jitqiesu separatament, fid-dawl tal-għan tagħhom ta’ newtralità, in-natura trasversali tal-kondiviżjoni u l-objettiv ambizzjuż komuni li għandu jintlaħaq. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jirrakkomanda li tingħata attenzjoni partikolari lill-kunsens soċjali u lis-soluzzjoni tal-problemi li se jinħolqu fl-implimentazzjoni tal-Pjani, speċjalment fejn it-tilħiq tal-għan dwar l-enerġija nadifa se jinvolvi r-ristrutturar jew saħansitra l-għeluq ta’ setturi sħaħ tal-produzzjoni. L-arranġamenti għar-rilokazzjoni tal-ħaddiema għandhom ikunu previsti fil-pjani stess. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiżgura li fl-NECPs il-pajjiżi membri kollha jispjegaw b’mod ċar il-kapitoli dwar is-sostenibbiltà soċjali tal-proċessi li huma maħsuba biex jiġu implimentati, u l-politiki ta’ implimentazzjoni li għandhom jippromovu tkabbir inklużiv, distribuzzjoni ġusta tal-benefiċċji u l-piżijiet, u informazzjoni ċara u trasparenti għas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-Kumitat iqis li jkun utli li tiġi rakkomandata l-attivazzjoni tan-netwerk tal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali u korpi ekwivalenti fl-Istati Membri, favur il-parteċipazzjoni proattiva tas-soċjetà ċivili organizzata fl-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-NECPs, li l-kontribut tagħhom għandu jiġi stabbilit f’kapitolu speċifiku fil-Pjani, flimkien mal-kontribut tal-atturi pubbliċi u privati fil-livell lokali u reġjonali. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jistieden lill-KE biex tippreżenta l-valutazzjoni finali tal-NECPs quddiem il-Kunsill, il-Parlament, il-Kumitat tar-Reġjuni u l-KESE, u jixtieq li dwar dan issir konferenza interistituzzjonali li tinvolvi lir-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u lill-awtoritajiet lokali u reġjonali, sabiex jiġi żgurat segwitu effettiv b’rabta mal-għarfien u s-sensibilizzazzjoni dwar il-proċess tat-tranżizzjoni tal-enerġija u tal-klima. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Barra minn hekk, il-KESE jqis li fl-NECPs għandhom jiġu previsti azzjonijiet u fondi adatti għal kampanji kontinwi ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ aġġornament, u b’hekk jiġi evitat li l-mezzi tax-xandir ma jibqgħux viġilanti u jnaqqsu l-attenzjoni tagħhom fuq l-enerġija u l-klima, meta dawn is-suġġetti ma jibqgħux jidhru aktar fuq il-paġni ewlenin, minħabba informazzjoni eċċessiva dwarhom. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Skont il-KESE, il-kunsens li ntlaħaq illum il-ġurnata dwar l-importanza tal-mira tal-klima u l-ħtieġa li jiġu implimentati l-Pjani Nazzjonali għall-Enerġija u l-Klima, jitlob li t-tema tiġi inkluża fost il-kwistjonijiet prinċipali u kostanti fis-Semestru Ewropew. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | B’konformità mal-qafas leġislattiv tal-Unjoni tal-Enerġija u l-Azzjoni Klimatika, li daħal fis-seħħ fl-24 ta’ Diċembru 2018 (1), il-pajjiżi tal-UE ħadu azzjoni biex:






  — | jiżviluppaw l-NECPs li jkopru l-ħames dimensjonijiet tal-Unjoni tal-Enerġija — is-sigurtà tal-enerġija, is-suq intern tal-enerġija, l-effiċjenza enerġetika, id-dekarbonizzazzjoni, ir-riċerka u l-innovazzjoni u l-kompetittività — għall-perjodu 2021-2030 (u kull perjodu sussegwenti ta’ għaxar snin) abbażi ta’ mudell komuni; |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

jiżviluppaw l-NECPs li jkopru l-ħames dimensjonijiet tal-Unjoni tal-Enerġija — is-sigurtà tal-enerġija, is-suq intern tal-enerġija, l-effiċjenza enerġetika, id-dekarbonizzazzjoni, ir-riċerka u l-innovazzjoni u l-kompetittività — għall-perjodu 2021-2030 (u kull perjodu sussegwenti ta’ għaxar snin) abbażi ta’ mudell komuni;

| — | iressqu quddiem il-Kummissjoni Ewropea abbozz ta’ NECP sal-31 ta’ Diċembru 2018 u, wara l-eżami u l-valutazzjoni mill-Kummissjoni, ikunu lesti li jressqu l-pjani finali tagħhom sal-31 ta’ Diċembru 2019; |
| --- | --- |

—

iressqu quddiem il-Kummissjoni Ewropea abbozz ta’ NECP sal-31 ta’ Diċembru 2018 u, wara l-eżami u l-valutazzjoni mill-Kummissjoni, ikunu lesti li jressqu l-pjani finali tagħhom sal-31 ta’ Diċembru 2019;

| — | jirrapportaw dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-NECPs rispettivi tagħhom fil-qafas tar-rapport annwali dwar l-istat tal-Unjoni tal-Enerġija;, l-ewwel reviżjoni tal-NECPs hija prevista fl-2024. |
| --- | --- |

—

jirrapportaw dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-NECPs rispettivi tagħhom fil-qafas tar-rapport annwali dwar l-istat tal-Unjoni tal-Enerġija;, l-ewwel reviżjoni tal-NECPs hija prevista fl-2024.

| 2.2. | Il-Komunikazzjoni indirizzata f’din l-Opinjoni hija parti minn dan il-qafas u tikkonċerna r-rakkomandazzjonijiet tal-KE abbażi tal-valutazzjonijiet tal-abbozzi ta’ NECPs ippreżentati mill-Istati Membri, li jikkonċernaw b’mod partikolari:






  — | il-livell ta’ ambizzjoni tal-għanijiet, tal-miri u tal-kontributi bl-għan li, b’mod kollettiv, jintlaħqu l-objettivi tal-Unjoni tal-Enerġija, bħall-miri tal-2030 tal-Unjoni għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra b’rabta mal-enerġija rinnovabbli u l-effiċjenza enerġetika u bħall-interkonnessjoni tal-elettriku sal-2030; |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

il-livell ta’ ambizzjoni tal-għanijiet, tal-miri u tal-kontributi bl-għan li, b’mod kollettiv, jintlaħqu l-objettivi tal-Unjoni tal-Enerġija, bħall-miri tal-2030 tal-Unjoni għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra b’rabta mal-enerġija rinnovabbli u l-effiċjenza enerġetika u bħall-interkonnessjoni tal-elettriku sal-2030;

| — | politiki u miżuri marbutin mal-objettivi fil-livell tal-Istati Membri u tal-Unjoni kif ukoll politiki u miżuri oħrajn ta’ rilevanza transfruntiera potenzjali; |
| --- | --- |

—

politiki u miżuri marbutin mal-objettivi fil-livell tal-Istati Membri u tal-Unjoni kif ukoll politiki u miżuri oħrajn ta’ rilevanza transfruntiera potenzjali;

| — | il-politiki u l-miżuri addizzjonali li jistgħu jkunu mitluba fil-pjani nazzjonali integrati għall-enerġija u l-klima; |
| --- | --- |

—

il-politiki u l-miżuri addizzjonali li jistgħu jkunu mitluba fil-pjani nazzjonali integrati għall-enerġija u l-klima;

| — | interazzjonijiet u koerenza bejn il-politiki u l-miżuri eżistenti u dawk ippjanati inklużi fl-NECPs f’dimensjoni waħda u fost il-ħames dimensjonijiet tal-Unjoni tal-Enerġija; |
| --- | --- |

—

interazzjonijiet u koerenza bejn il-politiki u l-miżuri eżistenti u dawk ippjanati inklużi fl-NECPs f’dimensjoni waħda u fost il-ħames dimensjonijiet tal-Unjoni tal-Enerġija;

| — | it-tilħiq tal-objettivi b’salvagwardja sħiħa tal-kompetittività u tal-ġustizzja soċjali. |
| --- | --- |

—

it-tilħiq tal-objettivi b’salvagwardja sħiħa tal-kompetittività u tal-ġustizzja soċjali.

| 2.3. | Fir-rigward tal-enerġija rinnovabbli, ir-rakkomandazzjonijiet tal-KE lill-Istati Membri huma bbażati fuq formula stabbilita fl-Anness II għar-Regolament (UE) 2018/1999 li, min-naħa tagħha, hija bbażata fuq kriterji oġġettivi. Ir-rakkomandazzjonijiet għandhom l-għan li, minn naħa, jivvalutaw l-ambizzjoni ġenerali fil-livell tal-Unjoni u, min-naħa l-oħra, jiżguraw li kull Stat Membru kkonċernat ikollu biżżejjed żmien biex jikseb kunsens soċjali adatt u li jipproċedi bl-NECPs finali li, wara proċess iterattiv formalizzat, ikunu għal darb’oħra soġġetti għall-analiżi u l-valutazzjoni mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni

| 3.1. | Il-KE fasslet din il-Komunikazzjoni li:






  — | tanalizza l-NECPs proposti u l-effetti aggregati tagħhom fit-tilħiq tal-objettivi tal-Unjoni tal-Enerġija għall-2030; |
| --- | --- | --- |

3.1.

—

tanalizza l-NECPs proposti u l-effetti aggregati tagħhom fit-tilħiq tal-objettivi tal-Unjoni tal-Enerġija għall-2030;

| — | tintegra l-analiżijiet dettaljati li jsiru fuq livell nazzjonali (2) u Ewropew (3) u r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi indirizzati lil kull Stat Membru (4). |
| --- | --- |

—

tintegra l-analiżijiet dettaljati li jsiru fuq livell nazzjonali (2) u Ewropew (3) u r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi indirizzati lil kull Stat Membru (4).

L-għan huwa li l-Istati Membri jiġu megħjuna jiżviluppaw l-NECPs sa tmiem l-2019 biex jimplimentaw ir-rakkomandazzjonijiet permezz ta’ djalogu kontinwu u iterattiv.

B’mod partikolari, skont il-Kummissjoni, se jkun hemm bżonn ta’ aktar irfinar mill-Istati Membri u magħhom, b’mod partikolari dwar: ambizzjonijiet individwali, kooperazzjoni transfruntiera, rabta bejn il-politika dwar il-klima u dik dwar il-kwalità tal-arja, u fokus akbar fuq l-investiment, il-kompetittività u l-ġustizzja soċjali.

| 3.2. | Skont il-Kummissjoni, il-pjani finali għandhom, fost affarijiet oħra:






  — | jinkludu fihom informazzjoni aktar robusta dwar il-politiki u l-miżuri biex jintlaħqu fil-ħin l-objettivi u l-kontributi tal-enerġija proposti għall-enerġija rinnovabbli; |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

jinkludu fihom informazzjoni aktar robusta dwar il-politiki u l-miżuri biex jintlaħqu fil-ħin l-objettivi u l-kontributi tal-enerġija proposti għall-enerġija rinnovabbli;

| — | ikunu aktar robusti u jindikaw trajjettorji aktar ċari dwar il-konsum tal-enerġija, u jidentifikaw il-lakuni u l-aħjar prattiki, il-kamp ta’ applikazzjoni, il-perjodi ta’ żmien u l-iffrankar mistenni tal-enerġija tal-politiki u l-miżuri ppjanati, speċjalment għall-implimentazzjoni tal-obbligi tal-iffrankar tal-enerġija u l-istrateġija ta’ ristrutturar fit-tul, kif ukoll il-ħtiġijiet ta’ investiment u s-sorsi ta’ finanzjament; |
| --- | --- |

—

ikunu aktar robusti u jindikaw trajjettorji aktar ċari dwar il-konsum tal-enerġija, u jidentifikaw il-lakuni u l-aħjar prattiki, il-kamp ta’ applikazzjoni, il-perjodi ta’ żmien u l-iffrankar mistenni tal-enerġija tal-politiki u l-miżuri ppjanati, speċjalment għall-implimentazzjoni tal-obbligi tal-iffrankar tal-enerġija u l-istrateġija ta’ ristrutturar fit-tul, kif ukoll il-ħtiġijiet ta’ investiment u s-sorsi ta’ finanzjament;

| — | jidentifikaw, fl-NECPs, ir-riskji għas-sigurtà tal-enerġija, bħal dawk assoċjati mal-provvista ta’ materja prima, mal-effetti tat-tibdil fil-klima jew it-theddid aċċidentali, naturali, antropoġeniku jew terroristiku għall-infrastruttura kritika tal-enerġija, speċjalment ir-riskji relatati maċ-ċibersigurtà u d-diġitalizzazzjoni; |
| --- | --- |

—

jidentifikaw, fl-NECPs, ir-riskji għas-sigurtà tal-enerġija, bħal dawk assoċjati mal-provvista ta’ materja prima, mal-effetti tat-tibdil fil-klima jew it-theddid aċċidentali, naturali, antropoġeniku jew terroristiku għall-infrastruttura kritika tal-enerġija, speċjalment ir-riskji relatati maċ-ċibersigurtà u d-diġitalizzazzjoni;

| — | jispeċifikaw objettivi, programmi u skedi taż-żmien għar-riformi tas-suq tal-enerġija f’konformità mal-leġislazzjoni adottata bħala parti mill-pakkett dwar “L-Enerġija Nadifa għall-Ewropej Kollha” u skont il-kodiċijiet tan-netwerk u l-linji gwida eżistenti — b’appoġġ għar-riformi tas-swieq bl-ingrossa u għall-iżvilupp ta’ swieq bl-imnut kompetittivi — filwaqt li jitqies il-monitoraġġ tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u tal-Aġenzija għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija; |
| --- | --- |

—

jispeċifikaw objettivi, programmi u skedi taż-żmien għar-riformi tas-suq tal-enerġija f’konformità mal-leġislazzjoni adottata bħala parti mill-pakkett dwar “L-Enerġija Nadifa għall-Ewropej Kollha” u skont il-kodiċijiet tan-netwerk u l-linji gwida eżistenti — b’appoġġ għar-riformi tas-swieq bl-ingrossa u għall-iżvilupp ta’ swieq bl-imnut kompetittivi — filwaqt li jitqies il-monitoraġġ tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u tal-Aġenzija għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija;

| — | jinvolvu lill-partijiet kollha tas-soċjetà f’eżerċizzju ta’ kokreazzjoni, li għandu jippermetti lill-partijiet interessati jiksbu sens reali ta’ sjieda tal-azzjoni. |
| --- | --- |

—

jinvolvu lill-partijiet kollha tas-soċjetà f’eżerċizzju ta’ kokreazzjoni, li għandu jippermetti lill-partijiet interessati jiksbu sens reali ta’ sjieda tal-azzjoni.

4.   Kummenti ġenerali

| 4.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni li għandha l-għan li timplimenta għall-ewwel darba mudell ġdid biex tiżgura, flimkien mal-Istati Membri, l-awtoritajiet reġjonali u lokali, is-soċjetà ċivili organizzata u ċ-ċittadini, proċess ta’ konverġenza u koerenza fl-azzjoni fil-livell Ewropew għat-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa, l-iżvilupp sostenibbli u kompetittiv, id-dekarbonizzazzjoni u approċċ integrat u sistemiku u teknoloġikament newtrali, l-ekonomija ċirkolari bħala lieva għal soluzzjonijiet innovattivi għat-tibdil fil-klima, u ġustizzja soċjali bbażata fuq il-Patt Ewropew tal-Enerġija (5) li tpoġġi lill-konsumaturi fiċ-ċentru tas-sistema u pjan għall-ġlieda kontra l-faqar enerġetiku. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE jenfasizza li dejjem kien hemm appoġġ (6) qawwi u dejjem jikber fost iċ-ċittadini tal-UE għall-objettivi tal-Unjoni tal-Enerġija u politiki aktar ambizzjużi dwar il-klima u l-enerġija kif ukoll biex jiżdied l-appoġġ għall-objettivi tal-Unjoni tal-Enerġija fil-Komunità Ewropea tan-negozju (7), kemm fis-settur tal-enerġija kif ukoll lil hinn minnu. Min-naħa l-oħra, il-KESE laqa’ b’sodisfazzjon (8) id-dħul fis-seħħ tar-Regolament dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-azzjoni klimatika, u stieden lis-soċjetà ċivili organizzata biex taqdi rwol attiv għall-aħħar biex tiżgura l-implimentazzjoni adatta ta’ dan ir-Regolament. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE jemmen li hemm bżonn urġenti li naġixxu dwar it-tibdil fil-klima, peress li diġà qed ikun hemm impatt. It-tranżizzjoni lejn ekonomija sostenibbli tiżviluppa wkoll f’opportunità importanti. Biex nirnexxu f’din it-tranżizzjoni rridu nżommu l-kompetittività tal-kumpaniji tagħna u ninkoraġġixxu r-riċerka u l-iżvilupp. Jeħtieġ li ninkludu s-setturi kollha u s-soċjetà ċivili u nżommu djalogu permanenti bejn iċ-ċittadini biex nevitaw li xi ħadd jibqa’ lura (9). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE jenfasizza l-importanza tal-impenn tal-UE — ikkonfermat fl-ogħla livell mid-Dikjarazzjoni ta’ Sibiu (10) — bħala mexxejja globali responsabbli: fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, fil-protezzjoni taċ-ċittadini, fil-protezzjoni tal-ambjent u fir-rispett tal-prinċipju tal-ġustizzja. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE japprova l-prinċipju li “L-abbozzi tal-NECPs joffru pjattaforma komuni, solida u komparabbli biex fl-Unjoni kollha jiġu involuti s-soċjetà ċivili, in-negozju, l-imsieħba soċjali u l-gvernijiet lokali u jiġu diskussi magħhom l-isfidi komuni tal-Unjoni u l-prijoritajiet fit-tul fil-qasam tal-enerġija u l-klima” (11). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Madankollu, il-kunsens soċjali għandu jkun prijorità, speċjalment meta xi reġjuni fl-UE li għadhom jiddependu mill-produzzjoni tal-faħam jew l-użu ta’ fjuwils fossili oħra għadhom lura milli jlestu t-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà, u l-abitanti hemmhekk għandhom introjtu aktar baxx u anqas opportunitajiet ekonomiċi meta mqabbla ma’ Stati Membri oħra tal-UE. In-nuqqas ta’ rispons adatt għall-impatti negattivi tat-tranżizzjoni tal-enerġija fuq iċ-ċittadini u n-negozji, speċjalment l-SMEs, u n-nuqqas ta’ kapaċità li jiġi żgurat appoġġ adatt lil dawk li huma l-aktar milquta, jista’ jwassal għal reżistenza politika u soċjali b’saħħitha u jnaqqas ir-ritmu tal-proċess ġenerali tal-implimentazzjoni komprensiva tal-NECPs. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Għalhekk, skont il-KESE, għandha tiġi rakkomandata tranżizzjoni ċċentrata fuq il-bniedem lejn sistema tal-enerġija globali aktar inklużiva, sostenibbli, ekonomika, ekwa u sikura li tipprovdi soluzzjonijiet għall-isfidi globali relatati mal-enerġija u l-klima, filwaqt li toħloq valur għall-intrapriżi u għas-soċjetà, mingħajr ma jiddgħajjef il-bilanċ tat-trijanglu enerġetiku ta’: sikurezza u aċċess; sostenibbiltà ambjentali u soċjali; żvilupp ekonomiku u tkabbir kompetittiv. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | L-ewwel waħda mir-rakkomandazzjonijiet — mhux biss għall-Istati Membri iżda għall-istituzzjonijiet Ewropej innifishom — għandha tkun l-ikkompletar tas-suq Ewropew tal-enerġija li għadu mhux kompletament interkonness, interoperabbli u trasparenti, b’differenzi kbar ħafna fil-prezzijiet tal-gass u l-elettriku kemm għall-komponent tal-enerġija, kif ukoll għat-tariffi tan-netwerk u l-forniment, u għat-tassazzjoni. Għalhekk, il-KESE jesprimi d-diżappunt tiegħu li għad jippersistu differenzi sinifikanti fil-prezzijiet tal-enerġija fl-UE, li juru falliment serju fis-suq uniku u jistgħu jipperikolaw it-tilħiq tal-mira tal-Unjoni tal-Enerġija għall-2030 jekk ma jittiħdux il-miżuri korrettivi adatti. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.8.1. | Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jinkorporaw bis-sħiħ l-impenji għal implimentazzjoni sħiħa u verifika f’waqtha tal-implimentazzjoni korretta tal-leġislazzjoni approvata kemm għan-negozji kif ukoll għall-konsumaturi fi strateġija mġedda għall-ikkompletar tas-suq uniku sal-2025, li tkun kapaċi tindirizza l-isfidi globali ta’ tkabbir sostenibbli kompetittiv u tal-klima f’ambjent modern intelliġenti, diġitalizzat u interkonness fuq skala kontinentali. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Il-KESE jemmen li għandu jiġi rakkomandat appoġġ kemm għar-riformi għal suq dekarbonizzat aktar integrat bejn is-setturi tal-elettriku, tal-gass u tas-sħana, kif ukoll għal suq bl-imnut Ewropew aktar trasparenti li jqiegħed liċ-ċittadini u lin-negozji f’pożizzjoni li b’mod effettiv jibbenefikaw minn miżuri ta’ sostenibbiltà enerġetika u klimatika f’termini ta’ konsum u spejjeż imnaqqsa fis-suq tal-UE, peress li jkunu jistgħu jagħmlu għażliet infurmati b’mod sħiħ. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.9. | Ir-rakkomandazzjonijiet dwar il-kontribut tas-settur tal-enerġija għad-dekarbonizzazzjoni għandhom jiżviluppaw, fil-fehma tal-KESE, abbażi ta’ inċentivi għall-konsumaturi u l-promozzjoni tal-użu ta’ teknoloġiji ewlenin għal ekonomija newtrali għall-klima biex tintlaħaq il-mira ta’ “emissjonijiet żero” fl-2050. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tirrakkomanda b’mod espliċitu strateġiji speċjali għall-industriji intensivi fl-enerġija bħall-industrija tal-kimika, tal-azzar, tas-siment, tal-karta u kif ukoll għar-reġjuni b’użu intensiv tal-karbonju, billi tistimula u tinċentiva l-konverżjoni tagħhom għal użu ta’ teknoloġiji b’effiċjenza enerġetika mtejba. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.9.1. | Huwa essenzjali li l-industriji intensivi fl-enerġija jkunu appoġġjati b’mod effettivi mill-UE u mill-gvernijiet nazzjonali tagħhom: wieħed mill-mezzi għal dan huwa li jiġu mtejba l-linji gwida tal-ETS dwar l-għajnuna mill-Istat. Il-Kumitat iqis “li l-iskema tal-iskambju tal-emissjonijiet tal-UE (EU-ETS) bħala strument għat-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-UE għandha tagħti sinjal tal-prezz tal-karbonju iżda wkoll taffettwa b’mod pożittiv l-investiment sostenibbli f’teknoloġiji ġodda b’emissjonijiet baxxi tal-karbonju” (12) anke permezz tal-Fond għall-Innovazzjoni ffinanzjat mill-EU-ETS. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | Fil-fehma tal-KESE, id-dekarbonizzazzjoni tat-trasport, li llum jikkonsma 90 % tad-domanda għaż-żejt, se tirrikjedi bidla gradwali lejn fjuwils alternattivi b’impatt żero b’infrastruttura adatta u b’effiċjenza mtejba fl-użu tal-enerġija, li tagħmel l-aħjar użu mit-teknoloġiji diġitali u l-ipprezzar intelliġenti u li tħeġġeġ l-integrazzjoni multimodali u modi ta’ trasport aktar sostenibbli. |
| --- | --- |

4.9.2.

| 4.9.3. | Is-settur tal-kostruzzjoni huwa responsabbli għal 40 % tal-konsum tal-enerġija u madwar 15 % tal-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra; jeħtieġ li l-leġislazzjoni tal-UE dwar l-iffrankar tal-enerġija fil-bini u l-inċentivi relatati jiġu implimentati bis-sħiħ. Għandhom jiġu żgurati wkoll investimenti fi grilji tal-elettriku intelliġenti sabiex jintegraw u jottimizzaw l-użu ta’ sorsi rinnovabbli differenti u l-użu ta’ teknoloġiji sostenibbli ta’ produzzjoni, ta’ ħżin u ta’ trażmissjoni. B’mod partikolari, għandu jitħeġġeġ l-użu ta’ enerġija rinnovabbli prodotta fuq il-post, permezz ta’ regolamenti speċifiċi ta’ stimolu inklużi f’qafas regolatorju adatt. |
| --- | --- |

4.9.3.

| 4.10. | Il-KESE jaqbel mal-istimolu li tat il-Kummissjoni biex fl-NECPs jiġu implimentati bis-sħiħ ir-regoli tal-Unjoni adottati f’Mejju 2018 (13) dwar l-użu tal-art, it-tibdil fl-użu tal-art u l-forestrija (LULUCF) (14), li jobbligaw lill-Istati Membri jikkumpensaw l-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra li jirriżultaw mill-użu tal-art permezz tal-assorbiment ekwivalenti tas-CO2 tal-foresti fil-perjodu 2021-2030. Is-settur għadu jieħu aktar azzjoni għall-qbid tal-karbonju. Kif indikat mill-KESE, “il-ġestjoni attiva u sostenibbli tal-foresti u l-użu effiċjenti tal-injam mill-perspettiva tar-riżorsi huma essenzjali biex jintlaħqu l-objettivi tal-klima” (15). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Fir-rigward tas-sigurtà, il-KESE japprova r-rakkomandazzjonijiet għal sistema tal-enerġija Ewropea reżiljenti, kemm f’termini ta’ stokkijiet ta’ provvista kif ukoll ta’ emerġenza u ċibersigurtà. Iċ-ċibersigurtà hija mill-aktar importanti biex tiġi żgurata tranżizzjoni sikura fl-UE lejn sistema tal-enerġija dekarbonizzata, deċentralizzata, diġitalizzata u integrata. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | L-isfidi u r-riskji identifikati għas-settur tal-enerġija jeħtieġ li jiġu indirizzati bis-sħiħ kemm fil-livell tal-UE billi jiġi promoss ir-rwol tal-Aġenzija Ewropea għaċ-Ċibersigurtà (ENISA), kif ukoll b’rakkomandazzjonijiet lill-Istati Membri għal approċċi armonizzati għaċ-ċibersigurtà biex jitnaqqas ir-riskju ta’ konnessjonijiet dgħajfa f’sistema Ewropea dejjem aktar interkonnessa ta’ netwerks. Dan se jiżgura detezzjoni komuni tal-attakki u reazzjoni komuni għat-theddid taċ-ċibersigurtà, kif diġà enfasizzat mill-KESE (16). Is-sistema kollha tal-enerġija hija kkompjuterizzata ħafna, sabiex jiġu żgurati l-istabbiltà u l-bilanċ f’kull ħin; attakk ċibernetiku jista’ jikkomprometti jew iwaqqaf għalkollox mhux biss żoni territorjali iżda wkoll żoni ġeografiċi kbar, peress li huwa dejjem possibbli li l-problemi ġeopolitiċi jistgħu wkoll jiġu sfruttati mill-hackers. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Ir-rakkomandazzjonijiet tal-KE dwar ir-riċerka u l-innovazzjoni huma kondiviżi b’mod sħiħ mill-KESE, li jqis li huwa essenzjali li tiġi żgurata l-kompetittività internazzjonali fil-proċess tat-tranżizzjoni, li titħaffef it-trasformazzjoni tas-sistema tal-enerġija b’mod kosteffettiv u li jiżdied il-kontribut tal-ekosistemi nazzjonali industrijali/innovattivi biex jinħolqu ktajjen ta’ valur Ewropej strateġiċi u sostenibbli, bħal fil-każ tal-batteriji li dwarhom il-KESE reċentement ħareġ pożizzjoni. Pereżempju l-batteriji, li huma s-suġġett ta’ opinjoni reċenti tal-KESE (17). |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Il-programm qafas ġdid tal-Orizzont Ewropa (2021-2027), il-Fondi Strutturali u l-BEI, il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi, il-Fond Ewropew ta’ Aġġustament għall-Globalizzazzjoni u l-Fond għall-innovazzjoni ffinanzjat mill-bejgħ ta’ kwoti tal-EU ETS huma fost l-istrumenti li l-Istati Membri għandhom jiżguraw fl-implimentazzjoni adatta tal-NECPs. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | L-investimenti — u l-baġits relatati — li għandhom jiġu mobilizzati sabiex jintlaħqu l-miri tal-UE dwar il-klima u l-enerġija — stmati f’investiment annwali addizzjonali ta’ madwar EUR 260 biljun kull sena (18) — jibqgħu l-aktar fattur ta’ sfida flimkien mal-ekwità u s-sostenibbiltà soċjali li għandhom ikunu l-qofol tal-proċess ta’ tranżizzjoni tal-enerġija u tal-klima ċċentrat fuq il-bniedem. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.15.1. | Il-KESE jirrimarka li dawn l-ammonti addizzjonali ta’ investiment jidhru li huma ristrettivi ħafna meta mqabbla ma’ dawk imsemmijin fl-Opinjonijiet (19) reċenti tiegħu u li l-finanzjament meħtieġ jirrikjedi kompromess politiku u soċjali wiesa’ flimkien ma’ pjattaformi li jħeġġu l-kooperazzjoni u l-arranġamenti konġunti bejn diversi partijiet interessati, li jibdew miċ-ċittadini, il-konsumaturi, il-ħaddiema u n-negozji, skont viżjoni fit-tul dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija, il-miri intermedji u l-aktar prijoritajiet immedjati. |
| --- | --- |

4.15.1.

| 4.15.2. | L-ekwità soċjali u s-sostenibbiltà soċjali tal-proċess ta’ tranżizzjoni kif ukoll id-distribuzzjoni ġusta tal-ispejjeż u l-benefiċċji huma wkoll problemi ewlenin: il-KESE diġà indika li “l-Ewropa teħtieġ ‘Patt soċjali għal tranżizzjoni tal-enerġija[...]’, li jkun hemm qbil dwaru mill-UE, l-Istati Membri, ir-reġjuni, il-bliet, l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata, sabiex jiġi żgurat li t-tranżizzjoni ma tħalli lil ħadd barra” (20). |
| --- | --- |

4.15.2.

| 4.15.3. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiżgura li fl-NECPs il-pajjiżi membri kollha jispjegaw b’mod ċar il-kapitoli dwar is-sostenibbiltà soċjali tal-proċessi li huma maħsuba biex jiġu implimentati, u l-politiki ta’ implimentazzjoni li għandhom jippromovu tkabbir inklużiv, distribuzzjoni ġusta tal-benefiċċji u l-piżijiet, u informazzjoni ċara u trasparenti għas-soċjetà ċivili, flimkien ma’ pjani ta’ taħriġ bil-għan li l-atturi jkollhom il-ħiliet meħtieġa biex jipparteċipaw b’mod infurmat u proattiv fi proċessi kondiviżi. |
| --- | --- |

4.15.3.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Ir-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2018 dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Azzjoni Klimatika, li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 663/2009 u (KE) Nru 715/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, id-Direttivi 94/22/KE, 98/70/KE, 2009/31/KE, 2009/73/KE, 2010/31/UE, 2012/27/UE u 2013/30/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, id-Direttivi tal-Kunsill 2009/119/KE u (UE) 2015/652 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 525/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU L 328, 21.12.2018, p. 1).

1

(2)  SWD(2019) 211; SWD(2019) 225; SWD(2019) 214; SWD(2019) 275; SWD(2019) 229; SWD(2019) 277; SWD(2019) 230; SWD(2019) 261; SWD(2019) 262; SWD(2019) 263; SWD(2019) 224; SWD(2019) 264; SWD(2019) 223; SWD(2019) 265; SWD(2019) 228; SWD(2019) 266; SWD(2019) 267; SWD(2019) 268; SWD(2019) 227; SWD(2019) 226; SWD(2019) 281; SWD(2019) 272; SWD(2019) 273; SWD(2019) 271; SWD(2019) 274; SWD(2019) 276; SWD(2019) 278; SWD(2019) 279.

2

(3)  SWD(2019) 212.

3

(4)  C(2019) 4401; C(2019)4402; C(2019) 4403; C(2019) 4404; C(2019) 4405; C(2019) 4406; C(2019) 4407; C(2019) 4408; C(2019) 4409; C(2019) 4410; C(2019) 4411; C(2019) 4412; C(2019) 4413; C(2019) 4414; C(2019) 4415; C(2019) 4416; C(2019) 4417; C(2019) 4418; C(2019) 4419; C(2019) 4420; C(2019) 4421; C(2019) 4422; C(2019) 4423; C(2019) 4424; C(2019) 4425; C(2019) 4426; C(2019) 4427; C(2019) 4428.

4

(5)  COM(2015) 80 final u ĠU C 345, 13.10.2017, p. 120.

5

(6)  Ara r-Rapport Speċjali tal-Ewrobarometru 459 dwar “It-Tibdil fil-Klima”, Marzu 2017.

6

(7)  Ara Union of the Electricity Industry — Eurelectric u B Team Initiative.

7

(8)  Ara ĠU C 353, 18.10.2019, p. 96.

8

(9)  Il-President Luca Jahier waqt is-seminar dwar miżuri konkreti għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima fil-mandat il-ġdid tal-UE 2019-2024, 6 ta’ Ġunju 2019, f’Helsinki (https://www.eesc.europa.eu/en/node/71384). Barra minn hekk, “il-prezzijiet tal-enerġija li qed jiżdiedu b”rata aktar mgħaġġla mill-baġits tal-familji, l-inugwaljanza fl-introjtu madwar l-Ewropa u l-ispejjeż imġarrba mit-tranżizzjoni tal-enerġija (id-deċentralizzazzjoni u d-diġitalizzazzjoni tas-swieq tal-elettriku u tal-gass) jiddeterminaw il-livell sa fejn il-faqar enerġetiku huwa mifrux f’soċjetà”, kir innotat f’ TEN/694 (għadha mhix ippubblikata fil-ĠU).

9

(10)  Id-Dikjarazzjoni ta’ Sibiu, laqgħa informali tal-Kapijiet ta’ Stat jew ta’ Gvern, f’Sibiu, ir-Rumanija, 9.5.2019.

10

(11)  COM(2019) 285 final.

11

(12)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2003/87/KE biex ittejjeb it-tnaqqis kosteffettiv tal-emissjonijiet u investimenti b’emissjonijiet baxxi ta’ karbonju” (COM(2015) 337 final — 2015/0148 (COD)) (ĠU C 71, 24.2.2016, p. 57).

12

(13)  Ir-Regolament (UE) 2018/841 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Mejju 2018 dwar l-inklużjoni tal-emissjonijiet u l-assorbimenti ta’ gassijiet serra minn użu tal-art, tibdil fl-użu tal-art u l-forestrija fil-qafas ta’ politika għall-klima u l-enerġija għall-2030, u li jemenda r-Regolament (UE) Nru 525/2013 u d-Deċiżjoni Nru 529/2013/UE (ĠU L 156, 19.6.2018, p. 1).

13

(14)  Ara ĠU C 351, 15.11.2012, p. 85.

14

(15)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar “L-implikazzjonijiet tal-politika tal-klima u l-enerġija għas-setturi tal-agrikoltura u l-forestrija” (ĠU C 291, 4.9.2015, p. 1) u l-Opinjoni tal-KESE dwar “Kondiviżjoni tal-isforz sal-2030 u l-użu tal-art, it-tibdil fl-użu tal-art u l-forestrija (LULUCF)” (ĠU C 75, 10.3.2017, p. 103).

15

(16)  ĠU C 81, 2.3.2018, p. 102; ĠU C 75, 10.3.2017, p. 124; ĠU C 227, 28.6.2018, p. 86; ĠU C 440, 6.12.2018, p. 8.

16

(17)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 102.

17

(18)  Ċifra mix-xenarju tal-EUCO 32-32.5 (f’konformità mad-dinamika teknoloġika ewlenija preżunta fix-xenarji tal-EUCO) (ara https://ec.europa.eu/energy/en/data-analysis/energy-modelling/euco-scenarios).

18

(19)  Ara ĠU C 353, 18.10.2019, p. 79. Il-KESE jirrimarka li l-ksib ta’ ekonomija b”emissjonijiet netti żero tal-gassijiet b”effett ta’ serra ser jirrikjedi investimenti addizzjonali fil-firxa ta’ EUR 175 biljun sa EUR 290 biljun fis-sena għal total ta’ EUR 520-575 biljun fis-settur tal-enerġija, u madwar EUR 850-900 biljun fis-settur tat-trasport.

19

(20)  Ara ĠU C 353, 18.10.2019, p. 96.

20

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/105 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/105

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il- “Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Deċiżjoni Nru 573/2014/UE dwar kooperazzjoni mtejba bejn is-Servizzi Pubbliċi tal-Impjiegi (PES)”

[COM(2019) 620 final]

(2020/C 47/16)

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 19.9.2019
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 19.9.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 149 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adottat fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 219/3/11 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 19.9.2019

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 19.9.2019

Bażi legali

Artikoli 149 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adottat fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

219/3/11

Billi l-Kumitat japprova l-kontenut tal-proposta u diġà ta fehmtu dwar is-suġġett fl-Opinjoni preċedenti tiegħu SOC 620 – Ir-rwol il-ġdid tas-Servizzi Pubbliċi tal-Impjiegi (PES) fil-kuntest tal-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (1), adottata fis-17 ta’ Lulju 2019, iddeċieda, matul il-547 sessjoni plenarja tiegħu tat-30 u l-31 ta’ Ottubru 2019 (laqgħa tat-30 ta’ Ottubru 2019), b’219 vot favur, 3 voti kontra u 11-il astensjoni, li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost u li jagħmel referenza għall-pożizzjoni li ħa fid-dokument imsemmi hawn fuq.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 46.

1

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/106 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/106

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (2019)” (opinjoni addizzjonali)

(COM(2018) 759 final)

(2020/C 47/17)

Relatur: Petr ZAHRADNÍK

| Deċiżjoni tal-Bureau tal-Kumitat | 14.5.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 32(1) tar-Regoli tal-Proċedura u Artikolu 29(a) tad-Dispożizzjonijiet ta’ Implimentazzjoni tar-Regoli ta’ Proċedura |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adottata fis-sezzjoni | 17.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 137/0/4 |

Deċiżjoni tal-Bureau tal-Kumitat

14.5.2019

Bażi legali

Artikolu 32(1) tar-Regoli tal-Proċedura u Artikolu 29(a) tad-Dispożizzjonijiet ta’ Implimentazzjoni tar-Regoli ta’ Proċedura

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adottata fis-sezzjoni

17.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

137/0/4

Preambolu

Din l-Opinjoni hija parti minn żewġ opinjonijiet ta’ segwitu, waħda dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir (COM (2018) 770 final) u l-oħra dwar r-Rakkomandazzjoni dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (COM (2018) 759 final). L-għan huwa li jiġu aġġornati u żviluppati il-proposti preċedenti tal-KESE (1), waqt li jitqiesu l-iżviluppi reċenti u l-previżjonijiet ekonomiċi għall-UE u ż-żona tal-euro, kif ukoll id-diversi rapporti u rakkomandazzjonijiet ippubblikati fil-kuntest tas-Semestru Ewropew li għaddej bħalissa. Dan il-pakkett ta’ opinjonijiet jirrappreżenta l-kontribut ġenerali tas-soċjetà ċivili tal-UE għall-politika ekonomika, soċjali u ambjentali għaċ-ċiklu li jmiss tas-Semestru Ewropew, li se jitnieda f’Novembru 2019. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Kunsill iqisu dan il-kontribut fil-“pakkett tal-ħarifa” li jmiss tas-Semestru Ewropew u fil-proċess deċiżjonali interistituzzjonali li jirriżulta minnu.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jinnota l-iżvilupp pożittiv tal-ekonomija tal-UE u taż-żona tal-euro f’dawn l-aħħar snin. Fl-istess ħin, jinsab kompletament konxju tar-riskji li jistgħu jwasslu għal bidla f’dan il-perkors. Huwa josserva li, attwalment, l-ekonomija tal-UE u dik taż-żona tal-euro huma relattivament esposti aktar mis-soltu għall-influwenza ta’ riskji esterni. F’dan il-kuntest, il-Brexit jista’ jitqies bħala element essenzjali ta’ inċertezza, b’mod partikolari jekk ikollu jseħħ b’mod spontanju, mingħajr ftehim, l-istess bħaż-żieda fil-gwerer kummerċjali. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE huwa konvint li l-prijorità attwali tal-politika ekonomika tal-UE u taż-żona tal-euro hija li jitnaqqas u jiġi mmitigat ir-riskju ta’ reċessjoni u li l-ekonomija tal-UE tkun orjentata lejn tkabbir sostenibbli. Għal dan il-għan, huwa essenzjali li l-politika fiskali takkumpanja l-politika monetarja espansiva tal-Bank Ċentrali Ewropew, permezz ta’ pożizzjoni fiskali pożittiva fiż-żona tal-euro u fl-UE, filwaqt li jiġu rispettati l-prinċipji tad-dixxiplina fiskali. Il-KESE huwa konvint li hemm bżonn urġenti li tissaħħaħ ir-reżiljenza u li jiġi salvagwardjat il-potenzjal tat-tkabbir futur u li wasal iż-żmien li dawn jiġu indirizzati. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jemmen li r-ritmu attwali ta’ tkabbir fl-investimenti huwa ogħla minn dak tal-Prodott Domestiku Gross (PDG) tal-UE u taż-żona tal-euro, u dan wassal biex, fl-2018, ir-rati ta’ investiment jilħqu l-20,5 %, l-ogħla valur tagħhom mill-2008 (meta kien 22,8 %). Madankollu, huwa jqis li l-ħtiġijiet ta’ investiment huma aktar importanti u li hemm bżonn ta’ aktar riżorsi biex jitnaqqas dan id-distakk fl-investiment, kemm pubbliku kif ukoll privat, speċjalment minħabba l-livelli ogħla ta’ investiment fiċ-Ċina u fl-Istati Uniti. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Madankollu, il-KESE huwa kompletament konxju tal-fatt li dan l-iżvilupp ekonomiku ma seħħx b’mod uniformi fit-territorju kollu tal-Unjoni u taż-żona tal-euro u li l-progress li sar fil-konverġenza għadu mhux sodisfaċenti. Il-kwistjoni tas-sostenibbiltà hija wkoll sfida dejjem aktar kumplessa għall-UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li t-titjib sinifikanti fid-dixxiplina fiskali qed iwitti t-triq għal espansjoni fiskali akbar, dment li jiġu rrispettati r-regoli kollha ta’ prudenza fiskali. Din il-possibbiltà hija miftuħa kemm fil-livell ta’ kull Stat Membru kif ukoll f’dak tal-UE kollha kemm hi. Il-KESE jinnota l-proposta ta’ strument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività, li huwa proġett pilota maħsub biex isaħħaħ il-politika fiskali fil-livell taż-żona tal-euro, u tar-rabta tiegħu mal-programm ta’ Appoġġ għal Riformi. Il-KESE jistenna li l-istrument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività u l-Programm ta’ Appoġġ għal Riformi ser jipprovdu appoġġ sinifikanti għar-riformi u l-investimenti kemm fiż-żona tal-euro kif ukoll fil-pajjiżi barra ż-żona tal-euro. Madankollu, b’mod ġenerali l-KESE huwa tal-fehma li l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea għall-qafas finanzjarju pluriennali 2021-2027 tista’ ma tkunx biżżejjed sabiex jiġu implimentati b’suċċess il-programmi ta’ prijorità, u jtenni t-talba tiegħu li jiżdied il-volum ta’ riżorsi għal dan il-għan. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Fl-istess ħin, il-KESE jitlob li jitwettqu riformi strutturali effikaċi bi strateġiji ta’ investiment immirati sew, filwaqt li jappoġġjaw u jirrikonoxxu r-rispett tat-“triangolu virtuż” fil-prijoritajiet ekonomiċi u politiċi attwali, li huwa bbażat fuq il-bilanċ u l-kundizzjonalità reċiproka bejn l-appoġġ għall-investiment, l-implimentazzjoni ta’ riformi strutturali u l-applikazzjoni ta’ responsabbiltà u ta’ prudenza fiskali. Minħabba l-ammont limitat ta’ fondi pubbliċi, il-KESE jenfasizza l-importanza kruċjali tal-investimenti privati, li t-tkabbir fit-tul tagħhom jiddependi direttament minn politika ekonomika kredibbli u t-tnaqqis tal-iżbilanċi baġitarji. L-Unjoni Bankarja u l-Unjoni tas-Swieq Kapitali jistgħu jgħinu jaċċelleraw ir-ritmu tat-tkabbir tal-investiment permezz ta’ flussi kapitali aktar effiċjenti u flessibbli. Il-KESE jinsab imħasseb dwar id-dewmien fl-implimentazzjoni tal-elementi li fadal ta’ dawn iż-żewġ Unjonijiet. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jinnota b’attenzjoni u bi tħassib l-għadd kbir ta’ żbilanċi makroekonomiċi li jeżistu fi ħdan l-UE u fiż-żona tal-euro. Huwa jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jgħaqqdu l-isforzi tagħhom biex iqarrbu l-pożizzjonijiet tal-Istati Membri dwar kif għandha tiġi indirizzata l-problema ta’ żbilanċi esterni, b’mod partikolari fid-dawl tal-livell ogħla ta’ riskji esterni fil-ġejjieni. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-prinċipju li l-investimenti u r-riformi għandhom jimxu id f’id, u jappoġġja wkoll il-prinċipji tar-responsabbiltà u tas-sussidjarjetà. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE huwa tal-fehma li l-prijoritajiet tal-ekonomija Ewropea issa għandhom jiffukkaw ħafna aktar fuq l-appoġġ għad-domanda domestika. Fl-istess ħin, huwa jqis li l-bilanċ estern tal-kummerċ ta’ prodotti u servizzi, li huwa pożittiv ħafna fil-livell tal-Unjoni, għandu jitqassam aħjar fost aktar Stati Membri. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jappoġġja bil-qawwa t-tkomplija tal-attivitajiet maħsuba biex itejbu l-funzjonalità u l-omoġeneità tas-suq intern u uniku, b’mod partikolari fl-oqsma li għadhom ma ġewx integrati aktar u dawk li għandhom tendenzi ċentrifugi. Huwa jinnota wkoll bi tħassib il-problema tan-nuqqas ta’ ħaddiema u tal-ispariġġ bejn il-kompetenzi offruti u dawk meħtieġa. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kuntest

2.1.   L-iżvilupp ekonomiku attwali taż-żona tal-euro u tal-Unjoni Ewropea: tbassir għar-rebbiegħa u s-sajf tal-Kummissjoni Ewropea

| 2.1.1. | L-ekonomija tal-Unjoni u taż-żona tal-euro qiegħda tkompli tikber għas-seba’ sena konsekuttiva iżda t-tbassir qed juri sinjali ta’ degradazzjoni futura tal-prestazzjoni ekonomika. Madankollu, dan ma jfissirx li dan it-tkabbir kien uniformi fit-territorju kollu tal-Unjoni u taż-żona tal-euro. Skont it-tbassir ekonomiku għar-rebbiegħa u s-sajf tal-Kummissjoni Ewropea, il-perkors tat-tkabbir tal-ekonomija tal-Unjoni u taż-żona tal-euro huwa mistenni li jkompli din is-sena u s-sena li ġejja, iżda r-ritmu tiegħu mistenni li jonqos; it-tbassir għas-sajf iħabbar riskji akbar ta’ deċelerazzjoni. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Dan it-tnaqqis fir-ritmu huwa dovut l-aktar għall-ambjent estern u għall-kapaċità limitata tal-Unjoni li żżomm il-livell rekord tagħha ta’ esportazzjonijiet. Il-fatturi ta’ riskju ewlenin huma l-impatt tal-Brexit, b’mod partikolari f’każ li jiġi implimentat mingħajr ftehim u ż-żieda fil-gwerer kummerċjali fl-ekonomija dinjija, li llum-il ġurnata jinħassu ħafna aktar minn sena ilu. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Il-fatturi endoġeniċi l-aktar importanti jinkludu b’mod partikolari d-diffikultajiet biex tintlaħaq is-sostenibbiltà soċjali u ambjentali u l-progress insuffiċjenti fil-konverġenza fi ħdan l-UE, kif ukoll tqassim żbilanċjat tad-dħul u l-ġid. Il-bidliet li saru f’setturi importanti (bħal, pereżempju, l-industrija tal-karozzi jew is-settur tal-enerġija) huma sinifikanti wkoll. It-tnaqqis previst fit-tkabbir tal-kreditu, minn 3,7 % sena wara sena għal 3,0 % fl-2019, x’aktarx jikkawża xi tħassib (2). |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | L-Opinjoni tal-KESE dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro 2019 (3) wissiet kontra r-riskji ta’ kriżi ekonomika ġdida u ħeġġet lill-awtoritajiet Ewropej u dawk nazzjonali biex jadottaw approċċ ikkoordinat biex jidentifikaw dawn ir-riskji u jsaħħu r-reżiljenza tal-ekonomija Ewropea, b’mod partikolari minħabba li tnejn mill-akbar ekonomiji Ewropej jistgħu jidħlu f’riċessjoni fit-tieni semestru ta’ din is-sena. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | Filwaqt li r-rati u l-volum ta’ tkabbir tal-investiment reġgħu qorbu l-livelli ta’ qabel il-kriżi jew saħansitra diġà kisbuhom, il-ħtiġijiet fl-investiment fl-UE u fiż-żona tal-euro jibqgħu ogħla mil-livell reali attwali tagħhom; f’dan ir-rigward, hemm diskrepanza persistenti fl-investiment kemm fl-UE kif ukoll fiż-żona tal-euro. It-tnaqqis qawwi fit-tkabbir tal-investiment mistenni matul il-perjodu li ġej huwa wkoll sors ta’ tħassib. Fl-2018, l-investimenti fl-UE żdiedu bi 3,7 % meta mqabbla mas-sena preċedenti; skont l-istimi, din is-sena u s-sena d-dieħla, dan it-tkabbir ser ikun biss ta’ 2,3 % għall-UE u ż-żona tal-euro. Fl-2018, ir-rata ta’ investiment kienet ta’ 20,5 % tal-PDG, jiġifieri l-aktar livell għoli mill-2008 (22,8 %) (4). Hawnhekk ukoll, hemm bżonn li, minn perspettiva li tħares ’il quddiem, l-Ewropa talloka ammont ħafna akbar ta’ riżorsi finanzjarji, b’mod partikolari fl-attivitajiet u l-fergħat strateġikament importanti li jistgħu jagħtuha vantaġġ kompetittiv fit-tul fil-kuntest dinji. |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | L-impjiegi żdiedu b’mod sinifikanti, sal-punt li ħafna Stati qed jiffaċċjaw il-problema tan-nuqqas ta’ ħaddiema disponibbli, u b’hekk qed jixxekkel il-potenzjal tagħhom ta’ tkabbir. Fl-istess ħin, din is-sitwazzjoni tħeġġeġ li jiġu aċċellerati l-proċessi u l-proċeduri ta’ innovazzjoni bbażati fuq l-awtomatizzazzjoni u l-virtwalizzazzjoni tal-attivitajiet ekonomiċi li ma jeħtiġux ħaddiema fiżiċi, manwali jew mhux kwalifikati (diżakkoppjament ekonomiku), kif ukoll li tiġi intensifikata t-tħejjija tal-ħaddiema għall-isfidi l-ġodda u li jinstabu soluzzjonijiet għall-problema tal-qgħad strutturali. Barra minn hekk, is-suq tax-xogħol għandu differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri: uħud għadhom juru rati ta’ qgħad ogħla minn 10 %, u f’ħafna każijiet il-qgħad fost iż-żgħażagħ laħaq livell allarmanti. Sors potenzjali ieħor ta’ tħassib huwa t-tkabbir baxx, saħansitra negattiv, tas-salarji reali f’ċerti Stati Membri, jew ukoll il-problema tal-faqar fost dawk li jaħdmu. |
| --- | --- |

2.1.6.

2.2.   Politika fiskali

| 2.2.1. | Dixxiplina fiskali mtejba, f’kuntest fejn ir-rati ta’ interess huma baxxi ħafna, toħloq kundizzjonijiet favorevoli għall-finanzjament kif ukoll possibbiltajiet sabiex jiġu adottati miżuri baġitarji ta’ appoġġ f’ċerti Stati Membri, u dan iħalli impatt pożittiv fuq id-domanda interna. Il-KESE jżid li l-politika fiskali responsabbli hija marbuta wkoll mal-parti tad-dħul tal-baġit, u għalhekk mal-ġlieda effiċjenti kontra l-frodi tat-taxxa, li tista’ tipprovdi riżorsi addizzjonali għall-finanzjament tal-investiment pubbliku. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Hemm ukoll possibbiltajiet li jissaħħaħ ir-rwol fiskali fiż-żona tal-euro; il-proposta ta’ strument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività (5) hija pass importanti f’din id-direzzjoni. Permezz tal-assistenza finanzjarja li dan l-istrument jipprovdi lir-riformi u l-investimenti fl-Istati Membri differenti, huwa għandu jikkontribwixxi għaż-żieda fir-reżiljenza ekonomika tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja (UEM). Il-KESE jtenni l-pożizzjoni li diġà esprima fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Qafas Finanzjarju Pluriennali wara l-2020 (6) dwar in-nuqqas ta’ riżorsi baġitarji suffiċjenti fil-QFP kif propost għall-perjodu 2021-2027, li jikkonċerna wkoll l-approprjazzjonijiet għar-riformi strutturali jew il-promozzjoni tal-konverġenza u l-kompetittività fiż-żona tal-euro. Bħall-Parlament Ewropew u l-Kumitat tar-Reġjuni, il-KESE talab li r-riżorsi tal-QFP li jmiss jilħqu l-1,3 % tad-Dħul Nazzjonali Gross. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | L-element essenzjali tiegħu għandu jkun il-qafas għat-tfassil ta’ linji gwida strateġiċi dwar ir-riformi u l-investimenti li għandhom jiġu appoġġjati minn dan l-istrument. Fuq il-bażi tal-proposta tal-Kummissjoni Ewropea (7), il-Kunsill tal-UE se jistabbilixxi (wara diskussjoni fi ħdan il-Grupp tal-Euro) strateġija dwar il-prijoritajiet ta’ riformi u investimenti għaż-żona tal-euro kollha kemm hi. Matul il-proċess, il-Kunsill tal-UE se jadotta rakkomandazzjoni, li tinkludi linji gwida ta’ prijorità speċifiċi għall-pajjiż indirizzati lil kull Stat Membru taż-żona tal-euro, dwar ir-riformi u l-investimenti li għandhom jiġu appoġġati mill-istrument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività fil-forma ta’ sussidji. |
| --- | --- |

2.2.3.

2.3.   Politika ekonomika u monetarja

| 2.3.1. | Riformi strutturali effikaċi, marbuta ma’ strateġiji ta’ investiment immirati sew u akkumpanjati minn approċċ baġitarju responsabbli, f’konformità mal-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli, huma l-qofol tal-politika ekonomika tal-UE, taż-żona tal-euro u ta’ kull Stat Membru għall-perjodu li ġej, mill-inqas fuq terminu medju. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Għall-finijiet tas-summit tal-Grupp tal-Euro ġie ppubblikat dokument li jagħti ħarsa ġenerali lejn is-sitwazzjoni u l-prospetti taż-żona tal-euro (8). Is-suġġett taż-żona tal-euro ġie diskuss ukoll fil-kuntest tal-isforzi biex jissaħħaħ l-istatus internazzjonali tal-euro (9). Jidher li s-sħubija fiż-żona tal-euro x’aktarx li se tkompli tikber, dan għaliex, wara l-isforzi li għamlet il-Bulgarija s-sena li għaddiet biex tieħu l-passi uffiċjali meħtieġa sabiex tadotta l-munita unika Ewropea, din is-sena l-Kroazja bdiet tagħmel l-istess. Fl-istess ħin, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri l-oħra li ma jagħmlux parti mi-żona tal-euro biex ifasslu u jimplimentaw proġetti li għandhom l-għan li jiżguraw tranżizzjoni vijabbli lejn iż-żona tal-euro fil-futur qrib. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Fost l-aktar miżuri reċenti li kkontribwixxew għat-tisħiħ taż-żona tal-euro, wieħed ma jistax jeskludi, pereżempju, l-implimentazzjoni tal-assigurazzjoni komuni għall-Fond Uniku ta’ Riżoluzzjoni, li l-elementi fundamentali tiegħu diġà ġew approvati fl-2012, u li fl-istess ħin saħħaħ ir-rwol tal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES). Id-definizzjoni tal-miżuri li jistabbilixxu l-Iskema Ewropea ta’ Assigurazzjoni tad-Depożiti hija kisba ewlenija għat-tlestija tal-Unjoni Bankarja. Il-linji ġenerali tal-istrument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività għaż-żona tal-euro ġew deskritti sabiex dan jiġi inkluż fil-qafas tal-baġit futur tal-Unjoni. Minkejja li sar xi progress fit-tisħiħ tar-rwol internazzjonali tal-euro, huwa possibbli li jsir aktar billi jingħaqdu l-isforzi tal-Istati Membri u tal-istituzzjonijiet Ewropej. |
| --- | --- |

2.3.3.

2.4.   Politika u riformi strutturali

| 2.4.1. | Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż ta’ din is-sena juru b’mod ċar li qed isiru sforzi biex jiġi promoss it-“triangolu virtuż” tal-appoġġ għall-investiment, l-implimentazzjoni ta’ riformi strutturali u l-implimentazzjoni ta’ politiki fiskali responsabbli, iffukati kemm jista’ jkun fuq il-ħtiġijiet speċifiċi ta’ kull Stat Membru. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | Il-kwistjoni tal-indirizzar tan-nuqqasijiet u tal-problemi strutturali tal-ekonomiji tal-Unjoni, tat-tisħiħ tar-reżiljenza tagħhom u tat-twettiq tal-potenzjal tagħhom ta’ tkabbir fit-tul, fil-kuntest ta’ riskji ekonomiċi globali li qed jaggravaw, qiegħda tixpruna l-ħtieġa li jitfasslu riformi prijoritarji (fil-livell tal-Istati Membri u fl-UE kollha kemm hi) u li tiġi aċċellerata u intensifikata l-implimentazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Hemm ukoll fokus fuq il-kisba mill-ġdid ta’ bilanċ aktar simetriku fi ħdan l-Unjoni u ż-żona tal-euro. Il-ħtieġa li jiġu indirizzati l-iżbilanċi makroekonomiċi tvarja ħafna. Apparti l-problemi marbutin mal-bilanċi esterni tagħhom, u b’mod partikolari mal-kontijiet kurrenti, ċerti pajjiżi għandhom żbilanċi makroekonomiċi oħra, bħal pereżempju livell għoli ta’ dejn tas-settur pubbliku u ta’ dak privat, tkabbir dinamiku fil-prezzijiet tal-proprjetà, żieda fil-kost ta’ unità lavorattiva jew saħansitra forom mill-aktar diversi ta’ żbilanċi esterni. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Ir-riformi strutturali jinkludu wkoll it-tisħiħ tal-ambjent u tal-kwalità tas-suq intern u uniku u t-titjib tal-komplementarjetà tal-politika dwar dan is-suq permezz tar-riformi strutturali mwettqa fi ħdan l-Istati, fid-dawl tal-fatt li għandu jintlaħaq l-ogħla livell possibbli ta’ konformità. |
| --- | --- |

2.4.4.

2.5.   Governanza taż-żona tal-euro

| 2.5.1. | Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż jinkludu wkoll struzzjonijiet u linji gwida biex jissaħħu l-prestazzjoni u l-governanza tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja, ir-reżiljenza tal-ekonomiji taż-żona tal-euro, skont ir-rakkomandazzjoni tal-2019 dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro, u l-progress li sar fil-qasam tal-konverġenza soċjali skont il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Fi kwalunkwe każ jidher li l-Unjoni Ewropea qiegħda għal darb’oħra tidħol f’fażi fejn il-miżuri ta’ politika ekonomika huma marbuta mill-qrib maż-żona tal-euro u fejn il-fatt li wieħed ma jkunx jappartjeni għal din tal-aħħar jista’ joħloq riskju akbar ta’ marġinalizzazzjoni għall-Istat Membru kkonċernat, b’mod partikolari meta x-xewqa ta’ pożizzjoni msaħħa fiż-żona tal-euro fil-qafas finanzjarju pluriennali futur tal-UE ssir aktar evidenti. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu bbilanċjati l-pilastri kollha tal-UEM, kif indika fl-Opinjoni tiegħu “Viżjoni ġdida għall-ikkompletar tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja” (10). |
| --- | --- |

2.5.1.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jqis li fi żmien meta seħħew il-bidliet fil-pożizzjonijiet ewlenin tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, l-istat tal-ekonomija Ewropea huwa aħjar minn dak tal-aħħar proċess ta’ ħatra simili għall-karigi importanti tal-Unjoni, fl-2014. Fl-istess ħin, madankollu, il-KESE jinsab kompletament konxju tar-riskji (ara l-punti 2.1.1 sa 2.1.3) li jistgħu jreġġgħu lura dan l-iżvilupp u jipprevedi l-isfidi strateġiċi li għandhom jiġu indirizzati fid-dawl tal-iżviluppi ekonomiċi futuri. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Madankollu, it-tnaqqis attwali fit-tkabbir (ikkonfermat pereżempju mil-livelli baxxi tal-indikatur tas-sitwazzjoni ekonomika rreġistrati f’Settembru), li qatt ma kien partikolarment b’saħħtu fiż-żona tal-euro, u ż-żieda fil-fatturi tar-riskju ta’ kriżi, issa għandhom jimbuttaw lill-istituzzjonijiet Ewropej u lill-Istati Membri sabiex jieħdu l-passi biex jintlaħaq l-għan prinċipali tal-politika ekonomika Ewropea: jitfasslu miżuri preventivi effiċjenti sabiex ma jerġax ikun hemm tnaqqis ġenerali u l-ekonomija taż-żona tal-euro u dik tal-UE tiġi orjentata lejn tkabbir sostenibbli. Għal dan il-għan, huwa essenzjali li l-politika fiskali u l-politika monetarja jkunu allinjati. Skont il-Bank Ċentrali Ewropew, m’huwiex possibbli li il-politika monetarja – attwalment flessibbli – tissaħħaħ matul il-perjodu li ġej peress li dan iħalli impatt negattiv fuq it-tkabbir ekonomiku. Madankollu hemm lok għal manuvrar għal politika fiskali favur it-tkabbir. L-Istati Membri b’surpluses kbar fil-kont kurrenti tagħhom għandhom jiżviluppaw sforz fiskali usa’ li, bil-kundizzjoni li jkun hemm investimenti sostenibbli, jista’ jwassal għal vantaġġi addizzjonali għall-ekonomiji u s-soċjetà tagħhom. Fil-fehma tal-KESE, il-politika monetarja u l-politika fiskali jippromwovu t-tkabbir u, b’mod partikolari, l-investiment, u r-riformi strutturali li jsaħħu r-reżiljenza ekonomika għandhom ikunu t-tlett assi tal-politika ekonomika biex tiġi indirizzata s-sitwazzjoni attwali. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Għalhekk, il-KESE jaqbel mat-tisħiħ tar-reżiljenza tal-ekonomija tal-Unjoni u taż-żona tal-euro fil-konfront ta’ fatturi negattivi fuq livell globali li jipperikolaw il-kundizzjonijiet ta’ kummerċ u ta’ investiment bla xkiel fid-dinja, iżidu l-inċertezza u jaggravaw il-kundizzjonijiet li huma prevalenti fis-swieq finanzjarji internazzjonali. Il-KESE jirrakkomanda li l-prijoritajiet fuq terminu medju tal-ekonomija Ewropea jiffokaw aktar fuq li tintlaħaq id-domanda interna. Fl-istess ħin, il-bilanċ estern favorevoli ħafna tal-kummerċ ta’ prodotti u servizzi għandu jitqassam aħjar fost aktar Stati Membri. Ħafna minnhom se jkollhom iwettqu riformi strutturali fundamentali, peress li l-prestazzjoni attwali tagħhom fuq firxa ta’ indikaturi tal-kompetittività tippreżenta riskju għoli minn dan il-lat. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-KESE jinsab konvint li l-ħtieġa li tissaħħaħ ir-reżiljenza tal-ekonomija Ewropea u l-potenzjal tagħha ta’ tkabbir futur hija urġenti u li issa huwa l-aħjar żmien biex isir dan. Tnaqqis fil-prestazzjoni ekonomika f’ġejjieni relattivament qrib jista’ jżid l-akutezza tal-problemi strutturali u tan-nuqqasijiet eżistenti, inkluż dak tal-konsegwenzi soċjali li jinvolvu. Mil-lat ta’ attitudni fiskali responsabbli, huwa essenzjali li jinstab il-bilanċ fraġli u dgħajjef ħafna bejn, minn naħa, l-isforzi magħmula minn pajjiżi li għandhom ħafna dejn sabiex inaqqsu r-rata ta’ dejn tagħhom u jibnu buffers fiskali, u min-naħa l-oħra, il-kapaċità tal-pajjiżi b’surplus jew fiskalment newtrali biex jagħmlu użu mill-marġni fiskali tagħhom għall-finijiet ta’ investiment, b’mod partikolari fis-settur pubbliku. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta ta’ strument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività. Madankollu, jitlob li dan jiġi ddefinit b’mod konkret fil-futur qrib u li tiġi stabbilita konnessjoni funzjonali bejn dan l-istrument u dak li ġie propost ukoll reċentement fil-qafas tal-Programm ta’ Appoġġ għal Riformi. Huwa partikolarment essenzjali li l-Programm ta’ Appoġġ għal Riformi jkun jista’ jiżgura appoġġ sinifikanti għar-riformi u għall-investimenti fil-pajjiżi li jinsabu barra ż-żona tal-euro, mingħajr ma jiġu kompromessi l-għanijiet speċifiċi tal-istrument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività taż-żona tal-euro. Il-KESE jistieden ukoll lill-Kummissjoni Ewropea biex tistabbilixxi indikaturi trasparenti li l-istrument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività se juża biex jevalwa l-prestazzjoni u r-riżultati tiegħu. F’dan il-kuntest, il-KESE jappella għal impenn aktar b’saħħtu mill-Parlament Ewropew, mill-imsieħba soċjali u mis-soċjetà ċivili, fid-dawl tal-konklużjonijiet tal-Opinjoni tiegħu “Viżjoni ġdida għall-ikkompletar tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja” (11). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-KESE jappoġġja l-fatt li l-istrument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività għandu jagħmel ukoll parti integrali mill-proċess tas-Semestru Ewropew, peress li l-appoġġ ipprovdut għandu jkun dirett qabel kollox lejn ir-rakkomandazzjonijiet magħmula fil-qafas ta’ dan is-Semestru Ewropew. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-KESE jappoġġja l-għan prinċipali tal-istrument baġitarju għall-konverġenza u l-kompetittività, li huwa li jintlaħaq livell għoli ta’ konverġenza u li titjieb il-kompetittività billi tissaħħaħ il-koordinazzjoni tar-riformi u tal-pjani ta’ investiment fiż-żona tal-euro. Sabiex jintlaħaq dan l-għan, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tipprevedi proġett ta’ tqassim tar-riżorsi finanzjarji bejn il-pajjiżi fuq il-bażi ta’ metodoloġija trasparenti. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż ta’ din is-sena huma adattati ħafna għall-ħtiġijiet tal-istrateġiji ta’ investiment fil-mira. Barra minn hekk, mis-sena d-dieħla, ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż u s-Semestru Ewropew b’mod ġenerali għandu jkollhom rwol ta’ linji gwida ekonomiċi strateġiċi tal-Unjoni, minħabba li l-istrateġija Ewropa 2020 se tiskadi u fil-futur mhi prevista l-ebda strateġija oħra. F’dan il-kuntest, is-Semestru Ewropew għandu jirrispetta wkoll l-objettivi tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u tal-Istrateġija għall-Iżvilupp Sostenibbli tal-2030. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-KESE jieħu nota u jilqa’ l-konklużjonijiet tas-Summit ta’ Reviżjoni tal-21 ta’ Ġunju tal-Grupp tal-Euro (12), li mhux biss iddefinixxa b’mod oġġettiv l-iżvilupp taż-żona tal-euro sa mir-Rapport tal-Ħames Presidenti tal-2015, iżda qabel kollox stabbilixxa għanijiet ġodda, b’mod partikolari dwar it-tisħiħ sinifikanti tal-piż taż-żona tal-euro fil-qafas finanzjarju pluriennali futur tal-Unjoni. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-KESE jinsab konvint li fil-ħarifa tal-2019, iż-żona tal-euro hija kompletament differenti minn kif kienet eżattament 10 snin ilu, meta mingħajr ma kienet preparata kellha taffaċċja kriżi serja bla preċedent, li ma setgħetx tindirizza b’suċċess bl-għodda li kellha għad-dispożizzjoni tagħha f’dak iż-żmien. Iżda matul dawn l-aħħar erba’ jew ħames snin, iż-żona tal-euro wriet kemm kienet siewja. Hija tgħallmet minn din il-kriżi u biħsiebha tkompli tagħmel dan. Dan għandu jinkludi mhux biss il-kapaċità li jkun hemm pjan għas-snin li ġejjin, iżda wkoll li r-riżorsi meħtieġa biex l-ekonomija Ewropea ssir aktar reżiljenti jiġu allokati b’mod realistiku (li mhux dejjem ikun il-każ). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-KESE huwa tal-fehma li, minn naħa, dan il-perjodu se jtemm l-era tal-istabbiliment ta’ elementi strutturali tal-mekkaniżmi taż-żona tal-euro, li kienu nieqsa ħafna fiż-żmien tal-kriżi, u li fl-istess ħin, l-Unjoni qiegħda tagħmel progress ambizzjuż fl-isforzi tagħha biex issaħħaħ b’mod sinifikanti l-pożizzjoni fiskali taż-żona tal-euro (li attwalment, kemm dawk li jsostnu kif ukoll dawk li jopponu l-integrazzjoni monetarja Ewropea jaqblu li din għadha insuffiċjenti ħafna). Il-Programm ta’ Appoġġ għal Riformi propost jista’, flimkien mal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbilizzazzjoni tal-Investimenti, isir proġett pilota, li fuq il-bażi tiegħu ż-żona tal-euro ssawwar b’mod sinifikanti u deċiżiv il-baġit Ewropew futur. Jekk dan isir fil-prattika, uħud mill-kapitoli tiegħu (anke jekk bħalissa huma żgħar ħafna) għandhom ikunu aċċessibbli biss għall-membri taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Il-KESE jqis li fil-kuntest tal-bilanċi tal-kontijiet kurrenti, is-sitwazzjonijiet tal-Istati Membri fit-territorju tal-Unjoni jibqgħu kompletament differenti, u huma akkumpanjati wkoll minn interpretazzjonijiet mhux kunsenswali mil-lat tal-istrumenti u l-għanijiet ta’ politika ekonomika. Filwaqt li għadd ta’ pajjiżi li qabel kellhom defiċit kontinwu fil-kontijiet kurrenti tagħhom naqqsu d-defiċits tagħhom b’mod sinifikanti, diversi Stati Membri għad għandhom surplus kbir fil-kontijiet kurrenti. Huwa importanti li dawn iż-żewġ gruppi ta’ pajjiżi jitqarrbu lejn xulxin, inkella jkun hemm riskju għoli ta’ ekonomija Ewropea b’żewġ ritmi differenti, li huwa fenomenu li jista’ jistabbilixxi ruħu fit-tul. Il-proċessi ta’ konverġenza għandhom jinkludu, għall-pajjiżi b’defiċit, it-teħid ta’ aktar miżuri biex tiġi sostnuta l-kompetittività u l-produttività tagħhom (skont l-indikaturi użati fil-qafas tas-Semestru Ewropew), u għall-pajjiżi b’surplus, aktar fokus fuq fatturi li jistimulaw id-domanda globali, pereżempju permezz ta’ investimenti aktar robusti li għandhom impatt pożittiv fuq il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Il-KESE jappoġġja l-għan ġenerali tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż għall-perjodu 2019-2020 li l-Istati Membri jiġu mħeġġa jimmodernizzaw l-ekonomiji tagħhom, u b’hekk jikkonsolidaw il-potenzjal tagħhom ta’ tkabbir u jsaħħu r-reżiljenza tagħhom. Ma għandniex ninsew id-differenzi soċjoekonomiċi xi drabi kbar li jeżistu f’ċerti pajjiżi. L-iżvilupp ekonomiku tagħhom mhuwiex konsistenti, u dan jirrappreżenta ostakolu kbir għat-tkabbir ekonomiku futur tagħhom. Huwa kruċjali wkoll li jiġu attivati l-istrumenti mmirati biex inaqqsu l-inugwaljanzi soċjali u jsaħħu l-koeżjoni soċjali. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Il-KESE huwa tal-fehma li l-investimenti u r-riformi għandhom jimxu id f’id, li huwa partikolarment importanti fil-mument tal-approvazzjoni finali tal-qafas finanzjarju pluriennali tal-UE għall-perjodu 2021-2027. Barra minn hekk, l-Istati Membri għandhom jirrispettaw bis-sħiħ il-prinċipji tar-responsabbiltà u s-sussidjarjetà. Għalkemm il-baġit tal-UE mhux l-aħjar soluzzjoni biex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet ta’ investiment kollha identifikati, mira xierqa tar-riżorsi tiegħu tista’ tikkontribwixxi b’mod sinifikanti biex tinstab soluzzjoni għad-defiċits ta’ investiment identifikati, li ġew indirizzati fid-dettall fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż ta’ din is-sena. Għal darb’oħra, huwa possibbli li tiġi stabbilita rabta aktar mill-qrib bejn il-baġit futur tal-UE u s-Semestru Ewropew, li jgħaqqad aħjar il-fondi limitati mal-ħtiġijiet reali, filwaqt li jiġi rrispettat il-kriterju ta’ prestazzjoni u ta’ riżultati kwantifikati. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Minħabba l-ammont limitat ta’ fondi pubbliċi, il-KESE jenfasizza l-importanza kruċjali tal-investimenti fis-settur privat, li t-tkabbir fit-tul tagħhom huwa direttament proporzjonali għal politika ekonomika kredibbli u għat-tnaqqis tal-iżbilanċi baġitarji. |
| --- | --- |

3.15.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Minħabba l-inċertezza fuq livell globali fl-oqsma tal-ekonomija, tal-kummerċ u tal-investiment, huwa meħtieġ dejjem aktar li l-Unjoni ssir awtonoma billi ssaħħaħ il-funzjonament tas-suq intern u uniku. Il-KESE jinsab konvint li l-funzjonament tajjeb u l-omoġeneità ta’ dan is-suq jistgħu jikkontribwixxu biex jitneħħew ċerti żbilanċi identifikati. Fis-swieq tas-servizzi hemm livell ta’ integrazzjoni relattivament iżgħar; fil-każ ta’ attivitajiet teknoloġiċi ġodda, hemm riskju li, mingħajr leġislazzjoni xierqa, dawn jinfirxu biss f’ċerti pajjiżi, jiġifieri li fi ħdan l-UE, is-soluzzjonijiet adottati fl-Istati Membri differenti jsiru inkompatibbli ma’ xulxin. Bl-istess mod, bis-saħħa tal-Unjoni Bankarja u tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali, il-moviment liberu tal-kapital għandu jkun aktar effikaċi u aktar flessibbli. Fl-istess ħin, il-KESE jinsab imħasseb dwar id-dewmien fl-implimentazzjoni tal-elementi li fadal tal-Unjoni Bankarja u tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali. L-unjoni finanzjarja prevista hija pjattaforma importanti biex jiġu promossi forom u possibbiltajiet alternattivi ta’ finanzjament. Fir-rigward tal-ħtieġa ta’ integrazzjoni tas-suq intern u uniku, l-akbar flessibbiltà tibqa’ fis-suq tax-xogħol u fil-qasam tat-taxxi u tar-regoli tat-taxxa (s’issa, l-Istati għandhom awtonomija esklussiva fil-każ ta’ tassazzjoni diretta). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li din is-sena, is-Semestru Ewropew jagħmel enfasi qawwija fuq l-attivitajiet ta’ investiment, li għen lill-Istati Membri biex jiddefinixxu aħjar il-prijoritajiet ta’ investiment tagħhom fejn ir-rata ta’ redditu makroekonomiku hija l-ogħla; fl-istess ħin ġew identifikati ostakoli regolatorji u strutturali fil-livell tal-Istati Membri u tal-Unjoni kollha kemm hi, li jikkostitwixxu fattur ewlieni ta’ utilizzazzjoni baxxa tal-potenzjal ta’ tkabbir fit-tul tal-ekonomija Ewropea. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Fil-fehma tal-KESE, ambjent ta’ fiduċja fost l-intrapriżi, ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza tad-dritt, b’rispett sħiħ tal-istat tad-dritt u tal-ġustizzja soċjali, huwa essenzjali għal strateġija ta’ investiment b’saħħitha u razzjonali. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE għadu jqis li piż amministrattiv eċċessiv huwa ostakolu kbir. Is-soluzzjoni tista’ tinstab fl-adozzjoni ta’ sistemi ta’ diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi; id-diġitalizzazzjoni titqies ġustament bħala fattur ewlieni ta’ produttività, ta’ kompetittività u ta’ tkabbir. Il-proċess ta’ implimentazzjoni tiegħu għandu jirrispetta l-kunsens soċjali u r-riżultati tad-djalogu soċjali li jseħħ għal dan il-għan. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE jqis ukoll li, attwalment, in-nuqqas ta’ ħaddiema kkwalifikati u d-differenza bejn il-provvista u d-domanda ta’ kompetenzi joħolqu ostakolu għaż-żieda fil-volum ta’ investimenti. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li l-attivitajiet ta’ investiment isiru dejjem aktar relatati mal-attivitajiet ta’ riċerka u ta’ innovazzjoni intensivi; din mhijiex biss kwistjoni tal-ammont ta’ fondi investiti, iżda wkoll titjib sostanzjali fil-parametri ta’ kwalità tal-investimenti mwettqa. Fl-istess ħin, l-ammont ta’ ħtiġijiet tal-investiment ivarja fit-territorji fl-UE; il-ħtiġijiet tal-investiment kapitali huma konsiderevoli mhux biss fir-reġjuni inqas żviluppati, iżda wkoll f’dawk li qed iġarrbu tibdil teknoloġiku kbir, kif ukoll f’dawk li jinsabu fuq quddiem nett f’settur partikolari fuq livell globali u għandhom l-għan li jżommu din il-pożizzjoni. |
| --- | --- |

4.6.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019 (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 24), u dwar Il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (2019) (ĠU C 159, 10.5.2019, p. 49).

1

(2)  (mhux disponibbli bil-Malti).

2

(3)  ĠU C 159, 10.5.2019, p. 49.

3

(4)  Sors: Eurostat.

4

(5)  Term sheet on the Budgetary Instrument for Convergence and Competitiveness (Dokument dwar il-Kondizzjonijiet tal-Istrument Baġitarju għall-Konverġenza u l-Kompetittività), Grupp tal-Euro, 14 ta’ Ġunju 2019 (attwalment disponibbli biss bl-Ingliż).

5

(6)  L-Opinjoni tal-KESE dwar il-qafas finanzjarju pluriennali ta’ wara l-2020 fiha konklużjonijiet rilevanti dwar l-użu effikaċi tar-riżorsi baġitarji (ĠU C 440, 6.12.2018, p. 106).

6

(7)  COM(2019) 354 final.

7

(8)  COM(2019) 279 final.

8

(9)  Opinjoni tal-KESE dwar “Lejn rwol internazzjonali aktar b’saħħtu tal-euro” (ĠU C 282, 20.8.2019, p. 27).

9

(10)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 32.

10

(11)  ĠU C 353, 18.10.2019, p. 32.

11

(12)  COM(2019) 279 final.

12

---

| 11.2.2020 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 47/113 |
| --- | --- | --- | --- |

11.2.2020

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 47/113

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019

(opinjoni addizzjonali)”

[COM(2018) 770 final]

(2020/C 47/18)

Relatur: Anne DEMELENNE

| Deċiżjoni tal-Bureau tal-KESE | 14.5.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 32(1) tar-Regoli tal-Proċedura u l-Artikolu 29(a) tad-dispożizzjonijiet ta’ implimentazzjoni tar-Regoli ta’ Proċedura
  Opinjoni addizzjonali |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adottata fis-sezzjoni | 17.10.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 30.10.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 547 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 140/3/6 |

Deċiżjoni tal-Bureau tal-KESE

14.5.2019

Bażi legali

Artikolu 32(1) tar-Regoli tal-Proċedura u l-Artikolu 29(a) tad-dispożizzjonijiet ta’ implimentazzjoni tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni addizzjonali

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adottata fis-sezzjoni

17.10.2019

Adottata fil-plenarja

30.10.2019

Sessjoni plenarja Nru

547

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

140/3/6

Preambolu

Din l-Opinjoni hija parti minn żewġ opinjonijiet ta’ segwitu dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir [COM(2018) 770 final] u r-Rakkomandazzjoni dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro [COM(2018) 759 final]. L-għan huwa li jiġu aġġornati u żviluppati l-proposti preċedenti tal-KESE (1), b’kont meħud tal-iżviluppi reċenti u l-previżjonijiet ekonomiċi għall-UE u ż-żona tal-euro, kif ukoll id-diversi rapporti u rakkomandazzjonijiet ippubblikati fil-kuntest tas-Semestru Ewropew li għaddej bħalissa. Dan il-pakkett ta’ opinjonijiet jirrappreżenta l-kontribut ġenerali tas-soċjetà ċivili tal-UE għall-politika ekonomika, soċjali u ambjentali għaċ-ċiklu li jmiss tas-Semestru Ewropew, li se jitnieda f’Novembru 2019. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Kunsill iqisu din il-kontribuzzjoni fil-kuntest tal-“pakkett tal-ħarifa” li jmiss tas-Semestru Ewropew u tal-proċess deċiżjonali interistituzzjonali li rriżulta minnu.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Din l-Opinjoni tal-KESE hija suppliment għall-opinjoni tal-KESE dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir tal-2019. Tqis ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż (2), is-CSRs, il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar is-Semestru Ewropew u r-rakkomandazzjonijiet rispettivi tal-Kunsill. Tkopri aktar fil-fond kwistjonijiet ekonomiċi u soċjali magħżula li jikkonċernaw is-Semestru Ewropew tal-2019. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Id-distakk fl-investiment fl-Unjoni Ewropea għadu ma ġiex magħluq. L-investiment pubbliku u privat u l-infiq fuq it-taħriġ u l-edukazzjoni (mill-edukazzjoni bikrija tat-tfal) għadhom meħtieġa sabiex tittejjeb il-kompetittività tan-negozji Ewropej. Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż ta’ din is-sena jpoġġu enfasi milqugħa tajjeb fuq l-investiment. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-investiment produttiv u l-investiment fl-infrastruttura soċjali sabiex jiġi prijoritizzat it-tkabbir sostenibbli, kif ukoll miżuri għall-implimentazzjoni tal-Pilastru tad-Drittijiet Soċjali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Jeħtieġ li l-Istati Membri jżidu l-isforzi tagħhom għar-riforma strutturali. Fir-rigward b’mod partikolari ta’ pajjiżi b’surpluses fil-kontijiet kurrenti, il-konformità insuffiċjenti tal-Istati Membri mal-proċedura tal-iżbilanċi makroekonomiċi għandha tiġi indirizzata, fl-interess tal-istabbiltà ekonomika u politika fl-Unjoni Ewropea u fiż-żona tal-euro. Il-KESE jikkundanna l-iżbilanċ minn naħa waħda bejn rakkomandazzjonijiet wesgħin ġenerali fir-rigward ta’ oqsma importanti bħall-investiment, il-qasam soċjali, u t-tibdil fil-klima, u min-naħa l-oħra għanijiet strateġiċi kwantifikati u konkreti derivati mir-regoli fiskali. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Is-sitwazzjoni attwali ta’ rati ta’ interess baxxi ħafna għamlitha possibbli li jiġu liberati fondi fil-baġits nazzjonali bħala riżultat ta’ tnaqqis fl-ispejjeż marbuta mal-interessi fuq il-bonds tal-gvern. L-Istati Membri għandhom jużaw dawn il-fondi biex iżidu l-investimenti fiżiċi, diġitali u ambjentali tagħhom, kif ukoll in-nefqa fuq it-taħriġ, l-iżvilupp tal-ħiliet u l-kwalifiki, li għandhom jitqiesu bħala investimenti fir-riżorsi umani u mhux bħala spiża. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Fir-rigward tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż fil-qasam soċjali, għandha tiġi milqugħa b’sodisfazzjon l-importanza dejjem akbar tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u t-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali. Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni biex tkompli u tiżviluppa dan l-approċċ fiċ-ċiklu tas-Semestru Ewropew li jmiss. Fil-każ ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku fis-snin li ġejjin, huwa importanti li l-objettivi pożittivi tal-politika soċjali jkollhom rwol ċentrali fis-Semestru Ewropew u jitqiegħdu fuq l-istess livell bħall-objettivi makroekonomiċi u baġitarji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | It-tibdil fil-klima sar kwistjoni ċentrali matul din l-aħħar sena u jista’ jiġi rifless aktar fis-Semestru Ewropew. Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż għaċ-ċiklu tas-sena d-dieħla għandu jkun fihom aktar rakkomandazzjonijiet, u mill-inqas waħda għal kull Stat Membru, biex tiġi miġġielda t-theddida eżistenzjali tat-tibdil fil-klima. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | It-tassazzjoni għandha bżonn tiffavorixxi investiment u nfiq produttiv fl-ekonomija reali. Id-dħul mit-taxxa għandu jinqaleb għal sorsi oħrajn minbarra dawk relatati max-xogħol u l-konsum sostenibbli. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.7.1. | Il-finanzjalizzazzjoni ta’ partijiet tal-ekonomija Ewropea poġġiet piż eċċessiv fuq in-negozji – u l-impjegati tagħhom – li joħolqu l-impjiegi, jiġġeneraw valur miżjud u jżidu l-istokk ta’ kapital reali. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni biex tinvestiga l-possibbiltà li tuża s-Semestru Ewropew biex tippromovi l-valur kollu kemm hu tal-partijiet ikkonċernati u mhux biss il-valur tal-azzjonisti. |
| --- | --- |

1.7.1.

| 1.7.2. | Fil-kuntest tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż ta’ din is-sena, diversi Stati Membri rċevew rakkomandazzjonijiet dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali. Sabiex titħeġġeġ il-parteċipazzjoni tal-imsieħba soċjali, jenħtieġ li jiġu introdotti standards minimi rigward il-konsultazzjoni tal-imsieħba soċjali nazzjonali mill-gvernijiet nazzjonali f’diversi stadji matul is-Semestru Ewropew. |
| --- | --- |

1.7.2.

| 1.7.3. | Il-politika tal-Kummissjoni dwar il-beni pubbliċi għandha tkun iggwidata mill-prinċipju li l-privatizzazzjoni tal-assi pubbliċi għandha teskludi dawk ta’ importanza strateġika u dawk li jiġu pprovduti aħjar mis-settur pubbliku, u ma sseħħx f’telf nett lill-Istat billi tbigħ fi żminijiet ekonomiċi ħżiena. |
| --- | --- |

1.7.3.

2.   Sfond: il-prijoritajiet tal-Kummissjoni Ewropea fis-Semestru Ewropew tal-2019 u fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż

| 2.1. | Skont il-Kummissjoni Ewropea, l-Istati Membri għamlu tal-inqas xi progress b’40 % tas-CSRs indirizzati lilhom. B’perspettiva pluriennali, aktar minn żewġ terzi tas-CSRs raw “xi progress” fl-implimentazzjoni (3). Filwaqt li l-implimentazzjoni hija b’saħħitha rigward is-servizzi finanzjarji, ġie osservat ukoll progress fir-rigward tal-promozzjoni tal-ħolqien ta’ impjiegi b’kuntratti permanenti u fl-indirizzar tas-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol. Madankollu, l-implimentazzjoni tibqa’ limitata u bil-mod wisq f’oqsma ewlenin meħtieġa għall-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi (4). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż tal-2019 jibnu fuq is-sejbiet tar-Rapporti tal-Pajjiż tal-2019 u jinkludu enfasi aktar qawwija fuq l-investiment b’tal-inqas rakkomandazzjoni relatata mal-investiment għal kull Stat Membru. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Fir-rigward tal-prospetti makroekonomiċi, l-inċertezza ma naqsitx. Il-prospett tal-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea u l- “gwerer kummerċjali” ikkawżati mill-Istati Uniti fix-xena dinjija huma iktar minn qatt qabel meqjusa li jistgħu jwasslu għal deterjorament tat-tkabbir ekonomiku u tal-impjiegi fil-futur qrib. Minkejja rata aggregata baxxa ta’ qgħad meta mqabbla mal-aħħar żewġ deċennji, bosta pajjiżi ma laħqux il-livelli ta’ impjiegi ta’ qabel il-kriżi. Ir-rata ta’ tkabbir tal-PDG ta’ din is-sena hija mistennija li tilħaq 1,4 % biss għall-UE kollha kemm hi u 1,2 % għaż-żona tal-euro (5). Kif ġie nnutat mill-Kunsill Governattiv tal-Bank Ċentrali Ewropew (6), l-inflazzjoni fiż-żona tal-euro għadha insuffiċjenti fir-rigward tal-mira tiegħu (taħt, iżda qrib it-2 % fuq medda medja ta’ żmien) u għalhekk il-politika baġitarja se jkollha taqdi r-rwol tagħha fl-appoġġ tat-tkabbir taż-żona tal-euro u tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Kummenti ġenerali dwar ir-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea

3.1.   Investiment

Il-KESE jappova u jappoġġja bis-sħiħ l-attenzjoni speċjali tal-Kummissjoni Ewropea għaż-żieda fl-investiment fir-rapporti u r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi ta’ din is-sena. Fil-passat, il-Kumitat talab kemm-il darba lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea biex jagħmlu enfasi aktar qawwija fuq iż-żieda fl-investiment pubbliku u privat u huwa sodisfatt li waħda mir-rakkomandazzjonijiet tiegħu ġiet applikata. F’konformità ma’ dan, l-investiment jeħtieġ li jkun produttiv u sostenibbli, filwaqt li l-investiment spekulattiv finanzjarju u tal-propjetà immobbli għandu jiġi evitat.

| 3.1.1. | L-objettivi ta’ investiment fil-qafas tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż mhumiex preċiżi ħafna, f’konformità mal-prattika tal-Kummissjoni li tistabbilixxi objettivi ġenerali. Madankollu, dan xorta jħalli żbilanċ għaliex il-miri fiskali huma konkreti ħafna skont il-preskrizzjonijiet tat-trattat. Għadu mhux ċar kif l-għanijiet ta’ investiment jistgħu jinkisbu f’pajjiżi li huma marbuta sewwa bir-rekwiżiti tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Bħal f’opinjonijiet preċedenti, il-KESE għalhekk jirrakkomanda li l-investiment jingħata rwol aktar prominenti bl-introduzzjoni ta’ regola tad-deheb fil-qafas fiskali Ewropew (7). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Is-Semestru Ewropew jeħtieġ enfasi aktar qawwija fuq it-tkabbir sostenibbli ggwidat mill-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU 2030, li huwa rifless fit-talba tal-KESE għal Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir Sostenibbli (8). L-investiment fl-infrastruttura jeħtieġ isir ekoloġiku u soċjali, filwaqt li jiffoka fuq l-enerġija rinnovabbli, kif inhu previst mill-Kummissjoni l-ġdida. Dan għandu jkun rifless aktar fis-Semestru Ewropew. Il-KESE, ispirat mill-enfasi mixtieqa fuq l-investiment fis-CSRs din is-sena, jipproponi li l-Kummissjoni Ewropea u l-Kunsill jevalwaw jekk is-CSRs għandhomx ikollhom tal-inqas għan konkret wieħed ambizzjuż għal kull Stat Membru li jnaqqas sostanzjalment l-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra sakemm l-isfida tal-klima potenzjalment katastrofika tiġi solvuta. F’dan il-kuntest, huwa jilqa’ l-fatt li l-BĊE investa f’bonds ħodor bħala parti mill-programmi ta’ xiri ta’ assi (APP – Assets purchase programme) tiegħu mis-settur privat, u jqis li l-BĊE għandu jkompli u jamplifika dan l-impenn meta jiġbor ix-xiri nett u matul il-fażi ta’ investiment mill-ġdid tal-programm. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Fir-rigward tal-ħtiġijiet attwali ta’ investiment, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri biex jippreżentaw pjan konkret biex jiżdied l-investiment pubbliku u privat sabiex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet identifikati f’oqsma importanti għall-futur ekonomiku u soċjali tal-Ewropa u biex tiġi ssalvagwardjata l-kompetittività tagħha fil-konfront taċ-Ċina u l-Istati Uniti, b’mod partikolari l-investiment fit-teknoloġiji tal-informazzjoni u l-intelliġenza artifiċjali (ir-riċerka, l-iżvilupp, kif ukoll l-infrastruttura tal-informatika). Huwa wkoll meħtieġ li f’dawn l-investimenti jiġu inklużi n-nefqa meħtieġa fl-oqsma tal-edukazzjoni, it-taħriġ professjonali, it-titjib tal-ħiliet u l-mobbiltà, kif ukoll il-promozzjoni tal-iffrankar tal-enerġija fl-industrija u t-trasport, pereżempju l-iżvilupp u l-użu tan-netwerk ferrovjarju. Din in-nefqa għandha tibbenefika minn appoġġ miżjud permezz tal-użu tal-Fondi Strutturali. Dan se jikkontribwixxi għall-kompetittività u jindirizza n-nuqqas ta’ ħaddiema b’ħiliet, li huwa rikonoxxut madwar l-UE kollha bħala wieħed mill-ostakli għall-investiment (9). |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Il-Kumitat jemmen li huwa possibbli li jiġu definiti prijoritajiet strateġiċi u objettivi aktar konkreti sabiex jintlaħqu l-objettivi ġenerali stabbiliti mill-Kunsill Ewropew. Filwaqt li l-indikaturi tal-UE 2020 tfasslu wisq malajr, il-prijoritajiet ewlenin miftiehma mill-Kunsill jeħtieġ li jsiru konkreti u jiġu estiżi għal oqsma ta’ politika oħrajn. Għalhekk il-KESE jitlob lill-Kunsill u lill-Kummissjoni biex jiżviluppaw strateġija fit-tul għall-2030 li għandha tkun riflessa fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż tal-2020 (10). Din l-istrateġija fit-tul għandha tinkludi viżjoni għal ekonomija ta’ benessri fl-Unjoni Ewropea, li teħtieġ investiment akbar f’attivitajiet produttivi, f’edukazzjoni aħjar, fil-kwalifiki, il-ħiliet u t-taħriġ, fil-protezzjoni soċjali, fis-saħħa u fl-iffrankar tal-enerġija, f’akkomodazzjoni affordabbli u fil-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Żbilanċi tal-kont kurrenti

| 3.2.1. | Il-Kumitat jilqa’ b’sodisfazzjon l-enfasi tal-Kummissjoni Ewropea fuq il-pajjiżi b’surplus tal-kont kurrenti, li jirrappreżentaw problema makroekonomika kbira għaż-żona tal-euro u għall-Unjoni Ewropea. Filwaqt li l-pajjiżi li qabel kellhom defiċit fil-kont kurrenti eliminaw id-defiċits tagħhom, il-pajjiżi b’surplus tal-kont kurrenti jibqgħu mhux lesti li jieħdu azzjoni ta’ politika sinifikanti biex iżidu d-domanda domestika, bħal żieda fl-investiment pubbliku, livell ogħla ta’ pagi, livell ogħla ta’ nfiq tal-gvern jew taxxi baxxi, sabiex inaqqsu s-surpluses tagħhom. Taxxi aktar baxxi huma implimentati bl-aħjar mod billi ssir bidla mit-tassazzjoni fuq ix-xogħol u l-VAT għal sorsi oħrajn ta’ dħul mit-taxxa. Madankollu, kwalunkwe tnaqqis potenzjali fil-porzjon tat-taxxa fuq ix-xogħol m’għandux jikkonċerna l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali peress li jservu bħala element finanzjarju importanti għall-kura tas-saħħa, il-pensjonijiet, l-assigurazzjoni għall-inċidenti, il-qgħad u għanijiet oħrajn ta’ protezzjoni soċjali. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Minħabba n-nuqqas ta’ rieda persistenti tal-pajjiżi b’surplus tal-kont kurrenti biex jespandu b’mod xieraq id-domanda domestika tagħhom stess, il-pajjiżi b’defiċit tal-kont kurrenti jsofru minn nuqqas ta’ domanda. Il-proċedura ta’ żbilanċ makroekonomiku (MIP) jirnexxielha tenfasizza l-problema, iżda m’għandha l-ebda poter fejn jidħol l-infurzar. Għalhekk, l-implimentazzjoni tas-CSRs hija partikolarment batuta għar-rakkomandazzjonijiet tal-MIP (11). Il-KESE jistieden lill-Kunsill Ewropew biex jikkoordina strateġija makroekonomika sabiex tinkiseb żieda fid-domanda domestika fil-pajjiżi b’surplus tal-kont kurrenti, li tirriżulta fit-tnaqqis fis-surpluses tal-kont kurrenti nazzjonali li jiffurmaw is-surplus tal-kont kurrenti taż-żona tal-euro. Fi ħdan din l-istrateġija, il-pajjiżi b’surplus tal-kont kurrenti għandhom jimpenjaw ruħhom b’mod kredibbli biex inaqqsu l-eċċessi tagħhom b’mod permanenti u sostenibbli. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Hekk kif il-forma konkreta ta’ strument tal-baġit taż-żona tal-euro kienet qed tieħu forma f’negozjati riċenti, ħareġ biċ-ċar li l-Kunsill Ewropew kellu nuqqas ta’ qbil dwar baġit sinifikanti taż-żona tal-euro b’funzjoni ta’ stabbilizzazzjoni. Il-KESE huwa mħasseb li l-qafas makroekonomiku huwa inadegwat fil-livell Ewropew biex jindirizza kriżi futura, jekk ir-riskji negattivi għat-tkabbir ekonomiku jimmaterjalizzaw. Il-KESE jitlob lill-Kunsill Ewropew biex iħejji rispons effettiv tal-politika fiskali mill-Istati Membri għal riċessjoni potenzjali flimkien ma’ rispons għal politika monetarja mill-Bank Ċentrali Ewropew. |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   Politika baġitarja, dejn pubbliku u taxxi

| 3.3.1. | L-evalwazzjoni mill-ġdid tar-riskju tal-bonds tal-gvern matul il-kriżi taż-żona tal-euro introduċiet fattur addizzjonali ta’ diverġenza. Gvernijiet b’rati aktar baxxi ta’ tkabbir u b’dejn inizjali ogħla għandhom iħallsu rati ta’ imgħax ogħla fuq id-dejn pubbliku tagħhom, ibbażati fuq stimi tas-suq finanzjarju xi kultant kemxejn mhux xierqa tas-sitwazzjoni fiskali tagħhom. Li tipprova terġa’ tibni buffers fiskali qabel iż-żmien, jew fi kliem inqas metaforiku, li tnaqqas l-infiq u żżid it-taxxi, kif issuġġerit mill-Kummissjoni għal Stati Membri b’livell ogħla ta’ dejn, toħloq mill-ġdid ir-riskju li trażżan id-dinamika pożittiva tas-settur privat u t-tkabbir li għadu batut f’xi Stati Membri. L-istabbiliment ta’ perkorsi ta’ sforz ta’ aġġustament fiskali meħtieġa għal pajjiżi b’inqas spazju fiskali, iżda rakkomandazzjonijiet biss għal pajjiżi b’aktar spazju fiskali, joħloq ir-riskju li l-pożizzjoni fiskali ġenerali taż-żona tal-euro ma tkunx espansiva biżżejjed biex jitrażżan is-surplus fil-kont kurrenti taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Fid-dawl tal-evalwazzjoni mill-ġdid tar-rwol tad-dejn pubbliku fi żminijiet ta’ rati ta’ imgħax baxxi (12) li qed isseħħ fost esperti prominenti dwar il-kwistjoni, il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill Ewropew biex jirrifletti jekk il-qafas baġitarju attwali xekkel l-investiment pubbliku meħtieġ kif ukoll l-infiq tal-gvern għal skopijiet li jżidu l-produttività bħall-edukazzjoni, it-titjib tal-ħiliet, it-tagħlim tul il-ħajja, il-kura tas-saħħa u l-protezzjoni soċjali (13). Kif imħabbar fil-pakkett tiegħu ta’ miżuri ta’ Settembru, il-BĊE se jżomm rati ta’ imgħax baxxi ħafna fil-futur qrib. Din il-politika diġà wasslet għal tnaqqis fin-nefqa tal-imgħax għall-gvernijiet f’dawn l-aħħar snin. Il-KESE jappella lill-Istati Membri biex jużaw il-fondi lliberati biex jiżdied l-investiment. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | L-esperti qegħdin dejjem aktar jikkunsidraw li l-miżuri tad-distakk fil-produzzjoni użati mill-Kummissjoni Ewropea biex jiddeterminaw il-pożizzjoni baġitarja xierqa huma proċikliċi wisq (14). Minflok li tkejjel b’mod indipendenti l-produzzjoni massima potenzjali ta’ ekonomija permezz tan-numru ta’ persuni qiegħda u n-nuqqas ta’ kapital, il-miżura tal-Kummissjoni Ewropea tiddependi wisq fuq il-prestazzjoni tal-passat (15). Bħala riżultat, politika fiskali kontroċiklika fi żminijiet tajbin u ħżiena hija impossibbli meta l-pajjiżi jsegwu r-regoli tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea flimkien mal-Istati Membri jevalwaw il-proċedura tagħhom biex jikkalkulaw distakki fl-output fid-dawl ta’ dawn is-sejbiet. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Għal pajjiżi li ma kinux kapaċi jgawdu mit-tkabbir ekonomiku f’dawn l-aħħar snin daqs kemm kien mistenni, nuqqas ta’ domanda globali, aggregata flimkien ma’ bidla sfavorevoli fl-istruttura produttiva tal-ekonomija fir-rigward tal-esportazzjonijiet, ikkontribwew għat-tkabbir batut tagħhom. Il-KESE jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Kunsill Ewropew biex iqisu l-kunsiderazzjonijiet tal-istrateġija industrijali u l-politika industrijali fl-Unjoni Ewropea għaċ-ċiklu li jmiss tas-Semestru Ewropew. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Kif deskritt fl-opinjonijiet preċedenti tal-KESE, l-Istati Membri għandhom jevitaw ippjanar aggressiv tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa b’enfasi fuq il-ġustizzja fiskali u l-iffinanzjar tal-infiq tal-gvern. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Il-finanzjalizzazzjoni tal-ekonomija ppermettiet numru żgħir ta’ atturi finanzjarji li jeżerċitaw influwenza mhux xierqa fuq il-kumpaniji l-kbar u s-settur pubbliku, li jfittxu profitti u primjums fuq perjodu ta’ żmien qasir minflok ma jissodisfaw il-ħtiġijiet fit-tul ta’ ċerti kumpaniji, tal-impjegati tagħhom u tar-reġjuni li joperaw fihom (16). Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni biex tinvestiga l-possibbiltà li tuża s-Semestru Ewropew biex tippromovi l-valur tal-partijiet ikkonċernati fuq il-valur tal-azzjonisti. Fejn applikabbli fl-Istati Membri, is-sistema fiskali għandha tiġi orjentata mill-ġdid lejn il-promozzjoni ta’ investiment fiżiku, diġitali u sostenibbli reali, kif ukoll lejn l-investiment fir-riżorsi umani, billi jiġu diżinċentivati skopijiet purament finanzjarji u spekulattivi. B’mod partikolari, id-distorsjonijiet fis-sistema fiskali li jippromovu u jippremjaw, b’mod mhux xieraq, l-idea tal-valur tal-azzjonisti għandhom jiġu osservati u rrakkomandati għal riforma bħala CSR. |
| --- | --- |

3.3.6.

3.4.   Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali

| 3.4.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon u jappoġġja l-bidla fir-rakkomandazzjonijiet ta’ politika, li issa jiffukaw fuq id-djalogu soċjali, l-edukazzjoni, il-ħiliet u t-taħriġ, is-saħħa u l-protezzjoni soċjali. Il-Kumitat jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni biex tkompli biha u tespandiha matul iċ-ċikli li jmiss tas-Semestru Ewropew, b’mod partikolari fejn jidħol is-suġġett ta’ pagi minimi suffiċjenti negozjati b’mod responsabbli mill-imsieħba soċjali, assigurati mil-liġi u minn ftehimiet ta’ negozjar kollettiv nazzjonali. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Il-Kumitat jilqa’ b’sodisfazzjon l-attenzjoni speċjali mogħtija mill-Kummissjoni għall-prestazzjoni tal-Istati Membri fir-rigward tad-dimensjonijiet differenti tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-Kumitat jagħraf il-valur miżjud partikolari maħluq bl-introduzzjoni ta’ indikaturi tat-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali li jenfasizzaw l-iżviluppi soċjali u l-konverġenza fost l-Istati Membri tal-UE bħala bilanċ neċessarju għall-enfasi tradizzjonali fuq kwistjonijiet ekonomiċi u finanzjarji. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex tkompli f’din it-triq u biex iżżid il-piż tal-Pilastru fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi, kif ukoll biex tikkunsidra indikaturi ġodda għat-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali, pereżempju fir-rigward tan-negozjar kollettiv. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Il-fatt li l-konverġenza tal-pagi bejn il-pajjiżi hija ferm aktar kajmana milli mistenni mill-mexxejja Ewropej u l-Kummissjoni wassal għal żieda fil-flussi migratorji lejn pajjiżi u reġjuni b’aktar impjiegi u pagi ogħla. Fil-prinċipju, dan il-fluss ta’ ħaddiema lejn reġjuni ekonomikament aktar b’saħħithom huwa mekkaniżmu ta’ aġġustament essenzjali fl-Unjoni Monetarja Ewropea. Madankollu, minħabba l-konverġenza kajmana tal-pagi u l-kundizzjonijiet tal-għajxien, il-flussi migratorji kienu ogħla milli mistenni. F’xi każijiet, parti sinifikanti tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol emigrat, li tista’ toħloq problema fuq żmien medju għall-pajjiżi kkonċernati jekk l-emigranti ma jirritornawx. Għalhekk hija meħtieġa konverġenza reali aktar rapida tal-pagi u tal-kundizzjonijiet tal-għajxien bejn il-pajjiżi tal-UE u l-Unjoni Monetarja Ewropea. Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tippreżenta rapport dettaljat dwar il-konverġenza reali u biex tadatta r-rakkomandazzjonijiet strateġiċi għall-Istati Membri u għall-UE kollha kemm hi biex tiżgura konverġenza ġenwina. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Fl-introduzzjoni għall-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019, il-Kummissjoni Ewropea tfaħħar il-fatt li t-tkabbir reġa’ beda fl-Istati Membri kollha. Madankollu, rati pożittivi ta’ tkabbir tal-PDG ma jwasslux neċessarjament għal konverġenza soċjali ’l fuq. Strument wieħed biex jinkiseb dan tal-aħħar huwa n-negozjar kollettiv. Għalhekk, il-Kumitat jitlob lill-Kummissjoni biex twessa’ l-indikaturi tat-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali biex jinkludu miżuri ta’ negozjar kollettiv. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | L-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet li jirriżultaw mill-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali teħtieġ finanzjament adegwat. Għandu jiġi ċċarat kif l-objettivi tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jistgħu jintlaħqu, speċjalment f’pajjiżi marbuta mill-qrib mar-rekwiżiti tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Abbażi tal-proposti li ressaq f’Opinjoni preċedenti (17), il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea u l-Kunsill jiżguraw li jkunu disponibbli riżorsi, b’mod partikolari fil-kuntest tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej u fondi oħrajn tal-UE, biex jikkomplementaw il-finanzjament pubbliku u privat nazzjonali. Aktar investiment pubbliku fi ħdan l-Istati Membri jista’ jiġi ffaċilitat permezz ta’ referenza għal “regola tad-deheb” għall-investiment pubbliku b’objettiv soċjali, u għandu jintroduċi flessibilità fir-regoli baġitarji. Jenħtieġ ukoll li jiġi reżistit kwalunkwe tnaqqis fil-baġit tal-Unjoni li jimplika tnaqqis fir-riżorsi allokati għall-kisba tal-objettivi tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-pjan ta’ investiment għall-Ewropa, appoġġjat mill-Fond Ewropew għal Investimenti Strateġiċi (FEIS), għandu jittejjeb ukoll, b’kont meħud tal-kritika tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri f’Jannar 2019, li enfasizzat l-esaġerazzjoni tal-effetti allegati tiegħu fuq il-livelli ta’ investiment (18). |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.5. | Fir-rigward tal-kontenut tas-CSRs fil-qasam soċjali u b’perspettiva usa’ mill-bidu tas-Semestru, Stati Membri bi tkabbir baxx u livell ogħla ta’ dejn pubbliku ġew preskritti rakkomandazzjonijiet li jinkoraġġixxu żvalutazzjoni soċjali (19). Ġeneralment, l-għanijiet makroekonomiċi ħadu prijorità (20). Fid-dawl ta’ prospett ekonomiku inċert, il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill Ewropew biex jiżgura li l-għanijiet ta’ politika soċjali pożittiva jirċievu prijorità akbar u, b’hekk, ugwali fis-snin li ġejjin, anke fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | L-iżgurar ta’ kwalità tajba tal-impjieg tibqa’ sfida. Forom ta’ impjieg mhux standard, bħal xogħol temporanju, impjiegi ta’ żmien qasir, sottokuntrattar jew xogħol fuq pjattaforma, espandew matul l-aħħar għaxar snin f’diversi Stati Membri. Filwaqt li l-abbiltajiet tal-ħaddiema u l-kisbiet edukattivi żdiedu, il-kwalità tal-impjiegi offruti kienet qed tonqos f’diversi pajjiżi. Eżempju wieħed huwa l-għadd dejjem jikber ta’ ħaddiema f’ċerti pajjiżi li huma mġiegħla jaċċettaw kuntratti temporanji jew part-time minħabba n-nuqqas ta’ impjiegi permanenti full-time, skont id-data miġbura mill-Eurostat (21) Xi drabi, dawn il-forom ta’ impjieg jistgħu jwasslu għall-kuntentizza tal-impjegati, iżda ħafna drabi dan mhuwiex il-każ, u forom ġodda ta’ impjieg jagħtu lok ukoll għal mistoqsijiet dwar it-tagħlim tul il-ħajja għall-ħaddiema temporanji u prekarji. Il-KESE jitlob lill-Istati Membri biex jadottaw miżuri f’waqthom ta’ protezzjoni tax-xogħol u ta’ sigurtà soċjali, f’qafas Ewropew, biex jadattaw għal forom emerġenti ta’ impjieg u dinja tax-xogħol dejjem aktar prekarja. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | L-ekonomija soċjali għandha rwol dejjem aktar importanti fl-ekonomija (22). Minħabba d-diversità tagħhom (kooperattivi, impriżi mutwi, assoċjazzjonijiet, fondazzjonijiet, intrapriżi soċjali) huma għandhom potenzjal kbir biex jikkontribwixxu biex jagħtu spinta lit-tkabbir ekonomiku u tal-impjiegi fl-Ewropa u jikkontribwixxu b’mod qawwi għall-koeżjoni soċjali fl-Unjoni Ewropea. Sfortunatament, l-Unjoni ma żviluppatx qafas legali xieraq biex tisfrutta dan il-potenzjal fis-suq intern. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni biex tinkludi dan is-suġġett fil-prijoritajiet tal-mandat li jmiss tagħha. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Aktar investiment mis-settur pubbliku u mill-intrapriżi fl-edukazzjoni jista’ jgħin fil-ġlieda kontra l-qgħad fis-soċjeta diġitali tal-lum u ta’ għada, is-soċjetà tal-industrija u tas-servizzi, li jesiġu persunal b’livell għoli ta’ kwalifiki. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jużaw il-fondi Ewropej biex jiżguraw it-taħriġ mill-ġdid tal-forza tax-xogħol tagħhom fl-era diġitali. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | Meta jkun iġġustifikat fil-kuntest nazzjonali, orjentazzjoni kwalitattiva mill-ġdid lejn edukazzjoni vokazzjonali ta’ livell għoli ta’ kwalità mill-edukazzjoni terzjarja tista’ tkun utli. Enfasi limitata wisq fuq il-kisba ta’ lawrja terzjarja bħal fl-indikaturi tal-edukazzjoni fit-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali tista’ tinterferixxi b’mod mhux preċiż fl-istampa ġenerali. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri biex jirriflettu jekk is-suċċess edukattiv jistax jitkejjel b’mod aħjar fit-tabella ta’ valutazzjoni soċjali billi jitqies dan il-fatt. |
| --- | --- |

3.5.4.

3.6.   Involviment tal-imsieħba soċjali

| 3.6.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-intenzjoni tal-Kummissjoni li tapprofondixxi d-djalogu mal-imsieħba soċjali u mas-soċjetà ċivili, inklużi l-istituzzjonijiet ta’ solidarjetà, l-NGOs, l-universitajiet u l-organizzazzjonijiet tal-konsumatur, sabiex titkompla titħeġġeġ l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi, speċifikament permezz ta’ żjarat lill-Istati Membri u diskussjonijiet bilaterali u multilaterali. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | F’dan ir-rigward, l-iskambju informali regolari u l-fluss ta’ informazzjoni jistgħu jittejbu. Filwaqt li tipprovdi lill-imsieħba soċjali l-informazzjoni preliminari meħtieġa qabel il-laqgħat ewlenin biex ikun assigurat li l-iskambju produttiv waqt il-laqgħat ikun b’saħħtu fejn jidħlu kwistjonijiet tas-suq tax-xogħol u l-inklużjoni soċjali, dan mhuwiex il-każ għal kwistjonijiet baġitarji u fiskali. Il-KESE jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni timpenja ruħha fi djalogu aktar fil-fond, f’waqtu u sinifikanti mal-imsieħba soċjali barra l-proċeduri formali meħtieġa formalment. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | L-involviment f’waqtu u sinifikanti tal-imsieħba soċjali fis-Semestru tal-UE jista’ jittejjeb, kif osservat b’mod ġust il-Kummissjoni Ewropea (23). Filwaqt li s-Semestru Ewropew jaħdem sew fil-livell Ewropew u f’xi Stati Membri, mhuwiex possibbli li wieħed jgħid hekk għall-pajjiżi kollha. Il-KESE jilqa’ r-rakkomandazzjonijiet lil diversi Stati Membri dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż u jħeġġeġ lill-Istati Membri jimplimentawhom. |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | L-aċċess f’waqtu għal informazzjoni sinifikanti u konsultazzjonijiet f’waqthom, l-impenn serju tal-gvern, u l-kapaċità tal-imsieħba soċjali huma kwistjonijiet li xekklu l-konsultazzjonijiet mal-imsieħba soċjali fi ħdan is-Semestru fil-livell nazzjonali. Il-KESE jirrakkomanda l-introduzzjoni ta’ standards minimi rigward il-konsultazzjoni tal-imsieħba soċjali nazzjonali mill-gvernijiet nazzjonali f’diversi stadji matul is-Semestru Ewropew. Dan jinkludi li jiġi spjegat jekk u għaliex il-gvernijiet iddevjaw mill-proposti tal-imsieħba soċjali. L-involviment tal-imsieħba soċjali għandu jiġi assigurat ukoll matul kwalunkwe segwitu li jevalwa l-implimentazzjoni tal-proposti. |
| --- | --- |

3.6.4.

4.   Rakkomandazzjonijiet speċifiċi

| 4.1. | Fir-rigward tad-diskussjoni fil-Kunsill dwar l-opportunità li jiġi estiż il-kamp ta’ applikazzjoni tas-Semestru Ewropew għal kwistjonijiet ta’ koeżjoni ekonomika u soċjali, il-KESE jappoġġja bil-qawwa d-deċiżjoni li dawn jiġu inklużi (24). Il-KESE jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri biex ikomplu u jibnu fuq din id-direzzjoni għas-snin li ġejjin, li għandha tinkludi wkoll rispons għall-isfida tal-klima. Il-KESE jfaħħar ukoll lill-Kunsill Ewropew talli stieden lill-Istati Membri biex jibbażaw ruħhom fuq it-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali, il-Monitoraġġ tal-Prestazzjoni fil-Qasam tal-Impjiegi u l-Monitoraġġ tal-Prestazzjoni tal-Protezzjoni Soċjali biex ikollhom gwida għall-isforzi ta’ konverġenza tagħhom. |
| --- | --- |

4.1.

4.2.   Akkomodazzjoni

| 4.2.1. | F’xi Stati Membri, il-prezzijiet tad-djar żdiedu fl-aħħar snin. F’xi bliet kbar jew ta’ daqs medju, il-kirjiet saru tant għoljin li jassorbu sehem dejjem jikber tad-dħul. Filwaqt li mhijiex l-unika influwenza, din hija marbuta ma’ rati tal-imgħax baxxi billi l-politika monetarja taħdem l-aktar minnufih permezz tas-suq tad-djar. Ir-rati ta’ interess ta’ referenza tal-BĊE ser jibqgħu fil-livelli attwali tagħhom (jew f’livelli aktar baxxi) sakemm ikun hemm konverġenza sostenibbli tal-inflazzjoni lejn l-objettiv tagħha (livell qrib biżżejjed, iżda taħt, it-2 % fuq il-perjodu ta’ projezzjoni) (25). Barra minn hekk, żieda fil-kirjiet tiggrava l-problema tal-persuni mingħajr dar. Minħabba n-nuqqas ta’ data, huwa diffiċli li wieħed isegwi mill-qrib kif tiżviluppa s-sitwazzjoni fl-Unjoni Ewropea. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea biex itejbu l-ġbir tad-data dwar il-persuni mingħajr dar sabiex jiġu mmonitorjati aħjar in-numru, id-distribuzzjoni u l-kundizzjonijiet tal-għajxien tagħhom fl-UE. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Sabiex ikun hemm titjib fil-bilanċ tal-enerġija u l-klima tal-akkomodazzjoni u bini ieħor, jistgħu jintużaw bidliet fis-sistema fiskali kif ukoll inċentivi oħrajn tal-gvern fl-Istati Membri biex jipprovdu inċentivi aħjar għal installazzjoni mill-ġdid u proġetti ta’ bini ġdid effiċjenti fl-enerġija. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   Riformi oħrajn

| 4.3.1. | F’diversi każijiet, ir-riformi individwali msemmija fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi joħolqu r-riskju ta’ żieda fl-inugwaljanzi soċjali u ekonomiċi. Ir-riformi tal-pensjonijiet m’għandhomx iwasslu għall-faqar fix-xjuħija. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Il-privatizzazzjoni tal-assi pubbliċi għandha teskludi dawk ta’ importanza strateġika u dawk li jiġu pprovduti aħjar mis-settur pubbliku, u ma sseħħx f’telf nett lill-istat billi tbigħ fi żminijiet ekonomiċi ħżiena. Fil-prinċipju, huwa l-Istat li jipprovdi s-servizzi pubbliċi essenzjali bl-aktar mod effiċjenti, fin-nuqqas ta’ obbligu ta’ qligħ li jżid l-ispejjeż. F’każijiet meta l-kwalità u l-iffinanzjar tas-servizzi pubbliċi ma jikkorrispondux mal-istandards li ċ-ċittadini jixtiequ, il-kapaċità amministrattiva li jiġu pprovduti dawn is-servizzi b’mod effettiv għandha titjieb u jridu jiġu pprovduti r-riżorsi finanzjarji meħtieġa biex isir dan. Dan ma jipprekludix il-possibbiltà li l-pajjiżi individwali jistgħu jaslu għall-konklużjoni li jippermettu sħubijiet pubbliċi-privati (PPPs) imfassla apposta għal servizzi speċifiċi f’sitwazzjoni kontemporanja speċifika. Meta jiġri dan, dawn il-PPPs għandhom iservu l-interess pubbliku. B’mod partikolari fis-swieq b’monopolju jew oligopolju, dawn m’għandhomx jintużaw minn gruppi ta’ interess speċjali biex jibbenefikaw minn kirjiet li jitolbu prezzijiet ogħla mill-prezzijiet neċessarji jew ma jagħmlux l-investimenti neċessarji biex tinżamm il-kwalità. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Politika industrijali mfassla tajjeb li taqdi l-ħtieġa tal-pajjiż tista’ żżid it-tkabbir, il-produttività, il-benesseri, u l-impjieg. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal diskussjoni wiesgħa u azzjoni konkreta dwar strateġija industrijali fil-livell Ewropej u tal-Istati Membri msaħħa minn riżorsi finanzjarji suffiċjenti li jmorru lil hinn minn sempliċi adattament tal-liġi tal-kompetizzjoni Ewropea biex jiġu permessi aktar fużjonijiet bejn kumpaniji multinazzjonali. |
| --- | --- |

4.3.3.

Brussell, it-30 ta’ Ottubru 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2019 (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 24) u dwar Il-politika ekonomika taż-żona tal-euro (2019) (ĠU C 159, 10.5.2019, p. 49).

1

(2)  COM(2019) 500 final.

2

(3)  COM(2019) 500 final, p. 3-4.

3

(4)  Efstathiou, K. et Wolff, G. (2018), “Is the European Semester effective and useful?” (Is-Semestru Ewropew huwa effettiv u utli?).

4

(5)  Tbassir Ekonomiku Ewropew.Sajf 2019, Kummissjoni Ewropea.

5

(6)  Mario Draghi, President tal-BĊE, konferenza stampa – Stqarrija introduttorja, Frankfurt am Main, 12 ta’ Settembru 2019.

6

(7)  Opinjoni tal-KESE dwar Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir tal-2019, punt 3.9.8 (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 24).

7

(8)  Opinjoni tal-KESE dwar Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir tal-2019, punt 1.7 (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 24).

8

(9)  Rapport tal-BEI dwar l-investiment 2018/2019 – Riġenerazzjoni tal-għodod tal-ekonomija Ewropea.

9

(10)  Kif stabbilit fl-Opinjoni tal-KESE dwar “Is-Semestru Ewropew u l-Politika ta’ Koeżjoni – Lejn strateġija Ewropea ġdida għal wara l-2020” (ĠU 353, 18.10.2019, p. 39).

10

(11)  “What drives national implementation of EU policy recommendations?”, Bruegel working paper, numru 04.

11

Bruegel working paper

(12)  Blanchard, O., Public Debt and Low Interest Rates (Id-Dejn Pubbliku u Rati tal-Imgħax Baxxi), Jannar 2019, u d-dibattitu li beda fil-Ġermanja minn Michael Hüther dwar ir-regola nazzjonali tat-trażżin tad-dejn, IW Policy Paper 3/19.

12

(13)  Germany’s even larger than expected fiscal surpluses: Is there a link with the constitutional debt brake?, Bruegel.

13

(14)  “The campaign against “nonsense” output gaps”, Bruegel.

14

(15)  “Why Hysteria Over the Italian Budget Is Wrong-Headed”.

15

(16)  Vatteville, É. fil-pubblikazzjoni Management & Avenir, 2008/4 (nru 18), pp. 88-103.

16

Management & Avenir

(17)  ĠU C 262, 25.7.2018, p. 1.

17

(18)  Rapport Speċjali Nru 03/2019: Il-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi: Jeħtieġ li tittieħed azzjoni biex il-FEIS ikun suċċess totali.

18

(19)  Copeland, P. u Daly, M. (2018), The European Semester and EU Social Policy (Is-Semestru Ewropew u l-Politika Soċjali tal-UE).

19

(20)  Degryse, C. u Pochet, P. (2018), European social dynamics: a quantitative approach (Dinamika soċjali Ewropea: approċċ kwantitattiv).

20

(21)  Bażi tad-data tal-Eurostat, “lfsa_eppgai” u “lfsa_etgar”.

21

(22)  L-istituzzjonijiet u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali fl-Ewropa jammontaw għal aktar minn 2,8 miljun organizzazzjoni, li jimpjegaw 13,6 miljun persuna u jirrappreżentaw 8 % tal-PDG tal-UE.

22

(23)  Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi mill-Kummissjoni u l-Kunsill, p. 11.

23

(24)  “Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir u r-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi għall-2019”, 15 ta’ Marzu 2019, p. 7.

24

(25)  Mario Draghi, President tal-BĊE, konferenza stampa – Stqarrija introduttorja, Frankfurt am Main, 12 ta’ Settembru 2019.

25

---