# Publicatieblad C 323/26 a

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 323 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 65e jaargang26 augustus 2022 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 323

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

65e jaargang26 augustus 2022

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | RESOLUTIES |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022 |
| 2022/C 323/01 | Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het betrekken van maatschappelijke organisaties bij de nationale plannen voor herstel en veerkracht — Hoe kan het beter? | 1 |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022 |
| 2022/C 323/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over staatssteunregels die van toepassing zijn op DAEB op het gebied van gezondheid en sociale diensten in een postpandemisch scenario. Gedachten en voorstellen naar aanleiding van de evaluatie van het wetgevingspakket van 2012 door de Commissie (initiatiefadvies) | 8 |
| 2022/C 323/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van maatschappelijke organisaties als hoeders van het algemeen belang bij het herstel na de pandemie en de wederopbouw van samenlevingen en economieën in de EU (initiatiefadvies) | 13 |
| 2022/C 323/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over verpakking tot een veilige, betaalbare en milieuvriendelijke industrie maken (initiatiefadvies) | 19 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022

2022/C 323/01

Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het betrekken van maatschappelijke organisaties bij de nationale plannen voor herstel en veerkracht — Hoe kan het beter?

1

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022

2022/C 323/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over staatssteunregels die van toepassing zijn op DAEB op het gebied van gezondheid en sociale diensten in een postpandemisch scenario. Gedachten en voorstellen naar aanleiding van de evaluatie van het wetgevingspakket van 2012 door de Commissie (initiatiefadvies)

8

2022/C 323/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van maatschappelijke organisaties als hoeders van het algemeen belang bij het herstel na de pandemie en de wederopbouw van samenlevingen en economieën in de EU (initiatiefadvies)

13

2022/C 323/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over verpakking tot een veilige, betaalbare en milieuvriendelijke industrie maken (initiatiefadvies)

19

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022 |
| 2022/C 323/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Global Gateway (initiatiefadvies) (JOIN(2021) 30 final) | 27 |
| 2022/C 323/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een mededingingsbeleid dat geschikt is voor nieuwe uitdagingen (COM(2021) 713 final) | 34 |
| 2022/C 323/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Bouwen aan een economie die werkt voor de mensen: een actieplan voor de sociale economie (COM(2021) 778 final) | 38 |
| 2022/C 323/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een EU-strategie voor normalisatie — Mondiale normalisatie ter ondersteuning van een veerkrachtige, groene en digitale eengemaakte markt in de EU (COM(2022) 31 final), en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1025/2012 wat betreft de besluiten van Europese normalisatieorganisaties over Europese normen en Europese normalisatieproducten (COM(2022) 32 final — 2022/0021 COD)) | 43 |
| 2022/C 323/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de volgende generatie eigen middelen voor de EU-begroting (COM(2021) 566 final), over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (COM(2021) 569 final — 2021/0429 (APP)) en over het voorstel voor een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie (COM(2021) 570 final — 2021/0430 (CNS)) | 48 |
| 2022/C 323/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over het 8e cohesieverslag: Naar cohesie in Europa in 2050 (COM(2022) 34 final) | 54 |
| 2022/C 323/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende een Europese benadering van microcredentials voor een leven lang leren en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt (COM(2021) 770 final) en over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad over individuele leerrekeningen (COM(2021) 773 final) | 62 |
| 2022/C 323/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de uitwisseling van informatie tussen de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten en tot intrekking van Kaderbesluit 2006/960/JBZ (COM(2021) 782 final — 2021/0411 COD)), over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende geautomatiseerde gegevensuitwisseling ten behoeve van politiële samenwerking (Prüm II) en tot wijziging van de Besluiten 2008/615/JBZ en 2008/616/JBZ van de Raad en de Verordeningen (EU) 2018/1726, (EU) 2019/817 en (EU) 2019/818 van het Europees Parlement en de Raad (COM(2021) 784 final — 2021/0410 (COD)), over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de aanpak van instrumentalisering op het gebied van migratie en asiel (COM(2021) 890 final — 2021/0427 (COD)) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/399 betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (COM(2021) 891 final — 2021/0428 (COD)) | 69 |
| 2022/C 323/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de digitalisering van de justitiële samenwerking en de toegang tot de rechter in grensoverschrijdende burgerlijke, handels- en strafzaken, en tot wijziging van bepaalde handelingen op het gebied van justitiële samenwerking (COM(2021) 759 final — 2021/0394 (COD)) en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/8/EG van de Raad, de Kaderbesluiten 2002/465/JBZ, 2002/584/JBZ, 2003/577/JBZ, 2005/214/JBZ, 2006/783/JBZ, 2008/909/JBZ, 2008/947/JBZ, 2009/829/JBZ en 2009/948/JBZ van de Raad en Richtlijn 2014/41/EU van het Europees Parlement en de Raad, wat betreft de digitalisering van justitiële samenwerking (COM(2021) 760 final — 2021/0395 (COD)) | 77 |
| 2022/C 323/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Een inclusiever en beschermender Europa: uitbreiding van de lijst van EU-misdrijven tot haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven (COM(2021) 777 final) | 83 |
| 2022/C 323/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Drugsagentschap van de Europese Unie (COM(2022) 18 final — 2022/0009 (COD)) | 88 |
| 2022/C 323/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Duurzame koolstofcycli (COM(2021) 800 final) | 95 |
| 2022/C 323/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van de methaanemissies in de energiesector en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/942 (COM(2021) 805 final/2 — 2021/0423 (COD)), over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof (herschikking) (COM(2021) 804 final — 2021/0424 (COD)) en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof (COM(2021) 803 final — 2021/0425 (COD)) | 101 |
| 2022/C 323/18 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over het nieuwe EU-kader voor stedelijke mobiliteit (COM(2021) 811 final) | 107 |
| 2022/C 323/19 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Stand van de energie-unie 2021 — Bijdragen aan de Europese Green Deal en het herstel van de Unie (overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999 inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie) (COM(2021) 950 final) | 112 |
| 2022/C 323/20 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/25/EG met betrekking tot de toevoeging van verbeterde stabiliteitsvereisten en de afstemming daarvan op de door de Internationale Maritieme Organisatie vastgestelde stabiliteitsvereisten (COM(2022) 53 final — 2022/0036 (COD)) | 119 |
| 2022/C 323/21 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie (COM(2022) 108 final) | 123 |
| 2022/C 323/22 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2017/1938 van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen tot veiligstelling van de gasleveringszekerheid en van Verordening (EG) nr. 715/2009 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor de toegang tot aardgastransmissienetten (COM(2022) 0135-2022/0090 (COD)) | 129 |
| 2022/C 323/23 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1628 wat betreft de verlenging van de bevoegdheid van de Commissie om gedelegeerde handelingen vast te stellen (COM(2022) 113 final — 2022/0080 (COD)) | 133 |
| 2022/C 323/24 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft de verhoging van de voorfinanciering uit de React-EU-middelen (COM(2022) 145 final — 2022/0096 (COD)) en over het gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft de verhoging van de voorfinanciering uit de React-EU-middelen (COM(2022) 162 final — 2022/0096 (COD)) | 134 |
| 2022/C 323/25 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging en rectificatie van Verordening (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om de impact van de militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne op de visserijactiviteiten en de impact van de marktverstoring als gevolg van die militaire agressie op de toeleveringsketen van visserij- en aquacultuurproducten, te beperken (COM(2022) 179 — 2022/0118 COD) | 135 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022

2022/C 323/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Global Gateway (initiatiefadvies) (JOIN(2021) 30 final)

(JOIN(2021) 30 final)

27

2022/C 323/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een mededingingsbeleid dat geschikt is voor nieuwe uitdagingen (COM(2021) 713 final)

(COM(2021) 713 final)

34

2022/C 323/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Bouwen aan een economie die werkt voor de mensen: een actieplan voor de sociale economie (COM(2021) 778 final)

(COM(2021) 778 final)

38

2022/C 323/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een EU-strategie voor normalisatie — Mondiale normalisatie ter ondersteuning van een veerkrachtige, groene en digitale eengemaakte markt in de EU (COM(2022) 31 final), en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1025/2012 wat betreft de besluiten van Europese normalisatieorganisaties over Europese normen en Europese normalisatieproducten (COM(2022) 32 final — 2022/0021 COD))

(COM(2022) 31 final)

(COM(2022) 32 final — 2022/0021 COD))

43

2022/C 323/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de volgende generatie eigen middelen voor de EU-begroting (COM(2021) 566 final), over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (COM(2021) 569 final — 2021/0429 (APP)) en over het voorstel voor een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie (COM(2021) 570 final — 2021/0430 (CNS))

(COM(2021) 566 final)

(COM(2021) 569 final — 2021/0429 (APP))

(COM(2021) 570 final — 2021/0430 (CNS))

48

2022/C 323/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over het 8e cohesieverslag: Naar cohesie in Europa in 2050 (COM(2022) 34 final)

e

(COM(2022) 34 final)

54

2022/C 323/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende een Europese benadering van microcredentials voor een leven lang leren en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt (COM(2021) 770 final) en over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad over individuele leerrekeningen (COM(2021) 773 final)

(COM(2021) 770 final)

(COM(2021) 773 final)

62

2022/C 323/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de uitwisseling van informatie tussen de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten en tot intrekking van Kaderbesluit 2006/960/JBZ (COM(2021) 782 final — 2021/0411 COD)), over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende geautomatiseerde gegevensuitwisseling ten behoeve van politiële samenwerking (Prüm II) en tot wijziging van de Besluiten 2008/615/JBZ en 2008/616/JBZ van de Raad en de Verordeningen (EU) 2018/1726, (EU) 2019/817 en (EU) 2019/818 van het Europees Parlement en de Raad (COM(2021) 784 final — 2021/0410 (COD)), over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de aanpak van instrumentalisering op het gebied van migratie en asiel (COM(2021) 890 final — 2021/0427 (COD)) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/399 betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (COM(2021) 891 final — 2021/0428 (COD))

(COM(2021) 782 final — 2021/0411 COD))

(COM(2021) 784 final — 2021/0410 (COD))

(COM(2021) 890 final — 2021/0427 (COD))

(COM(2021) 891 final — 2021/0428 (COD))

69

2022/C 323/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de digitalisering van de justitiële samenwerking en de toegang tot de rechter in grensoverschrijdende burgerlijke, handels- en strafzaken, en tot wijziging van bepaalde handelingen op het gebied van justitiële samenwerking (COM(2021) 759 final — 2021/0394 (COD)) en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/8/EG van de Raad, de Kaderbesluiten 2002/465/JBZ, 2002/584/JBZ, 2003/577/JBZ, 2005/214/JBZ, 2006/783/JBZ, 2008/909/JBZ, 2008/947/JBZ, 2009/829/JBZ en 2009/948/JBZ van de Raad en Richtlijn 2014/41/EU van het Europees Parlement en de Raad, wat betreft de digitalisering van justitiële samenwerking (COM(2021) 760 final — 2021/0395 (COD))

(COM(2021) 759 final — 2021/0394 (COD))

(COM(2021) 760 final — 2021/0395 (COD))

77

2022/C 323/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Een inclusiever en beschermender Europa: uitbreiding van de lijst van EU-misdrijven tot haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven (COM(2021) 777 final)

(COM(2021) 777 final)

83

2022/C 323/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Drugsagentschap van de Europese Unie (COM(2022) 18 final — 2022/0009 (COD))

(COM(2022) 18 final — 2022/0009 (COD))

88

2022/C 323/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Duurzame koolstofcycli (COM(2021) 800 final)

(COM(2021) 800 final)

95

2022/C 323/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van de methaanemissies in de energiesector en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/942 (COM(2021) 805 final/2 — 2021/0423 (COD)), over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof (herschikking) (COM(2021) 804 final — 2021/0424 (COD)) en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof (COM(2021) 803 final — 2021/0425 (COD))

(COM(2021) 805 final/2 — 2021/0423 (COD))

(COM(2021) 804 final — 2021/0424 (COD))

(COM(2021) 803 final — 2021/0425 (COD))

101

2022/C 323/18

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over het nieuwe EU-kader voor stedelijke mobiliteit (COM(2021) 811 final)

(COM(2021) 811 final)

107

2022/C 323/19

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Stand van de energie-unie 2021 — Bijdragen aan de Europese Green Deal en het herstel van de Unie (overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999 inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie) (COM(2021) 950 final)

(COM(2021) 950 final)

112

2022/C 323/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/25/EG met betrekking tot de toevoeging van verbeterde stabiliteitsvereisten en de afstemming daarvan op de door de Internationale Maritieme Organisatie vastgestelde stabiliteitsvereisten (COM(2022) 53 final — 2022/0036 (COD))

(COM(2022) 53 final — 2022/0036 (COD))

119

2022/C 323/21

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie (COM(2022) 108 final)

(COM(2022) 108 final)

123

2022/C 323/22

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2017/1938 van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen tot veiligstelling van de gasleveringszekerheid en van Verordening (EG) nr. 715/2009 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor de toegang tot aardgastransmissienetten (COM(2022) 0135-2022/0090 (COD))

(COM(2022) 0135-2022/0090 (COD))

129

2022/C 323/23

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1628 wat betreft de verlenging van de bevoegdheid van de Commissie om gedelegeerde handelingen vast te stellen (COM(2022) 113 final — 2022/0080 (COD))

(COM(2022) 113 final — 2022/0080 (COD))

133

2022/C 323/24

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft de verhoging van de voorfinanciering uit de React-EU-middelen (COM(2022) 145 final — 2022/0096 (COD)) en over het gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft de verhoging van de voorfinanciering uit de React-EU-middelen (COM(2022) 162 final — 2022/0096 (COD))

(COM(2022) 145 final — 2022/0096 (COD))

(COM(2022) 162 final — 2022/0096 (COD))

134

2022/C 323/25

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging en rectificatie van Verordening (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om de impact van de militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne op de visserijactiviteiten en de impact van de marktverstoring als gevolg van die militaire agressie op de toeleveringsketen van visserij- en aquacultuurproducten, te beperken (COM(2022) 179 — 2022/0118 COD)

(COM(2022) 179 — 2022/0118 COD)

135

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/1 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/1

---

Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het betrekken van maatschappelijke organisaties bij de nationale plannen voor herstel en veerkracht — Hoe kan het beter?

(2022/C 323/01)

Tijdens zijn op 18 en 19 mei 2022 gehouden zitting (vergadering van 18 mei) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité de volgende resolutie met 197 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1. | In zijn resolutie van februari 2021 (1) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) de deelname, via raadpleging, van de sociale partners en de maatschappelijke organisaties aan het ontwerp van de nationale herstel- en veerkrachtplannen (NRRP’s) geëvalueerd, alsook de kwaliteit van hun betrokkenheid. Deze plannen zijn door de lidstaten ingediend bij de Europese Commissie (EC) om te kunnen profiteren van de steun van de faciliteit voor herstel en veerkracht (RRF), de kern van het tijdelijke herstelinstrument “NextGenerationEU” (NGEU). Ondanks artikel 18, lid 4, punt q) (2), van de RRF-verordening was de belangrijkste conclusie van het EESC dat de inbreng van het maatschappelijk middenveld in de meeste lidstaten grotendeels ontoereikend was. Voorts bleek dat raadplegingen, waartoe vaak het initiatief werd genomen door de sociale partners en maatschappelijke organisaties, over het algemeen werden beschouwd als louter formaliteiten zonder dat de inhoud van de plannen er werkelijk door kon worden beïnvloed. Het Comité dringt er bij de Europese instellingen en de nationale regeringen op aan deze situatie te corrigeren bij de uitvoering, monitoring en aanpassing van de plannen, Daarnaast blijft het EESC erop hameren hoe belangrijk het is dat het maatschappelijk middenveld beter voorbereid is op deze behoefte aan meer betrokkenheid. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In bovengenoemde resolutie en in diverse adviezen heeft het EESC ook zijn instemming betuigd met de investeringsdoelstellingen en de richtsnoeren voor de hervormingen van de RRF, die gericht moeten zijn op de overschakeling van het productiemodel op een klimaatneutrale en gedigitaliseerde economie, via billijke transitieprocessen die de bescherming van de werknemers en de betrokken regio’s, de herintegratie van werknemers en het herstel en de vernieuwing van de productiestructuur garanderen. Volgens het Comité moeten de investeringen en hervormingen in de NRRP’s bijdragen tot de verbetering van de economie en van de productiviteit van ondernemingen in de lidstaten, tot de versterking van het innovatieve industriële weefsel via steun aan kleine en middelgrote bedrijven en aan ondernemingen van de sociale economie, en tot de versterking van de sociale samenhang, die ook kan worden bereikt via de ontwikkeling en de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Net toen de Europese economie zich herstelde van de economische recessie als gevolg van de COVID-19-pandemie en de volksgezondheidsmaatregelen ter bestrijding daarvan, en trachtte de verstoringen van het aanbod en de inflatiedruk te boven te komen die de pandemie in de wereldeconomie had teweeggebracht, leidde een onverwachte externe schok tot een nieuw politiek en economisch scenario vol moeilijkheden en risico’s: de invasie van Oekraïne door het leger van de Russische Federatie. Het EESC heeft de invasie met klem veroordeeld als een ernstige schending van de geldende internationale regels en overeenkomsten (3). Zij vormt een bedreiging voor de Europese en mondiale veiligheid, veroorzaakt enorm menselijk leed, materiële vernietiging en milieuschade, en heeft het Europese en mondiale economische kader ingrijpend veranderd. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | In maart bedroeg de inflatie op jaarbasis in de eurozone 7,5 %, de hoogste sinds de invoering van de euro, en de inflatie van de energieprijzen 44,7 %. Bovendien kan een langdurige oorlog in Oekraïne leiden tot tekorten aan fossiele brandstoffen, waarvan we nog steeds afhankelijk zijn, en aan andere grondstoffen en voedselproducten, waardoor de ontwikkeling van de prijzen en de groei onvoorspelbaar worden, met enorme gevolgen voor de armste landen, te weten in Afrika en het Midden-Oosten. Stagflatie is een reëel risico voor de economieën van Europa en andere regio’s in de wereld. Een en ander kan ook gevolgen hebben voor de doelstellingen van de maatregelen en instrumenten van de Green Deal, die gericht is op klimaatneutraliteit voor Europa tegen 2050. De geopolitieke implicaties van de oorlog zullen gevolgen hebben voor de gehele voedselwaardeketen, de industrie, defensie en handel in Europa en wereldwijd, voor het EU-beleid op deze en andere gebieden, en ook voor het lopende overleg over de toekomst van Europa en de niveaus van integratie die wij als Europese naties en burgers gezamenlijk willen bereiken. In het licht van dit nieuwe scenario moet daarom een herziening van de financiële instrumenten van de EU worden overwogen. Voorts zal de situatie die door de oorlog in Oekraïne is ontstaan van invloed zijn op de uitvoering van de NRRP’s, die zo moeten worden uitgevoerd dat zij stroken met de nieuwe economische beleidsdoelstellingen die zullen worden vastgesteld om de risico’s en uitdagingen van de nieuwe situatie het hoofd te bieden. Deze verslechterende scenario’s impliceren een sterkere en meer verenigde Europese bereidheid om alles te doen wat in ons vermogen ligt (“whatever it takes”). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Met deze resolutie wil het EESC nagaan of de lidstaten de vastgestelde tekortkomingen met betrekking tot de betrokkenheid van de sociale partners en de maatschappelijke organisaties bij de voorbereiding van de NRRP’s hebben verholpen, en hoe hun deelname aan de uitvoering van de plannen verloopt. Daartoe heeft de groep Europees Semester van het EESC aan de hand van een vragenlijst die aan de leden van de groep is toegezonden de standpunten van maatschappelijke organisaties verzameld. De vragenlijst bevat 21 vragen over de inbreng van de sociale partners en maatschappelijke organisaties met betrekking tot de inhoud en de uitvoering van de NRRP’s en over de impact van de groene en digitale transitie op de economie en de samenleving van de lidstaten. In totaal zijn er van 21 lidstaten antwoorden op de vragenlijst ontvangen (4). Bovendien werd deze raadpleging tussen het najaar van 2021 en eind maart 2022 in zeven lidstaten via rondetafelgesprekken gehouden die samen met de maatschappelijke organisaties en/of de nationale sociaaleconomische raden werden georganiseerd. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Methode

| 2.1. | De voor dit verslag vereiste gegevens en informatie werden tussen oktober 2021 en april 2022 verzameld. In totaal zijn 23 nationale bijdragen ontvangen (antwoorden op de vragenlijst en/of georganiseerde rondetafelbijeenkomsten). De raadplegingen vonden plaats op basis van de eigen kennis van de leden en met de betrokkenheid van sociale partners en maatschappelijke organisaties. In sommige landen werden nationale sociaaleconomische raden of soortgelijke instanties geraadpleegd, terwijl in andere landen ook vertegenwoordigers van de regeringen werden gehoord. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Om uiteenlopende redenen zijn niet alle NRRP’s door de Europese Commissie goedgekeurd, terwijl sommige lidstaten tijdens onze raadpleging nog niet verder waren gekomen dan de uitvoeringsfase. Daarom konden sommige lidstaten de vragenlijst slechts gedeeltelijk of helemaal niet beantwoorden. Om de ontbrekende informatie aan te vullen, wordt in deze resolutie ook gebruikgemaakt van externe bronnen, zoals publicaties van denktanks, vergelijkende studies en nationale debatten. Daarnaast is de vragenlijst ook toegestuurd aan enkele Europese maatschappelijke organisaties, delen van de EESC-verbindingsgroep (5) en andere vertegenwoordigers van de drie groepen van het EESC. De aanvullende informatie, bedoeld om een volledig beeld van de situatie te schetsen, wordt in deze resolutie duidelijk onderscheiden (6). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De 21 vragen die het uitgangspunt vormden voor de raadplegingen, zijn in de volgende vier groepen ingedeeld:






  — | Deel I: Wat vindt het maatschappelijk middenveld van de inhoud van de plannen, de investeringsdoelstellingen ervan en de voorgestelde hervormingen? |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

Deel I: Wat vindt het maatschappelijk middenveld van de inhoud van de plannen, de investeringsdoelstellingen ervan en de voorgestelde hervormingen?

| — | Deel II: Hoe verloopt de uitvoering van de plannen, de investeringen en de hervormingen? |
| --- | --- |

—

Deel II: Hoe verloopt de uitvoering van de plannen, de investeringen en de hervormingen?

| — | Deel III: Potentiële impact van NRRP’s op de economie en de samenleving van de lidstaten |
| --- | --- |

—

Deel III: Potentiële impact van NRRP’s op de economie en de samenleving van de lidstaten

| — | Deel IV: Betrokkenheid van de sociale partners en maatschappelijke organisaties bij de uitvoering van het plan |
| --- | --- |

—

Deel IV: Betrokkenheid van de sociale partners en maatschappelijke organisaties bij de uitvoering van het plan

3.   Opmerkingen over de resultaten van de raadplegingen

3.1.   Deel I: Wat vindt het maatschappelijk middenveld van de inhoud van de plannen, de investeringsdoelstellingen ervan en de voorgestelde hervormingen?

| 3.1.1. | Wat betreft de opname van voorstellen van maatschappelijke organisaties in de inhoud van de NRRP’s heeft de Europese Commissie in haar analyse van de plannen de specifieke voorstellen van belanghebbenden benadrukt waarmee bijvoorbeeld in de plannen van Tsjechië (7), Duitsland (8), Cyprus (9), Oostenrijk (10), Portugal (11) of Slowakije (12) daadwerkelijk rekening wordt gehouden. Letland heeft, samen met zijn NRRP, de suggesties van de partners gepubliceerd en enkele daarvan in het plan opgenomen. Uit de raadplegingen die in het kader van deze resolutie zijn gehouden, is gebleken dat de meeste maatschappelijke organisaties in de lidstaten van mening zijn dat het plan een succes zal worden en dat zij de groene, digitale en sociale doelstellingen ervan onderschrijven, maar dat de sociale dimensie naar verhouding weinig ontwikkeld is. Verder werd bezorgdheid geuit over het vermogen van de lidstaten om de middelen van de RRF te beheren of om dat binnen een passend tijdsbestek te doen, hetgeen het welslagen van het plan in de weg kan staan. Dit geldt met name voor de grootste begunstigden van de middelen. Het oordeel over de capaciteit van het plan om economische veerkracht op te bouwen, loopt uiteen. Met name landen die relatief weinig financiering ontvangen, verwachten niet dat het plan zal bijdragen tot de veerkracht van hun economie op lange termijn. Tot slot betreuren maatschappelijke organisaties ten zeerste dat in de definitieve versie onvoldoende rekening is gehouden met hun standpunten over de prioriteiten die in het plan tot uiting moeten komen. Deze organisaties hebben er ook herhaaldelijk op gewezen dat veel van de in de NRRP’s vervatte hervormingen reeds in eerdere nationale hervormingsprogramma’s waren gepland, los van de RRF en de investerings- en hervormingsdoelstellingen daarvan, waardoor zij weinig speelruimte hadden om de inhoud van het plan te beïnvloeden. |
| --- | --- |

3.1.1.

3.2.   Deel II: Hoe verloopt de uitvoering van de plannen, de investeringen en de hervormingen?

| 3.2.1. | Op 15 december 2021 gaf de Commissie het startsein voor het scorebord voor de faciliteit voor herstel en veerkracht (13), zoals bepaald in de RRF-verordening. Het bevat een overzicht van de wijze waarop de uitvoering van de RRF en van de nationale RRP’s vordert, maar het geeft niet weer in hoeverre de lidstaten daadwerkelijk middelen verstrekken om de projecten daarvan te financieren. Daarom geven sommige lidstaten, zoals Oostenrijk, Italië, Letland, Portugal, Slowakije en Spanje, op hun websites informatie over de besteding van de middelen en de uitvoering van de maatregelen. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | De meeste van de begin april 2022 geraadpleegde belanghebbenden verklaarden dat het nog te vroeg was om een volledig overzicht te geven van de uitvoering van het plan en van hun betrokkenheid daarbij. In sommige lidstaten is dit deels te wijten aan een traag uitvoeringsproces of vertraging in de uitvoering en handhaving van het plan. Maatschappelijke organisaties verklaren echter dat zij zich reeds hebben uitgesproken over de (potentiële) uitdagingen die zich tijdens de uitvoeringsfase zouden voordoen. Een van de belangrijkste knelpunten in dit verband is de bestuurlijke capaciteit van de lidstaten, met name op regionaal en lokaal niveau (zoals ook werd benadrukt in de discussienota van de CEPS van maart 2022 (14)). Dit geldt met name voor de grootste begunstigden van de RRF-middelen. Daarom dringen veel sociale partners en maatschappelijke organisaties aan op een grotere betrokkenheid van lokale en regionale gemeenschappen. De meeste belanghebbenden zijn echter van mening dat de deelname van maatschappelijke organisaties aan de uitvoering van het NRRP op regionaal en lokaal niveau ondoeltreffend is. Een tweede, vaak genoemd knelpunt is het gebrek aan informatie-uitwisseling tussen de nationale overheid en de sociale partners en maatschappelijke organisaties, waardoor hun betrokkenheid bij de uitvoerings- en toezichtsfase ernstig kan worden belemmerd. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Ondanks deze geconstateerde uitdagingen hebben, volgens een in maart 2022 (15) gepubliceerde grondige analyse van het EPRS, enerzijds diverse lidstaten, zoals België, Cyprus, Griekenland, Estland en Finland, zich er in het algemeen toe verbonden om tijdens de uitvoeringsfase van het NRRP samen te blijven werken met de sociale partners en de maatschappelijke organisaties, en anderzijds hebben andere landen, zoals Tsjechië, Frankrijk, Italië en Portugal, verwezen naar een specifiek comité/orgaan dat onder meer verantwoordelijk zal zijn voor de monitoring van en het toezicht op de geboekte vooruitgang, de inachtneming van de mijlpalen en doelstellingen van de verschillende onderdelen, de publiciteitsactiviteiten en de evaluatie van de uitvoeringsverslagen. |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   Deel III: Potentiële impact van NRRP’s op de economie en de samenleving van de lidstaten

| 3.3.1. | Volgens een studie van de onderzoeksdienst van het Europees Parlement (16) wordt verwacht dat de RRF overheidsinvesteringen op gang zal brengen, met de nadruk op het verhogen van de reële productie, en extra begrotingsruimte mogelijk zal maken, wat op zijn beurt reeds geplande nationale uitgaven op basis van het additionaliteitsbeginsel mogelijk zou moeten maken. De RRF zou enerzijds leiden tot een aanzienlijke toename van het bbp op korte en middellange termijn door de vraag naar overheids- en particuliere investeringen, waardoor de kapitaalvoorraad zou worden opgebouwd die nodig is om op middellange en lange termijn een hoger bbp te genereren door groei van de werkgelegenheid, hogere productiviteit en lonen, en een positief outputeffect. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | De standpunten van de sociale partners en maatschappelijke organisaties over de mogelijke gevolgen van het NRRP voor de economie en de samenleving van hun land lopen nogal uiteen. Deze perceptie varieert met name naargelang van de omvang van de aan elke lidstaat toegewezen middelen uit de RRF. In lidstaten die grote bedragen ontvangen, wordt het effect dus positiever beoordeeld dan in lidstaten die in verhouding tot de omvang van hun economie betrekkelijk kleine bedragen ontvangen. Ondanks deze verschillen beschouwen maatschappelijke organisaties het effect van de RRF-middelen en de NRRP-investeringen op de hervormingen over het algemeen als positief, aangezien zij een impuls geven aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de dubbele transitie. |
| --- | --- |

3.3.2.

3.4.   Deel IV: Betrokkenheid van de sociale partners en maatschappelijke organisaties bij de uitvoering van het plan

| 3.4.1. | De inbreng van maatschappelijke organisaties in de uitvoeringsfase van het plan heeft, in de weinige lidstaten waar deze daadwerkelijk van start is gegaan, verschillende vormen aangenomen. In de door de belanghebbenden verstrekte informatie worden vier categorieën van betrokkenheid genoemd: 1) wettelijk; 2) via speciale NRRP-werkgroepen; 3) via vergaderingen van belanghebbenden, en 4) geen specifieke vorm van betrokkenheid gepland. In vergelijking met de in 2021 getrokken conclusies over het duidelijke gebrek aan betrokkenheid van maatschappelijke organisaties bij de formulering van het plan wordt hun betrokkenheid bij de uitvoeringsfase positiever beoordeeld, hoewel die in alle lidstaten nog steeds verre van bevredigend is. Er werd op gewezen dat in sommige landen initiatieven worden bevorderd die specifiek bedoeld zijn om deze organisaties bij de uitvoering van het NRRP te betrekken. Wat voorts het mogelijke verschil in betrokkenheid tussen de sociale partners enerzijds en de maatschappelijke organisaties anderzijds betreft, blijkt in het algemeen dat in de lidstaten ofwel geen van beide partijen, ofwel beide partijen zonder onderscheid bij de zaak betrokken zijn. Belanghebbenden in drie van de twintig geraadpleegde lidstaten (Oostenrijk, Griekenland en Portugal) meldden echter dat er een aanzienlijk onderscheid is in de betrokkenheid van deze partijen. In deze landen hebben de sociale partners een grotere inbreng dan maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | In dit verband is uit een begin 2022 door BusinessEurope gehouden enquête (17) gebleken dat de sociale partners steeds meer bij de herstelplannen worden betrokken, hetgeen tot uiting komt in een ontevredenheidscijfer van slechts 30 % over hun rol tot dusver bij de uitvoering van het plan, vergeleken met 71 % vorig jaar over hun rol bij de opzet van het plan. Zoals in het verslag van Eurofound (18) van maart 2022 na de goedkeuring van de plannen wordt onderstreept, benadrukten de sociale partners bovendien het belang van de landenverslagen die de Europese Commissie in het kader van het Europees Semester (19) heeft uitgebracht en die het kader vormen voor de discussie over de uitvoering van nationale hervormingen en investeringen, waardoor de sociale partners ideeën kunnen uitwisselen en aan de hand van een solide basis kunnen bijdragen aan de nationale hervormingsprogramma’s. |
| --- | --- |

3.4.2.

4.   Conclusies

| 4.1. | In het algemeen wordt de uiteindelijke inhoud van de plannen positief beoordeeld. In sommige gevallen is in de definitieve versies van de NRRP’s rekening gehouden met opmerkingen van maatschappelijke organisaties. Over het algemeen ondersteunt het maatschappelijk middenveld de groene, digitale en sociale doelstellingen van de NRRP’s. Over de bijdrage aan de groene en digitale transitie waren de meningen positief, ook al wordt de impact van het NRRP op enkele gevallen na beperkt geacht. Helaas werd vaak gesteld dat de sociale dimensie van het plan relatief onderontwikkeld was, ondanks het belang ervan voor de veerkracht. Men was van mening dat de transitie meer investeringen vergt, met name gezien de huidige crisis. Ondanks de waargenomen verbeteringen in sommige lidstaten blijft het moeilijk om afdoende te beantwoorden of de deelname aan de uitvoeringsfase is verbeterd, niet in het minst omdat de uitvoering van veel NRRP’s in veel lidstaten aanzienlijke vertraging heeft opgelopen. De sociale partners en maatschappelijke organisaties benadrukten echter dat de institutionele sociale dialoog in deze fase is verbeterd. Zo erkennen de sociale partners in Spanje dat het kader van de faciliteit voor herstel en veerkracht en het NRRP heeft bijgedragen tot belangrijke overeenkomsten over arbeids- en pensioenhervormingen op basis van een tripartiete sociale dialoog. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ondanks de vertraagde uitvoering van veel NRRP’s zijn in sommige lidstaten goede praktijken vastgesteld met betrekking tot de uitvoering van en het toezicht op de NRRP’s. Zo is in Oostenrijk, Frankrijk, Luxemburg, Spanje en Zweden de nauwe en constructieve samenwerking tussen de sociale partners, maatschappelijke organisaties en de overheid, versterkt door transparantie en permanente dialoog, een belangrijk instrument voor hun betrokkenheid bij de RRF. Bovendien zijn in Tsjechië, Estland, Finland, Italië en Spanje publiek toegankelijke campagnewebsites of overheidsportalen voor herstel en veerkracht opgezet met transparante informatie. In Italië, de belangrijkste begunstigde van de middelen uit de RRF, is in november 2021 op overheidsniveau een permanent rondetafelpartnerschap (Tavolo permanente del partenariato) ingesteld, met specifieke werkgroepen die de koers en de kwaliteit van de uitvoering van het NRRP kritisch volgen in het licht van de verwachtingen van de burgers. Dit orgaan wordt voorgezeten door de Italiaanse premier en wordt gecoördineerd door de voorzitter van de nationale raad voor economie en arbeid (CNEL). Bovendien werd een specifieke gestructureerde overeenkomst ondertekend met de nationale vereniging van Italiaanse gemeenten (ANCI) voor de ontwikkeling van een dialoog en gestructureerde bijstand in de uitvoeringsfasen op plaatselijk niveau inzake aspecten die voor hen van belang zijn. Evenzo wordt de betrokkenheid van gemeenten en andere lokale actoren in Italië aangemoedigd met betrekking tot de bestuurlijke capaciteit. In Kroatië is het maatschappelijk middenveld betrokken bij de werkgroepen die aanbestedingen voor de uitvoering van het NRRP voorbereiden, en ook bij overeenkomsten met het Ministerie van Toerisme over maatregelen in het kader van het plan voor de toeristische sector. Ten slotte zijn maatschappelijke organisaties in Portugal betrokken bij het toezicht op de uitvoering van het NRRP, met name door de resultaten van het plan en de effectbeoordelingsverslagen te analyseren. In dit verband is een toezichthoudend orgaan opgericht, het nationale toezichtscomité (CNA), dat onder meer vertegenwoordigers van de sociale partners, universiteiten en de sociale sector omvat. Deze uitwisseling van goede praktijken wordt aangemoedigd en dient als voorbeeld voor de andere lidstaten. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In veel lidstaten wordt gepleit voor meer betrokkenheid van de sociale partners en maatschappelijke organisaties in de uitvoeringsfase van de NRRP’s. Het maatschappelijk middenveld dringt aan op meer transparantie bij de uitvoering van en het toezicht op de plannen en zou graag zien dat informatie openbaar wordt gemaakt en dat het overleg over het NRRP met alle relevante belanghebbenden verder wordt aangemoedigd. Als dit ontbreekt, dan worden de belangrijke vraagstukken waarschijnlijk niet correct aangepakt. Ten slotte moet in de meeste lidstaten nog worden afgewacht of de deelname van maatschappelijke organisaties flink zal toenemen tijdens de uitvoerings- en toezichtsfasen van de plannen, die momenteel nog te traag verlopen of vertraging oplopen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het Comité dringt er bij de nationale overheden van de lidstaten waar de inbreng van de sociale partners en de maatschappelijke organisaties (20) nog onvoldoende is, op aan om deze situatie met spoed te verhelpen en de regels van de RRF-verordening na te leven. Het roept de Commissie en het Europees Parlement op de naleving van de geldende regels af te dwingen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Desondanks is het EESC van mening dat het gebrek aan effectieve en kwaliteitsvolle deelname van het maatschappelijk middenveld aan de economische governance van de EU pas op bevredigende wijze kan worden opgelost door een hervorming van het Europees Semester die dit via een richtlijn of een verordening garandeert. Het Comité wijst erop dat van daadwerkelijke participatie sprake is als maatschappelijke organisaties tijdens officiële raadplegingsprocessen die op wettelijke regels en openbare en transparante procedures zijn gebaseerd, naar behoren schriftelijk worden geïnformeerd, voldoende tijd krijgen om de voorstellen van de overheid te analyseren en hun eigen voorstellen op te stellen, en als de inwilliging of afwijzing van deze voorstellen wordt gemotiveerd in openbare notulen of documenten. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | De oorlog in Oekraïne en de onmiddellijke risico’s daarvan voor de Europese en de wereldeconomie doen niets af aan de doelstellingen van de NRRP’s, maar zouden volgens het Comité de Europese instellingen en de nationale regeringen juist moeten aanzetten tot versnelde uitvoering en handhaving van de plannen en de bijbehorende investeringen en hervormingen, en tot verdere uitvoering van de Green Deal van de EU, teneinde de groei te ondersteunen en het koolstofarm maken van het energiesysteem en de groene strategische autonomie van de Europese Unie te bespoedigen. Tegelijkertijd moet de EU al het nodige doen om de regering en de bevolking van Oekraïne te helpen, de miljoenen mensen die hun toevlucht in EU-landen hebben moeten zoeken, adequate zorg te bieden, en de meest rechtstreeks getroffen lidstaten in diverse sectoren van hun economie bij te staan. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Vóór het uitbreken van de oorlog was het totale bedrag aan nationale en NGEU-middelen ontoereikend om de doelstellingen van de Green Deal te verwezenlijken en de vereiste billijke en inclusieve energietransitie tot stand te brengen, met name de doelstelling om fossiele brandstoffen te vervangen door schone en hernieuwbare energieproductiebronnen, overeenkomstig de aanbevelingen van het Intergouvernementele Panel over Klimaatverandering (IPCC). Bovendien is er nu de dringende geopolitieke behoefte om een einde te maken aan de energieafhankelijkheid van de EU van Rusland. Voorts zal dit leiden tot een sterke toename van de investeringen op het gebied van veiligheid en defensie, die zwaar op de overheidsbegrotingen zullen wegen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC stelt daarom voor:






  a) | met spoed een nieuwe EU-energiestrategie goed te keuren die een efficiënte koppeling van haar energienetwerken bevordert, alsook een snelle vervanging van fossiele brandstoffen door hernieuwbare energiebronnen, een hoge energie-efficiëntie en een beperking van de vraag naar energie; |
| --- | --- | --- |

4.8.

a)

met spoed een nieuwe EU-energiestrategie goed te keuren die een efficiënte koppeling van haar energienetwerken bevordert, alsook een snelle vervanging van fossiele brandstoffen door hernieuwbare energiebronnen, een hoge energie-efficiëntie en een beperking van de vraag naar energie;

| b) | te overwegen of de investeringen in het kader van het NRRP kunnen worden bestemd voor meer investeringen in schone en hernieuwbare energie, waarbij de strategische autonomie van de EU wordt gewaarborgd; |
| --- | --- |

b)

te overwegen of de investeringen in het kader van het NRRP kunnen worden bestemd voor meer investeringen in schone en hernieuwbare energie, waarbij de strategische autonomie van de EU wordt gewaarborgd;

| c) | dat alle lidstaten hun deel van de NRRP-middelen gebruiken voor de financiering van nieuwe programma’s in deze richting, zoals programma’s voor investeringen in duurzame energie; |
| --- | --- |

c)

dat alle lidstaten hun deel van de NRRP-middelen gebruiken voor de financiering van nieuwe programma’s in deze richting, zoals programma’s voor investeringen in duurzame energie;

| d) | dat de Europese autoriteiten en de nationale overheden op korte termijn alle nodige maatregelen nemen, zowel op productie- als op consumptiegebied, om de economieën te beschermen tegen de sneeuwbaleffecten van de oorlog op de economie van de EU, die de voedsel-, energie- en financiële markten ernstig ontwricht, met stijgende energieprijzen en verstoringen van de bevoorradingsketen; |
| --- | --- |

d)

dat de Europese autoriteiten en de nationale overheden op korte termijn alle nodige maatregelen nemen, zowel op productie- als op consumptiegebied, om de economieën te beschermen tegen de sneeuwbaleffecten van de oorlog op de economie van de EU, die de voedsel-, energie- en financiële markten ernstig ontwricht, met stijgende energieprijzen en verstoringen van de bevoorradingsketen;

| e) | na te gaan of er nieuwe financiële investeringen kunnen worden gedaan en of het voorstel van de Europese Commissie in de REpowerEU-mededeling kan worden gesteund, namelijk de herstructurering van de energiesector bespoedigen, met het oog op een veiligere en duurzamere strategische autonomie van de EU. Daartoe moet het meest geschikte model worden gebruikt, op basis van de beste praktijken en resultaten van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) en de RRF. |
| --- | --- |

e)

na te gaan of er nieuwe financiële investeringen kunnen worden gedaan en of het voorstel van de Europese Commissie in de REpowerEU-mededeling kan worden gesteund, namelijk de herstructurering van de energiesector bespoedigen, met het oog op een veiligere en duurzamere strategische autonomie van de EU. Daartoe moet het meest geschikte model worden gebruikt, op basis van de beste praktijken en resultaten van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) en de RRF.

| 4.9. | Ook de conclusies van het IPCC van de VN van 2022 zijn een serieuze herinnering aan de onvolkomenheden in de strijd tegen de klimaatverandering. Het EESC dringt er bij de Europese autoriteiten op aan hiermee rekening te houden bij de goedkeuring van initiatieven op het gebied van energie, industrie en economie. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC is doordrongen van de enorme moeilijkheden die zich in de huidige omstandigheden voordoen bij de uitvoering van een economisch beleid dat tegelijkertijd gericht is op het terugdringen van de inflatie en het waarborgen van economische groei, werkgelegenheid en houdbaarheid van de overheidsfinanciën op middellange en lange termijn. De Europese autoriteiten, de nationale overheden en de ECB moeten nauw samenwerken en de nodige stappen ondernemen om ervoor te zorgen dat het expansieve monetaire en begrotingsbeleid zó wordt beëindigd dat een nieuwe recessie wordt voorkomen. Volgens het EESC moeten de regels van het stabiliteits- en groeipact worden hervormd door realistische doelstellingen voor het overheidstekort en de overheidsschuld vast te stellen, de gouden regel voor investeringen op te nemen en, afhankelijk van de situatie van elk land, flexibele trajecten uit te stippelen om de doelstellingen voor het terugdringen van de overheidsschuld te verwezenlijken. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Onderwijs en inspanningen op het gebied van een leven lang leren voor werknemers en de bevolking in het algemeen zijn essentieel om te zorgen voor eerlijke en inclusieve groene en digitale transities. Er moet prioriteit worden gegeven aan opleiding en beroepskeuzebegeleiding voor werknemers die door herstructureringen worden getroffen, maar ook aan het anticiperen op de behoeften die voortvloeien uit de verschillende soorten technologische veranderingen in het productieapparaat. Digitalisering vereist bijzondere aandacht voor mensen die vanwege hun leeftijd of andere omstandigheden meer moeite hebben om toegang te krijgen tot gedigitaliseerde diensten. Dit deel van de bevolking moet toegang krijgen tot opleiding en speciale ondersteunende diensten zodat zij gebruik kunnen maken van alle soorten voordelen en diensten. |
| --- | --- |

4.11.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Resolutie van het EESC over het betrekken van maatschappelijke organisaties bij de nationale plannen voor herstel en veerkracht — Wat werkt en wat niet? (PB C 155 van 30.4.2021, blz. 1).

1

(2)  Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

2

(3)  De oorlog in Oekraïne en de economische, sociale en milieugevolgen daarvan (PB C 290 van 29.7.2022, blz. 1).

3

(4)  N.B.: Vóór 1 april 2022 heeft de Commissie 23 plannen goedgekeurd (waaronder het Zweedse plan eind maart 2022, dat nog door de Raad moet worden goedgekeurd). Begin april heeft de Commissie ook het Bulgaarse plan goedgekeurd, dat echter ook nog door de Raad moet worden goedgekeurd (d.w.z. dat tot dusverre 24 plannen door de Commissie zijn goedgekeurd en 22 door de Raad).

4

N.B.:

(5)  Verbindingsgroep met Europese organisaties en netwerken van het maatschappelijk middenveld.

5

(6)  De verslagen van de verschillende lidstaten worden geanalyseerd in de bijlage bij deze resolutie. Alle informatie kan worden geraadpleegd op de website van het Comité.

6

(7)  SWD(2021) 211 final.

7

(8)  SWD(2021) 163 final/2.

8

(9)  SWD(2021) 196 final.

9

(10)  SWD(2021) 160 final.

10

(11)  SWD(2021) 146 final.

11

(12)  SWD(2021) 161 final.

12

(13)  Scorebord voor herstel en veerkracht.

13

(14)  Comparing and assessing recovery and resilience plans — Second edition, Centre for European Policy Studies (CEPS).

14

(15)  Recovery and Resilience Plans: stakeholders’ views.

15

(16)  Recovery and Resilience Dialogue with the European Commission, 7 maart 2022.

16

(17)  BusinessEurope Reform Barometer 2022.

17

(18)  Involvement of social partners in the national recovery and resilience plans.

18

(19)  Verslag over het Europees Semester voor coördinatie van het economisch beleid: sociale en werkgelegenheidsaspecten in de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 2022.

19

(20)  En andere relevante stakeholders, bijv. jongerenorganisaties, zoals het EESC benadrukte in zijn advies over zorgen voor fatsoenlijk werk voor jongeren en de inclusie van NEET’s door adequate opstelling van nationale herstelplannen (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 27).

20

---

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/8 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/8

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over staatssteunregels die van toepassing zijn op DAEB op het gebied van gezondheid en sociale diensten in een postpandemisch scenario. Gedachten en voorstellen naar aanleiding van de evaluatie van het wetgevingspakket van 2012 door de Commissie

(initiatiefadvies)

(2022/C 323/02)

| Rapporteur: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Giuseppe GUERINI

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 5.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 221/0/5 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.1.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

5.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

221/0/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat verschillende diensten op sociaal en gezondheidsgebied, zoals persoonlijke zorg (inclusief thuiszorg), re-integratie van kansarmen en personen met een handicap op de arbeidsmarkt, kinderopvang en sociale huisvesting, van cruciaal belang zijn om de sociale samenhang te waarborgen in de huidige postpandemische fase en in het licht van de humanitaire noodsituatie en de internationale spanningen. De Europese regels inzake staatssteun voor dergelijke diensten zijn derhalve van fundamenteel belang. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC staat volledig achter het besluit van de Commissie om, in het kader van haar beoordeling van de regelgeving voor deze sector (1), diensten op sociaal en gezondheidsgebied te beschouwen als een “subcategorie” met autonome kenmerken binnen de bredere context van de diensten van algemeen economisch belang (DAEB). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC wijst erop dat het Almunia-pakket (2012) inzake staatssteun voor de DAEB-sector positieve elementen van modernisering en vereenvoudiging heeft opgeleverd ten opzichte van de vorige regelgeving uit 2005. De regelgevingsaanpak van dit pakket moet daarom ook in de toekomst worden voortgezet, zij het met nog enkele aanpassingen, mocht de Commissie naar aanleiding van de lopende beoordeling besluiten de huidige regelgeving te wijzigen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC merkt op dat veel gezondheidsdiensten en zo goed als alle sociale diensten binnen de afzonderlijke lidstaten een regionale, provinciale, gemeentelijke of, in grotere steden, zelfs een intragemeentelijke dimensie hebben. Dit betekent dat er nauwelijks sprake is van interne mobiliteit van de gebruikers van deze diensten tussen de verschillende regio’s en provincies van een land, laat staan grensoverschrijdend. Door het ontbreken van grensoverschrijdende relevantie zou artikel 107 VWEU niet van toepassing zijn op staatssteun voor diensten op sociaal en gezondheidsgebied. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC wijst erop dat nationale overheden moeite hebben om specifieke expertise te ontwikkelen voor het opstellen van toewijzingsbesluiten, die een noodzakelijke voorwaarde zijn voor de toepassing van Besluit 2012/21/EU van de Commissie (2) betreffende compensatie voor de openbare dienst en Verordening (EU) nr. 360/2012 van de Commissie (3) inzake de-minimissteun voor DAEB. Het zou dan ook zeer nuttig zijn dat de Commissie een portaalsite creëert waarop concrete voorbeelden van als legitiem beschouwde toewijzingsbesluiten voor de verschillende soorten sociale en gezondheidsdiensten te vinden zijn. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC pleit voor de uitwisseling van goede praktijken tussen lidstaten met een vergelijkbare rechtstraditie als het gaat om de toepassing van de staatssteunregels op sociale en gezondheidsdiensten, om ervoor te zorgen dat doeltreffender gebruik wordt gemaakt van de discretionaire bevoegdheid die Protocol nr. 26 VWEU toekent aan de nationale overheden bij het opzetten en verlenen van DAEB op lokaal niveau. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC merkt op dat de in Besluit 2012/21/EU vastgestelde regel dat het bedrag van de compensatie voor de uitvoering van de openbare dienst niet hoger mag zijn dan het bedrag dat nodig is om de gemaakte kosten te dekken, behoudens “redelijke winst”, nadere verduidelijking behoeft ten aanzien van: i) de concrete vaststelling van wat een redelijke winst is in verhouding tot het kapitaal dat is gebruikt om het verlenen van de betrokken diensten te verzekeren, rekening houdend met het operationele risico; ii) de kwantitatieve vaststelling van de vaste en structurele kosten die in de kosten voor het verlenen van de DAEB kunnen worden opgenomen, en iii) de mate waarin het onderscheidend karakter van de diensten en organisatiemodellen die kenmerkend zijn voor entiteiten van de sociale economie, wanneer zij diensten van algemeen economisch belang verzorgen en verrichten, kan worden versterkt. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC is van mening dat sociale en gezondheidsdiensten gedurende drie belastingjaren in aanmerking moeten komen voor een de-minimisplafond dat hoger is dan het plafond dat in het algemeen wordt gegarandeerd voor DAEB in het kader van Verordening (EU) nr. 360/2012 (500 000 EUR), zoals ook naar voren kwam tijdens de openbare raadpleging van de Commissie. Het belang van sociale en gezondheidsdiensten voor de sociale cohesie rechtvaardigt een hoger plafond dan het huidige. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Inleiding en achtergrondinformatie

| 2.1. | Staatssteun aan ondernemingen die diensten van algemeen economisch belang (DAEB) verlenen en, relevanter voor dit advies, aan organisaties die meer bepaald diensten op sociaal en gezondheidsgebied verlenen, werd in 2012 geregeld in het zogeheten “wetgevingspakket van Almunia”. Dit pakket verving en moderniseerde het daaraan voorafgaande rechtskader uit 2005 (het “Monti-Kroes-pakket”). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het Almunia-pakket bevat de volgende wetgevingshandelingen:






  — | Verordening (EU) nr. 360/2012 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het VWEU op de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen economisch belang verrichtende ondernemingen; |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

Verordening (EU) nr. 360/2012 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het VWEU op de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen economisch belang verrichtende ondernemingen;

| — | Besluit 2012/21/EU betreffende de toepassing van artikel 106, lid 2, van het VWEU op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst, verleend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen; |
| --- | --- |

—

Besluit 2012/21/EU betreffende de toepassing van artikel 106, lid 2, van het VWEU op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst, verleend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen;

| — | de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de staatssteunregels van de Europese Unie op voor het verrichten van diensten van algemeen economisch belang verleende compensatie (4); |
| --- | --- |

—

de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de staatssteunregels van de Europese Unie op voor het verrichten van diensten van algemeen economisch belang verleende compensatie (4);

| — | de mededeling van de Commissie over de EU-kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (2011) (5). |
| --- | --- |

—

de mededeling van de Commissie over de EU-kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (2011) (5).

| 2.3. | Het regelgevingskader voor de sector is dus al bijna tien jaar van kracht en wordt volgens de Commissie sinds de inwerkingtreding ervan op grote schaal gebruikt door de lidstaten, hoewel er toepassingsproblemen zijn die verdere maatregelen van de EU-wetgever zouden kunnen rechtvaardigen, niet in de laatste plaats gezien de aanzienlijke tijd die is verstreken sinds de goedkeuring ervan. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Tegen deze achtergrond heeft de Commissie een brede raadpleging van belanghebbenden gehouden om de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de meerwaarde van de bestaande wetgeving te beoordelen, met name op het gebied van sociale en gezondheidsdiensten, alsook de mate waarin momenteel aan de oorspronkelijke doelstellingen wordt voldaan. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Deze raadpleging vond plaats tussen 31 juli 2019 en 14 december 2019 aan de hand van een door de Commissie opgestelde vragenlijst, waarop 51 reacties werden ontvangen van bedrijven, bedrijfsorganisaties, vakbonden, ngo’s, particulieren en overheidsdiensten. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Met dit initiatiefadvies wil het EESC, als spreekbuis van het Europese bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld, de aandacht van de Commissie vestigen op bepaalde kwesties in verband met de toepasselijkheid van de staatssteunregels op sociale en gezondheidsdiensten, met het oog op een eventuele toekomstige herziening van de staatssteunregels voor deze sectoren. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC erkent dat het voor de EU-wetgever zeer lastig is om staatssteunregels voorsociale en gezondheidsdiensten op te stellen. Er moet namelijk een evenwicht worden gevonden tussen overheidssteun voor activiteiten die bijdragen tot doelstellingen van algemeen belang enerzijds en de bescherming van een vrije en onvervalste mededinging op de eengemaakte markt anderzijds. Het Europese staatssteunkader moet ook de overheidsinvesteringen mogelijk maken die nodig zijn voor de ontwikkeling van de sociale en gezondheidsinfrastructuur die bijdraagt aan de doelstellingen van de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC staat volledig achter het besluit van de Commissie om diensten op sociaal en gezondheidsgebied te beschouwen als een subcategorie met autonome kenmerken binnen de bredere context van DAEB, gezien de specifieke kenmerken van deze diensten en hun specifieke doelstellingen. In haar document over de evaluatie van de geldende regels merkt de Commissie op dat “vanuit het oogpunt van staatssteun, diensten op sociaal en gezondheidsgebied een subgroep vormen van diensten van algemeen (economisch) belang” (6). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC wijst erop dat het Almunia-pakket (2012) inzake staatssteunregels voor de DAEB-sector positieve elementen van modernisering heeft opgeleverd ten opzichte van de vorige regelgeving uit 2005, waardoor de administratieve en regelgevingslasten voor nationale autoriteiten die DAEB willen financieren, zijn verminderd. De regelgevingsaanpak van dit pakket moet daarom ook in de toekomst worden voortgezet, zij het met nog enkele aanpassingen en verduidelijkingen ten aanzien van bepaalde specifieke aspecten. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC is van mening dat een aantal diensten op sociaal en gezondheidsgebied, zoals persoonlijke zorg (met inbegrip van thuiszorg), de herintreding van kansarmen en personen met een handicap op de arbeidsmarkt, kinderopvang en sociale huisvesting, van fundamenteel belang zijn om de sociale samenhang op de eengemaakte markt te waarborgen, omdat zij “gemeenschappelijke waarden” van de lidstaten vormen, zoals vastgelegd in Protocol nr. 26 VWEU. In de huidige postpandemische fase van internationale spanningen en opkomend populisme in de lidstaten zijn deze diensten nog meer van strategisch en cruciaal belang. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC merkt op dat sociale en gezondheidsdiensten in sommige gevallen op staatsniveau worden verleend door middel van niet-economische activiteiten, die derhalve niet onder de EU-regels inzake staatssteun vallen. Tegelijkertijd hebben dergelijke diensten, wanneer zij wel door middel van economische activiteiten worden verleend, slechts een bescheiden grensoverschrijdende relevantie: zij spelen een overwegend lokale rol en dragen bij tot de sociale cohesie op het nationale grondgebied. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC merkt op dat diensten op sociaal en gezondheidsgebied vaak verleend worden in de vorm van niet-economische activiteiten, waardoor de staatssteunregels niet van toepassing zouden zijn (artikel 107 VWEU). Bovendien hebben sociale en gezondheidsdiensten, zelfs wanneer zij binnen een marktcontext plaatsvinden, een zuiver lokale dimensie, zodat er geen noemenswaardige grensoverschrijdende vraag is. De lokale dimensie komt nog duidelijker naar voren bij sociale en gezondheidsdiensten die door entiteiten van de sociale economie in samenwerking met lokale gemeenschappen worden verzorgd met het oog op sociale cohesie en het algemeen belang. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Zowel in de toepassingspraktijk van de Commissie als de Europese jurisprudentie heerst echter de opvatting dat de grensoverschrijdende relevantie van sociale en gezondheidsdiensten niet a priori kan worden uitgesloten, vanwege de mogelijke verstoring van grensoverschrijdende investeringen. Het EESC begrijpt dat voor deze aanpak is gekozen om al het vrije verkeer waarin de Verdragen voorzien, volledig te beschermen, maar roept de Commissie op om passende richtsnoeren op te stellen over de grensoverschrijdende relevantie van sociale en gezondheidsdiensten. Dergelijke diensten moeten op specifieke en flexibele wijze worden behandeld in het bredere debat over het begrip “grensoverschrijdende relevantie” als doorslaggevend element van het begrip staatssteun in de zin van artikel 107 VWEU. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Zelfs wanneer sociale en gezondheidsdiensten een grensoverschrijdende dimensie hebben, zoals in het geval van de 37 grensoverschrijdende stedelijke gebieden van de EU die onder de richtlijn grensoverschrijdende gezondheidszorg (7) vallen, hangt dit samen met de fysieke nabijheid tussen grensgebieden en gebeurt dit met in achtneming van de beginselen van territoriale subsidiariteit, zodat meer staatssteun de grensoverschrijdende concurrentie tussen bedrijven niet wezenlijk zou schaden. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Bijzondere opmerkingen

| 4.1. | Het EESC juicht het toe dat er met het Almuniapakket van 2012 voor verduidelijking en vereenvoudiging is gezorgd, maar merkt op dat de juridische begrippen op het gebied van DAEB objectief gezien complex blijven, niet in de laatste plaats vanwege de sterke wisselwerking tussen juridische en economische overwegingen die zo kenmerkend is voor de DAEB-sector. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Daarom verzoekt het EESC de Commissie een nieuwe leidraad te publiceren ter actualisering van de “gids voor de toepassing van de EU-regels inzake staatssteun, overheidsopdrachten en de eengemaakte markt op diensten van algemeen economisch belang, en met name sociale diensten van algemeen belang” (8), die de afgelopen jaren zeer nuttig is gebleken voor marktdeelnemers in de sector. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC wijst erop dat de specifieke DAEB-kaderregeling, zowel op het gebied van overheidsopdrachten als op het gebied van staatssteun, bij de nationale overheden minder bekend is dan de desbetreffende gewone aanbestedings- en staatssteunregels. Passende investeringen in de opleiding van overheidspersoneel, eventueel met gebruik van Europese middelen, zou dan ook nuttig kunnen zijn, zowel om de kwaliteit van deze diensten te verhogen als om de naleving van het EU-recht te verbeteren. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC benadrukt dat nationale overheden technische en operationele problemen ondervinden en daardoor moeite hebben om specifieke en geavanceerde expertise te ontwikkelen voor het opstellen van van toewijzingsbesluiten, die een noodzakelijke voorwaarde zijn voor de toepassing van Besluit 2012/21/EU betreffende compensatie voor de openbare dienst en, zij het in vereenvoudigde vorm, van Verordening (EU) nr. 360/2012 betreffende staatssteun (waarbij het totale bedrag van de toegestane de-minimissteun wordt verhoogd tot 500 000 EUR over drie belastingjaren). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | In dit verband zou het dan ook zeer nuttig zijn dat de Commissie een portaalsite creëert waarop concrete voorbeelden van toewijzingsbesluiten voor de verschillende soorten gezondheids- en sociale diensten te vinden zijn die door het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie als legitiem worden beschouwd. De uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten met een vergelijkbare rechtstraditie zou in dit verband ook zeer nuttig kunnen zijn, om ervoor te zorgen dat doeltreffender gebruik wordt gemaakt van de discretionaire bevoegdheid die Protocol nr. 26 VWEU toekent aan de nationale overheden bij het opzetten en verlenen van DAEB op lokaal niveau. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zoals bekend wordt in Besluit 2012/21/EU bepaald dat het bedrag van de compensatie voor de uitvoering van de openbare dienst niet hoger mag zijn dan het bedrag dat nodig is om de gemaakte kosten te dekken, behoudens “redelijke winst”. Dit concept behoeft nadere verduidelijking ten aanzien van drie aspecten: i) de concrete vaststelling van wat een redelijke winst is in verhouding tot het kapitaal dat is gebruikt om het verlenen van de betrokken diensten te verzekeren, rekening houdend met het operationele risico; ii) de kwantitatieve vaststelling van de vaste en structurele kosten die in de kosten voor het verlenen van de DAEB kunnen worden opgenomen, en iii) de mate waarin het onderscheidend karakter van de diensten en organisatiemodellen die kenmerkend zijn voor entiteiten van de sociale economie, wanneer zij diensten van algemeen economisch belang verzorgen en verrichten, kan worden versterkt. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC wijst erop dat bij de vaststelling van het begrip “redelijke winst” rekening moet worden gehouden met de kenmerken van de begunstigde onderneming, met name wanneer deze onderneming haar winst voortdurend herinvesteert in haar eigen bedrijf en kan worden aangemerkt als een organisatie of onderneming van de sociale economie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC onderschrijft het duidelijk uit de openbare raadpleging van de Commissie naar voren gekomen standpunt dat sociale en gezondheidsdiensten gedurende drie belastingjaren in aanmerking moeten komen voor een ander de-minimisplafond, dat hoger is dan het plafond dat in het algemeen wordt gegarandeerd voor DAEB in het kader van Verordening (EU) nr. 360/2012 (500 000 EUR). Deze verhoging wordt gerechtvaardigd door het openbare karakter en het algemeen belang van de sociale en gezondheidsdiensten, en door de beperkte invloed van deze activiteiten op de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten. De verhoging van de de-minimisdrempel voor sociale en gezondheidsdiensten zou meer ruimte creëren voor de toepassing van Verordening (EU) nr. 360/2012, waardoor het gebruik ervan toegankelijker en eenvoudiger zou worden. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het belang van sociale en gezondheidsdiensten voor de sociale cohesie rechtvaardigt een hoger plafond, dat drie voordelen zou hebben, want hierdoor zou i) méér steun kunnen worden verleend binnen het vereenvoudigde en snellere kader voor de-minimissteun; ii) rekening worden gehouden met de inflatie op macro-economisch niveau, waardoor het totale toegestane bedrag over een periode van drie belastingjaren vaker zou moeten worden herzien, en iii) de ondersteunende rol van veel entiteiten van de sociale economie worden erkend. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC erkent het belang en de rol van kmo’s en particuliere ondernemingen die betrokken zijn bij het beheer van DAEB op sociaal en gezondheidsgebied via aanbestedingen die door lokale overheden worden georganiseerd. Ook hiervoor zou het nuttig kunnen zijn dat de nationale overheden gegevens en informatie verzamelen en verspreiden over de selectieprocedures voor dienstverleners, de toegekende compensaties en de te verlenen diensten. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Tot slot wijst het EESC erop dat, zoals de Commissie in haar actieplan voor de sociale economie (9) heeft erkend, de sector sociale en gezondheidsdiensten ook indirect kan worden ondersteund, enerzijds door organisaties van de sociale economie, die in deze sectoren zeer actief zijn, betere toegang te bieden tot steunmaatregelen die financiering en krediet toegankelijker maken, en anderzijds door specifieke stimulansen te bieden voor het in dienst nemen van kansarmen en personen met een handicap, in de zin van de algemene groepsvrijstellingsverordening inzake staatssteun. Duidelijke en flexibele Europese regelgeving die een redelijke cumulatie en combinatie van verschillende stimuleringsmaatregelen voor dezelfde activiteiten mogelijk maakt, zou in dit verband zeer nuttig zijn. |
| --- | --- |

4.11.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  ARES-2019-3858696.

1

(2)  Besluit 2012/21/EU van de Commissie van 20 december 2011 betreffende de toepassing van artikel 106, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst, verleend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen (PB L 7 van 11.1.2012, blz. 3).

2

(3)  Verordening (EU) nr. 360/2012 van de Commissie van 25 april 2012 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen economisch belang verrichtende ondernemingen (PB L 114 van 26.4.2012, blz. 8).

3

(4)  PB C 8 van 11.1.2012, blz. 4.

4

(5)  PB C 8 van 11.1.2012, blz. 15.

5

(6)  ARES-2019-3858696.

6

(7)  Richtlijn 2011/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2011 betreffende de toepassing van de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg (PB L 88 van 4.4.2011, blz. 45).

7

(8)  SWD(2013) 53 final/2.

8

(9)  COM(2021) 778 final.

9

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/13 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/13

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van maatschappelijke organisaties als hoeders van het algemeen belang bij het herstel na de pandemie en de wederopbouw van samenlevingen en economieën in de EU

(initiatiefadvies)

(2022/C 323/03)

| Rapporteur: | Ioannis VARDAKASTANIS |
| --- | --- |

Rapporteur:

Ioannis VARDAKASTANIS

| Besluit van de voltallige vergadering | 28.4.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 189/1/4 |

Besluit van de voltallige vergadering

28.4.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

3.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

189/1/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het maatschappelijk middenveld en de sociale partners slaan een brug tussen beleidsmakers en de realiteit van degenen die zij vertegenwoordigen. Door met deze belanghebbenden een dialoog aan te gaan, krijgen beleidsmakers dus op doeltreffende wijze inzicht in de uiteenlopende behoeften van mensen die tot verschillende sociale groepen behoren. Voorts moedigt het maatschappelijk middenveld iedereen aan deel te nemen aan de “burgerdemocratie” om invloed uit te oefenen op kwesties die hen aangaan. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In de EU zien we dat het maatschappelijk middenveld en de sociale partners op verschillende niveaus actief zijn. Sommige organisaties opereren op EU-niveau, andere op nationaal en weer andere op regionaal of lokaal niveau. De werkzaamheden op alle niveaus zijn complementair aan elkaar. Wat belangenbehartiging betreft, wordt het aandachtsgebied van de EU in vergelijking met dat van nationale organisaties vaak bepaald door de verdeling van de beleidsbevoegdheden tussen het EU- en het nationale niveau. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het maatschappelijk middenveld dat aan de basis werkzaam is, kan ook een rol spelen bij de monitoring van de uitvoering en het effect van nieuwe beleidsmaatregelen en initiatieven. Het maatschappelijk middenveld heeft echter niet alleen invloed op beleidsbeslissingen, maar verleent ook daadwerkelijk diensten aan de mensen die het vertegenwoordigt. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tijdens de COVID-19-pandemie en het trage herstel van Europa uit het dieptepunt van deze crisis, is de rol van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners aan verandering onderhevig geweest. Ze hebben zich nog meer dan voorheen toegelegd op het verlenen van essentiële diensten, het beschermen van de mensenrechten en het redden van levens. Tegelijkertijd zien organisaties zich gesteld voor uitdagingen om de financiering rond te krijgen en hun eigen personeel te ondersteunen. Voorts nam de EU tijdens de pandemie een aantal nieuwe financieringsinitiatieven, waardoor er weer krachtig moest worden gepleit om ervoor te zorgen dat de investeringen terecht zouden komen bij degenen die er het meest behoefte aan hadden. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | We zien momenteel dat het Europese maatschappelijk middenveld van de COVID-19-crisis in een geheel nieuwe crisis rolt. Veel actoren uit het maatschappelijk middenveld richten hun inspanningen nu op het aanpakken van de repercussies van een niet-uitgelokte invasie van Oekraïne door de Russische autoriteiten. Veel ngo’s, bijvoorbeeld, trekken nu lering uit de crisisbeheersing van de pandemie en gebruiken deze om Oekraïense vluchtelingen te steunen, noodfondsen binnen te halen en hen te helpen de oorlog die momenteel in hun land woedt te ontvluchten. Zij richten hun inspanningen ook op degenen in de rest van de EU die het grootste risico lopen om in armoede te vervallen, nu de brandstofprijzen drastisch stijgen en de inflatie de pan uit rijst. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het beleidsvormingsproces is onlosmakelijk verbonden met de waarden van de EU, aangezien in artikel 1 van het Verdrag betreffende de Europese Unie is bepaald dat de besluiten “in zo groot mogelijke openheid en zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen”. Er mag in de EU geen ruimte zijn voor de onderdrukking van de sociale dialoog en de dialoog met het maatschappelijk middenveld. Eerbiediging van deze waarden zou een voorwaarde moeten zijn voor de lidstaten om in aanmerking te komen voor EU-financiering. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | De EU moet een nultolerantie hanteren voor lidstaten waar de ruimte voor het maatschappelijk middenveld krimpt. Een systeem waarin de stem van het maatschappelijk middenveld tot zwijgen wordt gebracht, met name van degenen die kritisch staan tegenover het functioneren van de regering, is een systeem dat de dynamiek van beleidsmakers die de belangen van hun burgers dienen, ernstig ondermijnt. In plaats daarvan wordt het een systeem waarin de machthebbers alleen in hun eigen belang handelen. Deze aanpak vormt een bedreiging voor de democratie binnen de EU en is niet in overeenstemming met de waarden van Europa die in de criteria van Kopenhagen zijn vastgelegd (1). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Om ervoor te zorgen dat de lidstaten hun EU-waarden hoog houden, moeten zij niet alleen openstaan voor contacten met het maatschappelijk middenveld; zij moeten ook het bestaan van het maatschappelijk middenveld faciliteren, zelfs wanneer dat middenveld kritiek heeft op hun beleid of politiek tegen hen gekant is. Er moet vrijheid en onafhankelijkheid zijn voor alle maatschappelijke organisaties in de EU. lidstaten die alleen voor de vorm met speciaal geselecteerde en regeringsgezinde organisaties een dialoog aangaan, maken zich net zo schuldig aan ondemocratische praktijken als regeringen die helemaal geen contacten onderhouden met het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Beleidsmakers moeten zorgen voor zinvolle participatie door het maatschappelijk middenveld, en niet alleen op een oppervlakkig niveau. Dit betekent dat zij bij alle onderdelen van het besluitvormingsproces moeten worden betrokken. Het betekent dat het maatschappelijk middenveld moet worden gehoord tijdens het proces waarin nieuwe wetgeving, projecten of initiatieven worden bedacht. Daarnaast moet het maatschappelijk middenveld regelmatig worden geraadpleegd wanneer deze wetgeving, projecten of initiatieven vorm krijgen, worden goedgekeurd en vervolgens worden uitgevoerd. Het komt maar al te vaak voor dat de mening van het maatschappelijk middenveld pas wordt gevraagd wanneer wetgeving of projecten bijna zijn afgerond. Hierdoor is het voor beleidsmakers onmogelijk om voorstellen over te nemen en wordt een precedent geschapen waarbij van het maatschappelijk middenveld wordt verwacht dat het de voorgelegde voorstellen gewoonweg goedkeurt. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Beleidsmakers op alle niveaus moeten ervoor zorgen dat hun raadplegingsprocedures gemakkelijk te vinden en toegankelijk zijn. Het EESC prijst het systeem voor openbare raadpleging van de Europese Commissie, omdat het openstaat voor alle maatschappelijke organisaties en individuele burgers, en omdat alle raadplegingen systematisch op dezelfde webpagina (2) worden gepubliceerd. Anderzijds kunnen de raadplegingen op EU-niveau soms restrictief zijn wat het toegestane soort inbreng betreft. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het maatschappelijk middenveld kan beleidsmakers bijstaan bij essentiële taken als monitoring. De rol van het maatschappelijk middenveld bij de monitoring van de uitvoering van nieuwe beleidsmaatregelen en initiatieven kan echter pas serieus worden genomen als de EU en de nationale en lokale overheden de exploitatiekosten van deze organisaties ondersteunen. Dit is des te belangrijker gezien de onzekerheid over de financiering van projecten als gevolg van COVID-19, alsook de stijging van de exploitatiekosten. Om hoogwaardige en zo constructief mogelijke steun van het maatschappelijk middenveld te ontvangen, is het van essentieel belang dat de onafhankelijkheid van de maatschappelijke organisaties niet in het gedrang komt doordat financiering voor exploitatie en capaciteitsopbouw wordt aangeboden. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Er zijn een aantal maatregelen die de EU zou kunnen nemen om de inbreng van het maatschappelijk middenveld te omarmen. Zij zou kunnen beginnen met het definiëren van een participatieve status. Ook zou zij het eens kunnen worden over richtsnoeren en gemeenschappelijke normen inzake het recht op vereniging en de burgerdialoog, die in alle relevante processen moeten worden toegepast, alsmede over de goedkeuring van een interinstitutioneel akkoord over de burgerdialoog. Erkenning en bevordering van de rol van verenigingen en ngo’s in het kader van de Europese Unie zou ook zeer bevorderlijk zijn voor de verbetering van het partnerschap tussen beleidsmakers en het maatschappelijk middenveld op EU-niveau. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | De maatschappelijke organisaties moeten ook hun eigen verantwoordelijkheid opnemen omwille van een goede beleidsvorming. In de eerste plaats moeten organisaties voortdurend openstaan voor de realiteit van de mensen die zij vertegenwoordigen, en ervoor zorgen dat hun pleitbezorging beantwoordt aan hun behoeften. Het is met name van belang om de betrokkenheid van jongeren bij het maatschappelijk middenveld te bevorderen en de toekomst van de beweging veilig te stellen. Het is ook van cruciaal belang dat het maatschappelijk middenveld een opbouwende bijdrage levert en duidelijke aanbevelingen doet, zodat het nieuw beleid kan helpen vormgeven op een manier die in zijn ogen het beste is voor de burgers. Het maatschappelijk middenveld moet zich daarbij niet alleen richten op wat er niet goed gaat, maar ook concreet aangeven hoe het beter kan. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | In dit document verwijst de term “maatschappelijk middenveld” ook naar de sociale partners, hoewel moet worden opgemerkt dat de sociale partners op een unieke en specifieke manier actief zijn bij de bescherming van de rechten. Maatschappelijke organisaties komen ook op voor groepen die via verkiezingen geen invloed kunnen uitoefenen op het beleid, zoals kinderen, personen met een handicap aan wie het recht is ontzegd te stemmen, of migranten en vluchtelingen, en bevorderen hun betrokkenheid bij de democratie. De dialoog tussen het maatschappelijk middenveld en beleidsmakers is dan ook van essentieel belang om inzicht te krijgen in de behoeften van de samenleving en doeltreffende beleidsreacties te formuleren. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Onafhankelijke en goed geïnformeerde maatschappelijke organisaties kunnen een onschatbare bijdrage leveren aan de beleidsvorming. Zij kunnen ook een essentiële rol spelen bij de monitoring van de doeltreffendheid van bestaande beleidsmaatregelen en initiatieven. Steun voor capaciteitsopbouw is echter van cruciaal belang. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De ruimte voor het maatschappelijk middenveld wordt in sommige delen van de Europese Unie (EU) drastisch ingeperkt, en de EU-instellingen moeten krachtig en compromisloos reageren op deze zorgwekkende ontwikkelingen. De betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het beleidsvormingsproces is onlosmakelijk verbonden met de waarden van de EU, aangezien in artikel 1 van het Verdrag betreffende de Europese Unie is bepaald dat de besluiten “in zo groot mogelijke openheid en zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen”. Er mag geen ruimte zijn voor de onderdrukking ervan. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De scheiding van beleidsbevoegdheden tussen het EU-niveau en het nationale, regionale en lokale niveau heeft aanleiding gegeven tot verschillende niveaus van vertegenwoordiging van het maatschappelijk middenveld. Er zijn maatschappelijke organisaties in de EU die zich specifiek bezighouden met beleidsterreinen waarop de EU wetgeving vaststelt, en andere die op nationaal, regionaal of lokaal niveau actief zijn. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Twee van de belangrijkste belemmeringen waarmee het maatschappelijk middenveld op alle niveaus wordt geconfronteerd, zijn de onwil van beleidsmakers om een dialoog aan te gaan en het gebrek aan zinvolle betrokkenheid bij alle stadia van het besluitvormingsproces. Op Europees en nationaal niveau moeten wettelijke regelingen worden ingevoerd om dit soort attitudes uit te bannen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het maatschappelijk middenveld op nationaal en EU-niveau speelt een cruciale rol bij het herstel van Europa na de pandemie. Een van de gebieden waarop de twee niveaus hun coördinatie op elkaar afstemmen, heeft betrekking op de manier waarop de EU-lidstaten geld uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit investeren, aangezien deze faciliteit het potentieel heeft om onze samenlevingen en economieën er in de komende jaren en decennia heel anders uit te laten zien. Uit dit proces is echter gebleken dat veel lidstaten zich er onvoldoende voor inzetten om het maatschappelijk middenveld op een zinvolle manier te raadplegen. Daarbij zijn veel maatschappelijke organisaties buiten de boot gevallen of in het beste geval slechts oppervlakkig betrokken bij de opzet van de nationale plannen voor herstel en veerkracht. Dit werd in februari 2021 aan de orde gesteld in een resolutie van het EESC (3). Verder zagen we dat het maatschappelijk middenveld onvoldoende werd geraadpleegd, ondanks de verplichting daartoe in artikel 18 van Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad (4) tot vaststelling van een herstel- en veerkrachtfaciliteit. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Hoe betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld kan leiden tot slimmere beleidsvorming

| 3.1. | Beleidsmakers op alle niveaus zijn er om de belangen van de burgers te dienen, en niet andersom. Democratie kan alleen goed functioneren als degenen die wetten maken en uitvoeren hun oor te luisteren leggen en begrijpen wat de mensen die zij vertegenwoordigen nodig hebben. Het bestaan van een maatschappelijk middenveld en zijn actieve betrokkenheid bij en zinvolle deelname aan het besluitvormingsproces op alle niveaus is van essentieel belang voor een doeltreffend en intelligent bestuur. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De maatschappelijke organisaties zijn belast met het overbrengen van de boodschappen van de mensen die zij vertegenwoordigen, of met het uitdragen van de bezorgdheid van het publiek, en het kanaliseren daarvan in duidelijke en samenhangende boodschappen en beleidsaanbevelingen. Door met het maatschappelijk middenveld een dialoog aan te gaan, krijgen beleidsmakers dus op doeltreffende wijze inzicht in de uiteenlopende behoeften van mensen die tot verschillende sociale groepen behoren. Het risico dat bij de uitvoering van het beleid problemen over het hoofd worden gezien, wordt zo tot een minimum beperkt. Beleidsmakers verwerven hierdoor inzichten en deskundigheid die anders misschien buiten hun bereik zouden liggen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Beleidsmakers staan open voor wat de kiezers willen, maar een van de cruciale taken van het maatschappelijk middenveld bestaat erin groepen die geen stemrecht hebben, te vertegenwoordigen. Dat geldt met name voor maatschappelijke organisaties die opkomen voor de rechten van kinderen, personen met een handicap aan wie het recht is ontzegd om te stemmen, personen onder voogdij, en immigranten en vluchtelingen die in het land waar zij verblijven niet mogen stemmen. Het maatschappelijk middenveld is er om op te komen voor de belangen van dergelijke groepen die via verkiezingen hun stem niet kunnen laten horen. Het moedigt ook iedereen aan deel te nemen aan de “burgerdemocratie” om invloed uit te oefenen op kwesties die hen aangaan. Zonder het bestaan van een sterk maatschappelijk middenveld, en hun vermogen om de betrokkenheid van mensen uit deze groepen te bevorderen, zouden velen het risico lopen nog meer over het hoofd te worden gezien door de besluitvormers. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Maatschappelijke organisaties die aan de basis werkzaam zijn, met name op nationaal of lokaal niveau, kunnen ook een rol spelen bij de monitoring van de uitvoering en het effect van nieuwe beleidsmaatregelen en initiatieven. Monitoring is echter een intensieve taak die vaak zeer technische kennis vereist. Het is dan ook van essentieel belang dat de EU en de lidstaten de maatschappelijke organisaties ondersteunen door middel van financiering en technische bijstand, zodat zij capaciteit kunnen opbouwen. Voorts moet de Commissie beginnen met de ontwikkeling van een strategie voor het toezicht op de wijze waarop EU-middelen worden gebruikt, een taak die de Commissie blijkbaar niet alleen aankan. In deze strategie moet duidelijk worden aangegeven hoe de Commissie van plan is de partners die met haar samenwerken in toezichtactiviteiten te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.4.

4.   De rol van het maatschappelijk middenveld op EU-niveau bij het herstel na de pandemie

| 4.1. | Het maatschappelijk middenveld op EU-niveau verwijst naar actoren die lobbyen bij de EU-instellingen en mensen vertegenwoordigen die in alle 27 lidstaten en vaak ver daarbuiten wonen. Zij spelen een essentiële rol bij het lobbyen rond de bevoegdheidsterreinen van de EU, waar het nodig is een dialoog aan te gaan met beleidsmakers op EU-niveau. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het maatschappelijk middenveld in de EU richt zich vaak op de volgende gebieden. Het gaat om beleidsterreinen waarop de EU wetgeving kan voorstellen of waarop de lidstaten alleen nationale wetgeving kunnen vaststellen als deze niet in strijd is met reeds bestaande EU-wetgeving: werkgelegenheid en sociale zaken; economische, sociale en territoriale samenhang; landbouw; visserij; milieu; consumentenbescherming; vervoer; trans-Europese netwerken; energie; justitie en grondrechten; migratie en binnenlandse zaken; volksgezondheid; ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp. Het maatschappelijk middenveld en de sociale partners richten zich momenteel ook op beleidsinitiatieven op EU-niveau, zoals de Europese pijler van sociale rechten (5) en de Europese Green Deal (6). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Er zijn nog tal van belemmeringen voor de belangenbehartiging door maatschappelijke organisaties op EU-niveau. Zoals het EESC in zijn informatief rapport SOC/639 (7) opmerkt, heeft de EU in tegenstelling tot andere internationale organisaties nog geen participatieve status voor Europese verenigingen en ngo’s in het leven geroepen. Het Europees Handvest van de grondrechten waarborgt het recht op vergadering en vereniging, met name over burgeraangelegenheden op alle niveaus, ook op Europees niveau (8).
  In het kader van het herstel na COVID-19 heeft het maatschappelijk middenveld in de EU invloed uitgeoefend en toezicht gehouden op de manier waarop EU-middelen worden gebruikt om mensen uit deze crisis te halen. |
| --- | --- |

4.3.

In het kader van het herstel na COVID-19 heeft het maatschappelijk middenveld in de EU invloed uitgeoefend en toezicht gehouden op de manier waarop EU-middelen worden gebruikt om mensen uit deze crisis te halen.

| 4.4. | Het gebruik van EU-financiering, met name in de vorm van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (9) ten belope van 723,8 miljard EUR, kan de aanzet geven tot een sociaal en economisch herstel na de COVID-crisis. Waarin het geld wordt geïnvesteerd, is echter een politieke keuze. Terwijl de nationale plannen voor de besteding van dit geld door de lidstaten worden opgesteld, is de Europese Commissie verantwoordelijk voor de beoordeling en goedkeuring ervan. Het maatschappelijk middenveld in de EU is druk bezig geweest om de Europese Commissie te waarschuwen voor de financieringsvoorstellen in de nationale plannen. Het heeft gewezen op de bestaande systeemproblemen die door de pandemie aan het licht zijn gekomen en nog ernstiger zijn geworden, zoals onderinvesteringen in de volksgezondheid, de sociale zekerheid en het onderwijs. Daarbij heeft het erop aangedrongen dat de herstel- en veerkrachtfaciliteit wordt gebruikt om deze problemen op te lossen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Verscheidene nationale plannen voor herstel en veerkracht zijn op verzoek van de Europese Commissie aangepast, en er zijn plannen die zijn afgewezen of waarvan de goedkeuring is bevroren (10). Dankzij het maatschappelijk middenveld zijn deze knelpunten onder de aandacht gebracht (11). De EU-middelen moeten worden aangewend voor de gebieden waar tijdens de pandemie de grootste spanningen heersten, de meeste doden vielen en de ergste inbreuken plaatsvonden op de grondrechten van de bevolking. Daarbij gaat het onder meer om de financiering van de overgang van institutionele zorgvoorzieningen, met name voor personen met een handicap en ouderen, alsmede om een betere paraatheid en veerkracht van de gezondheidszorg in noodsituaties om te voorkomen dat het triagesysteem, waarbij bepaalde groepen uit ziekenhuizen worden geweerd, opnieuw wordt toegepast. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | De EU-middelen zijn ook bedoeld om het economisch herstel te ondersteunen en mensen die tijdens de pandemie hun middelen van bestaan zijn kwijtgeraakt, te helpen weer aan het werk te gaan. Naar schatting zijn alleen al in de EU 6 miljoen banen verloren gegaan als gevolg van COVID-19 (12). Niet iedereen werd echter even hard getroffen door het verlies aan werkgelegenheid. De sociale partners spelen een belangrijke rol bij het uitstippelen van economisch, werkgelegenheids- en sociaal beleid dat goed functionerende arbeidsmarkten bevordert en aldus werknemers — ook degenen die het grootste risico lopen op inkomensverlies — en werkgevers beschermt. Het maatschappelijk middenveld op EU-niveau heeft er ook voor gezorgd dat de investeringen terechtkomen bij degenen die het zwaarst werden getroffen. Het maatschappelijk middenveld dat de belangen van vrouwen, jongeren, personen met een handicap en personen die tot etnische minderheden behoren, behartigt, speelt een bijzonder belangrijke rol om ervoor te zorgen dat geld wordt uitgetrokken voor de omscholing en ondersteuning van deze groepen. Dit is iets wat de maatschappelijke organisaties hebben gedaan door invloed uit te oefenen op de prioriteiten en aanbevelingen van de Europese Commissie voor het gebruik van de middelen, de beoordeling van de nationale plannen door de EU en de monitoring van de manier waarop de middelen in de lidstaten, samen met de nationale en lokale maatschappelijke organisaties, worden besteed. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | De EU werkt ook aan de oprichting van een gezondheidsunie die haar beter in staat zal stellen het hoofd te bieden aan toekomstige gezondheidscrises. In het kader van de gezondheidsunie zal de EU-coördinatie op een aantal gebieden worden gewijzigd, zoals het toezicht op geneesmiddelentekorten, het aanleggen van voorraden, het testen en goedkeuren van nieuwe geneesmiddelen en behandelingen, en de grensoverschrijdende uitwisseling van reddingsmiddelen op basis van behoefte. Ook hier is een rol weggelegd voor het maatschappelijk middenveld in de EU, dat ervoor moet zorgen dat het nieuwe plan de groepen die het minst hebben geprofiteerd van de respons van de EU en de lidstaten op de pandemie, beter zal beschermen. Deze doelstellingen zijn uiteengezet in EESC-advies SOC/665 (13). Een van de doelstellingen is ervoor te zorgen dat het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) een Europees model voor een eerlijke, verantwoordelijke en transparante prijsstelling van geneesmiddelen tot stand brengt. Ook wordt erop aangedrongen dat het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding het mandaat en de middelen krijgt om ongelijkheden op gezondheidsgebied aan te pakken en ervoor te zorgen dat de gezondheidsmaatregelen van de EU gericht zijn op degenen die het meeste risico lopen, en dat de gezondheidscampagnes en de informatie over volksgezondheid van de EU tijdens toekomstige crises veel toegankelijker en begrijpelijker worden gemaakt voor alle mensen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Toekomstige crises zullen waarschijnlijk niet alleen door virussen worden veroorzaakt, maar ook of zelfs in de eerste plaats door natuurrampen als gevolg van klimaatverandering. De EU speelt een belangrijke rol bij de hulp aan de lidstaten om hun CO2-emissies te verminderen en zich voor te bereiden op en gezamenlijk op te treden tegen de groeiende problemen van de laatste jaren, zoals overstromingen en bosbranden. Daarom is er voor de milieu-ngo’s een rol weggelegd om de beleidsmakers te helpen bepalen in welke gebieden het meest moet worden geïnvesteerd, en om oplossingen voor te stellen met het oog op een betere beheersing van milieurampen waarbij niemand achterblijft. |
| --- | --- |

4.8.

5.   De rol van het nationale en lokale maatschappelijk middenveld bij betere wederopbouw

| 5.1. | In de context van de EU zijn er een aantal beleidsterreinen waarop nationale en plaatselijke maatschappelijke organisaties een grote rol als pleitbezorger vervullen. Net als bij het maatschappelijk middenveld op EU-niveau hangt dit af van de verdeling van de bevoegdheden tussen de EU en haar lidstaten. In samenwerking met het maatschappelijk middenveld in de EU zorgen nationale en lokale maatschappelijke organisaties ervoor dat alle beleidsterreinen aan bod komen. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | De nationale en plaatselijke maatschappelijke organisaties richten zich dus doorgaans op de volgende gebieden: volksgezondheid; industrie; cultuur; onderwijs, jeugd en sport; sociale bescherming, milieubescherming, sociale dienstverlening, juridische bijstand aan slachtoffers, opvang van slachtoffers van geweld enz. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Het nationale, regionale en lokale maatschappelijk middenveld kwam in aanraking met veel problemen die door COVID-19 zijn verergerd. In de nationale context werden besluiten genomen over regels om de verspreiding van het virus een halt toe te roepen, over de wijze waarop gezondheidszorg in noodgevallen werd verstrekt, over de prioriteiten bij vaccinatie, over de voortzetting van het onderwijs voor leerlingen van alle leeftijden, en over de wijze waarop het inkomen van werknemers die hun baan verloren, werd beschermd. Ook werd misinformatie over vaccins bestreden en werd gewezen op het risico van discriminatie en toename van armoede onder bepaalde groepen mensen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Het nationale en lokale maatschappelijk middenveld speelt misschien wel de meest cruciale rol bij de wederopbouw van de EU, omdat het vorm geeft aan nationaal en regionaal beleid en essentiële diensten verleent aan zijn gemeenschappen op de volgende gebieden:






  — | ervoor zorgen dat alle lerenden na de pandemie weer toegang krijgen tot fysiek onderwijs; |
| --- | --- | --- |

5.4.

—

ervoor zorgen dat alle lerenden na de pandemie weer toegang krijgen tot fysiek onderwijs;

| — | overbruggen van de digitale kloof, met name voor gemarginaliseerde groepen; |
| --- | --- |

—

overbruggen van de digitale kloof, met name voor gemarginaliseerde groepen;

| — | ervoor zorgen dat het beleid de toegang tot kwaliteitsbanen vergemakkelijkt voor degenen die momenteel het grootste risico lopen om te worden uitgesloten van de arbeidsmarkt, met name jongeren, vrouwen, personen met een migrantenachtergrond en personen met een handicap; |
| --- | --- |

—

ervoor zorgen dat het beleid de toegang tot kwaliteitsbanen vergemakkelijkt voor degenen die momenteel het grootste risico lopen om te worden uitgesloten van de arbeidsmarkt, met name jongeren, vrouwen, personen met een migrantenachtergrond en personen met een handicap;

| — | versterken van de stelsels voor sociale bescherming en het vermogen daarvan om alle mensen te helpen een waardige levensstandaard te behouden; |
| --- | --- |

—

versterken van de stelsels voor sociale bescherming en het vermogen daarvan om alle mensen te helpen een waardige levensstandaard te behouden;

| — | ervoor zorgen dat het nationale beleid voor langdurige zorg en sociale diensten zich richt op gemeenschaps- en gezinsgerichte alternatieven voor institutionele zorg, waarbij tijdens de pandemie de meeste dodelijke slachtoffers vielen; |
| --- | --- |

—

ervoor zorgen dat het nationale beleid voor langdurige zorg en sociale diensten zich richt op gemeenschaps- en gezinsgerichte alternatieven voor institutionele zorg, waarbij tijdens de pandemie de meeste dodelijke slachtoffers vielen;

| — | aandringen op beleid en investeringen die de integratie van migranten en vluchtelingen op de arbeidsmarkt en in de stelsels voor sociale bescherming vergemakkelijken. |
| --- | --- |

—

aandringen op beleid en investeringen die de integratie van migranten en vluchtelingen op de arbeidsmarkt en in de stelsels voor sociale bescherming vergemakkelijken.

| — | Het maatschappelijk middenveld is ook essentieel voor de verbetering van de economische en politieke omstandigheden. Met name de sociale partners zijn van cruciaal belang voor de versterking van toereikende inkomens en billijke arbeidsvoorwaarden door middel van collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- |

—

Het maatschappelijk middenveld is ook essentieel voor de verbetering van de economische en politieke omstandigheden. Met name de sociale partners zijn van cruciaal belang voor de versterking van toereikende inkomens en billijke arbeidsvoorwaarden door middel van collectieve onderhandelingen.

| 5.5. | Het kader waarbinnen het maatschappelijk middenveld formeel kan deelnemen aan de beleidsvorming verschilt van lidstaat tot lidstaat. Sommige lidstaten hebben nationale equivalenten van het EESC, hoewel de aan hen toegekende bevoegdheden variëren en voortdurend veranderen. De structuur van het EESC, met leden die drie groepen vertegenwoordigen (werkgevers, werknemers en “Diversiteit Europa”), zou op nationaal, regionaal en lokaal niveau met succes kunnen worden overgenomen.
  In samenwerking met het maatschappelijk middenveld op EU-niveau hebben nationale maatschappelijke organisaties ook een belangrijke rol gespeeld bij de vormgeving van de manier waarop de herstel- en veerkrachtfaciliteit in de lidstaten wordt gebruikt. |
| --- | --- |

5.5.

In samenwerking met het maatschappelijk middenveld op EU-niveau hebben nationale maatschappelijke organisaties ook een belangrijke rol gespeeld bij de vormgeving van de manier waarop de herstel- en veerkrachtfaciliteit in de lidstaten wordt gebruikt.

| 5.6. | In zijn informatief rapport SOC/639 (14) en zijn resolutie over het betrekken van maatschappelijke organisaties bij de nationale plannen voor herstel en veerkracht (15) heeft het EESC zijn waardering uitgesproken voor het akkoord dat het Europees Parlement en de Raad in december 2020 hebben bereikt over de verordening tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (16), waarin artikel 18 bepaalt dat de maatschappelijke organisaties via raadpleging moeten deelnemen aan de opstelling en uitvoering van de nationale plannen voor herstel en veerkracht. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.6.1. | Ondanks de verwijzing naar de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld in de verordening tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, werd het maatschappelijk middenveld ironisch genoeg niet betrokken bij de vaststelling van het eigenlijke deel van de verordening dat betrekking heeft op de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het proces. Voorts verwijst de verordening nooit expliciet naar maatschappelijke organisaties als begunstigden, in tegenstelling tot bijvoorbeeld kleine en middelgrote ondernemingen. Hierdoor zijn er problemen ontstaan wat de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties bij de uitvoering betreft. Dit is paradoxaal aangezien de maatschappelijke organisaties een cruciale rol zullen spelen bij het herstel na COVID-19. |
| --- | --- |

5.6.1.

| 5.6.2. | Voorts blijkt in de praktijk, ondanks de richtsnoeren van de Europese Commissie (17), dat de nationale maatschappelijke organisaties grote moeite hadden om invloed uit te oefenen op de resultaten van de nationale plannen voor herstel en veerkracht. Een van de belemmeringen was de kennelijke onwil van sommige nationale regeringen om het maatschappelijk middenveld bij het opstellen van hun plan te betrekken. Veel regeringen lieten na om het maatschappelijk middenveld er actief bij te betrekken, zodat de maatschappelijke organisaties openlijk een beroep moesten doen op de nationale autoriteiten om hen te laten meedoen. Zelfs wanneer zij erbij betrokken werden, was de voor raadpleging van het maatschappelijk middenveld gereserveerde tijd grotendeels ontoereikend. Hierdoor werd een inhoudelijk debat bemoeilijkt en werd de input van het maatschappelijk middenveld met betrekking tot de nationale plannen voor herstel en veerkracht onvoldoende in aanmerking genomen. Het resultaat is dat, hoewel een groot aantal lidstaten heeft aangetoond dat er enige vorm van raadpleging van het maatschappelijk middenveld heeft plaatsgevonden, het nationale maatschappelijk middenveld maar al te vaak niet echt werd betrokken bij de vormgeving van de daaruit voortvloeiende plannen. |
| --- | --- |

5.6.2.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Toetredingscriteria, https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/enlargement-policy/glossary/accession-criteria_nl

1

(2)  https://ec.europa.eu/info/consultations_nl

2

(3)  https://www.eesc.europa.eu/nl/documents/resolution/involvement-organised-civil-society-national-recovery-and-resilience-plans-what-works-and-what-does-not

3

(4)  Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

4

(5)  Europese pijler van sociale rechten, Europese Commissie, https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/economy-works-people/jobs-growth-and-investment/european-pillar-social-rights_nl

5

(6)  Een Europese Green Deal, Europese Commissie, https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_nl

6

(7)  Invoering van een Europees statuut voor verenigingen en ngo’s waarin een nauwkeurige definitie van “ngo” of “Europese vereniging” is opgenomen (informatief rapport), Europees Economisch en Sociaal Comité, https://www.eesc.europa.eu/nl/our-work/opinions-information-reports/information-reports/creation-european-statute-associations-and-ngos-incorporating-precise-definition-ngo-or-european-association-information

7

(8)  Artikel 12.

8

(9)  https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/recovery-coronavirus/recovery-and-resilience-facility_nl

9

(10)  Het Bulgaarse plan werd niet goedgekeurd en de goedkeuring van het Hongaarse plan werd bevroren.

10

(11)  PB C 517 van 22.12.2021, blz. 1.

11

(12)  “COVID-19 has already wiped out 6 million jobs, EU study finds”, Coronavirus pandemic News, Al Jazeera.

12

(13)  PB C 286 van 16.7.2021, blz. 109.

13

(14)  Invoering van een Europees statuut voor verenigingen en ngo’s waarin een nauwkeurige definitie van “ngo” of “Europese vereniging” is opgenomen (informatief rapport), Europees Economisch en Sociaal Comité, https://www.eesc.europa.eu/nl/our-work/opinions-information-reports/information-reports/creation-european-statute-associations-and-ngos-incorporating-precise-definition-ngo-or-european-association-information

14

(15)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 1.

15

(16)  PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17.

16

(17)  https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/document_travail_service_part1_v2_en.pdf

17

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/19 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/19

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over verpakking tot een veilige, betaalbare en milieuvriendelijke industrie maken

(initiatiefadvies)

(2022/C 323/04)

| Rapporteur: | Matteo Carlo BORSANI |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Dirk JARRÉ |

Rapporteur:

Matteo Carlo BORSANI

Corapporteur:

Dirk JARRÉ

| Besluit van de voltallige vergadering | 21.10.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Adviescommissie Industriële Reconversie (CCMI) |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 201/1/5 |

Besluit van de voltallige vergadering

21.10.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Adviescommissie Industriële Reconversie (CCMI)

Goedkeuring door de afdeling

11.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

201/1/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Verpakking is een ondersteunende technologie die in de meeste toeleveringsketens van essentieel belang is. De impact van verpakkingen reikt veel verder dan het ecosysteem ervan en is derhalve van essentieel belang voor de Europese economie en de interne markt, voor de ondersteuning van het herstel en voor de bevordering van duurzame economische groei. Het EESC beveelt de Europese Commissie en de nationale regeringen aan om, in overleg met alle belanghebbenden in de verpakkingsindustrie, initiatieven te nemen met betrekking tot de hele levenscyclus van producten om processen van de circulaire economie te bevorderen, duurzame consumptie aan te moedigen en ervoor te zorgen dat afval wordt voorkomen en dat de gebruikte hulpbronnen zo lang mogelijk in de EU-economie worden gehouden. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In het licht van de huidige maatschappelijke uitdagingen en aangezien circulaire verpakkingen een cruciale rol spelen bij de bescherming van de planeet zouden representatieve organisaties van de industrie en werknemers, regeringen, overheidsinstanties en niet-gouvernementele organisaties allemaal innovatieve oplossingen moeten vinden om de duurzaamheid van de verpakkingsindustrie te vergroten. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Voorts moet de Commissie de totstandbrenging van een Europese sociale dialoog tussen vakbonden en werkgeversorganisaties in de verpakkingssector krachtig aanmoedigen. Een dergelijke Europese dialoog, die goed is afgestemd op het nationale en het bedrijfsniveau, zou de Europese Commissie de nodige steun kunnen bieden bij het uitwerken en uitvoeren van haar initiatieven, en de sociale partners bij het onderhandelen over een rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC beveelt aan om als nieuwe maatregel voor alle verpakkingen “fit-for-purpose” in te voeren, wat betekent dat alle verpakkingen voor producten op grond van de beginselen van “ecologisch ontwerp” moeten worden ontwikkeld: zij moeten zo min mogelijk ruimte in beslag nemen en zo min mogelijk wegen. Op die manier worden overdadige en tekortschietende verpakking en de daarmee gepaard gaande onnodige verspilling en verliezen voorkomen. Dit zou ook de koolstofvoetafdruk van het vervoer van verpakte goederen ten goede komen, zodat de door de Europese Commissie vastgestelde emissiedoelstellingen kunnen worden gehaald. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | De belanghebbenden zijn er nog niet voldoende van doordrongen hoe ingrijpend de veranderingen zijn. Derhalve eist het ESSC dat de EU-instellingen meer verantwoordelijkheid en leiderschap op zich nemen om dit proces in goede banen te leiden.
  Dit omvat het aanreiken van de ontbrekende regelgevingsonderdelen op een vlot begrijpelijke en uitvoerbare manier, alsmede ondersteunende acties in het gehele ecosysteem, met bijzondere aandacht voor de meest gevoelige entiteiten, zoals kleine en middelgrote ondernemingen en particulieren. |
| --- | --- |

1.5.

Dit omvat het aanreiken van de ontbrekende regelgevingsonderdelen op een vlot begrijpelijke en uitvoerbare manier, alsmede ondersteunende acties in het gehele ecosysteem, met bijzondere aandacht voor de meest gevoelige entiteiten, zoals kleine en middelgrote ondernemingen en particulieren.

| 1.6. | Het EESC bepleit een holistische aanpak voor de beoordeling van de algehele rol en impact van verpakkingen: als alleen naar verpakkingen wordt gekeken, kan dat het regelgevingskader negatief beïnvloeden en bedrijven ertoe aanzetten strategieën te volgen die duur, inefficiënt en uiteindelijk minder duurzaam zijn. Essentiële elementen waarmee rekening moet worden gehouden, zijn de veiligheid en de bescherming van verpakte producten, vooral als het om levensmiddelen en dranken (1) gaat, zodat de verpakking zowel duurzaam als doeltreffend is. In dit verband mag een op duurzaamheid gerichte aanpak bij het ontwerp van verpakkingen aan deze eisen geen afbreuk doen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | De Europese instellingen moeten minimumnormen bevorderen om Europese verpakkingsbedrijven te helpen bij de uitvoering van de doelstellingen van de groene en rechtvaardige transitie, die ook van toepassing zijn op alle verpakkingen die vanuit derde landen op de interne markt komen. Het EESC dringt er bij de beleidsmakers op aan ervoor zorgen dat de duurzaamheidscriteria in handelsovereenkomsten worden gehandhaafd en dat de invoer verificatiecriteria omvat met betrekking tot het IAO-verdrag inzake de rechten van de mens en de rechten van werknemers. Dit laatste zou moeten gelden voor de gehele waardeketen van de verpakkingssector. Dit zou zorgen voor een gelijk speelveld op de markt. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om op EU-niveau educatie-, voorlichtings- en bewustmakingscampagnes te bevorderen, om mensen bewust te maken van het belang van op duurzaamheid gerichte praktijken, op alle niveaus van de verpakkingslevenscyclus, en om collectief gedrag te sturen in de richting van duurzame productie, duurzame aankoopkeuzes, of de beste praktijken bij de verwijdering en recycling van de verpakking. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Toekomstige EU-wetgeving en -maatregelen moeten niet alleen gericht zijn op de verpakking zelf, maar op de gehele keten: productie, verbruik en afvalverwerking. Het EESC beveelt aan om investeringen in technologische innovatie te stimuleren door de vraag naar en het aanbod van hernieuwbare en hoogwaardige recycleerbare materialen te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | De verpakkingsindustrie moet een circulaire economie ondersteunen en daarbij de nadruk leggen op ecologisch ontwerp, bestaande beproefde recyclingtechnologieën en het voorkomen van verspreiding van afval. Het EESC beveelt aan om efficiënte strategieën voor het beheer van hulpbronnen vast te stellen die zijn afgestemd op de aard van de afzonderlijke hulpbronnen, op basis van gemeenschappelijke beginselen voor het beheer, behoud en herstel van hulpbronnen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Verpakkingen moeten op de juiste wijze worden ingezameld en gerecycled om verspilling van hulpbronnen tegen te gaan. In dit verband zou het EESC graag zien dat de toekomstige EU-wetgeving inzake verpakkingen een sterke stimulans vormt voor overheidsbeleid en gedrag waarmee wordt beoogd het sorteren, inzamelen en verwijderen van verpakkingsafval te verbeteren. Daarmee wordt tevens bijgedragen aan de verwezenlijking van de EU-doelstellingen inzake de recycleerbaarheid van alle verpakkingsmaterialen. Het EESC beveelt ook aan om initiatieven in het kader van statiegeldregelingen (DRS) te evalueren als optie om de recycling van verpakkingen in sommige specifieke sectoren te bevorderen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC beveelt aan geharmoniseerde criteria in te voeren voor de regels voor het recyclen van verpakkingen en voor de inzamelingsregelingen die lokaal in de lidstaten worden toegepast, met inbegrip van de differentiëring van vergoedingen voor de EPR (Extended Producers Responsibility, uitgebreide producentenverantwoordelijkheid), en uiteindelijk ook voor de etikettering van recycleerbare verpakkingen. De EU-regels inzake verpakking en verpakte goederen moeten worden opgesteld in overeenstemming met de beginselen van de interne markt en de geharmoniseerde uitvoering ervan in de hele EU ondersteunen. Het is van essentieel belang dat de Europese Commissie zorgt voor gelijke toepasbaarheid en handhaving van de regelgevende eisen inzake duurzaamheid in de gehele EU, waarbij versnippering en interne technische belemmeringen moeten worden vermeden. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Empirisch onderbouwde beleidsmaatregelen zijn nodig om het beste milieuresultaat te waarborgen. In dit verband beveelt het EESC aan dat de komende herziening van de richtlijn betreffende verpakking en verpakkingsafval (2) verdere innovatie mogelijk maakt door doelstellingen vast te stellen die zijn afgestemd op de levenscyclusbenadering, worden gestaafd door solide gegevens en wetenschappelijk bewijs en over de hele lijn het beste milieuresultaat opleveren, waarbij ook de nodige aandacht wordt besteed aan eventuele gevolgen voor de producten die de verpakking bevat. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | De normatieve aanpak die de nationale en EU-instellingen in deze sector moeten hanteren, moet inhouden dat alle belanghebbenden bij de besluitvorming worden betrokken. Het is van essentieel belang dat het bestaande regelgevingskader betrouwbaar is en rechtszekerheid biedt. Zonder rechtszekerheid zijn ondernemingen geneigd investeringen uit te stellen of doen zij mogelijk investeringen die niet voldoen aan regelgevingsvereisten. Daardoor zouden de algemene doelstellingen beslist in gevaar komen en zouden hulpbronnen worden verspild en banen in de sector verloren gaan. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Onderzoek en innovatie in nieuwe technologieën, alsmede de opleiding van werknemers in de sector, moeten worden gestimuleerd. Voorts moeten de sociale partners samenwerken om de nieuwe behoeften aan vaardigheden van de sector vast te stellen en samen met de overheid de opleiding van werknemers op het gebied van de productie en verwijdering van verpakkingen ontwikkelen en bevorderen. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Het EESC beveelt aan dat in toekomstige wetgeving ook rekening wordt gehouden met de mogelijkheden van digitalisering voor transformatieve vooruitgang in de verpakkingsindustrie. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Gezien de unieke centrale plaats die verpakkingen in elke sector van de economie innemen, moet de Europese Commissie ook een jaarlijks forum over verpakkingen en verpakkingsafval opzetten, tussen belanghebbenden en vertegenwoordigers van de Europese instellingen, om toe te zien op de uitvoering van de richtlijn, informatie uit te wisselen over de ontwikkeling van de sector en goede praktijken met betrekking tot duurzame verpakkingsvoorschriften in kaart te brengen en te bevorderen. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | De Europese Commissie wordt verzocht een dialoog met het Europees Economisch en Sociaal Comité te organiseren over de uitvoering van de in dit advies gedane aanbevelingen en van gedachten te wisselen over de mogelijkheden tot samenwerking bij passende vervolgmaatregelen. |
| --- | --- |

1.18.

2.   De achtergrond van het ecosysteem voor verpakkingen en het regelgevingskader

| 2.1. | De verpakkingsindustrie dient een groot aantal doelen in ons dagelijks leven: bescherming, promotie, informatie, gebruiksgemak, gebruik, verwerking en afvalvermindering. Verpakkingen, die een essentiële maatschappelijke en bedrijfsinfrastructuur vormen, hebben maatschappelijk welzijn en de handel mogelijk gemaakt en zijn een noodzakelijk element voor de ondersteuning van het herstel en de bevordering van duurzame economische groei. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De verpakkingsindustrie is actief binnen een steeds complexer ecosysteem, waarbij veel spelers zijn betrokken, van de producenten van grondstoffen die in de verpakkingen worden gebruikt, tot de detailhandelaren die het verpakte product verkopen, de werknemers in de sector, de consumenten, bedrijven en overheidsinstanties die het einde van de levensduur van verpakkingsafval beheren. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De verpakkingsindustrie in de EU is wereldwijd de op één na grootste en omvat producenten en gebruikers van verpakkingsproducten van glas, ferrometalen en aluminium, plastic, hout en papier en biedt werk aan meer dan 6,5 miljoen mensen in Europa (3). Verwacht wordt dat de Europese markt voor consumentenverpakkingen in de prognoseperiode 2021-2026 een samengesteld jaarlijks groeipercentage van 4 % zal kennen. Technologische innovatie, duurzaamheid en aantrekkelijke economische aspecten zijn enkele van de redenen voor de opmerkelijke verwachte groei van consumentenverpakkingen (4). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De Europese Green Deal (Europese Commissie, 2019) omvat, naast de algemene doelstelling om de broeikasgasemissies terug te dringen, belangrijke beleidsdoelstellingen om de duurzame transitie van de verpakkingswaardeketen verder te bevorderen, waaronder:






  — | ervoor zorgen dat alle verpakkingen op de EU-markt tegen 2030 op een economisch haalbare manier herbruikbaar of recyclebaar zijn; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

ervoor zorgen dat alle verpakkingen op de EU-markt tegen 2030 op een economisch haalbare manier herbruikbaar of recyclebaar zijn;

| — | vaststellen van maatregelen om verpakkingsafval te verminderen; |
| --- | --- |

—

vaststellen van maatregelen om verpakkingsafval te verminderen;

| — | bevorderen van een solide interne markt voor secundaire grondstoffen om de recycling op te voeren. |
| --- | --- |

—

bevorderen van een solide interne markt voor secundaire grondstoffen om de recycling op te voeren.

| 2.5. | Deze algemene doelstellingen zijn nader uitgewerkt in het actieplan voor de circulaire economie 2.0 (5), dat voorziet in herziening van de richtlijn betreffende verpakking en verpakkingsafval (PPWD). Deze richtlijn, die in 1994 in werking is getreden, vormt de kern van het huidige regelgevingskader. Momenteel herziet de Commissie deze richtlijn — zie de raadpleging (6) respectievelijk de bijbehorende effectbeoordeling (7) — met als algeheel doel om verpakkingsafval te verminderen en lineaire product- en materiaalstromen (d.w.z. produceren -> gebruiken -> afval) te vervangen door circulaire stromen. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Bevordering van de circulaire economie

| 3.1. | De verpakkingssector is van cruciaal belang voor de overgang van Europa naar een circulaire economie, gezien zijn capaciteit om materialen te recyclen. Verpakkingen worden steeds vaker gerecycled of zijn zelf gemaakt van gerecycled materiaal uit andere sectoren. Daarnaast kan de verpakkingsindustrie de circulaire economie vervolmaken door de uitvoer van twijfelachtig afval (8) te voorkomen en invoerders van verpakkingen die niet volgens de meest milieuvriendelijke methoden zijn geproduceerd, de toegang tot de Europese markten te ontzeggen. Het probleem van oneerlijke concurrentie door bedrijven van buiten de EU blijft een groot punt van zorg, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen, die als eerste met de gevolgen op de markt te maken zouden krijgen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Overeenkomstig het actieplan voor de circulaire economie 2.0 moeten alle verpakkingen tegen 2030 worden hergebruikt of gerecycled. Alle verpakkingsmaterialen moeten dus worden gewaardeerd bij het nastreven van de circulaire economie. Daarbij moet de nadruk liggen op ecologisch ontwerp, bestaande beproefde en nieuwe recyclingtechnologieën en aanscherping van de maatregelen om verspreiding van afval tegen te gaan. Een groeiende wereldbevolking, gekoppeld aan een toenemende consumptie per hoofd van de bevolking, legt een steeds grotere druk op de bestaande hulpbronnen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Verpakkingen op basis van vezels en andere natuurlijke materialen kunnen groei ondersteunen die is losgekoppeld van het gebruik van hulpbronnen. Zij worden gemaakt van hernieuwbare materialen en zijn tegelijkertijd duurzaam, aantrekkelijk, recyclebaar en biologisch afbreekbaar. Uit recente studies is gebleken dat vezelverpakkingen meer dan 25 keer kunnen worden gerecycled, hetgeen aantoont dat zij een essentieel onderdeel vormen van de circulaire economie. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Evenzo kunnen ook aluminium en staal, als unieke permanente materialen, een beslissende bijdrage leveren aan de ondersteuning van een circulaire economie. Door meervoudige recycling worden producten en verpakkingen van permanente materialen, zoals metalen of glas, in de materiaalkringloop gehouden en kunnen ze grondstoffen worden voor andere producten en verpakkingen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Er zijn meer maatregelen nodig om het gebruik van biogebaseerde polymeren te ondersteunen, omdat slechts enkele lidstaten bereid zijn de vereiste infrastructuur voor de inzameling en compostering van composteerbare verpakkingen te ondersteunen. Wat kunststoffen betreft, moeten projecten en investeringen in opkomende innovatieve technologieën, zoals de recycling van mechanische of chemische kunststoffen, worden gesteund, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat zij de totale milieu-impact vanuit het oogpunt van de levenscyclus verminderen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De manier waarop consumenten naar verpakkingen kijken en ermee omgaan, is ook aan het veranderen. Volgens de European Consumer Packaging Perceptions Study, die in 2021 onafhankelijk werd uitgevoerd door Perspectus Global in opdracht van Pro Carton, beweert bijna twee derde van de ondervraagden dat zij zijn overgestapt op andere producten vanwege bezorgdheid over de verpakking, en nog meer ondervraagden zouden bereid zijn meer te betalen voor milieuvriendelijkere verpakkingen. Deze trends kunnen nog worden versterkt door middel van bewustmakings- en voorlichtingscampagnes. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De inzameling, sortering en recycling van verpakkingsmateriaal kan in Europa nog flink opgevoerd worden. Tegelijkertijd kunnen duurzame verpakkingen aanzienlijke milieuschade veroorzaken, indien zij niet op de juiste wijze worden ingezameld, verwijderd of gerecycled. Hoewel het van essentieel belang is de verpakkingsindustrie aan te zetten tot duurzamere praktijken, moeten ook overheids- en afvalbeheerinstanties, maatschappelijke organisaties en consumenten rechtstreeks worden betrokken bij het efficiënter inzamelen, hergebruiken en recyclen van afval. Dit aspect moet in toekomstige wetgeving en overheidsbeleid sterk worden bevorderd om de EU-doelstellingen inzake recycleerbaarheid voor alle verpakkingsmaterialen te helpen bereiken, mede met het oog op de vermindering van de CO2-uitstoot, en aldus bij te dragen tot de EU-agenda voor de groene transitie. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Digitalisering zal veel van de vereiste aanpassingen mogelijk maken. Digitale technologieën bieden de mogelijkheid tot transformatieve vooruitgang in de verpakkingsindustrie, aangezien traceerbaarheid, gebruiksgemak en de detectie van manipulatie geoptimaliseerd kunnen worden. Dit gaat hand in hand met verbeteringen in de operationele prestaties, waardoor klanten beter kunnen worden bediend en het ontwerp voor circulariteit wordt ondersteund door slimme verpakkingen, met duurzaamheid als kern. Bovendien bevorderen slimme verpakkingen de recycling, doordat informatie over de in de verpakkingen gebruikte grondstoffen gemakkelijker toegankelijk wordt. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Algemene opmerkingen

| 4.1. | Duurzaamheid moet een van de belangrijkste prioriteiten van de verpakkingsindustrie in de EU blijven. Overeenkomstig de eisen van het actieplan voor de circulaire economie (9) moet de verpakkingsindustrie initiatieven nemen met betrekking tot de hele levenscyclus van producten. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Beleidsmaatregelen die van invloed zijn op het wetgevingskader waarbinnen de verpakkingsindustrie opereert, met inbegrip van regels inzake verpakkingsafval, hebben derhalve grote gevolgen voor alle industriële en sociale activiteiten waarbij gebruik wordt gemaakt van verpakkingen. Zo zorgen verpakkingen voor veilige en beschermde producten, houden ze voedsel langer houdbaar, waardoor voedselverspilling tot een minimum wordt beperkt, en spelen ze een belangrijke rol bij het bevorderen en behouden van de toegang tot betaalbaar voedsel voor iedereen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In het licht van de huidige maatschappelijke opgaven moeten alle belanghebbenden innovatieve oplossingen vinden om de verpakkingsindustrie duurzamer te maken, aangezien circulaire verpakking een cruciale rol speelt in de bescherming van de planeet. Om bovengenoemde doelstellingen gestalte te geven moeten alle sociale actoren, met inachtneming van hun eigen rol en bevoegdheden, een duidelijke dialoog aangaan. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het is van fundamenteel belang dat dat binnen de interne markt de regelgevende eisen inzake duurzaamheid op het gehele grondgebied van de EU op gelijke wijze toepasselijk zijn en gehandhaafd worden, waarbij versnippering en interne technische belemmeringen moeten worden vermeden. De EU-regels inzake verpakking en verpakte goederen moeten worden opgesteld in overeenstemming met de beginselen van de interne markt en de geharmoniseerde uitvoering ervan in de hele EU ondersteunen. Daartoe moeten kernbeginselen, doelstellingen en duidelijke definities in het corpus van de wetgeving en de uitvoeringshandelingen ervan worden verankerd, zodat op de eerste plaats uiteenlopende nationale maatregelen worden voorkomen. De gevolgen van nationale maatregelen voor de interne markt mogen niet leiden tot beperkingen van het vrije verkeer van verpakkingen en verpakte goederen, die vanuit het oogpunt van milieubescherming onevenredig en/of onnodig zouden zijn en oneerlijke verstoringen van de EU-markt zouden kunnen veroorzaken. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | De bijdrage van verpakkingen aan economische, ecologische en sociale duurzaamheid is van essentieel belang. Als alleen naar verpakkingen wordt gekeken, kan dat ook het regelgevingskader negatief beïnvloeden. In feite bevatten producten over het algemeen veel meer hulpbronnen en hebben zij een veel hogere intrinsieke waarde dan de verpakking die wordt gebruikt om ze te beschermen. Productverliezen als gevolg van verpakkingen van slechte kwaliteit zullen dus waarschijnlijk veel grotere nadelige gevolgen hebben voor het milieu. In de voedingsmiddelenindustrie bijvoorbeeld gaat 30 % (10) van alle wereldwijd geproduceerde voedingsmiddelen verloren of wordt verspild in de toeleveringsketen; geoptimaliseerde verpakkingen kunnen een van de oplossingen zijn om dit percentage te verminderen. Voedselverliezen en -verspilling — in de toeleveringsketen en door de consument — zijn verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van de broeikasgasemissies door voedsel, namelijk 6 % van de totale wereldwijde emissies (11). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Om tal van redenen is ondersteuning van de Europese verpakkingsindustrie van belang. Hoewel er wetgeving bestaat om ervoor te zorgen dat verpakkingsmaterialen aan milieunormen voldoen, besluiten Europese verpakkers bijvoorbeeld ook vrijwillig een aantal richtsnoeren te volgen, zoals de FSC-certificering voor verpakkingen van papier, karton of hout, om emissies te beperken en goede praktijken op milieugebied te bevorderen. Concurrenten uit landen buiten Europa moeten zich dan wel houden aan Europese wetgeving, maar hoeven die vrijwillige gedragscodes of de normen die Europese bedrijven in acht nemen, niet toe te passen. |
| --- | --- |

4.6.

De verpakkingssector heeft behoefte aan hooggeschoolde arbeidskrachten en moet aantrekkelijker worden gemaakt voor de jongere generatie. De sector moet ernaar streven de arbeidsomstandigheden voortdurend te verbeteren, opleidingsmogelijkheden te creëren en zich richten op het motiveren van hooggekwalificeerde en digitale specialisten om voor deze sector te kiezen.

| 4.7. | De opleiding van werknemers in de sector en een permanente actualisering van het zorgvuldigheidsproces zijn dan ook van essentieel belang voor de verpakkingsindustrie en moeten worden bevorderd. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | De dubbele transitie die de EU-economie het komende jaar zal bezighouden, zal daarom ook in de verpakkingssector een centrale prioriteit zijn. In dit verband moet het mechanisme voor een “rechtvaardige transitie” in aanmerking worden genomen bij de nieuwe omschrijving van het regelgevingskader, om ervoor te zorgen dat niemand wordt uitgesloten. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Specifieke opmerkingen

5.1.   Het optimaliseren van het verpakkingsontwerp draagt bij tot het voorkomen en verminderen van verpakkingsafval

Het ontwerp van een verpakking is van groot belang om de milieuprestaties ervan gedurende de levenscyclus van het product te bepalen. Goed ontworpen, op verantwoorde wijze ingekochte en efficiënt geproduceerde verpakkingen die op de juiste wijze worden gebruikt en doeltreffend worden gerecycled, bieden tal van voordelen. Zo wordt schade aan producten tot een minimum beperkt, wordt de nuttige levensduur ervan verlengd, worden efficiënte opslag, vervoer en distributie vergemakkelijkt, worden goederen veilig en gemakkelijk toegankelijk gemaakt, zijn ze aantrekkelijk en wordt essentiële informatie meegedeeld aan de consument. Derhalve kan de verpakking niet los van het product worden gezien, omdat het materiaal, formaat en ontwerp ervan onlosmakelijk verbonden zijn met de functies die de verpakking voor elk specifiek product moet vervullen. Hoewel wordt erkend dat de functionaliteit van verpakkingen van essentieel belang is, is het toch duidelijk dat zuinige, duurzame verpakkingen moeten worden ontwikkeld volgens de principes van ecologisch ontwerp. Daarbij gaat het om:

| — | minimaliseren van het gebruik van grondstoffen; |
| --- | --- |

—

minimaliseren van het gebruik van grondstoffen;

| — | maximaliseren van het gebruik van recyclebare en gerecyclede materialen (met inachtneming van de wettelijke voorschriften); |
| --- | --- |

—

maximaliseren van het gebruik van recyclebare en gerecyclede materialen (met inachtneming van de wettelijke voorschriften);

| — | verhogen van de efficiëntie van productieprocessen; |
| --- | --- |

—

verhogen van de efficiëntie van productieprocessen;

| — | optimaliseren van het logistiek beheer; |
| --- | --- |

—

optimaliseren van het logistiek beheer;

| — | vergroten van het bewustzijn van de waarde en de herbruikbaarheid van verpakkingen; |
| --- | --- |

—

vergroten van het bewustzijn van de waarde en de herbruikbaarheid van verpakkingen;

| — | verbeteren van de inzameling, behandeling en recycling van verpakkingen. |
| --- | --- |

—

verbeteren van de inzameling, behandeling en recycling van verpakkingen.

Het is van essentieel belang dat rekening wordt gehouden met zowel de duurzaamheid als de functionaliteit van verpakkingen.

Overtollige verpakking moet, ongeacht de soort verpakking, altijd worden vermeden, vooral bij e-commerce en thuisbezorgde producten, waar de verhouding tussen verpakkingen en producten 1:1 is. In dit verband moet ook aandacht worden besteed aan onderzoek en innoverende oplossingen die de milieubelasting van de verpakking van geleverde goederen zouden verminderen.

5.2.   Empirisch onderbouwde beleidsmaatregelen zijn nodig om het beste milieuresultaat te waarborgen

De uitdagingen op het gebied van klimaatverandering bieden Europa een kans om een duurzame en toekomstgerichte industriële basis tot stand te brengen. Wat verpakkingen betreft, moeten alle komende beleidsinitiatieven gebaseerd zijn op wetenschappelijk bewijs en op een gedegen inzicht in de werkelijke gevolgen ervan voor het milieu. Het is strategisch gezien nuttig om het gebruik van de levenscyclusbeoordelingsmethode, als instrument om de milieueffecten van producten gedurende hun gehele levenscyclus te evalueren, te ondersteunen.

5.3.   Volledig recyclebare en hernieuwbare verpakkingsmaterialen bevorderen de ontwikkeling van een circulaire economie

Toekomstige EU-wetgeving en -maatregelen moeten de vraag naar hernieuwbare en hoogwaardige recyclebare materialen ondersteunen, hetgeen verdere investeringen in verpakkingsinnovatie bevordert. Meer in het bijzonder moeten de wetgeving en de maatregelen van de EU niet alleen gericht zijn op de verpakking zelf, maar op de hele productieketen: bijv. hoe de materialen worden ingekocht en verwerkt, welke hulpbronnen en energie nodig zijn in het productieproces, en hoe gemakkelijk het materiaal/product kan worden gerecycled en ook daadwerkelijk wordt gerecycled. De EU dient de beschikbaarheid en de kwaliteit van recyclaten te vergroten, waarbij de nadruk ook wordt gelegd op het vermogen van een materiaal om na recycling zijn inherente eigenschappen te behouden en op zijn vermogen om onbewerkte grondstoffen in toekomstige toepassingen (12) te vervangen.

5.4.   Harmonisatie van lokale inzamelings- en recyclingsystemen is van cruciaal belang om de doelstellingen inzake verpakkingsrecycling te verwezenlijken

De EU heeft zich ten doel gesteld de recyclingpercentages voor verpakkingsafval te verhogen, maar het verwezenlijken van die doelstelling zal mede afhangen van de wijze waarop de lokale overheden de inzameling uitbreiden en verbeteren.

Wat de recycling van gemeentelijk afval betreft, lopen de percentages in de Europese Unie sterk uiteen, en zelfs in landen met vergelijkbare recyclingpercentages verschillen de regels en inzamelingsmethoden aanzienlijk. Er is behoefte aan een grotere harmonisatie van de regels voor recycling van materialen en de inzamelingssystemen die plaatselijk in de lidstaten worden gebruikt, en aan geharmoniseerde criteria voor de differentiëring in de vergoedingen in het kader van EPR en uiteindelijk voor de etikettering van recyclebare verpakkingen.

Het is ook van cruciaal belang om specifieke streefcijfers voor inzameling en recycling te evalueren voor sommige productcategorieën, zoals verpakking voor de horeca, zowel voor gangbare als voor afhaalrestaurants. Door duidelijke inzamelings- en recyclingstreefcijfers vast te stellen voor de detailhandel, de horeca, de catering enz. en voor gemeenten kan het zwerfafval van verpakkingen worden verminderd, waardoor het recyclingpercentage kan worden verhoogd.

5.5.   Systeem van statiegeldregelingen (DRS)

DRS kan inderdaad recycling aanmoedigen en de inzameling voor bedrijven efficiënter maken, zodat zwerfvuil massaal kan worden teruggedrongen, vooral voor bepaalde soorten consumptie, zoals dranken die in plastic en glazen flessen worden verkocht.

5.6.   Een verbeterde kwaliteit van de inzameling van verpakkingen stimuleert de duurzaamheid van de recyclingindustrie

Om lokale overheden te ondersteunen, is het van essentieel belang om, in overleg met de recyclingindustrie, te zorgen voor duidelijke recyclingrichtsnoeren en gerichte communicatie over de wijze waarop recyclebare materialen efficiënt moeten worden gescheiden en door de huishoudens voor inzameling moeten worden aangeboden.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  In sommige industrieën, zoals de agrovoeding, spelen verpakkingen ook een belangrijke rol bij het voorkomen van kruisbesmetting van voedsel en dranken, waardoor de bijbehorende gezondheidsrisico’s worden vermeden.

1

(2)  Richtlijn 94/62/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 1994 betreffende verpakking en verpakkingsafval (PB L 365 van 31.12.1994, blz. 10).

2

(3)  Eurostat.

3

(4)  https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/europe-consumer-packaging-market

4

(5)  https://environment.ec.europa.eu/strategy/circular-economy-action-plan_en

5

(6)  https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12263-Reducing-packaging-waste-review-of-rules_nl

6

(7)  https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say_nl

7

(8)  Zo voeren sommige Europese landen hun kunststofafval uit naar landen buiten Europa. Dit moet worden voorkomen door het interne recyclingsysteem van de EU te versterken, waardoor dit afval in waardevolle gerecycleerde grondstoffen zou worden omgezet (https://www.theguardian.com/environment/2021/jan/12/loophole-will-let-uk-continue-to-ship-plastic-waste-to-poorer-countries).

8

(9)  https://environment.ec.europa.eu/strategy/circular-economy-action-plan_nl

9

(10)  Gerber, P.J., Steinfeld, H., Henderson, B., Mottet, A., Opio, C., Dijkman, J., Tempio, G. (2013). Tackling climate change through livestock — A global assessment of emissions and mitigation opportunities. Rome: Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO).

10

(11)  https://ourworldindata.org/food-waste-emissions

11

(12)  Resolutie van het Europees Parlement van 10 februari 2021 over het nieuwe actieplan voor de circulaire economie (2020/2077(INI)) (PB C 465 van 17.11.2021, blz. 11), paragraaf 39.

12

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

569e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Interactio, 18.5.2022-19.5.2022

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/27 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/27

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Global Gateway

(initiatiefadvies)

(JOIN(2021) 30 final)

(2022/C 323/05)

| Rapporteur: | Dumitru FORNEA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Violeta JELIĆ |

Rapporteur:

Dumitru FORNEA

Corapporteur:

Violeta JELIĆ

| Besluit van de voltallige vergadering | 9.12.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Externe betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 12.4.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 206/1/3 |

Besluit van de voltallige vergadering

9.12.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Externe betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

12.4.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

206/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de lancering van het Global Gateway-initiatief; het is ervan overtuigd dat de investeringen en samenwerkingsprojecten van EU-actoren en niet-overheidsactoren in de EU in de hele wereld meer bekendheid moeten krijgen en bevorderd moeten worden. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC beseft dat de interconnectie van kritieke mondiale infrastructuur enorme hoeveelheden financiële middelen vergt en is in dit verband stellig van mening dat het in het belang van de EU is om de investerings- en ontwikkelingssamenwerking in het kader van de Global Gateway te coördineren met soortgelijke programma’s van landen waarmee we waarden en gemeenschappelijke strategische belangen delen. Er moet ook worden gezorgd voor synergie met de EU-strategie voor samenwerking in de Indo-Pacifische regio (1). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC wijst op het belang van communicatie over overheidsopdrachten, bijbehorende administratieve procedures, de uitvoeringsfase van projecten en de resultaten van het optreden van de EU en de lidstaten. In dit verband is het ook van belang dat de Europese Commissie, om een beter inzicht te krijgen in de doelstellingen en de toegevoegde waarde van dit initiatief, een reeks instrumenten voorstelt om de toegang tot kerngegevens mogelijk te maken, alsook de parametrisering van relevante indicatoren om de vooruitgang bij de uitvoering van deze strategie te meten. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is van mening dat de bevoegde Europese instellingen, in samenwerking met de lidstaten en de partnerlanden, een analyse moeten maken van de prioritaire investeringsbehoeften op het gebied van wereldwijde infrastructuur, rekening houdend met de strategische en economische belangen van de EU, maar ook gelet op de sociale, klimaat- en ecologische verplichtingen van de EU. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Volgens het EESC is het belangrijk dat de EU zich erop richt om fysieke verbindingen tussen Europa en andere delen van de wereld te laten blijven functioneren en verder te ontwikkelen. Infrastructuur waarmee de bevolking toegang krijgt tot water, voedsel en energie is essentieel, en het gehele ecosysteem dat het mogelijk maakt om voedselzekerheid op mondiaal niveau te verwezenlijken moet in het optreden van de EU-instellingen en de lidstaten prioriteit krijgen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC stelt met bezorgdheid vast dat de financiële instrumenten van de EU gezien de dramatische situatie rond de oorlog in Oekraïne moeten worden aangepast, zodat ze flexibel en breed genoeg zijn om veel sneller te kunnen worden ingezet wanneer zich wereldwijde crises voordoen, met name in de buurlanden van de EU. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC dringt erop aan dat investeringen in prioritaire corridors van de vervoers-, energie- en elektronische communicatie-infrastructuur worden gebaseerd op effectbeoordelingen waarin niet alleen aandacht uitgaat naar strategische overwegingen, met inbegrip van de lessen die zijn getrokken uit gewapende conflicten in Oekraïne, Nagorno-Karabach, Syrië, Ossetië, Libië enz., maar ook naar kwesties rond klimaatverandering, milieubescherming, mensenrechten en maatschappelijke verantwoordelijkheid. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC beveelt aan om het rapportagesysteem voor activiteiten en projecten van overheids- en niet-overheidsactoren in de EU te verbeteren door investeerders en initiatiefnemers van projecten aan te moedigen zich vrijwillig te laten registreren in het Global Gateway-portaal, dat zal moeten worden opgezet op basis van de nieuwste digitale technologische oplossingen voor gegevensverwerking en communicatie. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC heeft in zijn adviezen gewezen op het belang van transnationale partnerschappen tussen gelijken, waarmee het mogelijk wordt om de afhankelijkheid te beperken, banden aan te knopen en duurzame economische en sociale voordelen te creëren voor lokale gemeenschappen in de partnerlanden. Dit kan alleen als wordt uitgegaan van een bottom-upbenadering om sterke lokale productieketens met toegevoegde waarde op te bouwen en de binnenlandse markten in de partnerlanden te versterken door het scheppen van hoogwaardige banen en duurzame overdracht van knowhow. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC is ingenomen met de doelstelling om billijke financiering tegen gunstige voorwaarden aan te bieden en zo het risico van een te zware schuldenlast te beperken. Om deze doelstelling op een duurzame manier te bereiken moet ervoor worden gezorgd dat er geen andere vormen van afhankelijkheid ontstaan. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC verzoekt de Europese instellingen en de regeringen van de lidstaten erop toe te zien dat de Europese waarden worden gerespecteerd en bevorderd via de uitvoering van projecten die onder de merknaam Global Gateway geregistreerd staan. Eerbiediging van de fundamentele mensenrechten, beoordeling van de sociale en milieueffecten en naleving van de transparantie- en zorgvuldigheidsprocedures moeten worden beschouwd als conditio sine qua non voor de lancering van elk project dat door overheids- en niet-overheidsactoren in de EU wordt gefinancierd. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC is het ermee eens dat bedrijven die willen meedoen met de Global Gateway doeltreffend moeten samenwerken met het corps diplomatique van de lidstaten en de EU, eenvoudiger toegang moeten hebben tot financiële middelen en relevante informatie op regionaal niveau en zich, waar mogelijk, moeten kunnen wenden tot éénloketsystemen. Dit zou de investeringen van de Europese particuliere sector wereldwijd vergemakkelijken. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Europese Commissie om voor de coördinatie van het Global Gateway-initiatief een comité op te richten. Professioneel beheer is noodzakelijk om de complexe beoogde doelstellingen van deze investeringsstrategie te verwezenlijken. Om de kwaliteit en de relevantie van de besluiten die door dit comité worden genomen te verbeteren, moeten andere leden die maatschappelijke organisaties vertegenwoordigen, met inbegrip van de sociale partners, in het bijzonder de vakbonden, alsmede vertegenwoordigers van het bedrijfsleven daarbij worden betrokken. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | De vele financieringsinstrumenten waarover rechthebbenden tot 2027 zullen kunnen beschikken, moeten duidelijker worden gepresenteerd. Gezien de complexiteit van de beschrijving van de fondsen onder de merknaam Global Gateway in het door de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid gepubliceerde document, zou men er goed aan doen om deze fondsen op intelligente wijze in een schematisch totaaloverzicht weer te geven, zodat zij door alle belanghebbenden kunnen worden begrepen. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Tijdens bezoeken aan Kazachstan en Indonesië in 2013 lanceerde de president van de Volksrepubliek China, Xi Jinping, twee initiatieven voor transcontinentale interconnecties van de infrastructuur aan land en op zee: de “New Silk Road Economic Belt” (“economische gordel van de nieuwe zijderoute”) en de “21st Century Maritime Silk Road” (“maritieme zijderoute van de 21e eeuw”). Later, in 2014, na verschillende pogingen om een geïntegreerd merk te creëren, kwamen deze initiatieven bekend te staan als het “Belt and Road Initiative” (BRI, “de Nieuwe Zijderoute”) (2). De Nieuwe Zijderoute was, zoals aanvankelijk werd beschreven, niet alleen een transportcorridor, maar ook een gebied waar Chinese investeringen werden bevorderd in de staten die aan dit initiatief deelnamen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Een eerste reactie op het Chinese initiatief kwam van Japan, dat in 2015 het Partnership for Quality Infrastructure (PQI) (3) voorstelde, een initiatief gericht op begunstigden in Azië, met een vijfjarige begroting van 10 miljard USD. In 2016 werd het PQI wereldwijd uitgebreid en werd het toegewezen budget verhoogd tot 200 miljard USD. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De Europese Unie en de grote geïndustrialiseerde democratische landen van de G-7 hebben zeven jaar lang hulpeloos aan de zijlijn toegekeken hoe China via de Nieuwe Zijderoute zijn economische en politieke betrekkingen in de wereld steeds verder heeft versterkt. Tegen de tijd van de G-7-vergadering van juni 2021 in Cornwall (VK) (4), waar werd besloten een wereldwijd alternatief te creëren — het Build Back Better World Initiative — had China al meer dan de helft van de totale voor de periode tot 2027 uitgetrokken middelen van de Nieuwe Zijderoute geïnvesteerd, d.w.z. 1,2 à 1,3 biljoen USD, zoals geraamd door Morgan Stanley Research. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In het kader van de 26e Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (COP26), die in november 2021 in Glasgow plaatsvond, lanceerde de premier van het Verenigd Koninkrijk het “Clean Green Initiative” (5), waarmee de met steun gefinancierde groene investeringen van het Verenigd Koninkrijk over een periode van vijf jaar worden verdubbeld tot meer dan 3 miljard GBP. Ook worden er nieuwe garanties verstrekt om projecten op het gebied van schone infrastructuur te ondersteunen, met inbegrip van 200 miljoen GBP voor een nieuwe klimaatinnovatiefaciliteit. Het VK heeft een pakket garanties aan multilaterale ontwikkelingsbanken aangekondigd die een belangrijke impuls moeten geven aan investeringen in klimaatgerelateerde projecten in India en in heel Afrika. Een nieuwe “Room to Run”-garantie voor de Afrikaanse Ontwikkelingsbank (6) zal naar verwachting tot 1,45 miljard GBP aan nieuwe financiële middelen vrijmaken voor projecten op dit continent, waarvan de helft landen zal helpen om zich aan te passen aan de gevolgen van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De Raad Buitenlandse Zaken besloot op 12 juli 2021 naar aanleiding van de G-7-vergadering actie te ondernemen en riep de Commissie op een strategie voor wereldwijde connectiviteit (7) voor te bereiden, waarbij onder de vlag van Team Europa de lidstaten en de EU, de EU-instellingen en nationale financiële instellingen een gezamenlijke inspanning moeten leveren. Deze strategie werd op 1 december 2021 gepubliceerd als Global Gateway. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Volgens de Europese Commissie zal via de Global Gateway steun worden verleend aan investeringen in harde en zachte infrastructuur die de kernbeginselen van de Europese Unie eerbiedigen: democratische waarden en hoge normen; goed bestuur en transparantie; gelijkwaardige partnerschappen; groen en schoon; gericht op veiligheid; een katalysator voor particuliere investeringen. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | De Europese Unie heeft besloten om haar investeringen in derde landen wereldwijd zichtbaarder te maken met dit Global Gateway-initiatief — een economische en investeringsstrategie die is opgezet als een diplomatiek en communicatie-instrument. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De doelstelling van dit initiatief om billijke financiering tegen gunstige voorwaarden aan te bieden en zo het risico van een te zware schuldenlast te beperken, wordt door de maatschappelijke organisaties in de EU toegejuicht. Om deze doelstelling op een duurzame manier te bereiken moet ervoor worden gezorgd dat er geen andere vormen van afhankelijkheid ontstaan. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Dit initiatief betreft geen aanvullende structuur; het is noch administratief, noch financieel van aard. Het is een MERKNAAM die door alle Europese financiële instellingen, ontwikkelingsagentschappen en particuliere ondernemingen in de lidstaten moet worden aangenomen wanneer zij investeringsprojecten in landen buiten de Europese Unie opzetten. Daarbij moeten zij voldoen aan een geheel van eisen die op de kernwaarden van de EU zijn gebaseerd. Er moet nog nader worden bepaald onder welke voorwaarden deze merknaam al dan niet gebruikt mag worden. Het EESC is bereid hieraan een bijdrage te leveren. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | In tegenstelling tot de “Nieuwe Zijderoute”, waarmee een Chinees internationaal infrastructuurplan wordt uitgevoerd met voornamelijk nationale financiering, met Chinese ondernemingen en in het kader van een top-downstrategie, wordt bij de Global Gateway een bottom-upbenadering gehanteerd. Er wordt dan ook uitgegaan van de reële investeringsbehoeften van partnerlanden buiten de EU die bereid zijn hun infrastructuur te ontwikkelen, met eerbiediging van de kernbeginselen die aan deze strategie ten grondslag liggen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Alleen kwaliteitsprojecten worden bevorderd, na een beoordeling van de sociale en milieueffecten, waarbij tegelijkertijd rekening wordt gehouden met het kwaliteitsniveau van de uitrusting gedurende de gehele levenscyclus daarvan. Dit kwaliteitsconcept heeft zowel betrekking op het materiële aspect van elk project (fysieke componenten, engineering, bouwproces, geschoolde arbeidskrachten enz.) als op de financiële dimensie, via transparante aanbestedingsprocedures en een ethische financiële procedure, samen met passende garanties. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De Global Gateway is de tegenhanger van het Amerikaanse Build Back Better-initiatief (8) en het Britse Clean and Green-initiatief. Het is nog niet duidelijk wat de relatie zal zijn tussen deze twee initiatieven en de Global Gateway: worden het concurrenten, gaan ze elkaar aanvullen of komt het tot samenwerking? Vanuit het oogpunt van het maatschappelijk middenveld is het tamelijk duidelijk dat coördinatie tussen de Global Gateway en andere vormen van internationale samenwerking voor ontwikkelingsstrategieën die op dezelfde waarden zijn gebaseerd, moet worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Om in aanmerking te komen moeten projecten worden opgezet rond het idee van betere “connectiviteit” tussen het betrokken land en de EU, onder de bevolking van dat land of tussen het betrokken land en zijn buurlanden. Dit is een doelstelling die aan de moderne eisen voldoet en bij de mogelijkheden van de Unie aansluit. Enerzijds wordt de controle over netwerken en routes in toenemende mate belangrijker dan de controle over gebieden. Anderzijds kan de EU zelf een sleutelrol spelen bij het waarborgen van een vooruitstrevend en fair grensoverschrijdend partnerschap, en bij het verwezenlijken van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) (9). Die connectiviteit kan betrekking hebben op alleen harde infrastructuur (wegen, spoorwegen, havens, luchthavens enz.), op een combinatie van harde en zachte infrastructuur (communicatiekabelnetwerken) of op voornamelijk zachte infrastructuur (onderwijs, onderzoek en ontwikkeling). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het brede concept connectiviteit omvat bijvoorbeeld alle soorten investeringen in watervoorraden: nieuwe putten, waterdistributie, landbouwirrigatie en afvalwaterbeheer. Watervoorraden zullen voor een toenemend aantal landen van cruciaal belang zijn, zowel door het effect van bevolkingsgroei als het effect van een warmer klimaat. Water verbindt mensen niet alleen via infrastructuur voor waterbeheer, maar ook, en in feite vooral, door routes voor zee- en binnenvaart te vormen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het “merk” of “initiatief” Global Gateway betekent niet dat er meer geld komt als aanvulling op bestaande en gediversifieerde Europese financiële investeringsfondsen en -structuren. Verwacht wordt dat de EU onder deze vlag in de periode 2021-2027 tot 300 miljard EUR aan investeringen in infrastructuurontwikkeling zal vrijmaken. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling+ (EFDO+) (10) wordt het belangrijkste financiële instrument voor het vrijmaken van investeringen in het kader van de Global Gateway, met een maximum van 135 miljard EUR, inclusief een nieuw initiatief met de Europese Investeringsbank dat 25 miljard EUR aan extra investeringen kan opleveren, naast subsidies tot 18 miljard EUR in het kader van de programma’s voor externe bijstand van de EU. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Daar komt nog een bedrag van 145 miljard EUR bij aan geplande investeringen door Europese financiële instellingen en instellingen voor ontwikkelingsfinanciering. De garanties die hiermee worden verstrekt, zullen worden gebruikt voor risicobeperkende activiteiten en het aantrekken van particuliere investeringen. Dit zal gebeuren door nauwe samenwerking tussen de Europese Investeringsbank en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Tijdens de zesde topontmoeting van de Europese Unie en de Afrikaanse Unie (AU) (11), die op 17 en 18 februari 2022 in Brussel is gehouden, kondigde de Commissie aan dat op de totale begroting van het Global Gateway-initiatief 150 miljard EUR wordt uitgetrokken voor een investeringspakket Afrika-Europa (12) ter ondersteuning van gemeenschappelijke ambities voor 2030 en de Agenda 2063 van de AU (13), met als algemeen streven meer inclusieve, gediversifieerde en veerkrachtige economieën op te bouwen. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Naast dit financiële instrumentarium onderzoekt de EU de mogelijkheid om een Europese exportkredietfaciliteit (14) op te zetten als aanvulling op de bestaande exportkredietregelingen op het niveau van de lidstaten. De Global Gateway geeft geen voorrang aan geografische investeringsgebieden. Dat neemt niet weg dat er vooral belangstelling zal uitgaan naar de naaste buurlanden van de EU — haar oostelijke flank, de mediterrane landen en Afrika, de Zwarte Zee en Centraal-Azië en het Indo-Pacifisch gebied. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Goede projecten zullen voorrang krijgen boven locatie, ook met betrekking tot het PPP Fiscal Risk Assessment Model (PFRAM) (15) en het Public Investment Management Assessment (PIMA)-kader (16) in de context van de samenwerking van de EU-instellingen met het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank. Bij de uitvoering van de verschillende initiatieven moet dubbel werk worden vermeden. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | De Global Gateway is een initiatief en een prioriteit van de EU, maar onder bepaalde voorwaarden kan een partnerschap met niet-EU-landen zoals Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en India worden overwogen. |
| --- | --- |

3.15.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité deelt de beweegredenen achter het besluit van de Raad om een Europese strategie te lanceren om de zichtbaarheid van specifieke investeringen en maatregelen van EU-instellingen, lidstaten en niet-overheidsactoren op mondiaal niveau te vergroten. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC heeft er begrip voor dat in de hoofdstukken over gezondheid de nadruk wordt gelegd op preventie en bestrijding van pandemieën, en ziet de huidige relevantie van deze kwesties in. Niettemin moet een langdurige impact een prioriteit zijn en is het opbouwen van veerkrachtige en gemakkelijk toegankelijke sociaal-medische infrastructuur op dit gebied een essentieel aspect. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Gezien de dramatische situatie rond de oorlog in Oekraïne moeten deze financiële instrumenten zodanig worden ontworpen dat zij flexibel en breed genoeg zijn om snel te kunnen worden ingezet in crisissituaties die zich wereldwijd en vooral in de omgeving van de Europese Unie voordoen. Crises in de naaste omgeving worden met voorrang aangepakt om de bedreiging voor de veiligheid van de lidstaten tot een minimum te beperken, en daarvoor is het onder meer nodig dat tijdig financiële middelen worden uitgetrokken voor dringende interventies om de interconnectie-infrastructuur en de essentiële openbare dienstverlening te herstellen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Volgens het EESC is het belangrijk dat de EU zich erop richt om fysieke verbindingen tussen Europa en andere delen van de wereld te laten blijven functioneren en verder te ontwikkelen. Infrastructuur waarmee de bevolking toegang krijgt tot water, voedsel en energie is eveneens essentieel, en het gehele ecosysteem dat het mogelijk maakt om voedselzekerheid op mondiaal niveau te verwezenlijken moet prioriteit krijgen in het optreden van de EU-instellingen en de lidstaten. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | De oorlog tussen Rusland en Oekraïne heeft grote ontwrichtende gevolgen voor de toeleveringsketens van granen en andere landbouwgrondstoffen voor de agrovoedingsindustrie. De infrastructuur die met de Global Gateway-investeringen wordt ontwikkeld, moet ook worden afgestemd op de strategische belangen van de EU in geval van gewapende conflicten of natuurrampen. Vanuit dit oogpunt moet ook de voorzieningszekerheid van essentiële grondstoffen worden gewaarborgd door een intelligent ontwerp van distributienetwerken, logistieke centra en opslagplaatsen. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC steunt de inspanningen van de Europese Commissie om mechanismen en instrumenten voor concrete actie te versterken zodat de Europese Unie een voortrekkersrol kan vervullen in de wereldwijde sociaal-economische en politieke ontwikkelingen. In dit verband betogen verschillende deskundigen dat er behoefte is aan een internationaal gecoördineerde monetaire expansie (direct en indirect) en aan benutting van de gecreëerde begrotingsruimte om de mondiale economische ontwikkeling op gang te brengen door openbare infrastructuurinvesteringen en openbare of particuliere productieve investeringen te financieren, ruimtelijke ongelijkheid tegen te gaan en duurzaamheid op sociaal-economisch en milieugebied te bevorderen (17). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Een correcte en volledige verslaglegging van alle EU-activiteiten in diverse landen over de hele wereld is een echte uitdaging gebleken, zolang er geen permanente, nauwe coördinatie is tussen de betrokken actoren. In de context van de lancering en implementatie van de Chinese Nieuwe Zijderoute is er behoefte aan betere communicatie over de bijdrage van de EU aan de ontwikkeling van wereldwijde interconnectie-infrastructuur. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het is belangrijk dat de Europese Commissie, om een beter inzicht te krijgen in de doelstellingen en de toegevoegde waarde van dit initiatief, een reeks instrumenten voorstelt om de toegang tot kerngegevens mogelijk te maken, alsook de parametrisering van relevante indicatoren om de vooruitgang bij de uitvoering van deze strategie te meten. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | De Global Gateway is een initiatief dat Team Europa in staat zal stellen een beter en vollediger beeld uit te dragen in de wereld. Als middel om Europese investeringen in derde landen te consolideren moet de Global Gateway worden uitgerust met een gegevensbank waarmee relevante informatie over alle projecten, begrotingen en betrokken partners beter toegankelijk wordt. In dit verband zal de eerste stap erin bestaan een Global Gateway-website te ontwerpen en te onderhouden, waarop de betreffende maatregelen, resultaten en impact duidelijk kunnen worden aangegeven. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Om afhankelijkheid te beperken, banden aan te knopen en zo lokale gemeenschappen in de partnerlanden blijvende economische en sociale voordelen te bieden, is het van cruciaal belang een echt partnerschap van gelijken op te bouwen. Dat is alleen mogelijk als een bottom-upbenadering wordt gebruikt om sterke veerkrachtige productieketens met toegevoegde waarde op te bouwen en de binnenlandse markten in de partnerlanden te versterken door kwaliteitsbanen te scheppen en voor duurzame kennisoverdracht te zorgen. Wat Afrika betreft zou bevordering van de totstandbrenging van de Afrikaanse continentale vrijhandelszone (AfCFTA) (18) een passende stap kunnen zijn. Om ervoor te zorgen dat de Europese waarden worden gerespecteerd zijn beoordelingen van de sociale effecten van essentieel belang; deze kunnen naast de bestaande zorgvuldigheidsprocedures worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | De rol van de particuliere sector bij de medefinanciering van investeringen in het kader van de Global Gateway wordt door de Europese instellingen erkend. Het is wenselijk dat particuliere entiteiten een grotere vastberadenheid aan de dag leggen om meer betrokken te worden bij en een bijdrage te leveren aan de verwezenlijking van de specifieke doelstellingen van deze strategie en dat zij daartoe ook meer gestimuleerd worden. Er moeten dan ook snel mechanismen komen om dergelijke inspanningen van particuliere actoren gemakkelijker te certificeren en te erkennen. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Bedrijven die willen meedoen met de Global Gateway hebben behoefte aan relevante informatie op regionaal niveau, doeltreffende samenwerking met het corps diplomatique van de lidstaten en de EU en, waar mogelijk, éénloketsystemen; dit zou de investeringen van de Europese particuliere sector wereldwijd vergemakkelijken. Bovendien moet de particuliere sector, na de beoordeling van de sociale en milieueffecten alsook de PFRAM- en PIMA-beoordelingen met succes te hebben doorlopen en een duurzame economische, sociale en ecologische meerwaarde voor de EU en in het bijzonder voor de partnerlanden te hebben aangetoond, bij de samenwerking met de betrokken financiële instellingen eenvoudiger toegang hebben tot financiële middelen, tegen de gunstigste voorwaarden. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | De Europese Commissie heeft aangekondigd dat zij voornemens is om voor de coördinatie van het Global Gateway-initiatief een comité op te richten. Het EESC is ingenomen met dit voorstel en is er vast van overtuigd dat een geïntegreerde governance van deze strategie hard nodig is om op relatief korte termijn resultaten te boeken. Om de kwaliteit en de relevantie van de besluiten die door dit comité worden genomen te verbeteren, moeten andere leden die maatschappelijke organisaties vertegenwoordigen, met inbegrip van de sociale partners, in het bijzonder de vakbonden, alsmede vertegenwoordigers van het bedrijfsleven daarbij worden betrokken. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Het risico bestaat dat de benadering van de in de mededeling genoemde bedrijfsadviesgroep te beperkt blijft indien men geen deskundigen voor de investeringsprioriteiten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, gezondheidszorg, milieubescherming en onderwijs en opleiding inschakelt. Om ervoor te zorgen dat alle onderwerpen van het Global Gateway-programma daadwerkelijk aan bod komen, dient deze groep ook deskundigen op deze relevante gebieden te omvatten. |
| --- | --- |

4.14.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://www.eeas.europa.eu/eeas/eu-strategy-cooperation-indo-pacific-0_en

1

(2)  https://www.ebrd.com/what-we-do/belt-and-road/overview.html

2

(3)  https://www.mofa.go.jp/files/000117998.pdf

3

(4)  https://www.g7uk.org/

4

(5)  https://www.gov.uk/government/news/pm-launches-new-initiative-to-take-green-industrial-revolution-global

5

(6)  https://www.afdb.org/en/news-and-events/african-development-bank-launches-landmark-us-500-million-credit-insurance-deal-with-african-trade-insurance-agency-and-uk-reinsurers-18600

6

(7)  https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/12/a-globally-connected-europe-council-approves-conclusions/

7

(8)  https://www.whitehouse.gov/build-back-better/

8

(9)  https://sdgs.un.org/goals

9

(10)  https://ec.europa.eu/eu-external-investment-plan/about-plan/how-it-works-finance_en

10

(11)  https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/02/18/sixth-european-union-african-union-summit-a-joint-vision-for-2030/

11

(12)  https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/stronger-europe-world/global-gateway/eu-africa-global-gateway-investment-package_nl

12

(13)  https://au.int/en/agenda2063

13

(14)  https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2021/february/tradoc_159438.pdf

14

(15)  https://www.imf.org/external/np/fad/publicinvestment/pdf/PFRAM.pdf

15

(16)  https://www.imf.org/external/np/fad/publicinvestment/pdf/PIMA.pdf

16

(17)  https://www.longdom.org/open-access/relieving-inflation-or-palliative-selfdestruction-2168-9458-3-133.pdf

17

(18)  https://au.int/en/cfta

18

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/34 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/34

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een mededingingsbeleid dat geschikt is voor nieuwe uitdagingen

(COM(2021) 713 final)

(2022/C 323/06)

| Rapporteur: | Émilie PROUZET |
| --- | --- |

Rapporteur:

Émilie PROUZET

| Raadpleging | Europese Commissie, 20.12.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 5.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 223/1/6 |

Raadpleging

Europese Commissie, 20.12.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

5.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

223/1/6

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | In de mededeling wordt de nadruk gelegd op het vermogen van het mededingingsbeleid om zich aan te passen aan de nieuwe marktomstandigheden, de strategische prioriteiten en de behoeften van de consumenten. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) erkent dat het mededingingsbeleid heeft bijgedragen tot het behoud en de bevordering van de economische welvaart van de EU, die ten zeerste gehecht is aan de beginselen van de sociale markteconomie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is ingenomen met het besluit van de Europese Commissie om de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun die vanwege de pandemie is ingevoerd, te verlengen. Het erkent echter dat deze maatregelen zo uitzonderlijk zijn dat ze niet tot de algemene kaderregeling kunnen worden uitgebreid en daarmee permanent kunnen worden. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Hoewel de Commissie in 2022 alweer snel een kaderregeling wist op te tuigen voor het conflict in Oekraïne, moet er wel voor gezorgd worden dat bedrijven er daadwerkelijk van kunnen profiteren. De tijdelijke kaderregeling moet een aanvulling kunnen vormen op de staatssteuninstrumenten waarover de lidstaten al beschikken en op de regelingen in de nationale plannen voor veerkracht. Het EESC verzoekt de Commissie richtsnoeren te verstrekken om de regeringen van de lidstaten in staat te stellen snel steun te verlenen aan sectoren die ernstige gevolgen ondervinden van noodsituaties, bijvoorbeeld via nationale steunmaatregelen zoals gegarandeerde handelskredietverzekeringen of andere financiële instrumenten. Het wijst er tevens op dat vooral toegankelijke en niet-restrictieve subsidiëringsvoorwaarden voor de zwaarst getroffen ondernemingen ervoor moeten zorgen dat Europese ondernemingen van de tijdelijke maatregelen kunnen profiteren. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | In deze tijden van grote onzekerheid pleit het EESC voor een mededingingsbeleid dat met name is toegerust voor de verwezenlijking van de transities die de EU op gang heeft gebracht en die een ambitieus handels- en investeringsbeleid, buitengewone openbare en particuliere investeringen, innovatie en een goed functionerende eengemaakte markt vergen. De EU en de lidstaten moeten nu een juridisch en financieel kader zien op te zetten dat alle marktdeelnemers, regio’s en burgers gelijke marktvoorwaarden garandeert. Het is in dit verband beslist noodzakelijk een echt gelijke behandeling van Europese ondernemingen te waarborgen, ook ten opzichte van wereldwijde concurrenten. Versnippering van de interne markt moet worden tegengegaan; de integriteit van de markt is van cruciaal belang. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC is van mening dat het mededingingsrecht moet blijven berusten op regels en feiten en dat de onafhankelijkheid van de Commissie gewaarborgd moet zijn. De beleidsrichtsnoeren die de EU formuleert om een rechtvaardige transitie te waarborgen zouden duidelijker tot uiting moeten komen in de mededingingsregels en in de handhaving ervan door met name de betrokken ambtenaren. Het EESC roept de Commissie op alles in het werk te stellen om de dubbele transitie van onze economie en het concurrentievermogen van onze industrieën op de huidige zeer onstabiele wereldmarkt te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | In de huidige situatie is het bereiken van onze strategische autonomie belangrijker dan ooit. Het EESC is van mening dat de huidige wijzigingen van het mededingingsrecht moeten worden beoordeeld in het licht van de behoeften die zijn vastgesteld bij de werkzaamheden van de Commissie met betrekking tot de 14 strategische Europese ecosystemen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC acht verdere hervormingen noodzakelijk om specifiek plaats in te ruimen voor duurzaamheid, veerkracht en digitale aspecten. De belangrijkste concepten van het Europese mededingingsrecht (bijv. relevante markt) en de specifieke kaderregelingen (bijv. de minimis of AGVV) alsook de toepassing van die regels moeten worden aangepast aan de strategische richtsnoeren van de EU. Het EESC verzoekt de Commissie bovendien om zich toe te rusten met de nodige instrumenten om het gehele Europese bedrijfsleven en met name kleine en middelgrote ondernemingen en de dienstensector in staat te stellen deze dubbele transitie te financieren. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het EESC en alle belanghebbenden zijn het erover eens dat de regelingen waarbij van het algemene kader van de mededingingswetgeving wordt afgeweken, sinds 2019 en de COVID-19-crisis hun waarde hebben bewezen. Ook de snelheid waarmee DG COMP besluiten heeft genomen om verstoringen op de interne markt zo veel mogelijk te voorkomen is het vermelden waard. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC steunt de aanpak van de Europese Commissie om te voorkomen dat bedrijven aan de rand van de afgrond komen te staan, met name door de tijdelijke kaderregeling uit te breiden tot herstelmaatregelen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC is ingenomen met de nieuwe tijdelijke kaderregeling die de Commissie heeft vastgesteld om het hoofd te bieden aan de ingrijpende gevolgen van de oorlog in Oekraïne die is veroorzaakt door de Russische agressie. Het vraagt zich ook af wat de consequenties van deze nieuwe crisis zullen zijn in de zin van een herziening van het stabiliteitspact en de behoefte aan een nieuw herstelplan. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC erkent ook de waarde van de mededeling van de Commissie, omdat daarin het algemene kader voor de herziening van de mededingingsregels en de daarbij te volgen algemene en strategische weg uiteen worden gezet. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Maar momenteel wordt de EU geconfronteerd met de gevolgen van haar strategische afhankelijkheid van derde landen. We moeten onze interne markt na de COVID-19-crisis nieuw leven inblazen en Europese bedrijven in staat stellen hun veerkracht te vergroten en de groene en de digitale transitie te volbrengen, terwijl we tegelijkertijd het hoofd moeten bieden aan de uiteenlopende en onzekere gevolgen van de oorlog in Oekraïne die is veroorzaakt door de Russische agressie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Met een soepel functionerende eengemaakte markt en een goed mededingingsbeleid ontstaat voor bedrijven een enorme markt waarop iedereen op gelijke voet kan concurreren, worden efficiëntie en innovatie gestimuleerd en wordt een klimaat gecreëerd waarin succesvolle bedrijven kunnen uitgroeien tot spelers van wereldformaat. Het EESC wijst er daarom nogmaals op dat de integriteit van de interne markt van cruciaal belang is voor het herstel van de EU. Het zal de invoering van een noodinstrument voor de eengemaakte markt dan ook met belangstelling volgen. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Hoewel de EU-regels inzake concentratiecontrole in principe bedoeld zijn om de mededinging op de interne markt te waarborgen, lijken ze Europese bedrijven nu soms te belemmeren om uit te groeien tot mondiale spelers die de concurrentie met Amerikaanse en Chinese ondernemingen aankunnen. Europese ondernemingen moeten ook aan veel strengere voorwaarden voldoen om toegang tot overheidssteun te krijgen dan hun concurrenten, waardoor een echt ondersteuningsbeleid voor economische sectoren niet van de grond komt. En tot slot lijken het antitrustbeleid en het verbod op misbruik van machtsposities nog onvoldoende te zijn toegesneden op de nieuwe uitdagingen in verband met de digitale economie en de groene transitie. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Momenteel is de Commissie bezig met een herziening van de instrumenten van het mededingingsbeleid (fusies, antitrust en toezicht op staatssteun) om ervoor te zorgen dat al deze instrumenten geschikt blijven voor het beoogde doel en om haar bestaande instrumentarium aan te vullen. In deze turbulente tijden moet alles in het werk worden gesteld om onze klimaat- en digitale doelstellingen te verwezenlijken. Het EESC roept de Commissie op om meer dan ooit alle instrumenten van het mededingingsbeleid aan te passen aan en in te zetten voor de ondersteuning van de groene en de digitale transitie, en om zich toe te rusten met de instrumenten die nodig zijn om in dit verband wereldwijd te concurreren. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Aanpassing van de mededingingsregels en de handhaving ervan om onze ambities te verwezenlijken

| 3.1. | Het EESC is van mening dat de herziening van het mededingingskader onvoldoende ruimte biedt voor de Europese strategische richtsnoeren inzake duurzaamheid en digitalisering. De aanpassing van het mededingingsrecht moet ook betrekking hebben op de definitie zelf van de basisbeginselen en op de concrete beoordeling van voordelen en mededingingsbeperkende gevolgen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het gaat er in de eerste plaats om dat de basisbeginselen worden herzien. Om te beoordelen of een gedraging of overeenkomst die onder het mededingingsrecht valt al dan niet wettig is, wordt gekeken naar het marktaandeel van de deelnemers op de relevante markt. Deze begrippen — “marktaandeel” en “relevante markt” — zijn van cruciaal belang en het EESC roept de belanghebbenden op om bij de lopende herziening ervan de grootst mogelijke waakzaamheid te betrachten opdat deze begrippen de realiteit waarbinnen onze industrieën opereren, goed weerspiegelen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Er moeten meerdere aspecten worden aangepakt. De begrippen “onderlinge uitwisselbaarheid van producten/diensten” en “homogene concurrentievoorwaarden” moeten worden aangepast aan de kenmerken van de digitale markt en de spelers daarop. Voorts zou bij de beoordeling van de “onderlinge uitwisselbaarheid” van producten ook gekeken kunnen worden naar milieukenmerken. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.3. | Een tweede speerpunt is het verduidelijken en verruimen van de reikwijdte van steunmaatregelen en praktijken die verenigbaar zijn of het handelsverkeer niet ongunstig beïnvloeden, en derhalve zijn vrijgesteld van de toepassing van het mededingingsrecht. Bepaalde criteria moeten worden herzien zodat zo veel mogelijk ondernemingen in staat worden gesteld te investeren en activiteiten te coördineren terwijl zij volledige rechtszekerheid genieten en de Europese aanmeldingsprocedure niet hoeven te doorlopen. In dit licht zou dus de-minimisregeling moeten worden herzien om beter te kunnen inspelen op de kenmerken van elke sector, zoals het vervoer over land of de handel. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Het EESC is ingenomen met de door de Commissie voorgestelde wijzigingen in de algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV); deze komen tegemoet aan de grote behoefte onder bedrijven, met name kleine en middelgrote ondernemingen, aan toegang tot de noodzakelijke financiële steun om de duurzame transitie met succes te kunnen doorlopen. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.4. | Een laatste speerpunt betreft de handhaving en monitoring: DG COMP en met name de betrokken ambtenaren zouden volledig op de hoogte moeten zijn van de “transitietrajecten” die zijn vastgesteld voor de 14 strategische Europese ecosystemen die door de Europese Commissie zijn geselecteerd. In die context moet dan worden vastgesteld of een gedraging of overeenkomst de mededinging beperkt en waarschijnlijk negatieve gevolgen heeft voor de prijs, de productie, de innovatie, de kwaliteit of de verscheidenheid van goederen en diensten op de relevante markt. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | De beoordelingscriteria voor het verlenen van vrijstelling of het goedkeuren van fusieovereenkomsten moeten ook aan die doelstellingen worden aangepast. Nu wordt namelijk vooral gekeken naar het economische voordeel en het prijsvoordeel voor de consument, naast het risico dat de mededinging wordt uitgeschakeld. Er zou echter meer aandacht moeten uitgaan naar positieve effecten in de vorm van de milieukwaliteit van de producten en efficiëntieverbeteringen op klimaatgebied zodra hiervoor een uniforme definitie is opgesteld op Europees niveau. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Het begrip “kwaliteit” moet onze duurzaamheidsdoelstellingen weerspiegelen en daarom op Europees niveau worden gedefinieerd. Ook voor het begrip “duurzaam product” moeten op Europees niveau parameters worden vastgesteld, ten behoeve van de gelijke behandeling van marktdeelnemers en het uitbannen van greenwashing. Het EESC spreekt dan ook zijn steun uit voor de inspanningen van de Commissie op het gebied van gemeenschappelijke en transparante wetenschappelijke methoden om de duurzaamheid van producten, diensten, gebouwen enz. te definiëren. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | De belanghebbenden laten zich verschillend uit over de manier waarop het criterium “innovatie” in aanmerking wordt genomen. Volgens DG COMP is innovatie een essentiële parameter bij de markttoets. Volgens de economische actoren wordt deze parameter nauwelijks meegenomen of in ieder geval in de meeste gevallen verworpen. Het EESC verzoekt de Commissie na te gaan in hoeverre politieke richtsnoeren van de EU bij deze besluiten in aanmerking zijn genomen. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Tot slot moet de samenwerking tussen bedrijven bij milieuprojecten, die in veel gevallen de betrokkenheid van de gehele waardeketen vereisen, worden vergemakkelijkt en versterkt. Het EESC roept de Commissie daarom op om de nieuwe afwijking van de antitrustregels binnen het GLB (artikel 210), op grond waarvan landbouwers overeenkomsten kunnen sluiten met betrekking tot duurzaamheidsaspecten, te verduidelijken. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Bovendien moeten de regels voor zowel verticale (VBER) als horizontale (HBER) groepsvrijstellingsovereenkomsten worden aangepast om rekening te houden met de complexiteit van de ecosystemen die rond deze duurzaamheidsdoelstellingen moeten worden opgebouwd. De Commissie zou, voor zover mogelijk, moeten aangeven welk soort op duurzaamheid betrekking hebbende informatie veilig kan worden uitgewisseld tussen concurrenten. |
| --- | --- |

3.4.5.

4.   Beschikken over de nodige instrumenten om de transities te realiseren en wereldwijd te concurreren

| 4.1. | Zoals het EESC al eerder heeft betoogd (1), houdt vergroting van de open strategische autonomie onder meer in dat de veerkracht van de eengemaakte markt wordt vergroot, dat er wordt geïnvesteerd in de eigen deskundigheid en technologische capaciteit en in middelen voor onderzoek en ontwikkeling (O&O), dat de productie- en toeleveringsketens worden gediversifieerd, de digitale soevereiniteit wordt gewaarborgd, strategische voorraden worden aangelegd en de investeringen en productie in Europa worden gestimuleerd en aangetrokken door het bedrijfsklimaat te verbeteren; daarnaast moeten er alternatieve oplossingen en modellen voor de circulaire economie worden bedacht, moet brede industriële samenwerking tussen de lidstaten worden bevorderd en moet er naar technologisch leiderschap worden gestreefd, zoals de Raad Concurrentievermogen in november 2020 heeft bepleit. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC plaatst vraagtekens bij de middelen die worden voorgesteld om de investeringen die nodig zijn voor de klimaat- en de digitale transitie in een veerkrachtige markt en in zulke onzekere tijden te vergemakkelijken. Deze transities vergen aanzienlijke investeringen, zowel van de overheid als van de particuliere sector, in een periode waarin de economische en politieke situatie bijzonder instabiel is. We moeten de enorme investeringen waar onze strategische ecosystemen en meer in het algemeen het hele bedrijfsleven voor staan, faciliteren. Daarbij is het ook zaak om Europese ondernemingen in staat te stellen uit te groeien tot mondiale spelers. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Terwijl in bepaalde sectoren al grootschalige investeringsplannen zijn opgesteld, vraagt het EESC vraagt zich af hoe het staat met de maatregelen voor de dienstensector en meer in het algemeen voor het Europese bedrijfsleven, dat hoofdzakelijk uit kleine en middelgrote ondernemingen bestaat. Bij het doorvoeren van de transities is een belangrijke rol weggelegd voor de EU-staatssteunregels. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Bedrijven hebben ook steun nodig voor hun investeringen in digitalisering en met name in modernisering van hun IT-systemen, automatisering, robotica en artificiële intelligentie. Vooral kleine en middelgrote ondernemingen hebben steun nodig om te werken aan hun digitale aanwezigheid. En bijvoorbeeld staatssteun voor de uitrol van breedband zal een essentieel onderdeel van het territoriale cohesiebeleid uitmaken. Het EESC roept de Commissie op verdere wijzigingen in de AGVV aan te brengen om de digitalisering van bedrijven en transacties te ondersteunen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Evenzo moeten de “belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang” en industriële allianties, of het nu gaat om batterijen, halfgeleiders of gezondheid, bijdragen tot de ontwikkeling van innovatieve waardeketens in Europa. De eerste toepassingen van dit instrument zijn zeker interessant. Het EESC zal in de gaten houden of die belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang daadwerkelijk openstaan voor kleine en middelgrote ondernemingen, zoals in de ontwerprichtsnoeren is bepaald. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het is van essentieel belang te zorgen voor een gelijk speelveld met marktdeelnemers uit derde landen; de controle op buitenlandse subsidies is in dit verband een enorme uitdaging.
  Niet-Europese bedrijven ontvangen massale overheidssteun. In dit verband is het EESC van mening dat het voorstel van de Commissie (2) dat betrekking heeft op overheidsfinanciering uit buitenlandse bronnen aan ondernemingen die op de EU-markt actief zijn en die de markt kan verstoren, een nuttig en relevant operationeel instrument is. Dit neemt echter niet weg dat bepaalde aspecten van de regelgeving, van inherent complexe en tamelijk gedetailleerde aard, verder verfijnd moeten worden. |
| --- | --- |

4.6.

Niet-Europese bedrijven ontvangen massale overheidssteun. In dit verband is het EESC van mening dat het voorstel van de Commissie (2) dat betrekking heeft op overheidsfinanciering uit buitenlandse bronnen aan ondernemingen die op de EU-markt actief zijn en die de markt kan verstoren, een nuttig en relevant operationeel instrument is. Dit neemt echter niet weg dat bepaalde aspecten van de regelgeving, van inherent complexe en tamelijk gedetailleerde aard, verder verfijnd moeten worden.

| 4.7. | Het EESC is ook ingenomen met de goedkeuring van de wet digitale markten, die bedoeld is om te zorgen voor betwistbare en eerlijke digitale markten door middel van voorafgaande regelgeving. Europese governance is daarbij van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat de verordening inzake digitale markten in de gehele Europese Unie op uniforme wijze wordt toegepast en dat zij doeltreffend is. Maar ook al wordt het delen en gebruiken van gegevens door poortwachters geregeld in deze verordening, dan nog moet er duidelijkheid komen over de plaats van gegevens bij mededingingsrechtelijke beoordelingen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ten slotte moet de EU in haar transnationale en mondiale allianties de vinger kunnen leggen op schendingen van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, alsook op bedreigingen van de gezondheid en de veiligheid van mens en milieu in waarde- en toeleveringsketens. Het EESC neemt nota van de daartoe genomen initiatieven, met name met betrekking tot spiegelclausules. |
| --- | --- |

4.8.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap van de Raad van de EU: “Hoe kunnen de bestaande industriële ecosystemen bijdragen aan de strategische autonomie van de EU en het welzijn van Europeanen?”, goedgekeurd op 19 januari 2022 (PB C 194 van 12.5.2022, blz. 34).

1

(2)  Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende buitenlandse subsidies die de interne markt verstoren (COM(2021) 223 final — 2021/0114(COD)).

2

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/38 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/38

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Bouwen aan een economie die werkt voor de mensen: een actieplan voor de sociale economie

(COM(2021) 778 final)

(2022/C 323/07)

| Rapporteur: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Giuseppe GUERINI

| Raadpleging | Commissie, 21.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 6.4.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 179/1/4 |

Raadpleging

Commissie, 21.1.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

6.4.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

179/1/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het actieplan voor de sociale economie (Social Economy Action Plan/SEAP, hierna “het actieplan”), waarin vele belangrijke punten zijn verwerkt die het Comité in de loop der jaren, sinds zijn advies INT/447 uit 2009 (1), aan de orde heeft gesteld. In het actieplan staat duidelijk dat de Europese instellingen de verschillende rechtsvormen die het ecosysteem van de sociale economie kenmerken, moeten bevorderen en erkennen, niet in de laatste plaats vanwege de bijzondere rol ervan voor de ondersteuning van de lokale economie en vanwege de lokale verankering en nabijheid tot lokale gemeenschappen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Tijdens de gewelddadige aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de daardoor op gang gekomen vluchtelingenstroom is duidelijk geworden hoe groot de solidariteitsbereidheid is van de Europese volkeren en de maatschappelijke organisaties die actief zijn op het gebied van de opvang van vluchtelingen en humanitaire hulp. Tegelijkertijd blijkt hieruit de belangrijke rol van de sociale economie bij de opzet van solidariteitsacties in humanitaire crisissituaties. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het potentieel van de sociale economie blijft in veel lidstaten onbenut. Daarom moet het actieplan worden aangevuld met acties voor de middellange en lange termijn, waarbij het moet gaan om gerichte en gecoördineerde maatregelen en waarbij het wettelijke referentiekader moet worden versterkt. In dit verband staat het EESC volledig achter de koers die moet leiden tot een specifieke aanbeveling van de Raad in 2023. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC stelt voor om het actieplan te versterken door middel van gerichte voorstellen op vier prioritaire gebieden, zodat de slagkracht ervan wordt vergroot: i) samenwerking tussen overheidsdiensten en entiteiten van de sociale economie; ii) staatsteun; iii) investeringen en financiële instrumenten, en iv) fiscaliteit — met een sterkere koppeling tussen het actieplan en de “Europese strategie voor 2030” en bijzondere aandacht voor de potentiële rol van de sociale economie voor de ondersteuning van de groene, de digitale en de maatschappelijke transitie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC zou graag zien dat het actieplan ertoe bijdraagt dat Europese middelen die zijn toegewezen aan de nationale plannen voor herstel en veerkracht meer worden toegespitst op doelstellingen op het gebied van sociale inclusie, onderwijs en bevordering van de werkgelegenheid, met bijzondere aandacht voor jongeren, gezinnen en kwetsbare personen alsook voor opleidingen op het gebied van digitale vaardigheden ten behoeve van kansarmen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Om goede praktijken op het gebied van samenwerking tussen overheidsinstanties en entiteiten van de sociale economie te bevorderen, beveelt het EESC aan om op samenwerking gebaseerde territoriale governance en gedeelde beheersinstrumenten te ontwikkelen, wat ook de beste manier is om een breed scala van belanghebbenden bij een en ander te betrekken en een cultuur van subsidiariteit te bevorderen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is ingenomen met het voorstel in het actieplan om meer inspanningen te leveren om overheidsopdrachten en concessies te richten op sociale en milieudoelstellingen, en beveelt aan om vormen van publiek-private samenwerking te versterken. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | In overeenstemming met de voorstellen in het actieplan inzake fiscaliteit moedigt het EESC de Commissie aan om in het wetgevingsinitiatief “Business in Europe: Framework for Income Taxation” (Befit), dat in de komende maanden wordt verwacht, bijzondere aandacht te schenken aan het belastingkader voor entiteiten van de sociale economie. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Algemene opmerkingen en achtergrond

| 2.1. | Het actieplan voor de sociale economie schetst een kader tot 2030 en gaat vergezeld van twee werkdocumenten. Het eerste vormt een aanvulling op de mededeling “Bouwen aan een economie die werkt voor de mensen: een actieplan voor de sociale economie”, in samenhang met de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten. Het tweede document, “Scenarios towards co-creation of a transition pathway for a resilient, innovative, sustainable and digital proximity and social economy ecosystem”, houdt verband met de nieuwe Europese industriestrategie, waarin de sociale economie innovatie kan aanzwengelen in de richting van een eerlijke en rechtvaardige transitie in strategische sectoren zoals de digitale en de groene economie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC is ingenomen met het besluit om het actieplan voor de sociale economie (Social Economy Action Plan/SEAP) af te stemmen op zowel de Europese pijler van sociale rechten als op de nieuwe Europese industriestrategie, waarbij de innovatieve aanpak om een specifiek “ecosysteem” voor de sociale economie in kaart te brengen, eruit springt. In dit verband is het van belang dat de middellange- en langetermijndoelstellingen na 2023 beter worden omschreven. De sociale economie kan immers een belangrijke bijdrage leveren aan de aanpak van de grote vraagstukken waarvoor Europa zich gesteld ziet, zoals het terugdringen van ongelijkheden, demografische spanningen, ondersteuning van jongere generaties, het beheer van de opvang van vluchtelingen en migranten, en de houdbaarheid van de gezondheidsstelsels en het Europese socialebeschermingsmodel. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC is van mening dat het actieplan ook maatregelen moet bevorderen die zijn afgestemd op het plan voor de eengemaakte kapitaalmarkt, zoals aanbevolen in zijn adviezen ECO/533 (2) en INT/965 (3). In deze adviezen dringt het Comité er ook op aan dat de kapitaalmarktenunie rekening houdt met de specifieke kenmerken die financiële instrumenten voor de sociale economie moeten hebben. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Hoewel het actieplan geen juridische definitie van het begrip “sociale economie” bevat, noemt het wel de kenmerken waardoor actoren in de sociale economie zich onderscheiden: i) de voorrang van mensen en van sociale doeleinden op winst; ii) de herinvestering van alle of het grootste deel van de winst in activiteiten die in het belang zijn van leden/gebruikers (collectief belang) of van de samenleving in het algemeen (algemeen belang), en iii) democratische en/of participatieve governance. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC onderschrijft deze beginselen en moedigt de Commissie en de lidstaten aan ambitieuzere en beter gecoördineerde initiatieven te nemen om een gemeenschappelijk en gecoördineerd rechtskader voor de sociale economie te verschaffen dat de drie bovengenoemde beginselen consolideert en dubbelzinnigheden en onzekerheden uit de weg ruimt. Een definitie die de verschillende organisatie- en ondernemingsvormen die gangbaar zijn geworden bestrijkt, zou ook bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstelling om verenigingen, onderlinge maatschappijen en stichtingen, met name wanneer zij grensoverschrijdend actief zijn, een Europees statuut te geven. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie om de lidstaten te begeleiden bij het uitwerken van maatregelen voor de sociale economie, teneinde een duurzamer, inclusiever en innovatiever model van economische en sociale ontwikkeling te ondersteunen. In concreto stelt de Commissie voor om rechtstreeks of samen met de lidstaten op te treden op drie prioritaire gebieden: i) het scheppen van passende randvoorwaarden voor de sociale economie; ii) het bieden van kansen voor het opstarten en uitbreiden van activiteiten, en iii) het zorgen voor erkenning van de sociale economie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC is er wat dit betreft over te spreken dat in het actieplan wordt gewezen op de noodzaak van een mix van beleidsmaatregelen, waaronder fiscaliteit, regulering van overheidsopdrachten, mededinging en staatssteun, passende regulering van arbeidsvoorwaarden, onderwijs en onderzoek. In dit verband wordt benadrukt dat kwaliteitsbanen moeten worden bevorderd en dat de procedures om werknemers te informeren over en te betrekken bij de strategische besluiten van entiteiten van de sociale economie moeten worden verbeterd. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De sectoren waarin entiteiten van de sociale economie actief zijn, lopen uiteen van sociale en gezondheidsdiensten, zorg, onderwijs en opleiding, cultuur en milieubescherming en in het algemeen veel van de diensten van algemeen economisch belang die in de Europese pijler van sociale rechten worden genoemd, sectoren die in toenemende mate economische waarde en werkgelegenheid creëren. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Entiteiten van de sociale economie zijn in veel Europese landen actief in alle economische sectoren, van industriële en ambachtelijke productie tot circulaire economie, van duurzaam toerisme tot energieproductie uit hernieuwbare bronnen, van vervoer tot communicatie- en informatiediensten, en spelen daar een sleutelrol bij sociale innovatie en grootschalige technologieoverdracht ten gunste van achtergestelde groepen of gebieden. Vanwege de verscheidenheid aan juridische en organisatievormen moet een “one-size-fits-all”-aanpak worden vermeden, wat niet wegneemt dat een zekere coördinatie onder leiding van de Commissie nuttig is. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | De ondernemingen van de sociale economie zijn grotendeels verankerd op lokaal niveau, waar zij bijdragen tot sociale cohesie en aldus de betrokken gebieden veerkrachtiger en inclusiever maken. Door hun nabijheid zijn ondernemingen van de sociale economie ook bijzonder doeltreffend in het begeleiden van de groene en de digitale transitie; zij maken digitale technologie, en met name technologie die de arbeidsparticipatie van mensen met een handicap bevordert, toegankelijker voor iedereen, ook voor de meest kwetsbaren en degenen die risico lopen op sociale uitsluiting. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Er moet ook bijzondere aandacht worden besteed aan het inschakelen en versterken van de rol van jongeren, die moeten worden ondersteund door middel van opleidingsmaatregelen die erop gericht zijn de ondernemingszin bij jongeren aan te wakkeren. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Daartoe moet de toegang tot investeringskapitaal voor entiteiten van de sociale economie worden verbeterd, wat met name de investeringen in sociale infrastructuur (betaalbare huisvesting, gezondheids- en langdurige zorg, onderwijs en bijscholing, armoedebestrijding, betere toegankelijkheid) ten goede moet komen. Dit soort infrastructuur moet worden versterkt om de ongelijkheden en de sociale uitsluiting, die in Europa als gevolg van de pandemie zijn toegenomen, terug te dringen. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Het actieplan biedt een kans om de sociale economie te ontwikkelen door een beter industriebeleid en om de rol te erkennen die met name coöperaties spelen in de Europese dienstensector en industrie, waar zij ook belangrijke productieclusters vormen en een aanzienlijk innovatievermogen opleveren. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Het EESC acht het van belang dat de Commissie heeft toegezegd studies en onderzoek te zullen verrichten naar de sociale economie, met het oog op een aanbeveling van de Raad in 2023, en juicht toe dat in 2025 een evaluatie van de uitvoering van het actieplan zal worden uitgevoerd. Om de doeltreffendheid van de studies en evaluaties te waarborgen, zou het echter nuttig zijn om in het actieplan de doelstellingen op middellange en lange termijn duidelijker te omschrijven, zodat duidelijker wordt welke sociale effecten worden verwacht, ook in relatie tot de Europese strategie voor 2030. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Het EESC is ingenomen met en steunt de doelstellingen van de Commissie om grensoverschrijdende betrekkingen en de internationalisering van de sociale economie te bevorderen door de deelname van ondernemingen uit de sociale economie aan Europese partnerschapsplatforms te ondersteunen en aan te moedigen via de oprichting van één loket voor de sociale economie (single EU Social Economy Gateway). |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | In het kader van de initiatieven ter bevordering van een ondernemingscultuur, en met name van jong ondernemerschap, is het van essentieel belang dat in de lesprogramma’s van middelbare scholen en hogeronderwijsinstellingen meer aandacht wordt besteed aan de mogelijkheden van de sociale economie. Het EESC steunt dan ook het voorstel om een nieuwe academie voor de bevordering van jong ondernemerschap op te richten die ook de sociale economie omvat. |
| --- | --- |

2.16.

3.   Bijzondere opmerkingen

3.1.   Betrekkingen tussen overheidsdiensten en entiteiten van de sociale economie

| 3.1.1. | Het actieplan voor de sociale economie erkent het potentieel van de sociale economie voor het toekomstige sociaal en industriebeleid en bevestigt het belang van de taken van algemeen belang waaraan de sociale economie bijdraagt; daarom is het van belang om doelstellingen vast te stellen ter verbetering van de samenwerking tussen overheidsdiensten, entiteiten van de sociale economie en actoren van de sociale dialoog. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Het EESC acht het tegen deze achtergrond noodzakelijk om te investeren in de versterking van gedeelde governance tussen overheden en sociale ondernemingen, waarbij wordt gewerkt aan doelstellingen van gemeenschappelijk belang met inachtneming van specifieke bevoegdheden en autonomie. Vormen van planning en ontwerp waarbij inclusieve governance wordt toegepast en de rol van entiteiten van de sociale economie wordt erkend, moeten daarom worden aangemoedigd, met name in territoriale samenwerkingssystemen tussen sociale economie en lokale overheden. Dergelijke vernieuwende formules moeten noodzakelijkerwijs gestalte krijgen met inachtneming van de vereisten inzake transparantie, gelijke voorwaarden, kostenefficiëntie en openheid ten aanzien van de verschillende belanghebbenden, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Deze vormen van samenwerking zijn bijzonder doeltreffend als het gaat om de verlening van diensten van algemeen belang, aangezien zij een beter beheer van het concurrentievermogen mogelijk maken door ontwikkeling en versterking van de samenwerking en van de positieve sociale effecten die voortvloeien uit een inzet voor het algemeen belang. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Het EESC is dan ook ingenomen met het voornemen van de Commissie om de toegang tot overheidsopdrachten voor entiteiten van de sociale economie te verbeteren. Er is in dit verband veel vooruitgang geboekt met de richtlijn inzake overheidsopdrachten uit 2014 (4). Het EESC zou echter graag zien dat de Commissie bij de herziening van deze richtlijn — en met name van artikel 77 over de soepelere regeling voor sociale diensten — een duidelijker onderscheid maakt tussen het nastreven van het algemeen belang en de voltooiing van de interne markt, om een betere rechtsgrondslag te verschaffen voor het sluiten van samenwerkingsovereenkomsten tussen overheidsinstanties en actoren van de sociale economie. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Staatssteun

| 3.2.1. | Het is algemeen bekend dat sommige sectoren waarin entiteiten van de sociale economie actief zijn, met name sociale zorg, gezondheidszorg, onderwijs en cultuur, adequate financiële steun van de overheid nodig hebben. Bij de verlening van deze steun moet in ieder geval verstoring van de marktregels worden voorkomen wanneer de diensten die door entiteiten van de sociale economie worden verleend, ook door commerciële ondernemingen worden verricht. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Toezicht op staatssteun is erop gericht het evenwicht te handhaven tussen steun en eerlijke concurrentie. In het actieplan wordt benadrukt dat overheidsinstanties en begunstigden vaak niet optimaal gebruikmaken van de bestaande mogelijkheden voor flexibiliteit op het gebied van staatssteun. Dit is zeker waar, en doet het nut vermoeden van gerichte investeringen in gespecialiseerde opleidingen voor overheidsdiensten over de Europese staatssteunregels, met name in verband met diensten van algemeen economisch belang (DAEB’s). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | De mededingingsregels zijn echter niet altijd geschikt voor het aanpakken van kwesties zoals het beheer van sociale diensten, met name gezondheidszorg en individuele zorgdiensten, die veeleer op solidariteit dan op marktbeginselen zijn gebaseerd. In advies TEN/605 (5) heeft het EESC er reeds op gewezen dat “het gebrek aan rechtszekerheid en/of de aanzienlijke kosten om aan de voorwaarden te voldoen ertoe [leiden] dat overheden het DAEB-beleid niet volledig kunnen uitvoeren”. Het actieplan voor de sociale economie moet worden gezien als een kans om de dialoog tussen de Commissie, de lidstaten, de lokale overheden en de vertegenwoordigers van de sociale partners en de sociale economie te verbeteren. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | De EU-regels voor DAEB’s zorgen voor voldoende flexibiliteit wat de staatssteunregels betreft. Veel overheden zien echter af van de mogelijkheid om het rechtskader voor staatssteun toe te passen op DAEB’s. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Het voorstel van de Commissie om via specifieke webinars en workshops te zorgen voor toereikende kennis over de toegangsmogelijkheden tot staatssteun is welkom, maar ontoereikend. Er is behoefte aan doortastender regelgevend optreden, ook via soft law-instrumenten, om de voorwaarden voor toegang tot en de omvang van staatssteun voor entiteiten van de sociale economie te verduidelijken, met name wat betreft DAEB’s enerzijds en steun voor de aanwerving van kwetsbare personen in de zin van de algemene vrijstellingsverordening (AGVV) anderzijds. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Steun aan entiteiten van de sociale economie die bijdragen tot het algemeen belang, moet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. Het zou daarom nuttig zijn om de de minimis-drempels voor steun aan ondernemingen van de sociale economie voor sociale maatregelen en diensten van algemeen belang te herzien. |
| --- | --- |

3.2.6.

3.3.   Investeringen en financiële instrumenten

| 3.3.1. | Volgens in het actieplan aangehaalde schattingen is tijdens de programmeringsperiode 2014-2020 minstens 2,5 miljard EUR aan EU-middelen vrijgemaakt om de sociale economie via diverse EU-programma’s en -fondsen te ondersteunen. Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om het steunniveau voor de periode 2021-2027 verder op te trekken en de belemmeringen voor de toegang tot Europese fondsen voor entiteiten van de sociale economie te verminderen. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Belangrijk in dit verband is de doelstelling om al in 2022 nieuwe financiële producten in het kader van het InvestEU-programma te introduceren om particuliere financiering te mobiliseren die is toegesneden op de behoeften van ondernemingen in de sociale economie. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Naast het bevorderen van investeringen en financiële instrumenten blijft voor veel entiteiten van de sociale economie ook de eenvoudige toegang tot bankkredieten een probleem. Volgens het EESC zijn garantie-instrumenten voor de toegang tot krediet, die reeds beproefd zijn voor het mkb, noodzakelijk, en zouden deze ook systematisch moeten worden uitgebreid tot entiteiten van de sociale economie. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Het EESC stelt voor dat elke lidstaat wordt aangemoedigd om, onder meer met hulp van InvestEU, een specifiek “garantiefonds” voor entiteiten van de sociale economie op te zetten waarbij specifieke criteria voor de beoordeling van de kredietwaardigheid worden gehanteerd en passende indicatoren voor de beoordeling van investeringen in de sociale economie worden ingevoerd, wat ook nuttig is voor de bevordering van innovatieve financiële instrumenten. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Het EESC stemt in met de visie in het actieplan op de ervaringen met “workers’ buy-outs”, waarbij wordt gewezen op de rol die wordt vervuld door werknemers die zich verenigen in een coöperatie en de activiteiten van bedrijven in crisis overnemen. Dergelijke buy-outs zijn succesvol wanneer de werknemers die zich in een coöperatie verenigen, kunnen rekenen op specifieke financieringsmechanismen en de oprichting van fondsen voor de kapitalisatie van deze ondernemingen. Naast financiële instrumenten is het van essentieel belang dat werknemers adequaat worden ondersteund via opleidingsactiviteiten en de ontwikkeling van vaardigheden. Het EESC dringt er ook bij de Commissie op aan nauw met de lidstaten te blijven samenwerken om instrumenten en oplossingen te vinden voor het wegnemen van belemmeringen en het versnellen van de wettelijke procedures voor de overdracht van de eigendom van een onderneming na de sluiting ervan aan werknemers, via werknemerscoöperaties of andere vormen van participatieve ondernemingen in de sociale economie. |
| --- | --- |

3.3.5.

3.4.   Een fiscaal beleid dat recht doet aan de taken van algemeen belang

| 3.4.1. | Entiteiten van de sociale economie werken binnen een versnipperd fiscaal kader dat grotendeels door de lidstaten wordt bepaald. Het EESC is verheugd dat in het actieplan wordt gewezen op de noodzaak van een specifieke belastingregeling voor de sociale economie, waarbij wordt opgemerkt dat tot dusver weinig lidstaten een specifiek en consequent fiscaal kader voor sociale ondernemingen hebben ontwikkeld. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Gecoördineerde belastingharmonisatie, geïnspireerd op de beste praktijken in de lidstaten, zou nuttig en wenselijk zijn, met name voor bepaalde belastingvrijstellingen op ingehouden winsten, verlagingen van btw-tarieven, verlagingen of vrijstellingen van socialezekerheidslasten en belastingverlagingen voor giften. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Het EESC is verheugd dat in het actieplan wordt voorgesteld om richtsnoeren te publiceren ter verduidelijking van de bestaande regels over de fiscale behandeling van grensoverschrijdende donaties aan organisaties van algemeen nut, alsook om een specifieke studie over filantropische donaties in de EU te publiceren. In dit verband zouden deze richtsnoeren volgens het Comité aanbevelingen aan de lidstaten moeten bevatten over hoe kan worden vastgesteld of ingezeten organisaties van algemeen nut gelijkgesteld kunnen worden met organisaties die in een ander EU-land zijn gevestigd. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Belangrijk ten slotte is dat het actieplan voor de sociale economie uitgroeit tot een strategisch instrument met concrete acties ten behoeve van entiteiten van de sociale economie en lokale gemeenschappen, in combinatie met een fiscaal beleid dat in overeenstemming is met de vooropgestelde sociale doelstellingen. |
| --- | --- |

3.4.4.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 318 van 23.12.2009, blz. 22.

1

(2)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20.

2

(3)  PB C 194 van 12.5.2022, blz. 39.

3

(4)  Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van Richtlijn 2004/18/EG (PB L 94 van 28.3.2014, blz. 65).

4

(5)  PB C 345 van 13.10.2017, blz. 45.

5

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/43 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/43

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een EU-strategie voor normalisatie — Mondiale normalisatie ter ondersteuning van een veerkrachtige, groene en digitale eengemaakte markt in de EU

(COM(2022) 31 final)

en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1025/2012 wat betreft de besluiten van Europese normalisatieorganisaties over Europese normen en Europese normalisatieproducten

(COM(2022) 32 final — 2022/0021 COD))

(2022/C 323/08)

| Rapporteur: | Sandra PARTHIE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Sandra PARTHIE

| Raadpleging | a) | Europese Commissie, 2.5.2022 |
| --- | --- | --- |

Raadpleging

a)

Europese Commissie, 2.5.2022

| b) | Europees Parlement, 14.2.2022 |
| --- | --- |

b)

Europees Parlement, 14.2.2022

| c) | Raad, 17.2.2022 |
| --- | --- |

c)

Raad, 17.2.2022

Rechtsgrondslag

| a) | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| --- | --- |

a)

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

| b) | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| --- | --- |

b)

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

5.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

186/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de mededeling van de Europese Commissie over de toekomst van de EU-normalisatie in het licht van de mondialisering. In het voorstel van de Europese Commissie komt op adequate wijze de ontwikkeling van internationale normen tot uitdrukking en wordt ingespeeld op veranderingen die hebben plaatsgevonden. Wat het voorstel in artikel 10 van Verordening (EU) nr. 1025/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) betreft, is het EESC ingenomen met een herziening van de governance. Bij het bestuur van Europese normalisatieorganisaties (ENO’s) moet rekening worden gehouden met de transparante, open, inclusieve en eerlijke deelname van alle relevante marktspelers, consumenten, stakeholders op sociaal en milieugebied, vakbonden, kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en grote ondernemingen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Om voor een brede maatschappelijke consensus te zorgen is het essentieel dat er een inclusieve en evenwichtige aanpak wordt gehanteerd, zodat alle belanghebbende en betrokken partijen ten volle kunnen participeren. Zowel op EU-niveau als in de lidstaten ondersteunen politieke instanties en normalisatie-instellingen elkaar door randvoorwaarden te scheppen. De Europese normalisatiestrategie dient inclusief te zijn. Deze vereiste is uniek in de wereld en zou kracht moeten worden bijgezet. Op internationaal niveau geeft het ontbreken van inclusiviteit als hoeksteen van de internationale normalisatie aanleiding tot bezorgdheid. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het is volgens het EESC verontrustend dat normalisatie in andere delen van de wereld als industriebeleidsinstrument wordt gebruikt en voor geopolitieke doeleinden wordt ingezet. De Europese Unie moet klaar zijn om haar aanpak aan te passen teneinde het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven veilig te stellen en op te voeren en de consumenten beter te beschermen. Het EESC is dan ook ingenomen met de 22 voorgestelde maatregelen, waaronder de oprichting van een forum op hoog niveau om de belangen van stakeholders beter te coördineren, de instelling van de functie van hoofd Normalisatie, de oproep tot hervorming van het bestuur van ENO’s, de vaststelling van normalisatieprioriteiten voor de groene en de digitale transitie, en de versnelling van normalisatieprocessen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Om gemeenschappelijke Europese strategieën te ontwikkelen en democratische waarden hoog in het vaandel te houden, is het noodzakelijk de “bottom-upbenadering” van marktgestuurde normen en de politiek-strategische “top-downbenadering” samen te brengen via nauwere samenwerking tussen overheden/politici, het bedrijfsleven en andere stakeholders. Hiertoe is het zaak dat de Europese Commissie, ENO’s, nationale normalisatie-instellingen, het bedrijfsleven en maatschappelijke stakeholders voortdurend contact met elkaar onderhouden. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC steunt ook de oproep aan ENO’s om hun bestuur te moderniseren, zodat het Europese openbaar belang en de democratische waarden, alsook de belangen van kmo’s, stakeholders op sociaal en milieugebied, vakbonden, maatschappelijke organisaties en gebruikers ten volle worden behartigd en normen toegankelijker worden. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | In de Europese normalisatiestrategie wordt melding gemaakt van verscheidene opleidings- en onderwijsinitiatieven ten behoeve van onderzoekers, jonge professionals en beroepsbeoefenaars, waarmee wordt beoogd de ontwikkeling van vaardigheden op het gebied van normalisatie te bevorderen. Het EESC acht deze voorstellen van cruciaal belang, met name voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en om een kader voor investeringen in talent op te zetten, en is een groot voorstander van een brede en snelle invoering ervan. Het onderstreept dat de Europese en nationale autoriteiten meer financiële middelen moeten uittrekken voor allen die bij normalisatie zijn betrokken, zoals vakbonden, maatschappelijke organisaties en bedrijven, zodat zij beter in staat worden gesteld om aan normalisatiewerkzaamheden mee te doen. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Achtergrond van het Commissievoorstel

| 2.1. | Normen vormen de kern van de eengemaakte markt in de EU. In de afgelopen dertig jaar zijn in het kader van het Europese normalisatiesysteem meer dan 3 600 geharmoniseerde normen ontwikkeld, waarmee bedrijven kunnen aantonen dat zij de wetgeving van de EU naleven. Europese normen hebben grote voordelen opgeleverd. Zij hebben gezorgd voor een gelijk speelveld voor bedrijven op de eengemaakte markt en voor meer vertrouwen bij de consument. De inhoud ervan wordt bepaald in de technische comités, waarin de staat recht op inspraak heeft, maar geen verdergaande bevoegdheden om in te grijpen. In sommige EU-lidstaten gelden aanvullende voorschriften voor de behandeling van projecten van openbaar belang. Omdat geharmoniseerde normen deel uitmaken van het EU-recht (2), moeten zij worden opgesteld volgens de democratische beginselen, met betrokkenheid van alle belanghebbenden (waaronder maatschappelijke, consumenten-, sociale en milieuorganisaties, vakbonden en kmo’s) en als zodanig zorgen voor een evenwichtig besluitvormingsproces binnen de nationale, Europese (en internationale) normalisatieorganisaties. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Europese normalisatie vindt plaats in een mondiale omgeving waarin de concurrentie alsmaar toeneemt. De mate waarin Europese actoren succesvol zijn op het gebied van internationale normalisatie is bepalend voor het concurrentievermogen en de technologische soevereiniteit van Europa, voor ons vermogen om minder afhankelijk te worden en voor de bescherming van Europese waarden, met inbegrip van onze ambities op sociaal en milieugebied. Hiertoe is het zaak dat de Europese stakeholders over de nodige middelen en expertise beschikken, want anders zal Europa zijn voortrekkersrol bij internationale normalisatie niet kunnen behouden. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EU-streven naar een klimaatneutrale, veerkrachtige en circulaire economie kan zonder Europese normen niet worden waargemaakt. Om mondiaal koploper op het gebied van normalisatie te blijven, moet de EU krachtig optreden bij internationale normalisatieactiviteiten en het voortouw nemen bij werkzaamheden in belangrijke internationale fora en instellingen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In haar normalisatiestrategie (3) zet de Commissie haar benadering van normalisatie uiteen voor zowel de eengemaakte markt als het mondiale niveau. De strategie gaat vergezeld van een voorstel tot wijziging van de verordening betreffende normalisatie (4), een verslag over de uitvoering ervan (5) en het jaarlijkse werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2022 (6). Met de strategie wordt beoogd het mondiale concurrentievermogen van de EU op te voeren teneinde een veerkrachtige, groene en digitale economie mogelijk te maken, en democratische waarden te verankeren in de toepassing van technologie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Op het gebied van nieuwe en opkomende technologieën slaagt het Europese normalisatiesysteem er vaak niet in om tijdig met resultaten te komen, waardoor het belangrijke voordeel van normalisatie door een “pionier” verloren gaat. In deze strategie wordt een pakket maatregelen voorgesteld om normen weer een centrale rol te geven in een veerkrachtige, groene en digitale Europese eengemaakte markt en om de wereldwijde rol van het Europese normalisatiesysteem te versterken. Zowel op EU-niveau als in elk van de lidstaten ondersteunen politieke instanties en normalisatie-instellingen elkaar bij het scheppen van deze randvoorwaarden. Deze samenwerking is succesvol gebleken en vormde de basis voor economisch succes en toegang tot internationale markten voor Europese bedrijven. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De Commissie stelt ook een wijziging (7) van Verordening (EU) nr. 1025/2012 betreffende normalisatie voor om de governance binnen het Europese normalisatiesysteem te verbeteren. Terwijl het Europese systeem open, transparant, inclusief en onpartijdig zal blijven, schrijft het voorstel voor dat normalisatieverzoeken van de Commissie aan de Europese normalisatieorganisaties door de nationale normalisatie-instellingen moeten worden behandeld. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Aansluitend bij Verordening (EU) nr. 1025/2012 heeft de Commissie een mededeling uitgebracht waarin het jaarlijkse EU-werkprogramma voor Europese normalisatie in 2022 wordt uiteengezet. In dat programma worden de maatregelen geschetst die de Commissie in de loop van 2022 wil nemen om de openheid, de transparantie en de inclusiviteit van het Europese normalisatiesysteem (ESS) te bevorderen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Overeenkomstig artikel 24, lid 3, van Verordening (EU) nr. 1025/2012 moet de Commissie om de vijf jaar verslag uitbrengen over de uitvoering ervan. De Commissie heeft een tweede verslag (8) gepresenteerd, dat hoofdzakelijk betrekking heeft op de periode 2016-2020, met enkele geactualiseerde feiten en cijfers tot en met 2021. Daaruit blijkt dat het Europese normalisatiesysteem in sommige opzichten verbeterd is, bijvoorbeeld met betrekking tot nieuwe IT-instrumenten. Op andere gebieden is er echter nog ruimte voor verbetering. Dit geldt met name voor de inclusiviteit, de rol van nationale normalisatie-instellingen in het Europese normalisatiesysteem en de indieningstermijnen voor geharmoniseerde Europese normen bij de Commissie. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met de mededeling van de Europese Commissie over de toekomst van de EU-normalisatie in het licht van de mondialisering. In het voorstel van de Europese Commissie komt op adequate wijze de ontwikkeling van internationale normen tot uitdrukking en wordt ingespeeld op veranderingen die hebben plaatsgevonden. Het is bedoeld om de Europese stem krachtig te laten horen en de Europese belangen in de normalisatieprocedures en -structuren veilig te stellen. Als Europa het momentum van de tweeledige transitie goed benut, kan het een “pionier” worden op het gebied van groene en digitale normalisatie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wat het voorstel in artikel 10 van Verordening (EU) nr. 1025/2012 betreft, is het EESC ingenomen met een herziening van de governance. Bij het bestuur van ENO’s moet rekening worden gehouden met de transparante, open, inclusieve en eerlijke deelname van alle relevante Europese marktspelers, consumenten, stakeholders op sociaal en milieugebied, vakbonden, kmo’s en grote ondernemingen. Het moet aansluiten bij het legitieme toepassingsgebied van normalisatie, zodat democratisch gelegitimeerde wetgevingsprocessen niet worden ondermijnd. De vraag naar normalisatie mag niet buitensporig zijn. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Normen worden van oudsher door de industrie ontwikkeld. Om voor een brede maatschappelijke consensus te zorgen is het essentieel dat er een inclusieve en evenwichtige aanpak wordt gehanteerd, zodat alle belanghebbende en betrokken partijen ten volle kunnen participeren. Zowel op EU-niveau als in de lidstaten ondersteunen politieke instanties en normalisatie-instellingen elkaar door randvoorwaarden te scheppen. De Europese normalisatiestrategie dient inclusief te zijn. Deze vereiste is uniek in de wereld en zou kracht moeten worden bijgezet. Op internationaal niveau geeft het ontbreken van inclusiviteit als hoeksteen van de internationale normalisatie aanleiding tot bezorgdheid. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC wijst op de voordelen van het nieuwe wetgevingskader (NWK) van de Europese Commissie voor het gebruik van geharmoniseerde normen om regelgevingsvoorschriften te concretiseren. Het EESC benadrukt dat normen niet inhouden dat regelgevingsbevoegdheden worden overgedragen aan de particuliere sector. Sociaal-politieke overwegingen die onder de bevoegdheid van de sociale partners en/of de regelgever vallen, mogen niet door ENO’s en internationale normalisatie-instellingen worden behandeld. Met name bij de normalisatie van diensten moet zorgvuldig worden nagegaan of deze democratisch kan worden gelegitimeerd. Er is een enorme verscheidenheid aan diensten, zowel inhoudelijk als qua complexiteit. Zij variëren bijvoorbeeld van postdiensten tot complexe intellectuele diensten, en al te algemene normen zouden geen recht doen aan deze verscheidenheid. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het is volgens het EESC verontrustend dat normalisatie in andere delen van de wereld als industriebeleidsinstrument wordt gebruikt en voor geopolitieke doeleinden wordt ingezet. De Europese Unie moet klaar zijn om haar aanpak aan te passen teneinde het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven veilig te stellen en op te voeren en de consumenten beter te beschermen. Het EESC is dan ook ingenomen met de 22 voorgestelde maatregelen, waaronder de oprichting van een forum op hoog niveau om de belangen van de belanghebbenden beter te coördineren, de instelling van de functie van hoofd Normalisatie, de oproep tot hervorming van het bestuur van de ENO’s, de vaststelling van normalisatieprioriteiten voor de tweeledige groene en digitale transitie, en de versnelling van de normalisatieprocessen. Het Europese en internationale normalisatiesysteem moet door deze maatregelen worden versterkt. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Normen creëren markten. Het EESC is van mening dat de Europese eengemaakte markt en het verlenen van toegang tot deze markt aan derden ook strategische voordelen biedt. Om de interoperabiliteit van producten en diensten wereldwijd en tussen verschillende economische en maatschappelijke systemen te verzekeren, moet worden vastgehouden aan het grondbeginsel “één norm — één toetsing — overal aanvaard” (“one standard — one test — accepted everywhere”). Er moet voor worden gezorgd dat normalisatieprocessen die door economische of politieke belangen van derden worden gestuurd, niet in de plaats treden van democratisch tot stand gekomen wetgeving. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC is van mening dat internationale normen, met name wanneer zij worden omgezet in Europese normen, rekening moeten houden met de Europese sociale waarden. Hiertoe dient er te worden gezorgd voor een werkelijk inclusief internationaal normalisatiesysteem. In dit verband dringt het EESC aan op een striktere toepassing van de overeenkomsten van Wenen (9) en Frankfurt (10), die door de normalisatie-instellingen zijn gesloten om te voorkomen dat Europese normen concurreren of zelfs in strijd zijn met internationale normen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De nakoming van bestaande afspraken over normalisatie in handelsovereenkomsten van de EU en samenwerking op het gebied van normalisatie met gelijkgestemde partners op strategische gebieden en in internationale normalisatieorganisaties zijn sleutelfactoren voor succes. Het EESC is van mening dat de dialoog met de VS moet worden versterkt via samenwerking in het kader van de Handels- en Technologieraad (TTC), en dat digitale partnerschappen met Japan, Singapore en Zuid-Korea en andere gelijkgestemde landen nuttig kunnen zijn. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Om gemeenschappelijke Europese strategieën te ontwikkelen is het noodzakelijk de “bottom-upbenadering” van marktgestuurde normen en de politiek-strategische “top-downbenadering” samen te brengen via nauwere samenwerking tussen overheden/politici, het bedrijfsleven en andere stakeholders. Hiertoe is het zaak dat de Europese Commissie, ENO’s, nationale normalisatie-instellingen, het bedrijfsleven en maatschappelijke stakeholders voortdurend contact met elkaar onderhouden. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC steunt ook de oproep aan ENO’s en daarbij aangesloten organisaties om hun bestuur te moderniseren, zodat het openbaar belang en de belangen van kmo’s, stakeholders op sociaal en milieugebied, vakbonden, maatschappelijke organisaties en gebruikers ten volle worden behartigd en normen toegankelijker worden. Voorkomen moet echter worden dat deze herziening de huidige normalisatiewerkzaamheden een stok in het wiel steekt of ertoe leidt dat producten met vertraging op de markt worden gebracht. De kwestie van gratis toegang tot normen moet met alle deelnemende marktspelers worden besproken. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC wijst erop dat met normen niet alleen de technische aspecten van een product worden geregeld, maar dat deze ook gevolgen kunnen hebben voor mensen. Het EESC roept de Europese Commissie dan ook op om nader toe te lichten hoe de EU-lidstaten er verantwoordelijk voor worden gesteld dat maatschappelijke organisaties actief kunnen deelnemen aan normalisatieactiviteiten. Het EESC verzoekt de Europese Commissie aanvullende financiële steunmaatregelen te nemen om kmo’s en maatschappelijke stakeholders (zoals consumentenorganisaties) die over minder middelen beschikken, te helpen deelnemen aan normalisatieprocessen, zodat een evenwichtige vertegenwoordiging wordt gewaarborgd. Zij bieden een grote verscheidenheid aan onafhankelijke expertise en ervaring die relevant zijn voor normalisatieprocessen. Het EESC wijst er ook op dat de niet-toepassing van normen, ondanks het vrijwillige karakter ervan, ernstige negatieve gevolgen kan hebben. Zo kunnen er onder meer aansprakelijkheids- en nalevingsproblemen ontstaan. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC acht het van belang dat alle belanghebbenden, de ENO’s en andere partners de handen ineenslaan om dringende normalisatiekwesties die aan het licht zijn gekomen onverwijld aan te pakken, waar het gaat om bijvoorbeeld COVID-19-vaccins en de productie van geneesmiddelen, het recyclen van kritieke grondstoffen, de waardeketen voor schone waterstof, koolstofarm cement, de certificering van chips en datanormen. Het EESC roept de Commissie dan ook op om met de EU-lidstaten en stakeholders te overleggen voordat er normalisatieprioriteiten worden gesteld, teneinde te voorkomen dat belangrijke normen over het hoofd worden gezien. Zo kan worden vermeden dat lopende normalisatiewerkzaamheden worden onderbroken door nieuwe doelstellingen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC is er groot voorstander van om normalisatieprocedures te versnellen en stelt voor om een juridische controle van de normen op het niveau van het technisch comité te laten plaatsvinden en om in deze fase van de procedure nauw samen te werken met de adviseurs op het gebied van geharmoniseerde normen. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC waarschuwt ervoor dat de voorgestelde evaluatie van de bestaande normen in het licht van de doelstellingen van de Europese Green Deal en de dubbele transitie absoluut niet mag leiden tot een grootschalige herziening van de normen, aangezien hierdoor de ontwikkeling van hoognodige nieuwe normen vertraging zou oplopen. Een dergelijke evaluatie zal middelen vergen, die niet alleen van de grote ondernemingen afkomstig moeten zijn, maar ook van nationale overheden, onderzoeksinstellingen en stakeholders op sociaal en milieugebied, waaronder vakbonden. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | In dit verband wijst het EESC op de mogelijkheid om “gelijkwaardige alternatieve oplossingen” toe te passen. Dit concept is uiterst belangrijk, met name waar het innovatie betreft, en het is zaak om dit te versterken, te handhaven en beter onder de aandacht te brengen om te voorkomen dat innovatie wordt belemmerd door mogelijke aansprakelijkheidsclaims. Het EESC wil er echter op wijzen dat deze oplossingen niet mogen worden gebruikt op het gebied van gezondheid en veiligheid. “Gelijkwaardige alternatieve oplossingen” moeten ook worden overwogen bij overheidsopdrachten als middel om het gebruik van normen te bevorderen. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Het EESC steunt het voorstel om een forum op hoog niveau op te richten teneinde samen met de Commissie te anticiperen op komende normalisatieprioriteiten en in samenspraak met het Europees Parlement en de Raad politiek overleg over deze prioriteiten te waarborgen. Van cruciaal belang is wel dat het bedrijfsleven en relevante belanghebbenden bij dit forum op hoog niveau worden betrokken en dat wordt gezorgd voor samenhang met de werkzaamheden van het Industrieforum van de EU en de industriële allianties. Het EESC roept de Commissie echter op om de relatie van het voorgestelde expertisecentrum voor normen met de andere fora te verduidelijken. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | In de strategie wordt melding gemaakt van verscheidene opleidings- en onderwijsinitiatieven ten behoeve van onderzoekers, jonge professionals en beroepsbeoefenaars, waarmee wordt beoogd de ontwikkeling van vaardigheden op het gebied van normalisatie te bevorderen. Het gaat daarbij onder meer om een “normalisatiebooster”, “universiteitsdagen over normalisatie”, de verspreiding van relevant materiaal door de EU Academy, en de financiering van normalisatieprojecten in het buitenland. Deze voorstellen zijn van essentieel belang, met name voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en om een kader voor investeringen in talent op te zetten. Het EESC is er sterk voorstander van dat deze voorstellen breed en snel worden ingevoerd. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC moedigt met name internationale samenwerking op het gebied van EU-normen aan waarbij gebruik wordt gemaakt van EU-programma’s en -fondsen (zoals het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking — Europa in de wereld (NDICI-GE) en Horizon Europa), en ondersteunt de deelname van belanghebbenden aan internationale normalisatie in het buitenland (kmo’s, maatschappelijk middenveld, academische wereld), bijvoorbeeld in Afrika, als een positief initiatief om tegenwicht te bieden aan de rol van andere regio’s op het Afrikaanse continent. Versterking van normalisatie moet een kernelement worden van het Global Gateway-initiatief van de EU. |
| --- | --- |

4.13.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Verordening (EU) nr. 1025/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 betreffende Europese normalisatie, tot wijziging van de Richtlijnen 89/686/EEG en 93/15/EEG van de Raad alsmede de Richtlijnen 94/9/EG, 94/25/EG, 95/16/EG, 97/23/EG, 98/34/EG, 2004/22/EG, 2007/23/EG, 2009/23/EG en 2009/105/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Beschikking 87/95/EEG van de Raad en Besluit nr. 1673/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 316 van 14.11.2012, blz. 12).

1

(2)  Zie Commissiemededeling (2018) 764.

2

(3)  COM(2022) 31.

3

(4)  COM(2022) 32.

4

(5)  COM(2022) 30.

5

(6)  PB C 66 van 8.2.2022, blz. 1.

6

(7)  COM(2022) 32.

7

(8)  COM(2022) 30.

8

(9)  https://isotc.iso.org/livelink/livelink/fetch/2000/2122/3146825/4229629/4230450/4230458/01__Agreement_on_Technical_Cooperation_between_ISO_and_CEN_(Vienna_Agreement).pdf?nodeid=4230688&vernum=-2

9

(10)  http://www.iec.ch/about/globalreach/partners/pdf/IEC-CENELEC_Frankfurt_Agreement%7B2016%7D.pdf

10

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/48 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/48

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de volgende generatie eigen middelen voor de EU-begroting

(COM(2021) 566 final)

over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027

(COM(2021) 569 final — 2021/0429 (APP))

en over het voorstel voor een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie

(COM(2021) 570 final — 2021/0430 (CNS))

(2022/C 323/09)

| Rapporteur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |

Rapporteur:

Philip VON BROCKDORFF

Corapporteur:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Raadpleging | Europese Commissie, 1.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 6.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 144/2/7 |

Raadpleging

Europese Commissie, 1.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

6.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

144/2/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) stelt vast dat er consensus bestaat over de noodzaak om nieuwe eigen middelen toe te voegen in verband met het aflossen van de schuld die voortvloeit uit leningen in het kader van het NextGenerationEU-initiatief. Dit mag er echter niet toe leiden dat de budgetten van andere EU-programma’s en -instrumenten in gevaar komen of dat de middelenbijdrage op basis van het bruto nationaal inkomen (bni) substantieel toeneemt. De Commissievoorstellen zoals uiteengezet in de mededeling worden noodzakelijk geacht, maar de Commissie zou er volgens het EESC wel voor moeten zorgen dat bij de opzet van het nieuwe systeem wordt uitgegaan van billijkheid en rechtvaardigheid, efficiëntie, transparantie, eenvoud en stabiliteit, met de nadruk op het concurrentievermogen en solidair optreden waar nodig. In het bijzonder acht het EESC het van cruciaal belang huishoudens en bedrijven waar nodig te steunen, en beveelt het krachtig aan meer gerichte effectbeoordelingen uit te voeren, per land en voor specifieke sectoren, om eventuele negatieve gevolgen voor huishoudens en voor het algehele concurrentievermogen van de EU-economie vast te stellen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | De eigen middelen op basis van het emissiehandelssysteem (ETS) zijn een essentieel instrument om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, maar de Commissie dient wel te waarborgen dat dit op een niet-ontwrichtende, kosteneffectieve manier gebeurt. Voorts neemt het EESC er kennis van dat het ETS tot de maritieme sector wordt uitgebreid, dat de luchtvaartemissierechten geleidelijk worden verhoogd en dat het wegvervoer en gebouwen in het systeem worden opgenomen. Het EESC acht het plausibel dat een beperkt deel van de ETS-inkomsten naar de EU-begroting kan vloeien. Het gaat hier immers om een pan-Europees klimaatinstrument dat tot de klimaatneutraliteitsdoelstellingen bijdraagt en de interne markt versterkt. In dit verband moeten er genoeg inkomsten zijn ter ondersteuning van sectoren die verplicht zijn verdere maatregelen te nemen om de klimaatverandering aan te pakken. Daarnaast wijst het EESC er nogmaals op dat het beginsel “de vervuiler betaalt” in alle landen moet gelden. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Aangezien het EU-ETS en het mechanisme voor koolstofgrenscorrectie (CBAM) met elkaar samenhangen, vindt het EESC dat zij in dezelfde geest moeten worden benaderd. Terwijl het EU-ETS koolstoflekkage kan veroorzaken, kan een CBAM dergelijke lekkage tegengaan door een prijs te zetten op het broeikasgasemissiegehalte van ingevoerde producten. Het EESC waarschuwt echter voor het opzetten van een CBAM-systeem dat de Europese maakindustrie en andere bedrijven in een nadelige concurrentiepositie brengt. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Verder is het EESC van mening dat voorspelbaarheid en transparantie als criteria moeten worden gevrijwaard, aangezien de inkomsten uit het EU-ETS en het CBAM aan schommelingen onderhevig kunnen zijn. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | De Commissie stelt ook een derde categorie eigen middelen voor, waarbij de lidstaten een nationale bijdrage aan de EU-begroting zouden leveren op basis van een aandeel van de resterende winsten van multinationale ondernemingen dat aan de EU-lidstaten zal worden toegewezen. Het EESC beschouwt dit als een passende grondslag voor de eigen middelen van de EU, die voldoet aan de billijkheidscriteria, omdat er zo voor gezorgd wordt dat de betrokken ondernemingen een deel van hun resterende winsten betalen, ongeacht waar zij actief zijn en winst maken. Het EESC vindt echter wel dat er in het internationale belastingstelsel sprake moet zijn van een gelijk speelveld, zodat EU-bedrijven geen concurrentienadeel ondervinden. De EU moet de nieuwe regels op hetzelfde moment ten uitvoer leggen als haar voornaamste handelspartners en concurrenten. Bovendien moeten de nieuwe regels in overeenstemming met geharmoniseerde definities en normen worden toegepast. Het EESC wijst ook op de volatiliteit van de inkomsten uit de vennootschapsbelasting en op de moeilijkheden om toekomstige inkomsten uit deze eigen bron in te schatten, en benadrukt dat de definitieve uitvoeringsdetails van de overeenkomst nog besproken worden. In die zin acht het EESC het voorbarig om deze nieuwe middelen als permanente EU-middelen te beschouwen, vooral omdat rekening moet worden gehouden met de mogelijkheid dat de EU-lidstaten een deel van de belastingopbrengsten aan derde jurisdicties moeten afdragen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC waarschuwt dat belastinghervormingen en/of compenserende mechanismen op nationaal niveau nodig kunnen zijn om eventuele extra belastingdruk op huishoudens en bedrijven te neutraliseren. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Om een nieuw stelsel van eigen middelen goed op te zetten en vlot te implementeren is het EESC tot slot van mening dat er behoefte is aan zowel een sterke politieke bereidheid om de EU-integratie te verdiepen als een duidelijk stappenplan voor de toekomst van Europa. Dit is nog belangrijker in het licht van de oorlog in Oekraïne, en daarom moet het Commissievoorstel wellicht op een gegeven moment worden herzien. Het EESC is vastbesloten om de onzekere ontwikkeling van de menselijke en materiële gevolgen van deze verschrikkelijke invasie voortdurend te evalueren en in het oog te houden, zodat te zijner tijd kan worden beoordeeld wat de beste aanpak is. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De Europese Commissie stelt voor om de volgende generatie eigen middelen voor de EU-begroting te creëren door drie nieuwe bronnen van inkomsten aan te boren: de eerste op basis van inkomsten uit het herziene ETS, de tweede op basis van de middelen die worden gegenereerd door het voorgestelde EU-CBAM, en de derde op basis van een aandeel van de resterende winsten van multinationale ondernemingen dat aan de EU-lidstaten zal worden toegewezen krachtens de recente voorlopige overeenkomst van de OESO/G20 over een nieuwe toewijzing van belastingrechten (“eerste pijler”), waaraan nog de laatste hand moet worden gelegd. Van 2026 tot 2030 zullen deze nieuwe bronnen van inkomsten de EU-begroting naar schatting in totaal wel zo’n 17 miljard euro per jaar opleveren. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De nieuwe eigen middelen zullen helpen het geld terug te betalen dat de EU heeft aangetrokken om de subsidiecomponent van NextGenerationEU (NGEU) te financieren. Meer bepaald is het de bedoeling dat het nieuwe ETS bijdraagt tot de financiering van het Sociaal Klimaatfonds (SCF), zoals is aangegeven in het kader van het “Fit for 55”-pakket. De bekostiging van het Sociaal Klimaatfonds is een belangrijke doelstelling van het voorstel. Dit fonds zou moeten helpen om voor een sociaal rechtvaardige transitie te zorgen en om kwetsbare huishoudens, vervoergebruikers en micro-ondernemingen te ondersteunen bij de financiering van investeringen in energie-efficiëntie, nieuwe verwarmings- en koelsystemen en schonere mobiliteit, alsook, waar nodig, tijdelijke directe inkomenssteun. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Met het “Fit for 55”-pakket van juli 2021 wordt beoogd om de netto-uitstoot van broeikasgassen in de EU tegen 2030 met minstens 55 % terug te dringen ten opzichte van 1990. Het doel is klimaatneutraliteit in 2050. Met dit pakket wordt het ETS herzien. Het herziene ETS zal voortaan ook van toepassing zijn op de maritieme sector, een toename van de veiling van luchtvaartemissierechten mogelijk maken en een nieuw systeem voor gebouwen en het wegvervoer invoeren. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Bedoeling is dat het nieuwe ETS zal bijdragen tot een vlotte transitie naar een koolstofarme economie waarin aandacht is voor de meest kwetsbaren in de samenleving. Momenteel worden de meeste inkomsten uit de veiling van emissierechten naar de nationale begrotingen overgeheveld. Met de voorgestelde nieuwe regeling zou 25 % van de inkomsten uit de EU-emissiehandel naar de EU-begroting vloeien, en de geraamde inkomsten voor de EU-begroting zouden in de periode 2026-2030 gemiddeld ongeveer 12,5 miljard euro per jaar bedragen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De Commissie stelt ook een CBAM voor om het risico op koolstoflekken naar de EU te verminderen door op ingevoerde goederen een koolstofprijs te zetten die overeenstemt met wat zou zijn betaald als de goederen in de EU waren geproduceerd. Dit mechanisme zal van toepassing zijn op een gerichte selectie van sectoren en wordt door de Commissie volledig in overeenstemming met de WTO-regels geacht. Overeenkomstig het voorstel zal de geleidelijke invoering van het CBAM samenvallen met de geleidelijke afschaffing van de ETS-herverdelingsregeling, die hoe dan ook altijd als tijdelijk was bedoeld. Op goederen die worden ingevoerd in de EU zou een heffing moeten worden betaald die hun “koolstofgehalte” weerspiegelt, d.w.z. de CO2-emissies die bij het produceren ervan zijn gegenereerd (de totale prijs op deze CO2-emissies is dezelfde als de EU-koolstofprijs). Anderzijds zal er op goederen die naar andere landen worden uitgevoerd geen korting (die het verschil weergeeft tussen de koolstofprijs die voor hun productie in Europa is betaald en de koolstofprijs op de markt van bestemming) van toepassing zijn. Om dit te compenseren zal het innovatiefonds (IF), met inkomsten uit de veiling van 450 miljoen ETS-rechten in de periode 2020-2030, het Europese bedrijfsleven helpen om zich aan te passen aan het koolstofarm maken van de economie. Voor 2020-2030 zou het fonds zo’n 10 miljard euro groot kunnen zijn, afhankelijk van de koolstofprijs. Het IF is een belangrijk financieringsinstrument om de EU-verbintenissen voor de hele economie in het kader van de Overeenkomst van Parijs na te komen en het strategische streven van de Europese Commissie naar een klimaatneutraal Europa tegen 2050 te ondersteunen, zoals ook erkend wordt in het investeringsplan van de Europese Green Deal. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De Commissie stelt voor om 75 % van de inkomsten uit het CBAM toe te wijzen aan de EU-begroting, waarbij de inkomsten in de periode 2026-2030 worden geraamd op gemiddeld zo’n 1 miljard euro per jaar. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De derde bron van inkomsten die wordt voorgesteld, zou worden gegenereerd door een deel van de “resterende winsten” van “s werelds grootste multinationale ondernemingen te belasten, zoals in 2021 is overeengekomen door de leden van het inclusieve OESO/G20-kader inzake grondslaguitholling en winstverschuiving; de details van deze overeenkomst moeten nog worden afgerond. Het betreft een tweepijleroplossing om fiscale transfers van het ene naar het andere land aan te pakken, de internationale belastingregels consistenter te maken en ervoor te zorgen dat winsten worden belast waar de economische activiteiten plaatsvinden en waarde wordt gecreëerd. De Commissie stelt een eigenmiddelenbron voor ter grootte van 15 % van het aandeel van de resterende winsten van binnen het toepassingsgebied vallende ondernemingen dat aan de EU-lidstaten wordt toegewezen. De toewijzing van belastinginkomsten aan derde landen wordt echter niet in aanmerking genomen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De volgende stap is dat de Commissie een voorstel voor een EU-richtlijn indient zodra de details van de inclusieve OESO/G20-kaderovereenkomst over de eerste pijler zijn uitgewerkt. Dit proces moet een aanvulling vormen op de richtlijn in het kader van de tweede pijler, waarvoor de Commissie onlangs een apart voorstel heeft goedgekeurd. (1) In afwachting van de afronding van de overeenkomst worden de inkomsten voor de EU-begroting geraamd op 2,5 à 4 miljard euro per jaar. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Om de voorgestelde nieuwe eigen middelen in de EU-begroting te kunnen opnemen, zal de EU twee belangrijke stukken wetgeving moeten wijzigen. Ten eerste stelt de Commissie voor het eigenmiddelenbesluit te wijzigen om de drie voorgestelde nieuwe middelen aan de bestaande middelen toe te voegen. Ten tweede stelt de Commissie ook een specifieke wijziging voor van de verordening betreffende de huidige langetermijnbegroting van de EU voor de periode 2021-2027, ook bekend als de verordening betreffende het meerjarig financieel kader (MFK). Door deze wijziging wordt het juridisch mogelijk om al tijdens het huidige MFK te beginnen met de terugbetaling van NextGenerationEU-leningen. Tegelijkertijd wordt voorgesteld de desbetreffende MFK-uitgavenplafonds voor de jaren 2025-2027 te verhogen om de extra uitgaven voor het Sociaal Klimaatfonds in aanmerking te nemen. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het eigenmiddelenbesluit moet met eenparigheid van stemmen door de Raad worden goedgekeurd, na raadpleging van het Europees Parlement. Het besluit kan in werking treden zodra het door alle EU-landen overeenkomstig hun grondwettelijke bepalingen is goedgekeurd. De MFK-verordening moet met eenparigheid van stemmen door de Raad worden aangenomen, na goedkeuring door het Europees Parlement. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Voor de terugbetaling van het geld dat door de EU is bijeengebracht ter financiering van de subsidiecomponent van NextGenerationEU en het Sociaal Klimaatfonds, is een financieel model van eigen middelen nodig. Dat staat buiten kijf. De toepassing van dit financiële model blijft echter een hele opgave. Het EESC merkt ook op dat het Commissievoorstel vaste vorm geeft aan een serie regels op basis waarvan aanvullende nationale bijdragen van de lidstaten aan de EU-begroting zullen worden toegewezen. In geval van een tekort zou het huidige systeem van toewijzing op basis van het bni toegepast blijven worden. Het EESC wijst er echter op dat de Commissie in 2023 een nieuwe reeks eigen middelen zal voorstellen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Hoe dan ook is het EESC van mening dat het thans voorgestelde systeem het huidige systeem voor het innen van inkomsten weerspiegelt en zeer sterk afhankelijk zal blijven van bijdragen van de lidstaten. Niettemin erkent het EESC dat een uitbreiding van het eigenmiddelenmodel de middelen zou verschaffen om doeltreffender op economische schokken te reageren en de financiering van initiatieven voor duurzame groei en economisch herstel te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Al met al zou het eigenmiddelenmodel ook de begrotingscapaciteit van de Economische en Monetaire Unie vergroten, waardoor de economische convergentie kan toenemen en kan worden bijgedragen tot het verzachten van asymmetrische macro-economische schokken. Gebruikmaking van eigen middelen zou de beleidseffectiviteit verder versterken doordat financiering nauw gekoppeld wordt aan de EU-doelstellingen op het gebied van bijvoorbeeld klimaatverandering en economische duurzaamheid. Waar het gaat om de keuze van de vormen van eigen middelen is het EESC het ermee eens dat er een verband moet zijn tussen de beleidsdoelstellingen en de financieringsbronnen van de EU. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC erkent dat het vaststellen van eigen middelen een moeilijke opgave is en dat de opties die op tafel liggen hun eigen specifieke nadelen kunnen hebben (met name op het vlak van toereikendheid, stabiliteit en doeltreffendheid). Daarom is er, zoals de Commissie voorstelt, een systeem nodig waarin verschillende eigen middelen worden gecombineerd om bijvoorbeeld schommelingen in de instroom van eigen middelen tot een minimum te beperken. Een mix van eigen middelen helpt tevens om de financiële lasten eerlijker over de lidstaten te spreiden. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC is ook van mening dat een efficiënt beheer van de eigen middelen van cruciaal belang is. Dit moet echter in alle stadia gepaard gaan met efficiëntie en doeltreffendheid aan de uitgavenzijde. Met name geldt dit voor de uitgaven in het kader van het Sociaal Klimaatfonds (2), dat bedoeld is om de negatieve sociale gevolgen van de hogere koolstofprijzen in het vervoer en de verwarmingssystemen van gebouwen te verzachten. Het EESC heeft al eerder aangegeven bezorgd te zijn in dit verband, met name over de kosten van een systeem voor de handel in emissierechten voor gebouwen en vervoer, die de gewenste voordelen kunnen overtreffen en tot ongecontroleerde prijspieken kunnen leiden. Het EESC heeft er ook op gewezen dat het een enorme uitdaging is om een doeltreffend en billijk compensatiemechanisme uit te werken in een EU die bestaat uit 27 lidstaten met vaak zeer uiteenlopende sociaal-economische en klimatologische omstandigheden. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC stelt vast dat de lidstaten de inkomsten uit emissierechtenveilingen tot nu toe hebben gebruikt om klimaatactie te ondernemen en om investeringen in sectoren waar emissierechten worden verhandeld aan te zwengelen en zo de uitstootvermindering te versnellen. Nu ETS-inkomsten deels zullen worden gebruikt om de subsidiecomponent van NextGenerationEU terug te betalen, waarschuwt het EESC voor mogelijke financiële beperkingen waardoor het lastiger kan worden om de Europese economie en de Europese burgers verder te steunen tijdens het transitieproces dat tot koolstofneutraliteit moet leiden. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC is ingenomen met het IF en de doelstelling ervan om bedrijven te helpen investeren in schone energie en schone industrie. Het is echter de vraag of het met dit fonds zal lukken om de concurrentiepositie van de EU-industrie in stand te houden en te versterken. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC stemt grosso modo in met de drie nieuwe inkomstenbronnen die de Commissie voorstelt, maar waarschuwt voor de gevolgen die de extra inkomsten kunnen hebben voor huishoudens en bedrijven. Het kan dan ook nodig zijn om eventuele extra belastingdruk te koppelen aan een belastinghervorming of compenserende mechanismen op nationaal niveau. Daarnaast waarschuwt het EESC voor de impact van de hogere energieprijzen op huishoudens en bedrijven, veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne. Deze extra kosten en de sociale en economische effecten ervan zouden het Commissievoorstel weleens een stok in de wielen kunnen steken. Dit is nog belangrijker in het licht van de oorlog in Oekraïne, en daarom moet het Commissievoorstel wellicht op een gegeven moment worden herzien. Het EESC is dan ook vastbesloten om de onzekere ontwikkeling van de menselijke en materiële gevolgen van deze verschrikkelijke invasie voortdurend te evalueren en in het oog te houden, zodat te zijner tijd kan worden beoordeeld wat de beste aanpak is. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC onderschrijft dat er financieringsbronnen nodig zijn om NextGenerationEU daadwerkelijk terug te betalen, maar deze financieringsbronnen moeten wel stabiel, sociaal rechtvaardig en bedrijfsvriendelijk zijn. Stabiliteit is een absolute vereiste, net als eenvoud en zekerheid. Meer in het bijzonder moet ervoor worden gezorgd dat de ingevoerde systemen, met name het ETS en het CBAM, bestand zijn tegen economische schokken. Ook moeten extra lasten voor huishoudens en bedrijven worden vermeden; het EESC behoudt zich voor om zich later uit te spreken over de mogelijke gevolgen van de financieringsbronnen voor zowel huishoudens als bedrijven. In dit verband beveelt het EESC aan meer gerichte effectbeoordelingen uit te voeren, per land en voor specifieke sectoren, om eventuele negatieve gevolgen voor huishoudens en voor het algehele concurrentievermogen van het bedrijfsleven in de EU vast te stellen. Ook is het belangrijk dat de in het kader van NextGenerationEU uitgekeerde middelen geëvalueerd worden. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC is het ermee eens dat de lidstaten naar aanleiding van de OESO-belastinghervorming een deel van hun resterende belastinginkomsten aan de Commissie overdragen als eigen middelen, maar een dergelijke overdracht mag niet leiden tot nieuwe lasten voor huishoudens of bedrijven. Het EESC raadt aan om deze overdracht waar nodig te koppelen aan een hervorming van belastingen op andere niveaus, zodat huishoudens en bedrijven niet met extra lasten worden opgezadeld. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De internationale voorlopige OESO-overeenkomst inzake vennootschapsbelasting vormt een belangrijke doorbraak in het streven om ervoor te zorgen dat wereldwijd opererende ondernemingen daar worden belast waar de economische activiteiten plaatsvinden en waarde wordt gecreëerd. Naar het oordeel van het EESC kunnen de nieuwe regels ook voor stabiliteit en samenhang in het internationale belastingstelsel zorgen. Wij zijn evenwel van mening dat in het internationale belastingstelsel te allen tijde een gelijk speelveld moet worden gehandhaafd. De EU moet de nieuwe regels op hetzelfde moment ten uitvoer leggen als haar voornaamste handelspartners en concurrenten. Bovendien moeten de nieuwe regels in overeenstemming met geharmoniseerde definities en normen worden toegepast. Het EESC wijst ook op de volatiliteit van de inkomsten uit de vennootschapsbelasting en op de moeilijkheden om toekomstige inkomsten uit deze eigen bron in te schatten, en benadrukt dat de definitieve uitvoeringsdetails van de overeenkomst nog besproken worden. In die zin acht het EESC het voorbarig om deze nieuwe middelen als permanente EU-middelen te beschouwen, vooral omdat rekening moet worden gehouden met de mogelijkheid dat de EU-lidstaten een deel van de belastingopbrengsten aan derde jurisdicties moeten afdragen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het is volgens het EESC gedurfd om de ETS-opbrengsten niet langer als een in wezen nationale bron aan te merken, maar als een eigen bron, zoals wordt voorgesteld. Het EESC vreest echter dat dit voorstel niet aanzet tot een drastische vermindering van de vervuiling door ervoor te zorgen dat de vervuilers betalen. Bovendien is het EESC van mening dat het beginsel “de vervuiler betaalt” in alle lidstaten op dezelfde wijze moet worden toegepast. De uitdaging hierbij blijft hoe dergelijke inkomsten op een voor de gemeenschap gunstige manier kunnen worden geherinvesteerd. Ook zou het effect van dit voorstel op sectoren als de vastgoedmarkt per land of regio moeten worden beoordeeld, omdat planologische voorschriften vaak verschillen en de kosten van energie-efficiëntie tot hogere vastgoedprijzen kunnen leiden. Het EESC is ingenomen met het tijdelijke solidariteitscorrectiemechanisme, dat ertoe bijdraagt dat alle lidstaten een faire bijdrage aan de eigen middelen leveren, waarbij er een boven- en een ondergrens zal gelden op grond van het bruto nationale inkomen. Dit zal voorkomen dat sommige lidstaten tijdens de overgangsperiode naar een duurzamere economie onevenredig veel aan de EU-begroting bijdragen in verhouding tot de omvang van hun economie. Anderzijds dreigt het Sociaal Klimaatfonds in gevaar te komen als de ETS-regeling slechts gedeeltelijk ten uitvoer wordt gelegd, en is er volgens het EESC een risico dat de lidstaten een excuus krijgen om Europa de schuld te geven van impopulaire maatregelen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC is ook van mening dat de voorgestelde nieuwe eigen middelen de beleidsdoelstellingen van de EU moeten ondersteunen, met name op het gebied van de eengemaakte markt, concurrentievermogen en duurzame groei, en tegelijkertijd moeten resulteren in een verbetering van het welzijn van de EU-burgers. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Een ander belangrijk aandachtspunt is dat de financiële lasten van de voorstellen eerlijk over de lidstaten moeten worden verdeeld. Het EESC wijst op de structurele verschillen tussen de lidstaten, waardoor de impact van elk voorstel op de lidstaten varieert. Het EESC kan zich vinden in de manier waarop de middelen van het Sociaal Klimaatfonds nationaal zullen worden toegewezen op basis van de relatieve welvaart van het land en de regio. Het is echter absoluut noodzakelijk dat de voorstellen in de hele EU op eerlijke wijze geïmplementeerd worden. Even belangrijk is dat de berekening en de overdracht van en het toezicht op de nieuwe eigen middelen niet tot buitensporige administratieve lasten voor de Europese Commissie, EU-instellingen of nationale overheden leiden. |
| --- | --- |

4.6.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie (COM(2021) 823 final).

1

(2)  PB C 152 van 6.4.2022, blz. 158.

2

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/54 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/54

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over het 8e cohesieverslag: Naar cohesie in Europa in 2050

(COM(2022) 34 final)

(2022/C 323/10)

| Rapporteur: | Krzysztof BALON |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Gonçalo LOBO XAVIER |

Rapporteur:

Krzysztof BALON

Corapporteur:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Raadpleging | Europese Commissie, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 6.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 132/0/1 |

Raadpleging

Europese Commissie, 2.5.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

6.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

132/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) benadrukt dat sociale, economische en territoriale cohesie een doelstelling is die in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) is verankerd en dat de verwezenlijking van deze doelstelling op langere termijn cruciaal zal zijn om tegen 2050 een klimaatneutraal continent tot stand te brengen. Tegelijkertijd is de grootste uitdaging op korte en middellange termijn, ook voor het cohesiebeleid, de agressie van Rusland tegen Oekraïne, die in feite ook een daad van agressie is tegen de Europese Unie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In dit licht, aangezien Oekraïne het EU-lidmaatschap heeft aangevraagd en het Oekraïense maatschappelijk middenveld groot voorstander is van zo snel mogelijke Europese integratie, pleit het EESC ervoor Oekraïne zo snel mogelijk tot de EU te laten toetreden en dringt het erop aan dat het cohesiebeleid en de bijbehorende financiële instrumenten de komende jaren dienovereenkomstig worden aangepast om de uitdagingen van de naoorlogse wederopbouw van het land het hoofd te bieden. Met het oog hierop stelt het EESC voor om snel een afzonderlijk EU-fonds voor de wederopbouw en ontwikkeling van Oekraïne op te richten. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Tegelijkertijd dringt het EESC er bij de lidstaten, de EU-regio’s en de maatschappelijke organisaties op aan om zo snel en doeltreffend mogelijk gebruik te maken van de mogelijkheden om de Oekraïense vluchtelingen te helpen die worden geboden door de door de Europese Commissie voorgestelde verordening van het Europees Parlement en de Raad van 8 maart 2022 betreffende maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa (CARE) (1), in samenhang met de door de Commissie op 23 maart 2022 voorgestelde herziening van de React-EU-verordening (2). Deze hulp moet in de eerste plaats worden verleend door maatschappelijke organisaties, waaronder gespecialiseerde ngo’s. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Een andere belangrijke uitdaging is het te boven komen van de gevolgen van de huidige coronacrisis. In het cohesiebeleid moet met name rekening worden gehouden met het feit dat de negatieve gevolgen van de pandemie over het algemeen groter zijn geweest in minder ontwikkelde regio’s en onder kansarme sociale groepen. Dit rechtvaardigt “positieve discriminatie” in investeringsbesluiten en bij beslissingen over de verdeling van EU-middelen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC stemt in met de conclusies in hoofdstuk 5 van de mededeling van de Commissie, met name waar het gaat om het bestrijden van armoede en sociale uitsluiting in het kader van het klimaatbeleid, het stimuleren van investeringen in onderwijs, onderzoek en innovatie, het bieden van een doeltreffend antwoord op demografische veranderingen, het versterken van grensoverschrijdende samenwerking, ook op het gebied van infrastructuur, het bieden van universele toegang tot diensten van algemeen belang, ook in plattelandsgebieden, het waarborgen van een eenvoudig en flexibel beheer van fondsen, en het consequent naleven van het partnerschapsbeginsel, met name in de betrekkingen met het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is voorstander van een behoedzame toepassing van het additionaliteitsbeginsel en een zodanige toepassing van de ex-antevoorwaarden dat regio’s die niet over alternatieve financieringsbronnen beschikken, niet worden gediscrimineerd; economische en sociale convergentie moet convergentie met de besten betekenen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC vindt een door het Europese niveau gestimuleerde nieuwe benadering van fiscaal beleid noodzakelijk die de vastgelegde cohesiedoelstellingen ten goede komt. Dit vereist dat er fiscaal beleid wordt bevorderd waardoor er een einde komt aan de momenteel in de hand gewerkte concurrentie tussen EU-lidstaten. Anders kunnen de huidige verschillen tussen het fiscaal beleid van de lidstaten het risico vergroten dat er een “Europa van twee snelheden” ontstaat. Bovendien moeten de begrotingsregels grondig worden hervormd met aandacht voor de houdbaarheid van de overheidsschulden van de lidstaten, mechanismen voor Europese economische governance en een billijkere en progressieve Europese belastinginning. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | De coronacrisis heeft duidelijk gemaakt dat territoriale, economische en sociale cohesie hand in hand moet gaan met politieke cohesie. In crisissituaties moet de coördinerende rol van de EU-instellingen worden versterkt, ook op gebieden waar de Verdragen niet voorzien in EU-bevoegdheden. Dit is van cruciaal belang voor zowel het functioneren van de gemeenschappelijke markt als voor het herstel en de versterking van de veerkracht, alsook voor de bevordering van de Europese solidariteit en identiteit. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het cohesiebeleid moet zo worden gevoerd dat de ontwikkelings- en klimaatdoelstellingen van de EU kunnen worden gehaald. Tegelijkertijd moet het echter alle 20 beginselen van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR) volledig en consequent implementeren. Om het klimaatbeleid goed ten uitvoer te leggen, moet niet alleen doeltreffend gebruik worden gemaakt van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie, maar moeten ook aanvullende maatregelen op regionaal niveau worden genomen om banen te behouden en de kwaliteit daarvan te waarborgen, onder meer via sociale dialoog. Verder moeten sociale beschermingsstelsels blijvend worden benut als instrumenten om armoede en uitsluiting te bestrijden en tegelijkertijd de sociale samenhang te vergroten. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Een van de factoren die bepalend zijn voor het welslagen van het cohesiebeleid is de betrokkenheid van een zo breed mogelijk scala aan actoren uit de sociale economie bij de uitvoering ervan, waaronder met name de verleners van diensten van algemeen belang, vooral aan personen met een handicap en andere sociaal kwetsbare groepen. Deze actoren moeten, in samenwerking met werknemers en vrijwilligers, zorgen voor een hoge mate van maatschappelijke participatie en rechtvaardigheid, en de digitale transitie en de bescherming van het milieu ondersteunen. Er moeten voor deze actoren goede ontwikkelingsvoorwaarden worden gecreëerd door ze specifieke financiële steun uit Europese fondsen te geven, ze gunstig te behandelen in openbare aanbestedingen, door regels te vereenvoudigen, ongerechtvaardigde controleactiviteiten aanzienlijk te verminderen en afzonderlijke bureaucratische vereisten van lidstaten af te schaffen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Vooruitgang boeken op het gebied van digitalisering is een belangrijk element van het cohesiebeleid. De digitale transitie moet niet alleen bijdragen tot een hogere economische productiviteit, maar ook tot een beter opleidingsniveau en een grotere sociale participatie van alle inwoners van de EU, ook van kansarme groepen. Daartoe moet worden gezorgd voor universele toegang tot breedbandinternet als een gratis openbare dienst. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC benadrukt dat er ook andere infrastructuur nodig is om samenleving en bedrijfsleven doeltreffend gebruik te laten maken van technologieën. De lidstaten moeten hier bij het nemen van investeringsbesluiten rekening mee houden. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC roept de lidstaten en de EU-regio’s op om de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties zo breed en oprecht mogelijk te betrekken bij de vormgeving van het cohesiebeleid en de monitoring van de effecten ervan. Deze betrokkenheid zal ook bijdragen tot het meten van de mate waarin de doelstellingen van het cohesiebeleid zijn verwezenlijkt, hetgeen niet alleen op kwantitatieve indicatoren moet worden gebaseerd, maar ook op kwalitatieve indicatoren (meten van ontwikkeling, niet alleen van groei). Het is van het grootste belang dat de Europese Commissie voortdurend toeziet op de wijze waarop de lidstaten het partnerschapsbeginsel toepassen, aangezien de volledige en transparante toepassing ervan leidt tot een efficiënter en effectiever gebruik van de EU-begroting. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Naast de deelname van maatschappelijke organisaties en het EESC zelf aan de regelmatig georganiseerde cohesiefora stelt het EESC voor om jaarlijks samen met vertegenwoordigers van de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties in de marge van een vergadering van de Europese Raad een evenement over de uitvoering van het cohesiebeleid te organiseren. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het EESC is ingenomen met de mededeling van de Commissie over het 8e cohesieverslag: Naar cohesie in Europa in 2050. Het verslag is een zeer noodzakelijke bron van informatie over de inspanningen die worden geleverd om economische, sociale en territoriale cohesie tot stand te brengen en over de problemen die zich daarbij voordoen. Het nieuwe document is des te belangrijker omdat er sinds het vorige (7e) verslag meer dan vier jaar zijn verstreken. Gelet op de datum van publicatie van de Commissiemededeling is daarin geen rekening gehouden met de gevolgen van de Russische agressie tegen Oekraïne, die in wezen een daad van agressie tegen de Europese Unie is en de grootste uitdaging op korte en middellange termijn voor het cohesiebeleid vormt, zowel in het licht van de vluchtelingencrisis als de wederopbouw en Europese integratie van Oekraïne na de oorlog. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Aangezien Oekraïne herhaaldelijk zijn wens heeft uitgesproken om tot de Europese Unie toe te treden, het Oekraïense maatschappelijk middenveld een uitgesproken pro-Europees standpunt inneemt en een formele toetredingsaanvraag bij de EU is ingediend, is het EESC er een groot voorstander van dat Oekraïne onverwijld tot de Europese Unie toetreedt en dringt het erop aan dat het cohesiebeleid en de bijbehorende financiële instrumenten de komende jaren dienovereenkomstig worden aangepast. In dit verband zou onder meer snel een afzonderlijk EU-fonds voor de wederopbouw en ontwikkeling van Oekraïne moeten worden opgericht. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Tegelijkertijd dringt het EESC er bij de lidstaten, de EU-regio’s en de maatschappelijke organisaties op aan om zo snel en doeltreffend mogelijk gebruik te maken van de mogelijkheden om de Oekraïense vluchtelingen te helpen die worden geboden door de door de Europese Commissie voorgestelde verordening van het Europees Parlement en de Raad van 8 maart 2022 betreffende maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa (CARE) (3). Ook moet actie worden ondernomen om de besparingen die in het kader van de financiële vooruitzichten 2014-2021 en het instrument React-EU zijn gerealiseerd, snel en op flexibele wijze te kunnen aanwenden voor rechtstreekse steun aan vluchtelingen, met name in de landen die aan Oekraïne grenzen, en om daartoe een apart fonds op te richten mochten de momenteel beschikbare middelen ontoereikend zijn. Het CARE-instrument moet zorgen voor middelen ter vergroting van de operationele capaciteit van de sociale partners en andere betrokken maatschappelijke organisaties om de Oekraïense vluchtelingen te vertegenwoordigen bij hun integratie op de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wat dit betreft is het EESC zeer ingenomen met het voorstel van de Commissie (4) om de React -EU-verordening dusdanig te wijzigen dat een groter deel van de verhoogde voorfinancieringsmiddelen zal worden toegewezen aan de lidstaten waar de meeste mensen aankomen die Oekraïne ontvluchten, of die nu op doorreis zijn of deze lidstaten als eindbestemming hebben. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Maatschappelijke organisaties uit de EU-lidstaten die aan Oekraïne grenzen leveren een enorme bijdrage om Oekraïense vluchtelingen te helpen en gaan daarin veel verder dan de overheidsinstanties. Daarom roept het EESC de lidstaten op om deze organisaties aanzienlijk meer organisatorische en financiële steun te gaan verlenen, ook met EU-middelen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Een andere uiterst belangrijke uitdaging is echter ook de bestrijding van de huidige coronacrisis. In het verslag wordt benadrukt dat de pandemie heeft geleid tot de grootste recessie sinds 1945, met name in sectoren die afhankelijk zijn van persoonlijke interactie (zoals het toerisme), en de aard van het werk, het onderwijs en het sociale leven, alsook de situatie in de grensregio’s ingrijpend heeft veranderd. In het algemeen heeft de pandemie een groter negatief effect gehad in minder ontwikkelde regio’s, waardoor het convergentietempo is vertraagd. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC is van mening dat het cohesiebeleid alle essentiële beleidsterreinen moet bestrijken, waaronder het fiscaal beleid. In dit verband wijst het erop dat de bestaande verschillen tussen het fiscaal beleid van de lidstaten het ontstaan van een “Europa van twee snelheden” in de hand werken. Met een op cohesie gericht belastingbeleid moet er een einde komen aan de concurrentie tussen de 27 verschillende belastingstelsels van de lidstaten waardoor multinationals zulke grote winsten kunnen maken en die bijdraagt tot chronische ongelijkheid. Daarom moeten de begrotingsregels grondig worden hervormd met aandacht voor de houdbaarheid van de overheidsschulden van de lidstaten, mechanismen voor Europese economische governance en een billijkere en progressieve Europese belastinginning. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Daarnaast is het EESC bezorgd dat de voor 2023 geplande herinvoering van de belangrijkste bepalingen uit het stabiliteits- en groeipact een negatief effect zal hebben op de cohesie. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Het EESC is van mening dat de beschrijving van de uitdagingen voor het cohesiebeleid in de mededeling van de Commissie volledig en accuraat is, en stemt in met de conclusies in hoofdstuk 5 van die mededeling. Het EESC acht het met name van belang dat: |
| --- | --- |

2.9.

| 2.9.1. | de druk op de democratie en haar waarden wordt tegengegaan, bijvoorbeeld door de participatiedemocratie te ontwikkelen en lokale actoren, waaronder die uit de sector van de sociale economie, de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties, actief bij de planning van de economische en sociale ontwikkeling te betrekken, en door de partnerschapsbeginselen consequent toe te passen in het cohesiebeleid; |
| --- | --- |

2.9.1.

| 2.9.2. | het mechanisme voor een rechtvaardige transitie wordt uitgebreid, met name door rekening te houden met de sociale kosten van mitigatie van en aanpassing aan de klimaatverandering, onder meer door armoede en sociale uitsluiting te bestrijden in nauwe samenwerking met de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties; |
| --- | --- |

2.9.2.

| 2.9.3. | meer wordt geïnvesteerd in vaardigheden en dat de creativiteit en het ondernemerschap van mensen gedurende hun hele leven wordt gestimuleerd, met name door middel van onderwijs, bijscholing en een leven lang leren, gericht op de processen van de technologische, groene en digitale transformatie, en dat het niveau van het formele onderwijs aanzienlijk wordt verbeterd in regio’s waar dit nog onbevredigend is, met inbegrip van het platteland en gemarginaliseerde regio’s. Daarbij moet bijzondere aandacht worden geschonken aan het verbeteren van de mogelijkheden voor levenslang leren in kleine en middelgrote ondernemingen en voor onregelmatige werknemers; |
| --- | --- |

2.9.3.

| 2.9.4. | de investeringen in O & O worden verhoogd en zo de innovatie wordt ondersteund die minder ontwikkelde regio’s kan helpen groeien, alsmede het gehele systeem om deze regio’s op regionaal niveau te ondersteunen, zoals in het kader van de strategieën voor slimme specialisatie (5); |
| --- | --- |

2.9.4.

| 2.9.5. | doeltreffend wordt ingespeeld op demografische veranderingen, bijvoorbeeld door de werkgelegenheid te ondersteunen van mensen die behoren tot groepen met een lagere arbeidsparticipatie, zoals jongeren zonder voldoende werkervaring, ouderen, mensen met minder beroepsvaardigheden en migranten van buiten de EU; |
| --- | --- |

2.9.5.

| 2.9.6. | de grensoverschrijdende en interregionale samenwerking wordt versterkt, met name bij de ontwikkeling van klimaatvriendelijke spoorweginfrastructuur in grensgebieden en het consequent openhouden van de grenzen tussen de lidstaten, ook in tijden van crisis; |
| --- | --- |

2.9.6.

| 2.9.7. | de banden tussen stad en platteland worden aangehaald, onder meer om alle EU-burgers toegang te bieden tot diensten van algemeen belang, die vaak geconcentreerd zijn rond stedelijke gebieden; |
| --- | --- |

2.9.7.

| 2.9.8. | ervoor wordt gezorgd dat de middelen in het kader van de faciliteit voor herstel en veerkracht correct worden gebruikt zodat de inzet ervan volledig verenigbaar is met het cohesiebeleid. Daartoe moet onder meer het gebruik van middelen uit verschillende fondsen nauw worden gecoördineerd; |
| --- | --- |

2.9.8.

| 2.9.9. | het cohesiebeleid voor de begunstigden wordt gestroomlijnd door vereenvoudiging en flexibiliteit bij de besteding van de middelen die moeten worden aangewend om de doelstellingen van het beleid te verwezenlijken. Er moet ook worden voortgebouwd op de ervaring die is opgedaan met de doorvoering van vereenvoudigingen in het kader van de faciliteit voor herstel en veerkracht en er moet met name op worden gelet dat kleine maatschappelijke organisaties via het cohesiebeleid gefinancierde projecten gemakkelijker kunnen verwerven, uitvoeren en verantwoorden. |
| --- | --- |

2.9.9.

| 2.10. | De uitbreiding van het Schengengebied met de landen die daar nog geen deel van uitmaken en aan alle wettelijke vereisten voldoen, zal de complementaire, competitieve en samenhangende ontwikkeling van de EU direct ten goede komen, met name in het oosten van Europa. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Specifieke opmerkingen

3.1.   Ongelijkmatige vooruitgang bij de convergentie: een “Europa van twee snelheden”?

| 3.1.1. | Het is van cruciaal belang dat de coronacrisis niet leidt tot het ontstaan van een “Europa van twee snelheden” als het gaat om convergentie. Het additionaliteitsbeginsel moet derhalve met de nodige omzichtigheid worden toegepast. Bovendien mogen ex-antevoorwaarden waarmee een aantal criteria worden opgelegd waaraan moet zijn voldaan voordat de middelen vrijgemaakt kunnen worden, tijdens de programmeringsperiode 2021-2027 niet leiden tot de uitsluiting van regio’s die geen alternatieve financiering kunnen krijgen voor economische groei, klimaatbeleid en sociale ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Er is nog steeds behoefte aan overdracht van middelen van rijkere naar armere regio’s. Het proces van economische en sociale convergentie moet convergentie met de besten betekenen. |
| --- | --- |

3.1.2.

3.2.   Nieuwe risico’s voor het cohesiebeleid

| 3.2.1. | De VN heeft gewaarschuwd dat het aantal door de klimaatverandering veroorzaakte vluchtelingenstromen zal toenemen. Er zijn nieuwe regelgevingskaders en een nieuw beleid nodig om vluchtelingen in staat te stellen zich in de gastlanden te vestigen, waarbij werkgelegenheid en sociale bescherming worden gegarandeerd. In het recente voorstel voor een verordening betreffende crisis- en overmachtsituaties (6) wordt geen rekening gehouden met deze milieurampen die ertoe zullen leiden dat miljoenen mensen naar de Europese Unie of zelfs binnen haar grenzen zullen vluchten. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | De sterk stijgende voedselprijzen zullen nog meer risico’s voor kwetsbare regio’s en EU-burgers creëren en daarom zou hier in het cohesiebeleid aandacht aan moeten worden geschonken. |
| --- | --- |

3.2.2.

3.3.   De noodzaak om de coördinerende rol van de instellingen van de Europese Unie te versterken

| 3.3.1. | De coronacrisis heeft aangetoond dat het voor de versterking van de territoriale, economische en sociale cohesie nodig is de coördinerende rol van de EU-instellingen te versterken, ook op gebieden waar de Verdragen niet voorzien in EU-bevoegdheden. Dit geldt met name voor crisissituaties. Hoewel de Europese Commissie een zeer positieve rol heeft gespeeld door de lidstaten van COVID-19-vaccins te voorzien, waren het de lidstaten zelf die, doorgaans zonder bilateraal overleg of overleg op EU-niveau, beperkingen op het vrije verkeer binnen het Schengengebied en in de EU invoerden. De criteria voor deze beperkingen werden bovendien op nationaal niveau vastgesteld. Het EESC heeft al kritiek geuit op dergelijke praktijken (7) en benadrukt dat het behoud van open grenzen in het Schengengebied van cruciaal belang is voor zowel het functioneren van de gemeenschappelijke markt als voor het herstel en de versterking van de veerkracht en de bevordering van de Europese solidariteit en identiteit. Het Comité is van mening dat de coronacrisis heeft aangetoond dat territoriale, economische en sociale cohesie hand in hand moeten gaan met politieke cohesie. |
| --- | --- |

3.3.1.

3.4.   Sociale inclusie als voorwaarde voor het welslagen van het cohesiebeleid

| 3.4.1. | Het aantal mensen dat in de EU het risico loopt op armoede en sociale uitsluiting is als gevolg van de coronacrisis in 2020 met vijf miljoen toegenomen. Dit vormt een ernstige bedreiging voor de sociale cohesie en dus ook voor de verwezenlijking van de ontwikkelings- en klimaatdoelstellingen van de EU. Het is duidelijk dat het cohesiebeleid deze doelstellingen moet blijven dienen en gericht moet zijn op de bevordering van de economische groei en het concurrentievermogen. Tegelijkertijd moet het echter alle 20 beginselen van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR) volledig en consequent implementeren. De uitvoering van de EPSR moet worden gecombineerd met een sociale en maatschappelijke dialoog en met de sociale betrokkenheid van werkgevers en werknemers. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de ondersteuning van kinderen en jongeren, ook op het gebied van onderwijs. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Het EESC wijst op het belang van sociale beschermingsstelsels, die ondanks alle structurele verschillen in de lidstaten, een essentiële rol spelen bij het realiseren van sociale cohesie en voor de sociale integratie van burgers. Bovendien draagt versterking van de sociale zekerheid bij aan de bestrijding van armoede en uitsluiting, wat aansluit op de gemeenschappelijke waarden van de EU. |
| --- | --- |

3.4.2.

3.5.   De rol van de sociale economie, vrijwilligers en diensten van algemeen belang bij de uitvoering van het cohesiebeleid

| 3.5.1. | Het Comité heeft al benadrukt (8) dat actoren uit de sociale economie hoogwaardige arbeidsplaatsen scheppen en in stand houden, gelijke kansen bevorderen, ook voor mensen met een handicap en andere sociaal kwetsbare groepen, zorgen voor een hoge mate van maatschappelijke participatie en rechtvaardigheid en de digitale transitie en de bescherming van het milieu ondersteunen. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Dat de sociale economie een strategische bondgenoot is in het proces van versterking van de sociale dimensie in Europa, en dus bij de verwezenlijking van de doelstellingen van de sociale cohesie, is vooral duidelijk geworden tijdens de coronacrisis. Daarom moeten maatregelen met betrekking tot de sociale economie specifieke steun krijgen uit de Europese fondsen in het kader van het cohesiebeleid. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Sociale ondernemingen zonder winstoogmerk en soortgelijke non-profitorganisaties moeten ook worden versterkt door in de regels voor overheidsopdrachten voor die organisaties een speciale behandeling te reserveren ten opzichte van publieke of commerciële inschrijvers. Dit zou het geval moeten zijn bij overheidsopdrachten voor diensten van algemeen belang, met name gezondheids-, sociale en onderwijsdiensten, vooral omdat een van de kernelementen van sociale ondernemingen en non-profitorganisaties vaak de onbetaalde inzet van vrijwilligers is, die in sommige lidstaten goed is voor meer dan 2 % van het bbp. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | Vanuit het oogpunt van sociale cohesie moet ook worden benadrukt dat “vrijwilligerswerk [...] een waarde [heeft] voor individuen, gemeenschappen, het milieu, de economie en de samenleving als geheel als een van de meest zichtbare uitingen van solidariteit. Het bevordert en faciliteert sociale inclusie, bouwt sociaal kapitaal op en heeft een transformerend effect op de samenleving” (9). |
| --- | --- |

3.5.4.

3.6.   Cohesiebeleid, klimaattransitie en werkgelegenheid

| 3.6.1. | Na de coronacrisis moeten de Europese Unie en de rest van de wereld het hoofd bieden aan de noodsituatie op klimaat- en milieugebied. Als de coronacrisis zich niet had voorgedaan, zou de belangrijkste doelstelling van de Europese Unie erin hebben bestaan de ecologische noodsituatie aan te pakken, binnen het kader van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties (10). In een recent initiatiefadvies (11), dat weliswaar was toegespitst op onderwijs, heeft het EESC de Europese Commissie en de lidstaten erop gewezen dat zij het milieubeleid en het werkgelegenheidsbeleid beter op elkaar moeten afstemmen. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | De transitie naar een koolstofvrije economie vergt echter ook maatregelen die een eerlijke overgang voor de kwetsbaarste groepen en geografische gebieden vergemakkelijken, aangezien de klimaatnoodsituatie voor de cohesie een factor met een hoog risico is, door het ongelijke effect dat deze noodsituatie op verschillende Europese geografische gebieden zal hebben. De overgang naar een meer ecologisch productiemodel dat sociale baten oplevert, kan alleen worden bereikt door de ecologische transitie van bedrijven, werkmethoden en de arbeidsmarkt in het algemeen te bevorderen. Deze inspanningen zullen fatsoenlijke banen en een efficiënter gebruik van hulpbronnen opleveren en bijdragen tot de opbouw van koolstofarme en duurzame samenlevingen. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Om al deze redenen moet worden gekeken naar beleid, aanbevelingen en richtsnoeren die kunnen bijdragen tot de verbetering van het vermogen van de lidstaten, hun wetgeving en hun beleid om de kansen en uitdagingen van de ecologische transitie en decarbonisatie aan te gaan door middel van een strategie voor een rechtvaardige transitie, die dient als een handleiding voor maatregelen om de baten te optimaliseren en de risico’s op het gebied van werkgelegenheid, arbeidsvoorwaarden en sociale bescherming tot een minimum te beperken. |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | Van belang voor jongeren en voor een toekomstige duurzame ontwikkeling van de EU zijn toegang tot betaalbare huisvesting, de mogelijkheden om jongeren en hun gezinnen een waardig leven te garanderen, een ethisch evenwicht tussen werk en privéleven, stabiele kansen op werk, goede arbeidsomstandigheden en financiële en digitale inclusiviteit. |
| --- | --- |

3.6.4.

| 3.6.5. | Er moeten echter meer stappen worden ondernomen om het Fonds voor een rechtvaardige transitie aan te vullen, met name op regionaal niveau, teneinde hoogwaardige arbeidsplaatsen te beschermen en te garanderen. De rol van de sociale dialoog en de volledige betrokkenheid van de sociale partners, onder meer door het sluiten van collectieve overeenkomsten, zijn in dit verband van groot belang. Bovendien zouden in het cohesiebeleid instrumenten als collectieve onderhandelingen moeten worden genoemd om ongelijkheden te verkleinen en duurzame ontwikkeling te bevorderen. |
| --- | --- |

3.6.5.

3.7.   Digitale transformatie en onderwijs

| 3.7.1. | Het cohesiebeleid zal steeds meer worden gekoppeld aan de digitale transformatie. Maar zoals in het verslag van de Commissie wordt onderstreept, heeft slechts twee derde van de stadsbewoners en een zesde van de plattelandsbewoners toegang tot zeer snelle internetverbindingen. Het EESC heeft al benadrukt (12) dat de digitale transformatie niet alleen moet leiden tot productiviteitsgroei, maar ook tot verbetering van het onderwijs en van de politieke, sociale en culturele participatie van de hele EU-bevolking, inclusief ouderen, mensen met een handicap, mensen die risico lopen op sociale uitsluiting en andere kansarme groepen. Daarom dringt het EESC er nogmaals op aan dat alle inwoners van de EU gratis toegang krijgen tot snel breedbandinternet als openbare dienst. Er zij op gewezen dat een universele toegang tot internet en de daarmee samenhangende onderwijsmogelijkheden een manier is om een succesvolle digitale transformatie te garanderen. Gratis toegang tot internet is met name van belang voor het goed functioneren van het onderwijs in plattelandsgebieden, dat in veel lidstaten niet op gelijke voet staat met het onderwijs in de steden. |
| --- | --- |

3.7.1.

3.8.   Cohesiebeleid en de kwaliteit van bestuur en rechtsstaat

| 3.8.1. | Het Comité constateert al jaren dat in sommige lidstaten de behoefte bestaat aan betere regionale coördinatie of aan doeltreffend regionaal bestuur, dat het gat moet vullen tussen nationaal en lokaal bestuur en regionale strategieën kan uitstippelen die belangrijk zijn voor de ontwikkeling en de convergentie van regio’s. De centrale overheid, die vaak niet in staat is om de behoeften en prioriteiten van de regio’s in te schatten, geeft in sommige gevallen niet de nodige bevoegdheden aan de regionale entiteiten, die slechts een soort klankbord van de nationale politieke macht zijn, zonder enige meerwaarde voor de regio (13). In dit licht moeten EU-middelen ook beter worden ingezet om de capaciteit van de lokale en regionale overheden te vergroten. |
| --- | --- |

3.8.1.

| 3.8.2. | Bovendien is de deelname van de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties aan de besluitvorming in veel gevallen marginaal: de meningen van de entiteiten die het beste inzicht hebben in de werkelijke situatie en de problemen worden bij de raadpleging niet in aanmerking genomen. |
| --- | --- |

3.8.2.

| 3.8.3. | Een ander punt van zorg, dat ook door vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld naar voren is gebracht, is de afkalving van de rechtsstaat in sommige lidstaten, wat indirect een negatief effect heeft op de kwaliteit en de doeltreffendheid van de maatregelen in het kader van het cohesiebeleid. |
| --- | --- |

3.8.3.

| 3.8.4. | Het EESC roept de lidstaten en de EU-regio’s op om de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties zo breed en oprecht mogelijk te betrekken bij de vormgeving van het cohesiebeleid en de monitoring van de effecten ervan. Deze betrokkenheid zal ook bijdragen tot het meten van de mate waarin de doelstellingen van het cohesiebeleid zijn verwezenlijkt, hetgeen niet alleen op kwantitatieve indicatoren moet worden gebaseerd, maar ook op kwalitatieve indicatoren die de ontwikkeling en niet alleen de groei helpen meten. |
| --- | --- |

3.8.4.

3.9.   Beheer van de fondsen en projecten in het kader van het cohesiebeleid

| 3.9.1. | Bovenstaande overwegingen gelden ook voor de planning, de uitvoering en de controle van de programma’s in verband met de uitvoering van het cohesiebeleid en voor het proces van de selectie van de uit te voeren projecten. Daarbij moet in het bijzonder worden gelet op de toenemende versnippering van overheidsbeleid, die haaks staat op een alomvattende bottom-upbenadering om problemen op te lossen door middel van sectoroverschrijdende projecten. De partijen die betrokken zijn bij de sociale en civiele dialoog op regionaal en lokaal niveau moeten een belangrijke rol spelen bij de planning en coördinatie, aangezien zij de werkelijke behoeften kennen en weten hoe daarin kan worden voorzien. Projecten moeten op zo’n manier worden gepland dat de doelstellingen ervan op flexibele wijze kunnen worden verwezenlijkt, en de personen die projecten beheren moeten efficiënt met de houders van EU-middelen kunnen communiceren. In al in uitvoering zijnde projecten moet terdege rekening worden gehouden met de nieuwe economische realiteit van stijgende energie- en grondstoffenprijzen teneinde een goed absorptiepercentage te kunnen bereiken. |
| --- | --- |

3.9.1.

| 3.9.2. | Instrumenten zoals geïntegreerde territoriale investeringen moeten in de programmeringsperiode 2021-2027 bevorderd, beter gefinancierd en uitgebreid worden. |
| --- | --- |

3.9.2.

| 3.9.3. | Ook moet de bureaucratie worden beperkt, met name door te kijken naar de behaalde resultaten en niet naar de manier waarop deze zijn verkregen, aangezien dat laatste complexe administratieve procedures met zich meebrengt, zowel voor de begunstigden als voor de overheidsdiensten. Derhalve verzoekt het EESC de Europese Commissie ervoor te zorgen dat haar regelmatige beoordeling van de administratieve kosten van het beheer van EU-middelen in specifieke lidstaten en de daarmee verband houdende beoordelingen van ongerechtvaardigde aanscherpingen van de vereisten voor het gebruik van de middelen (gold-plating) op nationaal of regionaal niveau, daadwerkelijk gevolgen hebben voor de betrokken lidstaten en regio’s. |
| --- | --- |

3.9.3.

3.10.   Toepassing van het partnerschapsbeginsel

| 3.10.1. | Het is van het grootste belang dat de Commissie voortdurend toeziet op de toepassing van het partnerschapsbeginsel in de lidstaten. De rechtsgrondslag voor dit beginsel is artikel 8 van de nieuwe kaderverordening (14) en de toepassing ervan wordt beschreven in de Europese gedragscode inzake partnerschap, waarin is voorzien door Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 240/2014 van de Commissie (15). Het is gebaseerd op nauwe samenwerking tussen de overheidsdiensten van de lidstaten en een breed scala van partners, met name de sociale partners en andere organisaties die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigen, bij de planning en uitvoering van door de Europese Unie medegefinancierde programma’s. De volledige en transparante toepassing van dit beginsel heeft een positief effect op het vergroten van de betrokkenheid van het publiek en het maatschappelijk middenveld en op het plannen van meer relevante en complementaire acties, en bevordert aldus een effectiever en efficiënter gebruik van de EU-begroting. Het EESC is er dan ook mee ingenomen dat de Commissie een document heeft opgesteld over de toepassing van het partnerschapsbeginsel in de programmeringsperiode 2021-2027 met het oog op de herziening van de Europese gedragscode inzake partnerschap. |
| --- | --- |

3.10.1.

3.11.   Cohesieforum

| 3.11.1. | Het EESC is tevreden over de uitkomsten van het 8e cohesieforum, dat plaatsvond op 17-18 maart 2022 en waaraan werd deelgenomen door het EESC zelf en andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

3.11.1.

| 3.11.2. | Het EESC heeft herhaaldelijk voorgesteld (16) om het cohesiebeleid en de Europese fondsen die dit beleid ondersteunen, jaarlijks in het kader van een speciale Europese top onder de loep te nemen. Daarom wil het graag elk jaar samen met vertegenwoordigers van de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties in de marge van een vergadering van de Europese Raad een evenement over de uitvoering van het cohesiebeleid organiseren. |
| --- | --- |

3.11.2.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2022) 109 final.

1

(2)  COM(2022) 145 final.

2

(3)  COM(2022) 109 final.

3

(4)  COM(2022) 145 final.

4

(5)  https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/informat/2014/smart_specialisation_nl.pdf

5

(6)  Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de aanpak van crisis- en overmachtsituaties op het gebied van migratie en asiel (COM(2020) 613 final).

6

(7)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 45.

7

(8)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 131.

8

(9)  Initiatiefadvies van het EESC over “Vrijwilligers — Burgers bouwen aan de toekomst van Europa” (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 19).

9

(10)  https://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-development-goals/

10

(11)  Initiatiefadvies van het EESC over “Naar een EU-strategie voor het verbeteren van groene vaardigheden en competenties voor iedereen” (PB C 56 van 16.2.2021, blz. 1).

11

(12)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 45.

12

(13)  PB C 248 van 25.8.2011, blz. 68.

13

(14)  Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid (PB L 231 van 30.6.2021, blz. 159).

14

(15)  Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 240/2014 van de Commissie van 7 januari 2014 betreffende de Europese gedragscode inzake partnerschap in het kader van de Europese structuur- en investeringsfondsen (PB L 74 van 14.3.2014, blz. 1).

15

(16)  PB C 248 van 25.8.2011, blz. 68 en PB C 242 van 23.7.2015, blz. 43.

16

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/62 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/62

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende een Europese benadering van microcredentials voor een leven lang leren en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt

(COM(2021) 770 final)

en over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad over individuele leerrekeningen

(COM(2021) 773 final)

(2022/C 323/11)

| Rapporteur: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Mariya MINCHEVA |

Rapporteur:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

Corapporteur:

Mariya MINCHEVA

| Raadpleging | Europese Commissie, 21.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 204/2/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 21.1.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

3.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

204/2/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC herhaalt zijn oproep aan de Europese Commissie en de lidstaten om de beleidsmaatregelen inzake volwassenenonderwijs te versterken, zodat kwaliteitsvol en inclusief volwassenenonderwijs voor levensvaardigheden een recht voor alle volwassenen wordt en het streefcijfer van 60 % deelname aan dit type onderwijs per jaar kan worden behaald en zelfs overtroffen. De Europese pijler van sociale rechten kan alleen doeltreffend worden uitgevoerd als ook de vaardighedenmismatch wordt aangepakt en de governance en de financiering van volwassenenonderwijs, met inbegrip van opleidingen voor werknemers, worden verbeterd. Het is ook van belang dat investeringen, noodzakelijke hervormingen en een doeltreffende sociale dialoog ter bevordering van de ontwikkeling van vaardigheden, overeenkomstig het eerste beginsel van de Europese pijler van sociale rechten inzake het recht op opleiding en een leven lang leren, worden verankerd in het Europees Semester. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC herinnert in verband met de initiatieven inzake individuele leerrekeningen en microcredentials aan het belang van zijn eerdere adviezen over een leven lang leren en volwassenenonderwijs. Het benadrukt met name dat “bij- en omscholing van het grootste belang zijn ter ondersteuning van de groene en digitale transitie van het bedrijfsleven en dat zij moeten worden beschouwd als een maatschappelijke en economische verantwoordelijkheid om te voorzien in inclusieve opleiding voor hoogwaardige banen, en een rechtvaardige transitie voor iedereen. Toekomstgerichte industriële strategieën, met inbegrip van een doeltreffend vaardighedenbeleid, zijn geboden om bij- en omscholing van de beroepsbevolking te ondersteunen. Zij kunnen helpen zorgen voor een rechtvaardige en sociaal billijke transitie naar een klimaatneutrale economie door middel van een evenwichtige arbeidsmarkt die bijdraagt tot inclusieve digitalisering en hoogwaardige banen. Bedrijven hebben doeltreffende ondersteuning nodig om hun strategieën voor de bij- en omscholing van hun werknemers te versterken en te financieren, zodat innovatie wordt aangemoedigd. Tegelijkertijd moet het algemene economische en sociale belang in acht worden genomen. Collectieve overeenkomsten moeten voorzien in toegang tot verschillende soorten betaald educatief verlof die inspelen op de persoonlijke en professionele behoeften van de werknemers” (1). Betaald verlof moet, wanneer het niet tussen sociale partners is overeengekomen en voortvloeit uit een initiatief van de overheid, uit overheidsmiddelen worden gefinancierd. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De snelle ontwikkeling en verspreiding van nieuwe technologieën moet gepaard gaan met doeltreffende bij- en omscholing. Investeringen in volwassenenonderwijs en de ontwikkeling van vaardigheden kunnen een cruciale rol spelen in het economisch herstel en de opbouw van een sociaal Europa. Individuele leerrekeningen kunnen slechts een van de benaderingen en financiële instrumenten zijn die door de EU-lidstaten en de sociale partners in overweging worden genomen. De voorgestelde maatregelen mogen niet in de plaats komen van: bestaande vormen van opleidingen waarin werkgevers en openbare en particuliere diensten voor arbeidsvoorziening voorzien; overheidssteun voor onderwijs- en opleidingsinstellingen; of andere vormen van steun. Met name door de sociale partners beheerde opleidingsfondsen zijn een doeltreffende manier om in te spelen op opleidingsbehoeften die op nationaal en sectoraal niveau worden vastgesteld. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De beschikbaarheid van voldoende geschoolde arbeidskrachten en een betere inzetbaarheid zijn een essentiële voorwaarde voor bedrijven en de samenleving om te bloeien en te groeien, werkgelegenheid te scheppen en bij te dragen aan de beleidsdoelstellingen van de Europese Unie. Nu al is er in verschillende sectoren en regio’s sprake van een vaardighedenmismatch en van tekorten aan arbeidskrachten, die alleen maar erger zullen worden. In dit verband is er voor de lidstaten en de werkgevers een belangrijke rol weggelegd bij de financiering en de stimulering van de deelname aan opleidingen. Als Europa zijn concurrentie- en innovatievermogen op de lange termijn wil versterken, moet de ontwikkeling van vaardigheden worden afgestemd op de behoeften van de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Werknemers worden bij de toegang tot opleiding met tal van obstakels geconfronteerd. Wanneer mensen meer controle krijgen over hun eigen opleiding, is het belangrijk ervoor te zorgen dat zij doeltreffende begeleiding en ondersteuning krijgen bij de keuze van en de toegang tot opleidingstrajecten die aan hun behoeften beantwoorden. Dit zou ook zorgen voor optimale investeringen in opleiding, aangezien opleidingen nauw zouden aansluiten bij de vastgestelde individuele behoeften. In het geval van baangerichte opleidingen kan een louter geïndividualiseerde aanpak de koppeling tussen de financiering en de inhoud van opleidingen verzwakken, hetgeen kan leiden tot een minder baangericht aanbod dat onvoldoende op de behoeften van werkgevers is toegesneden. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC onderschrijft het tripartiete advies van het Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding, waarin wordt gesteld dat de voorwaarden voor toegang tot en recht op opleiding moeten worden toegesneden op de verschillende situaties en omstandigheden door middel van een passende mix van regelingen. Het EESC verzoekt de Commissie de verdeling van de bevoegdheden en het subsidiariteitsbeginsel in acht te nemen en rekening te houden met de nationale bijzonderheden en het rechtskader van elke lidstaat. Bij de goedkeuring en uitvoering van de voorstellen voor individuele leerrekeningen en microcredentials moet ervoor worden gezorgd dat deze verenigbaar zijn met de bestaande stelsels voor voortgezette beroepsopleiding van de lidstaten, de rol van collectieve onderhandelingen en de regelingen op het gebied van arbeidsvoorwaarden en vakantierechten voor werknemers. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC verzoekt de Commissie en de lidstaten de bestaande nationale en sectorale instrumenten en financieringsregelingen in acht te nemen en onderscheid te maken tussen “het recht/de aanspraak” op opleiding, termen die in sommige landen en sectoren nog niet wettelijk of in collectieve overeenkomsten zijn vastgelegd, en “opleidingsrekening”. Het EESC dringt erop aan dat de voorstellen ervoor zorgen dat alle volwassenen, met name de meest kwetsbaren, recht hebben op toegang tot doeltreffende, hoogwaardige en inclusieve opleidingen voor werknemers, betaald educatief verlof, volwaardige kwalificatie, validering van informeel en niet-formeel leren, en begeleiding en adviesverlening. De lidstaten wordt verzocht hun stelsels voor volwassenenonderwijs en voortgezette beroepsopleiding waar nodig te verbeteren, na een doeltreffende sociale dialoog en overleg met de relevante belanghebbenden. Het EESC is ermee ingenomen dat individuele leerrekeningen kunnen worden gebruikt voor opleiding, validatie en loopbaanbegeleiding. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC onderstreept het belang van kwaliteitsnormen op de opleidingsmarkt, met name wat betreft microcredentials, en de mogelijke voor- en nadelen van verschillende benaderingen met betrekking tot de financiering van volwassenenonderwijs (bijv. individuele leerrekeningen), met inbegrip van de kosten-batenverhouding, de administratieve lasten en kosten, de bereikte statusverandering (hoger formeel kwalificatieniveau), de kwaliteitsborging, het voor de arbeidsmarkt relevante resultaat, de toegevoegde waarde voor de loopbaanontwikkeling en de participatiegraad van laaggeschoolden, een cruciale doelgroep. Het EESC betreurt dat de Commissie geen effectbeoordeling heeft gemaakt van haar voorstel inzake microcredentials, ondanks het feit dat het gevolgen kan hebben voor bestaande nationale regelingen, met name op het gebied van kwalificaties en collectieve overeenkomsten. In dit verband moet worden gezorgd voor een doeltreffende sociale dialoog en doeltreffend overleg, ook met het maatschappelijk middenveld, over de vraag of en hoe de Europese initiatieven inzake individuele leerrekeningen en microcredentials van toegevoegde waarde kunnen zijn voor het verbeteren van de nationale en sectorale opleidingsstelsels. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC benadrukt dat de catalogi van door aanbieders van beroepsonderwijs en -opleiding aangeboden microcredentials in samenspraak met de sociale partners en de aanbieders van onderwijs en opleiding moet worden opgesteld op basis van kwaliteitsnormen voor het aanbod. De catalogus moet informatie bevatten over de leerresultaten van microcredentials en de erkenning ervan door andere aanbieders van onderwijs en opleidingen en door werkgevers. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC herinnert aan het belang van betaald educatief verlof (2), ook overeenkomstig IAO-verdrag 140 (geratificeerd in 11 lidstaten (3)). Het wijst er ook op dat, gezien de eis dat de lidstaten stelsels voor individuele leerrekeningen uitsluitend voor arbeidsmarktdoeleinden opzetten, het voorstel inzake individuele leerrekeningen verenigbaar moet zijn met de nationale stelsels, aangezien in verscheidene lidstaten betaald educatief verlof ook kan worden gebruikt voor persoonlijke ontwikkeling of om een studieprogramma (bijv. universitair diploma) te voltooien. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC herinnert de Commissie en de lidstaten eraan dat het van essentieel belang is de sociale partners daadwerkelijk te betrekken bij de regeling van het volwassenenonderwijs, werknemersopleidingen en de stelsels van betaald educatief verlof, onder meer door het bevorderen van gezamenlijke acties van de sociale partners. Ook benadrukt het dat het belangrijk is de relevante maatschappelijke organisaties over volwassenenonderwijs te raadplegen. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC verzoekt de Commissie de uitwisseling van goede praktijken en wederzijds leren tussen de lidstaten te ondersteunen, en de sociale partners daarbij te betrekken. De nadruk moet liggen op de vraag hoe de daadwerkelijke toegang tot opleidingen het best kan worden gewaarborgd, en met name hoe de stelsels voor volwassenenonderwijs en de vaardighedenstrategieën van de lidstaten, alsmede hun financiële mechanismen en soorten opleidingen, met inbegrip van microcredentials, kunnen worden verbeterd. Het EESC dringt er tevens op aan dat het tripartiet Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding bij de follow-up van de voorstellen wordt betrokken en een actieve rol gaat spelen bij de verslaglegging over de uitvoering van de initiatieven en bij het opzetten van het monitoringkader in samenwerking met het Comité voor de werkgelegenheid. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC verzoekt de lidstaten de initiatieven inzake individuele leerrekeningen en microcredentials te koppelen aan de uitvoering van de Aanbeveling van de Raad van 19 december 2016 tot invoering van bijscholingstrajecten: nieuwe mogelijkheden voor volwassenen (4). Zo zou ervoor worden gezorgd dat alle volwassenen met geringe vaardigheden of kwalificaties hun basisvaardigheden en beroepscompetenties kunnen ontwikkelen en dat zij worden begeleid en gemotiveerd om deel te nemen aan opleidingen om hun situatie en inzetbaarheid te verbeteren en om ervoor te zorgen dat 80 % van de volwassenen over digitale basisvaardigheden beschikt. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC herhaalt dat individuele leerrekeningen en soortgelijke financiële stelsels de toegang tot erkende en gevalideerde opleidingscursussen moeten ondersteunen en werknemers in staat moeten stellen om deel te nemen aan processen om hun vaardigheden en werkervaring te laten valideren. De microcredentials moeten door de bevoegde autoriteiten worden erkend en de sociale partners moeten daarbij worden betrokken. Het EESC dringt erop aan dat de Aanbeveling van de Raad betreffende de validatie van niet-formeel en informeel leren (5) doeltreffend wordt uitgevoerd en dat in alle EU-landen voldoende overheidsmiddelen worden uitgetrokken voor validatiesystemen. Door te zorgen voor de erkenning van opleidingen kunnen werkgevers en vakbonden werknemers helpen hun kwalificaties te verbeteren en bijdragen tot hun loopbaanontwikkeling en een rechtvaardige transitie op de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC acht het van belang dat de initiatieven gericht zijn op de bij- en omscholingsbehoeften van volwassenen en de beroepsbevolking als geheel (werknemers/zelfstandigen), alsmede van andere doelgroepen (bijv. langdurig werklozen, inactieven, en met name personen die na ouderschapsverlof weer aan het werk gaan (6), personen met een handicap, gepensioneerden, vrouwen, jongeren onder de 30 jaar en jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET’s)), zodat zij daadwerkelijk toegang hebben tot hoogwaardige en inclusieve opleidingen. De specifieke situatie van atypische werknemers en zelfstandigen moet dringend en op passende wijze worden aangepakt, waarbij de sleutelrol van de sociale partners op het gebied van opleidingen voor werknemers in acht moet worden genomen. De rol van bedrijven bij de ondersteuning van de opleiding van hun werknemers is essentieel, evenals die van de lidstaten bij het verstrekken van middelen om de toegang tot volwassenenonderwijs te waarborgen. Aangezien 90 % van de baangerelateerde opleidingen in de EU door de werkgevers wordt gefinancierd (7), moet de EU hun inzet voor en positieve rol bij de ontwikkeling van vaardigheden ten volle erkennen en ondersteunen. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Het EESC verzoekt de lidstaten zich te buigen over mogelijke instrumenten voor de overdraagbaarheid van individuele leerrekeningen (bijvoorbeeld bilaterale overeenkomsten). Het EESC dringt erop aan dat de kwaliteitsnormen van de EU voor microcredentials voorzien in een “governancesysteem waarbij ook de sociale partners worden betrokken”, en dat naast volledige kwalificaties en opleidingen voor werknemers ook microcredentials in aanmerking worden genomen. Het EESC dringt erop aan dat aanbieders van opleidingen catalogi publiceren van de microcredentials die zij aanbieden, met inbegrip van de leerresultaten, alsook informatie over hun beleid inzake de erkenning van microcredentials door andere aanbieders en bedrijven. Verbetering van de toegang tot alle inclusieve onderwijs- en opleidingsvormen van hoge kwaliteit (met inbegrip van microcredentials) voor alle lerenden, met inbegrip van kansarme en kwetsbare groepen, is van belang om gelijke toegang tot volledige studieprogramma’s en kwalificaties te waarborgen. Er moet efficiënte (financiële en niet-financiële) steun aan werknemers in atypische arbeidsvormen worden verleend zodat zij toegang krijgen tot cursussen, met inbegrip van microcredentials, ten behoeve van hun professionele ontwikkeling en mobiliteit. Hierbij moet de toegankelijkheid en bruikbaarheid van opleidingsmateriaal en -instrumenten, online of niet, worden gewaarborgd overeenkomstig Richtlijn (EU) 2016/2102 van het Europees Parlement en de Raad (8). |
| --- | --- |

1.16.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Op 10 december 2021 publiceerde de Europese Commissie het voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake individuele leerrekeningen (9) en het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende een Europese benadering van microcredentials voor een leven lang leren en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt (10). Deze initiatieven zijn bedoeld ter ondersteuning van het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten, waarin als nieuw streefcijfer is vastgesteld dat uiterlijk in 2030 ten minste 60 % van alle volwassenen jaarlijks aan opleiding deelneemt. Hiermee moet ervoor worden gezorgd dat “iedereen [...] recht [heeft] op hoogwaardige en inclusieve voorzieningen voor onderwijs, opleiding en een leven lang leren” (beginsel 1), “ongeacht de aard en de duur van hun arbeidsrelatie” (beginsel 5), waarbij “iedereen die van baan wisselt, recht [heeft] op overdracht van opgebouwde sociale en opleidingsrechten” (beginsel 4). Het is ook van belang dat investeringen, noodzakelijke hervormingen en een doeltreffende sociale dialoog ter bevordering van de ontwikkeling van vaardigheden, overeenkomstig het eerste beginsel van de Europese pijler van sociale rechten inzake het recht op opleiding en een leven lang leren, worden verankerd in het Europees Semester. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Om bij te dragen aan het voorstel inzake individuele leerrekeningen keurde het tripartiete Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding, waarin de regeringen en de sociale partners vertegenwoordigd zijn, op 16 augustus 2021 een advies over individuele leerrekeningen en de versterking van het opleidingsaanbod in Europa goed (11). In dit tripartiete advies wordt er nogmaals op gewezen dat de COVID-19-pandemie, digitalisering en decarbonisatie enorme gevolgen hebben voor de Europese economie, de Europese industrieën en de Europese beroepsbevolking, die voor de enorme uitdaging staat om zich aan het snel veranderende arbeidsbestel aan te passen. De pandemie heeft de structurele veranderingen in veel sectoren versneld, waardoor het tempo van de groene en digitale transitie is toegenomen. Dit gaat gepaard met de voortdurende uitdagingen van de demografische ontwikkelingen, nieuwe opleidingsbehoeften en mismatches op het gebied van vaardigheden. In het tripartiete advies wordt ook benadrukt dat, rekening houdend met alle realiteiten van de arbeidsmarkt, de voorwaarden voor toegang tot en recht op opleiding moeten worden toegesneden op de verschillende situaties en realiteiten door middel van een passende mix van regelingen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Een van de bevindingen van het project van de Europese sociale partners inzake vaardigheden, innovatie en opleiding uit 2021 luidt ook dat ondernemingen en werknemers een cruciale rol spelen bij innovatie en de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden en competenties die in het kader van opleidingen voor werknemers kunnen worden verworven en die van essentieel belang zijn voor de aanpassing aan een veranderende omgeving. Het is dan ook van essentieel belang dat wordt voorzien in en toegang wordt geboden tot werknemersopleidingen die inspelen op de behoeften van werkgevers en werknemers, om innovatieve technologieën en bedrijfsmodellen te ontwikkelen en om werknemers in staat te stellen een baan te vinden en te behouden die aansluit bij hun vaardigheden, verwachtingen en competenties (12). Een belangrijke uitdaging in dit verband is het interoperabel maken van de verschillende beschikbare instrumenten, waaronder vouchers, betaald educatief verlof (geregeld bij wet of collectieve overeenkomsten), persoonlijke opleidingsrekeningen of opleidingsfondsen (bedrijfstakoverkoepelend of sectoraal), en het afstemmen ervan op het landenspecifieke institutionele kader (13). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In sommige lidstaten waarborgen nationale wetgeving en/of collectieve overeenkomsten het individuele recht op onderwijs en opleiding, met inbegrip van volwassenenonderwijs en -opleiding, en betaald educatief verlof voor werkgerelateerde opleidingen. In heel Europa spelen de sociale partners, de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen een belangrijke rol bij het vergemakkelijken van de daadwerkelijke toegang tot opleiding voor werknemers, zij het in elk land op een andere manier. Zij kunnen van mening zijn dat bestaande benaderingen op nationaal en/of sectoraal niveau of andere, alternatieve benaderingen van een model van individuele leerrekeningen beter geschikt zijn om het opleidingsaanbod in de nationale context te bevorderen. De daadwerkelijke betrokkenheid van de nationale en sectorale sociale partners in dit verband moet worden geëerbiedigd en gewaarborgd. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De verschillende juridische kaders en/of kaders voor collectieve onderhandelingen weerspiegelen de keuze van elke lidstaat om zijn eigen opleidingsbeleid vorm te geven en uit te voeren en voort te bouwen op bestaande financieringsmechanismen. Een individuele leerrekening kan dus slechts een van de benaderingen en financiële instrumenten zijn die door de EU-lidstaten en de sociale partners in overweging worden genomen. Een uniforme aanpak zal niet werken en de verschillende opleidingsstelsels en onderscheidende sectorale kenmerken van de lidstaten moeten worden gerespecteerd. Het besluit om individuele leerrekeningen al dan niet in te voeren als een van de mechanismen voor het verstrekken en financieren van opleiding moet volledig onder de bevoegdheid van de lidstaten blijven vallen, net zoals de opleidingsmarkt op nationaal niveau wordt gereguleerd. Het EESC onderstreept dat de lidstaten, in overleg met de sociale partners, ook de vrijheid hebben om af te zien van een benadering op basis van individuele leerrekeningen en in plaats daarvan hun bestaande mechanismen voor het verstrekken van opleiding aan te passen of verder te ontwikkelen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC herinnert eraan dat “[d]e in deze aanbeveling beschreven maatregelen [...] niet in de plaats [mogen] komen van opleidingen waarin werkgevers en openbare en particuliere diensten voor arbeidsvoorziening voorzien, noch van overheidssteun voor onderwijs- en opleidingsinstellingen of andere vormen van steun” (14). Het EESC is het ermee eens dat de aanbeveling “[de lidstaten] er niet van [mag] weerhouden geavanceerdere bepalingen inzake volwasseneneducatie en -opleiding te handhaven of vast te stellen dan die welke hier worden aanbevolen” (15) en dat ze “de autonomie van de sociale partners niet [mag] beperken op gebieden waar zij verantwoordelijk zijn voor het opzetten en beheren van opleidingsstelsels” (16). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC verwijst naar zijn recente advies (17) waarin het erop wijst dat “de snelle ontwikkeling en verspreiding van nieuwe technologieën [...] gepaard [moet] gaan met doeltreffende bij- en omscholing. De gevolgen van de COVID-19-crisis voor de Europese samenleving en economie hebben eens te meer aangetoond hoe belangrijk een doeltreffend onderwijs- en opleidingsbeleid en hoogwaardige banen zijn voor de ondersteuning van een duurzaam en rechtvaardig sociaal en economisch herstel en voor de veerkracht, wat van cruciaal belang is om Europa te helpen de gevolgen van de pandemie te boven te komen. Investeringen in volwassenenonderwijs en de ontwikkeling van vaardigheden kunnen een cruciale rol spelen in het economisch herstel en een sociaal Europa”. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Het EESC wijst erop dat volwassenen en werkenden bij de toegang tot opleiding met tal van obstakels te maken krijgen, zoals gebrek aan tijd, onvoldoende financiering, motivatie, hoogwaardige begeleiding en adviesverlening, soms een gebrek aan beschikbare hoogwaardige opleidingen, steun vanuit de werkplek (vervanging), met name in kleine en middelgrote ondernemingen, en onvoldoende aandacht voor het evenwicht tussen werk en privéleven. Het is van belang mensen in staat te stellen hun eigen koers te bepalen wat hun opleiding betreft, op voorwaarde dat ervoor wordt gezorgd dat zij daadwerkelijk worden ondersteund bij de toegang tot en de deelname aan opleidingen aan voor de arbeidsmarkt relevante opleidingen. Dit houdt onder meer in dat advies en begeleiding worden geboden over geschikte opleidingen. Werknemers moeten toegang hebben tot bedrijfsopleidingen en laaggeschoolde werknemers hebben gerichte steun nodig, vooral wat onlineopleidingen betreft. Onlineopleidingen bieden veel mogelijkheden om de toegang tot volwassenenonderwijs te verruimen, maar laaggeschoolde werknemers beschikken niet altijd over de nodige vaardigheden om dit soort opleidingen optimaal te benutten, en hebben wellicht extra ondersteuning nodig (18). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Om de verschillende belemmeringen voor de toegang tot opleidingen aan te pakken en de motivatie van volwassenen om aan opleidingen deel te nemen te vergroten, moeten deze belemmeringen ook vanuit het oogpunt van de werk- en onderwijssituatie van het individu worden belicht. Het instrument moet worden ondersteund met doeltreffende begeleiding en adviesverlening en de outreachstrategie moet worden verbeterd. Om de bestaande vaardighedenmismatches te verkleinen, moeten de opleidingsbehoeften vooraf in kaart worden gebracht en moeten de opleidingscursussen doelgericht zijn. Er zijn ook alomvattende systemen voor leerondersteuning nodig om te zorgen voor sterkere synergieën tussen financiële stimulansen, begeleidingsdiensten en toegang tot validatie- en erkenningsprocedures (19). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het baart het EESC zorgen dat een louter geïndividualiseerde aanpak het verband tussen de financiering en de inhoud van opleidingen kan verzwakken, hetgeen kan leiden tot minder baangerichte opleidingen die onvoldoende op de behoeften van werknemers zijn toegesneden. Aangezien 90 % van de baangerelateerde opleidingen in de EU door de werkgevers wordt gefinancierd (20), moet de EU hun inzet voor en positieve rol bij de ontwikkeling van vaardigheden ten volle erkennen en ondersteunen. De sociale partners hebben gezamenlijk een belangrijke rol te vervullen bij de bevordering van het opleidingsaanbod en de deelname aan opleidingen. Met name door de sociale partners beheerde opleidingsfondsen zijn een doeltreffende manier om in te spelen op opleidingsbehoeften die op nationaal en sectoraal niveau worden vastgesteld. De financiële en niet-financiële bijdragen van individuele personen moeten worden erkend en gesteund. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Het EESC erkent dat microcredentials een aanvullende rol kunnen spelen bij het verruimen van de toegang tot bij- en omscholing, rekening houdend met de veranderende behoeften van de arbeidsmarkt. Het EESC is ook ingenomen met het feit dat de lidstaten worden aangemoedigd om microcredentials in hun werkgelegenheidsbeleid (met inbegrip van hun actief arbeidsmarktbeleid) te integreren om vaardighedenmismatches in sectoren en regio’s aan te pakken, en tegelijkertijd de toegang tot volledige kwalificaties te waarborgen. Wat de “stapelbaarheid” van individuele leerrekeningen betreft, benadrukt het EESC dat individuele leerrekeningen niet als substituut voor volledige kwalificaties mogen worden gezien. De lidstaten moeten dan ook worden aangemoedigd om individuele leerrekeningen in nationale kwalificatiekaders op te nemen. De sociale partners moeten worden betrokken bij de opstelling ervan op nationaal niveau en bij het overleg over de vraag hoe microcredentials kunnen worden erkend en aan deelkwalificaties kunnen worden toegevoegd. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Microcredentials kunnen belangrijk zijn om volwassenen te helpen zich bij- en om te scholen of een nieuwe baan te vinden, op voorwaarde dat de kwaliteitsnormen voor microcredentials goed gedefinieerd zijn en aan de lerenden duidelijk worden gemaakt. Hoewel microcredentials een vorm van opleiding kunnen zijn die toegankelijk is via een eventuele individuele leerrekening, moeten zij los van dergelijke rekeningen worden gezien en deel uitmaken van de toolbox met aanvullende instrumenten voor permanente educatie. Het EESC is ook ingenomen met het feit dat in de ontwerpaanbeveling de sociale partners tot de aanbieders van microcredentials worden gerekend en de lidstaten worden uitgenodigd om de ontwikkeling van via de sociale dialoog door werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers ontworpen en goedgekeurde microcredentials te bevorderen. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Specifieke opmerkingen

| 3.1. | Het vrije verkeer van werknemers kan de problemen in verband met vaardighedenmismatches en tekorten aan arbeidskrachten helpen aanpakken. De regulering van kwalificatievereisten moet een nationale bevoegdheid blijven, met betrokkenheid van de sociale partners, bijvoorbeeld met betrekking tot de validatie van vaardigheden, met inbegrip van microcredentials. Tegelijkertijd moet het aantal gereglementeerde beroepen worden verminderd. Ook het beter op elkaar afstemmen van geschoolde onderdanen van derde landen en openstaande vacatures in de EU, op alle niveaus van kwalificatie en werkervaring, kan een rol spelen. Het komende pakket van de Commissie inzake vaardigheden en talent (21), met inbegrip van de mogelijke scenario’s voor een EU-talentenpool, kan in dit verband een belangrijke rol spelen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Collectieve overeenkomsten zijn een belangrijk middel waarmee kan worden voorzien in de toekenning van betaald educatief verlof, wat de toegang van werknemers tot voor de arbeidsmarkt relevante opleidingen verbetert. Dergelijke overeenkomsten spelen met name een belangrijke rol bij het verkennen van mogelijkheden voor betaald educatief verlof voor werknemers in kleine en middelgrote ondernemingen, die gewoonlijk een groter verlies van productiecapaciteit lijden wanneer werknemers voor een opleiding afwezig zijn. Het is van belang te benadrukken dat wetgevingsinitiatieven op EU- of nationaal niveau geen afbreuk mogen doen aan het proces van collectieve onderhandelingen en de autonomie van de sociale partners bij het vinden van oplossingen voor kwesties die van belang zijn voor goed functionerende nationale arbeidsmarkten, waaronder oplossingen voor de ontwikkeling van vaardigheden en transities, en hoogwaardige banen voor werknemers in het kader van een rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC onderstreept het belang van kwaliteitsnormen op de opleidingsmarkt, met name wat betreft microcredentials, en de mogelijke voor- en nadelen van verschillende benaderingen met betrekking tot de financiering van volwassenenonderwijs (bijv. individuele leerrekeningen), met inbegrip van de kosten-batenverhouding, de administratieve lasten en kosten, de bereikte statusverandering (hoger niveau van formele kwalificatie), de kwaliteitsborging, het voor de arbeidsmarkt relevante resultaat, de toegevoegde waarde voor de loopbaanontwikkeling en de participatiegraad van laaggeschoolden, een cruciale doelgroep. Dit is nodig om te zorgen voor een doeltreffende sociale dialoog en dito overleg, ook met het maatschappelijk middenveld, over de vraag of en hoe de Europese initiatieven inzake individuele leerrekeningen en microcredentials van toegevoegde waarde kunnen zijn voor het verbeteren van de nationale en sectorale opleidingsstelsels. Het EESC benadrukt dat de catalogi van door aanbieders van beroepsonderwijs en -opleiding aangeboden microcredentials in samenspraak met de sociale partners en de aanbieders van onderwijs en opleiding moet worden opgesteld op basis van kwaliteitsnormen voor het aanbod. De catalogus moet informatie bevatten over de leerresultaten van microcredentials en de erkenning ervan door andere aanbieders van onderwijs en opleidingen en door werkgevers. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC acht het van belang dat de initiatieven gericht zijn op de bij- en omscholingsbehoeften van volwassenen en de beroepsbevolking als geheel (werknemers/zelfstandigen), alsmede van andere doelgroepen (bijv. langdurig werklozen, inactieven, personen met een handicap, gepensioneerden en NEET’s), zodat ook zij toegang hebben tot hoogwaardige, doeltreffende en inclusieve opleidingen die hun inzetbaarheid vergroten. De steun van de lidstaten bij het verstrekken van middelen voor toegang tot volwassenenonderwijs is in dit verband van essentieel belang. Tegelijkertijd blijft de rol van bedrijven bij de bevordering van baangerelateerde opleidingen voor hun werknemers van essentieel belang. De specifieke situatie van atypische werknemers en zelfstandigen, die niet door individuele leerrekeningen en microcredentials alleen kan worden opgelost, moet dringend en op passende wijze worden aangepakt, met inachtneming van de sleutelrol van de sociale partnersop het gebied van de opleiding van werknemers. |
| --- | --- |

3.4.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 374 van 16.9.2021, blz. 16.

1

(2)  PB C 374 van 16.9.2021, blz. 16.

2

(3)  Officiële gegevens van de IAO zijn hier beschikbaar.

3

(4)  PB C 484 van 24.12.2016, blz. 1.

4

(5)  PB C 398 van 22.12.2012, blz. 1.

5

(6)  https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2020/658190/IPOL_STU(2020)658190_EN.pdf

6

(7)  “Adult learning statistical synthesis report”, Europese Commissie, 2020/082020

7

(8)  Richtlijn (EU) 2016/2102 van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2016 inzake de toegankelijkheid van de websites en mobiele applicaties van overheidsinstanties (PB L 327 van 2.12.2016, blz. 1).

8

(9)  COM(2021)773 final.

9

(10)  COM(2021) 770 final.

10

(11)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=es&catID=1223&furtherNews=yes&newsId=10081

11

(12)  BusinessEurope: “Skills, innovation and the provision of, and access to training”.

12

(13)  “Cedefop’s financing adult learning database”.

13

(14)  COM(2021)773 final.

14

(15)  COM(2021)773 final.

15

(16)  COM(2021)773 final.

16

(17)  PB C 374 van 16.9.2021, blz. 16.

17

(18)  OESO: “Building back better: enhancing equal access to opportunities for all”.

18

(19)  Cedefop (2020), “Empowering people to cope with change”.

19

(20)  “Adult learning statistical synthesis report”, Europese Commissie, 2020/082020.

20

(21)  Verwacht in april 2022.

21

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/69 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/69

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de uitwisseling van informatie tussen de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten en tot intrekking van Kaderbesluit 2006/960/JBZ

(COM(2021) 782 final — 2021/0411 COD))

over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende geautomatiseerde gegevensuitwisseling ten behoeve van politiële samenwerking (“Prüm II”) en tot wijziging van de Besluiten 2008/615/JBZ en 2008/616/JBZ van de Raad en de Verordeningen (EU) 2018/1726, (EU) 2019/817 en (EU) 2019/818 van het Europees Parlement en de Raad

(COM(2021) 784 final — 2021/0410 (COD))

over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de aanpak van instrumentalisering op het gebied van migratie en asiel

(COM(2021) 890 final — 2021/0427 (COD))

en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/399 betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen

(COM(2021) 891 final — 2021/0428 (COD))

(2022/C 323/12)

| Rapporteur: | Krzysztof BALON |
| --- | --- |

Rapporteur:

Krzysztof BALON

| Raadpleging | Europese Commissie, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 210/3/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 2.5.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

3.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

210/3/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne, in de onmiddellijke nabijheid van de buitengrenzen van de EU, heeft de situatie in de wereld op onvoorspelbare wijze volledig veranderd. Gezien de immense, vérstrekkende en naar wordt aangenomen langdurige gevolgen op alle niveaus, die ook hebben geleid tot een ongekende vluchtelingengolf — de grootste sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog — vormt deze ontwikkeling historisch gezien de grootste bedreiging voor de werking van het Schengengebied en de veiligheid van de Europese Unie als geheel. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is er zeer mee ingenomen dat Richtlijn 2001/55/EG (1) inzake tijdelijke bescherming voor het eerst wordt geactiveerd, nu we getuige zijn van de Russische inval in Oekraïne (2). Het moedigt de Commissie zelfs aan om te overwegen het toepassingsgebied en de mogelijkheid tot activering van de richtlijn in geval van ernstige en urgente crisissituaties uit te breiden tot onderdanen van derde landen. De huidige activering van de richtlijn zou goed kunnen worden aangegrepen om solidariteitsmechanismen tussen de EU-lidstaten te ontwikkelen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | In dit verband is er volgens het EESC dringend behoefte aan doeltreffende, echte, humane — en humanitaire — gemeenschappelijke Europese regelingen inzake samenwerking op het gebied van migratie, asiel en veiligheid in een open maar ook veilig Schengengebied, geheel in overeenstemming met het Handvest van de grondrechten. Het EESC dringt met klem aan op betere omstandigheden voor alle vluchtelingen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De gevolgen van de oorlog vormen ook een bedreiging voor het Europese model van de sociale markteconomie en voor de vrijheid en rechten van de burgers en andere inwoners van de EU. Het EESC pleit voor het behoud en de waardering van het Schengengebied in zijn huidige opzet, om niet alleen het vrije verkeer van personen, maar ook de werking van de eengemaakte markt te waarborgen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tijdens de COVID-19-crisis hebben veel lidstaten grenscontroles en andere beperkingen op het vrije verkeer ingevoerd zonder zich ervoor in te spannen om die beperkingen op Europees niveau te coördineren en naar behoren te rechtvaardigen, ondanks het feit dat het behoud van open grenzen essentieel is voor de volledige werking van de eengemaakte markt en voor het herstel en de opbouw van veerkracht, alsook voor de bevordering van de Europese solidariteit en identiteit, zoals reeds in een eerder advies is opgemerkt. Hieruit blijkt ook de noodzaak van een “realtime” besluitvormingsmechanisme op interinstitutioneel niveau voor crisissituaties. Het EESC staat hoe dan ook volledig achter het standpunt van de Commissie dat de binnengrenzen ook in crisissituaties open moeten worden gehouden. Reisbeperkingen die naar aanleiding van crisissituaties tussen Schengenlanden worden opgelegd, moeten van tijdelijke aard zijn en mogen niet verder gaan dan eventuele reisbeperkingen binnen de lidstaten. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is het volledig eens met het standpunt van de Commissie dat met politiecontroles en politiële samenwerking, zoals informatie-uitwisseling en communicatie, even efficiënt kan worden gecontroleerd als met tijdelijke controles aan de binnengrenzen, en dat het vrije verkeer van personen, goederen en diensten zo minder wordt verstoord. In dit verband is het EESC ingenomen met de oprichting van een informele deskundigengroep, bestaande uit deskundigen uit elke lidstaat, die de Commissie op het gebied van de monitoring en toepassing van de richtlijn betreffende de uitwisseling van informatie tussen de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten moet adviseren en ondersteunen; het stelt voor om relevante en representatieve maatschappelijke organisaties, alsmede het EESC zelf, bij de werkzaamheden van deze informele deskundigengroep te betrekken. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC benadrukt verder dat het absoluut noodzakelijk is de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te handhaven, met name in gevallen waarin de rechterlijke instanties fysiek aanwezig zijn op de plaats waar het centrale contactpunt is gevestigd. Bovendien zouden maatschappelijke organisaties (met name “waakhonden” of organisaties die actief zijn op het gebied van de bescherming van kwetsbare groepen, waaronder migranten) speciale bescherming moeten genieten met betrekking tot het verstrekken van informatie door de centrale contactpunten. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC erkent dat de door de lidstaten te verrichten gegevensverzamelingsactiviteiten in het kader van Prüm II ambitieus zijn. Prüm II gaat een aanzienlijke stap verder dan Prüm I, doordat de lidstaten ertoe worden verplicht zich uit te rusten met technische installaties voor gezichtsprofilering. In dit verband vreest het EESC dat de uitwisseling van digitale gegevens in het gedrang kan komen, gezien het gebrek aan transparantie als gevolg van de recente oorlogssituatie in Europa. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC dringt aan op de invoering van grondigere en frequentere controlemechanismen om strenge ethische normen te garanderen bij het verzamelen en opslaan van gegevens door Europol, met name wat derde landen betreft, alsmede op de vaststelling van duidelijke termijnen voor de opslag van deze gegevens. Het EESC beveelt aan de activiteiten van Europol regelmatig te laten monitoren door maatschappelijke organisaties en andere actoren die door deze activiteiten kunnen worden geraakt. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC erkent ten volle de grondrechten van personen die aan de Europese grenzen en de Schengengrenzen aankomen, alsmede hun principiële recht om een inreisvergunning aan te vragen en het recht om een asielverzoek in te dienen. Het wil er nogmaals op wijzen dat het recht op non-refoulement moet worden geëerbiedigd. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC dringt erop aan dat de lidstaten gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen, overeenkomstig het beginsel van flexibele solidariteit dat in het nieuwe pact inzake asiel en migratie is opgenomen. Zij moeten zich proactief opstellen door blijk te geven van solidariteit met andere lidstaten, vooral in crisissituaties. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC wijst met name op de positieve en onmisbare rol van maatschappelijke organisaties die humanitaire hulp verlenen aan migranten die door derde landen worden geïnstrumentaliseerd en die hen ook steunen en voorlichten over hun rechten als migrant of asielzoeker. De toegang van de organisaties tot migranten en asielzoekers in de getroffen grensgebieden moet te allen tijde gewaarborgd zijn. Dergelijke organisaties moeten aanspraak kunnen maken op doeltreffende en vereenvoudigde financiële steun uit Europese fondsen, zoals noodhulp uit het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC stelt voor om grootschalige onderwijs- en bewustmakingsprogramma’s op te zetten om het publiek ervan te doordringen dat migratie over het algemeen een positief verschijnsel is voor de ontvangende samenlevingen. Deze programma’s zouden centraal moeten worden gecoördineerd en door elke lidstaat moeten worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Dit advies wordt opgesteld in een periode waarin de werking van het Schengengebied en de veiligheid van de Europese Unie historisch gezien het meest onder druk staan, als gevolg van de Russische militaire agressie tegen Oekraïne in de onmiddellijke nabijheid van de buitengrenzen van de EU. Deze oorlogssituatie, die ook leidt tot een ongekende golf van migranten en vluchtelingen — de grootste sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog — onderstreept eens te meer het enorme belang van de veiligheid aan de buitengrenzen en de stabiliteit van het Schengengebied, als voorwaarde voor de binnenlandse veiligheid, en bovendien de noodzaak van doeltreffende, echte, humane — en humanitaire — gemeenschappelijke Europese regels inzake migratie en asiel. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het Schengengebied bestaat uit 26 landen, waarin meer dan 420 miljoen mensen wonen. De afschaffing van de controles aan de binnengrenzen tussen de Schengenlanden is integrerend onderdeel van de Europese manier van leven: ongeveer 1,7 miljoen mensen werken in een ander Schengenland dan waar zij wonen. Mensen hebben hun leven opgebouwd rond de vrijheden die het Schengengebied biedt, en dagelijks verplaatsen 3,5 miljoen mensen zich tussen de Schengenlanden. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Op 20 oktober 2021 heeft het EESC zijn advies over de strategie van de Commissie voor een volledig functionerend en veerkrachtig Schengengebied (3) goedgekeurd. Het Comité juichte deze strategie toe en liet weten van mening te zijn dat de Commissie een krachtiger standpunt moet innemen ten gunste van reizen zonder grenzen in Europa. Het benadrukte dat de veiligheidsproblemen van de lidstaten beter kunnen worden aangepakt door meer en intensievere samenwerking tussen de rechtshandhavingsautoriteiten dan door de herinvoering van controles aan de binnengrenzen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Tegelijkertijd spreekt het EESC nogmaals zijn bezorgdheid uit over het feit dat het Schengenacquis nog steeds niet volledig van toepassing is op de lidstaten Roemenië, Bulgarije en Kroatië. Samen met de Commissie dringt het in dat verband aan op een snel en doortastend optreden van de Raad. Bovendien wil het Comité de Commissie aanmoedigen om de evaluatie van de toepassing van het Schengenacquis met Cyprus eveneens af te ronden. Het EESC herhaalde tevens dat de EU en haar lidstaten bij het uitvoeren van het EU-beleid inzake grensbeheer, interoperabiliteit, migratie- en asielbeheer en politiële en strafrechtelijke samenwerking te allen tijde gebonden zijn aan het Handvest van de grondrechten. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | In het kader van de uitvoering van de strategie stelde de Europese Commissie in december 2021 aangepaste regels voor om de governance van het Schengengebied te versterken (4). Door de gerichte wijzigingen zal de EU-coördinatie worden versterkt en zullen de lidstaten beter zijn toegerust om het hoofd te bieden aan nieuwe uitdagingen bij het beheer van zowel de gemeenschappelijke buitengrenzen van de EU als de binnengrenzen binnen het Schengengebied. De aanpassingen moeten ervoor zorgen dat de herinvoering van controles aan de binnengrenzen een laatste redmiddel blijft. Met de nieuwe regels worden ook gemeenschappelijke instrumenten ingevoerd om de buitengrenzen efficiënter te beheren in geval van een crisis op het gebied van de volksgezondheid, waarbij wordt voortgebouwd op de lering die is getrokken uit de COVID-19-pandemie. De “instrumentalisering” van migranten komt ook aan bod in de gewijzigde Schengenregels en in een parallel voorstel voor maatregelen die de lidstaten in een dergelijke situatie kunnen nemen op het gebied van asiel en terugkeer (5). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De bijgewerkte regels werden gepubliceerd in de vorm van vijf voorstellen die betrekking hebben op de veiligheidsunie en het Schengenakkoord. Aangezien een van de voorstellen van niet-wetgevende aard is, gaat dit advies over vier voorstellen, namelijk over een richtlijn betreffende de uitwisseling van informatie tussen rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten (6), over een verordening betreffende geautomatiseerde gegevensuitwisseling ten behoeve van politiële samenwerking (7), over een verordening betreffende de aanpak van instrumentalisering op het gebied van migratie en asiel (8) en over een verordening tot wijziging van Verordening (EU) 2016/399 betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (9). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC is echter stellig van mening dat de aanvullende, specifieke en tijdelijke maatregelen en wijzigingen die in alle onderdelen van het Schengenpakket zijn opgenomen en die gericht zijn op een doeltreffend grensbeheer, in overeenstemming moeten zijn met de rechten en beginselen die zijn vastgelegd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, met name de vrijheid van verkeer en van verblijf (artikel 45), alsook het recht op asiel (artikel 18) en het beginsel van non-refoulement (artikel 19), zoals duidelijk wordt benadrukt in de voorstellen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Zoals ook wordt opgemerkt in een ander advies (10), moet het in de voorgestelde documenten impliciet vervatte verhaal over migratie en veiligheid zorgvuldig worden geherformuleerd. Het beeld dat migratie een bedreiging zou vormen en het discours dat migranten een gevaar zouden betekenen, hebben een ontmenselijkend effect en spelen enkel in het voordeel van degenen die van migranten misbruik willen maken voor geostrategische of nationale politieke doeleinden. Migratie moet als een positieve waarde worden gezien. Immigranten zijn onmisbaar geworden en leveren een steeds grotere bijdrage aan onze samenlevingen en economieën. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Specifieke opmerkingen in verband met het Pakket veiligheidsunie

3.1.   Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de uitwisseling van informatie tussen de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten (COM(2021) 782 final)

| 3.1.1. | De algemene doelstelling van dit voorstel is wetgeving vast te stellen inzake de organisatorische en procedurele aspecten van informatie-uitwisseling tussen rechtshandhavingsinstanties in de EU, teneinde bij te dragen tot de doeltreffende en efficiënte uitwisseling van dergelijke informatie en aldus een volledig functionerend en veerkrachtig Schengengebied te beschermen. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Het EESC is het volledig eens met het standpunt van de Commissie dat met politiecontroles en politiële samenwerking, met inbegrip van informatie-uitwisseling en communicatie, even efficiënt kan worden gecontroleerd als met tijdelijke controles aan de binnengrenzen, en het vrije verkeer van personen, goederen en diensten minder wordt verstoord. Tegelijkertijd steunt het EESC het standpunt van de Commissie dat bij dergelijke maatregelen de grondrechten volledig in acht moeten worden genomen, inclusief de gegevensbeschermingsvereisten overeenkomstig de bestaande EU-wetgeving. Zoals reeds opgemerkt (11), moet er een beter evenwicht komen tussen de in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vastgelegde grondrechten van personen en de noodzaak om te zorgen voor een betere handhaving van de wetgeving inzake de bestrijding van criminaliteit en de vervolging daarvan, teneinde in de Unie een klimaat van veiligheid en recht te waarborgen. Elke onevenwichtigheid of schending van de grondrechten moet door EU-agentschappen en externe actoren zorgvuldig worden gemonitord en gemeld. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Het EESC is dan ook ingenomen met de oprichting van een informele deskundigengroep, bestaande uit deskundigen uit elke lidstaat, die de Commissie op het gebied van de monitoring en de toepassing van de richtlijn moet adviseren en ondersteunen, onder meer bij het opstellen van richtsnoeren van de Commissie. In dit verband stelt het voor om relevante en representatieve maatschappelijke organisaties en het EESC zelf bij de werkzaamheden van de informele deskundigengroep te betrekken. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Het EESC wil er nogmaals op wijzen dat bij het toezicht op de gegevensuitwisseling rekening moet worden gehouden met het uitgangspunt van de uit te wisselen informatie — de definities van een (ernstig) strafbaar feit (12) — en dat ervoor moet worden gezorgd dat alle partijen, zowel degenen die verzoeken als degenen die reageren, dezelfde definities en uitgangspunten hanteren. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | In het kader van de mogelijkheden van de centrale contactpunten om onder meer te beschikken over justitiële instanties die bevoegd zijn om te allen tijde de vereiste rechterlijke toestemming te verlenen, benadrukt het EESC dat het absoluut noodzakelijk en verplicht is de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te handhaven. In de praktijk kan dit van bijzonder belang zijn in gevallen waarin de rechterlijke instanties fysiek aanwezig zijn op de plaats waar het centrale contactpunt is gevestigd. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Maatschappelijke organisaties, met name “waakhonden” of organisaties die actief zijn op het gebied van de bescherming van kwetsbare groepen, waaronder migranten, zouden speciale bescherming moeten genieten met betrekking tot het verstrekken van informatie door de centrale contactpunten, omdat het zeer waarschijnlijk is dat de vitale belangen van deze rechtspersonen onnodig worden geschaad. |
| --- | --- |

3.1.6.

3.2.   Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende geautomatiseerde gegevensuitwisseling ten behoeve van politiële samenwerking (“Prüm II”) (COM(2021) 784 final)

| 3.2.1. | Het voorstel, waarmee wordt voortgebouwd op het bestaande Prümkader (Besluiten 2008/615/JBZ (13) en 2008/616/JBZ (14) van de Raad, met inbegrip van het Verdrag van Prüm), heeft ten doel het kader te versterken en te moderniseren en interoperabiliteit met andere EU-informatiesystemen mogelijk te maken. Uiteindelijk moet met dit initiatief een nieuwe architectuur tot stand worden gebracht die eenvoudigere en snellere uitwisseling van gegevens tussen de lidstaten mogelijk maakt en een hoog niveau van bescherming van de grondrechten waarborgt. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Het EESC erkent dat de door de lidstaten te verrichten gegevensverzamelingsactiviteiten ambitieus zijn. De ervaring met de uitvoering van Prüm I leert dat de lidstaten veel tijd nodig hebben om de nodige instrumenten voor gegevensverzameling in te voeren. Prüm II gaat een aanzienlijke stap verder dan Prüm I, doordat de lidstaten ertoe worden verplicht zich uit te rusten met technische installaties voor gezichtsprofilering, die tot dusver slechts gedeeltelijk in de lidstaten aanwezig zijn. Het kan veel tijd kosten om in alle lidstaten een vergelijkbaar niveau van gegevensverzameling te bereiken. Ook kan dit leiden tot problemen bij het waarborgen van interoperabiliteit, een punt van zorg waarop reeds eerder is gewezen (15). Voorts is het Comité, gezien de recente urgente, chaotische en ondoorzichtige oorlogssituatie in Europa, bijzonder bezorgd dat de uitwisseling van digitale gegevens in het gedrang kan komen. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Zoals reeds opgemerkt (16), moet de bescherming van persoonsgegevens uit hoofde van de toepasselijke rechtskaders te allen tijde worden geëerbiedigd, met name wanneer het gaat om zeer gevoelige persoonsgegevens, zoals in het kader van de Prümbesluiten. De EU en het EESC hebben zich uitgesproken over de algemene opzet van een gepaste omgang met gegevens in Europa (17). |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Het EECS benadrukt dat met name de verplichte oprichting van gegevensbanken voor gezichtsprofilering in de gehele EU en de uitwisseling van dergelijke gegevens, zelfs in de vorm van referentienummers en versleutelde formaten, met enorme omzichtigheid moeten worden behandeld. Het Europees Parlement heeft in 2020/2016(INI) (18) aanbevolen een stapje terug te doen en voorzichtig te zijn met instrumenten voor gezichtsprofilering, niet in de laatste plaats omdat het opslaan en delen van gezichtsopnamen ertoe leidt dat personen die gevaar lopen, herkenbaar zijn. Het EECS kijkt dan ook met grote bezorgdheid naar het voorstel om zonder meer nationale gegevensbanken voor gezichtsopnamen op te zetten en deze in de hele Unie tussen de deelnemende lidstaten uit te wisselen. Het dringt erop aan dat de evenredigheid en vertrouwelijkheid met betrekking tot de bescherming van persoonsgegevens zeer zorgvuldig worden getoetst. Hoewel het EESC zich volledig kan vinden in de algemene doelstelling van dit voorstel, die voortvloeit uit de op het Verdrag gebaseerde doelstelling om bij te dragen aan de interne veiligheid in de EU, zou de toepassing van gezichtsprofilering als facultatief kunnen worden beschouwd. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Voorts maakt het EESC zich zorgen over het voorstel om politiegegevens tussen alle lidstaten uit te wisselen, ook al zijn die gedeeltelijk geanonimiseerd wat referentienummers betreft en versleuteld bij de doorgifte ervan. De rechtshandhavingsinstanties in de verschillende lidstaten blijken verschillende normen voor de definitie en registratie van verdachten en criminelen te hanteren. Een uitwisseling naar aanleiding van een verzoek om gegevens te matchen kan derhalve afhangen van de beoordeling door individuele politieagenten. Dit kan leiden tot situaties waarin personen die in de ene lidstaat slechts als verdachten worden beschouwd, bijvoorbeeld in verband met activiteiten ter verdediging van de rechten van vluchtelingen, in een andere lidstaat worden beschouwd als personen met een strafblad. Hier moeten de rechten van toegang en opslag duidelijk vertrouwelijk zijn en worden beperkt, zodat de grondrechten niet onevenredig in gevaar worden gebracht. Bovendien moeten er solide en gemeenschappelijke criteria worden vastgesteld voor het definiëren van een (ernstig) strafbaar feit en van verdachten van een strafbaar feit. De reeds vastgestelde regels moeten in dit verband worden nageleefd en gehandhaafd (19). |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Het EESC dringt aan op de invoering van grondigere en frequentere controlemechanismen om ervoor te zorgen dat Europolgegevens op ethische wijze worden verzameld, met name wat derde landen betreft, en opgeslagen, alsmede op de vaststelling van duidelijke termijnen voor deze opslag van gegevens. Zoals gezegd wordt een centrale rol van Europol in de Europese architectuur, met name wat betreft de preventie van grensoverschrijdende criminaliteit en de bestrijding van criminaliteit, ook wat betreft de uitwisseling van gegevens, toegejuicht; deze rol moet echter op onafhankelijke wijze worden herzien en geëvalueerd, onder meer door het maatschappelijk middenveld, de sociale partners en de belanghebbenden, met name de groepen en personen die mogelijk ten onrechte en op niet te rechtvaardigen wijze worden benadeeld door rechtshandhavingsactiviteiten (20). Europol is er herhaaldelijk van beschuldigd gegevens van verdachten en criminelen op één hoop te gooien met die van andere burgers (21). Er moet met name voor worden gezorgd dat ongepaste overlapping met migratie- en asielkwesties wordt vermeden. Het EESC beveelt aan de activiteiten van Europol regelmatig te laten monitoren door maatschappelijke organisaties en andere actoren die door deze activiteiten kunnen worden geraakt. Bovendien zouden transparantiemechanismen moeten worden ingevoerd. |
| --- | --- |

3.2.6.

4.   Specifieke opmerkingen in verband met het Schengenpakket

4.1.   Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/399 betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (COM(2021) 891 final)

| 4.1.1. | Het Schengengebied is een ruimte waar burgers van de EU en niet-EU-burgers die rechtmatig op het grondgebied verblijven vrij kunnen rondreizen en waar goederen en diensten vrij kunnen circuleren zonder te worden onderworpen aan controles aan de binnengrenzen. Schengen is een wezenlijk onderdeel van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht en is van groot belang voor de werking van de eengemaakte markt. De totstandkoming ervan heeft de Europese samenleving grote maatschappelijke en economische voordelen gebracht. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Hoewel grootschalige noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid, zoals pandemieën, kunnen worden beschouwd als een ernstige bedreiging voor het overheidsbeleid, mogen zij niet worden beschouwd als een reden voor de herinvoering van grenscontroles in het Schengengebied. Een dergelijke actie lijkt geen constructieve maatregel te zijn. Hetzelfde zou moeten gelden voor de uitoefening van politie- of andere overheidsbevoegdheden in de binnengrensgebieden, aangezien die de facto gelijkwaardig zijn aan die grenscontroles. De reisbeperkingen die naar aanleiding van grootschalige noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid tussen Schengenlanden worden opgelegd, mogen niet verder gaan dan de eventuele reisbeperkingen binnen de lidstaten. Anders wordt het hele concept van een ruimte zonder controles aan de binnengrenzen — een “deel van het DNA van Europa” (22) — ondermijnd. Bovendien kunnen dergelijke regelingen de inspanningen voor een gemeenschappelijk Europees gezondheidsbeleid ondermijnen, met name op het gebied van de beheersing van epidemieën. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Het EESC is ingenomen met de poging van de Commissie om nieuwe procedurele waarborgen in te voeren in geval van unilaterale herinvoering van controles aan de binnengrenzen. Het voorstel strekt tot verduidelijking en uitbreiding van de lijst van elementen die door lidstaten moeten worden beoordeeld voordat zij een besluit nemen over de tijdelijke herinvoering of verlenging van grenscontroles. De Commissie zal advies moeten uitbrengen over de evenredigheid en de noodzaak van deze besluiten en een raadplegingsproces met de lidstaten moeten starten. Het EESC dringt erop aan dat de ingevoerde procedurele waarborgen verder worden verduidelijkt, met name door een duidelijke termijn vast te stellen voor eventuele verlengingen. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | In dit verband is het EESC van mening dat het onderscheid tussen “essentiële” en “niet-essentiële” reizen in het Schengengebied ook een ernstige bedreiging vormt voor de fundamenten van Schengen. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Het EESC staat volledig achter het standpunt van de Commissie om bij de beperking van het aantal grensdoorlaatposten of de openingstijden daarvan ten volle rekening te houden met de rechten van onderdanen van derde landen die internationale bescherming zoeken, en dringt erop aan dat de Commissie dit dan ook daadwerkelijk doet. Een doeltreffende toegang tot grensovergangen moet worden gewaarborgd, evenals een doeltreffende bescherming van het recht op asiel. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Dit houdt verband met de oproep van het EESC om personen die aan de binnengrenzen worden aangehouden, op een waardige manier te behandelen en over hun rechten te informeren, in plaats van vormen van interne pushbacks te legaliseren. Bij een dergelijke aanpak bestaat er een groot risico dat de deur wordt opengezet voor oncontroleerbare raciale profilering. De hoogste prioriteit moet worden gegeven aan het waarborgen van het vrije verkeer van personen binnen het Schengengebied. Controles mogen alleen worden uitgevoerd door adequaat opgeleid en bevoegd personeel. Hun optreden moet aan onafhankelijk en steekproefsgewijs toezicht worden onderworpen. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Het EESC benadrukt dat controles aan zowel de binnen- als de buitengrenzen met behulp van technologieën voor monitoring en bewaking moeten worden getoetst op evenredigheid. Burgerrechtenorganisaties zouden kunnen helpen bij het evalueren en monitoren van de activiteiten. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | Het EESC begrijpt dat het doel van de Commissie, zoals verwoord in artikel 13, is om een gemeenschappelijke procedure voor de lidstaten in te voeren met het oog op de controle en bewaking van de buitengrenzen van de EU en de grenzen van Schengen. Er wordt echter met geen woord gerept over toegang tot een rechtmatige asielprocedure of alternatieve vormen van toegang voor migranten, en evenmin over enig juridisch advies daaromtrent. Het EESC dringt erop aan dat de grondrechten van personen die aan de grenzen van de EU en het Schengengebied aankomen, alsook hun grondrecht om een inreisvergunning aan te vragen en hun recht om asiel aan te vragen, altijd worden geëerbiedigd. Met name kwetsbare personen, zieken en minderjarigen moeten met de nodige omzichtigheid worden opgevangen en eventueel worden overgedragen. Zoals reeds opgemerkt, maakt het EESC zich grote zorgen over de aan de buitengrenzen gemelde schendingen (23); tegelijkertijd erkent het dat de Commissie haar toezichtactiviteiten heeft versterkt (24). |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.1.9. | Het EESC dringt er nogmaals bij de Commissie op aan om actief gebruik te maken van haar handhavingsbevoegdheden krachtens de Verdragen in situaties waarin er geen follow-up is van tekortkomingen die tijdens Schengenevaluaties zijn geconstateerd (25). Er moet prioriteit worden toegekend aan systemische praktijken die in strijd zijn met de normen van de grondrechten. Dit is met name van belang wanneer het gaat om kwetsbare migranten. Belangrijk is dat de Commissie zich niet alleen baseert op de bevindingen van het Schengenevaluatiemechanisme, maar ook zelf actief toezicht houdt op de situatie van de grondrechten, onder verwijzing naar het internationaal recht en met de steun van burgerrechtenorganisaties. Bovendien moet speciaal daartoe aangewezen personeel van het Asielagentschap van de Europese Unie (EUAA) en het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) aan de buitengrenzen actief zijn om toezicht te houden op de eerbiediging van de grondrechten. |
| --- | --- |

4.1.9.

4.2.   Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de aanpak van instrumentalisering op het gebied van migratie en asiel (COM(2021) 890 final) (26)

| 4.2.1. | Gezien de crisis aan sommige delen van de buitengrens van de EU in 2021 en daarvoor, heeft dit voorstel ten doel een specifieke noodprocedure voor migratiebeheer in te stellen en, zo nodig, te voorzien in steun- en solidariteitsmaatregelen om de aankomst van personen die door een derde land zijn geïnstrumentaliseerd, ordelijk, humaan en waardig te laten verlopen, met volledige eerbiediging van de grondrechten. Het EESC erkent de specifieke omstandigheden die de Europese Commissie ertoe noopten doeltreffend op te treden, maar herhaalt dat het zich zorgen maakt over het invoeren en normaliseren van snelle maatregelen bij de behandeling van kwetsbare migranten zonder dat er voldoende tijd en ruimte is om hun rechten te waarborgen (27). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Bovendien wordt met de herziene Schengenregels de belangrijke rol erkend die de lidstaten aan de buitengrenzen namens alle lidstaten en de Unie als geheel spelen in situaties waarin migranten voor politieke doeleinden worden geïnstrumentaliseerd. Het EESC erkent deze rol, maar onderstreept dat de bescherming van de EU- of Schengengrenzen niet uitsluitend de verantwoordelijkheid van de lidstaten aan de buitengrenzen mag zijn. Het dringt erop aan dat de lidstaten het voorgestelde solidariteitsmechanisme proactief ondersteunen, maar vooral ook gezamenlijk de verantwoordelijkheid nemen, overeenkomstig het beginsel van flexibele solidariteit dat in het nieuwe pact inzake asiel en migratie is opgenomen. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Het EESC ziet in dat er specifieke richtsnoeren moeten komen voor situaties van bijzondere aard, maar benadrukt dat de voorgestelde definitie van “instrumentalisering” nogal vaag blijft. Het EESC dringt erop aan dat deze aanpak onder de loep wordt genomen om mogelijk misbruik van het begrip in de zin van een al te ruime toepassing te voorkomen. Bovendien herinnert het eraan dat de bestaande verdragen inzake asiel en crisissituaties fundamentele richtsnoeren en maatregelen bevatten. Het EESC wijst er met klem op dat de grondrechten van personen en vooral het beginsel van non-refoulement onder alle omstandigheden moeten worden geëerbiedigd. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Het EESC benadrukt dat een quasi-externalisering van de asielprocedure op ad-hocbasis aan de buitengrens van de EU problemen kan opleveren bij het toezicht op en de tenuitvoerlegging van een adequate controle en een fundamenteel op rechten gebaseerde aanpak, met name wat betreft de reeds bekritiseerde capaciteit van de lidstaten om controles vóór binnenkomst uit te voeren (28). Er moet voor worden gezorgd dat de getroffen lidstaat over de nodige capaciteit en faciliteiten beschikt om de noodsituatie op passende wijze te beheersen. Steun van andere lidstaten via het solidariteitsmechanisme, van centrale EU-agentschappen, vooral het EUAA, alsmede van ngo’s en relevante internationale organisaties zoals het UNHCR, moet derhalve op proactieve wijze worden aangeboden en aanvaard, en niet alleen op verzoek van de getroffen lidstaat. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Het EESC wijst met name op de positieve en onmisbare rol van de maatschappelijke organisaties bij het verlenen van humanitaire hulp aan migranten die door derde landen worden geïnstrumentaliseerd, met name door hen voedsel, water, kleding, adequate medische verzorging en tijdelijk onderdak te verschaffen; ook steunen zij migranten en asielzoekers en geven zij hun informatie over hun rechten. De toegang van de organisaties tot migranten en asielzoekers in de getroffen grensgebieden moet altijd gewaarborgd blijven. Dergelijke organisaties moeten aanspraak kunnen maken op doeltreffende en vereenvoudigde financiële steun uit Europese fondsen, zoals noodhulp uit het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF). |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | In dit verband is het van het grootste belang dat het beginsel van non-refoulement niet wordt afgezwakt, maar dat de rechten van de mensen worden gewaarborgd en dat zij toegang krijgen tot rechtsbijstand en een op rechten gebaseerde procedure die onder toezicht van het UNHCR en het EUAA wordt uitgevoerd door deskundig en bekwaam personeel. Zoals elders reeds opgemerkt, vindt het EESC het zeer zorgwekkend dat de Commissie de nadruk legt op irreguliere migratie en zogenaamde vrijwillige of gedwongen terugkeer (29). |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | Bovendien moet ervoor worden gezorgd dat alternatieve redenen voor binnenkomst, zoals gezinshereniging, in aanmerking worden genomen. |
| --- | --- |

4.2.7.

| 4.2.8. | Het EESC maakt zich zorgen over de huisvesting van migranten en asielzoekers, vooral tijdens hun registratieproces. Er moet voor worden gezorgd dat de lidstaten personen op de meest correcte en waardige manier kunnen huisvesten, zonder hen als vanzelfsprekend in bewaring te houden. Voorkomen moet worden dat de bewegingsvrijheid van de betrokken personen op grote schaal wordt beperkt. Humanitaire en andere maatschappelijke organisaties moeten daarop kunnen toezien. |
| --- | --- |

4.2.8.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Richtlijn 2001/55/EG van de Raad van 20 juli 2001 betreffende minimumnormen voor het verlenen van tijdelijke bescherming in geval van massale toestroom van ontheemden en maatregelen ter bevordering van een evenwicht tussen de inspanning van de lidstaten voor de opvang en het dragen van de consequenties van de opvang van deze personen (PB L 212 van 7.8.2001, blz. 12).

1

(2)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/382 van de Raad van 4 maart 2022 tot vaststelling van het bestaan van een massale toestroom van ontheemden uit Oekraïne in de zin van artikel 5 van Richtlijn 2001/55/EG, en tot invoering van tijdelijke bescherming naar aanleiding daarvan (PB L 71 van 4.3.2022, blz. 1).

2

(3)  COM(2021) 277 final.

3

(4)  COM(2021) 891 final.

4

(5)  COM(2021) 890 final.

5

(6)  COM(2021) 782 final.

6

(7)  COM(2021) 784 final.

7

(8)  COM(2021) 890 final.

8

(9)  COM(2021) 891 final.

9

(10)  Advies van het EESC SOC/707 (PB C 290 van 29.7.2022, blz. 90).

10

(11)  PB C 367 van 10.10.2018, blz. 84.

11

(12)  PB C 367 van 10.10.2018, blz. 84, paragraaf 4.3.

12

(13)  Besluit 2008/615/JBZ van de Raad van 23 juni 2008 inzake de intensivering van de grensoverschrijdende samenwerking, in het bijzonder ter bestrijding van terrorisme en grensoverschrijdende criminaliteit (PB L 210 van 6.8.2008, blz. 1).

13

(14)  Besluit 2008/616/JBZ van de Raad van 23 juni 2008 betreffende de uitvoering van Besluit 2008/615/JBZ inzake de intensivering van de grensoverschrijdende samenwerking, in het bijzonder ter bestrijding van terrorisme en grensoverschrijdende criminaliteit (PB L 210 van 6.8.2008, blz. 12).

14

(15)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 108.

15

(16)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 108.

16

(17)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese datastrategie (COM(2020) 66 final), goedgekeurd op 18 september 2020, en EESC-advies (PB C 429 van 11.12.2020, blz. 290).

17

(18)  Resolutie van het Europees Parlement van 6 oktober 2021 over artificiële intelligentie in het strafrecht en het gebruik ervan door politiële en gerechtelijke instanties in strafzaken (2020/2016(INI)) (PB C 132 van 24.3.2022, blz. 17).

18

(19)  Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad (PB L 119 van 4.5.2016, blz. 89) (richtlijn wetshandhaving), en Richtlijn (EU) 2016/1148 van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 2016 houdende maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie (PB L 194 van 19.7.2016, blz. 1) (NIS-richtlijn).

19

(20)  PB C 341 van 24.8.2021, blz. 66.

20

(21)  “A data “black hole”: Europol ordered to delete vast store of personal data”, Fotiadis, Apostolis et al., The Guardian, 10 januari 2022, https://www.theguardian.com/world/2022/jan/10/a-data-black-hole-europol-ordered-to-delete-vast-store-of-personal-data

21

(22)  Mededeling “Een strategie voor een volledig functionerend en veerkrachtig Schengengebied” COM(2021) 277 final

22

(23)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 108.

23

(24)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 108.

24

(25)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 108.

25

(26)  Zie voor een verdere uitwerking EESC-advies REX/554 (nog niet verschenen in het Publicatieblad).

26

(27)  PB C 123 van 9.4.2021, blz. 15.

27

(28)  PB C 123 van 9.4.2021, blz. 15.

28

(29)  PB C 517 van 22.12.2021, blz. 86.

29

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/77 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/77

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de digitalisering van de justitiële samenwerking en de toegang tot de rechter in grensoverschrijdende burgerlijke, handels- en strafzaken, en tot wijziging van bepaalde handelingen op het gebied van justitiële samenwerking

(COM(2021) 759 final — 2021/0394 (COD))

en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/8/EG van de Raad, de Kaderbesluiten 2002/465/JBZ, 2002/584/JBZ, 2003/577/JBZ, 2005/214/JBZ, 2006/783/JBZ, 2008/909/JBZ, 2008/947/JBZ, 2009/829/JBZ en 2009/948/JBZ van de Raad en Richtlijn 2014/41/EU van het Europees Parlement en de Raad, wat betreft de digitalisering van justitiële samenwerking

(COM(2021) 760 final — 2021/0395 (COD))

(2022/C 323/13)

| Rapporteur: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Maurizio MENSI

| Raadpleging | Europese Commissie, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 198/0/1 |

Raadpleging

Europese Commissie, 2.5.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

3.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

198/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC staat achter de aanpak van de Commissie en de met het voorstel voor een verordening nagestreefde doelstellingen. Het dringt er echter op aan dat voor passende waarborgen wordt gezorgd ten aanzien van: a) veiligheid en vertrouwelijkheid, gezien het gevoelige karakter van de onderwerpen waarop verschillende rechtszittingen betrekking hebben; b) open justitie, d.w.z. het beoogde systeem moet de naleving waarborgen van het beginsel van open justitie (op het gebied van participatie, observatie en toegankelijkheid); c) de digitale kloof, om te zorgen voor algemene toegankelijkheid in termen van technologie en ondersteunende maatregelen. Dit om te voorkomen dat gebrekkige digitale vaardigheden, beperkte toegang tot technologie en geringe juridische kennis en geletterdheid de toegang tot digitale diensten bemoeilijken en de nagestreefde doelstellingen in het gedrang brengen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Gezien het gevoelige karakter van sommige rechtszittingen zijn veiligheid van de gebruikte technologische systemen en vertrouwelijkheid van gegevens (met name persoonsgegevens) van essentieel belang. Ook een nauwkeurige beoordeling van het te gebruiken digitale platform is van cruciaal belang. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Er moet enerzijds voor worden gezorgd dat er geen gegevensverwerking plaatsvindt door de entiteit die belast is met het operationele beheer van de onderdelen van het systeem, en anderzijds dat er voldoende bandbreedte beschikbaar is, aangezien de geringste onderbreking of inconsistentie van invloed kan zijn op de goede werking van het systeem. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het is van essentieel belang systemen, netwerken en gegevens te beschermen tegen cyberaanvallen, en de integriteit van de doorgegeven en opgeslagen gegevens te waarborgen conform de geldende regels inzake de bescherming van persoonsgegevens en cyberbeveiliging. De desbetreffende IT-systemen en digitale communicatietechnologieën moeten ook toegankelijk zijn volgens de voorschriften van de Europese toegankelijkheidsrichtlijn (EAA) (1) en de richtlijn inzake de toegankelijkheid van de websites van overheidsinstanties (2) en conform het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap van 13 december 2006. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het beoogde systeem moet naleving van het beginsel van open justitie (op het gebied van participatie, observatie en toegankelijkheid) waarborgen, zowel wat betreft de toegang tot het rechtssysteem in het algemeen als tot openbare hoorzittingen in het bijzonder. Daarom moet toegankelijkheid voor iedereen worden gewaarborgd door middel van technologie en ondersteunende maatregelen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het is van essentieel belang dat natuurlijke en rechtspersonen de mogelijkheid behouden om op papier te communiceren en dat de informatie wordt verstrekt in een toegankelijk formaat, zodat de toegang tot de rechter wordt gewaarborgd voor eenieder, met inbegrip van kwetsbare personen, minderjarigen en personen die technische bijstand behoeven, in afgelegen gebieden wonen of anderszins geen toegang hebben tot digitale middelen of niet over de nodige vaardigheden beschikken. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | De opleiding van beoefenaars van juridische beroepen op het gebied van het EU-recht is een essentieel instrument om een correcte en doeltreffende uitvoering van de verordening te waarborgen. Daartoe is het van belang dat er tijdig gerichte opleidingsactiviteiten worden opgezet voor alle beoefenaars van juridische beroepen die betrokken zijn bij de door het voorstel beoogde activiteiten. Er is met name behoefte aan specifieke opleidingen die zijn toegespitst op de behoeften van verdachten, beklaagden, getuigen of kwetsbare slachtoffers, teneinde te waarborgen dat zij daadwerkelijk toegang tot de rechter hebben langs digitale weg. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | In wezen wordt met het onderhavige voorstel beoogd de efficiëntie van het rechtsstelsel te verbeteren door de administratieve lasten te verminderen en te vereenvoudigen en door de tijd en de kosten die met de behandeling van zaken gepaard gaan te verminderen, zodat de toegang tot de rechter beter en gelijker wordt. In dit verband is het EESC van mening dat, met inachtneming van het voorgaande, de voorgestelde maatregelen de grensoverschrijdende handel en het concurrentievermogen van het Europese economisch en sociaal stelsel ten goede kunnen komen. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Algemene opmerkingen

2.1.   Inhoud van de verordening

| 2.1.1. | Bij de verordening wordt een rechtskader voor de elektronische communicatie in het kader van procedures voor grensoverschrijdende justitiële samenwerking in burgerlijke, handels- en strafzaken en de toegang tot de rechter in burgerlijke en handelszaken met grensoverschrijdende effecten vastgesteld, overeenkomstig de EU-rechtsbepalingen ter zake. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Bij de verordening worden voorts regels vastgesteld inzake het gebruik en de erkenning van elektronische vertrouwensdiensten, de rechtsgevolgen van elektronische documenten en het gebruik van videoconferenties of andere technologieën voor communicatie op afstand voor het horen van personen in burgerlijke, handels- en strafzaken. De verordening is evenwel niet van toepassing op de bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken, en voorziet niet in nieuwe procedures. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Voor veilige en betrouwbare elektronische communicatie wordt uitgegaan van een gedecentraliseerd IT-systeem dat bestaat uit onder de eigen verantwoordelijkheid en het eigen beheer van elke lidstaat en van de EU-agentschappen en -organen opererende interoperabele IT-systemen en toegangspunten, via welke interoperabele grensoverschrijdende uitwisseling tussen de respectieve autoriteiten van de lidstaten plaatsvindt. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Er wordt voorzien in een Europees elektronisch toegangspunt op het Europees e-justitieportaal, dat deel uitmaakt van het gedecentraliseerde IT-systeem en door natuurlijke personen en rechtspersonen kan worden gebruikt voor elektronische communicatie met de rechtbanken en bevoegde autoriteiten in burgerlijke en handelszaken met grensoverschrijdende gevolgen. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | De rechtbanken en bevoegde autoriteiten van de lidstaten zijn bijgevolg verplicht om in gerechtelijke procedures elektronische communicatie te aanvaarden, waarbij elektronisch verzonden stukken als gelijkwaardig aan op papier verzonden stukken worden beschouwd. Het is echter aan de natuurlijke personen om te kiezen voor een elektronisch communicatiemiddel of voor communicatie op papier, die in ieder geval niet door de bevoegde autoriteiten mag worden geweigerd. |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | In de verordening worden ook de voorwaarden voor het gebruik van videoconferentie- of andere technologieën voor communicatie op afstand in grensoverschrijdende burgerlijke en handelszaken uiteengezet. Voorts worden regels vastgesteld voor het horen van verdachten, beklaagden en veroordeelden en voor het horen van minderjarigen door middel van videoconferentie- of andere technologieën voor communicatie op afstand. |
| --- | --- |

2.1.6.

2.2.   Achtergrond

| 2.2.1. | Het wetgevingsinitiatief is gebaseerd op de veronderstelling dat natuurlijke personen en rechtspersonen in staat moeten zijn om op snelle, efficiënte en transparante wijze hun rechten uit te oefenen en hun verplichtingen na te komen, zonder enige vorm van discriminatie. Een doeltreffende toegang tot de rechter binnen een redelijk tijdsbestek is ook een cruciaal aspect van het in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde recht op een eerlijk proces (3). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Op EU-niveau bestaan reeds instrumenten om de justitiële samenwerking en de toegang tot de rechter in grensoverschrijdende burgerlijke, handels- en strafzaken te verbeteren. Het gaat onder meer om de instrumenten die betrekking hebben op de communicatie tussen autoriteiten en, in sommige gevallen, met de EU-agentschappen en -organen voor justitie en binnenlandse zaken (JBZ). De meeste van deze instrumenten voorzien echter niet in digitale communicatie en, wanneer die mogelijkheid wél geboden wordt, is er sprake van een gebrek aan veilige en betrouwbare kanalen of worden elektronische documenten, handtekeningen en zegels niet erkend. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Bovendien is tijdens de COVID-19-pandemie gebleken dat situaties van overmacht afbreuk kunnen doen aan de normale werking van de rechtsstelsels van de lidstaten, in gevallen van een algemene lockdown. De gezondheidscrisis had ook gevolgen voor de justitiële samenwerking en de toegang tot de rechter bij grensoverschrijdende geschillen in de EU, en heeft duidelijk gemaakt dat veilige, continue en robuustere communicatie noodzakelijk is, mede om te voorkomen dat het goede verloop van de economische activiteiten wordt verstoord. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | In dit verband zijn de regels in het voorstel gericht op het verbeteren van de toegang tot de rechter en van de efficiëntie en veerkracht van de communicatiestromen die inherent zijn aan de justitiële samenwerking in de EU. Het gebruik van digitale technologieën vermindert de administratieve lasten voor justitiële stelsels doordat de behandeling van zaken minder tijd in beslag neemt, de communicatie veiliger en betrouwbaarder wordt, en de behandeling van zaken wordt geautomatiseerd. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Het initiatief van de Commissie vloeit ook voort uit de noodzaak om te voorkomen dat de ontwikkeling van IT-oplossingen op nationaal niveau leidt tot versnipperde oplossingen, hetgeen haaks staat op de behoefte aan een uniforme aanpak op EU-niveau. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Het voorstel voor een verordening volgt op de mededeling over de digitalisering van justitie in de EU van december 2020, waarin het wetgevingskader voor grensoverschrijdende procedures van de EU in burgerlijke, handels- en strafzaken wordt gemoderniseerd overeenkomstig het beginsel “standaard digitaal” (digital by default), waarbij wordt erkend dat iedere vorm van sociale uitsluiting moet worden voorkomen. Het voorstel vormt ook een aanvulling op het voorstel voor een verordening betreffende een geautomatiseerd systeem voor communicatie in grensoverschrijdende civiel- en strafrechtelijke procedures (het zogenaamde e-Codex-systeem) (4) en is in overeenstemming met de eIDAS-verordening (5), aangezien het bepalingen inzake het gebruik van vertrouwensdiensten omvat. In juni 2021 heeft de Commissie ook een voorstel tot wijziging van de eIDAS-Verordening (betreffende een Europees kader voor een digitale identiteit) (6) aangenomen. |
| --- | --- |

2.2.6.

2.3.   Specifieke opmerkingen

| 2.3.1. | Het EESC staat achter de aanpak van de Commissie en de nagestreefde doelstellingen. Het acht het tevens van essentieel belang dat in waarborgen wordt voorzien ten aanzien van de volgende gebieden. |
| --- | --- |

2.3.1.

2.4.   Gegevensverwerking en cyberbeveiliging

| 2.4.1. | Met het oog op de uitvoering van de verordening moet een gedecentraliseerd IT-systeem worden opgezet en worden onderhouden dat bestaat uit een netwerk van onder de eigen verantwoordelijkheid en het eigen beheer van elke lidstaat en elk(e) instelling of agentschap van de Unie gebruikte nationale IT-systemen en interoperabele toegangspunten, en dat de veilige en betrouwbare grensoverschrijdende uitwisseling van informatie mogelijk maakt. Het is van belang ervoor te zorgen dat er geen gegevens worden opgeslagen of verwerkt door de entiteit die belast is met het operationele beheer van de onderdelen van het systeem en dat de gebruikte hardware geschikt is om het IT-systeem te ondersteunen. Het EESC waardeert het dat het voorstel bepaalt dat wanneer de lidstaten nog geen passende nationale IT-systemen hebben ontwikkeld, de Commissie referentie-implementatiesoftware ter beschikking zal stellen die de lidstaten kunnen gebruiken. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | De beschikbaarheid van voldoende bandbreedte (een dure component van videoverbindingsdiensten) is belangrijk. De aanbevolen bandbreedte is ten minste 1,5-2 megabit per seconde voor IP-netwerken (of ten minste 384 kilobit per seconde voor ISDN-netwerken). Videoverbindingssystemen moeten worden ontworpen met de hoogst mogelijke bandbreedtecapaciteit, en zelfs voor systemen met de hoogste capaciteit moet aandacht worden besteed aan de betrouwbaarheid en prestaties van de netwerkverbinding, aangezien de geringste onderbreking of inconsistentie van invloed kan zijn op de goede werking van het systeem. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Het EESC wijst er daarom op dat de gebruikte digitale communicatiemiddelen technisch goed moeten functioneren en dat systemen, netwerken en gegevens beschermd moeten worden tegen cyberaanvallen. Daarbij zij erop gewezen dat de kwetsbaarheden van de twee beoogde systemen, namelijk op papier (persoonlijk) en via data (digitaal) volledig anders liggen, en dat systemen en netwerken beschermd moeten worden met waarborging van de integriteit van de gegevens die worden doorgegeven en opgeslagen, conform de geldende regels inzake de bescherming van persoonsgegevens. De IT-systemen en digitale communicatietechnologieën in kwestie moeten ook toegankelijk zijn overeenkomstig de vereisten van de Europese toegankelijkheidsrichtlijn en de richtlijn inzake de toegankelijkheid van de websites van overheidsinstanties en bedrijven van openbaar belang. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Zoals het EESC al heeft opgemerkt in zijn advies SOC/573 “Interoperabiliteitspakket” van 23 mei 2018 (7), is het gezien het gevoelige karakter van de uitgewisselde informatie van essentieel belang om zowel de naleving van de regels inzake de bescherming van persoonsgegevens als de veiligheid van alle betrokken gegevens en systemen te waarborgen. |
| --- | --- |

2.4.4.

| 2.4.5. | Videoverbindingen in zowel strafzaken als burgerlijke en handelszaken moeten worden beveiligd tegen onrechtmatige interceptie door derden, met behulp van technische middelen die in verhouding staan tot de ernst van de zaak. In dit verband moet worden toegezien op de naleving van zowel de geldende regels inzake cyberbeveiliging als de bepalingen van de voorgestelde NIS 2-richtlijn (8). |
| --- | --- |

2.4.5.

2.5.   Opleiding

| 2.5.1. | Het EESC benadrukt dat de opleiding van beoefenaars van juridische beroepen op het gebied van het EU-recht een essentieel instrument is om de correcte en doeltreffende uitvoering van de verordening te waarborgen. Om beoefenaars van juridische beroepen voor te bereiden op toekomstige uitdagingen, heeft de Commissie ook een strategie voor Europese justitiële opleiding 2021-2024 (9) vastgesteld om hen op te leiden in het gebruik van digitale instrumenten in hun dagelijkse werkzaamheden. Daartoe is het van essentieel belang dat er tijdig gerichte opleidingsactiviteiten worden opgezet voor alle beoefenaars van juridische beroepen die betrokken zijn bij de door het voorstel beoogde activiteiten. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | Er is met name behoefte aan specifieke opleidingen die zijn toegespitst op de behoeften van verdachten, beklaagden, getuigen of kwetsbare slachtoffers, om te waarborgen dat zij daadwerkelijk toegang tot de rechter hebben via digitale weg. |
| --- | --- |

2.5.2.

2.6.   Digitaal of papier

| 2.6.1. | Het voorstel voor een verordening heeft tot doel natuurlijke en rechtspersonen in staat te stellen om, zonder enige vorm van discriminatie, digitaal te communiceren met rechtbanken en bevoegde autoriteiten en deel te nemen aan mondelinge zittingen via videoconferentie of een andere toegankelijke technologie voor communicatie op afstand, zonder specifieke extra kosten buiten de kosten voor het gebruik van een computer en toegang tot het internet. |
| --- | --- |

2.6.1.

| 2.6.2. | Het is van essentieel belang dat natuurlijke en rechtspersonen de mogelijkheid behouden om op papier te communiceren en dat de informatie wordt verstrekt in een toegankelijk formaat, zodat de toegang tot de rechter wordt gewaarborgd voor eenieder, met inbegrip van kwetsbare personen, minderjarigen en personen die technische bijstand behoeven, in afgelegen gebieden wonen of anderszins geen toegang hebben tot digitale middelen of niet over de nodige vaardigheden beschikken. |
| --- | --- |

2.6.2.

| 2.6.3. | Wat meer in het bijzonder videoconferenties betreft — die in veel landen stelselmatig worden ingevoerd, ook met het oog op justitiële samenwerking — zij opgemerkt dat volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens deelname van een beklaagde aan een procedure via videoconferentie weliswaar niet in strijd met het Verdrag is, maar dat het gebruik ervan wel een legitiem doel moet hebben (10). Rechtbanken die videoconferenties gebruiken, moeten daarom de kwaliteit ervan blijven verbeteren en het videosignaal versleutelen om interceptie te voorkomen. In zijn advies nr. 2011/14 over justitie en informatietechnologie (IT) benadrukt de Adviesraad van Europese rechters (CCJE) dat de invoering van IT in rechtbanken in Europa geen afbreuk mag doen aan de menselijke en symbolische functie van justitie. Als justitie door de gebruikers wordt gezien als een louter technische aangelegenheid, zonder dat er oog is voor haar werkelijke en fundamentele functie, dreigt zij te worden ontdaan van haar menselijke gelaat. |
| --- | --- |

2.6.3.

| 2.6.4. | In de Verenigde Staten worden videoverbindingen voornamelijk gebruikt voor zogenaamde borgtochtzittingen, om kosten te besparen en de risico’s van het vervoer van beklaagden van de gevangenis naar de rechtbank te verminderen. Onderzoekers van de Northwestern University bestudeerden de hoogte van de borgsom vóór en na de invoering van videotechnologie en stelden vast dat de borgsom gemiddeld 51 % hoger lag bij videozittingen (11). Videoverbindingen hebben een ontmenselijkend effect en benadelen verdachten in visueel en auditief opzicht. Bij immigratiezittingen is de kans om te worden uitgezet groter voor mensen die digitaal worden gehoord dan voor mensen die in persoon verschijnen, en hetzelfde geldt voor asielzoekers. Wat mensen in de rechtbank kunnen zien en horen is ook belangrijk. De audiofunctie van sommige videoconferentietechnologieën maakt gebruik van een filter met gemiddelde bandbreedte die lage en hoge stemfrequenties — die doorgaans emoties overbrengen — wegfiltert. Dit wordt beschreven in een door het Amerikaanse ministerie van Justitie gefinancierd verslag over videohoorzittingen uit 2015. |
| --- | --- |

2.6.4.

| 2.6.5. | Wat de gebruikte software betreft, zij erop gewezen dat de beschikbaarheid van “open source”-softwareoplossingen die qua betrouwbaarheid en nauwkeurigheid vergelijkbaar zijn met de beste marktproducten het voordeel biedt dat rechtstreeks kan worden gewerkt met datacentra en netwerken of infrastructuur die collectief wordt beheerd door of met de overheid. Deze oplossing zou de risico’s vermijden van grensoverschrijdende stromen binnen of buiten de EU die verband houden met cloudoplossingen van niet-Europese bedrijven (en hiermee wordt ook de toepassing van de Amerikaanse Cloud Act vermeden). |
| --- | --- |

2.6.5.

2.7.   Verbetering van efficiëntie en concurrentievermogen

| 2.7.1. | Het EESC is het met de Commissie eens dat het gebruik van digitale communicatie tussen rechtbanken en bevoegde autoriteiten in de lidstaten ongetwijfeld kan bijdragen tot een grotere efficiëntie van het rechtsstelsel, door vertragingen en administratieve lasten te verminderen, de uitwisseling van informatie tussen autoriteiten te vereenvoudigen en te versnellen, en de tijd en de kosten van de behandeling van zaken te verminderen. Er zij aan herinnerd dat communicatie op afstand het tijdens de noodsituatie mogelijk heeft gemaakt de toegang tot de rechter te blijven waarborgen, en zo heeft bijgedragen tot de kwaliteit, efficiëntie en onafhankelijkheid van de rechtspleging, essentiële elementen van de rechtsstaat en de waarden waarop de Europese Unie is gegrondvest. |
| --- | --- |

2.7.1.

| 2.7.2. | Het EESC is ook van mening dat efficiënte rechtsstelsels essentieel zijn voor de tenuitvoerlegging van het EU-recht, zoals benadrukt in de mededeling van de Europese Commissie over het EU-scorebord voor justitie 2019 van 26 april 2019, waarin een jaarlijks overzicht wordt gegeven van indicatoren die relevant zijn voor de onafhankelijkheid, kwaliteit en efficiëntie van rechtsstelsels, op basis van gegevens van de Commissie voor efficiëntie in justitie van de Raad van Europa (CEPEJ). |
| --- | --- |

2.7.2.

| 2.7.3. | Als natuurlijke en rechtspersonen die bij grensoverschrijdende transacties zijn betrokken, kunnen profiteren van een betere en gelijkere toegang tot de rechter, lagere kosten en snellere procedures om hun rechten af te dwingen, zal dat voordelen opleveren voor de grensoverschrijdende handel en in het algemeen het concurrentievermogen van het economisch systeem ten goede komen. |
| --- | --- |

2.7.3.

| 2.8. | Concluderend merkt het EESC op dat het voorstel adequate waarborgen moet bieden ten aanzien van de volgende aspecten:






  a) | de veiligheid van de gebruikte technologie: gezien het gevoelige karakter van sommige rechtszittingen zijn veiligheid en vertrouwelijkheid van essentieel belang, net als een zorgvuldige beoordeling van de gebruikte digitale platforms door IT-deskundigen; |
| --- | --- | --- |

2.8.

a)

de veiligheid van de gebruikte technologie: gezien het gevoelige karakter van sommige rechtszittingen zijn veiligheid en vertrouwelijkheid van essentieel belang, net als een zorgvuldige beoordeling van de gebruikte digitale platforms door IT-deskundigen;

| b) | open justitie: het beoogde systeem moet ervoor zorgen dat het beginsel van “open justitie” wordt nageleefd (op het gebied van participatie, observatie en toegankelijkheid); |
| --- | --- |

b)

open justitie: het beoogde systeem moet ervoor zorgen dat het beginsel van “open justitie” wordt nageleefd (op het gebied van participatie, observatie en toegankelijkheid);

| c) | de digitale kloof: gebrekkige digitale vaardigheden, beperkte toegang tot technologie en geringe juridische kennis en geletterdheid kunnen de toegang tot digitale diensten bemoeilijken en de nagestreefde doelstellingen in het gedrang brengen. Daarom moet toegankelijkheid voor iedereen worden gewaarborgd door middel van technologie en ondersteunende maatregelen. |
| --- | --- |

c)

de digitale kloof: gebrekkige digitale vaardigheden, beperkte toegang tot technologie en geringe juridische kennis en geletterdheid kunnen de toegang tot digitale diensten bemoeilijken en de nagestreefde doelstellingen in het gedrang brengen. Daarom moet toegankelijkheid voor iedereen worden gewaarborgd door middel van technologie en ondersteunende maatregelen.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Richtlijn (EU) 2019/882 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 betreffende de toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten (PB L 151 van 7.6.2019, blz. 70).

1

(2)  Richtlijn (EU) 2016/2102 van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2016 inzake de toegankelijkheid van de websites en mobiele applicaties van overheidsinstanties (PB L 327 van 2.12.2016, blz. 1).

2

(3)  Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (PB C 326 van 26.10.2012, blz. 391).

3

(4)  COM(2020) 712 final.

4

(5)  Verordening (EU) nr. 910/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de interne markt en tot intrekking van Richtlijn 1999/93/EG (PB L 257 van 28.8.2014, blz. 73).

5

(6)  COM(2021) 281 final.

6

(7)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité SOC/573 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader voor interoperabiliteit tussen de EU-informatiesystemen (grenzen en visa) en tot wijziging van Beschikking 2004/512/EG van de Raad, Verordening (EG) nr. 767/2008, Besluit 2008/633/JBZ van de Raad, Verordening (EU) 2016/399 en Verordening (EU) 2017/2226 (COM(2017) 793 final — 2017/0351 (COD)) en het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader voor interoperabiliteit tussen de EU-informatiesystemen (politiële en justitiële samenwerking, asiel en migratie) (COM(2017) 794 final — 2017/0352 (COD)) (PB C 283 van 10.8.2018, blz. 48).

7

(8)  COM(2020) 823 final.

8

(9)  COM(2020) 713 final.

9

(10)  Arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 5 oktober 2006, Marcello Viola tegen Italië. Recht op een eerlijk proces — Belang van de aanwezigheid van de beklaagde in de procedure.

10

(11)  Kirchner, L., How fair is Zoom-Justice?, The Markup, 9 juni 2020.

11

The Markup

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/83 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/83

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Een inclusiever en beschermender Europa: uitbreiding van de lijst van EU-misdrijven tot haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven

(COM(2021) 777 final)

(2022/C 323/14)

Rapporteur:
  Cristian PÎRVULESCU

Corapporteur:
  Milena ANGELOVA

| Raadpleging | Europese Commissie, 1.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 211/1/5 |

Raadpleging

Europese Commissie, 1.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

3.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

211/1/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) maakt zich grote zorgen over de toename van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven in Europa in de afgelopen tien jaar. Uit tal van studies en raadplegingen blijkt dat het aantal incidenten fors is gestegen en dat er steeds meer individuen en groepen worden blootgesteld aan haataanvallen. Ook maatschappelijke organisaties in Europa worden met deze groeiende tendens geconfronteerd: ze zijn zelf het doelwit geworden en moeten het hoofd bieden aan een steeds grotere behoefte aan ondersteuning en bescherming van bedreigde individuen en gemeenschappen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC steunt het initiatief van de Commissie en moedigt de Raad en het Parlement aan om optimaal samen te werken bij de verdediging van de kernwaarden van de EU. Het EESC is van mening dat haatuitlatingen en haatmisdrijven vormen van criminaliteit zijn die voldoen aan de criteria van artikel 83, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). De Raad moet dergelijke uitingen en handelingen eerst bij besluit als haatdragend aanmerken, voordat er minimumvoorschriften kunnen worden vastgesteld voor het bepalen van wat strafbare feiten zijn op dit gebied en hoe deze moeten worden bestraft. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Op basis van de beschikbare gegevens stelt het EESC vast dat zich een significante en zorgwekkende trend van haatcriminaliteit voordoet, dat er sprake is van een duidelijke grensoverschrijdende dimensie op het vlak van aanjagers, wegbereiders en effecten en dat dit soort misdaden niet doeltreffend kan worden voorkomen en bestreden als er op EU-niveau geen wetgevende en institutionele maatregelen worden genomen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Net als het Europees Hof voor de rechten van de mens is het EESC van oordeel dat, in het geval van ernstige bedreiging van de fysieke of mentale integriteit van een persoon, alleen doeltreffende strafrechtelijke mechanismen adequate bescherming kunnen bieden en een afschrikwekkende factor kunnen zijn. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven moeten worden bestreden, ongeacht waar de uitingen of handelingen zich hebben voorgedaan, d.w.z. ongeacht of dit tijdens werk, publieke manifestaties, vrijetijdsbesteding of in het kader van publieke of particuliere dienstverlening is gebeurd. Er kunnen meer gerichte acties worden overwogen daar waar de kans op haatincidenten groter is. Meer in het algemeen zou er met verschillende middelen en instrumenten naar kunnen worden gestreefd om de publieke ruimte in Europa volledig te vrijwaren van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De Commissie zou ook moeten kijken naar de directe en indirecte impact van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven op de randvoorwaarden voor ondernemerschap en werkgelegenheid en naar de weerslag daarvan op de economische en sociale ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ook moet er speciale aandacht worden besteed aan de bewustwording en vaardigheden van mensen in beroepen die vooraan staan in de strijd tegen haatdragende taal en haatmisdrijven, bijv. leraren, journalisten en rechtshandhavers. Rechtshandhavers moeten volgens de beste praktijken van de EU-lidstaten verplicht informatie en training krijgen in het kader van een algemene strategie om de slagkracht van de betrokken instanties te vergroten. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | De toegang van slachtoffers tot informatie en tot de bijzondere bescherming die krachtens de richtlijn betreffende de rechten van slachtoffers aan de meest kwetsbare personen wordt geboden, moet naar behoren worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ook maatschappelijke organisaties evenals de sociale partners spelen een essentiële rol in de bestrijding van haatdragende taal en haatdelicten: enerzijds als maatschappelijke waakhond en anderzijds door zelf overeenkomstig hun waarden te handelen. Zij moeten worden beschermd en gesteund in hun rol als pleitbezorgers van haat- en discriminatievrije ruimten, gemeenschappen, groepen, organisaties en media, o.a. door een lans te breken voor vrijwillige gedragscodes en goede praktijken te delen. Er is meer geld nodig om hun capaciteiten en deskundigheid op dit gebied te optimaliseren. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het belang van veilige online interacties moet worden benadrukt. De komst van socialemediaplatforms en onlinefora heeft een ruimte gecreëerd waarin sommigen denken dat ze ongestraft hun gang kunnen gaan. Er is dringend behoefte aan samenwerking met nationale regelgevende instanties en socialemediaplatforms om ervoor te zorgen dat haatzaaien op het internet snel wordt opgespoord, onderzocht en met wortel en tak wordt uitgeroeid. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het EESC erkent dat bescherming van de waardigheid, grondrechten en gelijkheid tot de essentie van de Europese Unie en de democratische orde van de lidstaten behoort. Het is in strijd met de democratie, en met alles waar de EU voor staat, dat mensen in angst en schaamte leven, dat ze worden lastiggevallen of aangevallen in hun dagelijks leven of tijdens hun werk, studie of maatschappelijke en politieke activiteiten. Door de verspreiding van sociale media winnen haat en stigmatisering sneller en gemakkelijker terrein en neemt het risico voor kinderen en jongeren gestaag toe. We hebben geen keuze: de verspreiding van haatdragende taal en haatmisdrijven moet resoluut en actief worden voorkomen en bestreden. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Tegen de achtergrond van de militaire agressie van de Russische Federatie tegen Oekraïne — een daad die het EESC zonder voorbehoud veroordeelt — is er sprake van een toename van desinformatie en de verspreiding van haatzaaiende taal in Europa. Dit is niet nieuw en de EU-lidstaten zijn zich hiervan bewuster geworden en hebben zich hiertegen gewapend. De Russische Federatie doet haar best om verwarring te zaaien, propaganda te verspreiden en de legitimiteit van de steun voor democratie en mensenrechten in twijfel te trekken. Het voorkomen en bestrijden van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven is derhalve een existentiële verantwoordelijkheid van de EU en haar lidstaten. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Voor een efficiënte bestrijding van op haat berustende uitlatingen en misdaden is een gemeenschappelijke basis onmisbaar. Europese samenlevingen zijn met elkaar verweven en door het vrije verkeer ontstaat een steeds meer geïntegreerde sociale en publieke ruimte. lidstaten beschikken over de belangrijkste instrumenten om haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven te bestrijden, maar zullen daar niet in slagen zonder duidelijke betrokkenheid, samenwerking en synergie met passende EU-wetgevingsinstrumenten en onderling afgestemde definities, benaderingen en mogelijkheden voor beleidsleren en -overdracht. Alle inspanningen met het oog hierop moeten de in het EU-Handvest verankerde grondrechten eerbiedigen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC heeft er herhaaldelijk op gewezen dat de EU en de lidstaten voortvarender moeten optreden om de grondrechten te beschermen en het hele scala van discriminerende en op haat gebaseerde gedragingen tegen te gaan. Het zou een goede zaak zijn als de Commissie het voorstel zou afstemmen op andere belangrijke beleidsdocumenten, zoals de nieuwe strategie voor de tenuitvoerlegging van het Handvest van de grondrechten, het EU-actieplan tegen racisme 2020-2025 (Een Unie van gelijkheid), de strategie voor gendergelijkheid en de strategie voor gelijkheid van lhbtiq’ers, het strategisch kader voor de Roma, de EU-strategie ter bestrijding van antisemitisme en ter bevordering van het Joodse leven, de strategie inzake de rechten van personen met een handicap en de strategie inzake de rechten van slachtoffers. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | In het voorstel van de Commissie wordt uitvoerig ingegaan op de gemeenschappelijke kenmerken van personen en groepen die aan haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven worden blootgesteld: ras, etniciteit, taal, godsdienst, nationaliteit, leeftijd, geslacht, seksuele geaardheid, genderidentiteit, genderexpressie, geslachtskenmerken of andere fundamentele kenmerken, of een combinatie hiervan. Daar moeten nog ideologische en politieke redenen aan toegevoegd worden, evenals andere gewetensgerelateerde overtuigingen en waarden. Het EESC is van mening dat risico’s en bedreigingen ook in hun sociale en culturele context moeten worden geïnventariseerd en aangepakt. Bestaand en nieuw onderzoek kan antwoord bieden op de vraag in welke situaties haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven het vaakst voorkomen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Haatdragende taal en haatmisdrijven kunnen gericht zijn op ondernemers of op de medewerkers van een onderneming, bijv. personeel dat klanten te woord staat. Dit heeft een schadelijk effect op zowel de individuen als de onderneming in kwestie. Opruiende taal en haatdelicten kunnen ook indirecte negatieve gevolgen hebben voor het algemene zakelijke en economische klimaat doordat ze onzekerheid, instabiliteit en conflicten in de hand werken. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC is van mening dat bewustmaking en voorlichting van groot belang zijn om de impact en ernst van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven te begrijpen en deze in het dagelijks leven te herkennen en bestrijden. Dit geldt voor mensen van alle leeftijden: zowel kinderen en jongeren als volwassenen. Alle bewustmakings- en voorlichtingsactiviteiten (informatiemateriaal, cursussen, producten) moeten in een toegankelijk formaat worden aangeboden. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ook moet er speciale aandacht worden besteed aan de bewustwording en vaardigheden van mensen in beroepen die vooraan staan in de strijd tegen haatdragende taal en haatmisdrijven. Leerkrachten spelen bijvoorbeeld een belangrijke rol in het aanleren van bepaald gedrag door schoolkinderen. Journalisten hebben een unieke voorbeeldfunctie waar het gaat om de vrijheid van meningsuiting. Rechtshandhavers, politie, openbare aanklagers, rechters en ambtenaren vervullen een spilfunctie bij de behandeling van zaken en de ontwikkeling van een preventief rechtskader en andere maatregelen. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Politici dragen de hoofdverantwoordelijkheid voor de algemene rechtsorde en de grondrechten. Hun verantwoordelijkheid begint op het moment dat zij de steun van de burgers vragen en helaas doen sommige politici en partijen dat door angst te zaaien en hun pijlen te richten op minderheden en bepaalde groepen in de maatschappij. Het is gevaarlijk om op deze manier kiezers te mobiliseren en dit moet dan ook worden ingeperkt. Nog ernstiger is het dat sommige politici tijdens hun ambtstermijn in de verleiding kunnen komen om institutionele en juridische instrumenten te gebruiken om discriminatie te bevorderen of de bestrijding ervan uit de weg te gaan. Het EESC dringt er bij alle politieke leiders en partijen op aan om verantwoordelijk te handelen, in het kader en de geest van een inclusieve democratie. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | In het verlengde hiervan zij er ook op gewezen dat leiders van politieke partijen of zelfs regeringsleiders, die worden geacht het fatsoen in de openbare ruimte te waarborgen, zich ook schuldig hebben gemaakt aan beledigingen en verbale agressie tegen journalisten en zo het risico hebben genomen om geweld tegen hen uit te lokken. Het EESC dringt er bij de politieke leiders en partijen op aan om journalisten en mediaorganisaties respectvol te behandelen, een kwestie waarvan het belang met kracht is onderstreept door de vier internationale speciale rapporteurs voor vrijheid van meningsuiting. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Ook maatschappelijke organisaties evenals de sociale partners spelen een essentiële rol in de bestrijding van haatdragende taal en haatdelicten: enerzijds als maatschappelijke waakhond en anderzijds door zelf overeenkomstig hun waarden te handelen. Vrijwillige gedragscodes en de uitwisseling van goede praktijken moeten worden aangemoedigd en breder ingang vinden. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Het EESC wijst op de belangrijke rol die lokale en regionale overheden spelen bij het voorkomen en bestrijden van haatmisdrijven. Zij staan het dichtst bij de burgers en kunnen in de gaten houden of dergelijke risico’s en incidenten werkelijkheid worden. Zij kunnen ook de kracht van solidariteit en empathie benutten door middel van gemeenschaps- en onderwijsprogramma’s, met de steun van centrale overheden, maatschappelijke organisaties en sociale partners. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Het is de verantwoordelijkheid van staten om een klimaat te scheppen waarin het recht op vrijheid van meningsuiting, gelijkheid en non-discriminatie kan worden uitgeoefend. Staten kunnen positieve beleidsmaatregelen nemen om discriminatie aan te pakken en de onderliggende oorzaken van haat weg te nemen. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Specifieke opmerkingen

| 3.1. | Op basis van de feiten en argumenten die in de mededeling van de Commissie worden aangedragen dringt de conclusie zich op dat haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven qua ernst, omvang en ontwikkeling en mede gezien hun grensoverschrijdende dimensie voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld voor EU-misdrijven. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In de mededeling wordt terecht gewezen op de ernst van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven, aangezien zij de gemeenschappelijke waarden en grondrechten van de EU ondermijnen en schade toebrengen aan individuen, gemeenschappen en de samenleving als geheel. Een open samenleving staat centraal in de waarden van de EU en is belangrijk voor mensen, bedrijven en organisaties. Ook gelijkheid is diep verankerd in die waarden, en gelijke kansen vormen de basis voor sociale vooruitgang, waarvan diversiteit en pluralisme integraal deel uitmaken. Gelijkheid is een bron van innovatie en genereert economische meerwaarde. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Gezien de toenemende inspanningen van lidstaten om haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven strafrechtelijk aan te pakken en gelet op de noodzaak om een gefragmenteerde aanpak door de lidstaten tegen te gaan en in de hele EU een gelijk speelveld te waarborgen, lijkt het raadzaam een gemeenschappelijk strafrechtelijk kader op EU-niveau te creëren om, binnen de grenzen van de nationale rechtsstelsels en overeenkomstig artikel 2 van het Verdrag, opruiende taal en haatdelicten uit te bannen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Tegelijkertijd moeten de bevoegdheden van de EU op het gebied van strafrecht worden gerespecteerd, op basis waarvan via richtlijnen minimumvoorschriften kunnen worden vastgelegd die in nationale wetgeving moeten worden omgezet. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC vindt het belangrijk dat haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven worden beschouwd als een vorm van criminaliteit met een gemeenschappelijke oorsprong, nl. vooroordelen en haatgevoelens jegens personen of groepen. Hieruit vloeit voort dat een totaalaanpak van haatdragende taal en haatdelicten geboden is en dat niet elke vorm of elk doelwit van hatelijkheden apart moet worden bekeken, zeker gezien de verschillen tussen de lidstaten. Ook moeten haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven in samenhang met het geheel van EU-waarden en grondrechten worden beschouwd. Voorts moet worden nagegaan in hoeverre haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven verband houden met bestaande, door de EU als strafbaar aangemerkte feiten. Met het oog hierop moet de uitwisseling van informatie tussen rechtshandhavingsinstanties en de overheid worden opgevoerd. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC zou graag zien dat er, als volgende stap, een definitie van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven wordt gegeven en is bereid een bijdrage te leveren aan het interinstitutionele overleg. Deze definitie is van cruciaal belang voor de rechtszekerheid, maar zorgt er ook voor dat de grondrechten worden beschermd en dat hierover in het algemeen duidelijk wordt gecommuniceerd. Het Kaderbesluit van de Raad betreffende de bestrijding van bepaalde vormen en uitingen van racisme en vreemdelingenhaat door middel van het strafrecht biedt een goed uitgangspunt voor het opstellen van een definitie die in deze bredere context kan worden toegepast, waarbij tevens gebruik wordt gemaakt van de door de Raad van Europa gehanteerde definities. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De definities van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven moeten alle relevante, op de grondrechten van de EU gebaseerde beschermde kenmerken omvatten, waaronder geslacht/gender, ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd en seksuele geaardheid, maar ook ideologische en gewetensgerelateerde overtuigingen. Ondanks de verschillen tussen de beschermde kenmerken moeten deze kenmerken in de definitie op basis van dezelfde beginselen worden omschreven. Ook moet een gefragmenteerde benadering van verschillende minderheden en groepen worden vermeden en moeten in plaats daarvan algemene uitdrukkingen worden gebruikt die van toepassing zijn op het gehele spectrum van het beschermde kenmerk in kwestie. Los daarvan moet de definitie algemeen genoeg zijn om ook nieuwe soorten maatschappelijke verschijnselen die zich in de toekomst kunnen voordoen te bestrijken. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | De definities moeten betrekking hebben op alle handelingen en uitingen, zowel mondeling als schriftelijk, ongeacht waar deze uiting of handeling zich voordoet (tijdens werk, publieke manifestaties, vrijetijdsbesteding of in het kader van publieke of particuliere dienstverlening), en moeten zowel online- als offline-uitingen omvatten. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Hoewel de definities alle aspecten moeten omvatten, kunnen zij onmogelijk perfect zijn en telkens wanneer zij worden toegepast, moet de situatie worden beoordeeld aan de hand van gegevens over de betreffende context. Om tot een zo consistent mogelijke toepassing van de definities en regels te komen, zouden bijvoorbeeld gemeenschappelijke richtsnoeren kunnen worden gegeven voor de factoren waarmee rekening moet worden gehouden. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het is belangrijk ervoor te zorgen dat de definities en regels hun doel niet voorbijschieten. Zo mogen woorden die sinds jaar en dag een neutrale betekenis hebben, niet worden gestigmatiseerd. Ook moet ernaar worden gestreefd om gemeenschappelijke regels uit te vaardigen voor de bescherming van alle groepen, in plaats van alleen bepaalde groepen in het vizier te nemen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Bij het definiëren van haatzaaiende uitlatingen en misdrijven, en het vaststellen van de bijbehorende sancties, is het belangrijk aan te geven wat hun relatie is tot het geheel van grondrechten. Dit geldt met name voor de vrijheid van meningsuiting en informatie, evenals voor de omstandigheden die een beperking van de vrijheid van meningsuiting van personen en de media rechtvaardigen. In die zin kan er ook behoefte zijn aan verduidelijking op het punt van andere grondrechten. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Hoewel haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven als op zichzelf staande strafbare feiten kunnen worden beschouwd, is er ook sprake van overlapping met bestaande EU-misdrijven. Maar niet alle door haat ingegeven uitingen en vergrijpen vallen hieronder, omdat ze zich in allerlei soorten en maten voordoen. Dit wordt ook geïllustreerd door de “haatpiramide”, die onderaan begint met op vooroordelen gebaseerd taalgebruik en gedrag en uiteindelijk, via discriminatie, culmineert in terrorisme. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Zoals vermeld in de mededeling, is het aanpakken van haatspraak en haatdelicten niet alleen een kwestie van inhoud, maar ook van procedure. Daarom moet de nodige aandacht worden besteed aan kwesties die verband houden met de toegang tot informatie, de rechter en rechtsmiddelen. Hoewel haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen op nationaal niveau worden erkend en zijn gereguleerd, bestaan er veel lacunes op het gebied van uitvoering, rapportage en onderzoek. Als dergelijke op vooroordelen gebaseerde delicten niet worden gemeld en naar behoren worden onderzocht, zijn er op EU-niveau geen betrouwbare gegevens voorhanden over de prevalentie ervan in de lidstaten. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Het opnemen van haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen in de lijst van EU-misdrijven is essentieel voor de bescherming van de rechten van slachtoffers. Als de gronden voor incidenten met haat als motief, bijvoorbeeld een handicap, niet worden erkend, dan zouden de bepalingen van de EU-richtlijn inzake de rechten van slachtoffers (waaronder slachtoffers van misdrijven) niet noodzakelijk van toepassing zijn. Gezien het toenemende aantal incidenten moet meer aandacht worden besteed aan de bescherming van slachtoffers. Daarom moet de toegang van slachtoffers tot informatie en tot de bijzondere bescherming die krachtens de richtlijn betreffende de rechten van slachtoffers aan de meest kwetsbare personen wordt geboden, naar behoren worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Zoals in het geval van het kaderbesluit, dat door de lidstaten in nationale wetgeving is omgezet om haatspraak strafbaar te stellen, zien we dat niet alle landen in hetzelfde tempo vorderen. De omzetting en handhaving vonden niet altijd correct of volledig plaats, waardoor de Commissie zich genoodzaakt zag om tegen sommige lidstaten inbreukprocedures te starten. Dit scenario zou zich kunnen herhalen. Er is meer samenwerking tussen nationale regeringen, parlementen en maatschappelijke organisaties nodig om deze kwestie gezamenlijk en vol overtuiging aan te pakken. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Het belang van veilige online interacties moet worden benadrukt. De komst van socialemediaplatforms en onlinefora heeft een ruimte gecreëerd waarin sommigen denken dat ze ongestraft hun gang kunnen gaan. Zoals uit verschillende onderzoeksrapporten is gebleken, is er een direct verband tussen haatzaaiende uitlatingen online en de verspreiding van door haat gedreven gedrag offline. Er is dringend behoefte aan samenwerking met nationale regelgevende instanties en socialemediaplatforms om ervoor te zorgen dat haatzaaien op het internet snel wordt opgespoord, onderzocht en met wortel en tak wordt uitgeroeid. |
| --- | --- |

3.16.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/88 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/88

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Drugsagentschap van de Europese Unie

(COM(2022) 18 final — 2022/0009 (COD))

(2022/C 323/15)

| Rapporteur: | Milena ANGELOVA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Małgorzata BOGUSZ |

Rapporteur:

Milena ANGELOVA

Corapporteur:

Małgorzata BOGUSZ

| Raadpleging | Raad, 11.3.2022
  Europees Parlement, 7.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 202/1/5 |

Raadpleging

Raad, 11.3.2022

Europees Parlement, 7.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

3.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

202/1/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel tot oprichting van een Drugsagentschap van de Europese Unie (EUDA), als onderdeel van het strategisch kader dat wordt gevormd door de EU-drugsstrategie 2021-2025 (1) en het EU-drugsactieplan 2021-2025 (2), en steunt de uitbreiding van het mandaat van dit agentschap, waarmee men ernaar streeft een snel, gecoördineerd en doeltreffend antwoord te bieden op de toenemende problemen in verband met de verspreiding van drugs en illegale stoffen — een markt die opmerkelijk veerkrachtig is. Het EESC roept op tot doortastende maatregelen, niet alleen om de handel in dergelijke stoffen uit te bannen, maar ook om alles in het werk te stellen om het gebruik ervan te voorkomen en, niet in de laatste plaats, om degenen die deze stoffen gebruiken of eraan verslaafd zijn te helpen bij hun genezing en herintegratie in de samenleving, zodat niemand aan zijn lot wordt overgelaten. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het is belangrijk dat iedereen gelijke toegang heeft tot onderwijs, opleiding en hoogwaardig werk en kan profiteren van actieve inclusie. Feit is dat jongeren die geen scholing, geen werk en geen stageplek hebben (NEET’s), evenals werklozen en mensen in een gemarginaliseerde positie de gemakkelijkste doelwitten zijn voor drugsdealers. Gezamenlijke acties van de sociale partners en maatschappelijke organisaties op dit vlak spelen niet alleen op nationaal maar ook op regionaal en lokaal niveau een belangrijke rol. Dergelijke acties moeten worden gestimuleerd, gesteund en gefinancierd. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC benadrukt de rol van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld in alle stadia van de bestrijding van de verspreiding en het gebruik van drugs en illegale stoffen, met name in de voorlichtings- en bewustmakingscampagnes die mensen moeten helpen om alles te weten te komen over de schadelijke gevolgen van drugsgebruik, over de risico’s van het gebruik van dergelijke stoffen en over hoe en waar ze hulp en steun kunnen krijgen als ze ermee in contact gekomen zijn of verslaafd zijn. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is ingenomen met de toezegging om het toekomstige EUDA een grotere rol toe te bedelen op het gebied van coördinatie en preventie en merkt op dat de nationale contactpunten (NCP’s) hierbij een onmiskenbare taak te vervullen hebben. Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten alles in het werk te stellen om de nationale contactpunten van voldoende organisatorische, technische en financiële middelen te voorzien, zodat zij hun uitgebreide taken doeltreffend kunnen uitvoeren. Om ervoor te zorgen dat actuele en betrouwbare gegevens kunnen worden verzameld, stelt het EESC voor om een gemeenschappelijke methodologie en aanpak vast te stellen en te hanteren. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC benadrukt het belang van de oprichting van een netwerk van forensische en toxicologische laboratoria, waarin nationale laboratoria dichter bij elkaar worden gebracht. Het netwerk kan de uitwisseling van informatie over nieuwe ontwikkelingen en trends en de uitwisseling van gegevens bevorderen en de opleiding van forensische drugsdeskundigen ondersteunen. Om schaalvoordelen te behalen, is het EESC voorstander van het idee van een netwerk van virtuele laboratoria, dat op basis van geografische nabijheid of van vergelijkbare risicoprofielen voor de invoer en verspreiding van drugs ook zou kunnen worden opgezet door clusters van lidstaten. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Achtergrond (3)

| 2.1. | De drugsmarkt, met een geschatte detailhandelswaarde van minstens 30 miljard EUR per jaar, is een belangrijke bron van inkomsten voor misdaadorganisaties in de EU. Naast economische gevolgen, druggerelateerde sterfgevallen en andere schade voor de volksgezondheid heeft de drugsmarkt bredere gevolgen, zoals banden met meer algemene criminele activiteiten en terrorisme, een negatief effect op de legale economie, geweld in gemeenschappen, schade aan het milieu en het steeds belangrijker wordende vraagstuk van de wijze waarop de drugsmarkt corruptie kan aanwakkeren en het bestuur kan ondermijnen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Er wordt in Europa een breed scala aan middelen gebruikt, waaronder:






  — | cannabis (gebruik blijft onverminderd hoog); |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

cannabis (gebruik blijft onverminderd hoog);

| — | cocaïne (zorgwekkende signalen van mogelijk grotere gezondheidsrisico’s); |
| --- | --- |

—

cocaïne (zorgwekkende signalen van mogelijk grotere gezondheidsrisico’s);

| — | amfetamine (vraag blijft stabiel); |
| --- | --- |

—

amfetamine (vraag blijft stabiel);

| — | methamfetamine (productie en handel wijzen op mogelijk toenemend gebruik in Europa); |
| --- | --- |

—

methamfetamine (productie en handel wijzen op mogelijk toenemend gebruik in Europa);

| — | MDMA-producten (met name in hoog-geconcentreerde vorm ernstige gezondheidsrisico’s); |
| --- | --- |

—

MDMA-producten (met name in hoog-geconcentreerde vorm ernstige gezondheidsrisico’s);

| — | nieuwe psychoactieve stoffen (eind 2020 monitorde het EWDD ongeveer 830 nieuwe psychoactieve stoffen); |
| --- | --- |

—

nieuwe psychoactieve stoffen (eind 2020 monitorde het EWDD ongeveer 830 nieuwe psychoactieve stoffen);

| — | LSD, DMT, paddo’s, ketamine en GHB (die minder vaak gebruikt worden, maar een steeds groter probleem voor de volksgezondheid vormen); |
| --- | --- |

—

LSD, DMT, paddo’s, ketamine en GHB (die minder vaak gebruikt worden, maar een steeds groter probleem voor de volksgezondheid vormen);

| — | heroïne en andere opioïden (potentieel voor toenemend gebruik). |
| --- | --- |

—

heroïne en andere opioïden (potentieel voor toenemend gebruik).

| 2.3. | Naar schatting hebben meer dan 83 miljoen volwassenen in de EU tijdens hun leven weleens illegale verdovende middelen geprobeerd. In 2019 vielen er in de EU minstens 5 150 doden als gevolg van een overdosis, een cijfer dat sinds 2012 jaarlijks gestaag toeneemt, ook onder tieners van 15-19 jaar. De omvang van het gebruik van stimulerende middelen en de soorten die het meest voorkomen verschillen van land tot land, en in sommige lidstaten kunnen bepaalde “soft” drugs zonder beperkingen worden gekocht. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het aantal mensen dat stimulerende middelen injecteert mogelijk toeneemt. Het gebruik van alle soorten drugs is doorgaans hoger onder mannen en dit verschil komt vooral tot uiting in meer intensieve of regelmatige gebruikspatronen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Uit rapporten blijkt dat de cannabisteelt en de productie van synthetische drugs in de Europese Unie in 2020 op het niveau van vóór de pandemie zijn gebleven. De drugsmarkt in de EU is in handen van misdaadorganisaties, maakt deel uit van een wereldwijd netwerk en wordt voornamelijk bevoorraad door drugsproducenten in Zuid-Amerika, Afrika, Afghanistan, China, Marokko, Turkije en de Westelijke Balkan. Afrika is belangrijk vanwege zijn steeds grotere rol als handels- en doorvoergebied; dit kan een destabiliserende invloed gaan uitoefenen en een negatief effect hebben op de veiligheid en het bestuur, en kan tot grotere drugsproblemen in de regio leiden. Het EESC benadrukt dan ook het belang van meer internationale coördinatie bij het opsporen van nieuwe illegale stoffen en het voorkomen van de handel en verspreiding van deze stoffen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Uit de gegevens blijkt duidelijk hoezeer de situatie op drugsgebied de afgelopen 25 jaar is veranderd. De gebeurtenissen van de afgelopen jaren maken ook duidelijk dat er steeds meer behoefte is aan een snelle respons. Dit betekent dat de EU beter in staat moet worden gesteld om bedreigingen als gevolg van een steeds dynamischere en flexibelere drugsmarkt vroegtijdig te onderkennen. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | In lijn met zijn eerder ingenomen standpunten over dit onderwerp (4) is het EESC een voorstander van en dringt het aan op een snelle uitvoering van de EU-drugsstrategie 2021-2025, die gericht is op de bescherming en verbetering van het welzijn van de samenleving en van individuele personen en de volksgezondheid, op het bieden van een hoog niveau van veiligheid aan het grote publiek en op het vergroten van de kennis omtrent gezondheid. Het EESC prijst de empirisch onderbouwde, geïntegreerde, evenwichtige en multidisciplinaire aanpak van de drugsproblematiek op nationaal, Europees en internationaal niveau die in de strategie wordt gekozen. Het EESC waardeert het dat in het voorstel ook aandacht wordt besteed aan gendergelijkheid en gelijkheidsaspecten op gezondheidsgebied, hetgeen belangrijk is bij het uitstippelen van een nieuwe koers in de strijd tegen drugsverslaving en de daarmee samenhangende problemen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Uiterlijk 2025 moeten de door middel van deze strategie (5) gecoördineerde prioriteiten en acties op het gebied van illegale verdovende middelen effect hebben op de voornaamste aspecten van de drugssituatie in de Unie. De coherente, doeltreffende en doelmatige uitvoering van maatregelen moet zorgen voor een hoge mate van bescherming van de menselijke gezondheid, sociale stabiliteit en veiligheid en bijdragen tot bewustwording. Onbedoelde neveneffecten van de uitvoering van de acties moeten worden beperkt en de mensenrechten en duurzame ontwikkeling moeten worden bevorderd en geëerbiedigd. Uitgaande van deze beginselen steunt het EESC de aanpak om een apart taakgebied te creëren voor de bestrijding en preventie van het vrijwillig gebruik van illegale drugs en elke vorm van verslaving daaraan. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het verschijnsel drugs is een integraal onderdeel van de uitdagingen op het gebied van gezondheid en veiligheid waarmee Europa momenteel wordt geconfronteerd. Omdat het drugslandschap zich voortdurend ontwikkelt en er regelmatig nieuwe niet-geclassificeerde stoffen op de markt komen, wordt het drugsfenomeen steeds complexer en grijpt het zich verder om zich heen. De gegenereerde inkomsten zijn ook een belangrijke drijvende kracht achter corruptie, geweld en illegale activiteiten. Deze situatie vraagt om grotere inspanningen op EU-niveau. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC deelt de conclusie (6) dat de drugsmarkt opmerkelijk goed stand heeft gehouden toen de COVID-19-pandemie huishield. Drugshandelaren hebben zich actief aangepast aan reisbeperkingen en grenssluitingen. Op groothandelsniveau komt dit tot uiting in veranderingen in routes en methoden: er wordt meer gebruikgemaakt van scheepscontainers en commerciële toeleveringsketens en minder van menselijke koeriers. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Hoewel de straathandel in drugs tijdens de eerste lockdowns werd verstoord en er sprake was van enkele lokale tekorten, lijken drugsverkopers en -kopers zich te hebben aangepast door meer gebruik te maken van versleutelde berichtendiensten, sociale media-apps, onlinebronnen en post- en thuisbezorgdiensten (7). Hierdoor wordt gevreesd dat een van de mogelijke langetermijngevolgen van de pandemie zal zijn dat met digitale middelen meer mogelijkheden voor drugsmarkten worden geschapen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De drugsmarkten herstelden zich na het uitbreken van de pandemie snel en sommige ontwikkelingen in de handel hebben tijdens COVID-19 een hoge vlucht genomen, zoals: grotere zendingen, frequenter gebruik van privévliegtuigen, toenemend gebruik van waterwegen en contactloze methoden om drugs bij de eindgebruikers af te leveren. Deze ontwikkelingen stellen de handhavingsinstanties voor meer uitdagingen en vereisen meer gecoördineerde preventieve maatregelen. Mogelijke responsacties zouden kunnen worden toegespitst op (8) de bevordering van internationale samenwerking ter bestrijding van drugshandel, de uitwisseling en overdracht van wetshandhavingsinformatie en doeltreffende verbodsbenaderingen en beste praktijken; de ontwikkeling van mechanismen voor internationale verantwoording en verzendingen, en de ingebruikneming van realtime gegevens en van toezichtsystemen om veranderingen op de drugsmarkt snel op te sporen en aan te pakken. Het EESC is verheugd dat al deze elementen zijn opgenomen in het voorstel voor de uitbreiding van het mandaat van het toekomstige EUDA. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC is van mening dat het mandaat van het toekomstige EUDA explicieter moet worden geformuleerd, zodat:






  — | het brede verplichtingen omvat betreffende onder toezicht staande drugsprecursoren (9). Dit is een kans om het openbaar belang echt te verdedigen en voor rechtvaardigheid te zorgen in de strijd tegen drugs op nationaal, EU- en internationaal niveau; |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

het brede verplichtingen omvat betreffende onder toezicht staande drugsprecursoren (9). Dit is een kans om het openbaar belang echt te verdedigen en voor rechtvaardigheid te zorgen in de strijd tegen drugs op nationaal, EU- en internationaal niveau;

| — | evenveel aandacht wordt besteed aan niet alleen het uitbannen van het drugsaanbod, maar ook aan het voorkomen van de toegang tot drugs, aan hulp bij het overwinnen van de verslaving en aan de rehabilitatie en re-integratie in de samenleving van degenen die getroffen zijn. |
| --- | --- |

—

evenveel aandacht wordt besteed aan niet alleen het uitbannen van het drugsaanbod, maar ook aan het voorkomen van de toegang tot drugs, aan hulp bij het overwinnen van de verslaving en aan de rehabilitatie en re-integratie in de samenleving van degenen die getroffen zijn.

4.   Gebruik van drugs en illegale stoffen

| 4.1. | Het EESC wijst erop dat er verschillende hypothesen zijn voor het gebruik van drugs en illegale stoffen die schadelijk kunnen zijn voor de menselijke gezondheid, met name wanneer zij zonder medische reden, zonder medisch toezicht en herhaaldelijk gedurende een lange periode worden gebruikt. Aangezien dergelijk gedrag tot verslaving kan leiden, wordt het voor de betrokken personen erg moeilijk om de situatie zelf op te lossen en daarom is steun van gespecialiseerde instanties en maatschappelijke organisaties onontbeerlijk. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Sommige geneesmiddelen, die door artsen worden voorgeschreven om bepaalde aandoeningen en ziekten te behandelen, zoals benzodiazepinen of opiaten/narcotische geneesmiddelen, kunnen tot verslaving leiden indien zij niet volgens voorschrift worden ingenomen. Dit kan leiden tot het plegen van fraude, zoals illegale handel in recepten of geneesmiddelen, en valt ook onder het mandaat van het nieuwe EUDA. De laatste jaren zijn er in Europa, en in toenemende mate ook in Canada en de Verenigde Staten, steeds meer nieuwe benzodiazepinen op de geneesmiddelenmarkt gekomen en is de beschikbaarheid daarvan ook toegenomen. Per 28 februari 2021 houdt het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EMCDDA) via het systeem voor vroegtijdige waarschuwing van de EU toezicht op dertig nieuwe benzodiazepinen. Daarvan werden er meer dan 80 % voor het eerst gemeld tussen 2014 en 2020 (10). Opiaten, een andere groep geneesmiddelen die door artsen als pijnstiller wordt voorgeschreven, worden door gebruikers vaak vermengd met illegale drugs, hetgeen niet alleen tot verslaving kan leiden, maar ook een groot gevaar voor de gezondheid kan opleveren en zelfs levensbedreigende complicaties kan veroorzaken. Ook dit kan leiden tot het plegen van fraude, zoals het verhandelen (zowel legaal als illegaal) van recepten of geneesmiddelen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Gezien de huidige klinische proeven in de VS met stoffen die momenteel volgens de Europese regelgeving als verdovende middelen worden aangemerkt (bijv. MDMA, psilocybine, LSD), moet het EUDA er vooral in nauwe samenwerking met het EMA op bedacht zijn dat er binnen 2 à 3 jaar in de EU een markt kan ontstaan voor drugs (drugs als zodanig, niet hun derivaten) die als geneesmiddel staan geregistreerd. Dit kan leiden tot een duale situatie waarin een bepaalde groep patiënten een wettelijk toegestaan middel gebruikt dat als geneesmiddel is geregistreerd en een andere groep personen een strafbaar feit pleegt wegens illegaal gebruik van dit middel. Met andere woorden: een situatie waarin gezonde mensen die via een legale bron een verdovend middel willen verkrijgen dat in overeenstemming met de GMP-regelgeving is geproduceerd, een psychiatrische ziekte gaan simuleren waarvoor het middel officieel als geneesmiddel staat geregistreerd. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De EU staat momenteel voor grote uitdagingen als gevolg van het relatieve gemak waarmee niet-geclassificeerde stoffen die verslaving kunnen veroorzaken en de volksgezondheid kunnen schaden, kunnen worden gemaakt en op de markt kunnen worden gebracht, naast het volledige spectrum van stoffen waarvan het gebruik en de verkoop illegaal zijn, bijv. marihuana, heroïne, cocaïne en amfetaminen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Drugsdealers zijn zeer innovatief en vinden dus steeds nieuwe stoffen uit. Het in kaart brengen, opsporen, beschrijven en voorkomen van het ontstaan, de verspreiding en het gebruik van deze stoffen behoort ook tot het mandaat van het EUDA. Meervoudig middelengebruik is nu ook wijdverbreid in de EU en heeft een nadelig effect op de volksgezondheid. Het nieuwe EUDA moet alle andere verslavingen aan stoffen aanpakken wanneer deze stoffen samen met illegale drugs worden gebruikt. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het gebruik van drugs en verboden stoffen kan iedereen treffen, omdat het risico van verslaving aanwezig is, die niet alleen iemands gezondheid kan schaden, maar ook zijn of haar hele leven kan verwoesten, doordat hij of zij in een vicieuze, op drugs gerichte cyclus terechtkomt, waarin geen ruimte is voor sociaal leven, gezin, onderwijs, werk of iets anders. Het risico op verslaving is groter naarmate iemand jonger en minder ervaren en opgeleid is, en ook voor inactieven en werklozen. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Om te voorkomen dat verslaafden op de hoogte zijn van de symptomen van geestesziekten die in aanmerking komen voor behandeling met drugs voor medicinale doeleinden, moet er meer toezicht worden gehouden op het internet. Momenteel is het mogelijk om met behulp van de op het internet beschikbare informatie recepten te verkrijgen voor geneesmiddelen die worden gebruikt voor de behandeling van bepaalde ziekten, zoals ADHD en depressie. Het rechtmatig verkrijgen van deze middelen is alleen gebaseerd op een gesprek met de patiënt en een aantal psychologische tests, die iedereen gemakkelijk kan voorbereiden met behulp van openbaar beschikbare informatie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Gezien het groeiende aantal mensen dat geneesmiddelen met verslavende stoffen gebruikt, lijkt het dan ook gerechtvaardigd de bevoegdheden van het EUDA uit te breiden tot activiteiten op het gebied van de publieke financiering van dit soort geneesmiddelen. Overheidsfinanciering van verdovende geneesmiddelen, in een tijd waarin iedereen via sociale media kan leren hoe psychologische tests moeten worden afgelegd om dit soort geneesmiddelen te verkrijgen, zonder dat er aanvullende toezichtmaatregelen worden genomen, werkt misbruik in de hand: het is immers goedkoper om door de overheid terugbetaalde geneesmiddelen (drugs) te verkrijgen dan ze via een dealer te kopen. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Specifieke opmerkingen

| 5.1. | Het EESC onderschrijft de stelling, die tijdens het regelmatige contact met het EMCDDA en zijn belanghebbenden is bevestigd (11), dat er een toenemende discrepantie bestaat tussen de complexiteit van het drugsfenomeen en de reikwijdte van het huidige mandaat van het EMCDDA. De oprichtingsverordening weerspiegelt de huidige realiteit van de drugsproblematiek niet en sluit niet aan bij de werkzaamheden van het EUDA die nodig zijn om de uitdagingen van de drugsproblematiek het hoofd te bieden en om aan de verzoeken van de voornaamste belanghebbenden te voldoen. |
| --- | --- |

5.1.

5.2.   Herziening van het mandaat van het EUDA

| 5.2.1. | Het EESC steunt in aansluiting op zijn eerdere advies het streven om de illegale verspreiding en het gebruik van illegale drugs tegen te gaan en is bereid om preventieve campagnes en acties in die zin te steunen. Het EESC betreurt dat de eerdere aanbevelingen om de belanghebbende maatschappelijke organisaties nauw bij de werkzaamheden van het EUDA te betrekken, niet in het voorstel terug zijn te vinden. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Het EESC wijst erop dat het mandaat van het EUDA moet worden uitgebreid met meer eigentijdse, toekomstgerichte werkwijzen en instrumenten en stemt in met de aanvullende bevoegdheden op alle zeven nieuwe gebieden. Het EESC betreurt dat de informatieverstrekking, de bewustmakingscampagnes, de acties om verslavingen te helpen oplossen en de preventieve maatregelen niet duidelijker zijn geformuleerd en dat de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties, met hun toegevoegde waarde en de synergieën die zij creëren, niet in het voorstel is opgenomen. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | De met het EMA gedeelde bevoegdheden van het EUDA inzake het voorschrijven van geneesmiddelen moeten ook worden uitgebreid tot het opzetten van opleidingen voor artsen die het soort geneesmiddelen mogen voorschrijven die volgens de Europese regelgeving als illegale drugs worden aangemerkt. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Het EESC stelt voor om aan elk van de zeven specifieke doelstellingen een aantal elementen toe te voegen, namelijk:






  — | om meervoudig middelengebruik, d.w.z. het verslavende gebruik van andere stoffen in combinatie met drugsgebruik, beter te kunnen aanpakken en beter te kunnen volgen, moet het EUDA ervan uitgaan dat het gebruik van meerdere stoffen onder drugsgebruikers wijdverbreid is en een schadelijk effect heeft op de volksgezondheid. Om dit verschijnsel doeltreffend aan te pakken, is nauwe samenwerking op regionaal en lokaal niveau en de directe betrokkenheid van de maatschappelijke organisaties vereist; |
| --- | --- | --- |

5.2.4.

—

om meervoudig middelengebruik, d.w.z. het verslavende gebruik van andere stoffen in combinatie met drugsgebruik, beter te kunnen aanpakken en beter te kunnen volgen, moet het EUDA ervan uitgaan dat het gebruik van meerdere stoffen onder drugsgebruikers wijdverbreid is en een schadelijk effect heeft op de volksgezondheid. Om dit verschijnsel doeltreffend aan te pakken, is nauwe samenwerking op regionaal en lokaal niveau en de directe betrokkenheid van de maatschappelijke organisaties vereist;

| — | de nationale contactpunten hebben extra steun nodig voor het beoordelen van dreigingen en het ontwikkelen van instrumenten om werknemers die in contact komen met mensen die drugs gebruiken te informeren over nieuwe ontwikkelingen op het gebied van illegale drugs die een negatief effect kunnen hebben op de volksgezondheid en de veiligheid, aangezien zij in de frontlinie staan als het erom gaat de paraatheid van de EU om op nieuwe dreigingen te reageren, te helpen vergroten; |
| --- | --- |

—

de nationale contactpunten hebben extra steun nodig voor het beoordelen van dreigingen en het ontwikkelen van instrumenten om werknemers die in contact komen met mensen die drugs gebruiken te informeren over nieuwe ontwikkelingen op het gebied van illegale drugs die een negatief effect kunnen hebben op de volksgezondheid en de veiligheid, aangezien zij in de frontlinie staan als het erom gaat de paraatheid van de EU om op nieuwe dreigingen te reageren, te helpen vergroten;

| — | oprichting van een netwerk van forensische en toxicologische laboratoria, waarin nationale laboratoria worden samengebracht. Het netwerk zou de uitwisseling van informatie over nieuwe ontwikkelingen en trends bevorderen en de opleiding van forensische drugsdeskundigen ondersteunen. Om schaalvoordelen te behalen, is het EESC voorstander van het idee van een netwerk van virtuele laboratoria, dat op basis van geografische nabijheid of vergelijkbare risicoprofielen ten aanzien van de invoer en verspreiding van drugs ook door clusters van lidstaten zou kunnen worden opgezet; |
| --- | --- |

—

oprichting van een netwerk van forensische en toxicologische laboratoria, waarin nationale laboratoria worden samengebracht. Het netwerk zou de uitwisseling van informatie over nieuwe ontwikkelingen en trends bevorderen en de opleiding van forensische drugsdeskundigen ondersteunen. Om schaalvoordelen te behalen, is het EESC voorstander van het idee van een netwerk van virtuele laboratoria, dat op basis van geografische nabijheid of vergelijkbare risicoprofielen ten aanzien van de invoer en verspreiding van drugs ook door clusters van lidstaten zou kunnen worden opgezet;

| — | de rol van het Europees Netwerk voor informatie over drugs en drugsverslaving (Reitox) moet worden versterkt om te kunnen beschikken over een solide gegevensbank waarmee doeltreffende voorlichtings- en preventiestrategieën kunnen worden uitgestippeld, en Reitox moet waarschuwingen kunnen afgeven wanneer er bijzonder gevaarlijke stoffen op de markt komen. Het EESC ziet mogelijkheden om het proces van gegevensverzameling door de lidstaten te optimaliseren door de invoering van een uniforme wetenschappelijke methodologie, waaronder een geautomatiseerd proces van gegevensverstrekking door de lidstaten, en tevens door onderlinge verbinding van de relevante registers en databanken; |
| --- | --- |

—

de rol van het Europees Netwerk voor informatie over drugs en drugsverslaving (Reitox) moet worden versterkt om te kunnen beschikken over een solide gegevensbank waarmee doeltreffende voorlichtings- en preventiestrategieën kunnen worden uitgestippeld, en Reitox moet waarschuwingen kunnen afgeven wanneer er bijzonder gevaarlijke stoffen op de markt komen. Het EESC ziet mogelijkheden om het proces van gegevensverzameling door de lidstaten te optimaliseren door de invoering van een uniforme wetenschappelijke methodologie, waaronder een geautomatiseerd proces van gegevensverstrekking door de lidstaten, en tevens door onderlinge verbinding van de relevante registers en databanken;

| — | de ontwikkeling op EU-niveau van preventie- en bewustmakingscampagnes tegen illegale drugs, zodat het EUDA kan handelen op basis van de analyses die het maakt. Het EUDA moet de lidstaten ook kunnen helpen bij de voorbereiding van nationale campagnes en kan, in nauwe samenwerking met het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), visuele standaardaanduidingen ontwerpen die verplicht moeten worden aangebracht op de verpakking van geneesmiddelen die verdovende middelen bevatten; |
| --- | --- |

—

de ontwikkeling op EU-niveau van preventie- en bewustmakingscampagnes tegen illegale drugs, zodat het EUDA kan handelen op basis van de analyses die het maakt. Het EUDA moet de lidstaten ook kunnen helpen bij de voorbereiding van nationale campagnes en kan, in nauwe samenwerking met het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), visuele standaardaanduidingen ontwerpen die verplicht moeten worden aangebracht op de verpakking van geneesmiddelen die verdovende middelen bevatten;

| — | onderzoek en steun, niet alleen met betrekking tot gezondheidsvraagstukken, maar ook met betrekking tot de drugsmarkten en het aanbod van drugs, zodat het drugsprobleem op een meer alomvattende wijze kan worden aangepakt; |
| --- | --- |

—

onderzoek en steun, niet alleen met betrekking tot gezondheidsvraagstukken, maar ook met betrekking tot de drugsmarkten en het aanbod van drugs, zodat het drugsprobleem op een meer alomvattende wijze kan worden aangepakt;

| — | een sterkere internationale rol spelen en de leidende rol van de EU inzake drugsbeleid op multilateraal niveau ondersteunen. |
| --- | --- |

—

een sterkere internationale rol spelen en de leidende rol van de EU inzake drugsbeleid op multilateraal niveau ondersteunen.

5.3.   Trajecten voor een soepele werking van het EUDA

| 5.3.1. | Het nieuwe EUDA moet de toewijzing van begrotingsmiddelen van de lidstaten herzien en deze zouden moeten worden bepaald op basis van de beschikbaarheid en capaciteit van erkende en aanbevolen diensten op het gebied van drugs. Om het uitgebreide mandaat te kunnen uitvoeren, moeten de nationale contactpunten de zekerheid hebben dat zij voldoende financiële middelen ontvangen en dat dat op een voorspelbare en stabiele manier gebeurt en dat zij niet met elkaar om subsidies hoeven te vechten. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Voorlichting en preventie, zoals benadrukt in artikel 168, lid 1, derde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), moeten worden uitgebreid tot specifieke activiteiten van lokale gemeenschappen en moeten het scheppen van een ondersteunende omgeving voor mensen die drugs gebruiken, bevorderen, zodat zij ter plaatse hulp kunnen krijgen om van hun verslaving af te komen. Het is belangrijk dat de lokale gemeenschappen werkplannen en inhoudelijke steun krijgen van de autoriteiten en het EUDA. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Het EESC wijst erop dat drugsverslaving sterk verband houdt met geestelijke gezondheidsproblemen en met trauma’s uit het verleden; derhalve moeten bij de bestrijding van deze verslavingen de diepere oorzaken worden aangepakt en moet het actieplan van het EUDA worden vastgesteld op basis van psychologisch werk in groepen die het risico lopen verslaafd te raken. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | Uit de gegevens blijkt dat er naast de groep mensen die psychologische steun nodig hebben wegens vroegere traumatische ervaringen, ook een groep mensen is die, indien zij niet met COVID-19 besmet waren geweest, waarschijnlijk niet verslaafd zouden zijn geraakt. Het EESC beveelt dan ook aan om de bevoegdheden van het EUDA uit te breiden, zodat het agentschap zich ook kan buigen over het feit dat mensen vatbaarder zijn geworden voor verslaving als gevolg van de ernstige langetermijneffecten van COVID-19. |
| --- | --- |

5.3.4.

| 5.3.5. | Tegelijkertijd is het voor de effectieve handhaving van het verbod op illegale drugs nodig om efficiënt te werken aan de fundamenten van de samenleving, zodat mensen met een verslaving niet aan hun lot worden overgelaten, maar worden gesteund in hun keuze om niet opnieuw naar drugs te grijpen. Ondanks het feit dat er steeds meer overheidsgeld naar de bestrijding van de handel in drugs gaat, is de hulp om mensen van hun verslaving af te helpen nog steeds een groot probleem. Het EUDA zou dus een groter deel van zijn werkzaamheden kunnen richten op de psychische oorzaken van drugsmisbruik, uitgaande van de meest succesvolle ervaringen van de EU-lidstaten. |
| --- | --- |

5.3.5.

| 5.3.6. | Voor een mondiale en regionale aanpak van de drugsmarkt in de EU is het nodig dat de ontwikkeling van de productie van drugs en illegale stoffen wordt opgespoord en nauwlettend wordt gevolgd in regio’s die van oudsher een risico vormen, zoals Zuid-Amerika, Afghanistan, Afrika, China, Turkije en de Westelijke Balkan. De actieve en voortdurend veranderende rol van misdaadorganisaties bij de verandering van de dynamiek van het drugsaanbod en de drugshandel vereist constante en gecoördineerde inspanningen van alle betrokken instanties, met name van instanties die zich op internationaal niveau bezighouden met handhaving en grenscontrole. Alleen door intensieve samenwerking kunnen de drugscorridors in kaart worden gebracht en effectief worden afgesneden. |
| --- | --- |

5.3.6.

5.4.   Nationale contactpuntpunten (NCP’s)

| 5.4.1. | De rol en de functies van de NCP’s moeten worden uitgebreid. Hun werkzaamheden in de verschillende EU-landen lopen sterk uiteen. Sommige NCP’s houden zich bezig met informatief, analytisch en wetenschappelijk onderzoek, met deskundige advisering en publicaties. De belangrijkste doelstellingen van de activiteiten van de NCP’s moeten zijn: meer methodologisch toezicht, gestandaardiseerde gegevensverzameling, evaluatie en classificatie, en de verwerking, opslag, analyse en verspreiding van informatie op het gebied van de vraag naar en het aanbod van drugs in de EU. De NCP’s moeten een drugsbeleid en een actieve respons op de situatie op dit vlak ontwikkelen. Zij moeten zich bezighouden met informatieverstrekking, met de ondersteuning van de activiteiten van nationale overheden en met de formulering van een nationaal beleid voor drugs en drugsverslaving. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | De nationale contactpunten zijn van cruciaal belang voor een doeltreffende en snelle uitvoering van het nieuwe mandaat van het EUDA. Alleen een sterker en goed gecoördineerd netwerk van NCP’s kan relevante gegevens verschaffen, niet alleen retrospectieve, maar vooral gegevens over het opduiken van nieuwe schadelijke stoffen, de opsporing en vaststelling van de aard ervan, mogelijke distributiekanalen enz. Aangezien hiervoor een aanzienlijke laboratoriumcapaciteit moet worden opgebouwd, moeten regionale banden en clusters worden bevorderd, te groeperen in gebieden met een hoog risico, bijvoorbeeld aan de buitengrenzen van de EU, in de buurt van typische routes voor de invoer van drugs enz. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | De nationale contactpunten moeten zo doeltreffend mogelijk worden ondersteund en worden toegerust met gemeenschappelijke richtsnoeren en methodologieën voor de verzameling van vergelijkbare gegevens en indicatoren, die de basis vormen voor de verschuiving naar veiligheids- en beveiligingsvraagstukken in plaats van alleen de bestrijding van de verspreiding van drugs en illegale stoffen. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | De lidstaten moeten worden gestimuleerd om de NCP’s meer middelen ter beschikking te stellen, zoals informatie, technologie, financiering enz. Alles moet in het werk worden gesteld om de NCP’s te helpen hun capaciteit te versterken om het nieuwe, uitgebreide mandaat uit te voeren en een grotere rol te spelen. |
| --- | --- |

5.4.4.

| 5.4.5. | Er zij aan herinnerd dat het EUDA niet alleen communautaire mechanismen voor de bestrijding van verslaving in het leven moet roepen, maar ook in samenwerking met de lidstaten nationale samenwerkingsverbanden moet opzetten voor de ontwikkeling van en steun aan gezamenlijke steunprogramma’s voor groepen die het risico lopen aan drugs verslaafd te raken. Alleen een sterke, binnen de plaatselijke gemeenschappen ontwikkelde band kan het drugsgebruik helpen terugdringen. Als voorbeeld van dergelijke oplossingen die reeds tot positieve resultaten hebben geleid, zou het EUDA gebruik kunnen maken van de oplossingen die reeds door de Portugese regering zijn toegepast. |
| --- | --- |

5.4.5.

| 5.4.6. | Het EESC ziet mogelijkheden om het rapportagesysteem van NCP’s te verbeteren om te voorkomen dat extra tijd en middelen moeten worden geïnvesteerd in dubbele rapportage, want momenteel moeten zij zowel aan het toekomstige EUDA als aan de VN rapporteren. |
| --- | --- |

5.4.6.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 102 I van 24.3.2021, blz. 1.

1

(2)  PB C 272 van 8.7.2021, blz. 2.

2

(3)  Op basis van gegevens van het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD), Europees Drugsrapport 2021 (www.emcdda.europa.eu).

3

(4)  Zie PB C 56 van 16.2.2021, blz. 47, PB C 34 van 2.2.2017, blz. 182, PB C 177 van 11.6.2014, blz. 52, PB C 229 van 31.7.2012, blz. 85 en PB C 69 van 21.3.2006, blz. 22.

4

(5)  De strategie is in de eerste plaats gebaseerd op de grondbeginselen van het EU-recht en houdt in alle opzichten de fundamentele waarden van de EU hoog: eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, solidariteit, de rechtsstaat en de mensenrechten. Voorts is de strategie gebaseerd op het internationaal recht, op de toepasselijke verdragen van de Verenigde Naties (VN) die tezamen het internationaal juridisch kader voor de bestrijding van illegale verdovende middelen vormen, en op de Universele Verklaring van de rechten van de mens. De strategie houdt rekening met beleidsontwikkelingen op multilateraal niveau en draagt bij tot een snellere uitvoering ervan.

5

(6)  Een van de belangrijkste conclusies van het Europees drugsverslag 2021. https://www.emcdda.europa.eu/edr2021_en

6

(7)  Europees drugsverslag 2021.

7

(8)  Europees drugsverslag 2021.

8

(9)  Sinds 1988 zijn onder toezicht staande drugsprecursoren opgenomen in het Verdrag van de Verenigde Naties tegen de sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen. De VN heeft gedetailleerde bepalingen en eisen ingevoerd met betrekking tot het toezicht op precursoren die worden gebruikt om drugs te produceren. Op 11 februari 2004 hebben het EP en de Raad Verordening (EG) nr. 273/2004 inzake drugsprecursoren aangenomen (PB L 47 van 18.2.2004, blz. 1).

9

(10)  “New benzodiazepines in Europe — a review”, Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving, 2021. ISBN 978-92-9497-641-3.

10

(11)  2018/2019 Evaluatie van de Europese Commissie (effectbeoordeling in een werkdocument van de diensten van de Commissie).

11

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/95 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/95

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Duurzame koolstofcycli

(COM(2021) 800 final)

(2022/C 323/16)

Rapporteur:
  Arnold PUECH D'ALISSAC

| Raadpleging | Europese Commissie, 21.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 56 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 221/0/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 21.1.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

4.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

56

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

221/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is van mening dat we het probleem van de Europese koolstofneutraliteit alleen kunnen oplossen als we de uitstoot van broeikasgassen (BKG) terugdringen, voor meer koolstofputten zorgen en in onze economie alternatieven voor fossiele koolstof vinden. Het EESC staat dan ook achter de boodschap in de mededeling van de Europese Commissie dat alle middelen en oplossingen moeten worden gebundeld om dit doel te bereiken. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC steunt de twee opties voor het verwijderen en vastleggen van koolstof die de Commissie in haar mededeling voorstelt: op de natuur gebaseerde oplossingen (ook wel koolstoflandbouw genoemd) en techno-industriële oplossingen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat de landsector (landbouw, bosbouw, veengebieden enz.) een actieve rol kan spelen in de strijd tegen de opwarming van de aarde en tegelijkertijd kan bijdragen tot het algehele voedselevenwicht door enerzijds iedereen te voorzien van voldoende en betaalbaar voedsel van goede kwaliteit en anderzijds lonend te zijn voor de producenten. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC benadrukt dat het thema van duurzame koolstofcycli een holistische benadering vergt. Het is immers alleen mogelijk om het aantal koolstofputten te vergroten en zo veel mogelijk fossiele koolstof te vervangen als er meer biomassa wordt geproduceerd, met alle gevolgen van dien voor de landsector. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aangezien de landbouwsector van nature een bron van uitstoot is, zal de invoering van praktijken die minder uitstoot veroorzaken volgens het EESC recht evenredig zijn aan het succes van de ontwikkeling van een duurzame koolstofcyclus. De landbouwsector zal zich aan de klimaatverandering moeten aanpassen om aan de toenemende vraag naar voedsel te kunnen voldoen en de duurzame koolstofcyclus van morgen te kunnen inzetten. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is dan ook van mening dat koolstoflandbouw niet alleen moet worden gezien als een zakelijke kans, maar ook als een fundamenteel onderdeel van de toekomst van de Europese land- en bosbouw en als een instrument voor klimaatactie dat bijdraagt tot veerkrachtigere plattelandsgebieden, in overeenstemming met de langetermijnvisie voor plattelandsgebieden in de EU (1). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC meent dat het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) alleen niet afdoende zal zijn om de doelstellingen inzake koolstofneutraliteit te verwezenlijken: het GLB zal het beleidskader moeten vormen dat de weg vrijmaakt voor de koolstofarme transitie in de landbouw (een landbouw die minder koolstof uitstoot en meer koolstof vastlegt). De investeringssteun in het kader van het GLB kan en moet koolstofopslag financieel belonen als eco-dienst en inkomenssteun voor landbouwers, maar koolstofopslag mag geen algemene GLB-voorwaarde zijn. Belangrijker nog: het EESC is van mening dat de ontwikkeling van de koolstofmarkt verder moet worden bevorderd. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Koolstofkredieten dienen als vergoeding voor een geleverde dienst, te weten de vastlegging van koolstof uit de atmosfeer, maar moeten ook bij de koolstofarme transitie van de landbouwsector worden ingezet. Er moet dan ook een transparant en betrouwbaar systeem voor koolstofkredieten komen dat voorziet in de behoeften van de sector op het gebied van koolstofvastlegging en vermindering van de BKG-emissies. Deze betrouwbaarheid moet berusten op een certificering die rekening houdt met de nationale omstandigheden en op de territoriale aanpak van elk land kan worden afgestemd. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | De ontwikkeling van koolstoflandbouw vergt een duidelijk rechtskader voor alle lidstaten, dat rekening houdt met de in de mededeling van de Europese Commissie vastgestelde hoofdlijnen voor gecertificeerde projecten op het gebied van koolstofvastlegging. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC waarschuwt dat de lidstaten niet in gelijke mate in staat zijn om te investeren in en begeleiding te bieden bij de vastlegging van koolstof, en dat hun vermogen om een en ander te financieren en in goede banen te leiden uiteenloopt. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Aangezien de maatregelen voor koolstofcorrectie aan de grens de landbouwsector onvoldoende beschermen, beveelt het EESC aan om ook rekening te houden met ingevoerde producten en ervoor te zorgen dat zowel nieuwe als bestaande handelsovereenkomsten de exporterende landen ertoe verplichten duurzame koolstofcycli op te zetten. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC vindt dat industriële oplossingen (zoals de permanente opslag van CO2 in geologische formaties of koolstofmineralisatie in innovatieve aggregaten) duurzaam moeten zijn en geen negatieve effecten op de biodiversiteit, ecosystemen en gemeenschappen mogen hebben. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het voorstel inzake koolstoflandbouw moet deel uitmaken van een bredere transitie naar een duurzaam voedselsysteem. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Er dient rekening te worden gehouden met het welzijn van werknemers, de voorspelbaarheid van loopbanen en de arbeidsomstandigheden in de landbouwsector alsook de noodzaak van een billijke beloning, zodat landbouwers en werknemers zich zullen willen inzetten voor de transitie naar een koolstofarme economie, en deze tot een goed einde zullen brengen. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Algemene opmerkingen

Koolstofneutraliteit in 2050: de oplossing om de Overeenkomst van Parijs na te komen

| 2.1. | De exponentiële toename van de concentratie broeikasgassen in de atmosfeer sinds de industriële revolutie heeft tot een wereldwijde stijging van de temperatuur geleid. Wetenschappers zijn het erover eens dat het absoluut noodzakelijk is om tegen 2050 op mondiale schaal een netto nuluitstoot te bereiken en dat de mondiale uitstoot tegen 2025 een piek moet bereiken om de opwarming tot +1,5 oC te beperken (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bij + 2 oC kunnen de risico’s voor de voedselvoorziening volgens de IPCC al heel hoog worden in bepaalde delen van de wereld. Naar verwachting neemt de vraag naar voedsel tussen 2009 en 2050 met 70 % toe en moeten negen miljard monden worden gevoed, aldus de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Aangezien onze voedselproductie van nature afhankelijk is van het klimaat, dwingt deze urgentie op het gebied van klimaat én voedselvoorziening ons tot verandering. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De Overeenkomst van Parijs heeft tot doel de opwarming van de aarde te beperken tot liefst 1,5 oC, maar maximaal 2 oC. De Europese Unie heeft in dat verband de Green Deal aangenomen en de doelstelling om in 2050 koolstofneutraliteit te bereiken in de klimaatwet verankerd. Om deze doelstelling te bereiken heeft de EU twee kerninitiatieven genomen:






  — | het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen met ten minste 55 % tegen 2030, door middel van het voorgestelde “Fit for 55”-pakket; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen met ten minste 55 % tegen 2030, door middel van het voorgestelde “Fit for 55”-pakket;

| — | het recyclen van koolstof uit afvalstromen, duurzame bronnen van biomassa of de atmosfeer (circulaire economie, duurzame bio-economie, technologieën voor koolstofafvang en -gebruik [CCU]). |
| --- | --- |

—

het recyclen van koolstof uit afvalstromen, duurzame bronnen van biomassa of de atmosfeer (circulaire economie, duurzame bio-economie, technologieën voor koolstofafvang en -gebruik [CCU]).

De noodzaak om meer koolstof te verwijderen

| 2.5. | Gezien deze situatie staat het EESC achter de mededeling van de Europese Commissie waarin twee oplossingen voor het verwijderen en vastleggen van koolstof worden voorgesteld: op de natuur gebaseerde oplossingen (koolstoflandbouw) en techno-industriële oplossingen (DACCS [Direct Air Carbon Capture and Storage], waarbij CO2 uit de atmosfeer wordt afgevangen, of BECCS [Bio-Energy Carbon Capture and Storage], waarbij CO2 uit de verbranding of vergisting van biogene koolstof wordt afgevangen). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De landbouw vormt met 11 % van de Europese emissies van nature een bron van uitstoot, maar kan ook de BKG-emissies beperken door als koolstofput te fungeren en draagt bij aan de bio-economie door niet-fossiele koolstof te leveren. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het moge dan ook duidelijk zijn dat de landsector ernaar streeft om bij te dragen tot de bestrijding van de opwarming van de aarde en tot het algehele voedselevenwicht door iedereen te voorzien van voldoende en betaalbaar voedsel van goede kwaliteit, stabiele en hoogwaardige banen te creëren en tegelijkertijd lonend te zijn voor de producenten (zie met name het advies over voedselzekerheid en duurzame voedselsystemen (3) en het advies over een eerlijke voedselvoorzieningsketen (4)). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De bestrijding van de klimaatverandering zal dan ook instrumenten voor een rechtvaardige transitie vergen die toegankelijk zijn voor alle lidstaten en landbouwers. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Specifieke opmerkingen

Doelstellingen voor de landsector: mitigatie, vastlegging en voedsel

| 3.1. | Om het probleem van de Europese koolstofneutraliteit op te lossen, moeten we zorgen voor minder BKG-emissies en meer koolstofputten, en moeten we in onze economie alternatieven voor fossiele koolstof vinden. Het EESC staat dan ook achter de boodschap in de mededeling van de Europese Commissie dat alle middelen en oplossingen moeten worden gebundeld om dit doel te bereiken. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zoals in het voorstel tot wijziging van de LULUCF-verordening (5) als onderdeel van het “Fit for 55”-pakket wordt uiteengezet, moet koolstoflandbouw bijdragen tot de doelstelling om tegen 2030 in de landsector netto 310 Mt CO2-equivalent te verwijderen. Het EESC wijst erop dat er verschillende manieren zijn om de koolstofvastlegging te vergroten, waaronder bodembeheer, bosverjonging en het herstel van natuurlijke ecosystemen (zie zijn advies over dit onderwerp (6)). |
| --- | --- |

3.2.

Op de natuur gebaseerde oplossingen

| 3.3. | Er is meer koolstof opgeslagen in de bodem dan in planten of in de atmosfeer. De uitstoot als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen, industriële processen en veranderingen in het landgebruik hoopt zich echter op in de oceanen en doet de concentratie van CO2 in de atmosfeer drastisch toenemen, wat een groot probleem is. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Bij de landbouw wordt de uitgestoten koolstof deels gerecycled door het vastleggen van koolstof uit de lucht in plantaardig materiaal, het vastleggen van organisch materiaal in de bodem door bioaccumulatie, biomaterialen en het gebruik van energie uit lokaal geteelde biomassa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De koolstoflandbouw richt zich op de terugdringing van CO2 in de atmosfeer, maar er zijn ook andere broeikasgasemissies in de landbouw die moeten worden aangepakt (bv. emissies van methaan en N2O, die relatief (per kg) meer warmte genereren dan CO2). De veehouderij maakt het mogelijk om organische meststoffen te leveren voor de productie van gewassen, en voor zover het vee wordt gevoederd met lokaal geteeld gras draagt het op circulaire wijze bij aan het voedselsysteem, zoals uitgebreid uiteen is gezet in het advies over de voordelen van extensieve veeteelt en organische meststoffen in het kader van de Europese Green Deal (7). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Deze uitdagingen en de mogelijke oplossingen in de landsector vragen om een holistische benadering van duurzame koolstofcycli, waarbij rekening wordt gehouden met de diversiteit van de ecosysteemdiensten die door landbouwbodems worden geleverd en met de variërende koolstofvastleggingscapaciteit naargelang van de bodem-, klimaat- en biologische parameters. Om het aantal koolstofputten te vergroten en zo veel mogelijk fossiele koolstof te vervangen, moet immers meer biomassa worden geproduceerd. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Aangezien de landbouwsector van nature een bron van uitstoot is, zal de invoering van praktijken die minder uitstoot veroorzaken, bijdragen aan de mitigatie en een duurzame koolstofcyclus. Ook het terugdringen van de emissies, het verbeteren van de koolstofvastlegging, het inspelen op de toenemende vraag naar voedsel en de aanpassing aan de klimaatverandering (bv. negatieve gevolgen van de klimaatverandering voor de oogsten) brengen verschillende uitdagingen met zich mee die innovatie en ondersteuning van de sector vereisen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC is dan ook van mening dat het voorstel tot wijziging van de LULUCF-verordening van vitaal belang zal zijn voor het klimaatevenwicht op lange termijn. De rol van koolstoflandbouw moet niet alleen als een zakelijke kans worden gezien, maar als een fundamenteel onderdeel van de toekomst van de Europese landbouw. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Naast de instandhouding van de voedselzekerheid in de wereld zien we ons bij de valorisatie van koolstof voor drie uitdagingen gesteld:






  — | koolstof uit de atmosfeer vastleggen in de bodem; |
| --- | --- | --- |

3.9.

—

koolstof uit de atmosfeer vastleggen in de bodem;

| — | de uitstoot van broeikasgassen beperken; |
| --- | --- |

—

de uitstoot van broeikasgassen beperken;

| — | de landbouwsector aanpassen aan de klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

de landbouwsector aanpassen aan de klimaatverandering.

| 3.10. | Verscheidene landbouwpraktijken zorgen voor een betere koolstofvastlegging:






  — | bebossing en herbebossing; |
| --- | --- | --- |

3.10.

—

bebossing en herbebossing;

| — | agrobosbouw en andere vormen van gemengde landbouw waarbij een houtachtige vegetatie wordt gecombineerd met plantaardige of dierlijke productiesystemen; |
| --- | --- |

—

agrobosbouw en andere vormen van gemengde landbouw waarbij een houtachtige vegetatie wordt gecombineerd met plantaardige of dierlijke productiesystemen;

| — | gebruik van vanggewassen, dekgewassen en conserverende gewassen; |
| --- | --- |

—

gebruik van vanggewassen, dekgewassen en conserverende gewassen;

| — | omschakeling van akkerland naar braakland of naar blijvend grasland; |
| --- | --- |

—

omschakeling van akkerland naar braakland of naar blijvend grasland;

| — | herstel van veengebieden en wetlands. |
| --- | --- |

—

herstel van veengebieden en wetlands.

| 3.11. | Er is een belangrijk potentieel: volgens het 4/1000-initiatief van het Franse instituut voor landbouw-, voedsel- en milieuonderzoek (INRAE) kan er in de landbouw in Frankrijk jaarlijks maximaal 8,43 Mt koolstof extra worden opgeslagen in de bovenste 30 cm van de bodem. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | In samenhang met de in de EU-bodemstrategie geformuleerde doelstelling om tegen 2050 een toestand zonder netto ruimtebeslag te bereiken (8), en om ervoor te zorgen dat bouwland als koolstofput kan fungeren en biomassa kan produceren, dient het land adequaat beschermd te worden. Het EESC stelt met tevredenheid vast dat sommige lidstaten al activiteiten in die richting ontplooien (zo werkt Estland aan wetgeving inzake grondgebruik). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | In de mededeling worden enkele problemen in kaart gebracht voor gecertificeerde projecten voor koolstofvastlegging, maar wordt geen antwoord gegeven op de volgende vraagstukken:






  — | non-permanentie: de koolstof die in de bodem en biomassa is vastgelegd en opgeslagen, kan weer vrijkomen in de atmosfeer, waardoor de klimaatmitigatievoordelen teniet worden gedaan; |
| --- | --- | --- |

3.13.

—

non-permanentie: de koolstof die in de bodem en biomassa is vastgelegd en opgeslagen, kan weer vrijkomen in de atmosfeer, waardoor de klimaatmitigatievoordelen teniet worden gedaan;

| — | het toezicht op, de verslaglegging over en de verificatie van afgevangen koolstof blijft een uitdaging: er moet een nauwkeurige kwantificering komen van de werkelijke extra kosten; |
| --- | --- |

—

het toezicht op, de verslaglegging over en de verificatie van afgevangen koolstof blijft een uitdaging: er moet een nauwkeurige kwantificering komen van de werkelijke extra kosten;

| — | er moet rekening worden gehouden met de kosten van de maatregelen die moeten worden genomen om koolstof vast te leggen en de broeikasgasemissies van de landbouw te beperken. |
| --- | --- |

—

er moet rekening worden gehouden met de kosten van de maatregelen die moeten worden genomen om koolstof vast te leggen en de broeikasgasemissies van de landbouw te beperken.

| 3.14. | Tot slot mogen we de verlaging van de uitstoot van de landbouwsector door aangepaste praktijken of nieuwe technologieën niet uit het oog verliezen. Energiesoberheid en de terugdringing van koolstofemissies zijn in dit verband prioritair. |
| --- | --- |

3.14.

Oplossingen op basis van het afvangen, gebruiken en opslaan van koolstof door de industrie

| 3.15. | In de mededeling wordt als doelstelling voorgesteld dat tegen 2028 elke ton CO2 die door de industrie afgevangen, vervoerd, gebruikt en opgeslagen wordt, gerapporteerd en verantwoord wordt volgens zijn fossiele, biogene of atmosferische oorsprong. Tegen 2030 moet ten minste 20 % van de koolstof in chemische en kunststof producten afkomstig zijn van duurzame niet-fossiele bronnen, en tegen 2030 moet via koploperprojecten jaarlijks 5 Mt CO2 uit de atmosfeer worden verwijderd en permanent worden opgeslagen. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Fossiele koolstof moet worden vervangen door duurzamere stromen van gerecyclede koolstof uit afval, duurzame biomassa of rechtstreeks uit de atmosfeer. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | In het zesde IPCC-verslag (9) wordt uiteengezet dat vóór het einde van de 21e eeuw 100-1 000 Gt CO2 verwijderd moet zijn. De meeste huidige en potentiële koolstofabsorptiemaatregelen kunnen aanzienlijke gevolgen hebben voor land, energie, water of nutriënten indien zij op grote schaal worden ingezet. Een doeltreffende governance is dan ook noodzakelijk om te voorkomen dat vormen van landgebruik met elkaar gaan concurreren, met mogelijk aanzienlijke gevolgen voor landbouw- en voedselsystemen, biodiversiteit en andere ecosysteemfuncties en -diensten. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Er bestaan verschillende technologieën voor afvang, gebruik en opslag van koolstof door de industrie (gebruik van biomassa in gebouwen, BECCS, DACCS, afvang en gebruik van koolstof [carbon capture and utilisation, CCU] enz.), maar iedere technologie heeft naast voordelen ook nadelen; dé oplossing bestaat dus niet (10). |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Zo wordt met de BECCS-technologie koolstof uit de atmosfeer verwijderd, waarbij warmte en energie vrijkomen. We moeten er echter rekening mee houden dat de duurzaamheid van de gebruikte biomassa niet onbeperkt is. Projecten voor directe koolstofafvang uit de lucht in IJsland en Schotland zijn duur en nog altijd zeer energie-intensief. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | De landbouw en de bosbouw zijn de belangrijkste actoren in de bio-economie. Deze “fotosynthetische economie” is een directe afspiegeling van het unieke vermogen van planten om uit koolstofdioxide in de atmosfeer niet-fossiele koolstof te produceren. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Deze technologieën voor koolstofverwijdering zullen goedkoper moeten worden en ervoor moeten zorgen dat koolstof permanent opgeslagen en verwijderd wordt. CO2-afvangtechnologieën kunnen zeer energie-intensieve processen zijn. Daarnaast moeten de technologieën hernieuwbare energie gebruiken en duurzaam zijn en mogen ze geen negatieve gevolgen hebben voor de biodiversiteit, de ecosystemen en de beschikbaarheid van land. |
| --- | --- |

3.21.

4.   Instrumenten voor de ontwikkeling van koolstoflandbouw in Europa

De Europese Unie: de basislijn voor koolstofarme landbouw bepalen

| 4.1. | De Commissie stelt in haar mededeling dat de toepassing van nationale GLB-instrumenten (nationale strategische plannen) en de verwezenlijking van de in de LULUCF-verordening vastgestelde doelstellingen alleen maar gunstig kunnen zijn. De inzet en de doelstellingen van de LULUCF-verordening zijn van dien aard dat alle oplossingen moeten worden ingezet. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Als zodanig kan het GLB op een passend territoriaal niveau mede de basislijn bepalen voor het matigen van emissies, het vastleggen van koolstof en het aanpassen van de sector, bijvoorbeeld door blijvend grasland of agro-ecologische infrastructuur te beschermen. De GLB-hervorming van 2023 zal het ook mogelijk maken klimaatmaatregelen te versterken via ecoregelingen, net zoals zij de sociale conditionaliteit heeft gevrijwaard. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Gezien de veelvoud aan doelstellingen is het GLB echter alleen niet afdoende om de doelstellingen inzake koolstofneutraliteit te verwezenlijken. Het GLB moet het beleidskader vormen dat de weg vrijmaakt voor de koolstofarme transitie in de landbouw: een landbouw die minder uitstoot en meer vastlegt. Het EESC is van mening dat de investeringssteun in het kader van het GLB koolstofopslag financieel kan en moet belonen als ecodienst en inkomenssteun voor landbouwers, maar dat koolstofopslag geen algemene GLB-voorwaarde mag zijn. Belangrijker nog: het EESC is van mening dat de ontwikkeling van de koolstofmarkt verder moet worden bevorderd. |
| --- | --- |

4.3.

Koolstofkredieten: een noodzakelijke investering om het potentieel van landbouwgronden te benutten

| 4.4. | Waar het gaat om de aanpassing aan en de beperking van de gevolgen van de klimaatverandering zijn er in de landbouwsector oplossingen voorhanden, maar die kosten geld, houden risico’s in en zijn soms op lange termijn minder gunstig voor de winstgevendheid. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Willen landbouwers en werknemers in de landbouwsector zich inzetten voor en slagen in de transitie naar een koolstofarme economie, dan moeten zij volgens het EESC een billijke beloning krijgen evenals, op lange termijn, toegang tot landeigendom of pacht. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC is van mening dat de positieve externe effecten van klimaatvriendelijke landbouwpraktijken kunnen worden gekwantificeerd en gewaardeerd in het kader van particuliere contracten op een vrijwillige markt, en via de uitgifte van koolstofkredieten die op de markt kunnen worden verhandeld. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Bij de uitgifte van koolstofkredieten is meer samenwerking met landbouwers nodig en moet rekening worden gehouden met de internationale context. Andere landen hebben hun koolstofkredietsysteem namelijk al opgezet. Zo is de prijs van Chinese koolstofquota voor 2021 op 5,20 EUR/ton gesteld, en deze kan oplopen tot 20,5 EUR/ton in 2030 (tegenover gemiddeld 30 of zelfs 40 EUR/ton waarvan wordt uitgegaan in de plannen voor de koolstoflandbouw in Europa) (11). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Deze Europese koolstofkredieten moeten dus nog aantrekkelijk worden gemaakt op een concurrerende markt, terwijl de milieu-integriteit moet worden gewaarborgd. Zonder economisch en politiek instrument zal het in de EU niet meevallen om de duurdere en lokaal vastgelegde en vermeden lokale koolstof te financieren en aan de man te brengen. Positieve externe effecten, zoals die van het Franse koolstofarm-keurmerk (12), moeten worden gevaloriseerd. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Voor het Franse koolstofarm-keurmerk telt zowel vastgelegde als vermeden koolstof mee (landbouwemissies van CO2, CH4 en N2O uitgedrukt in koolstofequivalent). Het is een middel om alle landbouwers te winnen voor het streven naar een koolstofarme en agro-ecologische transitie. Het Franse koolstofarm-keurmerk houdt in dat de overschakeling op praktijken die het gebruik van minerale stikstofmeststoffen aanzienlijk verminderen wordt beloond met een gecertificeerd koolstofkrediet. Dit is een doeltreffend resultaat, aangezien het krediet ook de beperking van N2O-emissies beloont. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC is van mening dat koolstofkredieten als vergoeding moeten dienen voor een geleverde dienst, te weten de vastlegging van koolstof uit de atmosfeer, maar ze moeten ook de transitie naar een koolstofarme landbouw ondersteunen en het welzijn van werknemers, de loopbaanvoorspelbaarheid en de arbeidsomstandigheden in de landbouwsector waarborgen. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Het EESC pleit dan ook voor een transparant en betrouwbaar systeem voor koolstofkredieten dat voorziet in de behoeften van de sector op het gebied van koolstofvastlegging en vermindering van de BKG-emissies. Er moet aandacht uitgaan naar de versterking van de rol van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, met name bij de beoordeling van de sociale gevolgen van koolstofkredieten. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Aangezien de maatregelen voor koolstofcorrectie aan de grens de landbouwsector onvoldoende beschermen, beveelt het EESC aan om ook rekening te houden met ingevoerde producten en ervoor te zorgen dat zowel nieuwe als bestaande handelsovereenkomsten de exporterende landen ertoe verplichten duurzame koolstofcycli op te zetten. |
| --- | --- |

4.12.

Een sociaal rechtvaardige transitie naar een koolstofarme economie

| 4.13. | Het EESC wijst erop dat de lidstaten en landbouwers niet in gelijke mate in staat zijn om te investeren in en begeleiding te bieden bij de vastlegging van koolstof. Bovendien worden sommige lidstaten zwaar getroffen door de oorlog in Oekraïne, wat hun vermogen om toekomstige investeringen in koolstofvastlegging te doen, zal aantasten. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Het EESC zou graag zien dat bedrijven ondersteuning en begeleiding krijgen bij het opleiden van hun werknemers, zodat zij kunnen overstappen op de nieuwe koolstofarme modellen van de toekomst. Het is dan ook van belang om sociale voorwaarden te verbinden aan staatssteun voor koolstofinvesteringen om slecht betaalde, onbeschermde en onzekere arbeidsomstandigheden te voorkomen, in overeenstemming met de IAO-verdragen. Ook de toegang tot innovatie en de overdracht van beste praktijken verdienen de nodige aandacht. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Het EESC wijst er nadrukkelijk op dat opleiding en begeleiding van landbouwers en werknemers in de landbouwsector van cruciaal belang zijn. |
| --- | --- |

4.15.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Zie met name de actie “Klimaatactie in veengebieden door koolstoflandbouw” in het kader van het vlaggenschipinitiatief “Veerkrachtige plattelandsgebieden” (https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/new-push-european-democracy/long-term-vision-rural-areas_en).

1

(2)  Tweede deel van het zesde evaluatieverslag van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC), gepubliceerd op 28 februari 2022: https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-cycle/

2

(3)  PB C 194 van 12.5.2022, blz. 72.

3

(4)  PB C 517 van 22.12.2021, blz. 38.

4

(5)  COM(2021) 554 final.

5

(6)  Advies van het EESC over “De opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen door LULUCF” (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 192).

6

(7)  Informatief rapport van het EESC “Voordelen van extensieve veeteelt en organische meststoffen in het kader van de Europese Green Deal”.

7

(8)  Advies van het EESC over de “Nieuwe EU-bodemstrategie”, (PB C 290 van 29.7.2022, blz. 131).

8

(9)  https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/

9

(10)  Zie voor meer informatie het initiatiefadvies CCMI/190 over de “Rol van technologieën voor koolstofverwijdering bij het koolstofarm maken van de Europese industrie”, nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad.

10

(11)  https://www.citepa.org/fr/2021_07_b05/

11

(12)  https://www.ecologie.gouv.fr/label-bas-carbone

12

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/101 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/101

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van de methaanemissies in de energiesector en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/942

(COM(2021) 805 final/2 — 2021/0423 (COD))

over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof (herschikking)

(COM(2021) 804 final — 2021/0424 (COD))

en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof

(COM(2021) 803 final — 2021/0425 (COD))

(2022/C 323/17)

| Rapporteur: | Udo HEMMERLING |
| --- | --- |

Rapporteur:

Udo HEMMERLING

| Raadplegingen | Europees Parlement, 17.2.2022 en 7.3.2022
  Raad van de Europese Unie, 23.2.2022 en 3.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikelen 114, lid 1, 194, lid 2 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 2.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 184/2/2 |

Raadplegingen

Europees Parlement, 17.2.2022 en 7.3.2022

Raad van de Europese Unie, 23.2.2022 en 3.3.2022

Rechtsgrond

Artikelen 114, lid 1, 194, lid 2 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

2.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

184/2/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Na de Russische inval in Oekraïne en de daaropvolgende sancties tegen Rusland en Belarus is de EU hard op weg haar energiebeleid aan te passen, vooral wat aardgas betreft. In de mededeling “REPowerEU” zet de Europese Commissie uiteen hoe de Unie tegen 2030 onafhankelijk kan worden van Russische fossiele brandstoffen. Het is de bedoeling dat in 2022 al de eerste grote stappen in die richting worden gezet. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) kan zich in het algemeen vinden in deze uitdagende aanpak en beveelt de Commissie aan om een geactualiseerd voorstel voor de gasmarkt uit te werken waarin rekening wordt gehouden met de nieuwe situatie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Europese Commissie om vaart te zetten achter de overschakeling op hernieuwbare gassen, die dringend nodig is vanwege de aanhoudende klimaatverandering. Het gebruik ervan moet worden toegespitst op sectoren die moeilijk koolstofvrij te maken zijn of waar er nog geen alternatieve technologische oplossingen voorhanden zijn, zoals de directe elektrificatie van eindtoepassingen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | In het voorstel worden het gas- en het waterstofsysteem als twee aparte systemen gedefinieerd. De regels van het gaspakket zouden betekenen dat de eisen zeer verschillend zijn. Het EESC is van mening dat de verschillende en restrictieve eisen voor de twee systemen onevenredig zijn. De potentiële synergie-effecten bij het gezamenlijk ontwikkelen, exploiteren en onderhouden van de twee systemen via gemeenschappelijke regelgeving moeten worden benut. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Volgens het EESC moeten hernieuwbare gassen volledig verhandelbaar zijn op de gemeenschappelijke markt. Daarom moet er voor gas van meet af aan in de hele EU één systeem voor kwaliteits- en duurzaamheidsnormen worden ingevoerd. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC onderstreept dat biomethaan van bijzonder belang is voor de ontwikkeling van een groter aanbod van hernieuwbaar gas, voor de circulaire economie en voor het creëren van een regionale meerwaarde. Dit zou ook de duurzame landbouw ten goede komen doordat de uitstoot van broeikasgassen wordt teruggedrongen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Fossiele methaanemissies worden te weinig in kaart gebracht. Het EESC beseft terdege dat de meeste methaanlekkage buiten de EU plaatsvindt. Daarom moet in de verordening een EU-methaanprestatienorm voor ingevoerd gas worden opgenomen. |
| --- | --- |

1.6.

2.   De voorstellen van de Europese Commissie in een notendop

| 2.1. | De drie voorstellen van de Europese Commissie van december 2021 maken deel uit van het concept “Fit for 55” voor een versnelde vermindering van de broeikasgasemissies tot 2030 en voor het traject naar klimaatneutraliteit in 2050. Doel is de EU-regels voor de gasmarkt aan te passen aan de overgang naar hernieuwbare en koolstofarme gassen en deze regels uit te breiden tot een EU-waterstofmarkt. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | In 2009 werden de bepalingen voor een gemeenschappelijke gasmarkt voor het laatst ingrijpend gewijzigd. Tot dusverre ging de aandacht met name uit naar regelgevingsvraagstukken over efficiëntie, handel, netwerken, mededinging en consumentenvoorlichting. Het kader wordt nu drastisch uitgebreid met regels voor de omschakeling op hernieuwbare energie. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Op de markt wordt de voorkeur gegeven aan hernieuwbare, koolstofnegatieve, koolstofvrije en/of koolstofarme gassen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Bij de voorgenomen totstandbrenging en ontwikkeling van een interne markt en van een netwerk voor waterstof zullen vergelijkbare regels worden gehanteerd als voor de EU-gasmarkt. De Commissie stelt echter voor om het bestaande gasnetwerk en het toekomstige waterstofnetwerk niet bij één entiteit onder te brengen. Dit voorstel geldt ook wanneer een bestaande gasnetbeheerder zijn netwerk uitbreidt met een waterstofnetwerk (zogeheten horizontale ontvlechting). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Daarnaast wordt voor het eerst een verordening ter vermindering van de methaanemissies in de gasindustrie voorgesteld. Met deze verordening wordt beoogd de plannen in het kader van de EU-methaanstrategie voor toezicht op de methaanemissies in de energiesector en de vermindering daarvan om te zetten in concrete regels. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Noodzakelijke update na de Russische agressie tegen Oekraïne

| 3.1. | De Russische invasie in Oekraïne bezorgt de Oekraïense bevolking onnoemelijk veel leed. Hun civiele en militaire verzet moet worden ondersteund. Ten gevolge van de sancties tegen de Russische Federatie en Belarus moet het energiebeleid van de Europese Unie worden herzien, met name wat betreft de invoer van aardgas uit Rusland. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In maart 2022 heeft de Europese Commissie een nieuw plan opgesteld om tegen 2030 onafhankelijk te worden van Russische fossiele brandstoffen: “REPowerEU”. Het zal voor de Europese economie en samenleving buitengewoon lastig worden om de vraag naar Russisch gas tegen het einde van dit jaar met twee derde te verminderen. De mededeling gaat in op tal van nieuwe prioriteiten op het gebied van energiezekerheid, gasopslag, energieprijzen en biomethaan die verband houden met het gasmarktpakket van december 2021. Er moet een verplicht instrument worden besproken om het gebruik van hernieuwbaar gas, waaronder biomethaan, op te voeren. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ten behoeve van een samenhangend gasmarktbeleid beveelt het EESC de Commissie aan een geactualiseerd voorstel voor dit gasmarktpakket op te stellen. Dit moet een voorstel omvatten om de vergunningsprocedures voor gas- en waterstofinfrastructuur te versnellen. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Algemene opmerkingen

| 4.1. | Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Europese Commissie om vaart te zetten achter de overschakeling op hernieuwbare gassen, die dringend nodig is vanwege de aanhoudende klimaatverandering. De gassector moet een belangrijke bijdrage leveren aan de decarbonisatie en sectorkoppeling in het kader van de Green Deal. Voor deze omschakeling zijn ook koolstofarme gassen nodig, waarbij moet worden voldaan aan strenge duurzaamheidseisen. Het gebruik ervan moet worden toegespitst op sectoren die moeilijk koolstofvrij te maken zijn of waar er nog geen alternatieve technologische oplossingen voorhanden zijn, zoals de directe elektrificatie van eindtoepassingen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC is zich bewust van de toezegging tot klimaatneutraliteit die de EU in de klimaatwet heeft vastgelegd. Op basis van deze toezegging moet in het EU-beleid rekening worden gehouden met de bijzondere voordelen van elektriciteits- en gassystemen. Elektriciteitsnetten kunnen hernieuwbare zonne- en windenergie transporteren met lage transformatieverliezen. Gasnetten kunnen gebruikmaken van grote opslagfaciliteiten en zorgen voor langeafstandsvervoer. Wat gas betreft, moet op de markt de voorkeur worden gegeven aan hernieuwbare en, in mindere mate, koolstofarme gassen. Met name waterstof moet centraal staan in sectoren die moeilijk koolstofvrij te maken zijn, zoals de staal-, cement- en keramieksector of het langeafstandsvervoer. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Aangezien CO2 lange tijd in de atmosfeer blijft, moet worden vastgehouden aan de bindende doelstelling voor klimaatneutraliteit tegen 2050, zoals vastgelegd in de klimaatwet van de EU. Als deze doelstelling de komende jaren niet wordt gehaald, zullen aanvullende maatregelen moeten worden genomen, vooral als blijkt dat methaanemissies uit de energiesector een grotere impact hebben op het klimaat dan momenteel wordt geraamd. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Efficiënte gasnetwerken en -opslag — en toekomstige waterstofnetwerken en -opslag — zijn nodig, aangezien zij een belangrijk onderdeel van een betrouwbare en betaalbare energievoorziening vormen. Zij moeten zodanig worden ontwikkeld dat zij een aanvulling vormen op het elektriciteitssysteem. Zo kan de gas- en waterstofsector de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen helpen verminderen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Een snellere overschakeling op hernieuwbare gassen kan bijdragen tot diversificatie van de gasvoorziening in de Europese Unie. De koolstofprijzen voor fossiele brandstoffen zullen de overschakeling op hernieuwbare gassen afdwingen. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | De voorstellen van de Europese Commissie zijn erop gericht de markttoegang voor hernieuwbare en koolstofarme gassen — waaronder waterstof — op de gemeenschappelijke markt te vereenvoudigen respectievelijk uit te breiden. Deze benadering is volgens het EESC zinvol. De vraag is echter of deze toereikend is om van hernieuwbare gassen een succes te maken. Het EESC stelt derhalve voor in aanvulling daarop te onderzoeken of het mogelijk is om bij wet uitdrukkelijk voorrang te verlenen aan de injectie van hernieuwbare gassen in de netwerken. In een aantal lidstaten bestaan soortgelijke regels ten aanzien van een feed-inprioriteit voor elektriciteitsbedrijven, die als voorbeeld kunnen dienen bij de transformatie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Om de doelstelling inzake klimaatneutraliteit te kunnen bereiken, is het EESC van mening dat de bestaande infrastructuur voor gassen moet worden benut en overeenkomstig de behoeften verder moet worden uitgebreid. De bijzondere aandacht voor de totstandbrenging van een waterstofmarkt en een waterstofnetwerk verdient steun. In dit verband betwijfelt het EESC of het uit mededingingsoogpunt noodzakelijk is zo streng de hand te houden aan de scheiding van aardgas- en waterstofnetwerken. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het voorstel definieert twee aparte systemen: een gassysteem, dat moet overschakelen van fossiel op hernieuwbaar gas, en een waterstofsysteem. De regels van het gaspakket zouden betekenen dat de eisen die voor beide systemen gelden, zeer verschillend zijn. Dit zou technische en economische synergieën tussen de twee systemen belemmeren. Het EESC vraagt zich af of de verschillende en restrictieve eisen voor de twee systemen wel nodig en evenredig zijn. Er moeten gemeenschappelijke regels komen om de potentiële synergie-effecten bij het gezamenlijk ontwikkelen, exploiteren en onderhouden van de twee systemen te benutten. Het moet mogelijk en uitvoerbaar worden gemaakt om gescheiden lokale netgedeelten met elkaar te verbinden. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | De voorstellen van de Europese Commissie moeten een snelle ontwikkeling van de markt voor zogenaamde koolstofarme waterstof en voor daadwerkelijk hernieuwbare waterstof mogelijk maken. Deze brede benadering beoogt een snelle en concurrerende uitbreiding van de markt voor waterstof tot stand te brengen. Het EESC is van mening dat daarbij moet worden gewaarborgd dat voorrang wordt gegeven aan daadwerkelijk hernieuwbare waterstof boven met fossiele brandstoffen geproduceerde waterstof. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Voor de productie van waterstof langs chemische weg zijn met name elektrolyse en omvorming van aardgas onder stoom (stoomreforming) bekend en gangbaar. Pyrolyse en biologische processen (vergisting), alsook biogeen CO2 uit de verwerking van biogas, kunnen ook worden gebruikt. Afhankelijk van het proces kunnen er voor de productie van hernieuwbare waterstof verschillende energiebronnen of grondstoffen worden gebruikt, zoals hernieuwbare elektriciteit, hernieuwbaar gas of zelfs duurzame biomassa. Naar verwachting zal voor de totstandbrenging van een waterstofeconomie dan ook een mix van verschillende technologieën en installaties van uiteenlopende omvang worden gebruikt. Een andere optie die aandacht verdient, is waterstof winnen uit de ruimte. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Het EESC beveelt in principe aan een open marktontwerp te hanteren voor de ontwikkeling van een waterstofeconomie, waarbij uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s). Op deze wijze kan met behulp van decentraal opgewekte hernieuwbare elektriciteit of biogene rest- en afvalstoffen respectievelijk gerecycled materiaal lokaal hernieuwbaar gas respectievelijk hernieuwbare waterstof worden geproduceerd. Gelijke toegang tot netwerken en afzetmarkten is daarvoor onontbeerlijk. Voorts moet bijzondere aandacht worden besteed aan kleinere exploitanten en nieuwkomers op de markt (met inbegrip van energiegemeenschappen) die hernieuwbare gassen produceren, bijvoorbeeld biomethaan. Kleine exploitanten en nieuwkomers op de gasmarkt hebben speciale steun nodig, omdat ze hoge investeringen moeten doen met een relatief lage winstgevendheid. Ten minste die exploitanten moeten gegarandeerde toegang tot distributienetten hebben. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Het EESC onderstreept de bijzondere rol van biomethaan bij de ontwikkeling van een groter aanbod van hernieuwbaar gas. In maart 2022 heeft de Europese Commissie een nieuwe doelstelling vastgesteld: 35 miljard kubieke meter biomethaan tegen 2030. Er zijn nog veel ongebruikte bronnen van biomassa die niet concurreren met doelstellingen in verband met duurzame voedselproductie en natuurbescherming. Het gebruik van bijproducten en residuen van de landbouw voor biomethaan zal de sector ondersteunen bij het terugdringen van de klimaatemissies. Dit zal ook extra meststoffen opleveren voor landbouwers als een verdere stap op weg naar de circulaire economie en regionale meerwaarde. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Er zijn al strenge veiligheidsnormen voor gas en waterstof vastgesteld om werknemers en het milieu te beschermen. Naarmate het gebruik van waterstof in de toekomst toeneemt, zal het belang van preventieve maatregelen nog groter worden. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Specifieke opmerkingen

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof

| 5.1. | In de richtlijn (artikel 2) wordt “koolstofarme waterstof” van een nieuwe definitie voorzien. De definitie van koolstofarm gas en koolstofarme brandstoffen zijn gebaseerd op de richtlijn hernieuwbare energie. Daarbij wordt uitgegaan van een vermindering van de broeikasgasemissies met ten minste 70 %. De definitie van “koolstofarme waterstof” moet nogmaals tegen het licht worden gehouden om na te gaan of dit de overschakeling op hernieuwbare gassen belemmert. Enerzijds lijkt deze zogenaamde blauwe waterstof (d.w.z. waterstof geproduceerd op basis van aardgas met koolstofafvang) noodzakelijk om snel tot een voldoende hoge productie van waterstof te komen. Anderzijds mag de noodzakelijke ontwikkeling van de productie van “daadwerkelijk” hernieuwbare waterstof niet worden belemmerd of vertraagd door koolstofarme waterstof te begunstigen. Beide aspecten moeten in de richtlijn worden gewaarborgd. Hernieuwbare gassen moeten derhalve voorrang krijgen. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | In de richtlijn (artikel 8) wordt voorzien in de certificering van hernieuwbare en koolstofarme gassen. Hierbij dient overeenkomstig de richtlijn hernieuwbare energie het massabalanssysteem te worden toegepast, zoals dat thans reeds geldt voor hernieuwbare brandstoffen in het vervoer. Daarbij is de gasindustrie van mening dat verschillen in de nationale verificatiesystemen zullen leiden tot belemmeringen voor de grensoverschrijdende handel in hernieuwbare gassen. Het EESC acht een consistente certificering van hernieuwbare gassen noodzakelijk en stelt daarom voor om voor gas van meet af aan in de hele EU één systeem voor kwaliteits- en duurzaamheidsnormen in te voeren. Daarbij zouden de garanties van oorsprong geactualiseerd moeten worden met informatie over broeikasgassen en duurzaamheidscriteria. Dit komt de liquiditeit van de gasmarkt ten goede naarmate deze koolstofarmer wordt. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | In de richtlijn (artikelen 13 en 14) worden voor het eerst regels voor “actieve afnemers” (prosumenten) en voor energiegemeenschappen vastgesteld. Het EESC is ingenomen met het feit dat de Commissie zijn standpunt heeft overgenomen (1). Dit biedt de consument een gediversifieerde gasvoorzieningsportefeuille en meer concurrentie op de gasmarkt. Bovendien stimuleren prosumenten en energiegemeenschappen de regionale of plattelandsontwikkeling en bevorderen zij de digitalisering van de energiesector. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Overeenkomstig de richtlijn (artikel 27) moeten leveringscontracten voor fossiel gas uiterlijk in 2049 worden beëindigd of mogen zij deze termijn niet overschrijden. Het EESC vraagt zich af of het zinvol is een wettelijk vastgestelde einddatum voor bepaalde particuliere leveringscontracten te hanteren, aangezien dit het markteconomisch beginsel van vraag en aanbod in de weg kan staan. Om te voldoen aan de bindende doelstelling van klimaatneutraliteit die in de EU-klimaatwet is vastgelegd en gezien de lange persistentie van broeikasgassen in de atmosfeer, komt de datum van 2049 echter te laat. Als de Commissie besluit vast te houden aan de datum voor de beëindiging van contracten, moet de einddatum ongeveer tien jaar naar voren worden gehaald zodat wij onze milieuverbintenissen kunnen nakomen, met name in het licht van het REPowerEU-initiatief, waarbij prioriteit wordt toegekend aan de noodzakelijke omschakeling op hernieuwbare energie. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | In de richtlijn (artikel 62 en volgende) wordt ook voor het waterstofnetwerk, net als voor het gasnetwerk, tot een scheiding (“ontvlechting”) van producenten, handelaren, netbeheerders en opslagbeheerders besloten. Het EESC steunt deze concurrerende aanpak, maar wijst erop dat hierdoor tijdgevoelige initiatieven voor de aanleg van waterstofnetwerken in het gedrang kunnen komen. De richtlijn voorziet in uitzonderlijke regels die tot eind 2030 van toepassing zijn; een verdere verlenging moet derhalve worden beoordeeld. De vaststelling van een juridische scheiding tussen de beheerders van gasnetwerken en de beheerders van waterstofnetwerken zou de omschakeling op en de aanleg van de voor het bereiken van de klimaatdoeleinden noodzakelijke infrastructuur bemoeilijken. Een manier om de gassector koolstofvrij te maken is de bestaande gasinfrastructuur aan te passen en om te bouwen voor het transport van zuivere waterstof. Het EESC is daarom van mening dat uitzonderingen op de ontvlechtingsregels besproken zouden moeten worden. Naar analogie van de regels voor gasnetwerken moeten de regels voor waterstofnetwerken onderscheid maken tussen transmissienetwerken en distributienetwerken, en moeten zij specifieke eisen stellen aan de ontvlechting. |
| --- | --- |

5.5.

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de interne markten voor hernieuwbare gassen, aardgas en waterstof (herschikking)

| 5.6. | Artikel 4 van de herziene gasverordening bevat een regel die bepaalt dat een lidstaat financiële overdrachten tussen gereguleerde diensten voor gas en waterstof mag toestaan. Het EESC kan zich in deze aanpak vinden. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | In de Verordening (artikel 6 en volgende) wordt de niet-discriminerende markttoegang tot waterstofnetten en -opslaginstallaties geregeld, naar analogie van de verordening voor gasnetwerken. Het EESC stemt in met deze aanpak. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | In de Verordening (artikel 16) wordt een korting op de nettarieven voor hernieuwbare en koolstofarme gassen vastgesteld. Het EESC staat hierachter. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | In de Verordening (artikel 20) wordt vastgesteld dat een bijmengingsgehalte van ten hoogste 5 % waterstof bij de gastransmissie tussen lidstaten aanvaardbaar is. Volgens het EESC moet nogmaals worden nagegaan of een hoger bijmengingsgehalte dan 5 % mogelijk is, waarbij moet worden gezorgd voor de in technisch opzicht soepele werking van de netwerken. Dit zou bevorderlijk zijn voor de groei van de markt voor hernieuwbare gassen door middel van bijmenging. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | In de Verordening (artikel 39 en volgende) wordt de stapsgewijze totstandbrenging van een Europees netwerk van beheerders voor waterstof (ENNOH) geregeld. Gezien de potentiële synergie tussen gas en waterstof moet een en ander in nauwe samenwerking met het bestaande Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor gas (ENTSOG) worden georganiseerd. Het EESC onderstreept de belangrijke rol van dit netwerk bij de totstandbrenging van een interne markt voor waterstof in de EU. In dit verband moet ervoor worden gezorgd dat het netwerk openstaat voor nieuwe spelers. Er moet rekening worden gehouden met de bijzondere concurrentiebelangen van kmo’s. |
| --- | --- |

5.10.

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van de methaanemissies in de energiesector

| 5.11. | Wereldwijd is de EU verantwoordelijk voor slechts 5 % van de methaanemissies (2). Het grootste deel van de methaanemissies, veroorzaakt door de invoer van aardgas, is afkomstig van landen buiten de EU. Bestrijding van de methaanemissies in de energiesector staat of valt met een internationale aanpak die energie-invoer omvat. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Een Europees kader voor de beperking respectievelijk de vermindering van methaanemissies van de energiesector wordt zinvol geacht. Daarbij dient er echter op te worden gelet dat de vereiste monitoringvoorschriften voor de gasindustrie in de praktijk werkbaar zijn, bijvoorbeeld bij het meten, rapporteren en verifiëren van emissiegegevens. Dit houdt onder meer in dat er passende termijnen moeten worden vastgesteld voor de inspectie van de installaties, waarbij een onderscheid moet worden gemaakt tussen de technische staat en de ouderdom ervan. Voorts moet er rekening worden gehouden met bestaande initiatieven van de industrie om de emissies terug te dringen (Oil and Gas Methane Partnership (OGMP)), alsook met de noodzaak om de internationale samenwerking in het kader van initiatieven zoals het Methaanpact en de Climate and Clean Air Coalition uit te breiden. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Een groot deel van de gegevens over fossiele methaanemissies wordt momenteel te weinig in kaart gebracht. Het EESC is ingenomen met de voorstellen inzake monitoring, rapportage en verificatie (MRV), met name wanneer deze worden toegepast om lekkages langs gaspijpleidingen te voorkomen. Initiatieven zoals het Internationaal Waarnemingscentrum voor Methaanemissies (IMEO), alsmede het gebruik van satelliettechnologieën om dergelijke lekkages op te sporen, moeten worden gestroomlijnd en dienen prioriteit te krijgen. Niet te motiveren ontluchting en affakkeling moeten in de EU worden verboden. Uitzonderingen op deze regel moeten beperkt blijven tot noodsituaties en veiligheidsoverwegingen. Wat biomethaan betreft, hebben verschillende lidstaten reeds technische en regelgevende toezichts- en vermijdingsmaatregelen ingevoerd. Dit kan helpen bij de beoordeling van methaanemissies tijdens de exploitatie van fossiele brandstoffen. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Het EESC beseft terdege dat de meeste methaanlekkage buiten de EU plaatsvindt. Daarom moet een EU-methaanprestatienorm voor ingevoerd gas worden ingevoerd en gehandhaafd. Een dergelijke invoernorm moet een criterium vaststellen voor aanvaardbare upstreamemissies. Deze norm moet reeds in het kader van deze verordening worden uitgewerkt. Voorts moet worden overwogen om upstreammethaanemissies in het CO2-prijsstellingssysteem op te nemen. |
| --- | --- |

5.14.

| 5.15. | Het voorstel om methaanemissies terug te dringen heeft vooral de energiesector in het vizier. Het EESC wijst nogmaals op het belang van methaanemissies door de landbouw. Zoals aangegeven in de methaanstrategie van de Commissie, moeten landbouwers worden geholpen met het terugdringen van methaanemissies. Hiertoe zou in het gemeenschappelijk landbouwbeleid een mandaat kunnen worden opgenomen om maatregelen aan te bieden die methaanemissiereducties door landbouwers belonen. |
| --- | --- |

5.15.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Advies over TEN/761 — Energieprijzen (PB C 275 van 18.7.2022, blz. 80).

1

(2)  TEN/725 — Advies van het EESC over de methaanstrategie (PB C 220 van 9.6.2021, blz. 47).

2

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/107 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/107

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over het nieuwe EU-kader voor stedelijke mobiliteit

(COM(2021) 811 final)

(2022/C 323/18)

Rapporteur:
  Mateusz SZYMAŃSKI

| Raadpleging | Europese Commissie, 21.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 7.4.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 203/1/8 |

Raadpleging

Europese Commissie, 21.1.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

7.4.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

203/1/8

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de mededeling van de Europese Commissie over het nieuwe EU-kader voor stedelijke mobiliteit. De publicatie van dit document komt op het juiste moment gelet op de uitdagingen die verband houden met de noodzaak zorg te dragen voor het milieu en de uitdagingen die zijn ontstaan in de context van de COVID-19-pandemie, die de manier heeft veranderd waarop mensen denken over mobiliteit en meer in het algemeen over leven en werken in steden. Er dient een passend evenwicht te worden gevonden tussen milieubescherming en inclusieve stedelijke mobiliteit. De noodzaak om emissies terug te dringen mag niet leiden tot verminderde mobiliteit en vervoersgerelateerde uitsluiting. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC vindt dat het recht op mobiliteit moet worden erkend als fundamenteel mensenrecht en dat dit recht ook moet worden opgenomen in de Europese pijler van sociale rechten. Daarom pleit het voor ambitieuze EU-maatregelen voor inclusief stedelijk vervoer. Mobiliteit moet worden beschouwd als factor die gelijkheid en met name gelijke kansen kan bevorderen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC roept de verschillende overheidsniveaus op om samen met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en burgers de handen ineen te slaan en de mobiliteit te verbeteren, niet alleen in steden, maar ook op grotere schaal, in functionele stedelijke gebieden (m.i.v. peri-urbane en landelijke gebieden). Met name zouden zij plannen voor duurzame stedelijke mobiliteit (“Sustainable Urban Mobility Plans”, SUMP’s), plannen voor duurzame stedelijke logistiek (“Sustainable Urban Logistics Plans”, SULP’s) en ruimtelijke-ordeningsplannen moeten opstellen die verder reiken dan stadsgrenzen. Een en ander moet zijn beslag krijgen in het kader van de herziening van de TEN-T-verordening wat stedelijke knooppunten betreft. Het EESC vindt dat dit soort knooppunten onestopshops (“mobipunten”) moeten zijn. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Verder dringt het EESC aan op een participatieve benadering van het planningsproces. Alleen door alle belanghebbenden op het gebied van stedelijk vervoer daarbij te betrekken zou dat tot veranderingen in de gewenste richting kunnen leiden. Het EESC staat derhalve positief tegenover het voorstel om de samenstelling van de deskundigengroep inzake stedelijke mobiliteit te wijzigen en deze groep ook open te stellen voor niet-overheidsvertegenwoordigers. Het stelt voor deze groep uit te breiden met vertegenwoordigers van verschillende maatschappelijke groeperingen en uit diverse sociale milieus en dan vooral jongeren. Het EESC is zelf ook bereid deel te nemen aan de werkzaamheden van dit orgaan. Voornoemde aanpak zou tevens de uitwerking van SUMP’s en SULP’s kunnen bevorderen. Daarnaast wil het EESC wijzen op het belang van voorlichting aan consumenten en bedrijven over het stedelijke mobiliteitsaanbod en logistieke mogelijkheden, met name het optimaliseren van het autogebruik. Educatie en een brede samenwerking tussen diverse instellingen en organisaties zijn in dit verband van cruciaal belang. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het is van het grootste belang te zorgen voor adequate langetermijnfinanciering voor mobiliteitsmaatregelen. De lidstaten en de lokale overheden worden aangemoedigd om eigen middelen in te zetten, waarmee ze, naast de uitwerking van SUMP’s en SULP’s, blijk kunnen geven van de politieke wil om op dit gebied veranderingen tot stand te brengen. Daarbij zou onder meer nagedacht moeten worden over de toewijzing van specifieke middelen voor de ontwikkeling van vervoersinfrastructuur binnen het kader van EU-fondsen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC benadrukt dat er maatregelen moeten worden genomen om banen in de sector stedelijke mobiliteit aantrekkelijker te maken, met name in het openbaar vervoer, waar een tekort bestaat aan medewerkers en het personeelsbestand vergrijst. Het is noodzaak via sociaal overleg de arbeidsvoorwaarden te verbeteren. Dat geldt ook voor de situatie van werknemers van digitale platforms die mobiliteitsdiensten aanbieden. Het EESC herinnert eraan dat de Commissie een voorstel heeft gedaan om de omstandigheden van de mensen die voor digitale platforms werken, te verbeteren. Nu moet ervoor worden gezorgd dat de desbetreffende richtlijn doeltreffend ten uitvoer wordt gelegd. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC erkent dat het openbaar vervoer een bijzondere rol speelt bij de verbetering van de mobiliteit in steden en peri-urbane gebieden. Dit soort vervoer moet van hoge kwaliteit en toegankelijk zijn. In de huidige gezondheidssituatie is ook veiligheid een niet onbelangrijk aspect. Daarom dringt het EESC aan op ambitieuze maatregelen om het openbaar vervoer te versterken, temeer daar dit vervoer van bijzonder belang is voor de bevordering van gelijke kansen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | De voortschrijdende digitalisering brengt nieuwe kansen en bedreigingen met zich mee. Het EESC erkent het potentieel van digitale oplossingen en steunt de ontwikkeling daarvan. Er moet echter op worden gelet dat de komst van nieuwe mobiliteitsinstrumenten niet leidt tot minder mobiliteitsmogelijkheden voor degenen die daar om uiteenlopende redenen niet mee kunnen of niet mee weten om te gaan. Verbetering van de digitale vaardigheden en een veilige digitale omgeving zijn daarom van groot belang. Daarnaast roept het EESC op tot transparant en democratisch beheer van de gegevens die via digitale toepassingen zijn verkregen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC staat achter de inspanningen om een betrouwbare en vergelijkende databank van mobiliteitsindicatoren op te zetten. Het beveelt aan prioriteit te geven aan de indicatoren die zijn opgenomen in duurzameontwikkelingsdoelstelling (SDG) 11 van de VN. De verzameling en verwerking van gegevens vergt echter aanzienlijke inspanningen van overheidsdiensten. Op diverse niveaus moeten die diensten daar dan ook bij worden ondersteund. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Uit de statistieken over stedelijke mobiliteit blijkt dat het een hele uitdaging zal zijn om mobiliteitsgedrag en mobiliteitskeuzes te veranderen (1). Stedelingen zijn gehecht aan hun auto en dat heeft sociale, economische en milieugevolgen. Ook de Europese Rekenkamer heeft gewezen op de omvang van de uitdaging om de overstap te maken naar duurzame mobiliteit en schreef daarover: “Er is met name geen duidelijke trend in de richting van duurzamere vervoerswijzen.” (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De Europese Commissie stelt in haar mededeling maatregelen voor om de manier waarop de stedelijke mobiliteit is georganiseerd ingrijpend te veranderen. Haar doel is om van de huidige aanpak die is gericht op een vlotte doorstroming van het verkeer, over te stappen naar een aanpak waarbij ernaar wordt gestreefd personen en goederen op een duurzamere manier te verplaatsen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Volgens de Commissie moet dit leiden tot een steviger fundament voor collectief vervoer (waaronder openbaar vervoer), betere opties op het gebied van actieve mobiliteit en efficiënte emissievrije stedelijke logistiek en efficiënte leveringen over de laatste kilometer. Een cruciale rol is daarbij weggelegd voor multimodaliteit, waarbij gebruik moet worden gemaakt van digitale oplossingen. Een en ander zou betere verbindingen tussen stedelijke en peri-urbane gebieden en meer efficiëntie mogelijk moeten maken. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De mededeling moet worden gezien in de context van de dubbele (groene en digitale) transitie. Wat het vervoer betreft, zal daaraan worden bijgedragen met een versterking van de stedelijke knooppunten binnen het TEN-T, waaronder de bevordering van multimodaliteit in zowel het passagiers- als goederenvervoer. Dit betekent ook dat de mogelijkheden die de digitalisering biedt, ten volle zullen worden benut. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC kan zich vinden in de opmerkingen en aanbevelingen van de Commissie. Steden en stedelijke mobiliteit moeten zich ontwikkelen en aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Stedelijke mobiliteit wordt terecht gezien als een breed concept dat alle aspecten van het stadsleven omvat en de randvoorwaarden moet scheppen om economische, sociale en milieudoelstellingen te kunnen verwezenlijken. Het is van belang hierop te wijzen in het licht van de moeilijkheden die de vervoerssector ondervindt ten gevolge van de COVID-19-pandemie. Daarnaast beschouwt het EESC openbaar vervoer als een onderdeel van het beleid ter bestrijding van ongelijkheid en met name ongelijke kansen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC beschouwt mobiliteit als een grondrecht. Daarvoor baseert het zich op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, waarin staat dat eenieder het recht heeft zich vrij te verplaatsen. Het herinnert in dit verband ook aan een beginsel uit de Europese pijler van sociale rechten: “Iedereen heeft recht op toegang tot essentiële diensten van goede kwaliteit waaronder [...] vervoer [...].”. Desondanks stelt het EESC vast dat de huidige stedelijke mobiliteitsinfrastructuur niet voor iedereen in gelijke mate toegankelijk is. Vervoer zou echter zo inclusief mogelijk moeten zijn. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC waardeert de inspanningen van de Commissie om de stedelijke mobiliteit te verbeteren. Het realiseert zich echter dat de lokale overheden en de lidstaten qua besluitvorming op dit vlak de grootste vinger in de pap hebben. Daarom roept het hen op actieve maatregelen te nemen om de mobiliteit te ontwikkelen, zoals de uitwerking van plannen voor duurzame stedelijke mobiliteit (“Sustainable Urban Mobility Plans”, SUMP’s) en plannen voor duurzame stedelijke logistiek (“Sustainable Urban Logistics Plans”, SULP’s). Dat laatste gebeurt nu nog te weinig door onder meer een gebrek aan politieke wil. Verder benadrukt het EESC dat de overheden op de diverse besluitvormingsniveaus moeten samenwerken, zowel onderling als met maatschappelijke organisaties en burgers. Tevens dringt het er bij de lidstaten op aan om eigen middelen te investeren in de ontwikkeling en het onderhoud van stedelijke mobiliteitsinfrastructuur. Daarbij zou onder meer nagedacht moeten worden over de toewijzing van specifieke middelen voor de ontwikkeling van vervoersinfrastructuur binnen het kader van EU-fondsen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC deelt het standpunt van de Commissie over SUMP’s en SULP’s. Helaas beschikken veel steden in de EU nog steeds niet over dergelijke plannen, wat erop kan wijzen dat de uitwerking ervan een aanzienlijke financiële en organisatorische last is. De voorstellen van de Commissie vormen wat dit betreft een stap in de goede richting. Het EESC zal zich ook zelf gaan inzetten om het gebruik van deze instrumenten te stimuleren. Verder pleit het ervoor dit soort plannen te promoten bij bedrijven. Belangrijk is dat de plannen inspelen op actuele trends. Als de huidige situatie op lange termijn niet significant verbetert, moet worden overwogen om de uitwerking van SUMP’s en SULP’s verplicht te stellen, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | In de mededeling wordt veel aandacht besteed aan de milieugevolgen van de ontwikkeling van het stadsvervoer. Er dient een passend evenwicht te worden gevonden tussen die ontwikkeling en milieubescherming. De noodzaak om emissies terug te dringen mag niet leiden tot verminderde mobiliteit en vervoersgerelateerde uitsluiting. Het EESC stelt voor prioriteit te geven aan maatregelen om het gebruik van emissiearme voertuigen aan te moedigen en om bedrijven, maatschappelijke organisaties en consumenten bij de aanschaf van dergelijke voertuigen te ondersteunen. Tegelijkertijd moet hun het volledige spectrum van mobiliteitsmogelijkheden worden gepresenteerd, zodat de behoefte aan verplaatsingen met de eigen auto geheel of gedeeltelijk zal verdwijnen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Adequate ruimtelijke ordening is van cruciaal belang. Mobiliteitstrends moeten worden gevolgd en er moet voldoende openbare ruimte worden gereserveerd voor de ontwikkeling van nieuwe vervoerswijzen en de uitbouw van openbaarvervoersnetwerken. Om de levenskwaliteit in ver van stedelijke centra gelegen gebieden op peil te houden, moet worden gezorgd voor passende infrastructuur ten behoeve van de inwoners van deze gebieden. Het is belangrijk dat de bedrijfsmodellen voor nieuwe mobiliteitsvormen worden aangepast aan de infrastructuur in steden. Als het potentieel daarvan niet toereikend is, moeten partnerschappen worden ondersteund om stedelijke mobiliteitstrends en de toepassing daarvan in de EU en op mondiaal niveau te monitoren. Het EESC zal daarbij helpen. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Steden, peri-urbane en landelijke gebieden zouden moeten samenwerken om SUMP’s en SULP’s op te stellen voor grote functionele gebieden. Doel is suburbanisatie en chaotisch ruimtegebruik tegen te gaan. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC onderschrijft het belang dat in de mededeling wordt gehecht aan de versterking van de stedelijke knooppunten binnen het TEN-T voor passagiers en goederen, en beaamt dat dit aspect bij de herziening van de TEN-T-verordening (3) in aanmerking moet worden genomen. In dit verband wil het benadrukken dat steden zich niet los van de omliggende gebieden kunnen ontwikkelen. Essentieel zijn daarom vervoersverbindingen tussen steden, peri-urbane en landelijke gebieden die de bevolking in staat stellen zich vlot te verplaatsen en die het mogelijk maken het potentieel van de verschillende gebieden en hun inwoners ten volle te benutten. Het EESC vindt dat dit soort knooppunten onestopshops (“mobipunten”) moeten zijn. Dat wil zeggen niet alleen plekken waar simpelweg van de ene op de andere vervoerswijze kan worden overgestapt, maar alomvattende centra voor vervoersdiensten, waar reisinformatie wordt verstrekt en vervoersgerelateerde producten en diensten worden aangeboden, waaronder vervoer van goederen. Voor treinstations zou volgens het EESC in dit verband een speciale rol kunnen zijn weggelegd. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC is het ermee eens dat de goederenlogistiek koolstofvrij moet worden gemaakt, bijvoorbeeld via de uitwerking van SULP’s, waarbij de nadruk moet liggen op duurzaamheid en verbetering van de multimodaliteit met oog voor emissievrije oplossingen, technologieën en voertuigen. Het is van belang publieke en particuliere partijen bij dit proces te betrekken en transitieproblemen adequaat aan te pakken. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het zal een uitdaging voor de vervoerssector worden om personeel aan te trekken. Een van de vastgestelde problemen is de hoge leeftijd van werknemers. Tegelijkertijd is er weinig belangstelling voor banen in het stedelijk openbaar vervoer. Daarom zijn er personeelstekorten, wat gevolgen heeft voor de kwaliteit van de dienstverlening. De COVID-19-pandemie heeft echter duidelijk laten zien dat werknemers in de vervoerssector een belangrijke rol spelen om ervoor te zorgen dat hele gemeenschappen kunnen blijven functioneren. Daarom moet werken in deze sector aantrekkelijker worden gemaakt door fatsoenlijke en billijke arbeidsvoorwaarden te garanderen. Bovendien is het van groot belang dat onderwijs over duurzame mobiliteit wordt opgenomen in de lesprogramma’s op scholen en het jeugdwerk en dat opleidingsprogramma’s aantrekkelijker en interactiever worden gemaakt voor jongeren, onder meer binnen het Erasmus+-programma. Via sociaal overleg moeten daartoe oplossingen worden ontwikkeld. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | In openbare aanbestedingen voor openbaarvervoersdiensten in steden zou bij de selectie van de beste offertes rekening moeten worden gehouden met een reeks sociale en milieucriteria, met inachtneming van de vereisten uit Verordening (EG) nr. 1370/2007 van het Europees Parlement en de Raad (4). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het openbaar vervoer is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van de mobiliteit. Daarom moet het openbaar vervoer worden bevorderd, onder meer door doelstellingen voor de komende jaren vast te stellen. Daarbij mogen aspecten als toegankelijkheid, betaalbaarheid, veiligheidsgevoel, betrouwbaarheid en stiptheid niet worden vergeten. Tegelijkertijd moet bij de burgers het vertrouwen worden vergroot dat reizen met het stedelijk openbaar vervoer vanuit gezondheidsoogpunt veilig is, óók tijdens gezondheidscrises zoals de COVID-19-pandemie. Verder dient te worden benadrukt dat het gebruik van het openbaar vervoer niet mag worden geassocieerd met armoede en dat het openbaar vervoer een belangrijke rol speelt bij de bevordering van gelijke kansen, waaronder gendergelijkheid. Het EESC pleit voor een financieringskader voor de lange termijn voor de ontwikkeling van openbaarvervoersinfrastructuur. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | In de mededeling wordt gewezen op kwesties in verband met het gebruik van mobiliteit als dienst (Mobility as a Service, MaaS). De ontwikkelingen op dat gebied zouden verder moeten gaan omdat er een enorm potentieel ligt voor de productie van grote hoeveelheden gegevens, maar er is bezorgdheid over de vraag of de door mobiliteitstoepassingen verwerkte gegevens niet op ongeoorloofde wijze zullen worden gebruikt. Daarom moet er een passend regelgevingskader komen om te waarborgen dat de democratische transparantiebeginselen in de organisatie van het stadsvervoer worden geëerbiedigd. Publieke controle is in dit verband noodzakelijk. Daarnaast hebben de lokale en regionale overheden steun nodig voor de ontwikkeling van op artificiële intelligentie gebaseerde technologieën. Het EESC wijst erop dat de ontwikkeling van moderne digitale mobiliteitsinstrumenten er niet toe mag leiden dat degenen die daar om uiteenlopende redenen niet mee kunnen of niet mee weten om te gaan, worden buitengesloten. Het is zaak de digitale vaardigheden van de burgers te ontwikkelen. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Het EESC onderstreept het belang van bewustmaking en voorlichting over moderne mobiliteit. De bevolking moet worden uitgelegd wat de voordelen zijn van het verruilen van de auto voor andere vervoerswijzen. Het optimaliseren van het autogebruik is van groot belang. Naast de organen en initiatieven van de EU spelen ook maatschappelijke organisaties en netwerken (5) een belangrijke rol in dit verband. Een succesvol voorbeeld is Civitas. Het EESC stelt verder voor om toerisme in steden waarbij gebruik wordt gemaakt van duurzame vormen van mobiliteit, te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Het EESC wil graag deelnemen aan de werkzaamheden van de deskundigengroep inzake stedelijke mobiliteit. Het beaamt dat de samenstelling en werkwijze van deze groep moeten worden gewijzigd. Het openstellen ervan voor niet-overheidsvertegenwoordigers is een stap in de goede richting. De groep zou diverser moeten worden en ook vertegenwoordigers van verschillende maatschappelijke groeperingen en uit diverse sociale milieus moeten omvatten. Deze opmerkingen gelden eveneens voor andere mobiliteitsinstanties op verschillende niveaus. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Het EESC kan zich vinden in het voorstel van de Commissie om de geharmoniseerde indicatoren voor stedelijke mobiliteit te verbeteren. In de mededeling wordt dit verband verwezen naar SDG 11, die is bedoeld om steden en menselijke nederzettingen tegen 2030 inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam te maken. Specifieke doelstellingen kunnen als leidraad dienen voor het EU-beleid op dit vlak en voor de ontwikkeling van indicatoren. Die laatste moeten gegarandeerd vergelijkbaar en actueel zijn. Daarom dringt het EESC aan op steun voor de diensten die op verschillende niveaus verantwoordelijk zijn voor het verzamelen van gegevens en het produceren van statistieken. De SUMI (6) zouden moeten worden gebruikt als basis voor verdere werkzaamheden, waarbij rekening moet worden gehouden met de daarmee opgedane ervaringen. |
| --- | --- |

3.16.

4.   Bijzondere opmerkingen

| 4.1. | Het EESC wijst erop dat reisinformatie die voor alle passagiers toegankelijk is, integraal deel moet uitmaken van openbaarvervoersdiensten. Een grote verscheidenheid aan tarieven, tariefzones en bijbehorende vervoersbewijzen maakt vlot reizen lastig. Vooral mensen die een stad slechts kort bezoeken, ondervinden daardoor problemen. Het EESC pleit voor de invoering van eenvoudige en heldere tariefsystemen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Veel jongeren hechten groot belang aan een volledig andere beleidsbenadering waarin gezonde, klimaatvriendelijke en duurzame mobiliteit centraal staat (7). Het EESC moedigt daarom inspanningen aan om een meer gestructureerde jongerenparticipatie op het gebied van klimaat en duurzaamheid in de besluitvormingsprocessen van de EU tot stand te brengen (8), en om initiatieven als DiscoverEU voort te zetten. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De Commissie verwijst in de mededeling terecht naar platformwerk, dat ook in de mobiliteitssector voorkomt. De laatste jaren zijn in dit verband een reeks problemen en uitdagingen aan het licht gekomen, onder meer ten aanzien van arbeidsvoorwaarden. Het EESC herinnert eraan dat de Commissie een voorstel heeft gedaan om de omstandigheden van de mensen die voor digitale platforms werken, te verbeteren. Nu moet ervoor worden gezorgd dat de desbetreffende richtlijn doeltreffend ten uitvoer wordt gelegd. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC merkt op dat de detailhandelssector in belangrijke mate kan bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen voor stedelijke mobiliteit, mits in de detailhandel rekening wordt gehouden met de uitgangspunten van het “nabijheidsmodel”, met name wat essentiële producten betreft. Lokale handel zou ertoe moeten leiden dat meer gebruik wordt gemaakt van duurzame oplossingen. Ook dienen nieuwe trends te worden gevolgd, zoals luchtmobiliteit, die een nieuw soort diensten zou kunnen opleveren. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | In de mededeling wordt de binnenvaart genoemd als vervoerswijze die van belang kan zijn voor zowel de vergroening van het stedelijk vervoer als van de “laatste kilometer” van het goederenvervoer. In dit verband verwijst het EESC naar zijn advies over Naiades III (9), waarin het aanbevelingen heeft gedaan voor oplossingen hieromtrent. Het schrijft daarin onder meer dat bepaalde voorwaarden moeten worden gecreëerd voor de ontwikkeling van de binnenvaart in steden, waaronder de aanleg van passende infrastructuur en de uitbreiding van de preferentiële behandeling die al geldt voor het openbaar vervoer over land naar het openbaar vervoer over binnenwateren. |
| --- | --- |

4.5.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://www.eiturbanmobility.eu/

1

https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Passenger_mobility_statistics#Distance_covered

(2)  Speciaal verslag nr. 6/2020 van de Europese Rekenkamer “Duurzame stedelijke mobiliteit in de EU: geen aanzienlijke verbetering mogelijk zonder inzet van de lidstaten”.

2

(3)  Verordening (EU) nr. 1315/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 betreffende richtsnoeren van de Unie voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk en tot intrekking van Besluit nr. 661/2010/EU (PB L 348 van 20.12.2013, blz. 1).

3

(4)  Verordening (EG) nr. 1370/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2007 betreffende het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg en tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 1191/69 van de Raad en Verordening (EEG) nr. 1107/70 van de Raad (PB L 315 van 3.12.2007, blz. 1).

4

(5)  Bijvoorbeeld EIT Urban Mobility en stedenverbanden.

5

(6)  https://civitas.eu/tool-inventory/sumi-sustainable-urban-mobility-indicators

6

(7)  Youth Position Paper, Wenen, 2021, https://www.klimaaktiv.at/service/publikationen/mobilitaet/the-pep.html

7

(8)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 44.

8

(9)  PB C 194 van 12.5.2022, blz. 102.

9

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/112 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/112

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Stand van de energie-unie 2021 — Bijdragen aan de Europese Green Deal en het herstel van de Unie (overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999 inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie)

(COM(2021) 950 final)

(2022/C 323/19)

| Rapporteur: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Alena MASTANTUONO

| Raadpleging | Europese Commissie, 20.12.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 19.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 184/4/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 20.12.2021

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de voltallige vergadering

19.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

184/4/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Uit de ernstige situatie die zich momenteel aftekent als gevolg van de Russische invasie van Oekraïne blijkt duidelijk dat de risico’s voor de zekerheid en de veiligheid van de energievoorziening in de EU en de daarmee samenhangende problemen niet alleen in het zesde jaarverslag over de stand van de energie-unie, maar vooral ook in de werkelijkheid zelf enorm onderschat zijn. Het huidige tragische beeld toont dat inzetten op een intensieve economische samenwerking van de EU met Rusland op energiegebied, die door veel voormalige hooggeplaatste politici uit sommige EU-lidstaten nadrukkelijk werd gesteund, een fatale fout was. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het is nu duidelijk geworden hoe groot de potentiële risico’s in verband met de afhankelijkheid van het EU-energiesysteem van de invoer van grondstoffen voor de energiesector uit Rusland — die na de annexatie van de Krim nog is toegenomen — zijn, en dat de EU in dit verband dringend moet optreden. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC hecht veel belang aan de doelstellingen van de Green Deal en raadt aan de inspanningen om deze te verwezenlijken op te voeren en de EU zo snel mogelijk minder afhankelijk van fossiele brandstoffen te maken. Het algemene scenario voor de uitvoering van de Green Deal moet echter worden aangepast, zodat het in de huidige omstandigheden haalbaar en realistisch is. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Wat de energie-unie betreft, is het EESC er vast van overtuigd dat haar eerste pijler (veiligheid, solidariteit en vertrouwen) nu extra aandacht moet krijgen. Wel moeten de synergieën tussen de pijlers, alsook alle relevante ondersteunende instrumenten (financiering, belastingheffing, taxonomie, emissierechten en voorschriften), verder worden versterkt. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC wijst erop dat het zesde jaarverslag over de stand van de energie-unie niet helemaal evenwichtig is. Daarin wordt, door het effect van de aanbodschokken op de energiemarkt, vooral ingegaan op de energieprijzen en de instrumenten om de koolstofemissies terug te dringen, maar komen kwesties als voorzieningszekerheid of innovatie en onderzoek slechts oppervlakkig aan bod. Het EESC zou graag zien dat een breder en goed gestructureerd overzicht wordt gegeven van financiële bronnen ter versterking van de energie-unie, en dat de vooruitgang van de energie-unie beter bijdraagt aan innovatieve acties en concurrentievermogen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het is vooral hoogst irritant dat centrale doelstellingen van de Europese energie-unie ook in dit verslag, net als in eerdere verslagen, opnieuw niet of slechts zijdelings aan bod komen. De bedoeling was onder meer om de afhankelijkheid van invoer te verminderen, de burgers centraal te stellen in de energie-unie en van de EU de wereldleider op het gebied van hernieuwbare energie te maken. Dan zou verwacht mogen worden dat deze centrale kwesties in de jaarlijkse situatieverslagen ook centraal geanalyseerd worden en dat eventuele ongewenste ontwikkelingen duidelijk benoemd worden, om zo nodig nieuwe initiatieven te ontwikkelen. Daarvan is in het huidige verslag niet of nauwelijks sprake. Over bijvoorbeeld de ontwikkeling van decentrale energie, een vraagstuk waaraan het EESC veel belang hecht, is er pijnlijk genoeg niets te lezen. Het EESC verwacht van de Commissie dat hierover in het verslag van 2022 in aparte hoofdstukken duidelijke uitspraken worden gedaan. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC waardeert het ten zeerste dat hernieuwbare energie de belangrijkste energiebron in de EU is geworden; dit is van centraal belang om de grote afhankelijkheid van de EU van energie-invoer te helpen verminderen en de energiezekerheid van de Unie te ondersteunen. Er zijn volgens het EESC echter concretere maatregelen nodig om ervoor te zorgen dat consumenten zich actief op de markt kunnen bewegen en kunnen profiteren van meer gedecentraliseerde en duurzamere voorzieningsstructuren. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC is het eens met de opmerking in het verslag over het potentieel voor de ontwikkeling van de interne energiemarkt, die nog niet voltooid is wat betreft marktklimaat, instellingen, voorschriften en connectiviteit tussen de lidstaten. De transitie zal de energie-infrastructuur op de proef stellen, en alle middelen moeten worden ingezet om deze voor te bereiden op veranderingen en bestand te maken tegen toekomstige schokken. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Gezien de huidige situatie, en na de stijging van de energieprijzen in het najaar van 2021, is het zaak om nauwlettend toe te zien op de ontwikkeling van de energieprijzen en om op een meer geïntegreerde en rationele wijze de gevolgen van hoge energieprijzen voor de armoede op te vangen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | De ontwikkeling van de energie-unie van de EU bevindt zich in een fase waarin zichtbare inspanningen ter verbetering van de voorzieningszekerheid moeten worden geleverd Er moet ook meer nadruk worden gelegd op solidariteit en vertrouwen. Hoogstwaarschijnlijk zal tijdens de volgende winter een crisisbeheersingstest niet te vermijden zijn. Daarbij is paraatheid geboden om de negatieve gevolgen voor de energiedistributie en bijgevolg voor de economische prestaties en de levensstandaard tot een minimum te beperken. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | De EU moet zich er ook van bewust zijn dat er met het huidige systeem van energieleveringen van Rusland aan de EU geld blijft stromen naar het Russische staatsregime, dat deze financiële middelen gebruikt om zijn militaire inspanningen te financieren. Er moeten zo spoedig mogelijk alternatieve manieren worden gevonden om de energievoorziening veilig te stellen door diversificatie van leveranciers uit verschillende landen en gebruik van verschillende energiebronnen, zonder dat dit ten koste gaat van de solidariteit binnen de EU. Dat geldt ook voor grondstoffen die in de EU worden ingevoerd. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC zou zeer positief staan tegenover een krachtiger beleidsstandpunt en een effectbeoordeling van de relatie tussen energie en de digitale sector enerzijds en de energie-unie en de nieuwe industriestrategie voor Europa anderzijds. Ook enkele prognoses over de gevolgen van de huidige risicovolle situatie voor de energiesector, het bedrijfsleven en de samenleving in de EU zouden hoogst welkom zijn. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het verslag over de stand van de energie-unie zou ook een apart hoofdstuk moeten bevatten over de inspanningen om een rechtvaardige transitie tot stand te brengen, met goede praktijken van de lidstaten en op Europees niveau voor het gebruik van EU-financiering om een impuls te geven aan de om- en bijscholing die nodig is voor de groene transitie. Een rechtvaardige transitie is niet slechts een financieringskwestie. Het is ook zaak om met inbreng van de sociale partners fatsoenlijk werk en hoogwaardige banen te scheppen en de nodige sociale zekerheid te bieden, hetgeen bijzondere maatregelen op regionaal niveau vereist. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | De EU investeert te weinig in onderzoek op het gebied van schone energie, waardoor ze achterloopt bij haar mondiale partners en wat belangrijke technologieën en markten van de toekomst betreft de boot dreigt te missen. Het EESC dringt er met klem bij de Europese Commissie op aan om voor de schone energiesectoren een strategisch plan uit te werken en zo een impuls te geven aan de ontwikkeling van de schone-energie-industrie in de EU. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Achtergrond

| 2.1. | In het zesde jaarverslag van de Europese Commissie wordt de balans opgemaakt van de vorderingen bij de uitvoering van het energie- en klimaatbeleid van de Europese Unie, met inbegrip van de energie-unie en haar vijf pijlers. Ook wordt belicht hoe de nieuwe klimaatdoelstellingen van de EU, die in de Europese klimaatwet zijn verankerd, door het “Fit for 55”-pakket in zinvolle wetgevingsvoorstellen zijn vertaald. De groene transitie wordt beschouwd als een deel van de oplossing om klimaatneutraliteit te bereiken en als een antwoord op de gevolgen van de COVID-19-crisis. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het verslag bevestigt een positieve trend wat betreft de vermindering van de broeikasgasemissies in de EU. In 2020 waren de broeikasgasemissies met 31 % gedaald ten opzichte van 1990, hetgeen te danken was aan het effect van de pandemie op het energieverbruik, maar ook aan de aanhoudende trends op het gebied van decarbonisatie. De in 2021 door de lidstaten ingediende prognoses wijzen op een vermindering van de netto-uitstoot van broeikasgassen met 34 % in 2030 met de huidige maatregelen en met 41 % met aanvullende maatregelen voor de EU, in vergelijking met de in de Europese klimaatwet vastgelegde vermindering van de broeikasgasemissies met ten minste 55 %. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | In 2020 haalden hernieuwbare energiebronnen voor het eerst fossiele brandstoffen in als de belangrijkste energiebron van de EU (38 % van de elektriciteit in de EU, fossiele brandstoffen 37 % en kernenergie 25 %). Het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de totale energiemix van de EU zal naar verwachting ten minste 22 % hebben bereikt, hoewel sommige lidstaten het risico lopen hun nationale bindende streefcijfer niet te halen. Het gebruik van hernieuwbare energiebronnen werd ondersteund door een investering van 48,8 miljard EUR in 2020, tegen 32,9 miljard EUR in 2019. Het beeld liep echter uiteen voor de verschillende technologieën. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Dit verslag wordt gepubliceerd tegen de achtergrond van sterk stijgende gas- en elektriciteitsprijzen. De groothandelsprijzen voor elektriciteit zijn op jaarbasis met 230 % gestegen, met een gematigder effect op de kleinhandelsprijzen tot september 2021 (+ 11 % EU-gemiddelde). De prijsschok is grotendeels te wijten aan de negatieve elektriciteitsprijzen in 2020, die onder druk zijn komen te staan door de economische vertraging. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Dat werd grotendeels veroorzaakt door de stijgende gasprijzen, waarvan het effect op de elektriciteitsprijs negen keer groter was dan het effect van de waargenomen stijging van de koolstofprijs in dezelfde periode. De gasopslagniveaus zijn laag en de EU is in de afgelopen dertig jaar nog nooit zo afhankelijk geweest van netto-invoer van energie (60,6 % in 2019 vergeleken met 58,2 % in 2018 en 56 % in 2000). En dat terwijl de energie-unie uitdrukkelijk bedoeld was en is om deze afhankelijkheid te verminderen. In een verslag over de stand van de energie-unie moeten niet alleen maar zulke negatieve cijfers worden genoemd, maar moet ook worden uitgelegd waarom de doelstelling om de afhankelijkheid van invoer te verminderen zelfs nog niet bij benadering is verwezenlijkt. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De stijging van de energieprijzen was voor de Europese Commissie aanleiding voor de toolbox voor actie en steun, waarmee kwetsbare groepen snel moeten kunnen worden geholpen. In 2019 werden tot 31 miljoen mensen in de EU getroffen door energiearmoede. Daaruit blijkt wel hoe belangrijk het is kwetsbare groepen te beschermen tegen prijsstijgingen en te zorgen voor een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In het verslag heeft de Commissie het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) opgedragen de voor- en nadelen van de huidige opzet van de groothandelsmarkt voor elektriciteit te beoordelen, met inbegrip van het vermogen van die markt om situaties van extreme prijsvolatiliteit op de gasmarkten aan te pakken. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De subsidies voor hernieuwbare energie bereikten 78 miljard EUR. Daarentegen daalden de subsidies voor fossiele brandstoffen in 2020 licht, tot 52 miljard EUR. Zij zouden echter kunnen toenemen met de huidige economische groei. Volgens het zesde verslag hebben negen lidstaten het gebruik van steenkool afgebouwd, hebben dertien nationale toezeggingen gedaan om dit vóór een bepaalde datum te doen, overwegen vier mogelijke data en is slechts één lidstaat nog niet begonnen met nationale besprekingen over een afbouw. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Het tempo van de daling in 2019 in de richting van de doelstellingen voor 2030 was enkel bevredigend voor het primaire energieverbruik. Het primaire energieverbruik in de EU daalde in 2019 met 1,9 % en het eindenergieverbruik met 0,6 % ten opzichte van 2018. Er zijn veel grotere inspanningen nodig om het huidige streefcijfer voor het eindenergieverbruik te verlagen en de hogere ambitie die in de voorgestelde herziening van de richtlijn energie-efficiëntie is vastgesteld, te verwezenlijken. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het verslag helpt om toekomstige gebieden voor actie in kaart te brengen en na te gaan waarvoor meer maatregelen nodig zijn. Naast de noodzaak van investeringen wordt in het verslag ook benadrukt dat de administratieve belemmeringen voor het gebruik van duurzame energiebronnen moeten worden weggenomen en dat de vergunningsprocedures moeten worden versneld. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | De EU onderzoekt hoe de veiligheid en de zekerheid van de energievoorziening kunnen worden vergroot en hoe de interconnectiviteit in de EU kan worden verbeterd. De crisis heeft duidelijk gemaakt dat de continuïteit van de energievoorziening moet worden gewaarborgd en dat leveringen uit onzekere bronnen moeten worden voorkomen. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | De overheidsuitgaven voor O&I op het gebied van schone energie in de lidstaten blijven lager dan in 2010, maar het nationale en EU-herstelfonds dat gericht is op O&I op het gebied van schone energie kan dit gedeeltelijk compenseren. Met de EU-begroting 2021-2027 zal aanzienlijke steun worden verleend voor de uitvoering van de Europese Green Deal en de energietransitie in de hele Unie. Zo zullen het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds respectievelijk ten minste 30 % en 37 % van de beschikbare middelen aan deze doelstelling toewijzen. Daarnaast zal de groene transitie worden gefinancierd door het mechanisme voor een rechtvaardige transitie of InvestEU. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Op 5 oktober 2021 bedroegen de geplande gecombineerde klimaatgerelateerde investeringen in 22 nationale herstel- en veerkrachtplannen (RRF) ongeveer 177 miljard EUR, hetgeen neerkomt op 40 % van de in totaal 445 miljard EUR aan RRF-middelen die aan deze lidstaten zijn toegewezen. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | De mededeling gaat vergezeld van de volgende vijf verslagen over:






  — | Energiesubsidies in de EU |
| --- | --- | --- |

2.14.

—

Energiesubsidies in de EU

| — | Voortgangsverslag 2021 over klimaatactie |
| --- | --- |

—

Voortgangsverslag 2021 over klimaatactie

| — | Vooruitgang op het gebied van het concurrentievermogen van schone energietechnologieën |
| --- | --- |

—

Vooruitgang op het gebied van het concurrentievermogen van schone energietechnologieën

| — | Verslag over brandstofkwaliteit, en |
| --- | --- |

—

Verslag over brandstofkwaliteit, en

| — | Verslag over de werking van de koolstofmarkt (emissiehandelssysteem) |
| --- | --- |

—

Verslag over de werking van de koolstofmarkt (emissiehandelssysteem)

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC beschouwt de Russische militaire invasie van Oekraïne als een gigantische schok voor de veiligheid, de werking en de prestaties van de energie-unie, waarbij het bovendien gaat om een afschuwelijke situatie voor Oekraïne en zijn bevolking. Deze invasie vormt de grootste bedreiging voor de veiligheid in de geschiedenis van de Europese integratie. Derhalve moeten de strategische en veiligheidsprioriteiten van de EU opnieuw worden gedefinieerd en bijgesteld. Ook moeten er zo spoedig mogelijk passende instrumenten voor de uitvoering van deze prioriteiten worden voorbereid. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC dringt er bij de EU-instellingen op aan om beter te anticiperen op toekomstige bedreigingen voor de veiligheid en meer aandacht te besteden aan de continuïteit en diversificatie van de energievoorziening, zonder daarbij de solidariteit tussen de EU-lidstaten uit het oog te verliezen. Uit de bedreiging voor de voorzieningszekerheid blijkt ook dat vaart moet worden gezet achter de uitrol van hernieuwbare energiebronnen om ervoor te zorgen dat de EU minder afhankelijk is van fossiele brandstoffen en de doelstellingen van de Green Deal te verwezenlijken. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC neemt kennis van het gedetailleerde verslag van de Europese Commissie, waarin de balans wordt opgemaakt van de veranderingen en de vorderingen bij de uitvoering van het energie- en klimaatbeleid van de Europese Unie. Het EESC is ingenomen met de vooruitgang die de EU heeft geboekt bij de verwezenlijking van haar klimaatdoelstellingen en met het in kaart brengen van de gebieden waarop nog meer vooruitgang moet worden geboekt. In 2020 had de COVID-19-pandemie een enigszins positief effect op de vermindering van de CO2-emissies, aangezien daardoor het energieverbruik, en dus de productie, daalde. Door de economische groei in 2021 is de vraag echter gestegen, hetgeen samen met andere factoren van invloed is geweest op de stijging van de energieprijzen. Het EESC is ermee ingenomen dat dankzij de mededeling van de Commissie over energieprijzen (1) snel hulp en steun konden worden geboden aan kwetsbare mensen, zodat de negatieve gevolgen van de prijsschok konden worden opgevangen, en vestigt de aandacht op zijn advies TEN 761 (2). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC moedigt de Europese Commissie aan om de ontwikkeling van de energieprijzen op de voet te volgen en stelt voor om de statistieken met betrekking tot de ontwikkeling van de energieprijzen op te nemen in het volgende verslag over de stand van de energie-unie. Het wijst in dit verband op de behoefte aan meer consistente gegevens die een nauwkeurig beeld van de markt kunnen geven. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Net als in zijn vorige verslagen benadrukt het EESC dat de groene transitie op een rechtvaardige manier moet plaatsvinden, waarbij niemand achterblijft. De transitie is niet alleen een technisch, maar ook een economisch en sociaal proces. Een regelmatige dialoog met de burgers en het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van de sociale partners, met name in de overgangsregio’s, zal ervoor zorgen dat de doelstellingen van het klimaat- en energiebeleid als sociaal aantrekkelijk worden gezien en met zo min mogelijk sociaal-economische kosten worden verwezenlijkt. Ten minste even belangrijk als het intensiveren van de dialoog is het nakomen van de belofte om burgers actief op de markt te laten deelnemen, prosumenten van hen te maken en hen te laten meedoen als het op nieuwe mogelijkheden voor waardecreatie aankomt. De kwaliteit van de operationalisering en financiering van afzonderlijke instrumenten en de specifieke uitvoering ervan op nationaal niveau zullen in dit verband van cruciaal belang zijn. Een centrale doelstelling van toekomstige dialogen moet dan ook zijn dat de standpunten van de sociale partners in aanmerking worden genomen; dit is een essentiële voorwaarde voor een geslaagde en rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het verslag over de stand van de energie-unie moet ook een hoofdstuk bevatten over de inspanningen om een rechtvaardige transitie te bewerkstelligen, met daarin voorbeelden van maatregelen die in de lidstaten en op Europees niveau met succes zijn uitgevoerd. Een rechtvaardige transitie is niet slechts een kwestie van financiering. Het gaat er ook om fatsoenlijk werk en hoogwaardige banen te scheppen en de nodige sociale zekerheid te bieden, hetgeen bijzondere maatregelen op regionaal niveau vereist. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC zou graag zien dat in het zesde jaarverslag een evenwichtigere benadering van de specifieke gebieden van de energie-unie wordt gehanteerd. Het verslag richt zich uitvoerig op energie-efficiëntie en decarbonisatie, die momenteel de belangrijkste beleidsprioriteiten vormen. Er lijkt echter onvoldoende aandacht te zijn voor de thema’s voorzieningszekerheid, solidariteit en vertrouwen, of onderzoek, innovatie en concurrentievermogen, en de uitdagingen en prestaties op deze gebieden. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het is vooral hoogst irritant dat centrale doelstellingen van de Europese energie-unie ook in dit verslag, net als in eerdere verslagen, opnieuw niet of slechts zijdelings aan bod komen. De bedoeling was onder meer om de afhankelijkheid van invoer te verminderen, de burgers centraal te stellen in de energie-unie en van de EU de wereldleider op het gebied van hernieuwbare energie te maken. Dan zou verwacht mogen worden dat deze centrale kwesties in de jaarlijkse situatieverslagen ook centraal geanalyseerd worden en dat eventuele ongewenste ontwikkelingen duidelijk benoemd worden, om zo nodig nieuwe initiatieven te ontwikkelen. Daarvan is in het huidige verslag niet of nauwelijks sprake. Over bijvoorbeeld de ontwikkeling van decentrale energie, een vraagstuk waaraan het EESC veel belang hecht, is er pijnlijk genoeg niets te lezen. Het EESC verwacht van de Commissie dat hierover in het verslag van 2022 in aparte hoofdstukken duidelijke uitspraken worden gedaan. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC is verheugd dat de lidstaten hogere ambities hebben om de bestaande doelstellingen voor 2020 inzake hernieuwbare energie, voortaan de belangrijkste energiebron voor elektriciteit, te verwezenlijken. Het moedigt de lidstaten die er niet in slagen deze doelstelling te halen aan om de steun voor hernieuwbare energiebronnen beter te regelen en/of overeenkomsten voor statistische overdrachten aan te gaan. Daarbij wijst het EESC erop dat, zoals blijkt uit een studie van de Commissie (3), het geleidelijk afstappen van fossiele energie leidt tot een aanzienlijke vermindering van de externe kosten (zoals gezondheids- en milieukosten), die door de samenleving moeten worden gedragen. Voor elektriciteitsopwekking bijvoorbeeld leveren technologieën op basis van fossiele brandstoffen de hoogste externe kosten op, namelijk gemiddeld 68-177 EUR/MWh voor de EU-27. De externe kosten van technologieën voor kernenergie en hernieuwbare energie bedragen 3-17 EUR/MWh, waarbij wind- en waterkracht onder de 5 EUR/MWh blijven. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | In vergelijking met eerdere verslagen is het Comité ingenomen met de verhoogde aandacht voor de rol van prosumenten. We herinneren aan ons betoog dat de belangrijkste doelstelling is dat de burger centraal moet staan in de energie-unie (4). Consumenten moeten kunnen kiezen en zich actief op de markt kunnen bewegen. Toch moet de EU nog concrete wetgevingsmaatregelen nemen om dit standpunt snel in praktijk te kunnen brengen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | De interne energiemarkt is nog steeds niet voltooid. Deze biedt kleine producenten van hernieuwbare energie onvoldoende voordelen. Bovendien heeft de sterke stijging van de energieprijzen de zwakke punten van de energiemarkt blootgelegd. Gebleken is dat sommige energieleveranciers niet de competentie hebben om deze activiteit uit te oefenen en ook niet over voldoende kapitaal beschikken. De markt moet beter worden vormgegeven, de desbetreffende regelgeving moet worden verbeterd, er moeten de nodige eisen worden gesteld aan de individuele actoren en de redelijke bescherming van de consument moet worden aangescherpt. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het Comité betreurt het niet alleen dat geen gehoor is gegeven aan zijn oproep om de strategische afhankelijkheid van derden te verminderen, maar dat deze afhankelijkheid zelfs is toegenomen. In de laatste drie decennia was de EU nog nooit zo afhankelijk van energie-invoer als in 2021. Deze afhankelijkheid speelde een rol in de sterke stijging van de energieprijzen. In dit verband herinneren we aan onze verklaring dat de Europese Commissie en de lidstaten een verdere toename van de invoer moeten vermijden en dit onderwerp serieus moeten nemen wanneer zij waterstof of andere energiebronnen aanwijzen als drijvende kracht achter de decarbonisatie, aangezien de invoer daardoor verder kan toenemen. Gezien de huidige situatie is het niet alleen belangrijk een strategie ter beperking van de toenemende afhankelijkheid van de EU op energiegebied uit te voeren, maar ook om te zorgen voor een haalbare territoriale diversificatie van energieleveringen en -distributies zonder geopolitieke risico’s. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | De lidstaten hebben bewezen dat zij bereid zijn de groene transitie te steunen, en uit het aandeel van de uitgaven voor klimaatgerelateerde investeringen van 22 herstel- en veerkrachtplannen, dat 40 % van de totale begrotingen bedraagt, blijkt wel hoe duur de groene transitie is en zal zijn. Van alle grote economieën investeert de EU echter het minst in schone energietechnologieën die nodig zijn om de economie koolstofarm te maken, hetgeen haar concurrentiepositie ten opzichte van mondiale partners verzwakt. Ook moeten de burgers centraal komen te staan in het energiebeleid. Als zij kunnen investeren en van hun investeringen kunnen profiteren, kan een aanzienlijke hoeveelheid particulier geld naar die sector stromen. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | De snelle goedkeuring van de gedelegeerde handeling van de regels die ecologisch duurzame economische activiteiten definiëren, lijkt een cruciaal signaal te zijn voor de openstelling van de overheidsuitgaven voor O&I op het gebied van schone energie in de lidstaten. Het EESC verwacht dat hierdoor ook de investeringen in de capaciteit voor fossiele brandstoffen en de bijbehorende subsidies zullen afnemen. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Uit het verslag over de koolstofmarkt 2021 komt naar voren dat het EU-ETS aanzienlijk bijdraagt tot decarbonisatie. In de periode 2013-2020 genereerde het meer dan 68 miljard EUR aan veilingopbrengsten. Het EESC neemt er nota van dat 75 % van de opbrengsten uit het EU-ETS is gebruikt voor klimaatactie en energiegerelateerde doeleinden, hetgeen veel meer is dan de 50 %-limiet voor lidstaten. In dit verband moedigt het EESC de lidstaten aan om dit aandeel verder te verhogen teneinde de klimaatverandering tegen te gaan. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | De Europese Unie is geen eiland; haar samenwerking in internationaal verband is van het grootste belang, evenals de coördinatie met mondiale partners met betrekking tot het klimaatbeleid. De EU moet streven naar klimaatneutraliteit en tegelijkertijd het concurrentievermogen en de continuïteit van de energievoorziening waarborgen tegen een voor bedrijven en burgers betaalbare prijs. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Het EESC waardeert het dat in het verslag gegevens zijn opgenomen over de werkgelegenheid in de sector schone energie, die met 2 % per jaar toeneemt. In de EU is er sprake van krapte op de arbeidsmarkt in de groene sector, die nog nijpender zal worden doordat investeringen in renovatie leiden tot een versnelde groene transitie. Er moet voor worden gezorgd dat mensen met de juiste vaardigheden snel de arbeidsmarkt kunnen betreden en dat de nieuwe banen die door de groene transitie ontstaan, banen met goede arbeidsvoorwaarden en fatsoenlijke lonen zijn. Het is belangrijk om zo veel mogelijk te investeren in de ontwikkeling van opleidingen en kwalificaties op het gebied van energierenovatie. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | De huidige situatie op de energiemarkt laat zien dat verschillende aspecten van de energiezekerheid enigszins worden onderschat, met name wat betreft de levering van gas aan de EU, of dat onvoldoende inspanningen worden geleverd om een einde te maken aan de grote, en zelfs steeds groter wordende afhankelijkheid van de EU van energie-invoer. Deze situatie weerspiegelt ook een geringe solidariteit tussen de lidstaten van de EU om het probleem doeltreffend op te lossen, en een mogelijk gebrek aan vertrouwen om consensus te bereiken. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Het EESC waardeert het ten zeerste dat er uit het meerjarig financieel kader van de EU voor de periode 2021-2027 en NextGenerationEU een enorme hoeveelheid financiële middelen beschikbaar wordt gesteld om specifiek de uitdagingen in verband met de doelstellingen van de energie-unie aan te pakken. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Ondanks de toezeggingen van de EU om de subsidies voor fossiele brandstoffen af te bouwen, nemen deze niet voldoende af. Uit de bijlage bij het verslag blijkt dat de subsidies voor fossiele brandstoffen licht dalen, maar naar verwachting zullen zij door de economische groei weer stijgen. Tussen 2015 en 2019 zijn de subsidies voor fossiele brandstoffen in de EU met 4 % gestegen en in 2020 zijn ze aantoonbaar gedaald. In de energiesector zijn zij met 10 % gedaald en in de industrie met 4 %, terwijl zij in de vervoerssector met 25 % zijn gestegen en met 13 % voor huishoudens die subsidie krijgen voor het verbruik van stookolie en aardgas. Subsidies spelen in sociaal opzicht een belangrijke rol, omdat zij ervoor zorgen dat de overgang naar een klimaatneutrale economie op een rechtvaardige manier plaatsvindt. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC betreurt dat het verslag geen analyse van het verband tussen de energie- en de digitale transitie bevat. Digitalisering biedt mogelijkheden voor energiebesparing, vermindering van de energie-intensiteit en een beter beheer van de energie-infrastructuur. In het verslag zou nader kunnen worden ingegaan op oplossingen voor de stijgende vraag naar elektrificatie en de behoefte aan stabiele en duurzame energieoplossingen. De transitie zal de energie-infrastructuur op de proef stellen, en alle middelen moeten worden ingezet om deze voor te bereiden op veranderingen en bestand te maken tegen toekomstige schokken. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Omscholing en bijscholing zullen een belangrijke rol spelen in de groene transformatie. Wat betreft de ontwikkeling van concrete strategieën om de behoefte aan de ontwikkeling van vaardigheden, bijscholing en omscholing van werknemers in de elektriciteitssector te volgen en daarop te anticiperen, verwijst het EESC naar de resultaten van het project “The Skills2Power” van de sociale partners. In het verslag over de stand van de energie-unie zou ook kunnen worden geïnventariseerd hoe EU-financiering, zoals de herstel- en veerkrachtfaciliteit, Erasmus+ of de cohesiefondsen, wordt gebruikt om een financiële impuls te geven aan de omscholing en bijscholing die nodig zijn voor de groene transitie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC beveelt aan om zeer nauwlettend toe te zien op de potentiële knelpunten in de toeleveringsketens voor grondstoffen voor energietechnologieën die van cruciaal belang zijn voor de energiezekerheid en de transitie naar schone energie. Het stelt voor om de aanvoer van kritieke grondstoffen zo veel mogelijk te diversifiëren door internationaal gesprekken aan te gaan met mondiale partners en een scenario voor alternatieve oplossingen uit te werken. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | De EU moet meer investeren in O&I op het gebied van schone energie. In 2019 bedroeg het percentage overheidsinvesteringen in schone energietechnologieën in de EU 0,027 % van het bbp. Hoe kunnen we serieus werk maken van de uitrol van schone energie als we van alle grote economieën het laagste percentage hebben? Hoewel de EU een sterke positie behoudt in de windenergiesector, ligt zij achter op haar mondiale partners in tal van andere sectoren, zoals zonne-energie, hernieuwbare waterstof, warmtepompen of hernieuwbare brandstoffen (5). Het EESC dringt er bij de Europese Commissie op aan om voor elk van de sectoren een strategisch plan uit te werken, om zo een impuls te geven aan de ontwikkeling van de schone-energie-industrie in de EU. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Om na te gaan welke lidstaten het best presteren op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en innovatie, stelt het EESC voor om op regelmatige basis een scorebord te publiceren. Dit kan betrekking hebben op door de EU beheerde programma’s, maar ook op het cohesiebeleid en de herstel- en veerkrachtfaciliteit, aangezien we al beschikken over een scorebord voor de herstel- en veerkrachtfaciliteit en over het al lang bestaande scorebord voor het cohesiebeleid (6). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC beveelt ten zeerste aan om het EU-ETS-systeem transparanter te maken en een systeem van redelijke interventies toe te passen, zodat de prijs van de emissierechten kan worden aangepast aan het gewenste doel en er een einde komt aan plotselinge prijsschommelingen zoals die zich het afgelopen jaar hebben voorgedaan (eerst een enorme stijging tot meer dan 100 EUR en nu binnen een paar dagen een scherpe daling tot ongeveer 55 EUR). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC beveelt aan dat bij de governance en het beheer van de energie-unie meer wordt nagedacht over de synergieën met de nieuwe industriestrategie van de EU (zoals omschreven in de mededeling van de Commissie van maart 2020). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Wat de doelstellingen in verband met decarbonisatie betreft, wijst het EESC erop dat alle soorten instrumenten, namelijk de voorschriften, het EU-ETS-systeem, de milieubelastingen en de taxonomie, moeten worden gecoördineerd en geharmoniseerd in een goed afgestemd en werkend systeem. |
| --- | --- |

4.9.

Brussel, 19 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2021) 660 final.

1

(2)  PB C 275 van 18.7.2022, blz. 80.

2

(3)  Studie in opdracht van de Europese Commissie: Energiekosten, belastingen en de impact van overheidsingrijpen op investeringen, EnergyVille.

3

(4)  PB C 220 van 9.6.2021, blz. 38.

4

(5)  COM (2021) 952 final.

5

(6)  https://cohesiondata.ec.europa.eu/; https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/index.html#.

6

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/119 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/119

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/25/EG met betrekking tot de toevoeging van verbeterde stabiliteitsvereisten en de afstemming daarvan op de door de Internationale Maritieme Organisatie vastgestelde stabiliteitsvereisten

(COM(2022) 53 final — 2022/0036 (COD))

(2022/C 323/20)

| Rapporteur: | Mateusz SZYMAŃSKI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Mateusz SZYMAŃSKI

| Raadpleging | Europees Parlement, 7.3.2022
  Raad van de Europese Unie, 1.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 100, lid 2, en 304 VWEU |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 2.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 182/1/1 |

Raadpleging

Europees Parlement, 7.3.2022

Raad van de Europese Unie, 1.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 100, lid 2, en 304 VWEU

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

2.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

182/1/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel om de bestaande voorschriften voor de veiligheid van ro-ro-passagiersschepen in beschadigde toestand te wijzigen. Het pleit er ten zeerste voor om de strengst mogelijke veiligheidsnormen voor het zeevervoer in acht te nemen. Dat is met name van belang voor dit type schepen, die vanwege hun specifieke kenmerken als kwetsbaarder worden beschouwd dan andere vaartuigen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Voorts staat het EESC positief tegenover inspanningen om internationale regels te harmoniseren en die in dit geval af te stemmen op de internationale voorschriften van de IMO. Ook is het ingenomen met de inspanningen om wetgeving te vereenvoudigen en zo de toepassing van deze voorschriften te vergemakkelijken. Daarnaast is het tevreden over de wijze waarop het voorstel tot stand is gekomen, met name over de uitvoerige raadpleging van deskundigen op dit gebied. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Toch wil het EESC erop wijzen dat de bestudering van het voorstel buitengewoon lastig is vanwege de ingewikkelde en onduidelijke manier waarop de tekst is geredigeerd. Aldus druisen de bepalingen en de toelichting ervan an sich al in tegen het doel van het voorstel, namelijk voornoemde vergemakkelijking van de toepassing van de internationale voorschriften. Het beveelt aan de tekst transparanter te maken door daarin onder meer een grafische weergave van de voorgestelde oplossingen op te nemen en de nodige extra uitleg te geven. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC heeft twijfels over de voorgestelde tijdelijke alternatieven voor nieuwe schepen die maximaal 1 350 opvarenden mogen vervoeren, en over het voorstel om tien jaar na de invoering van de nieuwe voorschriften een evaluatie van de twee opties uit te voeren en naar aanleiding daarvan de richtlijn te herzien. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Volgens het EESC zal de invoering van twee alternatieven voor nieuwe schepen betekenen dat de doelstelling van het voorstel helemaal niet wordt gehaald, namelijk “het verminderen van de complexiteit en de technische en administratieve lasten, die voornamelijk voortvloeien uit de twee verschillende regelingen voor de beoordeling van de overlevingskansen van ro-ro-passagiersschepen in beschadigde toestand”. Er worden immers voor een periode van tien jaar twee alternatieve systemen voorgesteld. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is van mening dat dit soort alternatieven onzekerheid creëren en in de toekomst tot meer problemen zullen leiden. Benadrukt zij dat investeringen in de scheepsvloot in deze vervoerssector voor de lange termijn worden gedaan. Daarom moet het in het voorstel geschetste perspectief rekening houden met de realiteit in de sector. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC vindt dat de bepaling over de tijdelijke toepassing van alternatieve stabiliteitsvereisten moet worden vervangen door één enkele reeks stabiliteitsvereisten voor nieuwe schepen die maximaal 1 350 opvarenden vervoeren, om geen verdere problemen in verband met de consistentie en de duidelijkheid van deze regels te creëren en te vermijden dat ze tijdelijk zijn. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC stelt voor op gezette tijden, bijvoorbeeld elke tien jaar, een periodieke evaluatie uit te voeren. Er mag naar aanleiding van de uitkomsten van de evaluaties echter niet worden vooruitgelopen op wetgevingsmaatregelen. De regelgevende instanties op dit gebied zouden voortdurend moeten worden geraadpleegd teneinde de veiligheid verder te verbeteren. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Om de leesbaarheid van het voorstel te verbeteren en de toepassing van de nieuwe voorschriften te vergemakkelijken, stelt het EESC bovendien voor om het voorstel inhoudelijk zodanig te wijzigen dat eerder gebouwde schepen zonder certificering kunnen voldoen aan de normen die momenteel gelden voor eerder gebouwde schepen met certificering (of nieuwe schepen). Voor andere schepen zouden de nieuwe voorschriften moeten gelden. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Samenvatting van het Commissievoorstel en context van het advies

| 2.1. | Het voorstel van de Commissie behelst een wijziging van Richtlijn 2003/25/EG van het Europees Parlement en de Raad (1) betreffende specifieke stabiliteitsvereisten voor ro-ro-passagiersschepen. |
| --- | --- |

2.1.

Die wijziging houdt verband met een in 2017 gestarte juridische toetsing in het kader van het programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (Refit). Toen werden de richtlijnen (EU) 2017/2108, (EU) 2017/2109 en (EU) 2017/2110 van het Europees Parlement en de Raad (2) gewijzigd.

| 2.2. | Ook Richtlijn 2003/25/EG betreffende specifieke stabiliteitsvereisten voor ro-ro-passagiersschepen was voorwerp van de geschiktheidscontrole. Maar omdat er destijds nog besprekingen plaatsvonden binnen de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) over stabiliteitsnormen voor beschadigde schepen werd besloten die richtlijn nog niet te wijzigen. Uiteindelijk heeft de IMO bij Resolutie MSC.421 (98) herziene specifieke bepalingen inzake stabiliteitsnormen voor passagiersschepen in beschadigde toestand vastgesteld, die ook van toepassing zijn op ro-ro-passagiersschepen. Derhalve moet nu rekening worden gehouden met deze ontwikkelingen en moeten de regels en voorschriften van de Unie worden afgestemd op die van het Internationaal Verdrag voor de beveiliging van mensenlevens op zee (Solas-verdrag) voor ro-ro-passagiersschepen die internationale reizen maken. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Volgens de Commissie is de overkoepelende doelstelling van de wijziging zorgen voor een duidelijk, eenvoudig en actueel rechtskader dat gemakkelijker kan worden toegepast, gecontroleerd en gehandhaafd, zodat het algemeen veiligheidsniveau toeneemt. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Daarnaast is de herziening van de EU-wetgeving inzake de veiligheid van passagiersschepen bedoeld om het bestaande regelgevingskader te vereenvoudigen en te stroomlijnen. Hiermee wordt beoogd om alleen de EU-regels die nodig en evenredig zijn te behouden. Ook streeft de Commissie ernaar om de correcte toepassing van die regels te waarborgen en mogelijke overlappingen tussen verplichtingen alsmede tegenstrijdigheden tussen gerelateerde wetteksten weg te werken. Verder zou de voorgestelde wijziging de complexiteit en de technische en administratieve lasten met betrekking tot de eisen inzake lekstabiliteit moeten verminderen, die voornamelijk voortvloeien uit twee verschillende regelingen voor de beoordeling van het overlevingsvermogen van ro-ro-passagiersschepen in beschadigde toestand. Tevens zou de wijziging de rekenkundige last voor scheepsbouwbedrijven en reders moeten verlichten. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Op schepen die internationale reizen maken, waaronder reizen tussen twee lidstaten, zijn zowel internationale verdragen (onder de bevoegdheid van de IMO, met name het Solas-verdrag, het Internationaal Verdrag voor de beveiliging van mensenlevens op zee) als bepaalde EU-regels van toepassing. Naast de internationale vereisten, zijn er specifieke EU-regels voor passagiersschepen, ro-ro-passagiersschepen en hogesnelheidsvaartuigen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Richtlijn 2003/25/EG bevat stabiliteitseisen voor ro-ro-passagiersschepen in beschadigde toestand. Die gelden voor alle ro-ro-passagiersschepen waarmee internationale geregelde diensten worden onderhouden van of naar een haven in een lidstaat, ongeacht de vlag waaronder zij varen. Die vereisten moeten de stabiliteit van deze schepen waarborgen in geval van schade, hetgeen de overlevingskansen van dit type vaartuigen in geval van aanvaringsschade verhoogt. Deze richtlijn is een uitvloeisel van het Verdrag van Stockholm uit 1996. De specifieke stabiliteitsvereisten van de EU vormen een aanvulling op de Solas-eisen inzake lekstabiliteit. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De nu voorliggende wijziging is voorgesteld na een analyse van de mogelijkheid of de regelgevingsaanpak van de EU inzake specifieke stabiliteitsvereisten voor ro-ro-passagiersschepen zou kunnen worden afgestemd op de internationale wetgeving, met als voorwaarde dat op zijn minst het huidige veiligheidsniveau van Richtlijn 2003/25/EG wordt gehandhaafd. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Het Commissievoorstel is opgesteld aan de hand van een gerichte raadpleging. Er is advies gevraagd aan nationale deskundigen binnen het kader van de groep van deskundigen inzake de veiligheid van passagiersschepen. Dat heeft geresulteerd in een opzet waarbij de eisen inzake lekstabiliteit worden gekoppeld aan de capaciteit van schepen. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | In het voorstel zijn tijdelijke alternatieven opgenomen voor nieuwe schepen die maximaal 1 350 opvarenden mogen vervoeren. Die alternatieven zijn gebaseerd op de volgende criteria: de datum waarop de kiel van een schip werd gelegd of waarop een schip zich in een soortgelijk bouwstadium bevond, en de capaciteit van schepen om opvarenden te vervoeren. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het voorstel voorziet in de invoering van monitoring- en rapportageregelingen. De belangrijkste gegevens over nieuwe schepen en de berekening van de lekstabiliteit zullen worden verzameld en geëvalueerd met de hulp van het EMSA. Tien jaar na de invoering van de nieuwe voorschriften zal een evaluatie worden uitgevoerd en zal de richtlijn worden herzien. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Het voorstel bevat ook regels voor de certificering van ro-ro-schepen in het licht van de gewijzigde vereisten. |
| --- | --- |

2.11.

3.   Opmerkingen

| 3.1. | Veilig vervoer is een van de grootste uitdagingen van dit moment en er worden steeds hogere verwachtingen gesteld aan het geboden veiligheidsniveau. Het naast elkaar bestaan van verschillende voorschriften maakt het erg lastig om overeengekomen regels te implementeren en te handhaven. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ro-ro-schepen worden als kwetsbaarder beschouwd dan andere vaartuigen. Dat hangt samen met hun specifieke bouw voor het vervoer van voertuigen en passagiers. Hun relatief kleine diepgang en hoog zwaartepunt kunnen leiden tot stabiliteitsproblemen. Andere risicofactoren zijn een hoog vrijboord, het gebruik van laaddeuren als oprijplaten, het ontbreken van schotten, een hoge plaatsing van reddingsboten en reddingsvlotten en mogelijke foutieve of ongelijke belading. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) staat positief tegenover inspanningen om internationale regels te harmoniseren en die in dit geval af te stemmen op de internationale voorschriften van de IMO. Ook is het ingenomen met de inspanningen om wetgeving te vereenvoudigen en zo de toepassing van deze voorschriften te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC heeft echter kritiek op de leesbaarheid en transparantie van het Commissievoorstel. De bestudering daarvan blijkt erg lastig te zijn, zelfs voor deskundigen, vanwege de structuur van de tekst en de manier waarop de gekozen oplossingen worden gepresenteerd. Aldus druisen de bepalingen en de toelichting ervan an sich al in tegen het doel van het voorstel, namelijk voornoemde vergemakkelijking van de toepassing van de internationale voorschriften. Het EESC beveelt daarom aan om bij het voorstel een grafische weergave ervan te voegen, bijvoorbeeld een bijlage met tabel, en de tekst aan te vullen met de nodige richtsnoeren en uitleg. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC is tevreden over de bij de voorbereiding van het voorstel gevolgde werkwijze. Luisteren naar de meningen van deskundigen en betrokkenen uit de sector in de ontwerpfase is de juiste praktijk en maakt het bij elk wetgevingsinitiatief eenvoudiger om de gestelde doelen te realiseren. Ook mag verwacht worden dat dankzij deze werkwijze de beoogde harmonisaties van technische definities en de voorgestelde juridische formuleringen correct doorgevoerd resp. gebruikt zullen gaan worden. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC heeft twijfels over de voorgestelde tijdelijke alternatieven voor nieuwe schepen die maximaal 1 350 opvarenden mogen vervoeren, en over het voorstel om tien jaar na de invoering van de nieuwe voorschriften een evaluatie van de twee opties uit te voeren en naar aanleiding daarvan de richtlijn te herzien. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Volgens het EESC zal de invoering van twee alternatieven voor nieuwe schepen betekenen dat de doelstelling van het voorstel niet wordt gehaald, namelijk de voorschriften minder complex maken en de technische en administratieve lasten verlichten. Het voorstel vormt, zoals de Commissie opmerkt, een antwoord op nieuwe maatregelen die in het kader van Solas zijn genomen, en beoogt twee parallelle sets regelgeving op elkaar af te stemmen. Desondanks wordt een tijdelijke oplossing voorgesteld, namelijk twee alternatieve systemen voor een periode van tien jaar, die na deze periode zullen moeten worden herzien. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC is van mening dat dit soort alternatieven onzekerheid creëren en in de toekomst tot meer problemen zullen leiden. Benadrukt zij dat investeringen in de scheepsvloot in deze vervoerssector voor de lange termijn worden gedaan. De gemiddelde leeftijd van ro-ro-passagiersschepen bedraagt 26 jaar en die van ro-ro-vrachtschepen meer dan 15 jaar (3). Daarom moet het in het voorstel geschetste perspectief rekening houden met de realiteit in de sector. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC vindt dat de bepaling over de tijdelijke toepassing van alternatieve stabiliteitsvereisten moet worden vervangen door één enkele reeks stabiliteitsvereisten voor nieuwe schepen die maximaal 1 350 opvarenden vervoeren, om geen verdere problemen in verband met de consistentie en de duidelijkheid van deze regels te creëren en te vermijden dat ze tijdelijk zijn. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC kan zich vinden in de regelingen voor monitoring en periodieke evaluatie, maar beveelt in het licht van het voorafgaande aan de formulering en logica daarvan te herzien. Het stelt voor op gezette tijden, bijvoorbeeld elke tien jaar, een periodieke evaluatie uit te voeren. Er mag naar aanleiding van de uitkomsten van de evaluaties echter niet worden vooruitgelopen op wetgevingsmaatregelen. Het is van belang dat de evaluaties worden uitgevoerd in samenwerking met de belanghebbenden die het nauwst betrokken zijn bij de toepassing van de regels in de praktijk. Daarom wordt verder voorgesteld om de regelgevende instanties op dit gebied voortdurend te raadplegen teneinde de veiligheid verder te verbeteren. Dit is ook belangrijk in het licht van de klimaatverandering, die leidt tot extremere weersomstandigheden, waardoor schepen vaker aan grote natuurkrachten blootgesteld zullen worden. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Om de leesbaarheid van het voorstel te verbeteren en de toepassing van de nieuwe voorschriften te vergemakkelijken, stelt het EESC bovendien voor om het voorstel inhoudelijk zodanig te wijzigen dat eerder gebouwde schepen ongeacht hun certificering aan de huidige normen kunnen voldoen. Voor andere schepen zouden de nieuwe voorschriften moeten gelden. Na de overgangsperiode zouden de regels echter volledig moeten worden geharmoniseerd. |
| --- | --- |

3.11.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Richtlijn 2003/25/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 april 2003 betreffende specifieke stabiliteitsvereisten voor ro-ro-passagiersschepen (PB L 123 van 17.5.2003, blz. 22).

1

(2)  Richtlijn (EU) 2017/2108 van het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2017 tot wijziging van Richtlijn 2009/45/EG inzake veiligheidsvoorschriften en -normen voor passagiersschepen (PB L 315 van 30.11.2017, blz. 40); Richtlijn (EU) 2017/2109 van het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2017 tot wijziging van Richtlijn 98/41/EG van de Raad inzake de registratie van de opvarenden van passagiersschepen die vanuit of naar havens in de lidstaten van de Gemeenschap varen en Richtlijn 2010/65/EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen in en/of vertrekken uit havens van de lidstaten (PB L 315 van 30.11.2017, blz. 52); Richtlijn (EU) 2017/2110 van het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2017 betreffende een inspectiesysteem voor de veilige exploitatie van ro-ro-passagiersschepen en hogesnelheidspassagiersvaartuigen op geregelde diensten en tot wijziging van Richtlijn 2009/16/EG en tot intrekking van Richtlijn 1999/35/EG van de Raad (PB L 315 van 30.11.2017, blz. 61).

2

(3)  EMSA, Europees zeevervoer, milieuverslag 2021, Luxemburg, 2021.

3

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/123 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/123

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie

(COM(2022) 108 final)

(2022/C 323/21)

| Rapporteurs: | Thomas KATTNIG


  Alena MASTANTUONO


  Simo TIAINEN |
| --- | --- |

Rapporteurs:

Thomas KATTNIG

Alena MASTANTUONO

Simo TIAINEN

| Raadpleging | Europese Commissie, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 2.5.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 159/3/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 2.5.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

2.5.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

159/3/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Door de huidige geopolitieke situatie als gevolg van de Russische inval in Oekraïne wordt duidelijk hoe belangrijk de continuïteit van de energievoorziening is en dringt de behoefte aan een grotere energieonafhankelijkheid en -autonomie van de EU zich op. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) schaart zich volledig achter het streven om af te stappen van Russische energieleveranties, het liefst zo snel mogelijk. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | De stijging van de energieprijzen in de EU heeft het afgelopen jaar ook ongekende vormen aangenomen en is nog aangewakkerd door de gevolgen van de Russische agressie in Oekraïne. Hierdoor is een ondraaglijke last op de schouders van Europese huishoudens en bedrijven komen te liggen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Onmiddellijke actie om de energievoorziening veilig te stellen en de impact van de hoge prijzen voor huishoudens, landbouwers, bedrijven en de industrie te verzachten is dan ook geboden. In de mededeling “REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie” worden nieuwe maatregelen voorgesteld om de productie van groene energie op te voeren, de energievoorziening te diversifiëren en de vraag naar Russisch gas, waardoor aanzienlijke prijsstijgingen op de elektriciteitsmarkt zijn ontstaan als gevolg van marktmanipulatie, terug te dringen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is ingenomen met de mededeling REPowerEU, aangezien daarin oplossingen worden voorgesteld die aansluiten bij de doelstellingen van de Green Deal en de Europese energie-unie. Het EESC waarschuwt dat Europa bijzonder voorzichtig moet zijn met de vervanging van Russisch gas door andere hulpbronnen en daarbij oog moet hebben voor zowel hun effect op het milieu als nieuwe afhankelijkheid van derde landen die de Europese waarden niet delen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC stelt tot zijn spijt vast dat zijn oproep (1) om de strategische afhankelijkheid van onbetrouwbare derden te verminderen niet in daden is omgezet door politieke leiders, maar dat deze afhankelijkheid zelfs is toegenomen. De huidige crisis met betrekking tot de energieprijzen zou de Europese burgers en ondernemingen veel minder zwaar treffen als Europa niet zo sterk afhankelijk was van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De EU moet consequent alle basisdoelstellingen van haar energiebeleid blijven nastreven: voorzieningszekerheid, redelijke kosten en prijzen, en koolstofneutraliteit. Het is dus van vitaal belang dat de nadruk wordt gelegd op maatregelen die optimaal ten goede komen aan alle doelstellingen tezamen, zowel in de huidige dringende situatie als op lange termijn. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Hoewel het EESC net als de Europese Commissie vindt dat er moet worden gestreefd naar onafhankelijkheid van Russisch gas, wijst het erop dat het een enorme uitdaging zal zijn voor de Europese economie en samenleving om de vraag naar Russisch gas tegen het einde van dit jaar met twee derde te verminderen. Dit betekent dat diversificatie geboden is, enerzijds en in de eerste plaats op korte termijn via vloeibaar aardgas (LNG) en biomethaan, en anderzijds via energie-efficiëntie en de uitbreiding van hernieuwbare energiebronnen. Afstappen van de afhankelijkheid van één leverancier en van een energiebron die een groot aandeel heeft in de energiemix van de EU is een complexe zaak en kan niet van de ene op de andere dag worden geregeld. Op korte termijn betekent dit dat alle beschikbare energiebronnen onverminderd moeten worden gebruikt, waarbij de voorkeur moet worden gegeven aan beschikbare hernieuwbare bronnen, om stroomuitval en sociale onrust te voorkomen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Om voor maatschappelijk aanvaardbare energieprijzen te zorgen en de leiderspositie van de EU op het gebied van hernieuwbare energie te behouden, pleit het EESC voor:






  — | het stroomlijnen en versnellen van de vergunningsprocedures voor de productie van hernieuwbare energie, aangezien deze procedures worden gezien als de belangrijkste belemmering voor een snellere uitrol van hernieuwbare energie; |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

het stroomlijnen en versnellen van de vergunningsprocedures voor de productie van hernieuwbare energie, aangezien deze procedures worden gezien als de belangrijkste belemmering voor een snellere uitrol van hernieuwbare energie;

| — | het stimuleren van de lidstaten om gebieden in kaart te brengen die geschikt zijn voor het op grotere schaal opwekken van hernieuwbare energie (“go-to”-gebieden). |
| --- | --- |

—

het stimuleren van de lidstaten om gebieden in kaart te brengen die geschikt zijn voor het op grotere schaal opwekken van hernieuwbare energie (“go-to”-gebieden).

| — | het evalueren van de bestaande bureaucratische procedures voor het opwekken en verkopen/zelf verbruiken van hernieuwbare energie, en het wegnemen van alle onnodige belemmeringen voor het volledig benutten van het potentieel van burger- en gemeenschapsenergie, met bijzondere aandacht voor kleinere installaties en flexibiliteitsopties; |
| --- | --- |

—

het evalueren van de bestaande bureaucratische procedures voor het opwekken en verkopen/zelf verbruiken van hernieuwbare energie, en het wegnemen van alle onnodige belemmeringen voor het volledig benutten van het potentieel van burger- en gemeenschapsenergie, met bijzondere aandacht voor kleinere installaties en flexibiliteitsopties;

| — | het zoeken naar manieren om een snellere invoering van warmtepompen te stimuleren. Hoewel de in REPowerEU voorgestelde versnelde uitrol van warmtepompen toe te juichen is, moeten problemen met piekbelasting van het elektriciteitsnet in heel Europa worden voorkomen. Ook hybride warmtepompen moeten in overweging worden genomen; |
| --- | --- |

—

het zoeken naar manieren om een snellere invoering van warmtepompen te stimuleren. Hoewel de in REPowerEU voorgestelde versnelde uitrol van warmtepompen toe te juichen is, moeten problemen met piekbelasting van het elektriciteitsnet in heel Europa worden voorkomen. Ook hybride warmtepompen moeten in overweging worden genomen;

| — | het bestuderen en stimuleren van concrete maatregelen om de biomethaanproductie op te voeren, zoals voorgesteld in het REPowerEU-plan; |
| --- | --- |

—

het bestuderen en stimuleren van concrete maatregelen om de biomethaanproductie op te voeren, zoals voorgesteld in het REPowerEU-plan;

| — | het verhogen van investeringen in geothermische energie en stadsverwarming. |
| --- | --- |

—

het verhogen van investeringen in geothermische energie en stadsverwarming.

| 1.9. | Het EESC erkent dat lidstaten fiscale of regelgevende maatregelen zullen moeten nemen om betaalbare prijzen voor eindgebruikers te waarborgen en energiearmoede te voorkomen. Bovendien dringt het EESC er bij de Commissie en de Raad op aan om verdere actie te ondernemen om de prijzen in het energiesysteem van de EU op zodanige wijze te stabiliseren dat onverwachte plotselinge prijsstijgingen kunnen worden afgewend. Beleidsmakers moeten er echter voor zorgen dat deze maatregelen de werking van de interne energiemarkt niet verstoren, de pogingen om koolstofneutraal te worden en de energie-efficiëntie te vergroten niet in gevaar brengen en niet tot onzekerheid leiden bij investeerders in de energiesector. Over alle maatregelen, zowel op het niveau van de lidstaten als op Europees niveau, moet uitgebreid worden overlegd met de betrokken belanghebbenden, waaronder de sociale partners. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | De interne energiemarkt is nog niet voltooid en in tijden van crisis is solidariteit van groot belang. De infrastructuur moet worden verbeterd om de groene transitie en ook de overstap op gediversifieerde gasbronnen mogelijk te maken; tegelijkertijd moet de energiestroom tussen de lidstaten via transmissieverbindingen worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC is ingenomen met de aankondigingen van de Commissie met betrekking tot de behandelingstermijnen van aanmeldingen van staatssteun (tegen de zomer). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC staat vierkant achter het voorstel van de Commissie voor gasopslag en dringt er bij de instellingen op aan om:






  — | het aan te vullen met een investeringsinstrument voor de korte termijn ter ondersteuning van de ontwikkeling van infrastructuur die geschikt is voor waterstof, zoals interconnectoren en opslagfaciliteiten; |
| --- | --- | --- |

1.12.

—

het aan te vullen met een investeringsinstrument voor de korte termijn ter ondersteuning van de ontwikkeling van infrastructuur die geschikt is voor waterstof, zoals interconnectoren en opslagfaciliteiten;

| — | het gebruik van gasopslagfaciliteiten in aangrenzende derde landen, ook in Oekraïne, te overwegen; |
| --- | --- |

—

het gebruik van gasopslagfaciliteiten in aangrenzende derde landen, ook in Oekraïne, te overwegen;

| — | plannen voor afzonderlijke lidstaten op te stellen om een onevenwichtige verdeling van de lasten op regionale schaal te voorkomen. |
| --- | --- |

—

plannen voor afzonderlijke lidstaten op te stellen om een onevenwichtige verdeling van de lasten op regionale schaal te voorkomen.

| 1.13. | Een veelzijdig energieproductiepalet is de kurk waar de energievoorzieningszekerheid op drijft. Naast wind- en zonne-energie moet er dus gebruikgemaakt worden van de grote verscheidenheid aan koolstofarme energiebronnen, die economisch en ecologisch binnen een energiesysteem passen. Zolang de energiediversificatie in de EU niet is voltooid, is het volgens het EESC raadzaam om in de praktijk gebruik te maken van stabiele en betaalbare energiebronnen die voldoen aan de eisen voor koolstofarme productie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC betreurt dat de rol van stabiele koolstofarme bronnen in een standvastige energievoorziening niet aan de orde komt in de mededeling. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Achtergrond en context

| 2.1. | Als rechtstreeks gevolg van en reactie op de Russische invasie van Oekraïne heeft de Europese Commissie in maart 2022 een plan aangekondigd en voorgesteld om de EU ruim vóór 2030 onafhankelijk te maken van Russische fossiele brandstoffen, te beginnen met gas. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Daarnaast kan worden gestart met het geleidelijk afbouwen van de afhankelijkheid van Russische olie en steenkool, waarvoor de EU meer potentiële alternatieve leveranciers heeft. De EU importeert 90 % van het gas dat zij verbruikt en meer dan 40 % van het totale gasverbruik van de EU komt uit Rusland. Rusland levert ook 27 % van de ingevoerde olie en 46 % van de ingevoerde steenkool. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | In het plan wordt ook een reeks maatregelen beschreven om de stijgende energieprijzen aan te pakken en de gasvoorraden voor de volgende winter aan te vullen. Naast de toolbox voor energieprijzen biedt het plan de lidstaten aanvullende richtsnoeren, onder meer voor eventuele prijsregulering in uitzonderlijke omstandigheden en voor de herverdeling van inkomsten uit de hoge winsten in de energiesector en de handel in emissierechten onder de consumenten. De staatssteunregels van de EU bieden de lidstaten ook de mogelijkheid om op korte termijn steun te verlenen aan bedrijven die te lijden hebben onder hoge energieprijzen, en om hun blootstelling aan de volatiliteit van de energieprijzen op middellange tot lange termijn te verminderen. Met het oog hierop zal de Commissie alle mogelijke opties voor noodmaatregelen onderzoeken om het besmettingseffect van de gasprijzen in de elektriciteitsprijzen te beperken. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het REPowerEU-plan heeft tot doel de leveringen en voorziening van gas te diversifiëren, de gasopwekking uit hernieuwbare bronnen te versnellen en ook te voorzien in de vervanging van gas voor verwarming en elektriciteitsproductie. Al deze maatregelen moeten er samen voor zorgen dat de vraag van de EU naar Russisch gas tegen het eind van 2022 met twee derde is afgenomen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De diversificatie van de totale energievoorziening van de EU moet worden bereikt door:






  a) | diversificatie van de gasvoorziening door meer LNG en gas via de pijpleidingen van niet-Russische leveranciers in te voeren; |
| --- | --- | --- |

2.5.

a)

diversificatie van de gasvoorziening door meer LNG en gas via de pijpleidingen van niet-Russische leveranciers in te voeren;

| b) | verhoging van de productie en invoer van biomethaan en waterstof uit hernieuwbare bronnen; een snellere vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen in huishoudens, gebouwen, de industrie en het energiesysteem; verbetering van de energie-efficiëntie; een toename van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen; elektrificatie; en het aanpakken van knelpunten in de infrastructuur. |
| --- | --- |

b)

verhoging van de productie en invoer van biomethaan en waterstof uit hernieuwbare bronnen; een snellere vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen in huishoudens, gebouwen, de industrie en het energiesysteem; verbetering van de energie-efficiëntie; een toename van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen; elektrificatie; en het aanpakken van knelpunten in de infrastructuur.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC begrijpt dat REPowerEU een uitzonderlijke en urgente stap is als gevolg van een escalatie van Russische agressie en de impact hiervan op de werking van de energiemarkt van de EU en de voorzieningszekerheid in de toekomst. Het ziet ook in dat een dergelijke maatregel robuust moet zijn en zo snel mogelijk in praktijk moet worden gebracht. In de huidige situatie gaat het niet alleen om de invoerprijzen van strategische grondstoffen, maar ook om het kunnen voorzien in de leveranties die nodig zijn voor het functioneren van de economie en samenleving van de EU. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC is ingenomen met de mededeling REPowerEU, aangezien daarin oplossingen worden voorgesteld die aansluiten bij de doelstellingen van de Green Deal en de Europese energie-unie. Het Comité waarschuwt echter dat Europa bijzonder voorzichtig moet zijn met de vervanging van Russisch gas door andere hulpbronnen en daarbij oog moet hebben voor zowel hun effect op het milieu als nieuwe afhankelijkheid van derde landen die de Europese waarden niet delen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Deze nieuwe realiteit vereist dat er flink vaart wordt gezet achter de overstap op schone energie en dat de EU onafhankelijker wordt en meer autonomie krijgt op energiegebied. De infrastructuur moet worden verbeterd om de groene transitie volgens de doelstellingen van de Green Deal en ook de overstap op gediversifieerde gasbronnen mogelijk te maken; tegelijkertijd moet de energiestroom tussen de lidstaten via transmissieverbindingen worden gewaarborgd. In haar mededeling pleit de Commissie voor compatibiliteit op het gebied van waterstof, en het EESC steunt dit. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | REPowerEU hangt ook samen met het omvangrijke sanctiepakket dat de EU en andere delen van de westerse wereld Rusland hebben opgelegd. Het plan kan op dit pakket worden afgestemd en hieraan worden aangepast, aangezien de reikwijdte en de strengheid van de sancties in de loop der tijd waarschijnlijk nog zullen veranderen. Het uiteindelijke doel van REPowerEU — onafhankelijk zijn van Rusland wat betreft de levering van strategische grondstoffen en de invloed daarvan op de Europese energiemarkt — moet echter onherroepelijk overeind blijven. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Tegelijkertijd stelt het EESC tot zijn spijt vast dat zijn meermaals herhaalde oproep om de strategische afhankelijkheid van onbetrouwbare derden te verminderen door politieke leiders niet in daden is omgezet, maar dat deze afhankelijkheid zelfs is toegenomen. De huidige energieprijzencrisis zou de Europese burgers en bedrijven veel minder zwaar treffen als Europa niet zo sterk afhankelijk was van de invoer van fossiele brandstoffen uit Rusland als gevolg van het feit dat er in de afgelopen tien jaar door sommige lidstaten kortzichtige beslissingen op energiegebied zijn genomen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | In tijden van crisis moeten de algemene doelstellingen voor ogen worden gehouden in plaats van alleen te proberen de meest urgente problemen op te lossen. Het EESC is dan ook verheugd dat de Commissie dit in haar mededeling doet. De EU moet dus consequent de basisdoelstellingen van haar energiebeleid en energiesystemen blijven nastreven: voorzieningszekerheid, redelijke kosten en prijzen, en koolstofneutraliteit. Aangezien al deze basisdoelstellingen momenteel op het spel staan, moet de EU zich concentreren op maatregelen die optimaal ten goede komen aan alle doelstellingen tezamen en op de meest efficiënte wijze bijdragen tot het aanpakken van de huidige dringende problemen en het halen van de doelen op langere termijn. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Een veelzijdig energieproductiepalet is de kurk waar de energievoorzieningszekerheid op drijft. Naast wind- en zonne-energie moet er dus gebruikgemaakt worden van de grote verscheidenheid aan koolstofarme energiebronnen, die economisch en ecologisch binnen een energiesysteem passen. Tegelijkertijd moet worden ingezet op het parallelle gebruik van stadsverwarming en warmtepompen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC betreurt dat de rol van stabiele koolstofarme bronnen in een standvastige energievoorziening niet aan de orde komt in de mededeling. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Hoewel het EESC net als de Europese Commissie vindt dat er moet worden gestreefd naar onafhankelijkheid van Russisch gas, wijst het erop dat het een enorme uitdaging zal zijn voor de Europese economie en samenleving om de vraag naar Russisch gas tegen het einde van dit jaar met twee derde te verminderen. Dit betekent dat diversificatie geboden is, enerzijds en in de eerste plaats op korte termijn via LNG en biomethaan, en anderzijds via energie-efficiëntie en de uitbreiding van hernieuwbare energiebronnen. Afstappen van de afhankelijkheid van één leverancier en van een energiebron die een groot aandeel heeft in de energiemix van de EU is een complexe zaak en kan niet van de ene op de andere dag worden geregeld. Alle energiebronnen moeten worden ingezet om stroomuitval en sociale onrust te voorkomen. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC erkent dat lidstaten fiscale of regelgevende maatregelen zullen moeten nemen om betaalbare prijzen voor eindgebruikers te waarborgen en energiearmoede te voorkomen. Bovendien dringt het EESC er bij de Commissie en de Raad op aan om verdere actie te ondernemen om de prijzen in het energiesysteem van de EU op zodanige wijze te stabiliseren dat onverwachte plotselinge prijsstijgingen kunnen worden afgewend. Beleidsmakers moeten er echter voor zorgen dat deze maatregelen de werking van de interne energiemarkt niet verstoren, de pogingen om koolstofneutraal te worden en de energie-efficiëntie te vergroten niet in gevaar brengen en niet tot onzekerheid leiden bij investeerders in de energiesector. Over alle maatregelen, zowel op het niveau van de lidstaten als op Europees niveau, moet uitgebreid worden overlegd met de betrokken belanghebbenden, waaronder de sociale partners. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Hoge energieprijzen leiden tot hoge winsten voor veel oliemaatschappijen en ook voor sommige energieleveranciers en -handelaren. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) schat dat deze zogeheten “windfall profits”, oftewel onverwachte winsten, in de EU oplopen tot ongeveer 200 miljard EUR in 2022 en stelt voor dat deze winsten via belastingheffing als financiële compensatie worden herverdeeld onder energieconsumenten, met name kwetsbare huishoudens, energie-intensieve bedrijven en de land- en bosbouwsector, en worden gebruikt voor de uitbreiding van de productie van hernieuwbare energie en de noodzakelijke netwerkinfrastructuur. Als er belasting wordt geheven op dergelijke winstmeevallers, dan moet er wel voor worden gezorgd dat energiebedrijven niet worden ontmoedigd om in koolstofarme oplossingen te investeren, juist nu Europa wordt gevraagd om hier haast mee te maken om de doelen van de Green Deal te halen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Alle steunmaatregelen om de crisis te verzachten moeten tijdelijk zijn en gericht op degenen die het meest te lijden hebben, of het nu gaat om burgers, kleine en middelgrote ondernemingen of energie-intensieve industrieën. In plaats van nieuwe EU-instrumenten in het leven te roepen moet gebruik worden gemaakt van bestaande fondsen, zoals de herstel- en veerkrachtfaciliteit, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en de hogere inkomsten uit het emissiehandelssysteem. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | In geval van een volledige onderbreking van de Russische leveranties zou Europa in de tweede helft van het jaar tijdens de winter niet aan zijn gasvraag kunnen voldoen. Daarom moet worden nagedacht over manieren om de vraag te organiseren en het aanbod te vergroten. Ten eerste moet de vraag georganiseerd worden, en het IEA heeft voorstellen gedaan om de EU-afhankelijkheid van Russisch gas te verminderen (energiesoberheid, georganiseerd afschakelingsplan enz.). Ten tweede moet gebruik worden gemaakt van alle opties voor diversificatie van de gasvoorziening door LNG te importeren (voorraden zo veel mogelijk aanvullen met geïmporteerd LNG en ook de LNG-importcapaciteit vergroten). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Niet alle lidstaten hebben toegang tot LNG-terminals en de situatie vraagt om een bijzondere solidariteitsinspanning van de lidstaten jegens elkaar en een versnelde koppeling van transmissienetten. Al deze veranderingen brengen gigantische extra kosten met zich mee als gevolg van de vereiste investeringen. Er moet een tijdschema worden opgesteld voor de praktische haalbaarheid van dergelijke maatregelen en investeringen. Het zal enige tijd, waarschijnlijk een paar jaar, duren voordat alle investeringen in de benodigde infrastructuur zijn gedaan. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Ook de infrastructuur zal moeten worden verbeterd als gevolg van het toegenomen gebruik van hernieuwbare energie, en investeringen op dit gebied moeten eerder worden gestimuleerd dan belemmerd. Distributienetten zijn essentieel voor de integratie van grote hoeveelheden groene elektriciteit en moeten dan ook worden uitgebreid en gedigitaliseerd. Om gestrande kosten te vermijden, moeten dergelijke investeringsbeslissingen goed worden overwogen en op een toekomstbestendige wijze worden gepland. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | De huidige marktomstandigheden bieden geen enkele stimulans om in de zomer gas op te slaan. Het EESC vindt het een goede zaak dat de Commissie gasopslag als “kritieke infrastructuur” bestempelt en staat vierkant achter haar voorstel voor gasopslag. Het Comité dringt er bij de instellingen op aan om:






  — | het aan te vullen met een investeringsinstrument voor de korte termijn ter ondersteuning van investeringen in infrastructuur die geschikt is voor waterstof, zoals interconnectoren en opslagfaciliteiten; |
| --- | --- | --- |

3.16.

—

het aan te vullen met een investeringsinstrument voor de korte termijn ter ondersteuning van investeringen in infrastructuur die geschikt is voor waterstof, zoals interconnectoren en opslagfaciliteiten;

| — | het gebruik van gasopslagfaciliteiten in aangrenzende derde landen, ook in Oekraïne, te overwegen; |
| --- | --- |

—

het gebruik van gasopslagfaciliteiten in aangrenzende derde landen, ook in Oekraïne, te overwegen;

| — | plannen voor afzonderlijke lidstaten op te stellen en daarbij rekening te houden met de omvang van de opslag, het verbruik van het land en de mate waarin de opslagcapaciteit toereikend is om andere landen in de regio te bedienen, teneinde een onevenwichtige verdeling van de lasten op regionale schaal te voorkomen; |
| --- | --- |

—

plannen voor afzonderlijke lidstaten op te stellen en daarbij rekening te houden met de omvang van de opslag, het verbruik van het land en de mate waarin de opslagcapaciteit toereikend is om andere landen in de regio te bedienen, teneinde een onevenwichtige verdeling van de lasten op regionale schaal te voorkomen;

| — | een mechanisme voor snelle tenuitvoerlegging in te voeren, met behulp waarvan de nationale regelgevende instanties zo snel mogelijk kunnen beginnen met de voorbereiding van het verplichte certificeringsproces. |
| --- | --- |

—

een mechanisme voor snelle tenuitvoerlegging in te voeren, met behulp waarvan de nationale regelgevende instanties zo snel mogelijk kunnen beginnen met de voorbereiding van het verplichte certificeringsproces.

Gezien de verschillende systemen in de lidstaten moet het ook mogelijk zijn om met alternatieve brandstoffen aan de verplichtingen inzake gasopslag te voldoen.

| 3.17. | Het EESC is ingenomen met de aangekondigde voortvarende aanpak op het gebied van waterstof en de nieuwe doelstellingen (+ 15 miljoen ton tegen 2030), maar de aanpak moet wel realistisch zijn. Er is behoefte aan flexibiliteit bij de uitrol (bijv. additionaliteit), pragmatisme bij de ondersteuning (en snelle besluitvorming over IPCEI (belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang)/staatssteun) en het wegnemen van onnodige obstakels voor investeringen. Met het oog hierop is het EESC verheugd over de aankondigingen van de Commissie met betrekking tot de behandelingstermijnen van aanmeldingen van staatssteun (tegen de zomer). |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Het EESC herinnert eraan dat het belangrijkste doel is dat de burger centraal staat in de energie-unie (2). Toch moet de EU nog concrete wetgevingsmaatregelen nemen om dit standpunt snel in praktijk te brengen en de EU te bevrijden van haar afhankelijkheid van Rusland. Het is lastig voor consumenten om gebruik te maken van hun eigen productie en hernieuwbare energie te delen, en hierdoor kunnen zij maar moeilijk worden beschermd tegen stijgende energieprijzen. Het EESC pleit voor het evalueren van de bestaande bureaucratische procedures voor het opwekken en verkopen/zelf verbruiken van hernieuwbare energie, en voor het wegnemen van alle onnodige belemmeringen voor het volledig benutten van het potentieel van burger- en gemeenschapsenergie, met bijzondere aandacht voor kleinere installaties en flexibiliteitsopties. |
| --- | --- |

3.18.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie een taskforce op te richten die permanent toezicht houdt op de uitvoering van het plan in de praktijk, de haalbaarheid ervan evalueert en de mogelijke risico’s in kaart brengt. De omstandigheden kunnen drastisch veranderen en het is van groot strategisch belang dat de doelstellingen van REPowerEU worden gerealiseerd en tot een goed einde worden gebracht. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Hoewel er dringend actie moet worden ondernomen, is het ook essentieel om te blijven investeren in onderzoek en innovatie en daarbij terdege rekening te houden met de toegenomen behoefte aan oplossingen voor energiegerelateerde geo-economische, maatschappelijke en milieurisico’s en -uitdagingen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In REPowerEU wordt voorgesteld dat de productie van biomethaan wordt opgevoerd tot 35 bcm tegen 2030. Dit is een lovenswaardig streven, maar ook heel ambitieus, en het EESC dringt aan op concrete maatregelen en stimulansen om dit doel te bereiken. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het streefcijfer voor warmtepompinstallaties moet worden verdubbeld tot twee miljoen warmtepompen per jaar. Dit kan leiden tot een aanzienlijke daling van het gasverbruik voor verwarming met ongeveer 35 bcm tegen 2030. Er moet worden gezocht naar manieren om een snellere invoering van warmtepompen te stimuleren. Wel moet erop worden toegezien dat er geen problemen met piekbelasting van het elektriciteitsnet in heel Europa ontstaan en moeten ook hybride warmtepompen in overweging worden genomen. De huidige infrastructuur moet worden gemoderniseerd en uitgebreid met slimme netwerken om tegemoet te komen aan de stijgende vraag naar elektrificatie. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het opvoeren van investeringen vereist een gunstig en veilig investeringsklimaat. Het voorstel om de vergunningsprocedures te versnellen is welkom, maar het is belangrijk dat dit niet ten koste gaat van een gedegen raadpleging van belanghebbenden. Tegelijkertijd brengt een snelle toename van de investeringen veel uitdagingen met zich mee die ook moeten worden aangepakt, zoals de beschikbaarheid van geschoolde arbeidskrachten en van de nodige materialen en uitrusting. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Lidstaten moeten worden gestimuleerd om gebieden in kaart te brengen die geschikt zijn voor het op grotere schaal opwekken van hernieuwbare energie (“go-to”-gebieden). Er is nog onbenut synergiepotentieel waar het gaat om de uitrol van hernieuwbare energie en de ontplooiing van activiteiten die anderszins sociaal en economisch nuttig zijn, zoals de omschakeling van oude industrieterreinen of het gebruik van hernieuwbare energie in de woningsector en de commerciële sector, waar nog een wereld valt te winnen. |
| --- | --- |

4.6.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Advies van het EESC over energieprijzen (PB C 275 van 18.7.2022, blz. 80).

1

(2)  PB C 220 van 9.6.2021, blz. 38.

2

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/129 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/129

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2017/1938 van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen tot veiligstelling van de gasleveringszekerheid en van Verordening (EG) nr. 715/2009 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor de toegang tot aardgastransmissienetten

(COM(2022) 0135-2022/0090 (COD))

(2022/C 323/22)

| Algemeen rapporteur: | Marcin NOWACKI |
| --- | --- |

Algemeen rapporteur:

Marcin NOWACKI

| Raadpleging | Europees Parlement, 4.4.2022
  Raad van de Europese Unie, 4.4.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikelen 194, lid 2, en 304 VWEU |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 160/1/3 |

Raadpleging

Europees Parlement, 4.4.2022

Raad van de Europese Unie, 4.4.2022

Rechtsgrond

Artikelen 194, lid 2, en 304 VWEU

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

160/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC veroordeelt de ongerechtvaardigde en niet-uitgelokte invasie van Oekraïne door de Russische regering en betuigt zijn solidariteit met de Oekraïense bevolking. Het roept op tot krachtig optreden op zowel EU- als nationaal niveau, in een geest van eenheid in deze dramatische tijd. De Russische agressie heeft geleid tot een wereldwijde geopolitieke crisis, waarvan de gevolgen voor de EU exponentieel toenemen. De afhankelijkheid van primaire energie uit derde landen is een directe bedreiging geworden voor de veiligheid en de stabiliteit van de EU. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC staat volledig achter het voorstel voor een verordening, is ingenomen met het besluit om een versnelde procedure toe te passen en juicht de snelle reactie van de Europese instellingen toe (1) (2). De beschikking over een goedgevulde gasopslag is van cruciaal belang om een veilige winter in 2022/2023 te garanderen, prijsschokken te voorkomen, Europeanen te behoeden voor energiearmoede en het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven veilig te stellen. Het Comité merkt op dat de kosten van niet-handelen in de huidige omstandigheden aanzienlijk hoger zouden uitvallen dan de kosten van de door de Commissie overwogen kortetermijnmaatregelen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het Comité dringt er bij de instellingen op aan een investeringsinstrument voor de korte termijn in te voeren dat de energieonafhankelijkheid van de EU zal vergroten, en benadrukt dat het versnellen van bestaande plannen alleen niet voldoende is om de energiezekerheid van Europa te waarborgen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Samenwerking met derde landen is een aanvullende maatregel voor investeringen in nieuwe infrastructuur, die de energiezekerheid van Europa zal vergroten. Het EESC dringt er bij de Raad en het Parlement op aan te overwegen gebruik te maken van installaties voor gasopslag in aangrenzende derde landen, wat een meerwaarde zal opleveren voor de voorzieningszekerheid, met name in Oekraïne. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC steunt het plan om gasopslaginstallaties op te vullen, rekening houdend met de omvang van de opslag, het verbruik van het land en de capaciteit van deze installaties om andere landen in de regio te bedienen, teneinde een onevenwichtige verdeling van de lasten op regionale schaal te voorkomen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het Comité tekent aan dat een definitief besluit over de verplichte certificering van gasopslagexploitanten enkele jaren in beslag zal nemen omdat er beroep kan worden aangetekend bij de nationale rechter. Daarom beveelt het Comité aan een mechanisme voor vervroegde toepassing in te voeren, dat de nationale regulerende instanties in staat stelt met de voorbereidende werkzaamheden te beginnen voordat de verordening volledig in werking treedt. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | De afgelopen maanden is de gasmarkt uit balans geraakt, hetgeen heeft geleid tot een sterke stijging van de gasprijzen (3). Tijdens het stookseizoen, dat momenteel ten einde loopt, lag het vulopslagniveau in de EU ver onder het niveau van de voorgaande jaren, met een verschil van meer dan 20 procentpunten ten opzichte van 2020, en bijna 30 procentpunten ten opzichte van 2019.

  Tabel


  Vergelijking van de opslagniveaus in Europa. | 2019 | 2020 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Februari | 51,98  % | 71,19  % | 50,85  % |
| Juli | 73,31  % | 80,71  % | 47,84  % |
| Oktober | 96,92  % | 94,62  % | 74,93  % |
| December | 94,23  % | 87,68  % | 67,21  % |

2.1.

Tabel

Vergelijking van de opslagniveaus in Europa.

2019

2020

2021

Februari

51,98  %

71,19  %

50,85  %

Juli

73,31  %

80,71  %

47,84  %

Oktober

96,92  %

94,62  %

74,93  %

December

94,23  %

87,68  %

67,21  %

Bron: Reuters (4)

| 2.2. | De totale ondergrondse opslagcapaciteit in de EU bedraagt 101,1bcm, verdeeld over 160 installaties in 18 lidstaten (5). Gazprom bezit ongeveer 10 % van de totale Europese ondergrondse gasopslagcapaciteit (6) en heeft invloed op bijna een derde van alle gasopslag in Duitsland, Oostenrijk en Nederland (7). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De Commissie merkte op dat de vullingsgraad van de opslaginstallaties die in handen zijn van Gazprom aanzienlijk lager ligt dan gemiddeld (8). In oktober 2021 lag de gasopslag in landen waar Gazprom geen opslagfaciliteiten bezit, zoals Frankrijk en Italië, bijna op het niveau dat voor die tijd van het jaar normaal is. De door Gazprom geëxploiteerde aardgasopslagfaciliteit in Rehden, Duitsland, die goed is voor bijna een vijfde van de opslagcapaciteit van het land, was weliswaar in oktober 2019 vol, maar is sindsdien voor nog geen 10 % gevuld, zo blijkt uit gegevens van Gas Infrastructure Europe. De Haidach-faciliteit in Oostenrijk, die ook door Gazprom wordt geëxploiteerd en een van de grootste ondergrondse opslagfaciliteiten in Midden-Europa is, is slechts voor 20 % gevuld (9). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In het licht van het gedrag van Gazprom is het duidelijk geworden dat op de Europese energiemarkt sprake kan zijn van ongepaste beïnvloeding door derde landen, en dat hiertegen resoluut moet worden opgetreden. Daarom steunt het EESC het plan om de installaties zonder Russisch gas op te vullen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Niettegenstaande de in de verordening voorgestelde maatregelen kan de energiezekerheid van de EU worden verbeterd door de beperkingen op het transport van en de handel in gas tussen de lidstaten op te heffen en de winning van ongebruikte (gedempte) gasvoorraden in de EU tijdelijk te hervatten. De energiezekerheid van de EU en de stabiliteit van de energieprijzen kunnen verder worden verbeterd door gezamenlijke gasaankopen. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Specifieke opmerkingen

3.1.   Verplichte vuldoelen en verplicht vultraject

| 3.1.1. | Het EESC steunt het voorstel van de Commissie inzake de verplichte vuldoelen. De in de verordening vastgestelde doelstellingen kunnen niet als buitensporig worden beschouwd. Om verdere stijgingen van de energieprijzen te voorkomen, beveelt het Comité echter met klem aan om de voorgeschreven doelstellingen niet verder te verhogen. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Onverminderd de kwaliteit van de verordening is een gemeenschappelijk en doeltreffend gasopslagbeleid in de praktijk niet mogelijk zonder robuuste gastransmissiesystemen. Om de veerkracht van Europa op lange termijn te vergroten, is het van cruciaal belang te investeren in de infrastructuur, waaronder infrastructuur die klaar is voor waterstof, met name interconnectoren en opslaginstallaties. Het Comité dringt er bij de instellingen op aan een investeringsinstrument voor de korte termijn in te voeren dat de energieonafhankelijkheid van de EU zal vergroten, en benadrukt dat het versnellen van bestaande plannen alleen niet voldoende is om de energiezekerheid van Europa te waarborgen. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Indien een lidstaat wegens specifieke technische kenmerken niet aan het vuldoel kan voldoen, stelt deze de Commissie daarvan vóór 1 november in kennis, met opgave van de redenen voor de vertraging. Volgens het EESC is de voor november vastgestelde termijn voor de kennisgeving van de vertraging te laat. November is al ver in het stookseizoen, en vertragingen in een lidstaat kunnen de Europese inspanning in gevaar brengen en prijsschokken veroorzaken. Derhalve beveelt het EESC aan om de termijn voor de kennisgeving van de vertraging te verschuiven naar uiterlijk oktober. Tegelijkertijd moeten de lidstaten worden aangemoedigd om zo snel als technisch mogelijk aan de verplichte doelen te voldoen, in plaats van pas in december. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Daarnaast benadrukt het EESC het belang van samenwerking met de Energiegemeenschap en dringt het er bij de Commissie, de Raad en het Parlement op aan te overwegen gebruik te maken van installaties voor gasopslag in aangrenzende derde landen, wat een meerwaarde zal opleveren voor de voorzieningszekerheid, met name in Oekraïne. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Samenwerking met derde landen vormt een aanvulling op investeringen in nieuwe infrastructuur om snel een adequaat niveau van gasopslag te waarborgen, en moet daarom voorrang krijgen. |
| --- | --- |

3.1.5.

3.2.   Uitvoering, monitoring en handhaving

| 3.2.1. | Het EESC is ermee ingenomen dat de invoering van verplichte doelen gepaard gaat met de invoering van doeltreffende uitvoerings-, monitoring- en handhavingsmaatregelen door zowel de lidstaten als de Europese Commissie. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Tegelijkertijd stelt het EESC vast dat er geen duidelijkheid bestaat over de verantwoordelijkheid voor niet-naleving van de opgelegde verplichtingen. Aangezien gasopslagexploitanten niet vrij zijn van de invloed van derde landen meent het Comité dat de wettelijke last bij de lidstaten moet worden gelegd. Het EESC pleit er verder voor dat de verordening wordt aangevuld met een reeks doeltreffende sancties, die de Commissie kan opleggen aan lidstaten die hun verplichtingen niet nakomen. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Artikel 6 bis, 8, dient als volgt te worden gewijzigd en aangevuld: “Wanneer zich aanhoudend een substantiële afwijking van de vultrajecten of het vuldoel voordoet, worden de volgende maatregelen genomen.”. Het doel van het vullen moet worden heroverwogen in het proces van het vullen van een opslagfaciliteit wegens objectieve omstandigheden. Artikel 6 quater over billijke lastenverdeling moet conform het bovenstaande worden gewijzigd. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Het EESC merkt op dat de bevoegdheden van de Commissie aanzienlijk worden uitgebreid en acht het positief dat deze beperkt zijn qua tijd. |
| --- | --- |

3.2.4.

3.3.   Financiële stimulansen voor marktdeelnemers

Het EESC stemt in met de vrijstellingen van transmissietarieven op entry- of exitpunten. Anderzijds wijst het Comité op de toenemende inflatie en de mogelijke gevolgen van de invoering van aanvullende financiële stimulansen en overheidssteun voor marktdeelnemers. Het EESC beveelt aan om opnieuw na te gaan hoe de bestaande EU-fondsen, met name de nationale plannen voor wederopbouw en veerkracht, kunnen worden gebruikt om ze aan te passen aan de huidige situatie, zodat een deel van de middelen voor deze doeleinden kan worden uitgetrokken.

3.4.   Lastenverdelingsmechanisme

| 3.4.1. | Het EESC merkt op dat een onevenwichtige verdeling van de verantwoordelijkheden met betrekking tot opslagruimten zeer problematisch is. Het Comité verzoekt de Commissie de verordening aan te vullen met plannen voor de afzonderlijke lidstaten, rekening houdend met de omvang van de opslag, het verbruik van het land en de capaciteit van deze installaties om andere landen in de regio te bedienen, teneinde een onevenwichtige verdeling van de lasten, risico’s en kosten te voorkomen. Het EESC vreest dat het gebrek aan goede coördinatie enorme gevolgen kan hebben voor de regionale gasmarkt. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Zo kan voor de uitvoering van de verordening een regionale aanpak worden gevolgd. Zo zou de Inčukalns-faciliteit kunnen worden beschouwd als een opslaginstallatie voor aardgas in het Oostzeegebied en Finland met de locatie in Letland. |
| --- | --- |

3.4.2.

3.5.   Verplichte certificering van opslagsysteembeheerders

| 3.5.1. | Het EESC is voorstander van verplichte certificering van opslagsysteembeheerders. Het EESC merkt echter op dat, gezien de mogelijkheid om in beroep te gaan tegen een negatief certificeringsbesluit, het definitieve besluit om beheerders van opslaginstallaties hun vergunning te ontnemen enkele jaren zal vergen, afhankelijk van de snelheid waarmee nationale gerechtelijke procedures worden gevoerd. Verplichte certificering van opslagsysteembeheerders is dan ook een instrument dat de energiezekerheid van de EU op de lange termijn, en niet op de korte termijn, ten goede zal komen. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Derhalve beveelt het Comité aan een mechanisme voor vervroegde toepassing in te voeren, dat de nationale regulerende instanties in staat stelt met de voorbereidende werkzaamheden te beginnen voordat de verordening volledig in werking treedt. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | In het licht van het bovenstaande dringt het Comité er bij de Commissie op aan zo snel mogelijk richtsnoeren voor de certificeringsprocedures vast te stellen, zodat deze tijdig door de nationale regulerende instanties kunnen worden beoordeeld. Tegelijkertijd wijst het Comité op het belang van de richtsnoeren van de Commissie voor een coherente toepassing van de verordening in alle lidstaten en, uiteindelijk, voor het welslagen van het gasopslagbeleid. |
| --- | --- |

3.5.3.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220405IPR26703/meps-back-urgency-procedure-to-refill-gas-reserves-before-next-winter

1

(2)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/QANDA_22_1937

2

(3)  Toelichting bij het voorstel voor de verordening.

3

(4)  https://www.reuters.com/business/energy/europe-would-struggle-refill-gas-storage-without-russian-supplies-2022-03-30/

4

(5)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/QANDA_22_1937

5

(6)  https://www.martenscentre.eu/blog/how-gazprom-manipulated-the-eu-gas-market/

6

(7)  https://www.ft.com/content/576a96f7-e41d-4edb-a61b-f74f2b2d3b81

7

(8)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-9-2021-004781-ASW_EN.html

8

(9)  https://www.ft.com/content/576a96f7-e41d-4edb-a61b-f74f2b2d3b81

9

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/133 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/133

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1628 wat betreft de verlenging van de bevoegdheid van de Commissie om gedelegeerde handelingen vast te stellen

(COM(2022) 113 final — 2022/0080 (COD))

(2022/C 323/23)

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 24.3.2022
  Europees Parlement, 23.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 199/2/1 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 24.3.2022

Europees Parlement, 23.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

199/2/1

Het Comité kan zich volledig in dit voorstel vinden. Het heeft bovendien reeds een standpunt over dit onderwerp ingenomen in een op 18 februari 2015 goedgekeurd advies (1). Daarom heeft het tijdens zijn op 18 en 19 mei 2022 gehouden 569e zitting (vergadering van 18 mei 2022) met 199 stemmen vóór en 2 tegen, bij 1 onthouding, besloten een positief advies over de voorgestelde tekst uit te brengen en daarin te verwijzen naar zijn eerder geformuleerde standpunt ter zake.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 251 van 31.7.2015, blz. 31.

1

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/134 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/134

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft de verhoging van de voorfinanciering uit de React-EU-middelen

(COM(2022) 145 final — 2022/0096 (COD))

en over het gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft de verhoging van de voorfinanciering uit de React-EU-middelen

(COM(2022) 162 final — 2022/0096 (COD))

(2022/C 323/24)

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 25.3.2022 en 4.4.2022
  Europees Parlement, 4.4.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 175, lid 3, 177 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 179/0/4 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 25.3.2022 en 4.4.2022

Europees Parlement, 4.4.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 175, lid 3, 177 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

179/0/4

Aangezien het Comité instemt met de inhoud van beide voorstellen voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft de verhoging van de voorfinanciering uit de React-EU-middelen en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 18 en 19 mei 2022 gehouden 569e zitting (vergadering van 18 mei) met 179 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, besloten om hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

| 26.8.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 323/135 |
| --- | --- | --- | --- |

26.8.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 323/135

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging en rectificatie van Verordening (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om de impact van de militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne op de visserijactiviteiten en de impact van de marktverstoring als gevolg van die militaire agressie op de toeleveringsketen van visserij- en aquacultuurproducten, te beperken

(COM(2022) 179 — 2022/0118 COD)

(2022/C 323/25)

| Raadpleging | Raad, 25.4.2022
  Europees Parlement, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 43, lid 2, artikel 175 en artikel 304 VWEU |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedgekeurd door de voltallige vergadering | 18.5.2022 |
| Zitting nr. | 569 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 188/2/2 |

Raadpleging

Raad, 25.4.2022

Europees Parlement, 2.5.2022

Rechtsgrond

Artikel 43, lid 2, artikel 175 en artikel 304 VWEU

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedgekeurd door de voltallige vergadering

18.5.2022

Zitting nr.

569

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

188/2/2

Gezien de krappe termijnen en het noodzakelijke karakter van het initiatief van de Europese Commissie heeft het Comité tijdens zijn op 18 en 19 mei 2022 gehouden 569e zitting (vergadering van 18 mei) met 188 stemmen vóór en 2 tegen, bij 2 onthoudingen, besloten geen uitvoerig advies op te stellen maar zich formeel achter het voorstel te scharen.

Brussel, 18 mei 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---