# Publicatieblad C 290/29 j

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 290 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 65e jaargang29 juli 2022 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 290

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

65e jaargang29 juli 2022

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | RESOLUTIES |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022 |
| 2022/C 290/01 | Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de oorlog in Oekraïne en de economische, sociale en milieugevolgen daarvan | 1 |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022 |
| 2022/C 290/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over EU-actie voor de periode na COVID-19: beter herstellen door middel van sport (initiatiefadvies) | 6 |
| 2022/C 290/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een nieuw kader voor vrijhandels-, economische partnerschaps- en investeringsovereenkomsten dat daadwerkelijke betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en de sociale partners garandeert en zorgt voor publiek bewustzijn (initiatiefadvies) | 11 |
| 2022/C 290/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Welke voorwaarden zijn er nodig om een maatschappelijk draagvlak te verkrijgen voor de energietransitie en de overgang naar een koolstofarme economie?(verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap van de Raad van de EU) | 22 |
| 2022/C 290/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de consolidering van het Uniemechanisme voor civiele bescherming om de EU beter in staat te stellen het hoofd te bieden aan extreme gebeurtenissen, ook buiten haar grondgebied (Verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap) | 30 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022

2022/C 290/01

Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de oorlog in Oekraïne en de economische, sociale en milieugevolgen daarvan

1

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022

2022/C 290/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over EU-actie voor de periode na COVID-19: beter herstellen door middel van sport (initiatiefadvies)

6

2022/C 290/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een nieuw kader voor vrijhandels-, economische partnerschaps- en investeringsovereenkomsten dat daadwerkelijke betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en de sociale partners garandeert en zorgt voor publiek bewustzijn (initiatiefadvies)

11

2022/C 290/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Welke voorwaarden zijn er nodig om een maatschappelijk draagvlak te verkrijgen voor de energietransitie en de overgang naar een koolstofarme economie?(verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap van de Raad van de EU)

(verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap van de Raad van de EU)

22

2022/C 290/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de consolidering van het Uniemechanisme voor civiele bescherming om de EU beter in staat te stellen het hoofd te bieden aan extreme gebeurtenissen, ook buiten haar grondgebied (Verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap)

(Verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap)

30

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022 |
| 2022/C 290/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad betreffende het strategisch prognoseverslag 2021 — Het vermogen en de vrijheid tot handelen van de EU (COM(2021) 750 final) | 35 |
| 2022/C 290/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 wat betreft vereisten inzake kredietrisico, risico van aanpassing van de kredietwaardering, operationeel risico, marktrisico en de output floor (COM(2021) 664 final — 2021/0342 (COD)) | 40 |
| 2022/C 290/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels ter voorkoming van misbruik van lege entiteiten voor belastingdoeleinden en tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU (COM(2021) 565 final — 2021/0434 (CNS)) | 45 |
| 2022/C 290/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie (COM(2021) 823 final — 2021/0433 (CNS)) | 52 |
| 2022/C 290/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europees centraal toegangspunt dat centraal toegang biedt tot voor financiële diensten, kapitaalmarkten en duurzaamheid relevante publiek beschikbare informatie (COM(2021) 723 final — 2021/0378 (COD)), het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van bepaalde richtlijnen wat betreft de oprichting en werking van het centraal Europees toegangspunt (COM(2021) 724 final — 2021/0379 (COD)) en het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van bepaalde verordeningen wat betreft de oprichting en werking van het centraal Europees toegangspunt (COM(2021) 725 final — 2021/0380 (COD)) | 58 |
| 2022/C 290/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2015/760 wat betreft het toepassingsgebied van in aanmerking komende activa en beleggingen, de portefeuillesamenstelling en de diversificatievereisten, het lenen van contanten en andere fondsregels en wat betreft de vereisten in verband met de vergunning, het beleggingsbeleid en de voorwaarden voor de bedrijfsuitoefening van Europese langetermijnbeleggingsinstellingen (COM(2021) 722 final — 2021/0377 (COD)) | 64 |
| 2022/C 290/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 600/2014 wat betreft het vergroten van de transparantie van marktgegevens, het wegnemen van belemmeringen voor het ontstaan van een consolidated tape, het optimaliseren van de handelsverplichtingen en het verbod op het ontvangen van betalingen voor het doorgeven van orders van cliënten (COM(2021) 727 final — 2021/0385 (COD)) | 68 |
| 2022/C 290/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s EU-strategie ter bestrijding van antisemitisme en ter bevordering van het Joodse leven (2021-2030)(COM(2021) 615 final) | 73 |
| 2022/C 290/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de toepassing van Richtlijn 2009/52/EG van 18 juni 2009 tot vaststelling van minimumnormen inzake sancties en maatregelen tegen werkgevers van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen (COM(2021) 592 final) | 81 |
| 2022/C 290/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s Nieuw EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025)(COM(2021) 591 final) | 90 |
| 2022/C 290/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s Betere arbeidsvoorwaarden voor een sterker sociaal Europa: alle voordelen van de digitalisering voor het werk van de toekomst benutten(COM(2021) 761 final) en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk (COM(2021) 762 final) | 95 |
| 2022/C 290/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over een Europese strategie voor universiteiten (COM(2022) 16 final), en over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad over bruggen bouwen voor doeltreffende Europese samenwerking in het hoger onderwijs (COM(2022) 17 final) | 109 |
| 2022/C 290/18 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de energieprestaties van gebouwen (herschikking) (COM(2021) 802 final — 2021/0426 (COD)) | 114 |
| 2022/C 290/19 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende richtsnoeren van de Unie voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk, tot wijziging van Verordening (EU) 2021/1153 en Verordening (EU) nr. 913/2010 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1315/2013 (COM(2021) 812 final — 2021/0420 (COD)) | 120 |
| 2022/C 290/20 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2010/40/EU betreffende het kader voor het invoeren van intelligente vervoerssystemen op het gebied van wegvervoer en voor interfaces met andere vervoerswijzen (COM(2021) 813 final — 2021/0419 (COD)) | 126 |
| 2022/C 290/21 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s EU-bodemstrategie voor 2030: profiteren van de voordelen van een gezonde bodem voor mens, voedsel, natuur en klimaat(COM(2021) 699 final) | 131 |
| 2022/C 290/22 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU (COM(2021) 345 final) | 137 |
| 2022/C 290/23 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht en tot vervanging van Richtlijn 2008/99/EG (COM(2021) 851 final — 2021/0422 (COD)) | 143 |
| 2022/C 290/24 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2022) 51 final — 2022/0035 (COD)) | 149 |
| 2022/C 290/25 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG betreffende de verlenging van de toepassingsperiode van de facultatieve verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten en van het snellereactiemechanisme tegen btw-fraude (COM(2022) 39 final — 2022/0027 (CNS)) | 151 |
| 2022/C 290/26 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking 2003/17/EG van de Raad wat betreft de toepassingsperiode ervan en de gelijkwaardigheid van in Bolivia verrichte veldkeuringen van gewassen voor de teelt van zaaigranen en gewassen voor de teelt van zaaizaad van oliehoudende planten en vezelgewassen en de gelijkwaardigheid van in Bolivia voortgebrachte zaaigranen en zaaizaad van oliehoudende planten en vezelgewassen (COM(2022) 26 final — 2021/0016 (COD)) | 152 |
| 2022/C 290/27 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van overgangsbepalingen voor de verpakking en etikettering van diergeneesmiddelen waarvoor overeenkomstig Richtlijn 2001/82/EG en Verordening (EG) nr. 726/2004 een vergunning is verleend (COM(2022) 76 final — 2022/0053 (COD)) | 153 |
| 2022/C 290/28 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa (CARE) (COM(2022) 109 final — 2019/0075 (COD)) | 154 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022

2022/C 290/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad betreffende het strategisch prognoseverslag 2021 — Het vermogen en de vrijheid tot handelen van de EU (COM(2021) 750 final)

(COM(2021) 750 final)

35

2022/C 290/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 wat betreft vereisten inzake kredietrisico, risico van aanpassing van de kredietwaardering, operationeel risico, marktrisico en de output floor (COM(2021) 664 final — 2021/0342 (COD))

(COM(2021) 664 final — 2021/0342 (COD))

40

2022/C 290/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels ter voorkoming van misbruik van lege entiteiten voor belastingdoeleinden en tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU (COM(2021) 565 final — 2021/0434 (CNS))

(COM(2021) 565 final — 2021/0434 (CNS))

45

2022/C 290/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie (COM(2021) 823 final — 2021/0433 (CNS))

(COM(2021) 823 final — 2021/0433 (CNS))

52

2022/C 290/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europees centraal toegangspunt dat centraal toegang biedt tot voor financiële diensten, kapitaalmarkten en duurzaamheid relevante publiek beschikbare informatie (COM(2021) 723 final — 2021/0378 (COD)), het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van bepaalde richtlijnen wat betreft de oprichting en werking van het centraal Europees toegangspunt (COM(2021) 724 final — 2021/0379 (COD)) en het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van bepaalde verordeningen wat betreft de oprichting en werking van het centraal Europees toegangspunt (COM(2021) 725 final — 2021/0380 (COD))

(COM(2021) 723 final — 2021/0378 (COD))

(COM(2021) 724 final — 2021/0379 (COD))

(COM(2021) 725 final — 2021/0380 (COD))

58

2022/C 290/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2015/760 wat betreft het toepassingsgebied van in aanmerking komende activa en beleggingen, de portefeuillesamenstelling en de diversificatievereisten, het lenen van contanten en andere fondsregels en wat betreft de vereisten in verband met de vergunning, het beleggingsbeleid en de voorwaarden voor de bedrijfsuitoefening van Europese langetermijnbeleggingsinstellingen (COM(2021) 722 final — 2021/0377 (COD))

(COM(2021) 722 final — 2021/0377 (COD))

64

2022/C 290/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 600/2014 wat betreft het vergroten van de transparantie van marktgegevens, het wegnemen van belemmeringen voor het ontstaan van een consolidated tape, het optimaliseren van de handelsverplichtingen en het verbod op het ontvangen van betalingen voor het doorgeven van orders van cliënten (COM(2021) 727 final — 2021/0385 (COD))

(COM(2021) 727 final — 2021/0385 (COD))

68

2022/C 290/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s EU-strategie ter bestrijding van antisemitisme en ter bevordering van het Joodse leven (2021-2030)(COM(2021) 615 final)

(COM(2021) 615 final)

73

2022/C 290/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de toepassing van Richtlijn 2009/52/EG van 18 juni 2009 tot vaststelling van minimumnormen inzake sancties en maatregelen tegen werkgevers van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen (COM(2021) 592 final)

(COM(2021) 592 final)

81

2022/C 290/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s Nieuw EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025)(COM(2021) 591 final)

(COM(2021) 591 final)

90

2022/C 290/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s Betere arbeidsvoorwaarden voor een sterker sociaal Europa: alle voordelen van de digitalisering voor het werk van de toekomst benutten(COM(2021) 761 final) en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk (COM(2021) 762 final)

(COM(2021) 761 final)

(COM(2021) 762 final)

95

2022/C 290/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over een Europese strategie voor universiteiten (COM(2022) 16 final), en over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad over bruggen bouwen voor doeltreffende Europese samenwerking in het hoger onderwijs (COM(2022) 17 final)

(COM(2022) 16 final)

(COM(2022) 17 final)

109

2022/C 290/18

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de energieprestaties van gebouwen (herschikking) (COM(2021) 802 final — 2021/0426 (COD))

(COM(2021) 802 final — 2021/0426 (COD))

114

2022/C 290/19

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende richtsnoeren van de Unie voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk, tot wijziging van Verordening (EU) 2021/1153 en Verordening (EU) nr. 913/2010 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1315/2013 (COM(2021) 812 final — 2021/0420 (COD))

(COM(2021) 812 final — 2021/0420 (COD))

120

2022/C 290/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2010/40/EU betreffende het kader voor het invoeren van intelligente vervoerssystemen op het gebied van wegvervoer en voor interfaces met andere vervoerswijzen (COM(2021) 813 final — 2021/0419 (COD))

(COM(2021) 813 final — 2021/0419 (COD))

126

2022/C 290/21

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s EU-bodemstrategie voor 2030: profiteren van de voordelen van een gezonde bodem voor mens, voedsel, natuur en klimaat(COM(2021) 699 final)

(COM(2021) 699 final)

131

2022/C 290/22

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU (COM(2021) 345 final)

(COM(2021) 345 final)

137

2022/C 290/23

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht en tot vervanging van Richtlijn 2008/99/EG (COM(2021) 851 final — 2021/0422 (COD))

(COM(2021) 851 final — 2021/0422 (COD))

143

2022/C 290/24

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2022) 51 final — 2022/0035 (COD))

(COM(2022) 51 final — 2022/0035 (COD))

149

2022/C 290/25

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG betreffende de verlenging van de toepassingsperiode van de facultatieve verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten en van het snellereactiemechanisme tegen btw-fraude (COM(2022) 39 final — 2022/0027 (CNS))

(COM(2022) 39 final — 2022/0027 (CNS))

151

2022/C 290/26

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking 2003/17/EG van de Raad wat betreft de toepassingsperiode ervan en de gelijkwaardigheid van in Bolivia verrichte veldkeuringen van gewassen voor de teelt van zaaigranen en gewassen voor de teelt van zaaizaad van oliehoudende planten en vezelgewassen en de gelijkwaardigheid van in Bolivia voortgebrachte zaaigranen en zaaizaad van oliehoudende planten en vezelgewassen (COM(2022) 26 final — 2021/0016 (COD))

(COM(2022) 26 final — 2021/0016 (COD))

152

2022/C 290/27

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van overgangsbepalingen voor de verpakking en etikettering van diergeneesmiddelen waarvoor overeenkomstig Richtlijn 2001/82/EG en Verordening (EG) nr. 726/2004 een vergunning is verleend (COM(2022) 76 final — 2022/0053 (COD))

(COM(2022) 76 final — 2022/0053 (COD))

153

2022/C 290/28

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa (CARE) (COM(2022) 109 final — 2019/0075 (COD))

(COM(2022) 109 final — 2019/0075 (COD))

154

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/1 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/1

---

Resolutie van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de oorlog in Oekraïne en de economische, sociale en milieugevolgen daarvan

(2022/C 290/01)

| Rechtsgrondslag | Artikel 35 van het reglement van orde |
| --- | --- |
| | Resolutie |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 24.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 176/1/1 |

Rechtsgrondslag

Artikel 35 van het reglement van orde

Resolutie

Goedkeuring door de voltallige vergadering

24.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

176/1/1

HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ (EESC)

| 1. | veroordeelt ten strengste de unilaterale agressie tegen Oekraïne waartoe de president van de Russische Federatie opdracht heeft gegeven, en de rol van het Belarussische regime daarin; benadrukt dat de invasie van Oekraïne door de Russische strijdkrachten in strijd is met de vigerende internationale regels en verdragen en een bedreiging vormt voor de veiligheid in Europa en de wereld; de invasie is ook een rechtstreekse schending van de hoofddoelstelling van de EU, namelijk “de vrede, haar waarden en het welzijn van haar volkeren bevorderen”; |
| --- | --- |

1.

| 2. | dringt erop aan dat de EU er met haar volledige steun voor helpt zorgen dat alle oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid door het Internationaal Strafhof worden geregistreerd en behandeld; |
| --- | --- |

2.

| 3. | looft de enorme moed van het Oekraïense volk, dat Oekraïne verdedigt tegen de Russische indringers; roept de vrije wereld op de strijd van de Oekraïners voor vrede en vrijheid met alle haar ter beschikking staande middelen te steunen; |
| --- | --- |

3.

| 4. | roept de EU en haar gelijkgestemde internationale partners op eensgezind te blijven, volledige solidariteit te blijven tonen in hun reacties op deze ongerechtvaardigde en zonder aanleiding begonnen oorlog, en een diplomatieke weg uit te stippelen om tot een einde van de vijandelijkheden te komen; beklemtoont de noodzaak van diplomatieke actie om een onmiddellijk staakt-het-vuren te bewerkstelligen en een echt vredesproces op gang te brengen, waarbij een actieve rol voor de EU-instellingen moet zijn weggelegd. Voornoemde actoren moeten ook de druk op het Russische regime opvoeren door onverwijld verdere sancties op te leggen, en alle andere instrumenten waarover zij beschikken inzetten om onmiddellijk een einde te maken aan het militaire optreden van Rusland op Oekraïens grondgebied, ervoor te zorgen dat de Russische strijdkrachten zich volledig terugtrekken, en weer vrede, veiligheid en stabiliteit te brengen in het Oostelijk Nabuurschap van de EU en om samenlevingen te ondersteunen die onze waarden delen; |
| --- | --- |

4.

| 5. | acht het van het allergrootste belang voor de EU en de internationale gemeenschap dat er geen grenzen worden gewijzigd met militaire middelen en dat de agressor geen voordelen behaalt. De rechtsstaat moet worden geëerbiedigd in plaats van dat het recht van de sterkste geldt, en Oekraïne moet volledig schadeloos worden gesteld; |
| --- | --- |

5.

| 6. | steunt en onderschrijft de kernpunten van de resolutie van het Europees Parlement van 1 maart over de Russische agressie tegen Oekraïne, waaronder de daarin voorgestelde maatregelen om Oekraïne en zijn burgers onmiddellijk te ondersteunen in hun strijd voor onafhankelijkheid en vrijheid; |
| --- | --- |

6.

| 7. | is ermee ingenomen dat bepaalde Europese bedrijven besloten hebben zich uit de Russische markt terug te trekken en moedigt andere bedrijven aan eveneens menselijkheid en solidariteit boven economische kortetermijnbelangen te stellen; |
| --- | --- |

7.

| 8. | herhaalt zijn ondubbelzinnige steun voor de soevereiniteit, onafhankelijkheid en territoriale integriteit van Oekraïne, van andere landen van het Oostelijk Partnerschap, met name Moldavië en Georgië, en van alle EU-lidstaten, binnen hun internationaal erkende grenzen; |
| --- | --- |

8.

| 9. | betuigt zijn oprechte leedwezen over alle slachtoffers van de agressie, kinderen, vrouwen en mannen, over de verwoesting van steden en infrastructuur, het onmetelijke menselijke leed en de schade aan het milieu; betreurt het dat miljoenen mensen gedwongen zijn hun huis te verlaten en onderdak te zoeken in veiligere plaatsen in Oekraïne of in de buurlanden; dringt erop aan dat de agressors voor hun misdaden ter verantwoording worden geroepen; |
| --- | --- |

9.

| 10. | dringt met klem aan op meer maatregelen ter versterking van de Oekraïense positie en soevereiniteit alsook op meer humanitaire acties die de Oekraïense bevolking kunnen helpen toegang te krijgen tot essentiële levensbehoeften, met name water, voedsel, geneesmiddelen en elektriciteit; verzoekt alle regeringen alles in het werk te stellen om de voedselvoorziening en de voedselveiligheid te waarborgen door in de oorlogsgebieden voedsel en schoon water te verstrekken; dringt er bij Rusland op aan te waarborgen dat de Oekraïense bevolking humanitaire hulp kan krijgen; waarschuwt dat veel werknemers hun salaris niet zullen ontvangen en dat mensen geen toegang zullen hebben tot hun spaargeld; dringt in dit verband aan op adequate economische maatregelen om de ineenstorting van de economie te voorkomen; |
| --- | --- |

10.

| 11. | is ingenomen met de actieve houding van alle EU-regeringen, met name van Polen, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en Slowakije, alsmede de regering van Moldavië, die hun grenzen openhouden en middelen verstrekken voor evacuatie, onderdak, noodhulp, medische bijstand en asiel voor mensen die de oorlog in Oekraïne ontvluchten, zowel Oekraïense als niet-Oekraïense onderdanen; verzoekt de Raad en de Commissie extra financiële middelen voor deze landen uit te trekken, aangezien Oekraïense vluchtelingen vooral daar de EU binnenkomen; in de komende maanden zullen dit ook de belangrijkste landen van verblijf van Oekraïense vluchtelingen blijven; |
| --- | --- |

11.

| 12. | pleit eens te meer voor een immigratiebeleid waarbij geen enkel land een onevenredig zware last draagt en de lasten gelijkelijk over de lidstaten worden verdeeld; |
| --- | --- |

12.

| 13. | steunt de inzet van de EU om vluchtelingen uit Oekraïne bij te staan, zoals uiteengezet in het Commissiedocument “Europese solidariteit van de Commissie met vluchtelingen en zij die op de vlucht zijn voor de oorlog in Oekraïne” (1), en benadrukt dat de middelen die zijn vrijgemaakt via het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa en via React (2) flexibel en snel ter beschikking moeten kunnen worden gesteld; is ingenomen met het feit dat de EU het EU-mechanisme voor civiele bescherming alvast heeft geactiveerd en in de buurlanden logistieke knooppunten heeft opgezet om de hulp aan Oekraïne te kanaliseren; |
| --- | --- |

13.

| 14. | is verheugd over de hartverwarmende solidariteit van de organisaties van het maatschappelijk middenveld en hun onvermoeibare optreden sinds de allereerste dag van de Russische agressie; benadrukt dat de EU financiële steun moet verlenen aan zowel de overheden als de maatschappelijke organisaties die ter plaatse actief zijn; |
| --- | --- |

14.

| 15. | roept op tot volledige uitvoering van de richtlijn tijdelijke bescherming (die op voorstel van de Europese Commissie op 4 maart 2022 voor de allereerste keer door de Europese Raad in werking is gesteld), op basis van onderlinge solidariteit en gedeelde verantwoordelijkheid van de EU-lidstaten, door het volledige scala van rechten waarin de richtlijn voorziet — waaronder toegang tot de arbeidsmarkt, huisvesting, gezondheidszorg, onderwijs en bijstand — te waarborgen voor iedereen die recht heeft op deze bescherming, en ervoor te zorgen dat adequaat wordt omgegaan met de behoeften van kwetsbare groepen, met name kinderen, vrouwen, ouderen en mensen met een handicap; moedigt de gastlanden aan zich welwillend en respectvol op te stellen tegenover de instelling van soortgelijke humanitaire corridors voor alle vluchtelingen die de oorlog in Oekraïne ontvluchten, ongeacht hun nationaliteit; |
| --- | --- |

15.

| 16. | erkent dat gastlanden moeite kunnen hebben om vluchtelingen snel in hun arbeidsmarkt te integreren; onderstreept dat de economieën van de EU de toestroom van mensen uit Oekraïne aankunnen, mits de hervestiging goed wordt geregeld; roept op tot integratiemechanismen die recht doen aan gender en leeftijd; verzoekt de Europese Arbeidsautoriteit om overeenkomstig haar mandaat toe te zien op de integratie van vluchtelingen op de arbeidsmarkt en hierover regelmatig verslag uit te brengen; herinnert in dit verband aan het potentieel van de sociale en solidaire economie om, binnen het kader van de voorzieningen van de verzorgingsstaat, zelfs in tijden van crisis banen te behouden en te scheppen, en spoort de lidstaten aan betere oplossingen te vinden voor de integratie van de Oekraïense vluchtelingen in hun arbeidsmarkt; erkent de specifieke situatie van vrouwen en kinderen in conflictgebieden en bij aankomst in gastlanden; zo lopen zij risico op uitbuiting en gendergerelateerd geweld, met name seksueel geweld en mensenhandel; merkt op dat het Europees Migratieforum de situatie van Oekraïense burgers die tijdelijk bescherming hebben gekregen in de Europese Unie of die om een dergelijke status mogen verzoeken, zal blijven monitoren en in aanmerking zal blijven nemen; |
| --- | --- |

16.

| 17. | vraagt om meer steun voor het Oekraïense maatschappelijk middenveld, zowel in als buiten Oekraïne; is van mening dat de EU moet overwegen het Oekraïense maatschappelijk middenveld te betrekken bij alle besprekingen over Oekraïne; het Oekraïense middenveld zal rechtstreeks worden betrokken bij maatregelen om de gevolgen van de oorlog te verzachten en bij de wederopbouw van de sociaal-economische structuur van het land; in dit verband roept het EESC op tot consolidatie en versterking van de bestaande financieringsregelingen ter ondersteuning van het Oekraïense middenveld; |
| --- | --- |

17.

| 18. | roept, in aansluiting op recente verklaringen van de voorzitter van de Europese Commissie, de EU-instellingen en alle lidstaten op nauw met Oekraïne samen te werken en alle relevante EU-fondsen en -programma’s voor Oekraïne open te stellen; |
| --- | --- |

18.

| 19. | verzoekt de EU-instellingen zo spoedig mogelijk een concrete dialoog met Oekraïne aan te gaan over het toetredingsproces van het land tot de Europese Unie, overeenkomstig artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en op basis van verdienste, en onmiddellijk financiële steun te verlenen om te garanderen dat Oekraïne humanitaire hulp krijgt, en dringt erop aan eenzelfde dialoog aan te gaan met de andere landen die een associatieovereenkomst met de EU hebben, zoals Georgië en Moldavië, teneinde stabiliteit en gelijke behandeling voor deze landen te waarborgen. Een en ander zou geen afbreuk mogen doen aan het lopende toetredingsproces van de landen van de Westelijke Balkan; roept op om in de tussentijd te blijven werken aan de integratie van Oekraïne in de interne markt van de EU, in overeenstemming met de associatieovereenkomst; |
| --- | --- |

19.

| 20. | spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over het massale gebruik van propaganda en desinformatie door de Russische regering om haar agressie tegen Oekraïne te rechtvaardigen en te versluieren; onderstreept in dit verband dat de EU zich beter moet wapenen tegen cyberaanvallen en dat er een mondiale strategie moet worden ontwikkeld om desinformatie tegen te gaan; hierin moet de EU wereldwijd het voortouw nemen; |
| --- | --- |

20.

| 21. | benadrukt dat het onafhankelijke Russische en Belarussische maatschappelijk middenveld en onafhankelijke journalisten moeten worden gesteund en dat de communicatiekanalen met hen open moeten worden gehouden; veroordeelt met klem de golf van repressie in Rusland, alsook de arrestaties van vreedzame demonstranten, het muilkorven van de media en het monddood maken van het maatschappelijk middenveld; |
| --- | --- |

21.

| 22. | roept op tot gezamenlijke solidariteitsacties om producten en diensten uit Rusland te boycotten; beklemtoont dat de samenwerking met Russische bedrijven en organisaties die het beleid van Poetin steunen moet worden verbroken; veroordeelt het omzeilen van collectieve boycotacties in een poging om daarmee een bepaald voordeel te behalen; |
| --- | --- |

22.

| 23. | erkent dat de oorlog en alle in dat verband genomen maatregelen, met name sancties, sociaal -economische consequenties voor de lidstaten en de buurlanden zullen hebben die de EU moet kunnen opvangen; wijst erop dat de crisis aantoont dat de interne markt en de werking ervan versterkt moeten worden; onderstreept dat het van belang is de verliezen te compenseren die Europese ondernemingen door de sancties lijden, en beklemtoont dat een grondige effectbeoordeling van de sancties nodig is, zodat de economische en sociale gevolgen ervan kunnen worden verzacht; |
| --- | --- |

23.

| 24. | benadrukt dat verscheidene industriesectoren zwaar zullen worden getroffen door het conflict; wijst erop dat Rusland en Oekraïne niet alleen energie uitvoeren, maar ook een aanzienlijk aandeel hebben in de EU-import van metalen, zoals nikkel, koper en ijzer, en essentiële grondstoffen, zoals neon, palladium, titanium en platina, die van cruciaal belang zijn voor verscheidene strategische industrieën, waaronder de defensie-industrie en de microchipproductie; |
| --- | --- |

24.

| 25. | benadrukt dat vaart moet worden gezet achter de ontwikkeling van strategische en technologische autonomie voor Europa en roept de EU-leiders op hun eendrachtige en vastberaden voornemen om van de Europese Unie een onafhankelijker en meer soeverein machtsblok te maken kracht bij te zetten door onze defensievermogens te vergroten en ons minder afhankelijk te maken van de invoer van energie, kritieke grondstoffen en levensmiddelen; |
| --- | --- |

25.

| 26. | onderstreept dat het van belang is de energieafhankelijkheid van de EU van derde landen, met name Rusland, te verminderen; dringt aan op een haalbaar plan om de energiebronnen in de energiemix van de lidstaten te diversifiëren en is ingenomen met de voorstellen daaromtrent in de Verklaring van Versailles (3); erkent dat een volledig continue en duurzame energievoorziening op de lange termijn alleen haalbaar is als het gebruik van koolstofarme of koolstofvrije energiebronnen een impuls krijgt en meer gebruik wordt gemaakt van lokale en hernieuwbare energiebronnen; pleit voor versnelde investeringen in onderzoek ter ontwikkeling van nieuwe schone technologieën om ervoor te zorgen dat de EU in de toekomst op een veerkrachtig en duurzaam energiesysteem zal kunnen vertrouwen; |
| --- | --- |

26.

| 27. | onderstreept de noodzaak van differentiatie in de begrotingsstrategieën van de lidstaten om de schuld houdbaar te houden, met name in lidstaten met een hoge overheidsschuld. lidstaten met lage en middelhoge schuldniveaus moeten voorrang geven aan uitbreiding van overheidsinvesteringen; benadrukt dat het belangrijk is voorrang te geven aan uitbreiding van de overheidsinvesteringen om de veerkracht van de EU-economie te vergroten; |
| --- | --- |

27.

| 28. | uit zijn bezorgdheid over de noodsituatie in grote delen van de vervoerssector; dringt er bij de Commissie op aan om bij het uitwerken van het tijdelijke crisiskader als bedoeld in de mededeling REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie (4), de nodige aandacht te schenken aan de crisis in de vervoerssector ten gevolge van de extreem hoge brandstof- en elektriciteitskosten; roept op tot behoedzaamheid bij het versoepelen van regelgevingsprocedures om te voorkomen dat sociale en milieunormen worden afgezwakt; |
| --- | --- |

28.

| 29. | benadrukt dat het conflict onvermijdelijk ernstige gevolgen zal hebben voor de agrovoedingssector van de EU, die extra steun nodig zal hebben; onderstreept in dit verband dat de EU zich sterker moet inzetten voor duurzame voedselsystemen en tegelijkertijd moet garanderen dat hoogwaardige levensmiddelen voor iedereen betaalbaar zijn. Het is met name van belang dat de EU haar voedselzekerheid vergroot door minder afhankelijk te worden van de invoer van essentiële landbouwproducten en productiemiddelen. Verder zullen de consumenten in alle EU-lidstaten te maken krijgen met aanzienlijke stijgingen van de voedsel- en energieprijzen, waardoor de armoede in de EU zou kunnen toenemen; |
| --- | --- |

29.

| 30. | benadrukt dat Oekraïne en Rusland belangrijke exporteurs zijn van diverse landbouwproducten, zoals graan en oliehoudende zaden; merkt op dat de verstoring van de uitvoer uit deze landen al heeft geleid tot enorme wereldwijde prijsstijgingen voor landbouwgrondstoffen en dat de gevolgen daarvan vooral worden gevoeld in de armste landen van de wereld en de armste mensen het meest daarvan te lijden zullen hebben; |
| --- | --- |

30.

| 31. | benadrukt dat de gevolgen van de oorlog niet ten koste mogen gaan van klimaatmaatregelen en duurzaamheid, in lijn met de VN-agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, die in de eerste plaats een agenda voor vrede, veiligheid en armoedebestrijding is; onderstreept dat werk moet worden gemaakt van de uitvoering van de VN-agenda 2030 en van een rechtvaardige transitie via de Europese Green Deal, en dat in dit verband alleen exceptioneel, en slechts voor een beperkte tijd, uitzonderingen kunnen worden toegestaan; |
| --- | --- |

31.

| 32. | is van oordeel dat de milieugevolgen van het conflict, veroorzaakt door bombardementen, olie-/gaslekken en incidenten in chemische fabrieken of kerncentrales, zowel voor de Oekraïense als voor de EU-bevolking uitermate zorgwekkend zijn; benadrukt dat de EU moet helpen bij de bescherming van het milieu, bij het herstel van de door de oorlog veroorzaakte milieuschade en bij de sanctionering van milieumisdrijven, aangezien deze onvermijdelijk langdurige gevolgen zullen hebben; |
| --- | --- |

32.

| 33. | benadrukt dat de solidariteit op peil moet blijven en dat verder moet worden gewerkt aan gemeenschappelijke Europese maatregelen om de last van de economische gevolgen van het conflict eerlijk te verdelen, en stelt voor daartoe een flexibel Europees instrument te ontwerpen; merkt op dat in de zwaarst getroffen landen een verdere uitwerking en herziening van de nationale herstel- en veerkrachtplannen nodig zou kunnen zijn, met name gezien de dreigende stagflatie; erkent dat alle lidstaten van de EU en hun burgers directe gevolgen zullen ondervinden van de invasie in Oekraïne en dat de menselijke tol en de consequenties voor de Oekraïners niet in cijfers uit te drukken zullen zijn; vandaar de noodzaak van solidariteit binnen de EU en van langdurige solidariteit van de EU met Oekraïne; |
| --- | --- |

33.

| 34. | is verheugd over de toezegging in de Verklaring van Versailles (5) om meer gebruik te maken van de Europese Vredesfaciliteit; benadrukt dat de EU moet streven naar een sterkere politieke integratie, die een gemeenschappelijk buitenlands beleid zou kunnen ondersteunen, en roept de lidstaten op onmiddellijk te gaan werken aan een waarlijk gemeenschappelijk en doeltreffend defensiesysteem dat Europa veel beter in staat zou moeten stellen om zichzelf te verdedigen; |
| --- | --- |

34.

| 35. | erkent dat de bezetting van kerncentrales aanleiding geeft tot bezorgdheid over de nucleaire veiligheid van de lokale bevolking en Europa als geheel, en dringt aan op volledige samenwerking met alle betrokken actoren en met het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie om de situatie in de gaten te houden en het eventuele vrijkomen van radioactiviteit te voorkomen; |
| --- | --- |

35.

| 36. | benadrukt dat de politieke leiders duidelijk moeten zijn in hun communicatie met de EU-burgers en de kosten van oorlog moeten uitleggen; onderstreept dat vrede een prijs heeft die wij allen moeten betalen en die over de lidstaten verdeeld moet worden; |
| --- | --- |

36.

| 37. | roept de EU en haar lidstaten op een adequaat bijstands- en herstelplan voor Oekraïne op te stellen ter ondersteuning van de Oekraïense economie en de wederopbouw van de verwoeste infrastructuur; benadrukt dat de Russische Federatie verantwoordelijk moet worden gehouden voor de verwoesting van de Oekraïense infrastructuur, met inbegrip van civiele en woongebouwen, alsmede voor de aanzienlijke economische verliezen ten gevolge van het conflict, en dat zij de door haar agressieve optreden aangerichte schade zal dienen te vergoeden; |
| --- | --- |

37.

| 38. | verbindt zich ertoe de situatie op de voet te volgen, door de uitwisseling van informatie over de concrete steun van Europese maatschappelijke organisaties aan te moedigen en door een echte dialoog met Oekraïense maatschappelijke organisaties, inclusief werkgeversorganisaties en vakbonden, via hun permanente dialoogmechanismen aan te moedigen; verbindt zich ertoe de situatie van de vluchtelingen ter plaatse en in de buurlanden te volgen, en daarbij volledige steun te verlenen aan het Oekraïense volk. |
| --- | --- |

38.

Brussel, 24 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2022) 107 final, Europese solidariteit met vluchtelingen en zij die op de vlucht zijn voor de oorlog in Oekraïne.

1

(2)  COM(2022) 109 final, Cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa (CARE).

2

(3)  Verklaring van Versailles, aangenomen tijdens de informele bijeenkomst van de staatshoofden en regeringsleiders op 10 en 11 maart 2022, https://www.consilium.europa.eu/media/54788/20220311-versailles-declaration-nl.pdf

3

(4)  COM(2022) 108 final, REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie.

4

(5)  Verklaring van Versailles, aangenomen tijdens de informele bijeenkomst van de staatshoofden en regeringsleiders op 10 en 11 maart 2022, https://www.consilium.europa.eu/media/54788/20220311-versailles-declaration-nl.pdf

5

---

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/6 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/6

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over EU-actie voor de periode na COVID-19: beter herstellen door middel van sport

(initiatiefadvies)

(2022/C 290/02)

| Rapporteur: | Pietro Vittorio BARBIERI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Pietro Vittorio BARBIERI

| Besluit van de voltallige vergadering | 23.3.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 7.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 24.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 148/0/0 |

Besluit van de voltallige vergadering

23.3.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

7.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

24.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

148/0/0

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Na de langdurige pandemie, die ernstige gevolgen heeft gehad voor de gehele sportsector en in het bijzonder voor de amateursportverenigingen, en die tot de sluiting van veel faciliteiten heeft geleid, dient een strategische benadering de rol van sport en lichaamsbeweging bij de opbouw van een veerkrachtigere en duurzamere samenleving nieuw leven in te blazen en te versterken. Een dergelijke keuze moet worden gezien als onderdeel van het bredere proces van economisch en sociaal herstel, waarbij wordt getracht doelstellingen vast te stellen ter versterking van het vermogen van de sportsector om te reageren op de crises die ons steeds vaker treffen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Sport en lichaamsbeweging moeten worden opgenomen in de strategieën voor economische en sociale ontwikkeling. Daarbij moeten bredere sectoroverschrijdende verbindingen worden gelegd, met name met volksgezondheid, onderwijs en sociale inclusie. Sport is een middel tot sociale, economische en ecologische duurzaamheid dat het herstel bevordert en op basis daarvan nieuwe werkgelegenheid en commerciële kansen creëert. Het zal ook van belang zijn om de sociale dialoog over welzijn en lichaamsbeweging op het werk te bevorderen, en daarbij de sociale partners te betrekken. Daarom roept het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) ertoe op studies te verrichten waarin het verband tussen sport en het algemeen welzijn van de burgers wordt aangetoond. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | In de verschillende leerfasen op school moet meisjes en jongens alles worden bijgebracht over lichamelijke basiskennis, net zoals zij leren hoe je een taak aanpakt, hoe je leert en hoe je kunt groeien. Wanneer we de lichamelijke opvoeding op school op speelse, ludieke en multidisciplinaire wijze een nieuwe impuls geven, creëren we een geweldig instrument om resultaten te boeken, rust en saamhorigheid te kweken en vooral succes op school te realiseren en een gezonde levensstijl te bevorderen. Dit betekent dat de waarde van sport en lichaamsbeweging op voet van gelijkheid met andere vakken moet worden gesteld, met name in het opleidingstraject van de jongere generaties, met bijzondere aandacht voor het binnenland en achtergestelde gebieden. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | In het Verdrag van Lissabon is de Europese dimensie van de sociale en economische waarde van sport uiteengezet. Na de gezondheidscrisis moeten de waarden van sport en lichaamsbeweging zichtbaarder worden gemaakt in het Europese beleid en moeten deze terreinen gelijkwaardig worden behandeld ten opzichte van de andere Europese beleidsterreinen. Cohesiebeleid alleen volstaat derhalve niet — er moet echt een emancipatieslag worden gemaakt, d.w.z. een echte sporttransitie, die de impact op het welzijn en de levenskwaliteit van de mensen aanzienlijk verbetert. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aldus is het volgende nodig: |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | het percentage sportdeprivatie — d.w.z. het percentage personen dat van het genot van een noodzakelijk goed, het recht op sportbeoefening, is uitgesloten — opnemen in de lijst van Eurostat-indexcijfers voor het meten van materiële deprivatie; |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.5.2. | alle direct en indirect beheerde EU-financiering voor de periode 2021-2027 toegankelijk maken voor de sportsector; sport en lichaamsbeweging beschouwen als een investering in het individuele en collectieve welzijn van gemeenschappen; |
| --- | --- |

1.5.2.

| 1.5.3. | binnen het Erasmus+-programma: voorzien in een verhoging van het aandeel van het totale financieringsbedrag dat is uitgetrokken voor sport en sectoroverschrijdende samenwerking, waaronder sport. De financiering moet niet alleen uit de cohesiefondsen komen, maar ook uit de in het Herstelfonds voor diverse acties bestemde middelen, aangezien de middelen voor sport sterk zijn verminderd. Bovendien is het wenselijk om de middelen beter te verdelen tussen wedstrijdsport op hoog niveau en sport met een sociaal doel; |
| --- | --- |

1.5.3.

| 1.5.4. | plannen uitwerken om de sportsector in crises en noodsituaties (op economisch, sociaal en gezondheidsgebied) bij te staan, waaronder plannen om zich daarop voor te bereiden, onder meer via de nodige administratieve vereenvoudiging gelet op de belastende bureaucratie waar met name amateursportclubs mee te maken hebben. Daarom is het van prioritair belang om in de eerste plaats de breedtesport te steunen, aangezien deze een inclusieve functie vervult ten aanzien van mensen met een handicap of in kwetsbare omstandigheden, en tevens voor belangrijke interculturele interactie zorgt; |
| --- | --- |

1.5.4.

| 1.5.5. | aanmoedigen van de ondersteuning van netwerken van actief burgerschap bij de uitvoering van deze doelstellingen op lokaal niveau, via partnerschappen en gezamenlijk ontwerp tussen overheidsbeleid en netwerken, teneinde te komen tot vormen van sociale innovatie, en ervaringen met gedeeld bestuur en circulaire subsidiariteit te versterken; stimuleren van de deelname van sociale partners en organisaties. |
| --- | --- |

1.5.5.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Terwijl de pandemie ons op de proef blijft stellen en we vechten om mensenlevens en onze bestaansmiddelen te beschermen, mogen we niet vergeten dat we voor keuzes staan die bepalend zullen zijn voor de toekomst van de sociale en economische stelsels van de EU en het leven van de Europese burgers. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De gezondheidscrisis heeft duidelijk gemaakt dat we door de veelzijdigheid van de problemen waar we mee te maken hebben nooit de mate van veerkracht kunnen bereiken die nodig is om de sociale en economische systemen van de EU volledig zeker te stellen. We moeten in actie komen om onze samenlevingen aan te passen aan crises en veranderingen, en moeten in dat kader veerkrachtmodellen bevorderen uitgaande van het vermogen om op crises te anticiperen en deze met passende “instrumenten” aan te pakken. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De COVID-19-pandemie heeft de economische, sociale en gezondheidsvooruitzichten voor de komende jaren veranderd, en daarmee ook de aanpak van de ontwikkelings- en cohesiestrategieën. We moeten een keuze maken: ofwel we gaan voort op de weg die we altijd hebben gevolgd, of we veranderen de insteek van het ontwikkelings- en cohesiebeleid in het licht van de problemen en ervaringen die voortvloeien uit de COVID-19-noodsituatie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Overal in Europa is de gehele sportwereld zwaar getroffen door de COVID-19-crisis, met dien verstande dat de breedtesport tegen de grootste problemen en uitdagingen is aangelopen. Vooral jongeren zijn getroffen door de crisis in de sport doordat hun “recht” op sportbeoefening en lichaamsbeweging werd beperkt. De gezondheidscrisis heeft ook de sportverenigingen en de sportindustrie over de gehele linie getroffen en de gevolgen ervan zullen ook op middellange termijn van invloed zijn op het herstel ervan. |
| --- | --- |

2.4.

3.   De rol van sport in ontwikkelings- en cohesieprocessen

| 3.1. | Sport vormt een constructieve uitlaatklep voor het maatschappelijk middenveld en verrijkt ons leven met positieve waarden dankzij een unieke, multidimensionale aanpak die bijdraagt tot lichamelijk en geestelijk welzijn. Sport vermindert sociale problemen doordat zij in staat is gemeenschappen met een verschillende culturele achtergrond samen te brengen. Sport is, onder de in dit advies beschreven voorwaarden, een aanjager van sociale, economische en milieuduurzaamheid; sport maakt gebieden en plaatsen leefbaarder en aantrekkelijker en steunt het herstel door nieuwe werkgelegenheids- en ondernemingskansen te creëren die op sport gebaseerd zijn. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Vanuit economisch oogpunt kan sport de ontwikkeling van nieuwe of de versterking van bestaande bedrijfsactiviteiten bevorderen door gebruik te maken van sociale en technologische innovaties. Sport kan nieuwe arbeidskansen creëren, onder meer via formele en niet-formele opleidingstrajecten gericht op jongeren; sport is een instrument om de gezondheid en de vaardigheden van werknemers te verbeteren en te versterken, en aangezien sport draait om de menselijke inbreng, is het een doeltreffende aanjager van lokale werkgelegenheid. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Vanuit sociaal oogpunt heeft sport het vermogen om zeer uiteenlopende sociale groepen te bereiken, verschillen te overbruggen en lokale gemeenschappen samen te brengen, alsook om zwakke en kwetsbare sociale groepen bij het gemeenschapsleven te betrekken. Bovendien kunnen sportprojecten bijdragen tot de sociale revitalisering van “achtergestelde” gebieden, zoals de periferie rond steden, plattelandsgebieden en gebieden in het binnenland van de Europese regio’s. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Vanuit ecologisch oogpunt is sport een strategisch instrument om de doelstellingen met betrekking tot de bestrijding van de klimaatverandering te verwezenlijken. Sport is een middel om duurzame mobiliteit en milieuherstel in stedelijke gebieden te bevorderen met het oog op de aanpassing aan de klimaatverandering. Door sportfaciliteiten bijna-energieneutraal (1) te maken en door evenementen te organiseren met een lage koolstofvoetafdruk kan sport bijdragen tot het halen van de milieuduurzaamheidsdoelen. Ten slotte zijn sportevenementen een uitstekend middel om positieve milieuboodschappen te verspreiden en uit te dragen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Hoewel sport in alle belangrijke supranationale strategieën (de Agenda 2030, het cohesiebeleid 2021-2027, het Wereldactieplan voor lichaamsbeweging van de WHO 2018-2030) is aangemerkt als een prioritair instrument voor de verwezenlijking van de ontwikkelings-, duurzaamheids- en cohesiedoelen, volgen veel lidstaten deze aanpak helaas nog niet volledig, waardoor sportactiviteiten en -beoefening in veel gevallen slechts worden behandeld als een recreatief verschijnsel. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Door de COVID-19-crisis dreigt sportbeoefening beperkt of onmogelijk gemaakt te worden. Bij gebrek aan specifieke “innovatieve” maatregelen om de problemen doeltreffend aan te pakken en te komen tot oplossingen, zal de aaneenschakeling die de sociale en economische dimensie van deze kritieke situatie kenmerkt, rampzalige gevolgen hebben en bepaalde activiteiten beperken die van essentieel belang zijn om de levenskwaliteit, het welzijn en de gezondheid van mensen te waarborgen. Deze situatie brengt niet alleen het voortbestaan van een groot aantal organisaties, verenigingen en ondernemingen in de sportsector in gevaar, maar vormt ook een sociaal probleem (met betrekking tot de levenskwaliteit) en een economisch probleem (aangezien mensen die met deze activiteiten in hun levensonderhoud voorzien geen inkomsten meer genereren). Evenzo verkeren veel mensen door de crisis in financiële problemen waardoor zij hun eigen sportactiviteiten of die van hun kinderen niet langer kunnen betalen, met alle negatieve gevolgen van dien voor hun lichamelijk welzijn en gezondheid. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Voor kwetsbare bevolkingsgroepen, zoals personen met een handicap, zorgen de risico’s van sportdeprivatie voor een verslechtering van andere reeds kritieke situaties die in sommige lidstaten systemische beperkingen met zich meebrengen. Vanuit het oogpunt van de geestelijke gezondheid is de actieve deelname van gebruikers, gezinsleden, begeleiders, burgers en sportverenigingen aan speciale diensten en voorzieningen sterk verminderd door de pandemie, waardoor mensen met een verstandelijke beperking verstoken bleven van sport als middel om sociale relaties op te bouwen en te onderhouden en het isolement en de marginalisering waar zij mee te maken hebben als gevolg van hun ziekte, te bestrijden. Het collectief welzijn gaat iedereen aan en niet alleen behandelaars en mensen die behandeld worden. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aangezien de mogelijkheden om sociale contacten te onderhouden ernstig zijn beperkt, vooral voor kinderen en jongeren, moeten weer mogelijkheden worden gecreëerd om aan sport, lichaamsbeweging, onderwijs en opleiding te doen, waarbij de veiligheid van de betreffende locaties centraal moet staan om de kinderen en jongeren te beschermen. De sportwereld is een plek waar vele kinderen, jongeren en hun opvoeders, coaches en trainers elkaar dagelijks ontmoeten. Deze omgeving is een van de meest delicate voor de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling van de sporters, die specifieke beleidsmaatregelen vereist zodat zij in een beschermde omgeving alle vruchten kunnen plukken die de sportbeoefening biedt. Sport voor iedereen mag niet betekenen: sport tegen elke prijs. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Regelmatige lichaamsbeweging is ook van belang voor actief ouder worden en kan een sleutelrol spelen bij de verbetering van de functionele vermogens van ouderen en hun levenskwaliteit. Bovendien worden de effecten van lichaamsbeweging versterkt als ouderen tegelijkertijd deelnemen aan sociale en productieve activiteiten. Sport helpt dus op een preventieve manier om werknemers gezond en fit te houden zodra zij met pensioen gaan. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Om lichaamsbeweging te ontwikkelen voor zo veel mogelijk burgers zijn ook sociale en maatschappelijke innovaties nodig. Daarbij is een hoofdrol weggelegd voor het maatschappelijk middenveld en de sociale partners. Belangrijke factoren zijn dagelijkse lichaamsbeweging, afstemming op het dagritme van werknemers, studenten en leerlingen en de aanwijzing van plaatsen waar ouders tegelijk kunnen sporten met de kinderen die zij begeleiden. Dankzij de pandemie hebben we het sporten in de buitenlucht herontdekt, en dat kan vernieuwende ontwikkelingen bevorderen, zoals sport in de stad en op het platteland, om gebieden nieuw leven in te blazen en de mogelijkheden ervan te benutten. Er bestaat een grote behoefte aan sociale innovatie en die behoefte moet worden verwezenlijkt en gestimuleerd teneinde oplossingen te vinden voor het feit dat de meeste mensen geen tijd hebben om te sporten, ook als ze dat graag zouden willen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Bij de ontwikkeling van collectieve programma’s voor werknemers en voor alle burgers moet veel aandacht uitgaan naar de rol van particuliere sportfaciliteiten in de omgeving, die alles in huis hebben om de samenwerking aan te gaan met het bedrijfsleven en andere structuren (zoals woonlocaties voor personen met een handicap) van maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | In dit verband is voor het maatschappelijk middenveld en alle sociale partners een essentiële taak weggelegd. Door maatschappelijke betrokkenheid en de sociale dialoog te bevorderen kunnen zij strategieën voor het welzijn op de werkplek bevorderen, ook in collectieve overeenkomsten, campagnes opzetten om werknemers lid te laten worden van fitness- en/of sportclubs, werknemers in de sportsector stimuleren om op te komen voor hun belangen en pauzes op het werk invoeren om aan lichaamsbeweging te doen. De rol die gezondheidswerkers en leerkrachten die met jonge kinderen werken spelen bij de voorlichting over en de bevordering van sportbeoefening moet worden benadrukt en versterkt om een nieuwe cultuur tot stand te brengen en sportstimulansen te creëren voor werkgevers. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Kijkend naar de genderdimensie vormt het Europees Handvest van vrouwenrechten in de sport (2) een goed uitgangspunt om mensen te blijven voorlichten over verschillen en nieuwe activiteiten uit te proberen, om de dialoog en de samenwerking tussen verschillende actoren voort te zetten, met name op communicatiegebied, gelet op de nauwe contacten die sinds lange tijd bestaan tussen vrouwen en de media, om een respectvol en nauwkeurig taalgebruik in de journalistiek te bevorderen, gericht op sportbeoefening die elke vorm van geweld, discriminatie en economische ongelijkheid bestrijdt en op een bewegingscultuur die voor iedereen toegankelijker wordt. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Sport in de Agenda 2030

| 4.1. | Sport is een universele uitingsvorm die mannen en vrouwen, volkeren en culturen verbindt en die draait om universaliteit en harmonie. Sport is een fundamenteel ondersteunend instrument bij de omschakeling naar een samenleving waarin meer aandacht is voor duurzaamheid; sport kan helpen om de Agenda 2030-doelstellingen te bereiken door de beginselen van respect, begrip, integratie en dialoog te huldigen en aldus bij te dragen tot de ontwikkeling en ontplooiing van het individu, ongeacht leeftijd, geslacht, afkomst, geloofsovertuiging en opvattingen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Hoewel sport duidelijk een overkoepelende functie vervult met het oog op de verwezenlijking van de Agenda 2030-beginselen, is het eveneens duidelijk dat sommige van de 17 doelstellingen van de Agenda 2030 meer dan andere kunnen profiteren van de voordelen die de sport biedt. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De EU heeft pas relatief kortgeleden, pas bij de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, bevoegdheden gekregen op het gebied van sport. De EU is verantwoordelijk voor een empirische beleidsvorming en voor het bevorderen van de samenwerking en het beheer van initiatieven ter ondersteuning van lichaamsbeweging en sport in Europa. In de periode 2014-2020 werd in het kader van het Erasmus+-programma (3) voor het eerst een specifieke begrotingslijn gecreëerd ter ondersteuning van sportprojecten en -netwerken. In de periode 2021-2027 zullen de EU-maatregelen ter ondersteuning van sport worden gehandhaafd en versterkt. |
| --- | --- |

4.3.

5.   Sport en het cohesiebeleid

| 5.1. | De EU streeft naar eerlijkere, opener sportcompetities en een betere bescherming van de geestelijke en lichamelijke integriteit van sporters, met inachtneming van het specifieke karakter van sport. De EU houdt zich op sportgebied bezig met de volgende terreinen: 1) de maatschappelijke rol van sport; 2) de economische dimensie van sport, en 3) het politieke en wettelijke kader van de sector. Naast de maatregelen die worden ondersteund via direct beheerde financiële instrumenten bevordert de EU op deze terreinen het gebruik en de aanvullende mogelijkheden van het cohesiebeleid. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Sport en lichaamsbeweging zijn in staat gebleken om zeer uiteenlopende sociale groepen te bereiken, verschillen te overbruggen en lokale gemeenschappen samen te brengen, alsook om uitgesloten sociale groepen te betrekken bij het gemeenschapsleven. Bovendien kunnen sportprojecten bijdragen tot een reeks beleidsdoelstellingen: het stimuleren van innovatie, het bevorderen van stadsvernieuwing, het ondersteunen van plattelandsontwikkeling en het bijdragen tot binnenlandse investeringen in de regio’s van Europa. |
| --- | --- |

5.2.

6.   Sport en het Wereldactieplan voor lichaamsbeweging van de WHO 2018-2030

| 6.1. | In het Wereldactieplan voor lichaamsbeweging 2018-2030 (4) zijn strategische doelstellingen geformuleerd om via beleidsmaatregelen de wereldwijde prevalentie van lichamelijke inactiviteit onder volwassenen en adolescenten uiterlijk in 2030 met 15 % te verminderen. In het plan wordt benadrukt dat er een sectoroverschrijdende, holistische benadering en investeringen in sociaal, cultuur-, economisch, milieu-, onderwijs-, en ander beleid nodig zijn om lichaamsbeweging te bevorderen en bij te dragen tot het halen van tal van de duurzameontwikkelingsdoelen voor 2030. In de strategieën voor de uitvoering van het plan moet rekening worden gehouden met alle factoren die bepalend zijn voor de leefstijl en bijdragen tot de uitvoering van doeltreffende gezondheidsbevorderende acties in het kader van een sectoroverschrijdende en geïntegreerde aanpak. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | De bevordering van lichaamsbeweging is een complex vraagstuk dat zeker op nationaal niveau krachtig leiderschap en beleidsmaatregelen van de gezondheidssector vereist, alsook een sterke wisselwerking met andere sectoren, zoals onderwijs, cultuur, vervoer, stadsplanning en de economie. Om lichaamsbeweging te bevorderen en een zittende leefstijl te ontmoedigen is het essentieel de omgevingsgerelateerde, sociale en individuele aspecten van lichamelijke inactiviteit aan te pakken en doeltreffende en duurzame acties uit te voeren via nationale, regionale en lokale samenwerking tussen sectoren. Daarbij moeten via een sectoroverschrijdende aanpak maatregelen worden genomen om ongezond gedrag te veranderen, zowel door aandacht te besteden aan de leefstijl van het individu als door gunstige sociale en omgevingsvoorwaarden te scheppen. |
| --- | --- |

6.2.

7.   Van strategie naar praktijk

| 7.1. | Hoewel sport en lichaamsbeweging een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de verwezenlijking van de ontwikkelings-, duurzaamheids- en cohesiedoelen, is het nog steeds uiterst lastig om initiatieven ter bevordering en valorisatie van sport in aanmerking te laten komen voor en toegang te bieden tot Europese fondsen. Dit komt voornamelijk doordat sport in de verordeningen die ten grondslag liggen aan het cohesiebeleid 2021-2027 niet is aangemerkt als duidelijk investeringsgebied. Een duidelijke vermelding van sport in de uitvoeringsprogramma’s van het cohesiebeleid zou niet alleen een duidelijk traject voor deze financieringsstromen voor sport bieden, maar zou het voor de beheersautoriteiten van de fondsen ook makkelijker maken om positief te oordelen over projecten met betrekking tot sport en lichaamsbeweging. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Om het strategische belang van sport bij de uitvoering van de ontwikkelings- en cohesiestrategieën duidelijk te maken, is een bijlage opgenomen met een analyse van de samenhang tussen de doelstellingen van de Agenda 2030 en van het cohesiebeleid 2021-2027 en met mogelijke acties die door middel van sport kunnen worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

7.2.

Brussel, 24 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende leren voor ecologische duurzaamheid.

1

(2)  Europees Handvest van vrouwenrechten in de sport.

2

(3)  Erasmus+ — Performance.

3

(4)  Global action plan on physical activity 2018-2030.

4

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/11 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/11

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een nieuw kader voor vrijhandels-, economische partnerschaps- en investeringsovereenkomsten dat daadwerkelijke betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en de sociale partners garandeert en zorgt voor publiek bewustzijn

(initiatiefadvies)

(2022/C 290/03)

| Rapporteur: | Stefano PALMIERI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Stefano PALMIERI

| Besluit van de voltallige vergadering | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Externe betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 9.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/1/7 |

Besluit van de voltallige vergadering

25.3.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Externe betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

9.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/1/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC spreekt opnieuw zijn steun uit voor de nieuwe Europese open, duurzame en assertieve handelsstrategie, en acht het met name van belang om via die strategie enerzijds het concurrentievermogen van de Europese productiesectoren en marktdeelnemers (grote, middelgrote en kleine ondernemingen) te stimuleren, en anderzijds bij te dragen tot het bevorderen van de Europese waarden en beginselen, in het bijzonder democratie en mensenrechten, sociale rechten en gendergelijkheid, alsook arbeids- en milieurechten. Hiermee zal de Europese Unie (EU) over de juiste instrumenten beschikken om werknemers en bedrijven te beschermen tegen oneerlijke handelspraktijken en om consumenten te beschermen tegen schadelijke en niet-duurzame producten. Op die manier worden de belangen van bedrijven verzoend met die van burgers, consumenten en werknemers. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | De uitvoering van de ambitieuze nieuwe EU-handelsstrategie vraagt volgens het EESC om:






  — | een innovatieve strategie voor handelsbesprekingen (handelsovereenkomsten, economische partnerschapsovereenkomsten, investeringsovereenkomsten) waarbij de maatschappelijke organisaties en de sociale partners een plaats aan de onderhandelingstafel krijgen, zodat de voordelen van de handel worden verdeeld over alle deelnemers, zowel in de EU als in de partnerlanden; |
| --- | --- | --- |

1.2.

—

een innovatieve strategie voor handelsbesprekingen (handelsovereenkomsten, economische partnerschapsovereenkomsten, investeringsovereenkomsten) waarbij de maatschappelijke organisaties en de sociale partners een plaats aan de onderhandelingstafel krijgen, zodat de voordelen van de handel worden verdeeld over alle deelnemers, zowel in de EU als in de partnerlanden;

| — | de nodige hervorming van de instrumenten voor het toezicht op en de evaluatie en uitvoering van de overeenkomsten: de interne adviesgroepen (Domestic Advisory Groups — DAG’s). |
| --- | --- |

—

de nodige hervorming van de instrumenten voor het toezicht op en de evaluatie en uitvoering van de overeenkomsten: de interne adviesgroepen (Domestic Advisory Groups — DAG’s).

| 1.3. | Volgens het EESC biedt de tweeledige hervorming — van de onderhandelingsinstrumenten en van de DAG’s — de mogelijkheid om alle actoren die de gevolgen van de handelsovereenkomsten, economische partnerschapsovereenkomsten en investeringsovereenkomsten ondervinden (ondernemingen, werknemers, consumenten enz.) aan beide zijden (EU en partnerlanden) werkelijk deelgenoot te maken en dus bewust te maken van de waarde van die overeenkomsten. |
| --- | --- |

1.3.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | In februari 2021 heeft de Commissie de contouren geschetst van een nieuwe, open, duurzame en assertieve Europees handelsstrategie (1). Met die strategie moeten de volgende drie doelstellingen van de Europese Unie worden nagestreefd:






  i) | ondersteunen van het economisch herstel en de groene en de digitale transitie; |
| --- | --- | --- |

2.1.

i)

ondersteunen van het economisch herstel en de groene en de digitale transitie;

| ii) | de mondiale regels afstemmen op een duurzamere en billijkere globalisering; |
| --- | --- |

ii)

de mondiale regels afstemmen op een duurzamere en billijkere globalisering;

| iii) | de EU beter in staat stellen haar belangen te behartigen en haar rechten te versterken. |
| --- | --- |

iii)

de EU beter in staat stellen haar belangen te behartigen en haar rechten te versterken.

| 2.1.1. | Bij de ontwikkeling van deze nieuwe handelsstrategie hebben verschillende factoren een rol gespeeld. Ten eerste de COVID-19-crisis, die heeft geleid tot een uitgebreide denkoefening over nieuwe strategieën inzake gezondheid en voedselveiligheid, grondstoffentoevoer en strategische productie, en meer in algemene zin over mondiale waardeketens. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Andere factoren die bepalend waren bij de uitwerking van de door de Commissie voorgestelde nieuwe handelsstrategie, houden verband met: i) de crisis bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO); ii) de problematische verhoudingen met sommige landen of handelsblokken: China, Rusland en de VS; iii) de moeizame onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk, en iv) de impasse waarin bepaalde handelsovereenkomsten momenteel verkeren (zoals de overeenkomst EU-Mercosur, de EPO tussen Centraal-Afrika en de EU of de EPO tussen de Oost-Afrikaanse Gemeenschap en de EU). |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | In haar voorstel merkt de Commissie meerdere malen op dat de nieuwe Europese handelsstrategie niet alleen het concurrentievermogen van de Europese productiesectoren moet stimuleren, maar ook moet bijdragen tot het bevorderen van de Europese waarden en beginselen, in het bijzonder democratie en mensenrechten, sociale rechten en gendergelijkheid, alsook arbeids- en milieurechten. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Het Europees Parlement is ingenomen met het voorstel van de Commissie en heeft haar verzocht ervoor te zorgen dat de hoofdstukken in handelsovereenkomsten inzake handel en duurzame ontwikkeling (TSD Chapters) ertoe bijdragen dat de voordelen van de handel aan iedereen ten goede komen (2). |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | In zijn recente adviezen heeft het EESC zijn visie op het EU-handelsbeleid bevestigd en zijn krachtige steun uitgesproken voor het voorstel van de Commissie, dat volgens het EESC belangrijk en relevant is en op het juiste moment komt. Tegelijkertijd heeft het EESC duidelijke verwachtingen en aanbevelingen geformuleerd voor een ambitieuze herziening van het beleid inzake handel en duurzame ontwikkeling (3). |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Aangezien de door de Commissie voorgestelde nieuwe strategie — terecht — zo ambitieus is, is voor de uitvoering ervan het volgende nodig:






  — | een innovatieve strategie voor handelsbesprekingen (handelsovereenkomsten, economische partnerschapsovereenkomsten, investeringsovereenkomsten) waarbij de maatschappelijke organisaties en de sociale partners een plaats aan de onderhandelingstafel krijgen, zodat de voordelen van de handel worden verdeeld over alle deelnemers, zowel in de EU als in de partnerlanden; |
| --- | --- | --- |

2.1.6.

—

een innovatieve strategie voor handelsbesprekingen (handelsovereenkomsten, economische partnerschapsovereenkomsten, investeringsovereenkomsten) waarbij de maatschappelijke organisaties en de sociale partners een plaats aan de onderhandelingstafel krijgen, zodat de voordelen van de handel worden verdeeld over alle deelnemers, zowel in de EU als in de partnerlanden;

| — | de nodige hervorming van de instrumenten voor het toezicht op en de evaluatie en uitvoering van de overeenkomsten: de interne adviesgroepen (Domestic Advisory Groups — DAG’s). |
| --- | --- |

—

de nodige hervorming van de instrumenten voor het toezicht op en de evaluatie en uitvoering van de overeenkomsten: de interne adviesgroepen (Domestic Advisory Groups — DAG’s).

| 2.1.6.1. | De tweeledige hervorming — van de onderhandelingsinstrumenten en van de DAG’s — biedt de mogelijkheid om alle actoren die de gevolgen van de handelsovereenkomsten, economische partnerschapsovereenkomsten en investeringsovereenkomsten ondervinden (ondernemingen, werknemers, consumenten enz.) aan beide zijden (EU en partnerlanden) werkelijk deelgenoot te maken en dus bewust te maken van de waarde van die overeenkomsten. |
| --- | --- |

2.1.6.1.

3.   Een kritische beoordeling van de huidige handelsovereenkomsten

| 3.1. | Het EESC is van mening dat multilateralisme van fundamenteel belang is voor de handel en dat de WTO — na een grondige hervorming — weer de hoedster van dat multilateralisme moet worden, maar beseft ook dat handelsovereenkomsten in deze specifieke context een cruciale rol kunnen spelen. Dit geldt niet alleen voor de bilaterale handelsbetrekkingen van de EU (die immers meer dan 30 % van de handel in goederen en diensten van de Unie uitmaken) maar ook — en vooral — voor de verspreiding van een in economisch, sociaal en milieuopzicht duurzame ontwikkeling voor de EU en haar partnerlanden. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De laatste jaren heeft het EESC zich in zijn evaluaties bijzonder kritisch uitgelaten over verschillende door de EU gebruikte onderhandelingsinstrumenten (handelsovereenkomsten, economische partnerschapsovereenkomsten en investeringsovereenkomsten) (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Op basis van deze evaluaties moet volgens het EESC worden nagegaan of de huidige onderhandelingsinstrumenten dienen te worden hervormd om de doelstellingen van de door de Commissie voorgestelde nieuwe handelsstrategie te realiseren. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Een eerste belangrijk aspect is het gebrek aan transparantie tijdens de onderhandelingen over handelsovereenkomsten. Hoewel de inhoud van de overeenkomsten tijdens de onderhandelingen uiteraard vertrouwelijk moet blijven, is het EESC van mening dat de handelsbesprekingen desalniettemin transparant moeten verlopen en dat de burgers en de belanghebbenden die geïnteresseerd zijn in de onderhandelingen voortdurend op de hoogte moeten worden gehouden. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.1.1. | De Commissie heeft zich altijd fel gekant tegen een volledige transparantie bij de onderhandelingen. Daarbij beriep zij zich op de bestaande regelgeving (5) en op verschillende arresten van het Hof van Justitie (6), met als argument dat het vrijgeven van informatie tijdens de onderhandelingen schadelijk zou zijn voor de belangen van de EU. |
| --- | --- |

3.3.1.1.

| 3.3.1.2. | Het EESC erkent dat de Commissie de afgelopen jaren belangrijke en interessante stappen heeft gezet om openheid van zaken te bieden en de transparantie te verbeteren door voor de verschillende handelsovereenkomsten informatie beschikbaar te stellen over de verslagen van de verschillende onderhandelingsrondes, het onderhandelingsmandaat en de verschillende tekstvoorstellen, en door gesprekken met het maatschappelijk middenveld en de deskundigengroep voor handelsovereenkomsten van de EU te organiseren. |
| --- | --- |

3.3.1.2.

| 3.3.1.3. | Ondanks deze verbeteringen zou het door de Raad vastgestelde onderhandelingsmandaat ambitieuzer moeten zijn en de Commissie meer mogelijkheden moeten bieden om de deelname van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners te organiseren, door hen daadwerkelijk een plaats aan de onderhandelingstafel te geven. Het EESC heeft ook verzocht om de deskundigengroep, waarvan het mandaat is verstreken, weer in te stellen (7). |
| --- | --- |

3.3.1.3.

| 3.3.1.4. | Het EESC beseft dat er bij de onderhandelingen een afweging moet worden gemaakt tussen transparantie en vertrouwelijkheid, maar wijst erop dat het transparantievraagstuk nog steeds de meeste frictie met de belanghebbenden, de maatschappelijke organisaties en de sociale partners oplevert. |
| --- | --- |

3.3.1.4.

| 3.4. | Ook is er kritiek op het feit dat de duurzaamheidseffectbeoordelingen van overeenkomsten onvolledig zijn, laat worden gepubliceerd — wanneer de onderhandelingen reeds zijn afgerond — of volstrekt achterwege blijven in de partnerlanden. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Verschillende non-gouvernementele organisaties hebben bij de Europese Ombudsman een klacht (8) ingediend over de laattijdige publicatie van de duurzaamheidseffectbeoordeling van de overeenkomst EU-Mercosur. De Europese Ombudsman heeft in maart 2021 het volgende kritische standpunt ingenomen ten aanzien van de Europese Commissie: “De Europese Commissie heeft nagelaten de duurzaamheidseffectbeoordeling tijdig af te ronden, dat wil zeggen vóór het einde van de handelsbesprekingen tussen de EU en Mercosur. Dit is een geval van wanbeheer.” (9) |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Het EESC herhaalt dat de duurzaamheidseffectbeoordeling van overeenkomsten in economisch, sociaal en milieuopzicht tijdig moet worden gepubliceerd — aan het begin van de onderhandelingen — en geactualiseerd — tijdens de onderhandelingen — en periodiek deel moet uitmaken van een ex-postevaluatie van de overeenkomst tijdens de monitoringfase. In die beoordeling moet worden stilgestaan bij beide onderhandelingspartijen: de Europese Unie en haar lidstaten en de staten aan de andere kant van de onderhandelingstafel (10). |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.5. | Een ander punt van kritiek is dat de handelsovereenkomsten geen garanties bieden voor een doeltreffende eerbiediging van de mensenrechten, de sociale rechten, de fundamentele verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie alsook de milieu- en de veiligheidsnormen. De overeenkomsten garanderen evenmin een gelijk speelveld voor alle marktdeelnemers (met name voor kleine en middelgrote ondernemingen en bepaalde productiesectoren) (11). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Bovendien wordt in handelsovereenkomsten niet altijd rekening gehouden met de specifieke kenmerken van ontwikkelingslanden en met de asymmetrieën tussen de EU en de partnerlanden, waardoor het risico ontstaat dat bestaande verschillen niet worden opgelost of zelfs worden verergerd (zoals gelijke toegang tot levensreddende geneesmiddelen of vaccins), en evenmin met de mogelijke dominante positie die multinationals soms innemen na de ondertekening van een handelsovereenkomst. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Om een doeltreffende en brede betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld te waarborgen is een grootschalige oprichting van DAG’s niet alleen noodzakelijk bij alle toekomstige handelsbesprekingen, maar vooral ook bij de huidige EPO’s in Afrika, waar DAG’s in het geheel ontbreken. De lopende en toekomstige herzieningsprocessen en de uitvoering van de nieuwe EU-OACPS-overeenkomst kunnen een goede gelegenheid zijn om DAG’s op te richten voor bestaande handelsovereenkomsten die nog geen DAG hebben (bijv. de herziening van de EPO tussen de Europese Unie en de EPO-groep van de Ontwikkelingsgemeenschap van Zuidelijk Afrika (SADC)). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | De deelname van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners aan de onderhandelingen over en het toezicht op de door de Unie ondertekende overeenkomsten heeft sinds de eerste ervaringen een ontwikkeling doorgemaakt. Het EESC erkent de geleverde inspanningen, waar het vaak een bijdrage aan heeft geleverd. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC neemt nota van de recente studie (12) waarin de dialoog tussen DG Handel en het maatschappelijk middenveld op Europees en nationaal niveau wordt geëvalueerd, en de uitkomsten daarvan. Hoewel het EESC sommige uitkomsten ervan onderschrijft, acht het een kwaliteitsslag nodig om de maatschappelijke organisaties en de sociale partners daadwerkelijk te betrekken bij het EU-handelsbeleid. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC heeft bij herhaling verzocht het maatschappelijk middenveld en de sociale partners daadwerkelijk en ruimer te betrekken bij alle onderhandelingsfasen van handelsovereenkomsten, aan beide zijden van de onderhandelingstafel (de Commissie en de partnerlanden) (13). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Om deze redenen acht het EESC de tijd rijp om een nieuwe, doeltreffendere onderhandelingsstrategie uit te werken, met nieuwe regels en procedures om een doeltreffende en efficiënte deelname van de maatschappelijke organisaties en de sociale partners te garanderen. Dit zou helpen de doelstellingen van de nieuwe EU-handelsstrategie te verwezenlijken, door te waarborgen dat de gesloten overeenkomsten verenigbaar zijn met een in economisch, sociaal en ecologisch opzicht duurzame ontwikkeling voor beide onderhandelende partijen: de EU en de partnerlanden bij de handelsovereenkomsten. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Een nieuw onderhandelingskader voor handelsovereenkomsten

| 4.1. | Het EESC vindt dat het nieuwe EU-handelsbeleid de mogelijkheid biedt om de regels, procedures en criteria te evalueren en te verbeteren teneinde de participatie van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners veel doeltreffender, transparanter en inclusiever te organiseren, zowel tijdens de onderhandelingen als daarna, bij het toezicht op en bij de evaluatie en uiteindelijke uitvoering van de overeenkomsten. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC is van mening dat er een nieuwe onderhandelingsmethode moet worden uitgewerkt, die moet leiden tot een nieuwe routekaart om de maatschappelijke organisaties en de sociale partners daadwerkelijk te betrekken bij alle fasen van de onderhandelingen. Zowel de Europese Unie als de andere staten aan de onderhandelingstafel moeten deze methode volgen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Als eerste stap in het onderhandelingstraject zouden de onderhandelaars (de Commissie en de betrokken partnerlanden) een memorandum van overeenstemming moeten ondertekenen waarin de onderhandelaars onderling toezeggen:






  i) | om de verschillende onderhandelingsfases te eerbiedigen; |
| --- | --- | --- |

4.3.

i)

om de verschillende onderhandelingsfases te eerbiedigen;

| ii) | en maatschappelijke organisaties en de sociale partners in de verschillende onderhandelingsfasen als “waarnemers” te betrekken via een speciaal “gemengd raadgevend comité van belanghebbenden” (Joint Consultative Committee of stakeholders — JCCS). |
| --- | --- |

ii)

en maatschappelijke organisaties en de sociale partners in de verschillende onderhandelingsfasen als “waarnemers” te betrekken via een speciaal “gemengd raadgevend comité van belanghebbenden” (Joint Consultative Committee of stakeholders — JCCS).

| 4.3.1. | De onderhandelingsfasen waarin het memorandum van overeenstemming voorziet, gelden zowel voor de algemene onderhandelingsronde als voor de technische onderhandelingsronden die eventueel ingesteld moeten worden. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | De oprichting van een gemengde raadgevende comités van belanghebbenden moet net als in het cohesiebeleid op het partnerschapsbeginsel worden gebaseerd. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.2.1. | De programma’s van het cohesiebeleid worden in partnerschap ontwikkeld via een collectief proces waar de Europese, regionale en lokale overheden, de sociale partners en de maatschappelijke organisaties bij worden betrokken. Dit partnerschap is van toepassing op alle fasen van het programmeringsproces, vanaf het ontwerp tot het beheer, de uitvoering, het toezicht en de evaluatie. Deze aanpak draagt ertoe bij dat de maatregelen worden afgestemd op de lokale en regionale behoeften en prioriteiten van alle belanghebbenden (de stakeholders). |
| --- | --- |

4.3.2.1.

| 4.3.3. | Bij de selectie van de waarnemers uit vertegenwoordigers van de maatschappelijke organisaties en sociale partners moet worden voldaan aan de basiscriteria van daadwerkelijke representativiteit, onafhankelijkheid en een billijke verdeling over de belanghebbenden. Wat betreft de representativiteit en de onafhankelijkheid moet voor de sociale partners worden uitgegaan van de criteria die de IAO, de groep van werknemers en de groep van werkgevers hebben vastgesteld, terwijl voor de andere maatschappelijke organisaties moet worden gekeken naar het lidmaatschap van internationale organen. De waarnemers in het gemengd raadgevend comité van belanghebbenden moeten zich houden aan een specifieke gedragscode. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Naast de maatschappelijke organisaties en de sociale partners moeten ook relevante internationale instellingen zoals de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en het secretariaat van de multilaterale milieuovereenkomsten van het VN-milieuprogramma als externe waarnemers worden opgenomen in het gemengd raadgevend comité van belanghebbenden. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.4.1. | In de gedragscode moet het volgende worden uiteengezet:






  i) | de rechten en plichten van de waarnemers die in het gemengd raadgevend comité van belanghebbenden zitten en namens het maatschappelijk middenveld en de sociale partners deelnemen aan de onderhandelingen. In de gedragscode moet een specifiek vertrouwelijkheidsprotocol worden opgenomen, waarin wordt opgeroepen tot de eerbiediging van het vertrouwelijkheidsbeginsel, dat de verplichting behelst om de tijdens de fase van “vertrouwelijke” onderhandelingen en de vroegtijdige waarschuwingsfase gedeelde informatie niet openbaar te maken; |
| --- | --- | --- |

4.3.4.1.

i)

de rechten en plichten van de waarnemers die in het gemengd raadgevend comité van belanghebbenden zitten en namens het maatschappelijk middenveld en de sociale partners deelnemen aan de onderhandelingen. In de gedragscode moet een specifiek vertrouwelijkheidsprotocol worden opgenomen, waarin wordt opgeroepen tot de eerbiediging van het vertrouwelijkheidsbeginsel, dat de verplichting behelst om de tijdens de fase van “vertrouwelijke” onderhandelingen en de vroegtijdige waarschuwingsfase gedeelde informatie niet openbaar te maken;

| ii) | de criteria voor de aanwijzing van de waarnemers in het gemengd raadgevend comité van belanghebbenden: daarbij moet transparantie worden betracht en de waarnemers moeten daadwerkelijk onafhankelijk en representatief zijn voor het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, en er moet sprake zijn van een evenwichtige verdeling tussen alle componenten van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners (zie paragraaf 4.3.3); |
| --- | --- |

ii)

de criteria voor de aanwijzing van de waarnemers in het gemengd raadgevend comité van belanghebbenden: daarbij moet transparantie worden betracht en de waarnemers moeten daadwerkelijk onafhankelijk en representatief zijn voor het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, en er moet sprake zijn van een evenwichtige verdeling tussen alle componenten van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners (zie paragraaf 4.3.3);

| iii) | de regels en procedures voor de verschillende onderhandelingsfasen waarin de routekaart voor de onderhandelingen voorziet. |
| --- | --- |

iii)

de regels en procedures voor de verschillende onderhandelingsfasen waarin de routekaart voor de onderhandelingen voorziet.

Alle partijen die in het gemengd raadgevend comité als waarnemers aan de onderhandelingen deelnemen moeten de gedragscode ondertekenen.

| 4.4. | De routekaart van de onderhandelingen moet de volgende fasen omvatten, die cyclisch moeten worden herhaald tot het einde van de onderhandelingen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | De fase van vertrouwelijke onderhandelingen. Aan deze fase nemen zowel de partijen aan de onderhandelingstafel (de Commissie en de landen van het geografisch gebied dat de tegenpartij is bij de onderhandelingen) als de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en van de sociale partners — als waarnemers — deel. Met de ondertekening van het in de gedragscode opgenomen vertrouwelijkheidsprotocol zeggen zij toe de informatie waarover zij in deze fase beschikken, geheim te houden. In deze fase zou de IAO aan alle deelnemers aan de onderhandelingstafel (onderhandelaars en waarnemers) voorafgaand aan de onderhandelingen verslag moeten uitbrengen over de stand van de ratificatie en uitvoering van de kernverdragen in het derde land. Dit verslag zou geen bindende kracht hebben, maar zou helpen om te controleren of de sociale normen in het land waarop de overeenkomst betrekking heeft, al dan niet worden nageleefd. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | De vroegtijdige waarschuwingsfase met het gemengd raadgevend comité. In deze fase stellen de waarnemers vast welke gevoelige kwesties zich tijdens de onderhandelingen voordoen en waarvoor tijdens de onderhandelingen geen oplossingen worden gevonden die door het maatschappelijk middenveld en de sociale partners bevredigend worden geacht. Ook deze fase heeft een vertrouwelijk karakter, wat inhoudt dat de waarnemers volledige geheimhouding moeten betrachten. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | De fase van open communicatie. Zowel de Commissie als de landen van het geografische gebied dat de tegenpartij is bij de onderhandelingen, stellen het publiek regelmatig en gezamenlijk op de hoogte van de voortgang van de onderhandelingen. In deze fase kunnen de waarnemers zich overeenkomstig de “Chatham House Rule” (14) uitspreken over gevoelige kwesties in de onderhandelingen die tijdens de daaraan voorafgaande fase van vroegtijdige waarschuwing met het raadgevend comité zijn vastgesteld. In deze openbare fase worden de voorlopige resultaten van de onderhandelingen toegelicht. De fase is bedoeld om het publiek te informeren over de stand van de onderhandelingen. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | De fase waarin de voorlopige onafhankelijke effectbeoordeling van de handelsovereenkomst wordt gepresenteerd. In deze fase presenteren beide partijen (de Commissie en de landen van het geografische gebied dat de tegenpartij is) de voorlopige onafhankelijke effectbeoordeling van de overeenkomst. In deze fase geven de maatschappelijke organisaties en de sociale partners hun oordeel over de economische, sociale en ecologische effecten van de overeenkomst, waarbij zij ook gebruikmaken van hun eigen onafhankelijke evaluaties. Er is een belangrijke rol weggelegd voor de externe waarnemers, die een voor alle partijen beschikbaar verslag moeten publiceren. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Na de presentatie van de voorlopige effectbeoordeling begint de cyclus opnieuw met de fase van de vertrouwelijke onderhandelingen, gevolgd door achtereenvolgens de fase van vroegtijdige waarschuwing met het raadgevend comité, de fase van open communicatie en ten slotte de fase van indiening van de definitieve effectbeoordeling van de handelsovereenkomst. De onderhandelingscyclus loopt door totdat de overeenkomst al dan niet wordt ondertekend door de vertegenwoordigers van de Commissie en van de landen van het geografisch gebied dat tegenpartij is. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | Indien de partijen de overeenkomst paraferen, stellen zij samen met de waarnemers van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners in de adviesgroep een specifiek protocol tot oprichting van een interne adviesgroep op (voor de EU en de partnerlanden), waarin de regels voor de werking ervan worden vastgesteld (zie paragraaf 5.5.2). |
| --- | --- |

4.4.6.

| 4.4.7. | Het EESC meent dat het voorgestelde onderhandelingskader voor alle bij de onderhandelingen betrokken partijen een uitdaging vormt, die vereist dat alle betrokken partijen (de Commissie, de maatschappelijke organisaties, de sociale partners en externe waarnemers) zich bewust zijn van hun rol, zich zeer professioneel opstellen en zich uitstekend voorbereiden. Het EESC zou het een goede zaak vinden om de betrokkenheid van het Europees Parlement, dat een grotere rol zou moeten spelen bij de onderhandelingen over en het toezicht op de overeenkomsten, te versterken. Het is ervan overtuigd dat dit de enige manier is om ervoor te zorgen dat iedereen, dus ook het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, echt bij de handelsbesprekingen worden betrokken en dat de inhoud van de overeenkomst dus ook echt wordt gedeeld. |
| --- | --- |

4.4.7.

5.   Een voorstel om de interne adviesgroepen voor het toezicht op en de evaluatie en uitvoering van overeenkomsten te hervormen

| 5.1. | In de EU hebben het maatschappelijk middenveld en de sociale partners steeds meer behoefte aan een inclusieve en democratische dialoog, niet alleen bij de opstelling van handelsovereenkomsten, maar ook bij de uitvoering ervan (15). Het EESC heeft waardering voor de inspanningen van de Commissie om discussie- en inspraakmogelijkheden te creëren, maar meent dat de procedures voor het toezicht op en de evaluatie en uitvoering van de overeenkomsten absoluut moeten worden verbeterd. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC is van mening dat de interne adviesgroepen (Domestic Advisory Groups of DAG’s), die in het leven zijn geroepen om toe te zien op de uitvoering en naleving van de verbintenissen die de partijen zijn aangegaan in de hoofdstukken inzake handel en duurzame ontwikkeling en in de toekomstige handelsovereenkomsten, onvoldoende beantwoorden aan de gestelde doelen. De DAG’s vertonen tekortkomingen, zowel wat betreft de criteria voor de samenstelling ervan als het gebrek aan duidelijke regels voor de werking ervan. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Naar aanleiding van de beleidsaanbevelingen in het non-paper over de DAG’s van de EU (16) en de recente analyse van de DAG’s van de EU en de partnerlanden (17), kan het succes van de interne adviesgroepen worden beoordeeld aan de hand van vier aspecten, uitgaande van de vraag in hoeverre zij:






  1) | goed functioneren; |
| --- | --- | --- |

5.3.

1)

goed functioneren;

| 2) | informatie delen; |
| --- | --- |

2)

informatie delen;

| 3) | toezicht houden op de overeenkomsten; |
| --- | --- |

3)

toezicht houden op de overeenkomsten;

| 4) | politieke impact hebben. |
| --- | --- |

4)

politieke impact hebben.

| 5.3.1. | Ten aanzien van de goede functionering van de DAG’s moet worden opgemerkt dat er weliswaar DAG’s zijn opgericht in de EU — waarbij het EESC een belangrijke rol vervult als secretariaat — maar dat er slechts in enkele partnerlanden DAG’s zijn ingesteld (18). In de partnerlanden die wel over een DAG beschikken, zijn er duidelijk organisatorische problemen vanwege het evidente tekort aan financiële middelen (19) alsook problemen met betrekking tot de representativiteit, de evenwichtige verdeling van de belangenvertegenwoordigers en de onafhankelijkheid van de aangesloten organisaties (20). |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Ten aanzien van het vermogen van de DAG-deelnemers om informatie uit te wisselen zij opgemerkt dat er een algemene informatie-uitwisseling plaatsvindt, hoewel er ook op dit punt een duidelijk onderscheid lijkt te bestaan tussen de DAG’s in de EU en in de partnerlanden. De informatie-uitwisseling tussen de gesprekspartners van de DAG’s in de EU is — enkele meningsverschillen daargelaten — over het algemeen goed, terwijl in de DAG’s van de partnerlanden spanningen ontstaan tussen vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven en die van buiten het bedrijfsleven. De betrekkingen tussen de regeringen aan beide zijden en hun DAG’s (de zogenaamde verticale dialoog) zijn echter nog altijd onbevredigend. Er wordt ook gepleit voor een meer gestructureerde en diepgaande transnationale dialoog tussen de DAG’s van de EU en van de partnerlanden in het kader van de jaarlijkse transnationale bijeenkomst van het maatschappelijk middenveld en door specifieke bijeenkomsten tussen de interne adviesgroepen te organiseren. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Hoewel het toezicht op de overeenkomsten de hoofddoelstelling van de DAG’s is, moet worden erkend dat hier nauwelijks iets van terechtkomt. Dat er geen toezicht wordt gehouden op de uitvoering en handhaving van het hoofdstuk inzake handel en duurzame ontwikkeling is voornamelijk toe te schrijven aan het gebrek aan specifieke middelen voor toezicht en aan de gebrekkige bereidheid bij de regeringen, die verzuimen hun verantwoordelijkheid op zich te nemen. In dit kader wordt het zeker toegejuicht dat de Commissie en de DAG’s van de EU de regeringen van de partnerlanden onder druk zetten om meer verantwoordelijkheidszin aan de dag te leggen tijdens de toezichtfase (21). Een niet-bindend informatief verslag van de IAO en de OESO aan de DAG’s kan een betrouwbare basis vormen voor de beoordeling van de handelsovereenkomst. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | Gelet op het bovenstaande lijdt het geen twijfel dat de DAG’s volstrekt onvoldoende politieke impact hebben, en dus onvoldoende in staat zijn om de uitvoering van het hoofdstuk inzake handel en duurzame ontwikkeling te beïnvloeden. De Commissie zou ambitieuzere criteria moeten vaststellen zodat regeringen rekening gaan houden met de aanbevelingen van de DAG’s; voorts hebben de verbintenissen van de DAG’s weliswaar een bindend karakter, maar ontbreekt het aan effectieve afdwingbaarheid en een permanente betrokkenheid van de DAG’s bij geschillenprocedures (22). |
| --- | --- |

5.3.4.

| 5.4. | Op grond hiervan acht het EESC het nodig de DAG’s grondig te hervormen om de in de paragrafen 5.3.1 tot en met 5.3.4 geschetste tekortkomingen weg te nemen. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Het EESC herhaalt dat er — voor alle soorten op basis van onderhandelingen gesloten overeenkomsten — een enkel inspraakorgaan voor het maatschappelijk middenveld en de sociale partners (de hervormde interne adviesgroep) moet worden opgericht om toezicht te houden op de uitvoering van de overeenkomsten en de resultaten ervan te evalueren (23). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.5.1. | Dit moet een gemeenschappelijk en voor beide partijen bij de overeenkomst (de EU en de partnerlanden) volledig functioneel orgaan zijn dat alle aspecten van de overeenkomst bestrijkt, waarbij prioriteit moet worden gegeven aan alle elementen van de overeenkomst die van invloed zijn op de uitvoering van het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

5.5.1.

| 5.5.2. | Het EESC meent dat elke ondertekende overeenkomst een protocol inzake de werking van de interne adviesgroepen moet omvatten, om een solide geïnstitutionaliseerd kader te creëren waarin voor beide partijen bij de overeenkomst (de EU en haar partnerlanden) de regels voor de werking ervan worden vastgelegd; daartoe moet in dat protocol het volgende worden bepaald:






  a) | de criteria voor de aanwijzing van de leden van de DAG, teneinde hun representativiteit, een eerlijke verdeling van de belangenvertegenwoordiging en onafhankelijkheid te waarborgen (zie paragraaf 4.3.3); |
| --- | --- | --- |

5.5.2.

a)

de criteria voor de aanwijzing van de leden van de DAG, teneinde hun representativiteit, een eerlijke verdeling van de belangenvertegenwoordiging en onafhankelijkheid te waarborgen (zie paragraaf 4.3.3);

| b) | de toezegging om de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) als externe waarnemer te betrekken bij de DAG’s, zodat zij toezicht kan houden op de uitvoering van haar verdragen in het kader van vrijhandelsovereenkomsten, via het interne toezichtmechanisme en door de onderhandelende partijen verslag uit te brengen over eventuele problemen bij de uitvoering van de sociale normen van het hoofdstuk inzake handel en duurzame ontwikkeling. Bovendien maakt de deelname van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) het mogelijk om via de nationale contactpunten en de betrokken regeringen toe te zien op de uitvoering van de richtsnoeren voor multinationals, met name verderop in de toeleveringsketen. De beoordelingen van deze instanties krijgen binnen de DAG evenwel geen bindend karakter; |
| --- | --- |

b)

de toezegging om de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) als externe waarnemer te betrekken bij de DAG’s, zodat zij toezicht kan houden op de uitvoering van haar verdragen in het kader van vrijhandelsovereenkomsten, via het interne toezichtmechanisme en door de onderhandelende partijen verslag uit te brengen over eventuele problemen bij de uitvoering van de sociale normen van het hoofdstuk inzake handel en duurzame ontwikkeling. Bovendien maakt de deelname van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) het mogelijk om via de nationale contactpunten en de betrokken regeringen toe te zien op de uitvoering van de richtsnoeren voor multinationals, met name verderop in de toeleveringsketen. De beoordelingen van deze instanties krijgen binnen de DAG evenwel geen bindend karakter;

| c) | dat de DAG een echt actieve rol krijgt bij het inleiden van procedures voor de beslechting van de geschillen, in alle aangelegenheden die de overeenkomst bestrijkt, die door de DAG aan het hoofd handhaving voor de handel worden voorgelegd; |
| --- | --- |

c)

dat de DAG een echt actieve rol krijgt bij het inleiden van procedures voor de beslechting van de geschillen, in alle aangelegenheden die de overeenkomst bestrijkt, die door de DAG aan het hoofd handhaving voor de handel worden voorgelegd;

| d) | een tijdschema om bindende en afdwingbare routekaarten vast te stellen voor de in de overeenkomst aangegane verbintenissen, met duidelijke termijnen voor de ratificatie ervan; |
| --- | --- |

d)

een tijdschema om bindende en afdwingbare routekaarten vast te stellen voor de in de overeenkomst aangegane verbintenissen, met duidelijke termijnen voor de ratificatie ervan;

| e) | dat de handleiding voor de uitvoering van de in de overeenkomst aangegane verbintenissen wordt bijgewerkt met een reeks kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren waarop het toezicht tijdens de uitvoeringsfase en de effectbeoordeling achteraf van de overeenkomst zullen worden gebaseerd; |
| --- | --- |

e)

dat de handleiding voor de uitvoering van de in de overeenkomst aangegane verbintenissen wordt bijgewerkt met een reeks kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren waarop het toezicht tijdens de uitvoeringsfase en de effectbeoordeling achteraf van de overeenkomst zullen worden gebaseerd;

| f) | de datum waarop de achteraf uit te voeren onafhankelijke effectbeoordeling van de overeenkomst voor beide partijen bij de overeenkomst (de EU en de partnerlanden) moet zijn ontvangen, indien de partijen het passend achten de termijn van vijf jaar te vervroegen; |
| --- | --- |

f)

de datum waarop de achteraf uit te voeren onafhankelijke effectbeoordeling van de overeenkomst voor beide partijen bij de overeenkomst (de EU en de partnerlanden) moet zijn ontvangen, indien de partijen het passend achten de termijn van vijf jaar te vervroegen;

| g) | het aantal vergaderingen dat elke interne adviesgroep gedurende het jaar voor elk van de partijen bij de overeenkomst (de EU en de partnerlanden) moet organiseren; |
| --- | --- |

g)

het aantal vergaderingen dat elke interne adviesgroep gedurende het jaar voor elk van de partijen bij de overeenkomst (de EU en de partnerlanden) moet organiseren;

| h) | de verplichting om jaarlijks een vergadering te houden tussen de DAG’s van de EU en het partnerland; |
| --- | --- |

h)

de verplichting om jaarlijks een vergadering te houden tussen de DAG’s van de EU en het partnerland;

| i) | de toezegging om ervoor te zorgen dat de DAG’s van de EU en de partnerlanden jaarlijks in Brussel bijeenkomen, met de actieve deelname van alle DAG-leden; |
| --- | --- |

i)

de toezegging om ervoor te zorgen dat de DAG’s van de EU en de partnerlanden jaarlijks in Brussel bijeenkomen, met de actieve deelname van alle DAG-leden;

| j) | de toezegging om een webplatform op te zetten waar de deelnemers van de DAG’s van elkaar kunnen leren, de nodige informatie kunnen uitwisselen over specifieke onderwerpen (zoals arbeidsrechten, mensenrechten, handelseffecten van regels voor biologische landbouw enz.), mogelijke beste praktijken kunnen delen en specifieke onlinecursussen voor deelnemers aan de DAG’s kunnen opzetten; |
| --- | --- |

j)

de toezegging om een webplatform op te zetten waar de deelnemers van de DAG’s van elkaar kunnen leren, de nodige informatie kunnen uitwisselen over specifieke onderwerpen (zoals arbeidsrechten, mensenrechten, handelseffecten van regels voor biologische landbouw enz.), mogelijke beste praktijken kunnen delen en specifieke onlinecursussen voor deelnemers aan de DAG’s kunnen opzetten;

| k) | een rooster van de vergaderingen waarop de Commissie, het Europees Parlement en de Raad op de hoogte worden gehouden over de voortgang van de werkzaamheden van de DAG; |
| --- | --- |

k)

een rooster van de vergaderingen waarop de Commissie, het Europees Parlement en de Raad op de hoogte worden gehouden over de voortgang van de werkzaamheden van de DAG;

| l) | de financiële middelen die nodig zijn voor de werking van de DAG’s; |
| --- | --- |

l)

de financiële middelen die nodig zijn voor de werking van de DAG’s;

| m) | de toezegging om jaarlijks een verslag over de werking van de verschillende DAG’s op te stellen. In dit verslag zullen de DAG’s prioriteiten en aanbevelingen kunnen vaststellen voor de uitvoering van het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling, en de Europese Commissie zal deze prioriteiten en aanbevelingen moeten opnemen in de EU-prioriteiten voor de uitvoering van het hoofdstuk Handel en duurzame ontwikkeling, of in ieder geval een eventuele afwijzing moeten motiveren; |
| --- | --- |

m)

de toezegging om jaarlijks een verslag over de werking van de verschillende DAG’s op te stellen. In dit verslag zullen de DAG’s prioriteiten en aanbevelingen kunnen vaststellen voor de uitvoering van het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling, en de Europese Commissie zal deze prioriteiten en aanbevelingen moeten opnemen in de EU-prioriteiten voor de uitvoering van het hoofdstuk Handel en duurzame ontwikkeling, of in ieder geval een eventuele afwijzing moeten motiveren;

| n) | de toezegging om het EESC te belasten met de organisatorische taken van de DAG voor de EU en met de technische bijstand voor de transnationale bijeenkomst van de DAG’s van de EU en de partnerlanden. In dit verband zal het secretariaat van het EESC technische bijstand verlenen bij het vinden van gesprekspartners in de partnerlanden (zie paragraaf 4.3.3 voor de criteria), door de voorzitters van de DAG’s te helpen bij het opstellen van de agenda, de organisatie van vergaderingen, de opstelling van de verslagen van de bijeenkomsten, de verslaglegging voor de EU-instellingen en het maatschappelijk middenveld en het verstrekken van de nodige informatie. |
| --- | --- |

n)

de toezegging om het EESC te belasten met de organisatorische taken van de DAG voor de EU en met de technische bijstand voor de transnationale bijeenkomst van de DAG’s van de EU en de partnerlanden. In dit verband zal het secretariaat van het EESC technische bijstand verlenen bij het vinden van gesprekspartners in de partnerlanden (zie paragraaf 4.3.3 voor de criteria), door de voorzitters van de DAG’s te helpen bij het opstellen van de agenda, de organisatie van vergaderingen, de opstelling van de verslagen van de bijeenkomsten, de verslaglegging voor de EU-instellingen en het maatschappelijk middenveld en het verstrekken van de nodige informatie.

| 5.5.3. | Bij de naleving van de in de overeenkomst vervatte verbintenissen zullen de indicatoren voor permanent toezicht een fundamentele rol spelen. Zij hebben betrekking op de economische/commerciële, de sociale en de ecologische aspecten en op de bescherming van de gezondheid. |
| --- | --- |

5.5.3.

| 5.5.4. | Het EESC is van mening dat het zelf naar aanleiding van de hervorming van de DAG een fundamentele rol zal gaan spelen die een aanpassing van de personele en financiële middelen zal vereisen. Daarom herhaalt het EESC zijn verzoek aan de begrotingsautoriteiten om — zodra de hervorming volledig is doorgevoerd — extra middelen toe te kennen in overeenstemming met de door de Commissie geplande lopende uitgaven, teneinde de interne adviesgroepen te helpen bij de uitvoering van hun kwantitatieve en kwalitatieve taken. |
| --- | --- |

5.5.4.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2021) 66 final.

1

(2)  Resolutie van het Europees Parlement over de toetsing van het handelsbeleid van de EU (2020/2761(RSP)).

2

(3)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 148; PB C 105 van 4.3.2022, blz. 40; PB C 364 van 28.10.2020, blz. 53; PB C 364 van 28.10.2020, blz. 160; PB C 159 van 10.5.2019, blz. 28.

3

(4)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 148; PB C 105 van 4.3.2022, blz. 40; REX/530, Evaluatie van de rol van het maatschappelijk middenveld in de participatiestructuren van de overeenkomst tussen de EU en Colombia/Peru/Ecuador, rapporteur: G. Iuliano; PB C 364 van 28.10.2020, blz. 160; PB C 47 van 11.2.2020, blz. 38; REX/503, De associatieovereenkomst tussen de EU en Mercosur, rapporteur: J. Puxeu Rocamora, corapporteur: M. Soares.

4

Evaluatie van de rol van het maatschappelijk middenveld in de participatiestructuren van de overeenkomst tussen de EU en Colombia/Peru/Ecuador

De associatieovereenkomst tussen de EU en Mercosur

(5)  Artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1049/2001.

5

(6)  Brief waarmee de Commissie het verzoek van de organisatie Les Amis de la Terre om toegang tot een document afwijst. 2019 [b]. https://www.asktheeu.org/fr/request/7049/response/23196/attach/3/Signed%20letter.pdf?cookie_passthrough=1. geraadpleegd op 30.7.2020, blz. 2.

6

(7)  PB C 374 van 16.9.2021, blz. 73. Op. cit.

7

(8)  ClientEarth, Fern, Veblen Institute, La Fondation Nicolas Hulot pour la Nature et l’Homme en de Internationale Federatie voor de Mensenrechten.

8

La Fondation Nicolas Hulot pour la Nature et l’Homme

(9)  Besluit in zaak 1026/2020/MAS betreffende het verzuim van de Europese Commissie om de “duurzaamheidseffectbeoordeling” bij te werken vóór afronding van de handelsbesprekingen EU-Mercosur.

9

(10)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 38 Op. cit.

10

(11)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 148 Op. cit.; REX/532; PB C 364 van 28.10.2020, blz. 160 Op. cit.

11

(12)  Maart 2021, Europese Unie, Study Reviewing DG Trade Civil Society Dialogue. Tetra Tech — Deloitte.

12

(13)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 40; PB C 105 van 4.3.2022, blz. 148; PB C 159 van 10.5.2019, blz. 28.

13

(14)  Deze regel houdt het volgende in: Wanneer een vergadering, of een deel daarvan, wordt gehouden onder de Chatham House Rule, zijn de deelnemers vrij om de ontvangen informatie te gebruiken, maar noch de identiteit noch de connectie van de spreker(s), noch die van een andere deelnemer, mag worden onthuld.

14

(15)  Non-paper van Nederland en Frankrijk over handel, duurzaamheid en sociaaleconomische ontwikkeling.

15

(16)  Non-paper: Strengthening and Improving the Functioning of EU Trade Domestic Advisory Groups.

16

(17)  Martens, D., Potjomkina, D., Orbie, J., 2020, Domestic Advisory Groups in EU trade agreements — Stuck at the Bottom or Moving up the Ladder? Friedrich Ebert Stiftung — Universiteit Gent.

17

Domestic Advisory Groups in EU trade agreements — Stuck at the Bottom or Moving up the Ladder?

(18)  Zie bijvoorbeeld de situatie in Peru. De Peruviaanse regering weigerde een DAG in te stellen, waarop maatschappelijke organisaties een “schaduw-DAG” opzetten, die helaas niet werd erkend door de EU. Martens et.al., 2020 Op. cit.

18

(19)  “Het EESC verzorgt het secretariaat van alle interne adviesgroepen van de EU. Ongeveer 78 % (36/46) van de deelnemers aan de interne adviesgroepen van de EU is van mening dat de vergaderingen van de interne adviesgroepen goed worden voorbereid door het secretariaat. De meeste interne adviesgroepen uit derde landen kunnen evenwel niet rekenen op soortgelijke bijstand om hen te helpen hun werkzaamheden te organiseren en voor te bereiden. Een groot deel van het werk wordt vaak verricht door de voorzitter, en soms door de vicevoorzitters, die hier maar weinig tijd aan kunnen besteden.” [eigen vertaling] Martens, D., et al. Op.cit, blz. 16.

19

(20)  Dit is het geval met de DAG van Zuid-Korea, die weliswaar aanzienlijk is verbeterd, maar nog steeds enkele tekortkomingen vertoont op het gebied van representativiteit en onafhankelijkheid. Martens, D., et.al., 2020 Op. cit.

20

(21)  Bij de overeenkomst tussen de EU en Korea is onder politieke druk een officiële klacht ingediend en heeft het deskundigenpanel zich uitgesproken over de niet-naleving van de IAO-verdragen door Korea.

21

(22)  PB C 105 van 4.3.2022, blz. 40.

22

(23)  PB C 159 van 10.5.2019, blz. 28.

23

---

Figuur 1

De verschillende fasen van de onderhandelingen (routekaart)

Image 1C2902022NL1110120220323NL0003.0001201212Figuur 1De verschillende fasen van de onderhandelingen (routekaart)Figuur 2De verschillende fasen van de onderhandelingen (routekaart)

Figuur 2

De verschillende fasen van de onderhandelingen (routekaart)

Image 2C2902022NL1110120220323NL0003.0001201212Figuur 1De verschillende fasen van de onderhandelingen (routekaart)Figuur 2De verschillende fasen van de onderhandelingen (routekaart)

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/22 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/22

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over “Welke voorwaarden zijn er nodig om een maatschappelijk draagvlak te verkrijgen voor de energietransitie en de overgang naar een koolstofarme economie?”

(verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap van de Raad van de EU)

(2022/C 290/04)

| Rapporteur: | Arnaud SCHWARTZ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Pierre Jean COULON |

Rapporteur:

Arnaud SCHWARTZ

Corapporteur:

Pierre Jean COULON

| Raadpleging | Franse voorzitterschap van de Raad, 20.9.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 10.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 224/6/5 |

Raadpleging

Franse voorzitterschap van de Raad, 20.9.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

10.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

224/6/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Om ervoor te zorgen dat er een maatschappelijk draagvlak is voor de energietransitie en daarbij rekening te houden met de feedback uit de plannings- en uitvoeringsfase, roept het EESC alle belanghebbenden op om de volgende elementen te verbeteren: onafhankelijkheid van het proces, kwaliteit en toegankelijkheid van informatie, vrijheid en diversiteit van participatie, duidelijkheid van procedures, verantwoordingsplicht en inachtneming van participatie in de besluitvorming, transparantie en monitoring van een plan of project van begin tot eind, maar ook betaalbaarheid en functionaliteit van de transitie (nieuwe oplossingen moeten beschikbaar zijn; zo moeten er bijvoorbeeld voldoende laadpalen voor elektrische voertuigen zijn op de juiste plaatsen). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) dringt er bij de EU op aan om veel sterker in te zetten op eerlijke verdeling en prosumptie door middel van financiële prikkels, omdat dit de factor is die de grootste invloed heeft op de lokale acceptatie van de energietransitie. Informatie over deze prikkels moet voor iedereen toegankelijk zijn en de procedures moeten eenvoudig zijn. De doelstelling van de energie-unie, nl. de burgers centraal stellen in het beleid en ervoor zorgen dat zij gemakkelijk energieproducenten kunnen worden en kunnen profiteren van nieuwe technologieën, moet veel sneller dan tot nu toe worden verwezenlijkt. Het EESC benadrukt ook dat het belangrijk is dat de kosten en baten van een project eerlijk binnen een gemeenschap worden verdeeld. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC stelt voor dat de EU de eventuele belemmeringen voor een geringe inspraak en steun van het publiek in kaart brengt en wegneemt. In het algemeen geldt dat het maatschappelijk draagvlak groter wordt wanneer de betrokken gemeenschappen en maatschappelijke organisaties de kans krijgen om deel te nemen aan de ontwikkeling van projecten en aan planningsbesluiten. Tijdgebrek, burgerschapseducatie, verantwoordingsplicht van de betrokken autoriteiten en andere factoren moeten derhalve worden aangepakt met een actieplan om de participatie te verbeteren. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC dringt aan op overleg en zelfs co-constructie met de burgers, en met name de sociale partners en maatschappelijke organisaties, vanaf de planningsfase en intensiever dan momenteel het geval is, en op een zorgvuldige afstemming van de doelstellingen en de planning op alle territoriale niveaus, tot en met de lokale uitvoering van de transitie. Dit is van essentieel belang als we vooruitgang willen boeken bij het verkrijgen van een groter maatschappelijk draagvlak en de doelstellingen van de energietransitie in een adequaat tempo willen bereiken. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC benadrukt dat, om het draagvlak voor de transitie en de bijbehorende technische veranderingen te vergroten bij de burger en de belanghebbenden, aandacht moet uitgaan naar specifieke maatregelen op gebieden zoals een leven lang leren, omscholing en bijscholing van werknemers, ondersteuning van bedrijven en voorlichtingscampagnes die zijn gericht op de verschillende doelgroepen die met de transitie te maken krijgen. In die campagnes moet duidelijk worden benadrukt dat de energietransitie noodzakelijk is omdat zij, zowel individueel als collectief, eerlijker en schoner is en op lange termijn goedkoper is voor de burgers. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC herhaalt evenwel dat de energietransitie individuele en collectieve aanpassingen van individuen, bedrijven, gemeenten enz. zal vergen. Aangezien in het energiebeleid tot dusver geen rekening werd gehouden met de negatieve externe effecten van fossiele energie, zal het koolstofvrij maken van de economie op korte termijn gepaard gaan met hogere kosten voor producenten en hogere prijzen voor de consument. Grotere transparantie in dit verband is geboden. De huidige energieprijzen maken het voor de consument zeer moeilijk om vrijwillig hogere prijzen te aanvaarden. Het is belangrijk om dit te beseffen. Daarom is het ook van belang om de succesvolle voorbeelden van een rechtvaardige transitie onder de aandacht te brengen. In het huidige debat krijgen we echter te vaak negatieve verhalen te horen. Vrijwaring van het concurrentievermogen van Europese bedrijven op de wereldmarkt is van cruciaal belang voor een sociaal aanvaardbare en succesvolle transitie, om buitensporige druk op de economie en op het gebied van werkloosheid te voorkomen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC waarschuwt dat de oude belastingen op fossiele brandstoffen en de nieuwe groene belastingen verhoudingsgewijs zwaardere gevolgen hebben voor het budget van huishoudens met een lager inkomen dan voor dat van huishoudens met een hoger inkomen. Subsidies en belastingen met schadelijke gevolgen voor het milieu moeten geleidelijk maar snel worden afgeschaft, zoals politici vaak beloven. De opbrengsten van deze nieuwe groene belastingen moeten derhalve met name worden bestemd voor sociale innovatie, het subsidiëren van de energietransitie van kwetsbare huishoudens en het behoud van hun koopkracht. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC wijst er nogmaals op dat het concept billijkheid centraal moet staan in alle overwegingen en maatregelen met betrekking tot de transitie naar een koolstofarme samenleving. Het streven naar billijkheid mag echter niet alleen tot uiting komen in een reeks beleidsdoelstellingen; het is de grondslag voor het maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie. Op Europees niveau moet het “Fit for 55”-pakket worden aangevuld met een rechtskader voor een rechtvaardige transitie dat bijvoorbeeld de concrete voorstellen uit dit advies omvat, die kunnen worden opgenomen in nationale energie- en klimaatplannen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC dringt aan op een nieuwe beoordeling van het “Fit for 55”-pakket om beter het hoofd te kunnen bieden aan de volatiliteit van de energieprijzen en aan problemen als gevolg van noodsituaties, met inbegrip van oorlog, en op de invoering van passende bepalingen om dergelijke situaties op zodanige wijze aan te pakken dat negatieve gevolgen voor de eindgebruikers worden vermeden. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Achtergrond en begrippen

| 2.1. | De mensheid wordt geconfronteerd met de uitputting van natuurlijke hulpbronnen (1), het massale verlies aan biodiversiteit en klimaatopwarming. De energietransitie en de overgang naar een koolstofneutrale economie vergen zowel een praktische als een cultuuromslag (met name door middel van een verandering in individuele en collectieve gedragspatronen). Deze transitie moet ons in staat stellen om op democratische en billijke wijze en met respect voor de ecosystemen (2) onze materiële en energiebehoeften te verminderen en tegelijkertijd het welzijn (3) van iedereen te waarborgen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.1.1. | In de komende decennia fossiele brandstoffen blijven winnen zoals we momenteel doen, is geen optie, zowel om milieu- en bevoorradings- als om maatschappelijke redenen. De transitie naar een koolstofneutrale samenleving is met andere woorden een dringende noodzaak. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Tegen een achtergrond van groene groei (4) dreigt het lage rendement van investeringen in alternatieve energie onze economieën aan de rand van de afgrond te brengen, los van de potentieel verwoestende milieueffecten van de mijnbouw. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Voor meer samenhang en een maatschappelijk draagvlak moeten we:






  — | de vraag naar minerale grondstoffen verminderen door de recycling ervan te verbeteren; |
| --- | --- | --- |

2.1.3.

—

de vraag naar minerale grondstoffen verminderen door de recycling ervan te verbeteren;

| — | effectbeoordelingen uitvoeren met het oog op een transitie waarbij het gebruik van dergelijke grondstoffen beter kan worden vermeden, verminderd of gecompenseerd; |
| --- | --- |

—

effectbeoordelingen uitvoeren met het oog op een transitie waarbij het gebruik van dergelijke grondstoffen beter kan worden vermeden, verminderd of gecompenseerd;

| — | zorgen voor een circulaire economie in de sector hernieuwbare energie; |
| --- | --- |

—

zorgen voor een circulaire economie in de sector hernieuwbare energie;

| — | de energie-efficiëntie verhogen en de totale vraag naar energie aanzienlijk verminderen; |
| --- | --- |

—

de energie-efficiëntie verhogen en de totale vraag naar energie aanzienlijk verminderen;

| — | de voorstellen in het “Fit for 55”-pakket opnieuw bezien om beter het hoofd te kunnen bieden aan de volatiliteit van de energieprijzen en aan problemen die worden veroorzaakt door noodsituaties, waaronder oorlog. |
| --- | --- |

—

de voorstellen in het “Fit for 55”-pakket opnieuw bezien om beter het hoofd te kunnen bieden aan de volatiliteit van de energieprijzen en aan problemen die worden veroorzaakt door noodsituaties, waaronder oorlog.

| 2.1.4. | Gezien de grenzen van de scenario’s in verband met technologische risico’s, het falen van koolstofputten en energie-efficiëntie, zal het niet alleen nodig zijn om met systemische soberheid een bepaalde speelruimte te creëren door onze levensstijl te heroverwegen, maar ook om de aanvaarding van maatregelen ter aanpassing aan de klimaatverandering te vergroten. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.2. | De voorwaarden waaronder er voor een dergelijke overgang een maatschappelijk draagvlak is, zijn de afgelopen jaren door de wetenschap bestudeerd. Het EESC maakt in dit advies de balans op van de stand van zaken, onder meer om de praktijken binnen de EU-instellingen en de lidstaten te verbeteren. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De maatschappelijke aanvaardbaarheid van een project in het kader van de energietransitie is een zeer complex vraagstuk. Het gaat om een combinatie van overwegingen die te maken hebben met inzicht in de voorgestelde technologieën, de ermee verbonden risico’s (onder meer op sociaal, gezondheids- en economisch gebied), de mogelijke alternatieven, de evaluatie van de kosten en baten van de aanbevolen opties en de respectieve territoriale omstandigheden. Wil de transitie breed maatschappelijk gedragen worden, dan moeten dergelijke projecten worden besproken met de burger en met alle belanghebbenden, en moet er nader worden ingegaan op de vraag welke richting de plaatselijke ontwikkeling moet inslaan en welke levensstijl daarbij wenselijk is. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Volgens studies (5) en het EESC zijn de belangrijkste factoren voor een maatschappelijk draagvlak:






  — | vertrouwen in de governance en in eerlijke procedures; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

vertrouwen in de governance en in eerlijke procedures;

| — | een rechtvaardige en betaalbare transitie; |
| --- | --- |

—

een rechtvaardige en betaalbare transitie;

| — | kwesties in verband met locatie en planning; |
| --- | --- |

—

kwesties in verband met locatie en planning;

| — | de invloed van sociaal-demografische factoren; |
| --- | --- |

—

de invloed van sociaal-demografische factoren;

| — | de sociaal-technische haalbaarheid. |
| --- | --- |

—

de sociaal-technische haalbaarheid.

| 2.5. | Laten we nu eens kijken wat deze begrippen inhouden en welke aspecten we kunnen gebruiken om de transitie naar een koolstofarme economie te verwezenlijken. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uitvoeringsvoorwaarden

3.1.   Vertrouwen in de governance en in eerlijke procedures

| 3.1.1. | Uit tal van studies is gebleken dat vertrouwen van doorslaggevend belang is voor de mate van maatschappelijke acceptatie. Er bestaat een correlatie tussen eerlijke procedures, vertrouwen en acceptatieniveau van de transitie. Transparante besluitvorming en informatieverspreiding verbeteren het niveau van wederzijds vertrouwen tussen projectontwikkelaars en gemeenschappen. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Het EESC herhaalt daarom dat de rechtsstaat centraal moet staan, bijvoorbeeld als het gaat om het gebruik van de verschillende EU-fondsen. Evenzo is het Comité van mening dat de Commissie haar voorstellen snel en op een begrijpelijke manier in alle officiële talen moet publiceren om een brede toegankelijkheid en participatie te waarborgen. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Voorts blijkt uit studies dat burgerparticipatie ertoe bijdraagt om punten van zorg weg te nemen bij de bevolking en om het wederzijds vertrouwen te vergroten. Informatieverspreiding is van cruciaal belang om eventuele misvattingen over de transitie en de maatregelen of instrumenten die daarvoor moeten worden ingezet, recht te zetten. Derhalve is het belangrijk om overleg te plegen over kwesties als locatie, kosten en mogelijke negatieve milieu-, economische, gezondheids- en sociale gevolgen van projecten in het kader van de energietransitie, maar om ook de voordelen ervan over het voetlicht te brengen. Dit draagt ook bij tot het maatschappelijk draagvlak bij het publiek voor de bouw van nieuwe voorzieningen in hun buurt. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Het EESC acht het voor het draagvlak binnen een gemeenschap dan ook van essentieel belang om de dialoog aan te gaan met bewoners en betrokken partijen, en om wederzijds vertrouwen te kweken door in een zo vroeg mogelijk stadium open te communiceren en inspraakmogelijkheden te bieden bij de ontwikkeling van maatregelen en projecten in verband met de energietransitie (6), op alle passende territoriale niveaus, van lokaal tot EU-niveau. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Lokale steun, met name van maatschappelijke organisaties die de transitie openlijk steunen op basis van wetenschappelijke gegevens, is belangrijk om participatie te bevorderen en vertrouwen op te bouwen (7). Dit lokale netwerk kan op een meer organische wijze informatie verspreiden in de publieke sfeer en tegenwicht bieden aan eventuele misvattingen die de ronde doen. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Participerende democratie is een sleutelelement van het Europese burgerschapsmodel. Het Verdrag van Lissabon waarborgt de complementariteit tussen de representatieve en de participerende democratie. Vanuit internationaal oogpunt zijn toegang tot informatie en publieke inspraak bij planning en ontwikkeling twee van de drie pijlers van het Verdrag van Aarhus. De uitvoering ervan moet nog worden verbeterd, evenals die van de pijler betreffende toegang tot de rechter (8). |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Het openbaar debat is een participatiemiddel dat moet worden aangemoedigd. Het moet worden georganiseerd door een commissie van experts op het gebied van burgerparticipatie met een bewezen staat van dienst en met een onafhankelijk karakter (9). Dit zorgt voor de onmisbare geloofwaardigheid van het hele debat door middel waarvan de burgers worden betrokken bij de ontwikkeling van belangrijk beleid ten aanzien van het gebied waar zij wonen. Het verschaft alle belanghebbende partijen in de ontwerpfase volledige en transparante informatie over een bepaald plan, programma of project, en biedt hun de gelegenheid om, zowel individueel als in groepsverband, hun mening te geven over de geschiktheid van de voorgestelde maatregelen. |
| --- | --- |

3.1.7.

| 3.1.8. | De digitalisering van burgerinspraak en het ontbreken van verantwoordingsplicht of van een debat met derde partijen die garant staan voor de methode hebben het vertrouwen van de burgers de afgelopen jaren geleidelijk ondermijnd. Naast informatie is echter ook een combinatie van onlineraadpleging en fysieke bijeenkomsten nodig (10) om het publiek in alle stadia bij de zaak te betrekken en mee te laten beslissen over de te maken keuzes. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.1.9. | Om de dialoog tussen alle belanghebbenden te verbeteren, zouden besluitvormingsorganen of gekozen vertegenwoordigers bijvoorbeeld schriftelijk moeten aangeven wat zij na inspraak van het publiek met de verzamelde input zullen doen en welke verbeteringen de burger ten goede zullen komen. Een dergelijke verantwoordingsplicht zou een beter inzicht verschaffen in de redenen voor hun besluiten en zou het vertrouwen in de democratie ten goede komen. |
| --- | --- |

3.1.9.

3.2.   Een rechtvaardige en betaalbare transitie

| 3.2.1. | Met het “Klaar voor 55”-pakket en de doelstelling om tegen 2050 koolstofneutraliteit te bereiken, staat ons een enorme uitdaging te wachten. Volgens de Europese Commissie vergt het bereiken van onze doelstellingen voor 2030 350 miljard EUR aan extra investeringen per jaar alleen al in de energieproductiesystemen. De grote vraag voor het EESC, en natuurlijk voor de samenleving als geheel, is: wie zal betalen, wie zal investeren, wie zal profiteren en zullen de middelen toereikend zijn? |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Eerlijke verdeling, met het oog op een rechtvaardige en betaalbare transitie, zorgt ervoor dat de baten — en niet alleen de kosten — van een project op billijke wijze worden verdeeld. Dit is een doorslaggevende factor voor maatschappelijke acceptatie. Financiële prikkels, vrij van administratieve of technische complexiteit, blijken zelfs de belangrijkste motiverende factor te zijn voor de acceptatie van een project in het kader van de transitie. Hierdoor zullen particulieren, landbouwers, kleine en middelgrote ondernemingen, energiegemeenschappen enz. bereid zijn om zich binnen het nieuwe systeem met hun investeringen en hun betrokkenheid in te zetten voor de totstandbrenging van de noodzakelijke transitie. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Het spreekt vanzelf dat een fundamentele voorwaarde voor een sociaal aanvaardbare en succesvolle transitie naar een koolstofneutrale economie is dat Europese bedrijven concurrerend blijven op de wereldmarkt, om buitensporige druk op de economie en op het gebied van werkloosheid te voorkomen. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Verschillende vormen van financiële prikkels (zoals lagere energietarieven of mogelijke inkomsten, steun voor de plaatselijke economie, bijscholing of omscholing) zijn van grote invloed op de acceptatie op lokaal niveau en op het verkrijgen van steun voor een project. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Ook de perceptie van voordelen kan bijdragen tot een groter lokaal draagvlak. Zo wordt het scheppen van lokale banen — met name in het geval van een energietransitie in een werkgelegenheidsgebied — gezien als een voordeel voor de gemeenschap dat het draagvlak voor een project kan bevorderen. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Met name elektriciteit uit wind- en zonne-energie wordt — en is op veel plaatsen al — de meest betaalbare en meest duurzame vorm van energie. Het is mogelijk om hele lokale bevolkingsgroepen deze betaalbare elektriciteit te laten opwekken en benutten: door zelf energie op te wekken, verandert hun rol van consument in prosument. Hun rechten moeten worden versterkt en beschermd. Deze aanpak is des te belangrijker nu de sectoren vervoer en verwarming steeds meer overschakelen op elektriciteit. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Voor het klimaat maakt het in principe niet uit wie een fotovoltaïsch of windenergiesysteem bouwt en exploiteert, maar voor het lokale draagvlak en de regionale economie is dit wel van cruciaal belang. In de praktijk moeten dus bijzondere inspanningen worden geleverd om een dergelijke participatie mogelijk te maken. |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Het EESC denkt dat het aantal prosumenten en het maatschappelijk draagvlak voor de transitie met de volgende maatregelen snel kunnen toenemen:






  a) | collectieve zelfvoorziening: als verbruikers systemen collectief exploiteren en de aldus opgewekte elektriciteit plaatselijk wordt verbruikt, moet deze worden behandeld als elektriciteit van individuele oorsprong; |
| --- | --- | --- |

3.2.8.

a)

collectieve zelfvoorziening: als verbruikers systemen collectief exploiteren en de aldus opgewekte elektriciteit plaatselijk wordt verbruikt, moet deze worden behandeld als elektriciteit van individuele oorsprong;

| b) | energiedeling: binnen gemeenschappen voor hernieuwbare energie zou een verlaagd netwerktarief moeten gelden voor elektriciteit die wordt gedeeld voor gebruik door producenten; |
| --- | --- |

b)

energiedeling: binnen gemeenschappen voor hernieuwbare energie zou een verlaagd netwerktarief moeten gelden voor elektriciteit die wordt gedeeld voor gebruik door producenten;

| c) | virtueel salderen: hierdoor krijgen mensen die niet in de onmiddellijke nabijheid van een systeem voor hernieuwbare energie wonen, de kans om eraan deel te nemen en om de opgewekte elektriciteit rechtstreeks te gebruiken. Hiertoe moet virtueel salderen als nieuwe mogelijkheid in de wet worden opgenomen, waarbij elk kilowattuur elektriciteit die wordt afgenomen van het systeem waaraan de verbruiker deelneemt, wordt verrekend met een kilowattuur die de verbruiker op een ander tijdstip uit een andere bron haalt. Een dergelijke saldering bestaat bijvoorbeeld al in Griekenland, Polen en Litouwen. |
| --- | --- |

c)

virtueel salderen: hierdoor krijgen mensen die niet in de onmiddellijke nabijheid van een systeem voor hernieuwbare energie wonen, de kans om eraan deel te nemen en om de opgewekte elektriciteit rechtstreeks te gebruiken. Hiertoe moet virtueel salderen als nieuwe mogelijkheid in de wet worden opgenomen, waarbij elk kilowattuur elektriciteit die wordt afgenomen van het systeem waaraan de verbruiker deelneemt, wordt verrekend met een kilowattuur die de verbruiker op een ander tijdstip uit een andere bron haalt. Een dergelijke saldering bestaat bijvoorbeeld al in Griekenland, Polen en Litouwen.

| 3.2.9. | Lokale prosumptie is ook interessant in combinatie met slimme meters die marktprijssignalen verwerken en een netwerkvriendelijk verbruik en dito flexibiliteit mogelijk maken die kunnen worden beloond. Deze combinatie kan helpen de belasting van het net te verminderen en zo de behoefte aan uitbreiding van het net verkleinen. |
| --- | --- |

3.2.9.

| 3.2.10. | De problematiek van de stijgende energiekosten en het vermogen van de lidstaten om deze in de hand te houden, moet centraal staan in toekomstige beleidsmaatregelen. Het EESC steunt niet alleen noodmaatregelen om ingrijpende sociale gevolgen te voorkomen, maar is ook een groot voorstander van marktevaluaties waarbij het gedrag van de actoren op de energiemarkt wordt getoetst. Tegelijkertijd wijst het Comité op de gemeenschappelijke EU-waarden met betrekking tot diensten van algemeen economisch belang in de zin van artikel 14 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) zoals vastgelegd in protocol nr. 26 betreffende diensten van algemeen belang, dat aan het VWEU is gehecht. Dit zou kunnen leiden tot meer efficiëntie en het opheffen van tekortkomingen van de markt. Er is behoefte aan een effectievere marktcontrole door de autoriteiten. |
| --- | --- |

3.2.10.

| 3.2.11. | Het EESC dringt aan op een nieuwe beoordeling van het “Fit for 55”-pakket om beter het hoofd te kunnen bieden aan de volatiliteit van de energieprijzen en aan problemen als gevolg van noodsituaties, met inbegrip van oorlog, op een manier die negatieve gevolgen voor de eindgebruikers voorkomt, bijvoorbeeld door de invoering van passende mechanismen ter voorkoming van buitensporige prijzen, zoals een tijdelijke opschorting van het ETS. |
| --- | --- |

3.2.11.

| 3.2.12. | Tegelijkertijd moet worden gezorgd voor sociale rechtvaardigheid en moet de toenemende energiearmoede onder Europeanen worden aangepakt (11). Volgens de Europese Commissie brengt de strijd tegen de klimaatverandering tastbare risico’s met zich mee inzake groeiende ongelijkheid, waartegen gericht overheidsbeleid moet worden gevoerd. Het komt er met name op aan sterker in te zetten op opleiding en omscholing en de stijging van bepaalde prijzen voor huishoudens in “energiearmoede” (12) onder controle te houden. Een energietransitie die banen schept en de koopkracht van huishoudens met lage inkomens op peil houdt, is maatschappelijk aanvaardbaarder (13). |
| --- | --- |

3.2.12.

| 3.2.13. | Voor het vergroten van het draagvlak voor de transitie zijn overigens verschillende scenario’s in overweging genomen waarbij huishoudens met een lager inkomen meer middelen worden verschaft, zoals in de simulaties van het Locomotion-consortium. Het EESC herhaalt echter dat het Sociaal Klimaatfonds en het Fonds voor een rechtvaardige transitie (14) van de EU zouden moeten worden uitgebreid en verruimd om er werkelijk voor te zorgen dat niemand achterblijft, waarbij alle aspecten van uitsluiting en marginalisering in acht moeten worden genomen. |
| --- | --- |

3.2.13.

| 3.2.14. | Om met name de meest kwetsbaren te helpen de energietransitie te verwezenlijken, zou het ook nuttig zijn om herverdelingsbeleid te ontwikkelen en te verbeteren, en daartoe innovatieve maatregelen (15) uit te proberen, zoals een universeel basisinkomen, belastingkredieten, kortere werkweken, duobanen, baangarantiestelsels en een grotere rol voor werknemers in het bestuur van ondernemingen. |
| --- | --- |

3.2.14.

| 3.2.15. | Deze en andere, eerder genoemde maatregelen kunnen het draagvlak voor de transitie vergroten en hebben baat hebben bij een onmiddellijke heroriëntatie van de subsidies, tegemoetkomingen en belastingvoordelen die momenteel nog aan fossiele brandstoffen worden toegekend. Het is belangrijk om financieringsbronnen voor duurzame investeringen te creëren. |
| --- | --- |

3.2.15.

| 3.2.16. | Daarom moet nu, zoals al lang is beloofd, zeer snel werk worden gemaakt van de afschaffing van milieuonvriendelijke belastingen en van de ontwikkeling van groene belastingen in overeenstemming met een belastingaanpak (16) waarbij financieringsbronnen worden gericht op het stimuleren van de transitie. Dit zal iedereen helpen het overheidsoptreden op dit gebied te begrijpen en te aanvaarden. |
| --- | --- |

3.2.16.

| 3.2.17. | Om een maatschappelijk draagvlak voor groene belastingen te verkrijgen, moet in een compensatie worden voorzien die rekening houdt met het inkomen van huishoudens en met energiearmoede (gebrek aan openbaar vervoer, slechte isolatie van woningen, laagrenderende verwarmingssystemen, type voertuig dat men bezit enz.), om hen te helpen (17) profiteren van de besparingen die op lange termijn mogelijk worden dankzij een energiezuinigere uitrusting. |
| --- | --- |

3.2.17.

| 3.2.18. | Evenzo zou een “koolstofkaart” (18) waarbij burgers individuele, niet-overdraagbare emissiequota krijgen toegekend moeten worden uitgetest om niet alleen na te gaan of het educatieve potentieel ervan kan leiden tot een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen en een versterkte energietransitie in de praktijk, maar ook of het draagvlak voor de energietransitie met behulp van dit egalitaire instrument kan worden versterkt. |
| --- | --- |

3.2.18.

| 3.2.19. | De voorbeeldfunctie van overheidsactoren (naast hun praktijken en maatregelen ten gunste van soberheid en hernieuwbare energie, de participerende democratie, de sociale dialoog en de financiering van civiele voorzieningen en educatieve acties met het oog op de transitie in het kader van een leven lang leren) zal afhangen van hun vermogen om de kwestie van financiering op tafel te leggen en duurzaam te maken, bijvoorbeeld via een meerjarig programma voor de financiering van energierenovatie met een resultaatverbintenis. |
| --- | --- |

3.2.19.

| 3.2.20. | Nieuwe subsidies en fiscale maatregelen zullen op passende wijze moeten worden aangevuld met regels die voor iedereen bindend zijn, want net als de maatregelen die moeten worden genomen om de ontwikkeling van voor de transitie bevorderlijke wisselwerkingen mogelijk te maken, zullen ook zij het mogelijk maken een wereld tot stand te brengen waarin wij kunnen en willen leven. |
| --- | --- |

3.2.20.

3.3.   Locatie en planning

| 3.3.1. | Tal van problemen in verband met de locatie van projecten die bevorderlijk zijn voor de energietransitie, zijn terug te voeren op de specifieke fysieke kenmerken ervan. Er zijn verdere inspanningen nodig om deze problemen aan te pakken, met name door kennis te verspreiden om onjuiste informatie te bestrijden en door beste praktijken toe te passen. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Hierbij gaat het er vooral om dat men zich bewust wordt van de culturele en stedenbouwkundige erfenis uit het verleden (stadsranden die worden ontsierd door handels- en industrieterreinen, parkeerterreinen die vruchtbare ruimte in beslag nemen, woonwijken en voorsteden die tot afhankelijkheid van de auto leiden enz.). De voordelen van de energietransitie wegen vandaag zwaarder door dan de gevolgen voor “het landschap”. Om ervoor te zorgen dat zij duurzaam is, moeten we de negatieve effecten die de behoefte aan land met zich meebrengt, zo veel mogelijk voorkomen, zo niet verminderen en compenseren. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Dit moet worden bereikt door infrastructuur aan te leggen op plaatsen waar deze niet concurreert met de landbouw of met de bescherming van de natuur en het cultureel erfgoed. Een oplossing is om de infrastructuur te integreren in bestaande stedelijke of industriële gebieden of te plaatsen op marginale grond met een verwaarloosbare productieve of natuurlijke waarde. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Als plaatsing op productieve grond onvermijdelijk is, moet deze zo veel mogelijk worden geïntegreerd in het landbouwsysteem en niet leiden tot het schonen van terreinen en/of nettoruimtebeslag. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Om de burger naar behoren te informeren en zijn vertrouwen te winnen, moeten bovendien systematisch grondige milieueffectbeoordelingen worden uitgevoerd voor installaties en voor alle nationale en Europese energiegerelateerde doelstellingen en plannen. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Beoordelingen achteraf zijn ook essentieel om onze samenleving in een continu verbeteringsproces te houden. Bovendien is er behoefte aan dialoog tussen alle territoriale niveaus en aan efficiënte instrumenten voor de monitoring en uitvoering van het beleid, om ruimtebeslag zo veel mogelijk te voorkomen en om “verschuiving van milieuproblemen” tegen te gaan, zoals met name door het Europees Milieuagentschap (EEA) wordt aanbevolen (19). |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Bij de beoordeling achteraf van maatregelen en projecten in verband met de energietransitie is de kwantificering van de lokale economische voordelen een factor die voor maatschappelijke acceptatie kan zorgen. |
| --- | --- |

3.3.7.

| 3.3.8. | Het in vloeibare vorm, in de vorm van waterstof, invoeren van in buurlanden geproduceerde groene stroom kan een aanvullende oplossing zijn voor de problemen met het vinden van energieproductielocaties in Europa. Wat de maatschappelijke aanvaardbaarheid betreft, moet dit initiatief worden opgevat als een dimensie van gezamenlijke ontwikkeling van deze regio’s (20). |
| --- | --- |

3.3.8.

3.4.   Sociaal-demografische factoren

| 3.4.1. | Naast deze redenen spelen ook algemene demografische factoren een rol bij de publieke perceptie. Voorafgaand demografisch onderzoek kan helpen bij het beter formuleren van een strategie om het draagvlak voor projecten te vergroten dankzij inzicht in de omvang en samenstelling van de doelgroep die er het waarschijnlijkst tegen gekant zal zijn. Dergelijke studies moeten voor alle belanghebbenden toegankelijk zijn. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Een hogere mate van aanvaarding hangt samen met een hoger opleidingsniveau en een jongere leeftijd. Daarom is het belangrijk om in te zetten op een leven lang leren (ook in bedrijven en centra voor beroepsopleiding) op het gebied van energiesoberheid, burgerparticipatie en investeringen in collectieve maatregelen ten behoeve van de transitie. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Het EESC stelt voor om voor bewustmakingscampagnes omtrent de transitie inspiratie te halen bij de BIMBY-trend (Build In My Backyard), die zich afzet tegen de NIMBY-trend (Not In My Backyard), en daarbij de aandacht te vestigen op voorbeelden die positieve sociale navolging en voordelen voor de bevolking kunnen genereren: een reeks positieve verhalen via getuigenissen en concrete succesverhalen uit verschillende regio’s en landen waarmee mensen zich kunnen identificeren. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Dit alles zou kunnen leiden tot een draagvlak en de wil om samen de weg in te slaan naar deze nieuwe manier van leven die het noodzakelijke gevolg is van de huidige noodzaak om af te stappen van fossiele brandstoffen. Er moeten middelen worden uitgetrokken voor bewustmakingsactiviteiten die op oordeelkundige wijze door diverse belanghebbenden kunnen worden gepromoot. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Er bestaat geen consensus over het directe effect van specifieke sociaal-demografische factoren, aangezien dat van land tot land en naargelang van de politieke context verschilt. Zij hebben echter wel degelijk invloed op het lokale maatschappelijke draagvlak voor plannen en projecten die de transitie mogelijk maken. Het EESC acht het derhalve noodzakelijk om, in samenwerking met de sociale partners en maatschappelijke organisaties, steun te verlenen aan maatregelen voor zowel initiële als voortgezette opleiding op het gebied van energietransitie. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.4.6. | Redeneren in termen van maatschappelijk draagvlak komt er echter soms op neer dat de verantwoordelijkheid voor het al dan niet invoeren van de betrokken technologieën bij de doelgroepen wordt gelegd. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat alleen de maatschappelijke dimensie een rol zou spelen bij de verwezenlijking van het potentieel van technologieën. De weerstand tegen de aankoop of het gebruik van nieuwe instrumenten kan echter complexer liggen (21). |
| --- | --- |

3.4.6.

3.5.   Sociaal-technische haalbaarheid (22)

| 3.5.1. | De belemmeringen voor de invoering van bepaalde apparatuur zijn ook van technische aard. Zij hebben met name betrekking op de moeilijkheid om tot een minder energieverslindende cultuur te komen in een maatschappij die paradoxaal genoeg aanzet tot steeds meer consumptie, hetgeen haaks staat op boodschappen die aanmoedigen tot energiebesparing. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Het bestaan van een maatschappelijk draagvlak verwijst naar een complexe situatie van aanvaarde co-existentie tussen technologie en gebruikers. Aanvaarding is echter nog iets anders dan ingang vinden (denk bijv. aan de slimme meter, die in theorie wordt aanvaard maar geen ingang vindt, d.w.z. dat mensen hem niet laten installeren). Voordat een technologie ingang vindt, moet deze eerst “gemeengoed” worden. De technologie staat niet meer ter discussie, de waarde ervan is bewezen, ze bestaat naast andere technologische alternatieven, maar wordt niet per se omarmd. Omarmen betekent het zich eigen maken, in de zin dat het wordt geïntegreerd in iemands manier van leven, waarbij de technologie als onmisbaar wordt beschouwd. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Een van de redenen waarom de technologie die de transitie mogelijk moet maken niet op grote schaal ingang vindt, is dat er meestal van wordt uitgegaan dat gebruikers wel weten hoe zij technologie op de juiste manier moeten gebruiken. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | De gebruikers worden geacht zich achter de onderliggende energieprojecten te scharen, voordat zij het potentieel van de technologieën ten volle kunnen benutten. Uit tal van enquêtes blijkt echter dat zelfs alledaagse technische voorwerpen grotendeels onderbenut blijven omdat de werkelijke (gebruiks)mogelijkheden ervan niet algemeen bekend zijn. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | De sociaal-technische haalbaarheid kan worden beschouwd als een proces van maatschappelijke integratie en verspreiding volgens een tijdschema dat een aantal fasen omvat. De eerste fase is van fundamenteel belang omdat die betrekking heeft op de tijd voor onderzoek en ontwikkeling en controverse (23), d.w.z. het anticiperen op veranderingen als gevolg van de invoering van een nieuwe technologie. De tweede fase heeft betrekking op de eerste praktijkervaringen. Hier wordt de logica achter het ontwerp geconfronteerd met het beoogde gebruik en het vermogen van de technologie om in de samenleving te worden geïntegreerd. De laatste fase is de fase waarin de technologie gemeengoed wordt en voor langere termijn wordt ingevoerd. In deze fase wordt duidelijk of een project wordt afgewezen of aanvaard, of en hoe het publiek zich het project eigen maakt en hoe de samenleving het integreert. |
| --- | --- |

3.5.5.

| 3.5.6. | Hier wordt het lokale niveau actief: lokale overheden zetten deze technologieën al dan niet in om een aantal uitdagingen aan te gaan. Integratie in de maatschappij komt dan overeen met de macro-sociale veranderingen die door de invoering ervan in gang zijn gezet. |
| --- | --- |

3.5.6.

| 3.5.7. | Door het gebruik van een technologie kunnen opvattingen over de wereld en sociale verhoudingen en ideeën ingrijpend veranderen. Dit is alleen mogelijk indien de technologie niet als “vanzelfsprekend” wordt opgelegd, maar de mogelijkheid biedt tot aanpassingen, tot opnieuw toe-eigenen. In dit verband is het EESC van mening dat technologische neutraliteit op basis van wetenschappelijke studies, eerlijke concurrentie en de mogelijkheid om de geschiktheid van verschillende technologieën te testen en te bespreken, kunnen bijdragen tot een groter maatschappelijk draagvlak. |
| --- | --- |

3.5.7.

| 3.5.8. | Wanneer nauwkeuriger wordt gekeken naar het debat over de energietransitie, verschuift het van een op technische aspecten gerichte benadering naar een meer maatschappijgerichte benadering. Dit impliceert dat het begrip maatschappelijk draagvlak — wanneer het ertoe neigt de verantwoordelijkheid voor onze energiegulzige levensstijl uitsluitend bij de consument te leggen — moet worden genuanceerd, en moet worden gezien in het bredere verband van sociaal-technische haalbaarheid, die ons ertoe dwingt de relevantie van technieken en politieke keuzes op energiegebied in twijfel te trekken. |
| --- | --- |

3.5.8.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://www.footprintnetwork.org/our-work/ecological-footprint/

1

(2)  https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2021/07/IPBES_IPCC_WR_12_2020.pdf

2

(3)  https://doughnuteconomics.org/about-doughnut-economics

3

(4)  https://eeb.org/library/decoupling-debunked/; https://www.eea.europa.eu/publications/growth-without-economic-growth

4

(5)  Trends in Social Acceptance of Renewable Energy Across Europe — A Literature Review, 8.12.2020.

5

(6)  Dit wordt aanbevolen door de Franse milieuorganisatie France Nature Environnement in haar informatiebrochures (die onder meer beschikbaar zijn over de onderwerpen methanisering en windenergie).

6

informatiebrochures

(7)  https://www.fondation-nicolas-hulot.org/sondage-science-et-transition-ecologique-en-qui-les-francais-ont-il-confiance/ (alleen in het Frans beschikbaar).

7

(8)  PB C 123 van 9.4.2021, blz. 66.

8

(9)  Zoals de Commission nationale du débat public (nationale commissie voor het openbare debat) in Frankrijk.

9

Commission nationale du débat public

(10)  Cf. Conseil d’État, rapport public 2011: “Consulter autrement, participer effectivement”, La Documentation française 2011 [openbaar verslag van de Franse Raad van State].

10

(11)  Informatief rapport van het Europees Economisch en Sociaal Comité: “Evaluatie van de Europese energie-unie — de sociale en maatschappelijke dimensie van de energietransitie”.

11

(12)  Deze vorm van armoede leidt tot verschijnselen als diefstal (door het aftappen van andermans netwerk), vanwege gebrek aan financiële middelen of vanwege burgerlijke ongehoorzaamheid tegen de manier waarop elektriciteit wordt verhandeld.

12

(13)  PB C 152 van 6.4.2022, blz. 158.

13

(14)  PB C 311 van 18.9.2020, blz. 55.

14

(15)  https://eeb.org/library/escaping-the-growth-and-jobs-treadmill/

15

(16)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 8.

16

(17)  Eurofound, 2015, “Access to social benefits: reducing non-take-up”, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, Luxemburg. Beleidsnota EEA Eurofound “Exploring the social challenges of low energy policies in Europe”, ef22004en.pdf

17

(18)  https://www.socialter.fr/article/carte-carbone-plutot-qu-une-taxe-un-quota-pour-chaque-citoyen-1 (alleen in het Frans beschikbaar).

18

(19)  https://www.eea.europa.eu/themes/energy/renewable-energy/eu-renewable-electricity-has-reduced

19

(20)  PB C 123 van 9.4.2021, blz. 30.

20

(21)  Zo verandert met de aanschaf van een elektrische auto ook de manier van autorijden (van manueel naar automatisch schakelen), wat kan afschrikken.

21

(22)  https://www.larevuedelenergie.com/les-energies-renouvelables-en-transition-de-leur-acceptabilite-sociale-a-leur-faisabilite-sociotechnique/ (alleen in het Frans beschikbaar).

22

(23)  Zie bijv. — op een ander gebied dan de energietransitie — smartphones, die op grote schaal zijn geaccepteerd en ingevoerd.

23

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/30 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/30

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de consolidering van het Uniemechanisme voor civiele bescherming om de EU beter in staat te stellen het hoofd te bieden aan extreme gebeurtenissen, ook buiten haar grondgebied

(Verkennend advies op verzoek van het Franse voorzitterschap)

(2022/C 290/05)

| Rapporteur: | Christophe QUAREZ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Violeta JELIĆ |

Rapporteur:

Christophe QUAREZ

Corapporteur:

Violeta JELIĆ

| Raadpleging | Frans voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie, 21.9.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Externe betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 9.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 24.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 211/0/2 |

Raadpleging

Frans voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie, 21.9.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Externe betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

9.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

24.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

211/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Uniemechanisme voor civiele bescherming (UCPM of “het mechanisme”) is niet langer voldoende in staat en breed genoeg om, wat betreft preventie, paraatheid, waarschuwing, planning en operationele capaciteiten, te reageren op rampen binnen en buiten het grondgebied van de Unie die verband houden met klimaatverandering en meervoudige risico’s. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het UCPM staat bekend om zijn activiteiten op het gebied van natuurrampen, maar moet zich ook bezighouden met de aanpak van andere risico’s zoals pandemieën, hulp aan mensen in oorlogsgebieden, grote industriële risico’s, grootschalige maritieme verontreiniging, de gevolgen van cyberaanvallen op elektriciteits- of drinkwatervoorzieningen en alle essentiële infrastructuur, en het beheer van humanitaire crises in verband met immigratie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het verband tussen civiele bescherming (kortetermijnoperaties) en humanitaire hulp (langetermijnbeheer) moet beter worden aangepakt en gecoördineerd. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is van mening dat het optreden van de EU na een ramp buiten haar grondgebied nader omschreven en uitgewerkt moet worden. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het is zeer belangrijk de operationele samenwerking te ontwikkelen via harmonisatie van opleidingen, compatibiliteit van materiaal en uitrusting, en duidelijkheid en efficiëntie van commandostructuren. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Overwogen zou moeten worden om een Europees agentschap voor civiele bescherming en humanitaire hulp op te richten als een praktisch mechanisme om acties inzake buitenlands beleid kracht bij te zetten. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ook is er vooruitgang nodig met betrekking tot het besluitvormingsproces inzake interventie buiten het grondgebied van de EU. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Naar het oordeel van het EESC is de diplomatieke dimensie van de civiele bescherming in Europa onvoldoende ontwikkeld. Wat externe betrekkingen en de reactie van de EU op extreme gebeurtenissen betreft, acht het EESC het belangrijk om:






  — | te focussen op grotere weerbaarheid waar het gaat om preventie-, paraatheids- en herstelprocedures, en met de VN samen te werken aan strategieën ter beperking van het risico op rampen en het nastreven van de prioritaire doelstelling “build back better” (betere wederopbouw) van het VN-actiekader van Sendai, teneinde de veerkracht binnen en buiten de EU te versterken als onderdeel van een duurzame aanpak die is afgestemd op de SDG’s; |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

te focussen op grotere weerbaarheid waar het gaat om preventie-, paraatheids- en herstelprocedures, en met de VN samen te werken aan strategieën ter beperking van het risico op rampen en het nastreven van de prioritaire doelstelling “build back better” (betere wederopbouw) van het VN-actiekader van Sendai, teneinde de veerkracht binnen en buiten de EU te versterken als onderdeel van een duurzame aanpak die is afgestemd op de SDG’s;

| — | kennisoverdracht, knowhow, de uitwisseling van ervaringen en gezamenlijke opleidingen en oefeningen wereldwijd te verbeteren, ook met betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld op lokaal niveau; |
| --- | --- |

—

kennisoverdracht, knowhow, de uitwisseling van ervaringen en gezamenlijke opleidingen en oefeningen wereldwijd te verbeteren, ook met betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld op lokaal niveau;

| — | nadruk te leggen op de verbanden tussen civiele bescherming en humanitaire hulp bij rampen, vooral in afgelegen delen van de wereld; |
| --- | --- |

—

nadruk te leggen op de verbanden tussen civiele bescherming en humanitaire hulp bij rampen, vooral in afgelegen delen van de wereld;

| — | cultureel bewustzijn op te nemen als essentieel onderdeel van training inzake civiele bescherming, zodat het werk van het UCPM (hulpverlening) op de plaats van de ramp waar ook ter wereld meer effect sorteert. |
| --- | --- |

—

cultureel bewustzijn op te nemen als essentieel onderdeel van training inzake civiele bescherming, zodat het werk van het UCPM (hulpverlening) op de plaats van de ramp waar ook ter wereld meer effect sorteert.

| 1.9. | Het EESC plaatst vraagtekens bij de afbakening van het geografische toepassingsgebied van het UCPM en de selectiecriteria van de deelnemende landen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wat de internationale publieke opinie betreft, moet passende communicatie worden aangemoedigd om ervoor te zorgen dat het UCPM beter zijn werk kan doen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC is voorstander van het opzetten van gezamenlijke transnationale teams om de eerste respons bij rampen in goede banen te leiden, met eigen middelen, gezamenlijke opleidingen en standaardisering van middelen en uitrusting. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Er zou goed aan worden gedaan een voorstel tot wetgevingswijziging in te dienen om toe te staan dat er in het kader van het mechanisme automatisch en onmiddellijk kan worden gereageerd in geval van een ramp binnen en buiten de EU zonder voorafgaand verzoek van het betrokken land, waarbij dit wel het recht behoudt om de desbetreffende hulp te weigeren. Dit middel in de vorm van een taskforce kan helpen om de externe dimensie van de EU-betrekkingen via civiele bescherming te versterken. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC pleit voor versterking van het vrijwilligerswerk op het gebied van civiele bescherming en beveelt aan om normen voor vrijwilligersprogramma’s op te stellen met bepalingen die de mensen- en arbeidsrechten van vrijwilligers waarborgen, en om een gemeenschappelijk certificeringssysteem voor vrijwillige teams voor civiele bescherming op te zetten. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC wijst op het ontbreken van een flexibel financieel instrument waarmee snel kan worden gereageerd en getroffen bevolkingsgroepen op verzoek rechtstreeks een schadeloosstelling kunnen krijgen. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC is voorstander van intensivering van publieksvoorlichtingsacties over het werk van het UCPM via moderne communicatiemiddelen (bijv. sociale media), en een actieve rol van vrijwilligersorganisaties. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | De samenwerking tussen de Unie en de humanitaire organisaties en het maatschappelijk middenveld in het kader van haar operationele respons moet worden versterkt, zodat de hulp ter plaatse beter kan worden ingezet. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Het EESC wijst erop dat verder moet worden nagegaan hoe de continuïteit van kleine en middelgrote ondernemingen na een ramp kan worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Het EESC raadt aan om de wetenschappelijke wereld nauwer bij het waarschuwings- en preventieproces van het UCPM te betrekken. Hiertoe is het zaak om gebruik te maken van het kennisnetwerk inzake Europese civiele bescherming en om het kenniscentrum voor rampenrisicobeheer te versterken. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Het Uniemechanisme voor civiele bescherming, dat centraal staat in de Europese samenwerking op het gebied van rampenrisicobeheer, biedt een netwerk van wederzijdse bijstand en solidariteit binnen en buiten de grenzen van de Europese Unie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bij het mechanisme zijn 33 landen aangesloten, nl. 27 EU-lidstaten en 6 deelnemende staten: IJsland, Noorwegen, Servië, Noord-Macedonië, Montenegro en Turkije. Het wordt gebruikt bij preventie, planning en operationele respons en maakt gecoördineerde hulp bij rampen en humanitaire crisissituaties mogelijk. Elk land ter wereld dat met een grote ramp wordt geconfronteerd, kan om bijstand vragen via het Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (ERCC), een EU-mechanisme dat ook het buitenlands beleid dient. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het beleidskader van het UCPM, dat in 2019 al werd versterkt door de vorming van een reserve aan extra capaciteit en door het kennisnetwerk inzake Europese civiele bescherming, is verder kracht bijgezet door nieuwe wetgeving, die op 20 mei 2021 is gepubliceerd. Het herziene UCPM voorziet nu in een sector- en grensoverschrijdende aanpak van risico- en rampenbeheersing, gebaseerd op doelstellingen voor rampenbestendigheid, en planning op EU-niveau. Naar aanleiding van een voorstel van het Europees Parlement vallen nu ook zaken als klimaatverandering en biodiversiteit onder het UCPM. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Door de grote natuurrampen van de afgelopen jaren (enorme branden in Zuid-Europa in 2017 en 2021, overstromingen in Midden- en Noord-Europa in 2014 en 2021, aardbevingen in Haïti in 2010 en 2021 enz.) en de toename van de frequentie en de intensiteit daarvan, komen bestaande responsmechanismen als het UCPM, dat tegelijkertijd ook met andere complexe crises wordt geconfronteerd (migratie, gezondheid, humanitaire crises), echter onder druk te staan. De recente gebeurtenissen in Oekraïne laten zien dat het mechanisme moet worden versterkt en dat er voor meer samenhang tussen civiele bescherming en humanitaire hulp moet worden gezorgd. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Derhalve heeft Frankrijk het EESC verzocht om zich, wat de Europese respons op klimaatverandering betreft, te focussen op de volgende drie onderwerpen: i) vroegtijdige waarschuwing en publieksvoorlichting; ii) voorspellingen en planning, en iii) reactievermogen. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Vanuit operationeel oogpunt is het UCPM versterkt door verscheidene aanvullende instrumenten, zoals de rescEU-reserve van middelen, de Copernicus-satellietdienst (een satellietsysteem voor het in kaart brengen van risico’s), de Europese pool voor civiele bescherming (ECPP) en het kennisnetwerk op het gebied van Europese civiele bescherming. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In het kader van rescEU, dat in 2019 werd opgericht, is een nieuwe aanvullende reserve van middelen (de rescEU-reserve) aangelegd. Die omvat een vloot van brandbestrijdingsvliegtuigen en -helikopters, reddingsmiddelen, medische evacuatievliegtuigen, medische urgentieteams, een voorraad medische uitrusting en veldhospitalen waarmee kan worden gereageerd op noodsituaties op gezondheidsgebied en chemische, biologische, radiologische en nucleaire incidenten. RescEU vult het UCPM aan bij missies zoals brandbestrijding, medische bijstand en onderzoek. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (ERCC) staat centraal in de werking van het UCPM. Het centraliseert en coördineert de verschillende hulp die door landen wordt gestuurd en is verantwoordelijk voor de snelle inzet van noodhulp in door een ramp getroffen gebieden. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De landen maken via het gemeenschappelijk noodcommunicatie- en informatiesysteem (Cecis) bekend welke middelen zij aan het verzoekende land kunnen verstrekken. Met het platform kunnen onlineregisters worden bijgehouden. Daarin kan het ERCC de behoeften van de verzoekende landen preciseren en kunnen de hulpverlenende landen aangeven welke middelen zij ter beschikking willen stellen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Daarnaast kunnen de deelnemers nationale middelen voor respons in noodsituaties toewijzen aan de Europese pool voor civiele bescherming. Dankzij deze pool kunnen de responsactiviteiten op Europees en nationaal niveau beter gepland en gecoördineerd worden, zodat de EU sneller en betrouwbaarder kan reageren op rampen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ter ondersteuning van de preventie- en paraatheidsactiviteiten heeft de EU ook werk gemaakt van meer financiële steun voor capaciteit die in de Europese pool voor civiele bescherming is geregistreerd. De financiële steun kan worden gebruikt om capaciteit aan te passen en te herstellen en om operationele kosten (binnen de EU) en vervoerskosten (buiten de EU) te dekken wanneer het UCPM word ingezet. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het mechanisme werd verscheidene malen in werking gesteld als onderdeel van het EU-kader voor crisisbeheersing tijdens de COVID-19-pandemie. De ervaring leert dat de EU beter voorbereid moet zijn om op grootschalige noodsituaties te reageren en dat het bestaande rechtskader voor gezondheids- en civiele bescherming moet worden versterkt. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Wat de financiering betreft, ontvangt het mechanisme zowel bijdragen van de deelnemende landen als middelen uit de EU-meerjarenbegroting 2021-2027. De financiële middelen voor de uitvoering van het mechanisme voor de periode 2021-2027 bedragen 1 263 000 000 EUR. Voorts zullen er voor de uitvoering van het mechanisme in dezelfde periode ook externe bestemmingsontvangsten uit het EU-herstelinstrument ten bedrage van maximaal 2 056 480 000 EUR worden toegewezen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het kennisnetwerk op het gebied van Europese civiele bescherming, een nieuw platform voor het delen van kennis, beste praktijken en lering die door deskundigen op het gebied van civiele bescherming en personeel voor het beheer van noodsituaties is getrokken, is een instrument waarmee de EU haar Europees rampenrisicobeheer wil verbeteren. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Bedoeling van dit kennisnetwerk is om sterkere synergieën tussen professionals, beleidsmakers en wetenschappers te bevorderen via de pijlers capaciteitsopbouw en wetenschap, in het kader waarvan activiteiten geïnitieerd, gepland, ontworpen en uitgevoerd worden. De acties van het kennisnetwerk omvatten gezamenlijke oefeningen, bilaterale en multilaterale uitwisselingen, samenwerking en gezamenlijke projecten. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Wat de civiele bescherming buiten het EU-kader betreft, is het belangrijk te wijzen op het Coördinatiecentrum voor de Euro-Atlantische Rampenbestrijding (EADRCC) van de NAVO, dat hoofdzakelijk bijstand verleent bij natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen, en op de VN-evaluatie en -coördinatie bij rampen (Undac), die bijstand verleent tijdens de eerste fase van een plotselinge noodsituatie. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Binnen Europa heeft het platform van de Unie voor het Middellandse Zeegebied (UMZ), een multilateraal partnerschapsverband gericht op het vergroten van het potentieel voor regionale integratie en cohesie tussen de Euromediterrane landen, waaronder Turkije, zijn goedkeuring gehecht aan een actieplan betreffende voorbereidingen voor efficiënte wederzijdse bijstand in de Euromediterrane regio. Snel reageren is een van de voorgestelde acties. Belangrijk is onder meer om het optreden van openbare hulpdiensten te versterken via de inzet van vrijwilligers en om burgers meer te betrekken bij het redden van levens. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | In de periode 2007-2020 werd het UCPM 382 keer geactiveerd. In 2020 was dat 102 keer, d.w.z. 82 keer vaker dan in het jaar daarvoor. Van de 102 activeringen waren er 36 binnen de EU en 66 buiten de EU, en waren er 85 die verband hielden met COVID-19. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Wat preventie, waarschuwingen, planning, voorspellingen en operationele capaciteit betreft, is het UCPM niet langer toereikend om te reageren op natuurrampen die verband houden met klimaatverandering. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Maritieme verontreiniging, industriële risico’s en rampen die de elektriciteits- en drinkwatervoorziening treffen, moeten door het Uniemechanisme voor civiele bescherming beter worden aangepakt. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De diplomatieke dimensie van de civiele bescherming in Europa is onvoldoende ontwikkeld ten aanzien van de directe buurlanden van de EU (met name de Balkan) en ten aanzien van Noord-Afrika en Afrikaanse landen, in aanvulling op het ontwikkelingsbeleid van de EU. Deze diplomatieke dimensie van het UCPM moet op verschillende manieren worden benut, door i) het pretoetredingsproces van landen die kandidaat zijn om toe te treden tot de EU kracht bij te zetten, met inachtneming van alle toetredingscriteria; ii) de invloed van China en Rusland in sommige landen en geografische gebieden (Afrika, Georgië, Oekraïne) te verminderen; iii) diplomatieke betrekkingen met bepaalde vijandige landen te faciliteren (bijv. hulp bij de bestrijding van bosbranden in Rusland of Turkije); iv) het ontwikkelingshulpbeleid van de Europese Unie te completeren, en v) contacten te leggen met landen die rechtstreeks onder Russische invloed staan, zoals Kazachstan, de energiepartner van Europa, en die groot zijn en grote risico’s lopen (op bijv. bosbranden). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC plaatst vraagtekens bij de afbakening van het geografische toepassingsgebied van het UCPM en de selectiecriteria voor de lidstaten. Zo zouden bijvoorbeeld kandidaat-lidstaten, Zwitserland en Moldavië tot het UCPM moeten toetreden, zodat dit een echte continentale dimensie krijgt. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wanneer derde landen om bijstand verzoeken, moeten de voorwaarden en het besluitvormingsproces voor het starten van door de Europese Commissie gecoördineerde externe operaties worden verduidelijkt, met bijzondere aandacht voor transparantie. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC beveelt ook aan om in elke permanente vertegenwoordiging van de EU een correspondent voor civiele bescherming aan te wijzen, zodat derde landen in geval van een ernstige ramp systematisch op de hoogte worden gebracht van mogelijke EU-bijstand en de nodige coördinatie met de civielebeschermingsdiensten van het land zelf wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC wijst de Commissie op de grote verschillen die er momenteel tussen de verschillende structuren voor civiele bescherming bestaan. De organisatie van deze diensten moet worden geharmoniseerd, met name wat betreft de opleidingen voor personeel, procedures en uitrusting (zo lopen de diameters van straalpijpen voor brandbestrijding uiteen per land). Deze ongelijkheid kan worden weggewerkt door standaardmodules in elk EU-land te organiseren en te standaardiseren. Deze standaardmodules bestaan reeds, maar actief moet worden aangemoedigd dat er meer van komen en dat de standaardisering ervan wordt verbeterd. Zo kunnen bosbrandmodules in het ene land worden uitgerust met wegvoertuigen, en in het andere land met terreinvoertuigen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Voorts moet er nog nauwer worden samengewerkt tussen nationale civielebeschermingsautoriteiten, universiteiten en onderzoekers. Met de implementatie van het kennisnetwerk op het gebied van Europese civiele bescherming via de pijlers capaciteitsopbouw en wetenschap, en de versterking van het kenniscentrum voor rampenrisicobeheer, ontstaan er mogelijkheden en middelen om deze samenwerking te intensiveren. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Waar het gaat om het vermogen om middelen daadwerkelijk in te zetten, is het ook van prioritair belang dat middelen snel kunnen worden vervoerd over afstanden van duizenden of zelfs tienduizenden kilometers. In noodsituaties moet vaak een beroep worden gedaan op luchtmachteenheden. Indien medewerkers via lijnvliegtuigen ter plaatse worden gebracht, zouden er geschikte transportvliegtuigen met een grote capaciteit nodig zijn om de uitrusting te vervoeren. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | De vervoerscapaciteit zou eventueel kunnen worden gewaarborgd door gebruik te maken van militaire, nationale of NAVO-vliegtuigen. Het gebruik daarvan vereist echter een geijkte procedure en planning, hetgeen niet verenigbaar is met noodsituaties. Een andere, passendere mogelijkheid zou kunnen zijn om een speciale vloot van grote Airbus A330-vliegtuigen in te zetten of om vliegtuigen ad hoc te huren bij gespecialiseerde bedrijven. Een luchteenheid van drie vliegtuigen lijkt aan de verwachtingen van deskundigen te voldoen. Deze eenheden zijn veelzijdig, en het is technisch mogelijk ze om te bouwen, bijvoorbeeld voor gebruik bij het droppen van brandvertragende middelen om bosbranden te bedwingen, en het vervoer van rollend materieel. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | De aanschaf en het beheer van deze vliegtuigen zou in het kader van rescEU kunnen worden bestudeerd. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Waar het gaat om governance pleit het EESC voor de oprichting van een Europees agentschap voor civiele bescherming en humanitaire hulp. In de loop van de tijd worden dergelijke structuren vaak gevraagd om in actie te komen op dezelfde plaatsen, ten behoeve van dezelfde bevolkingsgroepen. Civiele bescherming vindt gewoonlijk gedurende korte tijd, dagen of weken, plaats, terwijl humanitaire hulp zich over maanden of langer kan uitstrekken. |
| --- | --- |

4.12.

Brussel, 24 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

568e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité (Interactio), 23.3.2022-24.3.2022

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/35 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/35

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad betreffende het strategisch prognoseverslag 2021 — Het vermogen en de vrijheid tot handelen van de EU

(COM(2021) 750 final)

(2022/C 290/06)

| Rapporteur: | Sandra PARTHIE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Sandra PARTHIE

| Raadpleging | Commissie, 1.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 199/3/0 |

Raadpleging

Commissie, 1.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

4.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

199/3/0

1.   Inleiding

| 1.1. | Het strategisch prognoseverslag van de Europese Commissie en het onderhavige advies werden opgesteld vóór de Russische agressie, de oorlog in Oekraïne en de daaruit voortvloeiende humanitaire crisis; de gevolgen daarvan worden in het advies dus buiten beschouwing gelaten. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) onderstreept dat deze tragische gebeurtenissen duidelijk ernstige gevolgen hebben voor onze manier van leven en dringt er dan ook op aan dat bij de lopende strategische prognoseactiviteiten van het JRC en de Europese Commissie de geopolitieke effecten van deze strategische verschuivingen een veel prominentere plaats krijgen in het komende strategische prognoseverslag dan oorspronkelijk gepland was. Daarbij zal onder meer moeten worden gekeken naar de hogere energieprijzen, hogere uitgaven voor veiligheid en defensie, nieuwe migratiestromen en onzekerheid over de bevoorrading, niet alleen in Europa, maar ook daarbuiten. |
| --- | --- |

1.1.

2.   Conclusies en aanbevelingen

| 2.1. | Het EESC is er nog steeds zeer mee ingenomen dat de methodologie van prognoses is opgenomen in het beleidsvormingsproces van de EU. Aangezien het bij strategische prognose om een participatief proces gaat, verwacht het EESC dat de werkzaamheden op dit gebied tot synergieën en een structurele betrokkenheid van alle EU-instellingen, dus ook het EESC, zal leiden. In dit verband wijst het EESC erop dat het Europees systeem voor strategie- en beleidsanalyse (Espas) een goed voorbeeld is van interinstitutionele samenwerking in de EU. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC is van mening dat de vier belangrijke mondiale trends die in het verslag worden gepresenteerd relevant zijn voor de fundamentele kwestie van het vermogen en de vrijheid van handelen van de EU. Zij vertegenwoordigen de centrale overkoepelende megatrends van onze tijd en zullen van bijzonder groot belang blijven voor de vormgeving van het Europees beleid. De ontwikkeling van deze trends is echter zeer breed en houdt verband met veel verschillende aspecten, maar een diepgaande analyse van afzonderlijke subthema’s ontbreekt. Het EESC betreurt met name dat onvoldoende rekening is gehouden met de sociale dimensie en het gebrek aan aandacht voor jeugd- en intergenerationele rechtvaardigheid, ondanks het feit dat deze kwesties uitgebreid aan de orde komen in het verslag van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) getiteld Shaping & securing the EU’s open strategic autonomy by 2040 and beyond (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC is het ermee eens dat het voor het strategisch prognoseverslag 2021 gekozen onderwerp van groot politiek belang is en de juiste randvoorwaarden kan scheppen voor goed beheerde onderlinge afhankelijkheid en open strategische autonomie op basis van gedeelde waarden, cohesie, sterke multilaterale governance en op regels gebaseerde samenwerking. Het benadrukt echter dat de methoden van het prognoseproces op de juiste manier moeten worden gebruikt om toekomstige onderwerpen te bepalen. Het is van cruciaal belang om de ontwikkelingen ook in de loop van de tijd te beoordelen. Dit betekent dat de huidige investeringen in onderzoek en ontwikkeling en het aantal octrooien niet alleen moeten worden vergeleken met die van China of de VS, maar ook met de situatie in het verleden, om duidelijk te kunnen zien of we de goede kant op gaan. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De aanpak om strategische prognoses te gebruiken en de thematische focus van het verslag worden niet ter discussie gesteld, maar het blijft onduidelijk op welke manier het strategisch prognoseverslag 2021 zich als echte prognosebron onderscheidt. Er ontbreekt een duidelijk verband tussen de selectie van trends, de weg die wordt overwogen voor de toekomst en de logische conclusies met betrekking tot de kernvraag van het verslag. |
| --- | --- |

2.4.

Het tweede strategisch prognoseverslag van de Commissie voor 2021 bevat geen duidelijke prognosemethode en biedt geen logisch, samenhangend en actiegericht kader voor de EU-beleidsvorming aan de hand waarvan beleidsmakers strategische prioriteiten kunnen bepalen en actie kunnen ondernemen.

| 2.5. | Een zeer relevant onderwerp voor een diepgaande analyse is de rol van niet-overheidsactoren in de huidige bestuursstelsels, met name multinationals. Volgens het EESC moet de strategische autonomie worden vergroot, in ieder geval ten aanzien van actoren die de facto een regelgevende en normatieve status hebben, zoals grote technologiebedrijven, wereldwijd actieve banken en financiële actoren, en maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De prognosedimensie van het verslag zal haar potentieel voor beleidsmakers van de EU alleen volledig kunnen waarmaken als deze in beginsel is ontworpen als een open en pluralistische en gevarieerde, multidisciplinaire oefening. Ook moeten in het kader van deze oefening organisaties van sociale partners en het maatschappelijk middenveld, met name het EESC, worden betrokken bij alle fasen van het prognoseproces ter voorbereiding van (toekomstige) strategische prognoseverslagen. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC roept het JRC dan ook uitdrukkelijk op het Comité ten volle te betrekken bij zijn prognosecyclus en het te ondersteunen bij de screening van bestaande prognoseactiviteiten van maatschappelijke organisaties, vakbonden en bedrijfsverenigingen. Ook stelt het voor om maatschappelijke organisaties in de EU te ondersteunen bij het ontwikkelen van prognose-expertise en bij het uitvoeren van prognoseactiviteiten als onderdeel van een gestructureerd proces, samen met het JRC, bijvoorbeeld in de vorm van een proefproject met EESC-leden en maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De ambitie van het verslag wordt derhalve ten volle toegejuicht, maar er is nog ruimte voor verbetering voor de toekomstige prognoseverslagen met betrekking tot het volgende:






  — | het verslag moet de megatrends en strategische hoekstenen beter met elkaar verbinden voor wat betreft de coherentie, waarschijnlijkheid en relevantie; |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

het verslag moet de megatrends en strategische hoekstenen beter met elkaar verbinden voor wat betreft de coherentie, waarschijnlijkheid en relevantie;

| — | het prognoseproces dat aan het volgende verslag voorafgaat moet het EESC en andere relevante actoren concrete mogelijkheden bieden om van het verslag te leren, eraan bij te dragen en de kwaliteit ervan te verbeteren; |
| --- | --- |

—

het prognoseproces dat aan het volgende verslag voorafgaat moet het EESC en andere relevante actoren concrete mogelijkheden bieden om van het verslag te leren, eraan bij te dragen en de kwaliteit ervan te verbeteren;

| — | het EESC heeft al een aantal adviezen opgesteld in verband met het komende prognoseverslag 2022, d.w.z. over de dubbele groene en de digitale transitie (2); |
| --- | --- |

—

het EESC heeft al een aantal adviezen opgesteld in verband met het komende prognoseverslag 2022, d.w.z. over de dubbele groene en de digitale transitie (2);

| — | in dit verband stelt het EESC voor dat de Commissie, in samenwerking met het GCO, een jaarlijkse raadplegingscyclus ontwikkelt om bij te dragen aan de voorbereiding van het jaarlijkse prognoseverslag. De Commissie zou de betrokkenheid van het EESC, het Comité van de Regio’s en andere EU-instellingen moeten waarborgen, bijvoorbeeld door regelmatig gerichte workshops te organiseren en EESC-leden te betrekken bij de onderliggende prognoseactiviteiten van DG JRC en het secretariaat-generaal; |
| --- | --- |

—

in dit verband stelt het EESC voor dat de Commissie, in samenwerking met het GCO, een jaarlijkse raadplegingscyclus ontwikkelt om bij te dragen aan de voorbereiding van het jaarlijkse prognoseverslag. De Commissie zou de betrokkenheid van het EESC, het Comité van de Regio’s en andere EU-instellingen moeten waarborgen, bijvoorbeeld door regelmatig gerichte workshops te organiseren en EESC-leden te betrekken bij de onderliggende prognoseactiviteiten van DG JRC en het secretariaat-generaal;

| — | er zou een focusgroep met sociale partners/het maatschappelijk middenveld moeten worden opgericht, waarin wordt besproken hoe deze doelgroep voordeel kan halen uit de strategische prognoseverslagen van de Commissie en hoe ervoor kan worden gezorgd dat de toekomstige verslagen voor hen zo nuttig mogelijk zijn; |
| --- | --- |

—

er zou een focusgroep met sociale partners/het maatschappelijk middenveld moeten worden opgericht, waarin wordt besproken hoe deze doelgroep voordeel kan halen uit de strategische prognoseverslagen van de Commissie en hoe ervoor kan worden gezorgd dat de toekomstige verslagen voor hen zo nuttig mogelijk zijn;

| — | onder leiding van de Commissie zou het netwerk van ministers moeten worden verzocht sociale partners en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld te betrekken bij de prognosegerelateerde activiteiten van het netwerk. |
| --- | --- |

—

onder leiding van de Commissie zou het netwerk van ministers moeten worden verzocht sociale partners en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld te betrekken bij de prognosegerelateerde activiteiten van het netwerk.

| 2.9. | Het EESC stelt voor om zijn eigen werkprocessen met betrekking tot de jaarlijkse prognoseverslagen zodanig te herzien dat het van tevoren, dat wil zeggen tijdens het opstellen van de desbetreffende rapporten, inzicht en expertise kan bieden en specifieke voorstellen kan doen, in plaats van alleen maar achteraf commentaar te leveren. De voor de jaarlijkse prognoseverslagen verzamelde informatie zal hierdoor verbeteren, omdat de leden van het EESC sterke en nauwe banden hebben met hun achterban in de samenleving en economie, en beter in staat zijn om cruciale zogenaamde “zwakke signalen” in verband met relevante ontwikkelingen op te vangen. Daarnaast kan het EESC prognoseresultaten en -inzichten doorgeven en verspreiden, zodat nationale actoren uit het maatschappelijk middenveld beter inzicht krijgen in de politieke besluitvorming van de EU. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Tot slot moedigt het EESC de Commissie aan om door te gaan met de ontwikkeling van de strategische prognoseagenda van de EU. Het EESC is ervan overtuigd dat verdere integratie van prognoses in de besluitvorming van de EU de weg vooruit is en herhaalt dat het bereid is om de Commissie en andere EU-instellingen hierbij te helpen. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is zeer tevreden dat in het rapport wordt benadrukt dat een open, concurrerende en volledig functionerende interne markt belangrijk is om bedrijven in staat te stellen te groeien tot de schaal die nodig is om wereldwijd te kunnen concurreren. Het steunt ook de aanbeveling in het verslag om de kapitaalmarktenunie en de bankenunie volledig uit te voeren, aangezien dit volgens het EESC rechtstreeks zal bijdragen aan de weerbaarheid van de EU tegen financiële crises, de bescherming van depositohouders en een robuust en stabiel economisch herstel (3). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC is ingenomen met de publicatie van de herziene richtsnoeren en de toolbox voor betere regelgeving, waarin wordt bepaald hoe strategische prognoses moeten worden gebruikt bij effectbeoordelingen en evaluaties. Met het oog op een succesvolle toepassing is het van essentieel belang dat de Commissie in passende opleiding en middelen voorziet voor personeel dat effectbeoordelingen en evaluaties uitvoert. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Met betrekking tot de steeds moeilijker wordende situatie op het gebied van governance wordt in het verslag gewezen op de noodzaak van participatief en inclusief bestuur teneinde het vertrouwen en de legitimiteit op alle niveaus te vergroten, en daaruit blijkt ook het belang van platforms zoals het EESC. Het EESC is van mening dat het nu meer dan ooit belangrijk is het maatschappelijk middenveld in de hele EU een stem te geven, om doeltreffend bestuur in de 21e eeuw te waarborgen en tot brede en duurzame oplossingen te komen, in plaats van voor de gemakkelijke oplossingen te opteren. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC erkent dat de Europese Commissie follow-up (4) heeft gegeven aan het EESC-advies over het Verslag inzake strategische prognoses 2020 — De koers naar een veerkrachtiger Europa (5), maar ziet zich genoodzaakt om te reageren op een aantal aspecten die het nog steeds relevant acht aangezien deze onvoldoende in aanmerking zijn genomen in het strategisch prognoseverslag 2021:






  — | In het follow-updocument wordt gesteld dat prognoses zijn opgenomen in het strategisch prognoseverslag 2020. Volgens het EESC is er echter een gebrek aan transparantie over de wijze waarop prognosebeginselen en -methoden zijn gebruikt om tot de conclusies van het verslag te komen en over de wijze waarop externe actoren bij de prognoseactiviteiten zijn betrokken. Er is aan het EESC bijvoorbeeld geen duidelijk voorstel gedaan voor zijn betrokkenheid bij het proces. |
| --- | --- | --- |

3.4.

—

In het follow-updocument wordt gesteld dat prognoses zijn opgenomen in het strategisch prognoseverslag 2020. Volgens het EESC is er echter een gebrek aan transparantie over de wijze waarop prognosebeginselen en -methoden zijn gebruikt om tot de conclusies van het verslag te komen en over de wijze waarop externe actoren bij de prognoseactiviteiten zijn betrokken. Er is aan het EESC bijvoorbeeld geen duidelijk voorstel gedaan voor zijn betrokkenheid bij het proces.

| — | In het follow-updocument wordt erop gewezen dat individuele kwesties verder moeten worden uitgewerkt en gespecificeerd, zoals gevraagd door het EESC, en moeten worden opgenomen in beleidsvoorstellen. Ook wordt opgemerkt dat het prognoseverslag slechts een uitgangspunt voor bezinning vormt. Het EESC is van mening dat de huidige vorm van het verslag niet geschikt is om tot beleidsvoorstellen te leiden en ook geen concrete uitgangspunten voor bezinning biedt. |
| --- | --- |

—

In het follow-updocument wordt erop gewezen dat individuele kwesties verder moeten worden uitgewerkt en gespecificeerd, zoals gevraagd door het EESC, en moeten worden opgenomen in beleidsvoorstellen. Ook wordt opgemerkt dat het prognoseverslag slechts een uitgangspunt voor bezinning vormt. Het EESC is van mening dat de huidige vorm van het verslag niet geschikt is om tot beleidsvoorstellen te leiden en ook geen concrete uitgangspunten voor bezinning biedt.

| — | In het follow-updocument wordt ook benadrukt dat het belangrijk is om in een progonseanalyse de huidige situatie en status quo te beschrijven. Het EESC is het ermee eens dat dit doorgaans de eerste stap is in een prognoseanalyse. Deze beschrijving wordt op dit moment al gebruikt in strategische prognoseverslagen, maar zou ook een uitgangspunt moeten vormen voor een toekomstgerichte analyse, die EESC-leden als relevanter instrument kunnen aanwenden om aanbevelingen voor actie te formuleren. |
| --- | --- |

—

In het follow-updocument wordt ook benadrukt dat het belangrijk is om in een progonseanalyse de huidige situatie en status quo te beschrijven. Het EESC is het ermee eens dat dit doorgaans de eerste stap is in een prognoseanalyse. Deze beschrijving wordt op dit moment al gebruikt in strategische prognoseverslagen, maar zou ook een uitgangspunt moeten vormen voor een toekomstgerichte analyse, die EESC-leden als relevanter instrument kunnen aanwenden om aanbevelingen voor actie te formuleren.

| 3.5. | De tien gebieden waarop de EU haar open strategische autonomie en mondiale leiderschap kan versterken, zijn over het algemeen relevant, maar worden vanuit het oogpunt van het EESC niet gepresenteerd als logische strategische conclusies die voortvloeien uit een kader dat trends en onzekerheden omvat. Daarom kan niet worden aangenomen dat zij vanuit prognoseperspectief holistische en nauwkeurige strategische hoekstenen vormen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is van mening dat er bij de Commissie momenteel geen sprake is van een feitelijk tekort aan prognoses of strategische planning. Het echte probleem is het gebrek aan politieke wil van de besluitvormers van de EU om prognoses om te zetten in verreikende voorstellen. Als de politieke wil niet aanwezig is, zullen zelfs prognoses niet tot de gewenste stappen leiden. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC wijst op de tekortkomingen van een besloten prognoseproces met beperkte raadpleging en merkt op dat er geen melding wordt gemaakt van de stijgende inflatie en de stijgende energieprijzen, twee factoren die volgens het EESC van cruciaal belang zijn voor strategische autonomie. In het kader van zijn adviestaak bereidt het EESC nu al toekomstgerichte adviezen (6) voor om bij te dragen aan het vermogen van de EU om prognoses beter te integreren in het besluitvormingsproces. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Bovendien wordt in het verslag niets geschreven over de rol van de socialezekerheidsstelsels, zoals de ontwikkeling van de verzorgingsstaat. In het algemeen lijken de sociale aspecten van de kwestie te worden verwaarloosd ten gunste van de technologische en economische aspecten. EU-burgers verwachten dat de staat een hoog niveau van sociale zekerheid en welzijn waarborgt. Daarom blijft het met betrekking tot de strategische autonomie onduidelijk hoe de socialezekerheidsstelsels in de toekomst zullen worden gefinancierd. Het EESC zou zeer graag een grondigere analyse van dit onderwerp zien, aan de hand van prognose-instrumenten. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het strategisch prognoseverslag 2021 omvat een uitgebreide lijst van uitdagingen. Het bevat echter geen duidelijke richtsnoeren inzake prioriteiten en prioritaire acties of voorstellen over de wijze waarop bedrijven of werknemers zich kunnen of moeten voorbereiden op deze uitdagingen. Veel trends kunnen tegelijkertijd gevolgen hebben voor burgers en bedrijven. Er kan van een gemiste kans worden gesproken op dit gebied, en het EESC zou kunnen bijdragen tot een oplossing, aangezien het ervaring heeft met het aanpakken van belangrijke uitdagingen en het vertalen van voorgestelde oplossingen in de praktijk, met name ten behoeve van werkgevers en werknemers. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het verslag voldoet momenteel niet aan zijn titel als prognosedocument, zoals beschreven in bijvoorbeeld de “Foresight Primer” van het vroegere EPSC (7). Een voorbeeld van een goede praktijk voor methodologisch transparante prognoseverslagen is te vinden in Tackling Obesities: Future Choices (8), waartoe opdracht werd gegeven door de prognosedienst van de regering van het Verenigd Koninkrijk. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | In het verslag wordt specifiek verwezen naar het EU-prognosenetwerk van de ministers voor de toekomst en de daarmee samenhangende ontwikkeling van prognosecapaciteit op nationaal niveau. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om er ook in dit netwerk voor te zorgen dat bij de uitvoering van prognoseoefeningen actief rekening wordt gehouden met actoren als het EESC; het volstaat niet hun louter de resultaten te presenteren. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC moedigt de Commissie aan om door te gaan met de ontwikkeling van de strategische prognoseagenda van de EU. Zoals in het advies werd aangegeven, moeten er verschillende wijzigingen worden doorgevoerd. Het EESC is er echter wel van overtuigd dat verdere integratie van prognoses in de besluitvorming van de EU de weg vooruit is en herhaalt dat het bereid is om de Commissie en andere EU-instellingen hierbij te helpen. De doelstellingen van de prognoses kunnen alleen worden verwezenlijkt als het prognoseproces een open, pluralistische en diverse interdisciplinaire oefening is en als organisaties van sociale partners en het maatschappelijk middenveld, met name het EESC, bij alle fasen van dit proces worden betrokken. |
| --- | --- |

3.12.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC125994/open_strategic_autonomy_2040_online_1.pdf

1

(2)  EESC-adviezen: PB C 311 van 18.9.2020, blz. 36, PB C 364 van 28.10.2020, blz. 143, PB C 440 van 18.12.2020, blz. 99, PB C 429 van 11.12.2020, blz. 268, PB C 429 van 11.12.2020, blz. 51, PB C 429 van 11.12.2020, blz. 66, PB C 429 van 11.12.2020, blz. 187, PB C 429 van 11.12.2020, blz. 259, PB C 374 van 16.9.2021, blz. 84.

2

(3)  https://www.eesc.europa.eu/nl/policies/policy-areas/financial-services-and-capital-markets

3

(4)  Bladzijden 187-200 https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/04_eesc_follow-up_report_april_2021_gri.pdf

4

(5)  PB C 220 van 9.6.2021, blz. 67.

5

(6)  Recente voorbeelden van toekomstgerichte EESC-adviezen:

6

| — | PB C 374 van 16.9.2021, blz. 73; |
| --- | --- |

—

PB C 374 van 16.9.2021, blz. 73;

| — | PB C 129 van 11.4.2018, blz. 36; |
| --- | --- |

—

PB C 129 van 11.4.2018, blz. 36;

| — | CCMI/184 — Anticipatie op structurele en sectorale veranderingen en transformatie van industriële culturen — naar nieuwe grenzen op het gebied van herstel en veerkracht in de verschillende delen van Europa; |
| --- | --- |

—

CCMI/184 — Anticipatie op structurele en sectorale veranderingen en transformatie van industriële culturen — naar nieuwe grenzen op het gebied van herstel en veerkracht in de verschillende delen van Europa;

| — | PB C 220 van 9.6.2021, blz. 118; |
| --- | --- |

—

PB C 220 van 9.6.2021, blz. 118;

| — | PB C 341 van 24.8.2021, blz. 1;
  Het EESC organiseert ook activiteiten ter bevordering van toekomstgerichte debatten, zoals: |
| --- | --- |

—

PB C 341 van 24.8.2021, blz. 1;

Het EESC organiseert ook activiteiten ter bevordering van toekomstgerichte debatten, zoals:

| — | ECO-conferentie over Economische aspecten van strategische prognoses en EU-besluitvorming (juni 2021); |
| --- | --- |

—

ECO-conferentie over Economische aspecten van strategische prognoses en EU-besluitvorming (juni 2021);

Economische aspecten van strategische prognoses en EU-besluitvorming

| — | REX-conferentie over Geopolitieke aspecten van de Europese Green Deal (EGD), transversale inzichten in de geopolitieke implicaties van de Europese Green Deal (december 2021); |
| --- | --- |

—

REX-conferentie over Geopolitieke aspecten van de Europese Green Deal (EGD), transversale inzichten in de geopolitieke implicaties van de Europese Green Deal (december 2021);

Geopolitieke aspecten van de Europese Green Deal (EGD), transversale inzichten in de geopolitieke implicaties van de Europese Green Deal

| — | REX-debat tijdens de afdelingsvergadering: Strategische prognose — een visie op de toekomst van Europa (februari 2022). |
| --- | --- |

—

REX-debat tijdens de afdelingsvergadering: Strategische prognose — een visie op de toekomst van Europa (februari 2022).

(7)  “What strategic foresight is not? Not a report — a carefully designed and purposeful intervention. Strategic foresight is a learning process that offers a decision-maker new and refreshing perspectives on the present situation — which is often puzzling, socially messy and uncertain. It engages with uncertainty as a friend rather than as a foe. It is not a report but a means to some other end. The carefully designed and purposeful intervention focusses the social learning process on the needs of a specific set of users and their needs (i.e. their uses foresight).”, Europese Commissie, Europees Centrum voor politieke strategie, Wilkinson, A., Strategic Foresight Primer, Publicatiebureau, 2017, geraadpleegd op 16 januari 2022 op https://data.europa.eu/doi/10.2872/71492

7

Strategic Foresight Primer

(8)  Tackling obesities: Future choices — project report. https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/287937/07-1184x-tackling-obesities-future-choices-report.pdf, geraadpleegd op 14 januari 2022.

8

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/40 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/40

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 wat betreft vereisten inzake kredietrisico, risico van aanpassing van de kredietwaardering, operationeel risico, marktrisico en de output floor

(COM(2021) 664 final — 2021/0342 (COD))

(2022/C 290/07)

| Rapporteur: | Bogdan PREDA |
| --- | --- |

Rapporteur:

Bogdan PREDA

| Raadplegingen | Europees Parlement, 17.1.2022
  Raad van de Europese Unie, 20.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 154/0/1 |

Raadplegingen

Europees Parlement, 17.1.2022

Raad van de Europese Unie, 20.1.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

3.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

154/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC pleit voor een solide, evenwichtig en toekomstgericht kapitaalbeleid met risicowegingen die gebaseerd zijn op werkelijke stabiliteitsrisico’s, waarbij ook rekening wordt gehouden met de noodzaak om het concurrentievermogen van de banken in de EU te versterken en om meer financiering beschikbaar te stellen voor duurzame groei. Het EESC roept de Commissie dan ook op verder na te gaan in hoeverre de voorstellen beantwoorden aan bovengenoemde uitdagingen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is ingenomen met de implementatie van de resterende elementen van de internationale standaarden die door het Bazels Comité voor bankentoezicht zijn overeengekomen (“Bazel III-standaarden”) (1), uit het oogpunt van zowel timing als inhoud, aangezien deze zijn bedoeld om de stabiliteit van de financiële markt in de EU te vergroten en dus de Europese burgers niet bloot te stellen aan grotere risico’s op de financiële markten. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC benadrukt dat stabiliteit op de financiële markten een cruciale voorwaarde is voor algehele economische stabiliteit, terwijl een gedegen regulering van en toezicht op de banksector van wezenlijk belang zijn om de dreiging van turbulentie en crisis te voorkomen. De prudentiële kapitaalvereisten spelen een essentiële rol bij het bereiken van bovengenoemde voorwaarden, en het EESC roept de wetgevers op ervoor te zorgen dat in de voorstellen wordt gestreefd naar een adequaat evenwicht tussen twee complementaire doelstellingen, namelijk i) ervoor zorgen dat de banken in de EU veerkrachtiger worden, en ii) de financiële soliditeit en het concurrentievermogen in de sector waarborgen, mede vanuit het oogpunt van een evenwichtig kader voor kapitaalvereisten, ter ondersteuning van de rol van banken in de financiering van de reële economie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC roept de Commissie op om de daadwerkelijke impact van de voorstellen periodiek te beoordelen om na te gaan of de implementatie ervan bijdraagt tot de stabiliteit van de financiële markten en de veerkracht in de banksector, terwijl eveneens wordt gekeken naar het concurrentievermogen van de banken in de EU. Het EESC erkent ook dat gezonde en evenwichtige kapitaalratio’s bijdragen tot het concurrentievermogen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC heeft grote waardering voor de inspanningen van de Commissie om de economie van de EU om te vormen tot een groenere en veerkrachtigere economie, onder meer door middel van de herziening en permanente evaluatie van de huidige instrumenten die bedoeld zijn om duurzame financiering meer ingang te doen vinden. De financiële sector zou een essentiële rol kunnen spelen bij de totstandbrenging van een koolstofneutrale economie. Het EESC is dan ook ingenomen met de aanpak van de Commissie om meer nadruk te leggen op ecologische, sociale en governancerisico’s (ESG-risico’s) in het prudentiële kader (in lijn met internationale werkstromen, met name in Bazel III), onder meer door de risico’s op de financiële markten in verband met klimaatverandering beter mee te tellen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is ook ingenomen met de werkzaamheden van de Europese Bankautoriteit (EBA) op het gebied van de openbaarmaking van ESG-risico’s (2), met als doel de milieurisico’s van banken en hun financieringsstrategie voor de transitie naar een koolstofneutrale economie goed te beoordelen. Het EESC roept de EBA ook op vaart te zetten achter haar onderzoek naar het kader voor de eerste pijler om vast te stellen of de unieke kenmerken van klimaatrisico’s daarin voldoende in aanmerking worden genomen. Macroprudentiële regelgeving, met inbegrip van op kapitaal gebaseerde regelgeving, kan een belangrijke rol spelen in het streven om klimaatgerelateerde risico’s voor de financiële markten beter mee te tellen. Het EESC roept de EBA bovendien op zich meer inspanningen te getroosten om de tekortkomingen in de huidige ESG-openbaarmakingen op EU-niveau aan te pakken, onder meer met betrekking tot activa die verband houden met fossiele brandstoffen en activa die onderhevig zijn aan chronische en acute klimaatveranderingsverschijnselen, teneinde een aanzienlijke verruiming van de duurzame-financieringsstrategieën van banken aan te moedigen. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Inleiding

| 2.1. | Het onderwerp van dit advies is het voorstel van de Europese Commissie voor een i) verordening tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3) wat betreft vereisten inzake kredietrisico, risico van aanpassing van de kredietwaardering, operationeel risico, marktrisico en de output floor (VKV-voorstel), en ii) een richtlijn tot wijziging van Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (4) wat betreft toezichtsbevoegdheden, sancties, bijkantoren uit derde landen en ecologische, sociale en governancerisico’s, en tot wijziging van Richtlijn 2014/59/EU van het Europees Parlement en de Raad (RKV-voorstel). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zoals in de memorie van toelichting wordt uiteengezet, worden de twee normatieve handelingen gerechtvaardigd door de noodzaak de Bazel III-standaarden te implementeren, terwijl ook aandacht wordt besteed aan verscheidene aangelegenheden die van belang zijn voor de financiële stabiliteit en een stabiele financiering van de economie in de context van het herstel na de COVID-19-crisis. Het gaat daarbij onder meer om versterking van het raamwerk voor risicogebaseerd kapitaal, grotere aandacht voor ESG-risico’s in het prudentiële kader en verdere harmonisatie van de toezichtbevoegdheden en -instrumenten. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC benadrukt dat stabiliteit op de financiële markten een cruciale voorwaarde is voor algehele economische stabiliteit en daarom in het algemeen belang is. Een gedegen regulering van en toezicht op de banksector zijn van essentieel belang om de dreiging van turbulentie en crises te voorkomen, terwijl prudentiële kapitaalvereisten essentieel zijn om te voorkomen dat overheidsmiddelen worden gebruikt voor het redden van banken die in moeilijkheden verkeren. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Een accurate maar eerlijke toepassing van de Bazel III-standaarden is even belangrijk voor Europese bedrijven en banen als voor het verbeteren van de toegang tot woningbezit en het aanwakkeren van de exportgerichte economieën van de EU, waar zoveel bedrijven voor hun groei en zo veel burgers voor hun baan van afhankelijk zijn. Deze internationale standaarden worden daarnaast ten uitvoer gelegd in het bankenmodel van de EU, dat van zichzelf al meer risicomijdend is en minder afhankelijk van kapitaalmarkten dan het bankenmodel in andere rechtsgebieden. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC is ingenomen met de voorstellen van de Commissie om de resterende elementen van de Bazel III-standaarden in te voeren, die bedoeld zijn om het risico van regelgevingsarbitrage te beperken en om vertrouwen en voorspelbaarheid te creëren voor beleggers en regelgevers. Het EESC erkent dat de EU regels nodig heeft om het hoofd te bieden aan de uitdagingen (nl. herstel, klimaat en digitale uitdagingen), specifieke kenmerken (bankkrediet is veruit het belangrijkste financieringskanaal voor de EU-economie) en ambities (kapitaalmarktenunie en Green Deal) van de Europese Unie. Daar staat tegenover dat de Europese burgers en belastingbetalers absoluut niet mogen worden blootgesteld aan toegenomen risico’s van een crisis op de financiële markten; er moet dus een goed evenwicht worden gevonden tussen de bovengenoemde uitdagingen enerzijds en de inhoud van de Bazel III-standaarden alsook de bijbehorende discretionaire bevoegdheden anderzijds. Het EESC roept de Commissie dan ook op om de specifieke kenmerken van Europese banken en de daarmee gepaard gaande impact op hen en op de EU-economie verder te evalueren, om ervoor te zorgen dat bij de wetgevingsvoorstellen een adequaat evenwicht wordt gevonden tussen de accurate tenuitvoerlegging van de Bazel III-standaarden, de uitoefening van de nationale discretionaire bevoegdheden waarin de Bazel III-standaarden voorzien, en de noodzaak om aanpassingen voor te stellen om op de specifieke kenmerken van zowel de EU-economie als de banken in de EU te kunnen inspelen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC merkt op dat de implementatie van deze voorstellen de stabiliteit van de financiële markten moet waarborgen, maar niet mag leiden tot een ongerechtvaardigde aanscherping van de kapitaalvereisten voor EU-banken die verder gaat dan hetgeen in de beoordeling van de Commissie wordt beoogd. Het EESC roept de Commissie dan ook op ervoor te zorgen dat de impact op de kapitaalvereisten, o.a. voor kleine al dan niet coöperatieve banken, niet te belastend zal zijn en derhalve niet ten koste zal gaan van hun concurrentievermogen, en er tegelijkertijd op toe te zien dat de stabiliteit van de financiële markten wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC is zich er ook ten volle van bewust dat de bestaande kapitaalvereisten er op beslissende wijze toe hebben bijgedragen dat het bankwezen tijdens crises veerkrachtiger is geworden, zoals ook is gebleken in de context van de pandemie. Dankzij het huidige kapitalisatieniveau komen de Europese banken gezond uit deze pandemie en kunnen zij de Europese economie blijven financieren en ondersteunen om de grote economische schok van de COVID-19-pandemie te doorstaan. Het EESC wijst ook op de cruciale rol van de Europese Centrale Bank, die een zeer ondersteunend beleid heeft ingevoerd en daarmee heeft bijgedragen tot de veerkracht van banken tijdens de COVID-19-crisis. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC dringt er dan ook bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat de huidige voorstellen de huidige regels versterken, met name in het kader van de kapitaalvereisten. Daarmee moeten het nemen van buitensporige risico’s, een sterke hefboomwerking en speculatieve gedragingen voorkomen blijven worden. Gezien de huidige economische en sociale context zijn er veel significante risico’s die nog naar behoren moeten worden aangepakt, zoals klimaatrisico’s en niet-renderende leningen. De kapitaalvereisten moeten hoog genoeg zijn om de dreiging van faillissement en turbulentie en crisis op de financiële markten te voorkomen, maar mogen niet excessief zijn. Tegelijkertijd erkent het EESC dat de banken in de EU een centrale rol spelen bij de financiering van de reële economie en de ondersteuning van de digitale en de duurzame transitie, hetgeen ook een indirect effect heeft op de werkgelegenheid en de levensstandaard. Regelgevingsvoorschriften met betrekking tot kapitaalvereisten moeten rekening houden met deze aspecten. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Wat de ESG betreft, wijst het EESC erop dat de financiële markten de transitie naar een duurzamere en groenere economie kunnen en moeten ondersteunen en versterken, maar dat de banksector deze duurzame verandering niet alleen kan bewerkstelligen. Volgens de meest recente analyses door de Europese Rekenkamer verleent meer dan de helft van de EU-lidstaten nog steeds meer subsidies voor fossiele brandstoffen (5) dan voor hernieuwbare energie, terwijl “EU-steun voor investeringen beter moet worden afgestemd op de beginselen van duurzame financiering” (6). In dit verband dringt het EESC erop aan dat het industriebeleid en de desbetreffende rechtskaders van de EU en de lidstaten volledig in overeenstemming worden gebracht met i) het bevorderen van duurzame investeringsmogelijkheden om de allocatie van economische middelen in die richting te sturen, en ii) het afschaffen van subsidies voor fossiele brandstoffen en het verzoenen van klimaatdoelstellingen met sociale behoeften. Het EESC is dan ook ingenomen met de versterking van de ESG-gerelateerde bepalingen in de wetgevingsvoorstellen, maar roept de Commissie op om meer duidelijkheid te geven over de toepasselijkheid van de bepalingen inzake de bevoegdheden van toezichthouders om “de risico’s [te] verminderen die voortvloeien uit de ontoereikende afstemming van de instellingen op de relevante beleidsdoelstellingen van de Unie en bredere transitietrends met betrekking tot ecologische, sociale en governancefactoren”, zodat helder wordt hoe deze bevoegdheid uitgeoefend moet worden. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Naast openbaarmaking en klimaatstresstests kan macroprudentieel beleid, met inbegrip van op kapitaal gebaseerde maatregelen, een rol spelen bij de inspanningen om ESG-gerelateerde risico’s van banken naar behoren mee te tellen en een verdeling van kredietstromen te faciliteren over sectoren die de transitie naar een koolstofneutrale economie kunnen ondersteunen. Het EESC beveelt dan ook aan dat de EBA en de ECB vaart zetten achter hun werkzaamheden:






  i) | met betrekking tot de eerste pijler, om te bepalen in hoeverre het huidige regelgevingskader de ESG-risico’s adequaat in aanmerking neemt en welke maatregelen in dat verband eventueel noodzakelijk zijn; |
| --- | --- | --- |

3.8.

i)

met betrekking tot de eerste pijler, om te bepalen in hoeverre het huidige regelgevingskader de ESG-risico’s adequaat in aanmerking neemt en welke maatregelen in dat verband eventueel noodzakelijk zijn;

| ii) | met betrekking tot de correcte en tijdige kalibratie van stresstests voor ESG-risico’s. |
| --- | --- |

ii)

met betrekking tot de correcte en tijdige kalibratie van stresstests voor ESG-risico’s.

| 3.9. | Het EESC is ingenomen met de mandaten die aan de Commissie zijn verleend om toezicht te houden op de tenuitvoerlegging van de standaarden in andere rechtsgebieden teneinde te zorgen voor consistentie met betrekking tot de timing en de impact op de relevante belanghebbenden, mede wat betreft de aanscherping van de kapitaalvereisten. Het EESC waarschuwt echter ook voor een neerwaartse spiraal van regelgevingsnormen en verdere vertraging bij de inwerkingtreding van normen, onder verwijzing naar de zwakkere tenuitvoerlegging van bepaalde regels in sommige rechtsgebieden. Deze kunnen ernstige mondiale stabiliteitsrisico’s met zich meebrengen. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC is met name ingenomen met de volgende voorstellen in het Commissievoorstel, maar beveelt wel aan om enkele nadere technische verbeteringen te analyseren:






  i) | toepassing van de output floor op het hoogste consolidatieniveau met een risicogebaseerd herverdelingsmechanisme (om een toereikende kapitalisatie van dochterondernemingen in de EU te waarborgen) voor elke bankgroep, aangezien daarmee niet alleen de internationale consistentie zou worden gewaarborgd, maar ook de negatieve effecten die de toepassing op het niveau van de entiteit zou hebben, zouden worden voorkomen; |
| --- | --- | --- |

4.1.

i)

toepassing van de output floor op het hoogste consolidatieniveau met een risicogebaseerd herverdelingsmechanisme (om een toereikende kapitalisatie van dochterondernemingen in de EU te waarborgen) voor elke bankgroep, aangezien daarmee niet alleen de internationale consistentie zou worden gewaarborgd, maar ook de negatieve effecten die de toepassing op het niveau van de entiteit zou hebben, zouden worden voorkomen;

| ii) | de specifieke verbeteringen met betrekking tot de output floor bij gespecialiseerde kredietverlening (artikel 495 ter) worden op prijs gesteld, maar moeten verder worden geëvalueerd met het oog op een grotere consistentie wat betreft de input floors, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de subcategorieën bij gespecialiseerde kredietverlening, terwijl de in het kader van de standaardbenadering vastgestelde vloeren voor parameters niet overeenstemmen met de werkelijke risico’s of de robuustheid van deze soorten financiering niet weerspiegelen; |
| --- | --- |

ii)

de specifieke verbeteringen met betrekking tot de output floor bij gespecialiseerde kredietverlening (artikel 495 ter) worden op prijs gesteld, maar moeten verder worden geëvalueerd met het oog op een grotere consistentie wat betreft de input floors, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de subcategorieën bij gespecialiseerde kredietverlening, terwijl de in het kader van de standaardbenadering vastgestelde vloeren voor parameters niet overeenstemmen met de werkelijke risico’s of de robuustheid van deze soorten financiering niet weerspiegelen;

| iii) | behoud van de kmo- en infrastructuurondersteuningsfactoren en van de vrijstellingen inzake aanpassingen van de kredietwaardering (artikel 501/501 bis) wordt ten zeerste op prijs gesteld. Voor banken zijn dat immers wezenlijke instrumenten om belangrijke segmenten van de Europese economie te blijven ondersteunen, met name in de context van het herstel na COVID-19. Het EESC roept de Commissie echter op na te gaan of het mogelijk is de criteria voor infrastructuurondersteuningsfactoren verder te verduidelijken en te vereenvoudigen om de financiering van infrastructuur te stimuleren, waarbij ook de daaraan verbonden risico’s in aanmerking worden genomen en de financiële stabiliteit wordt gewaarborgd; |
| --- | --- |

iii)

behoud van de kmo- en infrastructuurondersteuningsfactoren en van de vrijstellingen inzake aanpassingen van de kredietwaardering (artikel 501/501 bis) wordt ten zeerste op prijs gesteld. Voor banken zijn dat immers wezenlijke instrumenten om belangrijke segmenten van de Europese economie te blijven ondersteunen, met name in de context van het herstel na COVID-19. Het EESC roept de Commissie echter op na te gaan of het mogelijk is de criteria voor infrastructuurondersteuningsfactoren verder te verduidelijken en te vereenvoudigen om de financiering van infrastructuur te stimuleren, waarbij ook de daaraan verbonden risico’s in aanmerking worden genomen en de financiële stabiliteit wordt gewaarborgd;

| iv) | de stroomlijning van de doorkijkbenadering bij de behandeling van beleggingsfondsen (icb’s) is in beginsel goed opgezet, maar het EESC is wel van mening dat een verdere correlatie van de daarmee samenhangende governanceregels en beperkingen noodzakelijk is (bijv. afhankelijkheid van door derden verstrekte gegevens bij de berekening van het eigenvermogensvereiste voor marktrisico ten aanzien van icb’s); |
| --- | --- |

iv)

de stroomlijning van de doorkijkbenadering bij de behandeling van beleggingsfondsen (icb’s) is in beginsel goed opgezet, maar het EESC is wel van mening dat een verdere correlatie van de daarmee samenhangende governanceregels en beperkingen noodzakelijk is (bijv. afhankelijkheid van door derden verstrekte gegevens bij de berekening van het eigenvermogensvereiste voor marktrisico ten aanzien van icb’s);

| v) | behoud van de risicoweging van 100 % voor langlopende strategische aandelenbelangen in financiële en niet-financiële vennootschappen is noodzakelijk; het EESC is echter van mening dat deze op billijke wijze moet worden toegepast op alle banken, ongeacht of zij onder een standaardbenadering of internemodellenbenadering vallen; |
| --- | --- |

v)

behoud van de risicoweging van 100 % voor langlopende strategische aandelenbelangen in financiële en niet-financiële vennootschappen is noodzakelijk; het EESC is echter van mening dat deze op billijke wijze moet worden toegepast op alle banken, ongeacht of zij onder een standaardbenadering of internemodellenbenadering vallen;

| vi) | de prikkels voor banken om middelen over te hevelen naar een koolstofneutrale economie en de betrokkenheid van klanten zijn essentieel voor de financiering van de groene transitie. Om een dergelijke noodzakelijke verschuiving te versnellen en kracht bij te zetten, acht het EESC het van essentieel belang dat de EU en de lidstaten een ingrijpende wijziging doorvoeren in de positieve en negatieve prikkels voor de onderliggende economie, zoals omgezet in het industriebeleid en in de desbetreffende rechtskaders. Het EESC verzoekt de Commissie om de ESG-gerelateerde bepalingen in de VKV- en RKV-voorstellen in het licht van het bovenstaande verder te evalueren. |
| --- | --- |

vi)

de prikkels voor banken om middelen over te hevelen naar een koolstofneutrale economie en de betrokkenheid van klanten zijn essentieel voor de financiering van de groene transitie. Om een dergelijke noodzakelijke verschuiving te versnellen en kracht bij te zetten, acht het EESC het van essentieel belang dat de EU en de lidstaten een ingrijpende wijziging doorvoeren in de positieve en negatieve prikkels voor de onderliggende economie, zoals omgezet in het industriebeleid en in de desbetreffende rechtskaders. Het EESC verzoekt de Commissie om de ESG-gerelateerde bepalingen in de VKV- en RKV-voorstellen in het licht van het bovenstaande verder te evalueren.

| 4.2. | Daarnaast stelt het EESC voor een aantal kwesties in het kader van de voorstellen te heroverwegen. Het benadrukt in dat verband dat het algemene belang om de stabiliteit van de financiële markten te waarborgen een topprioriteit is waarbij voor een adequaat evenwicht met andere beleidsdoelstellingen moet worden gezorgd, terwijl absoluut moet worden voorkomen dat de financiële stabiliteit in gevaar wordt gebracht. De goedkeuring van de Bazel III-standaarden binnen de EU mag geen afbreuk doen aan de doelstelling om de stabiliteit van de financiële markten te vergroten om beter voorbereid te zijn op toekomstige economische turbulentie en crises. Bovendien moeten de voorgestelde maatregelen er te allen tijde zorg voor dragen dat de kapitalisatie van banken verder wordt versterkt, terwijl ook hun concurrentievermogen wordt gewaarborgd:






  i) | schrappen van de voorwaarde dat gebruik gemaakt moet gaan worden van ratings in het kader van de overgangsoplossing om de impact van de output floor op ondernemingen zonder rating te beperken (artikel 465, lid 3). De dekking van externe ratings voor de EU-markt is namelijk laag en conform de richtlijn inzake kredietbeoordelingsbureaus moet worden voorkomen dat te veel wordt vertrouwd op externe ratings; |
| --- | --- | --- |

4.2.

i)

schrappen van de voorwaarde dat gebruik gemaakt moet gaan worden van ratings in het kader van de overgangsoplossing om de impact van de output floor op ondernemingen zonder rating te beperken (artikel 465, lid 3). De dekking van externe ratings voor de EU-markt is namelijk laag en conform de richtlijn inzake kredietbeoordelingsbureaus moet worden voorkomen dat te veel wordt vertrouwd op externe ratings;

| ii) | wat de overgangsregeling voor woninghypotheken voor de outputfloor betreft, roept het EESC de Commissie op om na te gaan of het mogelijk is deze vanuit verschillende invalshoeken (loan-to-value, asymmetrie tussen risicomethodes, risicogevoeligheid) te herzien om onbedoelde gevolgen voor de toegang tot woninghypotheken te voorkomen. Bij iedere herziening op dit vlak dient echter rekening gehouden te worden met de noodzaak om vastgoedzeepbellen te allen tijde te voorkomen; |
| --- | --- |

ii)

wat de overgangsregeling voor woninghypotheken voor de outputfloor betreft, roept het EESC de Commissie op om na te gaan of het mogelijk is deze vanuit verschillende invalshoeken (loan-to-value, asymmetrie tussen risicomethodes, risicogevoeligheid) te herzien om onbedoelde gevolgen voor de toegang tot woninghypotheken te voorkomen. Bij iedere herziening op dit vlak dient echter rekening gehouden te worden met de noodzaak om vastgoedzeepbellen te allen tijde te voorkomen;

| iii) | verdere herziening van de bepalingen betreffende de elementaire interneratingbenadering (IRB) waarmee het mogelijk wordt om reële looptijden in plaats van vaste looptijden te gebruiken om het ingebouwde reële risico weer te geven; |
| --- | --- |

iii)

verdere herziening van de bepalingen betreffende de elementaire interneratingbenadering (IRB) waarmee het mogelijk wordt om reële looptijden in plaats van vaste looptijden te gebruiken om het ingebouwde reële risico weer te geven;

| iv) | behoud van de omrekeningsfactoren (CCF’s) op 20 % voor transactiegerelateerde voorwaardelijke posten (bijv. uitvoeringsgaranties, inschrijvingsgaranties, garanties), vanwege de sleutelrol ervan in de EU-economie, ter wille van de consistentie met de reële wanbetalingsgegevens van de relevante markt; |
| --- | --- |

iv)

behoud van de omrekeningsfactoren (CCF’s) op 20 % voor transactiegerelateerde voorwaardelijke posten (bijv. uitvoeringsgaranties, inschrijvingsgaranties, garanties), vanwege de sleutelrol ervan in de EU-economie, ter wille van de consistentie met de reële wanbetalingsgegevens van de relevante markt;

| v) | de kapitaalmarktgerelateerde bepalingen moeten verder worden geëvalueerd teneinde het risico van een onevenredige impact op de afdekkings-, liquiditeits- en financieringskosten voor overheden en ondernemingen te vermijden, en derhalve het vermogen van zakelijke en investeringsbanken in de EU om op de EU- en internationale markten te concurreren, te helpen versterken; |
| --- | --- |

v)

de kapitaalmarktgerelateerde bepalingen moeten verder worden geëvalueerd teneinde het risico van een onevenredige impact op de afdekkings-, liquiditeits- en financieringskosten voor overheden en ondernemingen te vermijden, en derhalve het vermogen van zakelijke en investeringsbanken in de EU om op de EU- en internationale markten te concurreren, te helpen versterken;

| vi) | wijziging van de berekening van de reële bijdragen van minderheidsbelangen in het geconsolideerde kapitaal, die momenteel indruist tegen de doelstellingen van de kapitaalmarktenunie doordat het minder aantrekkelijk wordt om ondernemingen naar de beurs te brengen. |
| --- | --- |

vi)

wijziging van de berekening van de reële bijdragen van minderheidsbelangen in het geconsolideerde kapitaal, die momenteel indruist tegen de doelstellingen van de kapitaalmarktenunie doordat het minder aantrekkelijk wordt om ondernemingen naar de beurs te brengen.

| 4.3. | Het EESC benadrukt dat de klimaatverandering risico’s met zich meebrengt die nu al gevolgen hebben voor banken en die ingrijpende consequenties kunnen hebben voor de financiële stabiliteit van banken als ze niet naar behoren op zowel regelgevingsniveau als op het niveau van het bankwezen worden aangepakt. In dit verband heeft het EESC waardering voor het werk dat het Bazels Comité en de Europese autoriteiten verrichten op het gebied van klimaatgerelateerde financiële risico’s, waarbij mogelijke hiaten in het huidige kader worden opgespoord en mogelijke maatregelen worden overwogen om die hiaten aan te pakken. Bovendien roept het EESC de Commissie op ervoor te zorgen dat het beginsel van dubbele materialiteit volledig in acht wordt genomen bij de verdere ontwikkeling van het relevante kader voor de financiering van de transitie naar een groenere economie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC dringt er bij de Commissie op aan na te gaan of het evenredigheidsbeginsel kan worden toegepast op banken die qua omvang, rol en blootstelling aan systeemrisico’s klein zijn (volgens de definitie van een kleine en niet-complexe entiteit in de verordening inzake kapitaalvereisten), maar die toch aan strengere vereisten, waaronder openbaarmakings- en kapitaalvereisten, moeten voldoen omdat zij deel uitmaken van een “significante” bankgroep. Bij iedere beoordeling van het evenredigheidsbeginsel moet echter rekening worden gehouden met het feit dat kleinere banken die deel uitmaken van een significante bankgroep over meer middelen beschikken om de openbaarmakings- en kapitaalvereisten te hanteren. |
| --- | --- |

4.4.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://www.bis.org/bcbs/basel3.htm

1

Bazel III is een internationaal overeengekomen reeks maatregelen die door het Bazels Comité voor bankentoezicht zijn ontwikkeld als antwoord op de financiële crisis van 2007-2009. Met de maatregelen wordt beoogd de regulering van, het toezicht op en het risicobeheer van banken te versterken. Zoals alle standaarden van het Bazels Comité zijn de Bazel III-standaarden minimumvereisten die van toepassing zijn op internationaal actieve banken. De leden hebben zich ertoe verbonden de standaarden in hun rechtsgebied binnen het door het Comité vastgestelde tijdschema in te voeren en toe te passen.

(2)  https://www.eba.europa.eu/regulation-and-policy/transparency-and-pillar-3

2

(3)  Bekend als de verordening kapitaalvereisten.

3

(4)  Bekend als de richtlijn kapitaalvereisten.

4

(5)  https://www.eca.europa.eu/nl/Pages/DocItem.aspx?did=60760

5

(6)  https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR21_22/SR_sustainable-finance_nl.pdf

6

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/45 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/45

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels ter voorkoming van misbruik van lege entiteiten voor belastingdoeleinden en tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU

(COM(2021) 565 final — 2021/0434 (CNS))

(2022/C 290/08)

| Rapporteur: | Benjamin RIZZO |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Javier DOZ ORRIT |

Rapporteur:

Benjamin RIZZO

Corapporteur:

Javier DOZ ORRIT

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 10.2.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie) |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 206/1/6 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 10.2.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie)

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

3.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

206/1/6

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC staat volledig achter het voorstel van de Commissie betreffende het misbruik van “lege entiteiten” (brievenbusmaatschappijen) voor belastingdoeleinden en de doelstellingen ervan. Om echt herstel na de COVID-19-pandemie mogelijk te maken, is het van cruciaal belang dat er op de hele eengemaakte markt op een doeltreffende en eerlijke manier belasting wordt geheven. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC stelt het op prijs dat de Commissie een brede openbare raadpleging heeft georganiseerd die openstaat voor alle belanghebbenden, plus een meer gerichte raadpleging van nationale deskundigen die op grond van hun specifieke deskundigheid in de arm worden genomen. Zo hebben belanghebbenden de kans gekregen een zinvolle bijdrage te leveren, en zij moeten ook bij toekomstige besprekingen worden betrokken. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC onderschrijft de keuze voor een richtlijn, die de lidstaten van een gemeenschappelijk rechtskader moet voorzien. Gezien de aard van het te reguleren onderwerp en de beoogde doelstellingen kan dit onmogelijk door elke lidstaat afzonderlijk in het eigen rechtsstelsel worden geregeld. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is van mening dat het voorstel in overeenstemming is met het evenredigheidsbeginsel, aangezien het niet verder gaat dan het waarborgen van het noodzakelijke beschermingsniveau voor de interne markt en kennelijk een redelijke impact op het bedrijfsleven heeft. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC is van mening dat de Commissie en de nationale belastingdiensten over voldoende vaardigheden en middelen moeten beschikken om de nodige controles correct te kunnen uitvoeren en de daaruit voortvloeiende informatie met betrekking tot het voorstel te delen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC hoopt dat de bevindingen van het onderzoek naar brievenbusmaatschappijen na afloop van het onderzoek openbaar worden gemaakt, zodat bekend wordt wat de resultaten van de toepassing van de richtlijn zijn. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is van mening dat niet alleen de bedrijfsinkomsten, maar ook de activa adequaat moeten worden gecontroleerd, aangezien er ook belastingen kunnen worden geheven als dergelijke activa geen inkomsten genereren zoals bijvoorbeeld het geval is bij vermogensbelasting. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC onderstreept dat er gemeenschappelijke en duidelijke regels moeten worden vastgesteld inzake de specifieke inhoud van de verklaringen die van ondernemingen worden verlangd. Overrapportering die verder gaat dan de doelstellingen van de richtlijn, met de daaruit voortvloeiende nalevingskosten, moet worden vermeden. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC beveelt aan om in andere wetgeving gerichte regels op te nemen ter voorkoming van de activiteiten van “professionele enablers” en hiermee de OESO-benadering ter zake te volgen. Samenwerking tussen professionele toezichthoudende instanties bij de bestrijding van wanpraktijken en mogelijke criminele activiteiten van “professionele enablers” zou van grote waarde zijn. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC herhaalt dat er behoefte is aan een volledige en breed opgezette EU-lijst van buiten de EU gelegen niet-coöperatieve belastingjurisdicties, onder meer om EU-ondernemingen in staat te stellen na te gaan of de fondsen en activa die zij beheren mogelijk verbonden zijn met lege vennootschappen die buiten de EU zijn gevestigd. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC stelt voor dat de Commissie passende richtsnoeren uitvaardigt voor de in de richtlijn genoemde “inhoudstoets” en vooral nader ingaat op de betekenis van specifieke termen als “woonplaats”, “in de buurt wonende directeur” en “bedrijfsruimten”. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC merkt op dat brievenbusmaatschappijen ook kunnen worden opgericht en gebruikt om zwartwerk te vergemakkelijken en socialezekerheidsbijdragen te ontduiken. Het EESC stelt dan ook voor dat de Commissie nagaat of dergelijke kwesties in Europese wetgeving kunnen worden aangepakt, ter aanvulling van het onderhavige voorstel, dat louter een belastingrichtlijn is. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Achtergrond van het voorstel van de Europese Commissie

| 2.1. | In de mededeling van de Europese Commissie over de belastingheffing van ondernemingen in de 21e eeuw, die op 18 mei 2021 is uitgebracht, werden zowel lange- als kortetermijndoelstellingen vastgesteld om het herstel na de uitbraak van COVID-19 te ondersteunen en in de toekomst toereikende overheidsinkomsten te waarborgen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het voorstel van de Commissie voor een richtlijn inzake brievenbusmaatschappijen is een van de specifieke, in de mededeling aangekondigde initiatieven op korte termijn om het huidige belastingstelsel te verbeteren en daarbij vooral aandacht te besteden aan het waarborgen van een eerlijke en doeltreffende belastingheffing. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Juridische entiteiten zonder minimum aan inhoud en economische activiteit kunnen worden gebruikt voor oneigenlijke belastingdoeleinden, zoals belastingontduiking en -ontwijking of zelfs voor het witwassen van geld. Situaties waarin belastingplichtigen hun verplichtingen ontduiken of ontwijken door middel van ondernemingen die geen daadwerkelijke economische activiteit verrichten, moeten daarom worden aangepakt. Brievenbusmaatschappijen kunnen een klimaat van oneerlijke verdeling van de belastingdruk en oneerlijke belastingconcurrentie tussen jurisdicties in de hand werken. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het voorstel van de Commissie is van toepassing op alle ondernemingen die als fiscaal inwoner worden beschouwd en in aanmerking komen voor een certificaat van fiscale woonplaats in een lidstaat. Zodra de richtlijn is aangenomen, moeten de nieuwe regels uiterlijk op 30 juni 2023 in de diverse nationale rechtsstelsels van de lidstaten zijn omgezet en op 1 januari 2024 volledig van kracht zijn geworden. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Er bestaat een overvloed aan Europese wetgeving inzake het witwassen van geld — een misdrijf dat vaak in de hand wordt gewerkt door bepaalde brievenbusfirma’s — die een nuttig kader kan bieden voor het voorstel van de Commissie. Daarbij valt met name te denken aan het door de Commissie in juli 2021 voorgestelde wetgevingspakket, dat bestaat uit drie verordeningen en een richtlijn (1). |
| --- | --- |

2.5.

3.   Voorstellen van de Europese Commissie

| 3.1. | De richtlijn heeft betrekking op regelingen die worden gebruikt voor belastingontwijking of -ontduiking. De regeling waarop het voorstel betrekking heeft, betreft de oprichting van ondernemingen in de EU die zogenaamd echte economische activiteiten verrichten, maar dat in werkelijkheid niet doen. De echte reden waarom sommige van deze vennootschapsvormen worden opgericht, is immers dat zij het mogelijk maken om bepaalde belastingvoordelen door te sluizen naar de uiteindelijk begunstigde of de groep waartoe zij behoren. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Om deze regelingen aan te pakken, voorziet de voorgestelde richtlijn in een toets die de lidstaten moet helpen ondernemingen op te sporen die zogenaamd een legitieme activiteit uitoefenen, maar geen minimum aan inhoud hebben en derhalve mogelijk misbruikt worden om onterechte belastingvoordelen te verkrijgen. Deze test wordt een “inhoudstoets” genoemd. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Bij de eerste stap van de test worden de verschillende soorten ondernemingen onderverdeeld in enerzijds ondernemingen die “het risico lopen” inhoud te missen en voor belastingdoeleinden te worden misbruikt, en anderzijds ondernemingen die “weinig risico lopen”. Er is sprake van een risicogeval indien zich een aantal kenmerken voordoet die gewoonlijk worden waargenomen bij ondernemingen die onvoldoende inhoud hebben (“gatewaycriteria”). Daarentegen zijn gevallen die een laag risico vormen gevallen die geen of slechts een paar van deze kenmerken hebben, en dus de gatewaytest niet doorstaan. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Volgens de desbetreffende criteria worden ondernemingen die niet specifiek door de richtlijn zijn vrijgesteld, als “risicobedrijven” aangemerkt als zij grensoverschrijdende activiteiten ontplooien, geografisch mobiel zijn en bovendien voor hun eigen administratie een beroep doen op andere ondernemingen (met name professionele derde dienstverleners). Gevallen die een laag risico vormen en de gatewaytest niet doorstaan, zijn voor deze richtlijn niet relevant. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De ondernemingen moeten eerst een zelfbeoordeling uitvoeren en als blijkt dat zij een risico vormen wordt deze ondernemingen verzocht in hun belastingaangifte over hun inhoud te rapporteren. Rapportage over de inhoud houdt in dat specifieke informatie wordt verstrekt om de beoordeling van de door de onderneming verrichte activiteit te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Wat de tweede stap betreft, bepalen drie elementen het resultaat van de inhoudstoets:






  i) | bedrijfsruimten die uitsluitend ter beschikking staan van de onderneming; |
| --- | --- | --- |

3.6.

i)

bedrijfsruimten die uitsluitend ter beschikking staan van de onderneming;

| ii) | ten minste één eigen en actieve bankrekening in de EU; |
| --- | --- |

ii)

ten minste één eigen en actieve bankrekening in de EU;

| iii) | ten minste één directeur die in de buurt van de onderneming woont en zich bezighoudt met de activiteiten van de onderneming, of anders een aanzienlijk aantal werknemers van de onderneming die in de buurt van de onderneming wonen en zich bezighouden met haar “opbrengsten genererende kernactiviteiten”. |
| --- | --- |

iii)

ten minste één directeur die in de buurt van de onderneming woont en zich bezighoudt met de activiteiten van de onderneming, of anders een aanzienlijk aantal werknemers van de onderneming die in de buurt van de onderneming wonen en zich bezighouden met haar “opbrengsten genererende kernactiviteiten”.

| 3.7. | De derde stap van de test is de passende beoordeling van de informatie die de onderneming in de tweede stap heeft verstrekt met betrekking tot haar inhoud. Een onderneming die een risico vormt omdat zij de gatewaytest doorstaat, en waarvan de rapportage ook leidt tot de vaststelling dat zij ten minste een van de relevante elementen met betrekking tot inhoud mist, moet krachtens deze richtlijn als een vermoedelijk “lege” onderneming worden aangemerkt, dus een onderneming die niet over voldoende inhoud beschikt en waarschijnlijk wordt misbruikt voor belastingdoeleinden. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Een onderneming die een “risico” vormt maar waarvan uit de rapportage blijkt dat zij over alle relevante elementen met betrekking tot inhoud beschikt, moet voor de toepassing van deze richtlijn worden aangemerkt als een onderneming die vermoedelijk niet “leeg” is. Dit vermoeden sluit echter niet uit dat een belastingdienst op gronden die buiten het toepassingsgebied van de richtlijn vallen kan besluiten dat een dergelijke onderneming leeg is. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | De vierde stap betreft het recht van de onderneming waarvan wordt vermoed dat zij “leeg” is en in de zin van deze richtlijn wordt misbruikt voor belastingdoeleinden, om het tegendeel te bewijzen door aan de hand van concreet bewijsmateriaal aan te tonen dat zij wel inhoud heeft (“weerlegging”). De ondernemingen in kwestie zullen dus daadwerkelijk het recht hebben om te stellen dat zij krachtens de richtlijn geen “lege” vennootschap zijn. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Zodra een onderneming wordt beschouwd als een vermoedelijk “lege entiteit” in de zin van deze richtlijn en dit vermoeden niet wordt weerlegd, dan heeft dit fiscale consequenties. Deze consequenties houden in dat eerder verkregen fiscale voordelen niet meer gelden of dat er geen fiscale voordelen meer kunnen worden verkregen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Aangezien een onderneming, om in aanmerking te komen voor de voordelen van een belastingverdrag, normaal gezien een fiscalewoonplaatsverklaring moet verstrekken, zal de lidstaat van de fiscale woonplaats van de lege vennootschap ofwel helemaal geen verklaring van fiscale woonplaats afgeven ofwel een verklaring met een waarschuwing, namelijk met een expliciete vermelding om te voorkomen dat er gebruik van wordt gemaakt om bovengenoemde voordelen te verkrijgen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Als aan de onderneming toegekende belastingvoordelen niet worden erkend, moet worden bepaald hoe de opbrengstenstromen van en naar de onderneming en eventuele activa die eigendom zijn van de onderneming, feitelijk moeten worden belast. De toewijzing van heffingsrechten moet rekening houden met alle rechtsgebieden die gevolgen kunnen ondervinden van transacties waarbij de “lege entiteit” betrokken is. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | De regels van de richtlijn hebben noodzakelijkerwijs alleen gevolgen voor de lidstaten, aangezien derde landen buiten de werkingssfeer van het EU-recht vallen. In die gevallen moeten overeenkomsten ter voorkoming van dubbele belasting tussen een lidstaat en een derde land naar behoren worden nageleefd wat de verdeling van de heffingsbevoegdheid betreft. Bij ontstentenis van dergelijke overeenkomsten past de betrokken lidstaat zijn nationale wetgeving toe. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Alle lidstaten hebben te allen tijde toegang tot entiteiten die uit hoofde van de richtlijn moeten rapporteren, zonder dat zij om die informatie moeten verzoeken. Daarom wordt informatie uitgewisseld tussen de lidstaten vanaf de eerste stap, wanneer een onderneming volgens de richtlijn wordt geacht een “risico” te vormen. Daarvoor zal een register of een gegevensbank op poten worden gezet. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | De voorgestelde wetgeving laat de vaststelling van sancties voor overtredingen van de rapportageverplichtingen waarin deze richtlijn zoals omgezet in de nationale rechtsorde, voorziet, over aan de lidstaten. De sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Er wordt een minimumniveau van coördinatie tussen de lidstaten verwacht door middel van de vaststelling van een minimumboete overeenkomstig de bestaande bepalingen in de financiële sector. De sancties moeten een administratieve geldboete omvatten van ten minste 5 % van de omzet van de onderneming. |
| --- | --- |

3.16.

4.   Algemene opmerkingen van het EESC

| 4.1. | Het EESC staat volledig achter het voorstel van de Commissie en de algemene doelstellingen ervan. Om echt herstel na de COVID-19-pandemie mogelijk te maken, is het van cruciaal belang dat er op de hele eengemaakte markt op een doeltreffende en eerlijke manier belasting wordt geheven. Voor het bevorderen van overheidsinvesteringen gericht op de verwezenlijking van een groenere en meer gedigitaliseerde eengemaakte markt zijn voldoende belastinginkomsten voor de lidstaten immers een cruciale factor. Het EESC maakt zich enigszins zorgen over het feit dat de digitale kant niet wordt erkend in de inhoudelijke vereisten en dat daarin alleen het belang van materiële activa wordt benadrukt. Dit kan in de toekomst voor problemen zorgen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het voorstel van de Commissie is derhalve volledig in overeenstemming met de mededeling over de belastingheffing van ondernemingen in de 21e eeuw, hetgeen moet leiden tot concrete en samenhangende maatregelen ter bestrijding van belastingontduiking en -ontwijking, waardoor een billijk belastingklimaat in heel Europa wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC merkt op dat het voorstel van de Commissie aansluit bij eerdere wetgevingsinitiatieven van de EU-instellingen, zoals de richtlijn ter bestrijding van belastingontwijking (ATAD) en de richtlijn betreffende administratieve samenwerking (DAC) tussen belastingdiensten. Het is van het grootste belang te streven naar samenhang tussen de verschillende belastingregels waartussen een voortdurende wisselwerking waarschijnlijk is, om onbedoelde uitkomsten te voorkomen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het voorstel van de Commissie vormt een aanvulling op het recente voorstel betreffende het wereldwijde minimumbelastingniveau voor multinationals in de EU (bekend als “pijler 2”), ondanks de verschillende toepassingsgebieden van de twee richtlijnen, aangezien pijler 2 zal worden toegepast op ondernemingen die de omzetdrempel van 750 miljoen EUR overschrijden, terwijl de richtlijn inzake lege entiteiten niet aan dergelijke beperkingen is onderworpen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC waardeert het dat de Commissie voorafgaand aan de publicatie van haar voorstel een openbare raadpleging heeft gehouden. Deze raadpleging bestond uit 32 vragen die er onder meer op gericht waren het probleem en de oorzaken ervan af te bakenen en na te gaan welke vorm van EU-optreden passend zou zijn. De belanghebbenden hebben derhalve ruim de gelegenheid gekregen om vóór de ontwikkeling van de nieuwe regels hun opmerkingen en bedenkingen kenbaar te maken. Het EESC betreurt dat slechts enkele belanghebbenden (50) van deze gelegenheid gebruik hebben gemaakt. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC steunt ook de bijkomende openbare raadpleging van nationale deskundigen, die op basis van hun specifieke deskundigheid doelgericht daarbij zijn betrokken. De combinatie van een brede raadpleging van belanghebbenden en een meer gedetailleerde raadpleging van gekwalificeerde deskundigen vormt een goed evenwicht tussen zowel een participatief als een technisch geavanceerd wetgevingsproces. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | De aard van het onderwerp dat door middel van de richtlijn moet worden gereglementeerd en de beoogde doelen — het aanpakken van grensoverschrijdende belastingontwijking en -ontduiking — vereisen juist dat de lidstaten een gemeenschappelijke kader toepassen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Een passend en doeltreffend gemeenschappelijk kader kan inderdaad niet tot stand worden gebracht door afzonderlijke maatregelen die elke lidstaat met het oog op zijn respectieve rechtsstelsel toepast. In dat geval zou de bestaande versnippering immers opnieuw optreden en mogelijk zelfs worden verergerd door diverse, ongecoördineerde acties die op nationaal niveau worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Lege vennootschappen die in de lidstaten zijn opgericht, moeten in overeenstemming worden gebracht met de richtlijn, en samenwerking tussen de diensten van de lidstaten is meer dan ooit noodzakelijk om te voorkomen dat de fiscale capaciteit van de EU als geheel wordt uitgehold. De Commissie moet over voldoende capaciteit en middelen beschikken zodat zij de controles correct kan uitvoeren en informatie kan delen. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC is ook van mening dat het voorstel in overeenstemming is met het evenredigheidsbeginsel, aangezien het niet verder gaat dan het waarborgen van het noodzakelijke minimale beschermingsniveau voor de interne markt, met een ogenschijnlijk redelijke impact op het bedrijfsleven. De richtlijn streeft namelijk naar een minimumbescherming van de nationale belastingstelsels, waarbij de noodzakelijke mate van coördinatie binnen de EU om de bijbehorende doelstellingen te bereiken, wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Anderzijds lijken de gevolgen voor het bedrijfsleven ook evenredig te zijn, waarbij een passend evenwicht wordt gevonden tussen de verschillende doelstellingen en waarden, met inbegrip van:






  i) | doeltreffendheid bij het terugdringen van het misbruik van brievenbusfirma’s; |
| --- | --- | --- |

4.11.

i)

doeltreffendheid bij het terugdringen van het misbruik van brievenbusfirma’s;

| ii) | belastingvoordelen voor de overheidsfinanciën; |
| --- | --- |

ii)

belastingvoordelen voor de overheidsfinanciën;

| iii) | nalevingskosten voor ondernemingen en belastingdiensten; |
| --- | --- |

iii)

nalevingskosten voor ondernemingen en belastingdiensten;

| iv) | indirecte effecten op de interne markt en op de concurrentie tussen ondernemingen. |
| --- | --- |

iv)

indirecte effecten op de interne markt en op de concurrentie tussen ondernemingen.

| 4.12. | Het EESC stemt in met de benadering van de Commissie dat een doeltreffende en transparante uitwisseling van informatie tussen belastingdiensten essentieel is om het ongepaste gebruik van lege vennootschappen tegen te gaan en, meer in het algemeen, te zorgen voor een eerlijk en efficiënter belastingklimaat. Dit punt moet zeer nauwlettend worden gevolgd, zodat er wordt samengewerkt tussen lidstaten indien een lege vennootschap transacties verricht waarbij twee lidstaten betrokken zijn. Zodra het onderzoek naar brievenbusmaatschappijen is afgerond, moeten de bevindingen ervan op transparante wijze openbaar worden gemaakt. De Europese en nationale autoriteiten moeten de resultaten van de uitvoering van de richtlijn bekendmaken. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Lege vennootschappen die onder deze richtlijn vallen, kunnen niet alleen worden gebruikt voor belastingontduiking en -ontwijking, maar in bepaalde gevallen ook voor het plegen van andere misdrijven, met name het witwassen van geld, waarmee zij vaak in verband worden gebracht. Derhalve is wetgevingscoördinatie en coördinatie van de verschillende toezichthouders die verantwoordelijk zijn voor de bestrijding van deze misdrijven, zowel op nationaal als op Europees niveau, van essentieel belang. Door middel van Unshell zullen de belastingdiensten toegang krijgen tot meer informatie, waardoor zij dit nieuwe pakket gegevens zullen kunnen vergelijken met de informatie die door de anti-witwasinstanties wordt verstrekt. De nationale en Europese autoriteiten moeten erop toezien dat de toepassing van deze richtlijn geen problemen oplevert voor ondernemingen, ongeacht van welk type, die hun activiteiten uitoefenen overeenkomstig de wet. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Kennis inzake de uiteindelijke begunstigden van brievenbusmaatschappijen en hun activa en inzake de werkelijke eigenaren achter de transacties die zij verrichten, is van essentieel belang om de werkelijke aard van hun activiteiten aan het licht te brengen en inzicht te krijgen in de omvang van de belastingontduiking of het witwassen van geld dat heeft plaatsgevonden. Het verbergen van de uiteindelijke begunstigde via ketens van lege vennootschappen, beheerd door “professionele enablers”, is inherent aan hun criminele bedoelingen. De wetgeving ter bestrijding van het witwassen van geld bevat instrumenten om de uiteindelijke begunstigden te identificeren. In de voorgestelde richtlijn die ter discussie staat, wordt echter niet naar deze kwestie verwezen. Het EESC is van mening dat deze en andere leemten in de onderlinge verbanden tussen de twee wetteksten moeten worden opgevuld, hetzij door in deze richtlijn uit te leggen hoe dit moet gebeuren, hetzij door dringend te ijveren voor een Europese kaderwet om dit probleem aan te pakken. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Buiten het toepassingsgebied van deze richtlijn worden er soms ook lege vennootschappen opgericht en gebruikt om zwartwerk te faciliteren en socialezekerheidsbijdragen te ontduiken. Het EESC stelt voor dat de Commissie zich buigt over de mogelijkheid om deze kwestie in Europese wetgeving aan te pakken. |
| --- | --- |

4.15.

5.   Specifieke opmerkingen

| 5.1. | Het EESC acht het “gatewaycriterium” dat in het voorstel van de Commissie in de vorm van cumulatieve indicatoren wordt gehanteerd, redelijk en geschikt. In dit verband merkt het EESC op dat entiteiten die activa voor privégebruik aanhouden, zoals onroerend goed, jachten, jets, kunstwerken of eigen vermogen, mogelijk voor langere perioden geen inkomsten hebben, maar toch aanzienlijke belastingvoordelen mogelijk maken voor hun controlerende entiteiten. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het Comité is dan ook van mening dat niet alleen het inkomen, maar ook de activa moeten worden gecontroleerd, aangezien er ook belastingen kunnen worden geheven als zij geen inkomsten genereren, zoals, waar mogelijk, vermogensbelastingen. Het EESC is van mening dat de Commissie over voldoende capaciteit en middelen moet beschikken zodat zij deze controles correct kan uitvoeren en de informatie kan delen. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Het EESC stelt voor dat de Commissie passende richtsnoeren uitvaardigt voor de in de richtlijn genoemde “inhoudstoets” en vooral nader ingaat op de betekenis van specifieke termen als “woonplaats”, “in de buurt wonende directeur” en “bedrijfsruimten”. Op die manier kunnen nationale verschillen en uiteenlopende interpretaties die schadelijk kunnen zijn voor de interne markt, worden teruggedrongen of beter worden aangepakt. Het EESC verzoekt de Commissie met name om in dit verband terdege rekening te houden met de nieuwe digitale bedrijfsmodellen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Het EESC is van mening dat de betrokkenheid van ondernemingen bij grensoverschrijdende activiteiten zorgvuldig moet worden geëvalueerd, enerzijds aan de hand van de daadwerkelijke aard van de door dergelijke ondernemingen verrichte transacties en anderzijds met betrekking tot hun eigendommen en activa. Vennootschappen die voldoende transparant lijken te zijn en met het oog op belastingontduiking of -ontwijking geen reëel risico inhouden omdat zij niet over voldoende inhoud zouden beschikken, mogen niet onder de richtlijn vallen. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | De Unshell-richtlijn bouwt voort op de bestaande EU- en internationale normen. Het EESC zou graag zien dat de Commissie waarborgt dat er compatibiliteit bestaat met de relevante bestaande internationale en gemeenschappelijke EU-normen, met name het begrip “substantiële economische activiteiten”, dat in het kader van preferentiële belastingregelingen is ontwikkeld en binnen het Forum voor schadelijke belastingpraktijken uitvoerig is besproken. Een andere belangrijke kwestie die moet worden aangepakt betreft de vaststelling van gemeenschappelijke en duidelijke regels betreffende de specifieke inhoud van de verklaringen die van ondernemingen worden vereist. Overrapportering die verder gaat dan de doelstellingen van de richtlijn, met de daaruit voortvloeiende nalevingskosten, moet worden vermeden. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Het EESC dringt erop aan dat er bijzondere aandacht moet worden besteed aan de rol van de zogenaamde “professionele enablers”, een kwestie die in het voorstel voor een richtlijn niet aan bod komt. Het EESC beveelt aan dat de regels ter regulering van de activiteiten van “professionele enablers” in andere wetgeving worden vastgelegd, overeenkomstig de criteria die de OESO ter zake heeft vastgesteld en die vaak ook een relevante rol spelen wanneer het specifiek lege vennootschappen betreft (2). |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | De OESO, die de beroepscategorieën beschrijft waarin sommige beroepsbeoefenaren ketens van lege vennootschappen beheren of daarmee samenwerken, acht het van cruciaal belang zich te concentreren op “professionele enablers” om de criminele activiteiten te bestrijden van vennootschappen die zijn opgericht voor onwettige doeleinden, waaronder belastingontduiking. Er moet inderdaad een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen gezagsgetrouwe professionals en een kleine groep beroepsbeoefenaren die hun vaardigheden op het gebied van fiscaal recht en bedrijfsboekhouding aanwenden om op actieve wijze praktijken te bevorderen die verband houden met belastingontduiking, -ontwijking en het witwassen van geld. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Het EESC wijst er dan ook op dat de strijd moet worden aangebonden met “professionele enablers” die actief mogelijkheden bieden om te profiteren van onwettige praktijken die fiscale en financiële misdrijven in de hand werken. Op die manier zou het mogelijk zijn een cruciale factor in verband met belastingmisbruik te verstoren. Het reduceren van de mogelijkheden om oneerlijke belastingpraktijken te ontwikkelen, is inderdaad een fundamentele stap in de richting van het verwezenlijken van precies dezelfde doelstellingen die met het voorstel van de Commissie worden nagestreefd. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Het EESC is van mening dat de samenwerking van regelgevende of toezichthoudende instanties bij de bestrijding van wanpraktijken en mogelijke criminele activiteiten van “professionele enablers” van grote waarde zou zijn. Dit zou een interessante ontwikkeling zijn van het Europees sociaal en politiek pact ter bestrijding van fiscale en economische delicten, het witwassen van geld en corruptie, waarvoor het Comité in diverse adviezen heeft gepleit. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Het EESC stelt ook voor om het voorstel van de Commissie voor een richtlijn af te stemmen op de bestaande regels inzake verrekenprijzen, aangezien het gebruik van lege vennootschappen voor belastingontduiking een wisselwerking kan hebben met een dergelijke praktijk in de hele EU en daarom specifiek in dit verband moet worden bekeken. Ook hier is het EESC van mening dat de mogelijkheid moet worden overwogen om een richtlijn inzake verrekenprijzen vast te stellen. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Het Comité is van mening dat de lijst van ondernemingen waarvoor geen rapportageverplichting geldt (artikel 6, lid 2) terdege moet worden gemotiveerd en geëvalueerd om te voorkomen dat zij een ongepast belastingvoordeel genieten en dat zij worden gebruikt om de wet te omzeilen. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Het EESC is ook van mening dat er meer actie moet worden ondernomen wanneer een onderneming of entiteit van buiten de EU zaken doet met een beursgenoteerde onderneming of entiteit in de EU. Men moet begrijpen welke maatregelen ter beschikking kunnen worden gesteld van beursgenoteerde ondernemingen of entiteiten in de EU om ervoor te zorgen dat de fondsen of activa die worden beheerd niet van een “lege” vennootschap van buiten de EU afkomstig zijn. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Teneinde doeltreffend actie te ondernemen tegen ondernemingen die zaken doen met bedrijven die in fiscaal niet-coöperatieve rechtsgebieden zijn gevestigd, herhaalt het Comité dat de EU-lijst van niet-coöperatieve belastinggebieden zo doeltreffend en volledig mogelijk moet zijn. |
| --- | --- |

5.13.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Zie het advies van het EESC over het wetgevingspakket ter bestrijding van het witwassen van geld (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 89).

1

(2)  Ending the Shell Game: Cracking down on the Professionals who enable Tax and White Collar Crimes, OESO, Parijs, 2021.

2

Ending the Shell Game: Cracking down on the Professionals who enable Tax and White Collar Crimes

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/52 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/52

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie

(COM(2021) 823 final — 2021/0433 (CNS))

(2022/C 290/09)

| Rapporteur: | Krister ANDERSSON |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Petru Sorin DANDEA |

Rapporteur:

Krister ANDERSSON

Corapporteur:

Petru Sorin DANDEA

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie: 10.2.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 197/1/5 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie: 10.2.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

3.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

197/1/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Met haar voorstel beoogt de Commissie de GloBE-modelvoorschriften in pijler 2 van het inclusief kader van de OESO/G20 om te zetten in de EU. Het EESC is ermee ingenomen dat het optreden van de Commissie volledig aansluit bij de internationale discussies en overeenkomsten en onderschrijft de Commissiedoelstellingen van harte. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is het met de Commissie eens dat “[d]e doeltreffendheid en billijkheid van de hervorming voor mondiale minimumbelastingheffing [...] sterk [afhangen] van de uitvoering die er wereldwijd wordt aan gegeven”. Het EESC acht het van groot belang dat de onderhandelingen tijdig en met succes worden afgerond. Een gemeenschappelijke wereldwijde uitvoering zonder overregulering is essentieel om doeltreffende regels te waarborgen en concurrentieverstoringen te voorkomen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is het volledig met de Commissie eens dat “het van wezenlijk belang is dat de OESO-modelvoorschriften in de EU op uniforme wijze worden uitgevoerd” en dat dit “alleen mogelijk [is] als wetgeving centraal wordt vastgesteld en op uniforme wijze wordt omgezet”. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Hoewel het van essentieel belang is dat er op EU-niveau al technisch overleg en voorbereidende werkzaamheden plaatsvinden, merkt het EESC op dat de OESO nog werkt aan gedetailleerdere regels en het verduidelijken van definities. De lidstaten dienen derhalve aandacht te schenken aan en rekening te houden met alle aanbevelingen en bevindingen van de lopende OESO-onderhandelingen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC steunt alle inspanningen om de nalevingskosten voor Europese ondernemingen en belastingautoriteiten bij het uitwerken van het nieuwe systeem te verminderen. De volledige uitvoering van pijler 2 is een complexe zaak die veel tijd en inspanningen zal vergen, zowel van ondernemingen als van de belastingautoriteiten. De OESO zal naar verwachting in de komende maanden belangrijke regels presenteren met betrekking tot veilige havens, vereenvoudigde administratieve procedures enzovoorts, waardoor de implementatie van het nieuwe fiscale regime vlotter zal kunnen verlopen voor zowel ondernemingen als belastingautoriteiten. Deze regels moeten worden opgenomen in de richtlijn. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC meent dat de modelvoorschriften de specifieke fiscale bepalingen die parlementen in de lidstaten hebben vastgesteld als doelbewuste stimulans voor investeringen en voor de werkgelegenheid, niet teniet mogen doen. Het is belangrijk om de vergroening en digitalisering van de economie te bevorderen, en daarbij is een rol weggelegd voor belastingheffing. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC roept ertoe op in de richtlijn een bepaling op te nemen die het mogelijk maakt om de richtlijn geschillenbeslechting toe te passen op geschillen met betrekking tot pijler 2, in elk geval voor geschillen tussen lidstaten. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het Comité is het eens met de oplegging van sancties wegens niet-naleving en verzoekt de lidstaten grondige belastingcontroles te verrichten om ervoor te zorgen dat de richtlijn volledig wordt nageleefd. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC roept ertoe op de EU-lijst van niet-coöperatieve derde landen te herzien in het licht van het belastingpakket. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC merkt op dat het publiek al lange tijd aandringt op een billijke belastingheffing van multinationale ondernemingen, en verwacht dat in de EU en wereldwijd snel overeenstemming zal worden bereikt over pijler 2. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Achtergrond en het Commissievoorstel

| 2.1. | Het voorstel van de Commissie voor een richtlijn tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie heeft tot doel de modelvoorschriften van de OESO voor de binnenlandse uitvoering van een mondiale minimumbelastingheffing (het inclusief kader van de OESO) in de EU om te zetten middels uniforme regels en een uniforme uitvoering (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Eeuwenoude nationale en internationale fiscale regels zijn niet langer geschikt voor bepaalde nieuwe bedrijfsmodellen die vandaag worden gebruikt. Tal van ondernemingen zijn in een groot aantal landen niet fysiek aanwezig en dragen in die landen niet evenveel vennootschapsbelasting af als ondernemingen die wel fysiek aanwezig zijn (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De overheidsbegrotingen stonden in de nasleep van de financiële crisis van 2008-2009 onder druk. Al deze factoren waren voor de OESO aanleiding om grondslaguitholling en winstverschuiving (Base Erosion and Profit Shifting — BEPS) aan te pakken. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In aansluiting op het BEPS-project van de OESO uit 2015 hebben de leden van het inclusief kader van de OESO/G20 een aanpak vastgesteld voor de toenemende fiscale uitdagingen van de digitalisering van de economie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het overeengekomen pakket omvat twee pijlers, met ondernemingen in alle sectoren. Pijler 2 heeft betrekking op concerns met een groepsomzet van ten minste 750 miljoen EUR. Pijler 1 voorziet in een gedeeltelijke herverdeling van de rechten om overwinsten te belasten naar marktjurisdicties, terwijl pijler 2 een minimale effectieve belasting van 15 % introduceert (3). De OESO-modelvoorschriften tellen zeventig bladzijden met uiterst complexe, zeer technische regels, waaronder tien bladzijden met definities om een “gemeenschappelijke aanpak” voor een mondiale minimumbelasting mogelijk te maken. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Pijler 2 bestaat uit twee nationale regels: i) de regel inzake inkomeninclusie (Inclusion Rule, IIR) en ii) het vangnet daarvoor, de regel inzake onderbelaste betalingen (Undertaxed Payments Rule, UTPR), die samen bekendstaan als de GloBE-regels ter bestrijding van mondiale grondslaguitholling (Global Anti-Base Erosion — GloBE), en een verdragsrechtelijke regel — de onderworpenheidsregel (Subject to Tax Rule, STTR). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Volgens het voorstel moet de uiteindelijkemoederentiteit (Ultimate Parent Entity — UPE) de bijheffing, d.w.z. het tekort voor de gehele groep, betalen in de jurisdictie van vestiging. De belastingopbrengsten zullen bijgevolg door die jurisdictie worden geïnd, wat inhoudt dat heffingen en belastingopbrengsten zich in een andere jurisdictie bevinden. Landen zijn niet verplicht hun belastingtarief tot het minimumniveau te verhogen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Indien de UPE is gevestigd in een land dat geen gekwalificeerde IIR toepast, gaat de UTPR een rol spelen. Op grond van die regel moeten jurisdicties waarin die multinationale onderneming actief is, een gelijkwaardige aanpassing volgens de modelvoorschriften uitvoeren zodat de belastingverplichting van de groepsentiteiten op een andere wijze zodanig wordt aangepast dat de totale bijheffing wordt geïnd. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | De totale bijheffing van een jurisdictie wordt berekend op basis van het aandeel van die jurisdictie in het totale aantal werknemers en de materiële activa van de groep in jurisdicties die de UTPR-bepalingen uitvoeren. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Bij de berekening van de bijheffing per jurisdictie geldt een substance-uitzondering, waardoor uiteindelijk een bepaald bedrag aan inkomsten kan worden belast tegen een tarief onder het minimale effectieve belastingtarief. De uitgesloten inkomsten worden aanvankelijk vastgesteld op 10 % van de totale lokale loonkosten en 8 % van de waarde van de lokaal gebruikte materiële activa, en beide grondslagen worden in tien jaar tijd afgebouwd tot 5 %. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | De berekening van de effectieve belastingtarieven volgens de OESO-modelvoorschriften is gebaseerd op financiële rekeningen waarop ingewikkelde correcties worden toegepast. De modelvoorschriften bieden jurisdicties ook de mogelijkheid om een binnenlands minimumniveau van bijheffing te berekenen, waarbij de bijheffing wordt toegerekend aan en geïnd door die jurisdictie en er dus geen belastingopbrengsten van die jurisdictie worden overgeheveld naar een andere jurisdictie. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | De OESO heeft reeds toegezegd om in het eerste kwartaal van 2022 te komen met het commentaar op de modelvoorschriften teneinde de uitleg van de regels te verduidelijken en verdere richtsnoeren en toelichtingen op te stellen met betrekking tot veilige havens en administratieve richtsnoeren. Er zal naar verwachting nog verdere verduidelijking volgen. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Een gemeenschappelijke mondiale interpretatie van de regels en uitvoering die qua inhoud en tijd uniform is, is van het grootste belang om verstoringen te voorkomen en een gelijk speelveld en Europees concurrentievermogen te waarborgen (4). |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Het voorstel, dat voortbouwt op de mededeling van de Commissie over de belastingheffing van ondernemingen in de 21e eeuw, bevat alleen de in pijler 2 van het inclusief kader van de OESO/G20 opgenomen GloBE-modelvoorschriften. Pijler 1 is minder uitgewerkt dan pijler 2. Dit deel van het pakket komt mogelijk ook aan bod in een EU-richtlijn (5). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Bij de omschrijving van het toepassingsgebied van de richtlijn wordt verwezen naar in de Unie gelegen groepsentiteiten die deel uitmaken van een MNO-groep of een omvangrijke binnenlandse groep met een geconsolideerd groepsinkomen van meer dan 750 miljoen EUR in ten minste twee van de vier voorgaande jaren. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | De richtlijn bepaalt dat in omstandigheden waarin de UPE buiten de EU is gelegen in een jurisdictie die geen gekwalificeerde IIR toepast, al haar groepsentiteiten in jurisdicties met een passend UTPR-kader aan de UTPR onderworpen zullen zijn. In die omstandigheid zal aan in een lidstaat gelegen groepsentiteiten van de MNO-groep een bijheffing worden toegerekend in die lidstaat, volgens een tweeledige formule, die wordt berekend ten aanzien van laagbelaste groepsentiteiten van de MNO-groep. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | De richtlijn bevat regels voor de bepaling van het “kwalificerend inkomen”, dat wil zeggen het gecorrigeerde inkomen dat in aanmerking zal worden genomen voor de berekening van het effectieve belastingtarief. Dit inkomen moet worden berekend aan de hand van het netto-inkomen of -verlies uit de financiële verslaglegging van de groepsentiteit voor het verslagjaar. Er worden specifieke, uiterst ingewikkelde correcties toegepast voor het verschil tussen de financiële en de fiscale verslaglegging. De voornaamste correcties hebben betrekking op de vereisten inzake de rapportage van inkomsten/kosten. Bepalingen inzake lage belastingen voor octrooiboxen zijn daarin evenwel niet opgenomen, maar de versnelde afschrijving op vaste activa wel. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Er worden regels bepaald voor de berekening van de “gecorrigeerde betrokken belastingen” van een groepsentiteit voor een verslagjaar. Het hoofdbeginsel bij de toerekening van betrokken belastingen is dat deze worden toegewezen aan de jurisdictie waar de onderliggende winsten die aan deze belastingen onderworpen zijn, werden behaald. Om dit beginsel te waarborgen, voorziet de richtlijn ook in speciale regels voor grensoverschrijdende belastingen of in het geval van een vaste inrichting, een transparante entiteit, een gecontroleerde buitenlandse vennootschap, een hybride entiteit, of belastingen op dividenden. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | In de richtlijn wordt het effectieve tarief gedefinieerd als de verhouding tussen de gecorrigeerde betrokken belastingen van de groepsentiteiten en het gecorrigeerde inkomen dat die groepsentiteiten in een bepaalde jurisdictie voor een verslagjaar hebben verworven. Overeenkomstig het mondiale akkoord en om de omzetting te waarborgen stelt de richtlijn het minimale effectieve belastingtarief voor de toepassing van de GloBE-modelvoorschriften vast op 15 %. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Om de nalevingslasten in laagrisicosituaties te beperken, geldt er een uitzondering voor minimale winstbedragen, namelijk de de minimis-aanpak. Deze wordt toegepast wanneer de winsten van de groepsentiteiten van een MNO-groep in een jurisdictie maximaal 1 miljoen EUR en de opbrengsten minder dan 10 miljoen EUR bedragen. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | Er gelden bijzondere regels met betrekking tot fusies, overnames, joint ventures en MNO-groepen met verschillende moedermaatschappijen. De richtlijn voorziet in de toepassing van een geconsolideerde inkomensdrempel op groepsentiteiten die betrokken zijn bij een fusie of een splitsing. Bij de aan- of verkoop van een groepsentiteit door een MNO-groep die onder het toepassingsgebied van de regels valt, moet de groepsentiteit in kwestie in dat jaar als lid van beide groepen worden aangemerkt, met bepaalde correcties op de waarden van de attributen die voor de toepassing van de GloBE-modelvoorschriften worden gebruikt (zoals betrokken belastingen, in aanmerking komende loonkosten, in aanmerking komende materiële activa en uitgestelde belastingvorderingen onder GloBE). |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | De richtlijn bevat regels met betrekking tot regimes van fiscale neutraliteit en uitdelingsbelastingstelsels. Om ongewenste effecten te vermijden, zoals een disproportionele UTPR-bijheffing op een MNO-groep, voorziet de richtlijn in bijzondere regels voor de berekening van het inkomen van de uiteindelijkemoederentiteit, wanneer het om een doorstroomentiteit gaat of die entiteit aan een aftrekbaardividendregime onderworpen is (6). |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Volgens de richtlijn moet een in een lidstaat gelegen groepsentiteit van een MNO-groep een aangifte met informatie betreffende de bijheffing indienen, tenzij de aangifte wordt ingediend door de MNO-groep in een andere jurisdictie waarmee de lidstaat een overeenkomst met een gekwalificeerde bevoegde autoriteit heeft die de automatische uitwisseling van de jaarlijkse belastingaangifte toestaat. De vereiste aangifte moet worden ingediend binnen een termijn van 15 maanden na het einde van het verslagjaar waarop zij betrekking hebben. |
| --- | --- |

2.23.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een richtlijn met als doel pijler 2 om te zetten binnen het rechtsstelsel van de EU en op de interne markt. Het EESC is er groot voorstander van en waardeert het dat de Commissie haar werkzaamheden afstemt op het internationale overleg en overeenkomsten. Het EESC merkt op dat ondernemingen onder bepaalde drempels niet worden getroffen door de overeenkomst, maar dat de regels algemeen van aard zijn en volgens de OESO op honderden ondernemingen van toepassing zullen zijn. Elke ondernemingsgroep die binnen het toepassingsgebied van het voorstel valt, kan talrijke vaste inrichtingen en dochterondernemingen hebben. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC wijst erop dat vier landen die hebben deelgenomen aan de onderhandelingen over het inclusief kader, niet akkoord zijn gegaan met het pakket en dat 137 landen het mondiale akkoord hebben ondertekend. De EU-richtlijn inzake een minimumniveau van belastingheffing kan verdere bescherming tegen schadelijke BEPS-praktijken bieden, en het EESC steunt van meet af aan de doelstellingen van het BEPS-project om te zorgen voor duurzame overheidsfinanciën in de EU. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC is het met de Commissie eens dat “[d]e doeltreffendheid en billijkheid van de hervorming voor mondiale minimumbelastingheffing [...] sterk [afhangen] van de uitvoering die er wereldwijd wordt aan gegeven”. Het EESC acht het van groot belang dat de onderhandelingen tijdig en met succes worden afgerond. Een gemeenschappelijke wereldwijde uitvoering is essentieel om doeltreffende regels te waarborgen en concurrentieverstoringen te voorkomen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC is van mening dat de pijlers 1 en 2 van het inclusief kader van de OESO/G20 als een alomvattend en geïntegreerd pakket moeten worden behandeld. Het is van het grootste belang om beide pijlers op samenhangende wijze uit te voeren. Het EESC spoort de lidstaten en de Commissie aan bij de onderhandelingen via de OESO meer inspanningen te leveren om ervoor te zorgen dat pijler 1 zo snel mogelijk op mondiaal niveau wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC is het met de Commissie eens dat optreden op EU-niveau noodzakelijk is omdat “het van wezenlijk belang is dat de OESO-modelvoorschriften in de EU op uniforme wijze worden uitgevoerd”. Het EESC is het er voorts mee eens dat dit “alleen mogelijk [is] als wetgeving centraal wordt vastgesteld en op uniforme wijze wordt omgezet” (7). Het EESC onderstreept dat de richtlijn de fundamentele vrijheden en de uit het Verdrag voortvloeiende verplichtingen en bevoegdheden moet eerbiedigen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het feit dat alle lidstaten hebben deelgenomen aan de discussies in het inclusief kader van de OESO of vervolgens hebben ingestemd met de uitkomsten ervan, komt het proces binnen de EU ten goede. Het EESC merkt op dat het publiek al lange tijd aandringt op een billijke belastingheffing van multinationale ondernemingen, en verwacht dat in de EU en wereldwijd snel overeenstemming zal worden bereikt over pijler 2. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Hoewel het van essentieel belang is dat er op EU-niveau al technisch overleg en voorbereidende werkzaamheden plaatsvinden, merkt het EESC op dat de OESO nog werkt aan gedetailleerdere regels en het verduidelijken van definities. De lidstaten dienen derhalve aandacht te schenken aan en rekening te houden met alle aanbevelingen en bevindingen van de lopende OESO-onderhandelingen, aangezien een wijziging of verandering van de richtlijn moet worden vermeden. Het is evenzo van belang dat de EU zorgvuldig nadenkt over het tijdpad voor de uitvoering door jurisdicties in derde landen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC steunt de Commissie in haar keuze om voort te bouwen op de uitgebreide voorbereidende werkzaamheden die in internationaal verband zijn verricht, door de effectbeoordeling van de OESO te gebruiken bij de uitwerking van het onderhavige voorstel en het werk niet dunnetjes over te doen door een nieuwe effectbeoordeling te verrichten. Het EESC had echter wel graag gezien dat de onderdelen van de richtlijn waarmee die in overeenstemming wordt gebracht met het EU-recht, waren onderworpen aan een effectbeoordeling. Het EESC verzoekt de Commissie een dergelijke analyse uit te voeren en openbaar te maken. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC neemt er nota van en begrijpt dat aan de vereisten van het EU-recht moet worden voldaan. De eenvoudigste, maar daarom niet de enige manier is om de IIR-bepalingen uit te breiden tot zuiver binnenlandse situaties. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC acht het net als de Commissie wenselijk dat de richtlijn slechts een beperkt aantal belastingplichtigen treft en is het met haar eens dat de drempel van 750 miljoen EUR “in overeenstemming [is] met de OESO-modelvoorschriften en de vereisten van het EU-recht” (8), zodat het evenredigheidsbeginsel in acht wordt genomen. Het EESC merkt op dat de drempel in overeenstemming is met de regels inzake landenrapportage en de richtlijn ter bestrijding van belastingontwijking (Anti-Tax Avoidance Directive — ATAD). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC is het met de Commissie eens dat het minimumbelastingtarief van 15 % dat is overeengekomen door het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20 “een evenwicht houdt tussen de verschillende vennootschapsbelastingtarieven die wereldwijd worden toegepast” (9). Het is van belang om de door de regeringen gemaakte afspraak gestand te doen en de regels om te zetten, en om de ondernemingen die binnen het toepassingsgebied vallen, te verplichten de bijheffing te betalen. In overeenstemming met het OESO-akkoord spreekt het EESC voorts zijn steun uit voor de opname van de substance-uitzondering, die betrekking heeft op loonkosten en materiële activa, en onderschrijft het de mening van de Commissie dat “BEPS-praktijken maar weinig voordeel zouden opleveren” wanneer reële economische activiteiten worden verricht (10). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC steunt alle mogelijke inspanningen om de nalevingskosten voor Europese ondernemingen en belastingautoriteiten bij het uitwerken van het nieuwe systeem te verminderen. De volledige uitvoering van pijler 2 zal een complexe aangelegenheid zijn die veel tijd en inspanningen zal vergen. Het is aan de belastingautoriteiten om de systemen en procedures te ontwikkelen om de verschuldigde belasting in de nieuwe situatie te berekenen en te innen. Verder is er voor een snelle uitvoering voldoende goed opgeleid personeel nodig en moeten er ook middelen beschikbaar worden gesteld voor andere internationale fiscale bevoegdheden, zoals voorafgaande verrekenprijsafspraken en geschillenbeslechtingsmechanismen. Het EESC spoort de belastingautoriteiten aan deze voorbereidende werkzaamheden op gang te brengen of er vaart achter te zetten, om de uitvoeringstermijn (januari 2023) gestand te doen. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het EESC roept ertoe op de richtlijn geschillenbeslechting van toepassing te verklaren op geschillen met betrekking tot pijler 2, in elk geval voor geschillen tussen lidstaten. Deze nieuwe regels inzake de beslechting van fiscale geschillen zijn sinds 1 juli 2019 van toepassing. Ze zijn neergelegd in Richtlijn (EU) 2017/1852 van de Raad (11) 2017 en leiden tot een aanzienlijke verbetering van de beslechting van fiscale geschillen, omdat ze het voor ondernemingen en burgers mogelijk maken geschillen in verband met de uitlegging en toepassing van belastingverdragen sneller en doeltreffender op te lossen. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | In overeenstemming met het OESO-akkoord steunt het EESC de de minimis-uitzondering voor groepsentiteiten van een MNO-groep, die van toepassing is wanneer de winsten van de entiteit minder dan 1 miljoen EUR en de opbrengsten minder dan 10 miljoen EUR bedragen. Het is mogelijk dat het plafond mettertijd moet worden herzien. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Het EESC acht het van belang de beoogde veiligehavenregels vroeg genoeg te presenteren om ze te kunnen omzetten in de definitieve richtlijn. Dit is van belang om onnodige administratieve lasten voor belastingplichtigen en belastingdiensten te voorkomen. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Het EESC is het ermee eens dat de richtlijn erin moet voorzien dat de Commissie een beoordeling van de gelijkwaardigheidscriteria met betrekking tot de IIR verricht en een lijst van derdelands jurisdicties opstelt die aan de gelijkwaardigheidscriteria voldoen. Deze lijst kan door middel van een gedelegeerde handeling worden gewijzigd. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Het EESC merkt op dat het Franse voorzitterschap van de Raad van de EU heeft aangegeven de besprekingen zo mogelijk vóór de Franse verkiezingen in april 2022 te willen afronden. De EU moet haar handelspartners aansporen hetzelfde ambitieniveau aan de dag te leggen. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het is belangrijk dat de modelvoorschriften andere fiscale bepalingen die parlementen in de lidstaten vaststellen als doelbewuste stimulans voor investeringen en voor de werkgelegenheid, niet tenietdoen. Regels die al lang bestaan, en die bijvoorbeeld een versnelde afschrijving van vaste investeringen mogelijk maken, stimulansen voor O&O-activiteiten of nieuwere initiatieven om de vergroening en digitalisering van de economie te bevorderen, mogen niet worden belemmerd. Dit geldt zowel voor de initiatieven met betrekking tot het economisch herstel na de pandemie als voor toekomstige technologische ontwikkelingen, die moeten worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | De uitvoering van de GloBE-modelvoorschriften in de EU zal gevolgen hebben voor de bestaande bepalingen in de richtlijn ter bestrijding van belastingontwijking (ATAD) en meer in het bijzonder de regels voor gecontroleerde buitenlandse vennootschappen (CFC-regels), die in wisselwerking kunnen treden met de primaire regel onder pijler 2, de IIR. In haar mededeling over belastingheffing van ondernemingen in de 21e eeuw (12) merkt de Commissie op dat regeringen tal van maatregelen tegen belastingontwijking en -ontduiking hebben aangenomen en dat hierdoor de complexiteit is toegenomen (13). Zelfs als het niet nodig is de ATAD (14) te wijzigen, zou een evaluatie van de doeltreffendheid en de administratieve lasten van de gecombineerde regels gunstig kunnen zijn voor zowel belastingdiensten als bedrijven. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC is het met de Commissie eens dat de omzetting van de GloBE-modelvoorschriften in de EU het pad kunnen effenen naar overeenstemming over het nog hangende voorstel tot herschikking van de rente- en royaltyrichtlijn. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC roept ertoe op nauwlettend toe te zien op de doeltreffendheid van de regels en op de administratieve kosten. De lidstaten moeten buitensporig gebruik van fiscale rulings vermijden indien deze schadelijk zijn voor de bepalingen van de mondiale overeenkomst. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC is het eens met de oplegging van sancties wegens niet-naleving en verzoekt de lidstaten grondige belastingcontroles te verrichten om ervoor te zorgen dat de richtlijn volledig wordt nageleefd. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC roept ertoe op de EU-lijst van niet-coöperatieve derde landen te herzien in het licht van de uitvoering van het overeengekomen OESO-belastingpakket. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC merkt op dat het publiek al lange tijd aandringt op een billijke belastingheffing van multinationale ondernemingen, en verwacht dat in de EU en wereldwijd snel overeenstemming zal worden bereikt over pijler 2. |
| --- | --- |

4.7.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie, COM(2021) 823 final.

1

(2)  De mate waarin bepaalde zogeheten “digitale” ondernemingen vennootschapsbelasting betalen, en in welke landen, is onder meer onderzocht door Matthias Bauer, Digital Companies and Their Fair Share of Taxes: Myths and Misconceptions, ECIPE, februari 2018, https://ecipe.org/publications/digital-companies-and-their-fair-share-of-taxes/?chapter=all

2

Digital Companies and Their Fair Share of Taxes: Myths and Misconceptions

(3)  BEPS-project van de OESO/G20, Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy — Global Anti-Base Erosion Model Rules (Pillar Two) — Inclusive Framework on BEPS, https://www.oecd.org/tax/beps/tax-challenges-arising-from-the-digitalisation-of-the-economy-global-anti-base-erosion-model-rules-pillar-two.pdf. Zie voor een overzicht ook Jefferson VanderWolk, Squire Patton Boggs, Global Minimum Taxation for Large Multinationals, https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:6884197871441207296/

3

Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy — Global Anti-Base Erosion Model Rules (Pillar Two) — Inclusive Framework on BEPS

Global Minimum Taxation for Large Multinationals

(4)  De VS passen een eigen regeling inzake mondiale minimumbelastingheffing toe — de Global Intangible Low Tax Income (GILTI) — maar de huidige wetgeving is volgens de Commissie niet in overeenstemming met de IIR-regel. De VS werkt momenteel aan een hervorming van de GILTI om die in overeenstemming te brengen met pijler 2. De OESO zal met de VS en leden van het inclusief kader overleggen over de voorwaarden waarop de hervormde GILTI kan worden gelijkgesteld aan pijler 2. Zolang dergelijke voorwaarden niet zijn overeengekomen, kunnen Europese bedrijven een concurrentienadeel ondervinden, ook al zou een toegepaste UTPR een zekere dekking bieden.

4

(5)  “Om een consistente uitvoering in alle EU-lidstaten te garanderen, ook in de lidstaten die geen lid zijn van de OESO en niet deelnemen aan het inclusief kader, zal de Commissie een voorstel voor een richtlijn tot uitvoering van pijler 1 in de EU indienen.”, COM(2021) 251 final, blz. 9.

5

(6)  Voor beleggingsentiteiten zijn er specifieke regels voor de vaststelling van het effectieve belastingtarief, de bijheffing, de mogelijkheid om deze entiteiten aan te merken als fiscaal transparant, en de mogelijkheid om te kiezen voor de methode van belastbare uitkeringen.

6

Met betrekking tot uitdelingsbelastingstelsels is in de richtlijn bepaald dat, op grond van de jaarlijkse keuze die de indienende entiteit maakt ten aanzien van groepsentiteiten die aan een dergelijk in aanmerking komend uitdelingsbelastingstelsel onderworpen zijn, een belasting op fictieve uitkeringen wordt meegenomen in de berekening van de gecorrigeerde betrokken belastingen van de desbetreffende groepsentiteiten.

(7)  COM(2021) 823 final, blz. 3.

7

(8)  COM(2021) 823 final, blz. 3.

8

(9)  COM(2021) 823 final, blz. 16.

9

(10)  COM(2021) 823 final, blz. 16.

10

(11)  PB C 173 van 31.5.2017, blz. 29.

11

(12)  COM(2021) 251 final.

12

(13)  Zie het EESC-advies over belastingheffing van ondernemingen in de 21e eeuw. Nog niet gepubliceerd.

13

(14)  COM(2021) 823 final, blz. 2.

14

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/58 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/58

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europees centraal toegangspunt dat centraal toegang biedt tot voor financiële diensten, kapitaalmarkten en duurzaamheid relevante publiek beschikbare informatie

(COM(2021) 723 final — 2021/0378 (COD))

het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van bepaalde richtlijnen wat betreft de oprichting en werking van het centraal Europees toegangspunt

(COM(2021) 724 final — 2021/0379 (COD))

en het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van bepaalde verordeningen wat betreft de oprichting en werking van het centraal Europees toegangspunt

(COM(2021) 725 final — 2021/0380 (COD))

(2022/C 290/10)

| Rapporteur: | Florian MARIN |
| --- | --- |

Rapporteur:

Florian MARIN

| Raadplegingen | Raad van de Europese Unie, 9.2.2022 (COM(2021) 724 final en COM(2021) 725 final), 15.2.2022 (COM(2021) 723 final)
  Europees Parlement, 14.2.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 50, 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/1/2 |

Raadplegingen

Raad van de Europese Unie, 9.2.2022 (COM(2021) 724 final en COM(2021) 725 final), 15.2.2022 (COM(2021) 723 final)

Europees Parlement, 14.2.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 50, 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

3.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) steunt het centraal Europees toegangspunt (ESAP), een instrument dat bijdraagt tot een meer duurzame, digitale en inclusieve economie, tot de versterking van de digitale soevereiniteit en tot een betere integratie van de kapitaalmarkten. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is van mening dat het ESAP ambitieuzer moet zijn en meer toegevoegde waarde moet bieden door ook informatie te verwerken in plaats van slechts te fungeren als informatie-instrument met een centraal toegangspunt dat ruwe informatie verzamelt. De taak van het ESAP moet erin bestaan gegevens te aggregeren en te verwerken en sectorale en territoriale verslagen en analyses op te stellen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC stelt voor dat het ESAP wordt opgezet als flexibel instrument en dat het mogelijk moet zijn om nieuwe gegevenscategorieën toe te voegen en te communiceren met nationale registers of Eurostat, rekening houdend met verschillende soorten technologieën. Het ESAP moet zorgen voor duidelijke synergie tussen de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) en de Green Deal-indicatoren. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is van mening dat moet worden nagedacht over de oprichting van een adviesraad, waarin het maatschappelijk middenveld en de sociale partners op basis van een transparante selectieprocedure zitting hebben en die zal beslissen over de toekomst van het ESAP en strategische veranderingen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het is belangrijk de “witte zones” te verkleinen om ervoor te zorgen dat iedereen zonder discriminatie toegang heeft tot het ESAP. Het ESAP moet ook functionaliteiten mogelijk maken waardoor personen met een handicap kunnen profiteren van goede toegankelijkheid zonder discriminatie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC acht het van groot belang dat het ESAP zorgt voor standaardprocedures, transparantie, gegevensintegriteit en de geloofwaardigheid van de informatiebron, gebruikersvriendelijke automatische gegevensvalidatie, en een behoorlijke controle van de verzamelende instantie voor gegevensbescherming. In de nabije toekomst zal degelijk en adequaat toezicht op verstrekkers van financiële en ESG-gegevens van belang zijn. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Er moet worden overwogen de kosten voor het verzamelen, genereren en beheren van gegevens voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) te subsidiëren, kmo’s vrij te stellen van vergoedingen ongeacht de hoeveelheid verstrekte gegevens, en te zorgen voor goede arbeidsomstandigheden voor werknemers die verantwoordelijk zijn voor het verstrekken en beheren van gegevens. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het ESAP moet evenveel belang hechten aan financiële als aan niet-financiële gegevens, een duidelijk onderscheid daartussen maken en de mogelijkheid bieden om op vrijwillige basis aan de hand van specifieke criteria sociale gegevens over de activiteiten van elk bedrijf, het management en de werknemers te publiceren. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC is van mening dat er een speciale helpdesk moet komen die helpt om de informatie in het juiste formaat te verstrekken en om ervoor te zorgen dat de informatie technisch bruikbaar is, en dat er ook behoefte is aan opleiding inzake financiële en digitale geletterdheid. In het ESAP zou een minimumaantal economische kernprestatie-indicatoren (KPI’s), die op EU-niveau volgens een gemeenschappelijke methode worden vastgesteld, kunnen worden opgenomen, zodat het beter en op grotere schaal kan worden gebruikt. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De Europese Commissie lanceert een centraal toegangspunt dat gecentraliseerde elektronische toegang zal bieden tot informatie die relevant is voor kapitaalmarkten en financiële diensten (met inbegrip van duurzaamheidsinformatie) en die krachtens EU-wetgeving openbaar moet worden gemaakt, maar ook tot andere soorten informatie die relevant zijn voor kapitaalmarkten en financiële diensten en die bedrijven vrijwillig besluiten te publiceren. Het ESAP is onderdeel van het actieplan voor de kapitaalmarktenunie (KMU) (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De informatie zal worden verzameld via verschillende verzamelende instanties die verantwoordelijk zijn voor, onder andere, het uitvoeren van automatische validaties en het verlenen van technische bijstand aan entiteiten die de informatie hebben verstrekt. De Commissie heeft verklaard voornemens te zijn meer gegevens beschikbaar te stellen voor gebruik in de economie en de samenleving, onder meer door de uitrol van Europese dataruimten. Zij beoogt meer hoogwaardige overheidsgegevens, inclusief bedrijfsgegevens, voor hergebruik beschikbaar te stellen en deze datasets gemakkelijker en kosteloos beschikbaar te stellen (2). Het ESAP-wetgevingsinitiatief van de Commissie komt dan ook op het juiste moment en is uiterst relevant. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het ESAP zal zorgen voor niet-discriminerende en kosteloze toegang tot informatie, met de mogelijkheid vergoedingen in te voeren voor specifieke diensten, bijv. wanneer een grote hoeveelheid gegevens wordt gepubliceerd. Op basis van een door de Commissie vastgesteld en goedgekeurd technisch kader zal door middel van automatische validatie worden nagegaan of de door de verzamelende instanties verstrekte informatie aan de eisen voldoet. Het ESAP zal elke maand gedurende ten minste 95 % van de tijd beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het ESAP zal, op enkele uitzonderingen na, geen informatie met betrekking tot persoonsgegevens opslaan, en zal worden gemonitord, rekening houdend met indicatoren zoals:






  — | het aantal bezoekers en zoekopdrachten; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

het aantal bezoekers en zoekopdrachten;

| — | het percentage zoekopdrachten dat leidt tot een view of een download; |
| --- | --- |

—

het percentage zoekopdrachten dat leidt tot een view of een download;

| — | het aantal en het percentage machineleesbare informatie die op het ESAP toegankelijk is; |
| --- | --- |

—

het aantal en het percentage machineleesbare informatie die op het ESAP toegankelijk is;

| — | het aantal en het percentage machineleesbare views en downloads; |
| --- | --- |

—

het aantal en het percentage machineleesbare views en downloads;

| — | het aandeel van de kennisgevingen volgens de automatische validaties. |
| --- | --- |

—

het aandeel van de kennisgevingen volgens de automatische validaties.

| 2.5. | Het ESAP zal functionaliteiten bieden zoals een gebruikersvriendelijke interface in alle EU-talen, een zoekfunctie, een downloaddienst, een innovatieve aanpak van het aanbieden van vertaaldiensten en een kennisgevingsdienst die gebruikers op de hoogte brengt van alle nieuwe beschikbare informatie. Het ESAP zal worden geëvalueerd op basis van de toegankelijkheid, de kwaliteit en de bruikbaarheid van de informatie, alsook op basis van de tevredenheid van eindgebruikers en het vermogen van gebruikers om hun doelstellingen te bereiken. Voor de uitvoering van het ESAP worden verschillende richtlijnen en verordeningen gewijzigd. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC steunt het initiatief van de Commissie om het ESAP op te richten. Kernprioriteiten voor de EU zijn: de economie klaarmaken voor de digitale toekomst, de digitale soevereiniteit versterken, de snelheid van de informatiestroom opvoeren en gemeenschappelijke normen vaststellen, met een focus op gegevens, technologie en infrastructuur. Het ESAP bevordert gegevensgestuurde financiering en verbetert de toegang van bedrijven en financiële instellingen tot gegevens en informatie van entiteiten aanzienlijk. Het ESAP zal bijdragen tot de totstandbrenging van een meer duurzame, digitale en inclusieve economie en tot een betere integratie van kapitaalmarkten. In zijn advies getiteld “Een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen — Een nieuw actieplan” stelt het EESC dat een Europees centraal toegangspunt een prioriteit is om de efficiëntie van de kapitaalmarktenunie te verbeteren (3). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC is het ermee eens dat het ESAP geen nieuwe rapportageverplichtingen oplegt en voortbouwt op bestaande openbaarmakingsvereisten uit hoofde van de EU-wetgeving. Het ESAP is een instrument waarmee beter kan worden beoordeeld hoe Europese entiteiten bijdragen tot de verwezenlijking van duurzaamheids- en klimaatdoelstellingen. Duurzaamheidsinformatie is van essentieel belang om investeringen te richten op projecten ter ondersteuning van de groene transitie, zoals de belanghebbenden tijdens de raadpleging over de vernieuwde strategie voor duurzame financiering hebben benadrukt (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Dankzij het ESAP is de toegang tot informatie, met inbegrip van informatie uit het verleden, gedurende een bepaalde periode gegarandeerd, hetgeen van belang is voor een goed besluitvormingsproces op de kapitaalmarkten. Het financieringslandschap in Europa is problematisch, omdat het leidt tot een ongelijk speelveld: de financieringskosten waarmee bedrijven worden geconfronteerd, zijn in sterke mate afhankelijk van het land waar zij zijn gevestigd, startende ondernemingen met beperkte zekerheden komen überhaupt moeilijk aan financiering, en de consumptie is niet beschermd tegen lokale economische schokken (5). Het zal voor de kapitaalmarkten en toekomstige investeringsbesluiten van cruciaal belang zijn om de economische en duurzaamheidsprestaties in het oog te houden. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het ESAP wordt opgezet op een moment waarop de financiële sector van de EU voor een ingrijpende transformatie staat als gevolg van de twee grote transities, namelijk de digitale transitie en de klimaattransitie. Er zullen banen verloren gaan, nieuwe vaardigheden moeten worden aangeleerd, de verantwoordelijkheden van de werknemers veranderen. Daarnaast zullen er ontslagen vallen of zullen er nieuwe werkorganisatiemodellen worden ingevoerd. Het ESAP kan een instrument zijn waarmee sommige van de meer problematische effecten van de financiële transformatieprocessen in de EU in goede banen kunnen worden geleid. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het ESAP heeft het potentieel om een factor voor ontwikkeling en investeringen te zijn. Kmo’s die hun zichtbaarheid willen vergroten, kunnen worden aangemoedigd hun gegevens te publiceren om toekomstige investeringen en markten aan te trekken. Het EESC wijst erop dat rekening moet worden gehouden met de rol van software-intermediairs, omdat sommige bedrijven, vooral kmo’s, met dit soort entiteiten zullen samenwerken teneinde de administratieve lasten in verband met gegevensbeheer en -opslag te verminderen. Het ESAP draagt bij tot verlaging van de kosten van het investeringsbesluitvormingsproces en tot vergroting van de zichtbaarheid van kmo’s. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het ESAP moet een efficiënte interoperabiliteit met Eurostat en de nationale registers mogelijk maken. Gezien de dynamiek van de openbare of marktbelangen met betrekking tot transparantie en gegevens moet worden voorzien in de mogelijkheid om in de toekomst nieuwe gegevenscategorieën toe te voegen. Het ESAP moet worden opgezet als een flexibel gegevensinstrument ten opzichte van de verschillende sectoren en Europese initiatieven. Communicatie tussen verschillende technologieën is belangrijk. De kosten van het toevoegen van nieuwe gegevens moeten worden geëvalueerd vanuit het oogpunt van de gevolgen ervan voor de kapitaalmarkten en vanuit het oogpunt van gegevensbeheer. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het is belangrijk ervoor te zorgen dat er overal in de Europese Unie goede internetverbindingen zijn, zodat alle bedrijven toegang hebben tot het ESAP en om discriminatie te voorkomen. Het is van cruciaal belang dat wordt geïnvesteerd in het terugdringen van “witte zones” en dat ervoor wordt gezorgd dat alle burgers en belanghebbenden op de kapitaalmarkt toegang hebben tot het ESAP. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het ESAP moet gegevensintegriteit en de geloofwaardigheid van de bron van de aan de verzamelende instanties verstrekte informatie waarborgen. Automatische evaluatie van de informatie moet eenvoudig en gebruikersvriendelijk zijn. Het verlenen van toegang tot geldige en passende informatie en de bescherming van de consument moeten een prioriteit blijven. Ook de verzamelende instanties moeten naar behoren worden gemonitord en gegevensbescherming moet eveneens een permanente prioriteit zijn. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Betere financieringsmogelijkheden voor bedrijven creëren nieuwe kansen voor de EU-markt en nieuwe werkgelegenheid. Het ESAP moet ruimte bieden aan alle soorten investeringen en marktdeelnemers (ook in de sociale economie of crowdfunding) die een positief effect hebben op het algemeen belang, met name ten aanzien van kwetsbare personen. Het ESAP moet functionaliteiten mogelijk maken waardoor personen met een handicap kunnen profiteren van goede toegankelijkheid. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC vindt het een goede zaak dat het gebruik van het ESAP, en de openbaarmaking van bepaalde informatie, kosteloos zal zijn. Niettemin kunnen de kosten van licenties of van het verzamelen, genereren en beheren van gegevens hoog oplopen. Er moet worden voorzien in fiscale stimuleringsmaatregelen en subsidies voor kmo’s teneinde de kosten voor het verstrekken van gegevens, met name voor verplichte rapportage, te verminderen. Investeringen in software en hardware voor bedrijven en andere belanghebbenden op de kapitaalmarkt moeten met EU-middelen worden ondersteund, zodat zij het ESAP naar behoren kunnen gebruiken en ermee in interactie kunnen treden. In dit verband is een grotere betrokkenheid op het niveau van de lidstaten vereist. Kmo’s moeten worden vrijgesteld van vergoedingen, ongeacht de hoeveelheid gepubliceerde informatie. De hoogte van de in rekening gebrachte vergoedingen moet transparant zijn en in directe verhouding staan tot de kosten van het gegevensbeheer. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het ESAP moet beursgenoteerde en niet-beursgenoteerde bedrijven gelijk behandelen, ongeacht hun omvang of geografische locatie. Het ESAP moet een instrument worden dat toegevoegde waarde biedt door te zorgen voor meer efficiëntie in verslaglegging, transparantie en gegevensbeheer. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het beheer van het ESAP moet gebaseerd zijn op de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de structuur ervan moet twee governanceniveaus omvatten, namelijk:






  — | een adviesraad, waarin het maatschappelijk middenveld en de sociale partners op basis van een transparante selectieprocedure zitting moeten hebben en die zal beslissen over de toekomst van het ESAP en strategische veranderingen; |
| --- | --- | --- |

3.12.

—

een adviesraad, waarin het maatschappelijk middenveld en de sociale partners op basis van een transparante selectieprocedure zitting moeten hebben en die zal beslissen over de toekomst van het ESAP en strategische veranderingen;

| — | een uitvoerende raad die toeziet op de technische normen en de goede werking van het ESAP. |
| --- | --- |

—

een uitvoerende raad die toeziet op de technische normen en de goede werking van het ESAP.

| 3.13. | Tegen de achtergrond van de hoge risicoblootstelling van banken hangen het vertrouwen van investeerders en hun beslissing om via de kapitaalmarkten in ondernemingen te investeren, af van de gemakkelijke beschikbaarheid, kwaliteit en vergelijkbaarheid van informatie. Om een efficiënte en alomvattende relatie tussen emittenten en investeerders tot stand te brengen, zijn standaardprocedures volgens het EESC van cruciaal belang. Overeenkomstig het beginsel “dezelfde activiteit, dezelfde risico, dezelfde regels” moet standaardisering inhouden dat dezelfde termijnen voor openbaarmaking en dezelfde methodologieën voor de publicatie van gegevens worden gehanteerd. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | De COVID-19-crisis en de noodzaak van een duurzaam en inclusief herstel waarbij niemand achterblijft, hebben de druk opgevoerd om de uitvoering van het KMU-actieplan te bespoedigen. De behoefte van ondernemingen aan financiering en investeringen is groter dan ooit tevoren. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Voor het EESC is het duidelijk dat de KMU geen vrijblijvende oefening is ten voordele van enkelen, maar een realiteit moet worden in alle lidstaten van de EU. Er moeten voldoende financiële en personele middelen beschikbaar worden gesteld om een efficiënt en doeltreffend gebruik van het ESAP te waarborgen. Er moet prioriteit worden gegeven aan het betrekken en ondersteunen van de lidstaten en de nationale toezichthouders om ervoor te zorgen dat het ESAP wordt erkend als een belangrijk Europees gegevensinstrument voor bedrijven, beleggers en financiële intermediairs. Het ESAP moet, gezien de voordelen en het belang ervan, in alle lidstaten worden gepromoot, waarvoor ook de sociale media kunnen worden gebruikt. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC is ingenomen met het feit dat de Commissie, zoals uiteengezet in de strategie voor het digitale geldwezen (6), de komende jaren voor meer transparantie wil zorgen, meer gegevens beschikbaar wil stellen (7) en de digitale transformatie van de financiële sector wil ondersteunen. De mogelijkheid om gegevens te aggregeren en rapporten op te stellen moet in het ESAP worden geïntegreerd (8). Er moeten functionaliteiten voor vergelijkingen en nieuwsbrieven bestaan. Het ESAP zou een forum voor belanghebbenden kunnen omvatten waarin ruimte is voor discussies, toelichtingen en de uitwisseling van beste praktijken. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC stelt voor een speciale helpdesk op te richten die helpt om de informatie in het juiste formaat te verstrekken en om ervoor te zorgen dat de informatie technisch bruikbaar is. Deze ondersteuning moet gemeenschappelijke procedures en een kader voor consistentie, vergelijkbaarheid en bruikbaarheid van de gegevens omvatten. Ten slotte moet het ESAP, met het oog op een kosteneffectief proces, werken met de meest gangbare bestandsformaten, zoals XBRL, PDF, XML, HTML, CSV, TXT en XLS. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC is van mening dat digitalisering en gecentraliseerde gegevens een positieve invloed zullen hebben op de verslaglegging. Een en ander zal leiden tot verbeteringen in verschillende stresstests en klimaatanalysen, alsmede tot een betere identificatie en monitoring van de portefeuilles van financiële instellingen met betrekking tot de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering. Het ESAP zal een instrument zijn dat bijdraagt tot het identificeren van potentiële risico’s en het creëren van kansen voor bedrijven. Het ESAP kan ook een instrument zijn om het kmo-onderzoek op Europees niveau te helpen stimuleren. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC stelt voor om wat betreft zichtbaarheid en status evenveel belang toe te kennen aan financiële en niet-financiële gegevens. Niet-financiële informatie moet — op vrijwillige basis — sociale gegevens bevatten over de activiteiten van elk bedrijf en zijn werknemers. Gegevens over het management en personeel van de onderneming moeten ook op vrijwillige basis kunnen worden opgenomen (aantal werknemers, geslacht enz.). In dit verband zouden specifieke criteria voor sociale informatie kunnen worden vastgesteld. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC is van mening dat het ESAP ambitieuzer moet zijn. Meer bepaald moeten bijkomende doelstellingen worden toegevoegd die verder gaan dan het verzamelen van ruwe gegevens, en moet er meer toegevoegde waarde worden gecreëerd door ervoor te zorgen dat het ESAP informatie kan verwerken in plaats van slechts als informatie-instrument met een centraal toegangspunt te fungeren. Het EESC is ermee ingenomen dat het ESAP in alle officiële EU-talen beschikbaar zal zijn. De rol en het belang van het ESAP zijn essentieel om ervoor te zorgen dat onderzoekers, de sociale partners, ngo’s, academici en analisten een grotere, behoorlijke, eerlijke, gelijke en onmiddellijke toegang tot informatie hebben. Het ESAP zou de opkomst van nieuwe particuliere platforms voor informatieverwerking kunnen ondersteunen; de kosten voor het gebruik ervan en de toegang tot de kapitaalmarkten zullen echter een probleem blijven, met name voor kleine beleggers, zoals particulieren. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Door meer mogelijkheden te creëren op het gebied van big data, machinaal leren en artificiële intelligentie, zal informatie efficiënter kunnen worden gebruikt om meer geïntegreerde kapitaalmarkten tot stand te brengen en de EU-economie veerkrachtiger te maken. Sectorale, territoriale verslagen en analysen moeten opties zijn voor toekomstige gebruikers van het ESAP. Het controleren en waarborgen van de geldigheid van gegevens moet voortdurend een punt van aandacht blijven. Overlappingen bij de overdracht en het beheer van gegevens moeten zorgvuldig worden gemonitord. Het EESC is echter van mening dat het verstrekken van ruwe informatie minder ambitieus en niet toereikend is voor nieuwe beleggers die niet vertrouwd zijn met de kapitaalmarkten en overwegen op deze markten te beleggen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het ESAP moet niet alleen worden ingevoerd om de kapitaalmarktdoelstelling te verwezenlijken, maar ook andere, aanvullende beleidsdoelstellingen, zoals de bijdrage van ondernemingen aan de indicatoren van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN. Als derde landen toegang krijgen tot gegevens, kan dat in de toekomst bijdragen tot extra investeringen voor bedrijven in de EU. Het ESAP moet het voorbeeld van het InvestEU-portaal volgen en zou de succesvolle uitvoering van de KMU kunnen ondersteunen (9). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC is van mening dat aan financiële (actie 7 van het KMU-actieplan) en digitale geletterdheid gewerkt moet worden. Ook is er behoefte aan een gids voor financiële geletterdheid en gegevens. Er zouden specifieke richtsnoeren voor het inzicht in het belang van gegevens en voor het gebruik en delen van gegevens kunnen worden opgesteld en verspreid. In dit verband zouden ESF+-middelen kunnen worden gebruikt. Goede en adequate arbeidsomstandigheden voor werknemers die betrokken zijn bij het verzamelen en beheren van gegevens van verschillende bedrijven of belanghebbenden, moeten een permanent aandachtspunt zijn. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC stelt voor om in het ESAP een minimumreeks op EU-niveau vastgestelde economische kernprestatie-indicatoren evenals een gemeenschappelijke methode op te nemen, om een beter en ruimer gebruik van het instrument te waarborgen. Aangezien het ESAP ook duurzaamheidsgegevens omvat, moet worden gezorgd voor een duidelijke synergie met artikel 8 van de EU-taxonomie voor duurzaamheid (10). In het ESAP moet ook een specifieke plaats worden ingeruimd voor statistieken met betrekking tot de Green Deal en de bijdrage van bedrijven aan Green Deal-indicatoren. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Tot slot zou het EESC graag zien dat de Europese Commissie zich buigt over de voordelen van adequate en evenredige regulering van en controle op verstrekkers van financiële en ESG-gegevens. Wanneer het ESAP operationeel wordt, zullen zij immers zowel upstream als downstream een belangrijke rol blijven spelen. |
| --- | --- |

4.11.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Actie 1, Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — “Een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen — Een nieuw actieplan”, 24.9.2020, COM(2020) 590 final.

1

(2)  Richtlijn (EU) 2019/1024 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 inzake open data en het hergebruik van overheidsinformatie (PB L 172 van 26.6.2019, blz. 56).

2

(3)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20.

3

(4)  Internationale organisatie van effectentoezichthouders (2020), Verslag over Duurzame financiering en de rol van effectentoezichthouders en Iosco.

4

(5)  https://blogs.imf.org/2019/09/10/a-capital-market-union-for-europe-why-its-needed-and-how-to-get-there

5

(6)  COM(2020) 591 final.

6

(7)  COM(2020) 66 final.

7

(8)  Vergelijkbaar met de Europese openwetenschapscloud.

8

(9)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20.

9

(10)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020R0852&from=NL

10

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/64 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/64

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2015/760 wat betreft het toepassingsgebied van in aanmerking komende activa en beleggingen, de portefeuillesamenstelling en de diversificatievereisten, het lenen van contanten en andere fondsregels en wat betreft de vereisten in verband met de vergunning, het beleggingsbeleid en de voorwaarden voor de bedrijfsuitoefening van Europese langetermijnbeleggingsinstellingen

(COM(2021) 722 final — 2021/0377 (COD))

(2022/C 290/11)

| Rapporteur: | Pierre BOLLON |
| --- | --- |

Rapporteur:

Pierre BOLLON

| Raadpleging | Europees Parlement, 14.2.2022
  Raad van de Europese Unie, 22.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 111/1/0 |

Raadpleging

Europees Parlement, 14.2.2022

Raad van de Europese Unie, 22.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

3.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

111/1/0

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is een groot voorstander van de voorgestelde evenwichtige herziening van de verordening betreffende Europese langetermijnbeleggingsinstellingen (Eltifs), die er in haar vorige vorm niet in geslaagd is de beoogde doelstellingen te verwezenlijken. Er is een verschuiving van financiële middelen en spaartegoeden naar langetermijninvesteringen nodig, vooral met het oog op een sociaal inclusief herstel na de COVID-19-crisis en ten behoeve van de gelijktijdige digitale en klimaattransitie. In verband hiermee is een grondige herziening van de Eltif-verordening van essentieel belang. Het EESC hoopt wel dat er tijdens de behandelingsprocedure geen nieuwe wettelijke vereisten worden toegevoegd die de door de Commissie terecht voorgestelde vereenvoudigingsmaatregelen teniet zouden doen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | “Eltif 2” is een opportuun en relevant voorstel dat de economische groei en de werkgelegenheid in de EU een flinke boost kan geven. Eltifs zijn langetermijnfondsen die over een “Europees paspoort” beschikken. Deze fondsen zullen een belangrijke rol moeten spelen bij de financiering van de klimaattransitie en de digitale transitie, bij de aanleg van sociale en vervoersinfrastructuur en bij de financiering van huisvestingsprojecten, evenals, uiteraard, bij de financiering van kleine en middelgrote, vooral innovatieve, Europese ondernemingen en start-ups. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Een voldoende nauwkeurige raming van het mondiale tekort aan langetermijnfinanciering is in dit stadium helaas niet beschikbaar. Het ontbreekt nog steeds aan een betere raming op Europees niveau, maar de financieringsbehoefte is ongetwijfeld groot en bedraagt enkele biljoenen euro’s. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC onderstreept met klem het belang van de financiering van de noodzakelijke transitie naar een veel minder koolstofintensieve (en uiteindelijk koolstofneutrale) Europese economie en van de Europese “strategie voor de financiering van de transitie naar een duurzame economie”. Voorts moet de toegankelijkheid van ecologische, sociale en governancedata (ESG) en financiële gegevens worden verbeterd, met name via het Europees centraal toegangspunt (European Single Access Point — ESAP) en, niet in de laatste plaats, via de nodige regulering van en controle op gegevensverstrekkers. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | In het “Eltif 2”-voorstel van de Europese Commissie worden doelgerichte verbeteringen van in aanmerking komende beleggingen gesuggereerd. Hierdoor wordt het beleggingsspectrum van Eltifs vergroot en worden de economische groei en het concurrentievermogen ondersteund. Ook bestrijkt het scala aan investeringen zo een groter geografisch gebied binnen Europa. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC vindt het een goede zaak dat de obstakels die niet-professionele beleggers, die momenteel niet kunnen profiteren van het rendement op langetermijnbeleggingen, in het verleden ontmoedigden om in Eltifs te investeren, worden weggenomen. Zo zouden Eltifs een aanvulling vormen op de momenteel succesvolle fondsen van instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe’s). Dit is een belangrijke stap, temeer daar beleggers beter worden beschermd door het nieuwe, nauwe verband met de verplichte “geschiktheidsbeoordelingen” in het kader van de richtlijn betreffende markten voor financiële instrumenten (MiFID II) en de verduidelijking van de regels inzake belangenconflicten. Het EESC wijst ook nogmaals met klem op zijn vele eerdere oproepen om overal in Europa actie te ondernemen op het gebied van beleggerseducatie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC zou er geen bezwaar tegen hebben als er (naast Eltifs van het “gesloten” of “closed-end”-type) ook Eltifs van het “gedeeltelijk open type” zouden worden aangeboden, d.w.z. Eltifs die breed opgezet en gediversifieerd zijn en de mogelijkheid bieden om na een kennisgevingstermijn uit te stappen (en in te stappen), op voorwaarde uiteraard dat dergelijke mogelijkheden duidelijk uiteengezet worden in de documentatie die aan de cliënten wordt verstrekt en dat er toezicht op wordt gehouden door de bevoegde nationale autoriteit. Om ze meer “liquide” te maken, zouden deze Eltifs tot maximaal 50 % (en mogelijk nog meer) moeten kunnen beleggen in gediversifieerde activa, met inachtneming van de regelgeving betreffende instellingen voor collectieve beleggingen in effecten (icbe’s). Wat ook aanzienlijk zou helpen, is een verdere verhoging van het mogelijke investeringsniveau in andere fondsen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Aangezien Eltifs strikt gebonden zijn aan de regels die in een Europese verordening zijn neergelegd, zou de Europese Commissie nog een stap verder kunnen gaan en kunnen nagaan of het nuttig en haalbaar is om het gebruik van een internationale effectenidentificatiecode (ISIN) met “.eu” erin mogelijk te maken om de beschikbaarheid en zichtbaarheid van Eltifs over de grenzen heen te verbeteren. Het zou een goede zaak zijn als de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA), samen met actieve nationale toezichthouders, een grote rol zou spelen bij de vaststelling van technische reguleringsnormen, de bevordering van de convergentie van het toezicht en de coördinatie van de toezichtwerkzaamheden. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het is belangrijk dat ook in het geval van spaarrekeningen, aan beleggingsfondsen gekoppelde levensverzekeringsproducten, werknemersspaarplannen en, uiteraard, pensioenregelingen zoals het pan-Europees persoonlijk pensioenproduct (PEPP) gemakkelijker voor een Eltif kan worden gekozen. Tegelijkertijd zouden het huidige voorstel voor een herschikking van de Solvabiliteit II-richtlijn en de toekomstige herziening van de richtlijn betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (de IBPV-richtlijn) stimulansen voor verzekerings- en pensioenondernemingen kunnen bevatten om in Eltifs te beleggen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Last but not least zouden Europese beleggers in Eltifs moeten kunnen profiteren van de “meest gunstige fiscale behandeling” die in hun land van vestiging geldt voor spaartegoeden. Voor langetermijnbeleggers zouden overal in Europa stabiele en aantrekkelijke belastingregels moeten gelden. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Samenvatting van het voorstel van de Commissie

| 2.1. | De “Eltif-verordening” is een Europees kader voor alternatieve beleggingsinstellingen (ABI’s) die beleggen in langetermijninvesteringen, zoals sociale- en vervoersinfrastructuurprojecten, vastgoed en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s). Deze verordening stelt uniforme regels vast voor de vergunningverlening, het beleggingsbeleid en de voorwaarden voor de bedrijfsuitoefening en het op de markt brengen van Eltifs. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het Eltif-regelgevingskader is bedoeld om langetermijnbeleggingen in dit soort activa door institutionele en niet-professionele beleggers te vergemakkelijken en een alternatieve, niet-bancaire financieringsbron voor de reële economie te bieden. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Deze herziening beoogt het gebruik van Eltifs in de hele EU te vergroten ten gunste van de Europese economie en beleggers. Dit zou op zijn beurt de verdere ontwikkeling van de kapitaalmarktenunie (KMU) ondersteunen, die ook tot doel heeft de toegang van EU-ondernemingen tot stabielere, duurzamere en gevarieerdere langetermijnfinanciering te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Sinds de goedkeuring van het oorspronkelijke Eltif-rechtskader in april 2015 hebben slechts 67 Eltifs (gegevens februari 2022) een vergunning gekregen, met een relatief klein bedrag aan beheerde netto-activa (in 2021 geraamd op ongeveer 2,4 miljard EUR). Zulke vergunninghoudende Eltifs zijn gevestigd in slechts vier lidstaten (Luxemburg, Frankrijk, Italië en Spanje); in de overige lidstaten ontbreken zij. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Uit de beschikbare marktgegevens blijkt dat de ontwikkeling van de markt niet de verwachte schaal heeft bereikt, waarschijnlijk omdat Eltifs relatief recent zijn. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Op basis van de evaluatie van de werking van het Eltif-wetgevingskader en de feedback van belanghebbenden worden de voordelen van Eltifs beperkt door de restrictieve fondsregels en de belemmeringen voor de toegang van kleine beleggers, die samen het nut, de doeltreffendheid en de aantrekkelijkheid van het Eltif-wetgevingskader voor beheerders en beleggers verminderen. Deze beperkingen zijn de belangrijkste oorzaken van het feit dat de Eltifs er niet in slagen aanzienlijk op te schalen en hun volledige potentieel te benutten om beleggingen naar de reële economie te kanaliseren. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In dit verband beoogt de herziening van het Eltif-regelgevingskader de acceptatie te versnellen en Eltifs aantrekkelijker te maken door gerichte wijzigingen in de fondsregels aan te brengen. Dit houdt met name in dat meer activa en beleggingen in aanmerking moeten komen, dat flexibelere fondsreglementen mogelijk moeten worden gemaakt, onder meer door het faciliteren van dakfondsstrategieën, en dat de ongerechtvaardigde belemmeringen voor de toegang van niet-professionele beleggers tot Eltifs moeten worden weggenomen, met name het initiële beleggingsvereiste van 10 000 EUR en de maximale drempel van 10 % voor niet-professionele beleggers met een financiële portefeuille van minder dan 500 000 EUR. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Voorts wil het voorstel de Eltif-structuur aantrekkelijker maken door de regels voor bepaalde fondsen te versoepelen voor Eltifs die uitsluitend voor professionele beleggers toegankelijk zijn. Bij de herziening van het Eltif-rechtskader wordt tevens een optioneel liquiditeitsmechanisme ingevoerd om extra liquiditeit te verschaffen aan Eltif-beleggers en nieuw inschrijvende beleggers, zonder dat het kapitaal van Eltifs hoeft te worden aangesproken. Het voorstel wil verder zorgen voor passende waarborgen ter bescherming van de belegger. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is een groot voorstander van de voorgestelde evenwichtige herziening van de Eltif-verordening, die er in haar vorige vorm niet in geslaagd is de beoogde doelstellingen te verwezenlijken. Deze welkome herziening werd in het advies van het EESC over een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen (1) al toegejuicht als hoeksteen van het nieuwe actieplan voor de kapitaalmarktenunie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Feit is dat de Europese kapitaalmarkten niet alleen efficiënter en veiliger moeten worden, maar dat er ook een verschuiving van financiële middelen en spaartegoeden naar langetermijninvesteringen nodig is, vooral met het oog op een sociaal inclusief herstel na de COVID-19-crisis en ten behoeve van de gelijktijdige digitale en klimaattransitie. In verband hiermee is een grondige herziening van de Eltif-verordening van essentieel belang. Het EESC hoopt wel dat er tijdens de behandelingsprocedure geen nieuwe wettelijke vereisten worden toegevoegd die de door de Commissie terecht voorgestelde vereenvoudigingsmaatregelen teniet zouden doen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Eltifs zijn langetermijnfondsen die in de hele Unie over de grenzen heen kunnen worden verhandeld en waarop grensoverschrijdend kan worden ingeschreven, aangezien zij over een “Europees paspoort” beschikken. Deze fondsen zullen een belangrijke rol kunnen spelen bij de aanleg van infrastructuur (o.a. voor vervoer en energievoorziening), de modernisering van woningen, de financiering van onderzoek en ontwikkeling en, uiteraard, de financiering van kleine en middelgrote Europese ondernemingen en start-ups (investeringen die over het algemeen niet profiteren van de liquiditeit die een beursnotering biedt) en bijgevolg de bevordering van werkgelegenheid. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC onderstreept ook met klem het belang van de financiering van de noodzakelijke transitie naar een inclusieve en veel minder koolstofintensieve (en uiteindelijk koolstofneutrale) Europese economie en van de Europese “strategie voor de financiering van de transitie naar een duurzame economie”, met name de voorgestelde richtlijn duurzaamheidsrapportage door bedrijven en de beoogde sociale “taxonomie”. Voorts moet de toegankelijkheid van ESG-data en financiële gegevens worden verbeterd, met name via het Europees centraal toegangspunt (European Single Access Point — ESAP) en, niet in de laatste plaats, via de nodige regulering van en controle op gegevensverstrekkers. Ook moet vaart worden gezet achter de invoering van ESG-labels om Eltif-beleggers houvast te bieden. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | In het uitgebalanceerde en evenredige “Eltif 2”-voorstel van de Europese Commissie worden terecht doelgerichte verbeteringen van in aanmerking komende beleggingen gesuggereerd, die het mogelijk zullen maken de groei en concurrentiekracht via Eltifs krachtiger te ondersteunen. Een aanzienlijk aantal daarvan zal dus meer gediversifieerd zijn, aangezien het beleggingsspectrum van Eltifs zal worden verruimd, waardoor meer kansen worden gecreëerd. Andere zullen meer geconcentreerd zijn, waarbij de nadruk zal liggen op essentiële investeringen. Door deze veranderingen zal het scala aan beleggingen van Eltifs ook een groter geografisch gebied binnen Europa bestrijken. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC vindt het een goede zaak dat de obstakels die niet-professionele beleggers in het verleden ontmoedigden om in Eltifs te investeren, worden weggenomen. Gezien de enorme hoeveelheid spaargeld dat momenteel niet kan profiteren van het rendement op langetermijnbeleggingen, is dit een belangrijke stap, vooral tegen de achtergrond van de huidige lage (hoewel in sommige gevallen stijgende) rentetarieven en de inflatoire druk. Een breder spectrum van in aanmerking komende activa en beleggingsstrategieën is van groot belang voor de bescherming van beleggers en zal ook efficiënter zijn dan de gedetailleerde beperkingen uit 2015, die als nadeel hadden dat ze het aanbod van fondsen voor beleggers, zowel institutionele als niet-professionele beleggers, sterk beperkten. Het EESC is blij dat er nu een nauw verband wordt gelegd met de verplichte “geschiktheidsbeoordelingen” in het kader van de MiFID II-richtlijn en dat de regels inzake belangenconflicten worden verduidelijkt. Het EESC wijst ook nogmaals met klem op zijn vele eerdere oproepen om overal in Europa actie te ondernemen op het gebied van beleggerseducatie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Eén soort Eltifs heeft kenmerken die hen vergelijkbaar maken met fondsen van het “gesloten type”. In dit geval wordt voorgesteld om op de klassieke manier liquiditeit te verschaffen aan beleggers, nl. in de vorm van een facultatief “mechanisme voor een liquiditeitsvenster” via secundaire handelsmechanismen. Maar dit soort mechanismen is in de praktijk vaak moeilijk, zo niet onmogelijk toe te passen, vooral wanneer er weinig “marktmakers” zijn (een risico dat in een eerder advies van het EESC van 16 oktober 2013 is gesignaleerd en zich helaas heeft gemanifesteerd). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Daarom zou het EESC er ook geen bezwaar tegen hebben als er naast deze Eltifs van het “gesloten type” (closed-end) ook Eltifs van het “gedeeltelijk open type” (2) zouden worden aangeboden, d.w.z. Eltifs die breed opgezet en gediversifieerd zijn en de mogelijkheid bieden om periodiek (bijv. twee keer per jaar) uit te stappen (en in te stappen) na een bepaalde kennisgevingstermijn (bijv. 90 dagen), op voorwaarde uiteraard dat dergelijke mogelijkheden door de Eltif-beheerder duidelijk uiteengezet worden in de documentatie die aan de cliënten wordt verstrekt en dat er toezicht op wordt gehouden door de bevoegde nationale autoriteit. Het voorstel van de Commissie om in de technische reguleringsnormen meer duidelijkheid te verschaffen over het terugbetalingspercentage is een positieve eerste stap in de goede richting die navolging verdient. Om ze meer “liquide” te maken, zouden de gedeeltelijk open Eltifs tot maximaal 50 % (en mogelijk nog meer) moeten kunnen beleggen in gediversifieerde activa, met inachtneming van de regelgeving betreffende instellingen voor collectieve beleggingen in effecten (icbe’s). Wat ook aanzienlijk zou helpen, zijn verdere verhogingen van het mogelijke investeringsniveau in andere fondsen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Tegen de achtergrond van de felle wereldwijde concurrentie en de noodzaak om de transities die zich gelijktijdig voltrekken te financieren, zou het EESC graag zien dat de middelen die via de Eltifs worden aangetrokken hoofdzakelijk in de EU-economie worden geïnvesteerd. Een voldoende nauwkeurige raming van het tekort aan langetermijnfinanciering is in dit stadium helaas niet beschikbaar. Het ontbreekt dus nog steeds aan een betere raming op Europees niveau, maar de financieringsbehoefte is ongetwijfeld groot en bedraagt enkele biljoenen euro’s (een laag eencijferig percentage van het bruto binnenlands product (bbp) van de EU) als men daar de behoeften op het gebied van klimaat en duurzaamheid, eigen vermogen en innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen en start-ups, vervoersinfrastructuur en, niet in de laatste plaats, sociale infrastructuur bij optelt. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Aangezien Eltifs strikt gebonden zijn aan de regels die in een Europese verordening zijn neergelegd, zou de Europese Commissie nog een stap verder kunnen gaan en kunnen nagaan of het nuttig en haalbaar is om het gebruik van een ISIN-code met “.eu” erin mogelijk te maken om de beschikbaarheid en zichtbaarheid van Eltifs over de grenzen heen te verbeteren. In dit verband is het EESC blij met de door de Commissie voorgestelde versterking van het Eltif-register. Het EESC pleit voor het vaststellen en handhaven van duidelijke regels in de hele EU onder de doeltreffende leiding van de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) en met de nodige medewerking van de bestaande nationale toezichthouders. De regels moeten er met name voor zorgen dat Eltif-beheerders voorzien in passende instrumenten voor liquiditeitsbeheer (LMT’s) in de fondsen die zij lanceren en tevens duidelijke en nauwkeurige informatie verstrekken over vergoedingen en risico’s, zoals al wordt gedaan in de Verordening inzake essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIP’s) en de MiFID-richtlijn. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het is belangrijk dat ook in het geval van spaarrekeningen, aan beleggingsfondsen gekoppelde levensverzekeringsproducten, werknemersspaarplannen en, uiteraard, pensioenregelingen zoals het pan-Europees persoonlijk pensioenproduct (PEPP) gemakkelijker voor een Eltif kan worden gekozen. Tegelijkertijd zouden het huidige voorstel voor een herschikking van de Solvabiliteit II-richtlijn en de toekomstige herziene richtlijn betreffende instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (IBPV) stimulansen voor verzekerings- en pensioenondernemingen kunnen bevatten om in Eltifs te beleggen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Last but not least zouden Europese beleggers in Eltifs moeten kunnen profiteren van de “meest gunstige fiscale behandeling” die in hun land van vestiging geldt voor spaartegoeden. Helaas worden in veel Europese landen juist zeer vaak fiscale voordelen toegekend aan spaarders die hun geld op korte termijn liquide houden. Zo krijgen beleggers het verkeerde signaal dat “liquiditeit” de voorkeur verdient, ook al zouden zij eerder geneigd zijn om een belegging voor de lange termijn te kiezen. Voor langetermijnbeleggers zouden in ieder geval stabiele en aantrekkelijke belastingregels moeten gelden. |
| --- | --- |

3.12.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20.

1

(2)  Zoals thans voorzien in het aangekondigde Long Term Asset Fund (LTAF) in het Verenigd Koninkrijk. De meerderheid van de belanghebbenden die in het kader van het effectbeoordelingsverslag van de Commissie zijn geraadpleegd had dezelfde mening (zie blz. 73).

2

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/68 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/68

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 600/2014 wat betreft het vergroten van de transparantie van marktgegevens, het wegnemen van belemmeringen voor het ontstaan van een consolidated tape, het optimaliseren van de handelsverplichtingen en het verbod op het ontvangen van betalingen voor het doorgeven van orders van cliënten

(COM(2021) 727 final — 2021/0385 (COD))

(2022/C 290/12)

| Rapporteur: | Jörg Freiherr FRANK VON FÜRSTENWERTH |
| --- | --- |

Rapporteur:

Jörg Freiherr FRANK VON FÜRSTENWERTH

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 3.2.2022
  Europees Parlement, 27.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 3.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 210/0/4 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 3.2.2022

Europees Parlement, 27.1.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

3.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

210/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is verheugd dat de Europese Commissie, zoals zij al aankondigde in het actieplan voor de kapitaalmarktenunie (1) van 2020, tijdig een voorstel heeft ingediend om een geconsolideerde transactiemeldingsregeling (“consolidated tape”) in te voeren voor de activaklassen van aandelen, op de beurs verhandelde indexfondsen, obligaties en afgeleide financiële instrumenten. Dit brengt de kapitaalmarktenunie weer een stap dichterbij. Het EESC stemt in met het voorstel van de Europese Commissie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC wijst er eens te meer op dat de verwezenlijking van de kapitaalmarktenunie een prioriteit is en tegelijkertijd een belangrijke voorwaarde om een echte interne markt tot stand te brengen, de gevolgen van de COVID-19-pandemie de baas te worden en in Europa de overstap naar een duurzame economie te maken. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is ingenomen met het voorstel voor een verordening tot invoering van de Europese consolidated tapes en met de bijbehorende maatregelen die, als alles goed gaat, marktgegevens aanzienlijk transparanter en beter beschikbaar zullen maken, de regelgeving voor plaatsen van uitvoering gelijk zullen trekken en de Europese kapitaalmarkten zullen versterken. Door de geconsolideerde transparantie zal de nog altijd aanzienlijke versnippering van de Europese kapitaalmarkten veel minder grote consequenties hebben. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC hecht er groot belang aan dat iedereen, met name uiteraard ook niet-professionele beleggers in het algemeen en kleine en middelgrote ondernemingen in het bijzonder, zonder discriminatie of kosten toegang krijgt tot marktgegevens. Het EESC roept de Europese Commissie op om de huidige informatieasymmetrieën af te bouwen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | In het kader van de totstandbrenging van de kapitaalmarktenunie zou de Europese Commissie activiteiten moeten ontplooien voor de verdere ontwikkeling van de sterk uiteenlopende aandelencultuur in Europa. Het gaat hierbij niet alleen om regels voor preventieve consumentenbescherming, die vertrouwen wekken, maar met name ook om maatregelen voor een betere consumenteneducatie. Het EESC roept de Europese Commissie verder op om bij alle maatregelen voor de totstandbrenging van de kapitaalmarktenunie groot belang te hechten aan de aspecten gezondheid en veiligheid op het werk en arbeidsomstandigheden. In het kader hiervan moet er onder meer voor worden gezorgd dat de personele middelen van de Europese en nationale toezichthouders gelijke tred blijven houden met het toegenomen takenpakket. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wat het omstreden verbod op het ontvangen van betalingen voor het doorgeven van orders van cliënten voor uitvoering (payment for order flow, PFOF) betreft zou het volgende beginsel moeten worden aangescherpt: voor het uitvoeren van hun cliëntentransacties moeten financiële intermediairs de handelsplatformen of tegenpartijen uitsluitend selecteren op basis van de optimale uitvoering voor de cliënt. Het EESC is het met de Europese Commissie eens dat een materiële of immateriële betaling van het handelsplatform of de tegenpartij aan de financiële intermediair in ruil voor de uitvoering van cliëntentransacties tegen dit beginsel indruist. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Achtergrond van het advies

| 2.1. | Op 25 november 2021 heeft de Europese Commissie een pakket maatregelen ter versterking van de kapitaalmarktenunie (kapitaalmarktpakket) gepresenteerd. Het pakket bestaat uit een mededeling van de Europese Commissie en vier rechtshandelingen (2). Dit advies gaat over een onderdeel van het kapitaalmarktpakket, namelijk de herziening van de verordening markten voor financiële instrumenten (MiFIR) (3). Deze bevat in grote lijnen de regels voor de infrastructuur van de financiële markten en vormt samen met de Europese richtlijn markten voor financiële instrumenten (4) (MiFID II = Markets in financial instruments directive) het regelgevingskader voor het verlenen van beleggingsdiensten. |
| --- | --- |

2.1.

3.   Algemene opmerkingen

3.1.   Opzet van het voorstel

| 3.1.1. | De voorstellen in het kapitaalmarktpakket hebben gemeen dat zij op meer transparantie op de nog steeds versnipperde Europese kapitaalmarkten aansturen. Het Europees Economisch en Sociaal Comité is ingenomen met deze doelstelling, aangezien een kapitaalmarktenunie zonder goede transparantie en betrouwbare en snel beschikbare gegevens tot mislukken gedoemd is. De voorgestelde wijzigingen van de verordening markten voor financiële instrumenten zijn daarbij van groot belang. De voorgestelde wijzigingen hebben in de eerste plaats betrekking op de marktinfrastructuur, nadat begin 2021 tegen de achtergrond van de COVID-19-pandemie al een zogenoemde “MiFID Quick Fix” was gepubliceerd met voorschriften ter bescherming van beleggers (5). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Een zo groot mogelijke transparantie van de effectenmarkten is eveneens noodzakelijk om juist ook kleine en middelgrote ondernemingen, en meer in het algemeen kleine beleggers, een betere toegang tot de kapitaalmarkten te bieden. Nu al dienen alle uitvoeringsplatforms informatie te publiceren over bijvoorbeeld de omvang, het tijdstip en de prijs van transacties. Maar eigenlijk kunnen alleen grote beleggingsmaatschappijen deze gegevens op geconsolideerde wijze verzamelen, en zo een reëel overzicht van de markt bieden, wat bovendien steevast met hoge kosten gepaard gaat. Daarom kan niemand er vandaag de dag van op aan dat hij of zij de beste prijs krijgt, terwijl gemakkelijke toegang tot betrouwbare marktgegevens juist van cruciaal belang is. Dit geldt met name voor informatie over duurzaamheid, die essentieel is voor het creëren van duurzame financiële markten in het kader van de Europese Green Deal en als zodanig een steeds belangrijkere rol speelt. Inhoudelijk hangt dit nauw samen met het centraal Europees toegangspunt en met de vereenvoudigde verstrekking van informatie over duurzaamheid (duurzameontwikkelingsdoelstellingen). |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Dankzij de grotere transparantie waar een snelle, betrouwbare en gemakkelijke toegang tot marktgegevens toe leidt, zal bovendien de concurrentie tussen de handelsplatformen een impuls krijgen. In een transparante omgeving worden effectentransacties namelijk daar uitgevoerd waar de beste prijs kan worden verkregen en de liquiditeit hoog is. Transparantie is ook essentieel voor retailbeleggers en institutionele beleggers als het gaat om cryptoactiva in het Europese consolidated tape-systeem. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | De Europese consolidated tapes — één voor elke activaklasse (aandelen, ETF’s, obligaties en afgeleide financiële instrumenten) — is een essentieel instrument om de huidige informatieasymmetrieën aan te pakken en kan bovendien de dominantie van flitshandel helpen verminderen. Het EESC is ingenomen met de concurrentie op het gebied van marktinfrastructuur. Wel is het belangrijk dat de concurrentie eerlijk en aan dezelfde regels onderworpen is. Regelgevingsarbitrage tussen handelsplatformen moet worden voorkomen. Hoewel de EMIR rechtstreekse werking heeft in de lidstaten, is het ter waarborging van een gelijk speelveld van essentieel belang dat de Europese Commissie begeleidende nationale wetgeving en de praktische uitvoering daarvan, alsook nationale toezichthoudende activiteiten, nauwlettend in de gaten houdt en dat zij de lidstaten eventueel sommeert aanpassingen door te voeren en indien nodig inbreuken bestraft. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Door de invoering van consolidated tapes — dus gecentraliseerde databanken die alle beleggers (kleine en grote vermogensbeheerders, pensioenfondsen, kleine beleggers) en alle financiële intermediairs, ongeacht hun omvang, gemakkelijk en zonder discriminatie toegang bieden tot geconsolideerde marktgegevens — zal de informatievoorsprong van grote aanbieders slinken, terwijl de financiële markten veel beter toegankelijk en daardoor op termijn ook efficiënter worden. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | De Europese consolidated tapes kunnen, door de grotere transparantie die ermee gepaard gaat, ook helpen als tegenwicht tegen buitensporige volatiliteit, zoals grillige prijsstijgingen en prijsdalingen. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Dat er dankzij de consolidated tapes meer transparantie komt en retailbeleggers beter toegang krijgen tot marktgegevens, betekent niet dat een goede beleggersbescherming niet meer nodig zou zijn. Naast een betere toegang van retailbeleggers tot gegevens moet ook sterker worden ingezet op adequate financiële consumentenvoorlichting, zodat consumenten op verantwoorde wijze leren omgaan met de kansen en risico’s van kapitaalmarkten. |
| --- | --- |

3.1.7.

| 3.1.8. | De consolidated tapes zijn ook een grote stap voorwaarts uit het oogpunt van gegevensethiek, een aspect dat in de gedigitaliseerde wereld, waar data handelswaar zijn en een sleutel vormen tot deelname aan het economische en maatschappelijke leven, aan belang wint. Het EESC pleit voor een niet-discriminerende toegang tot marktgegevens. Het is een goede zaak dat met name kleine ondernemingen en consumenten met de invoering van de consolidated tapes toegang krijgen tot gegevens die essentieel voor hen zijn en waar zij anders, bij gebrek aan financiële middelen, geen gebruik van zouden kunnen maken. In die zin zorgen de consolidated tapes eveneens voor de zo noodzakelijke ethische toegang tot informatie op de financiële markten. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.1.9. | Het is een goede zaak dat de Europese Commissie eerst intensief overleg heeft gevoerd over de markteffecten van haar voorstellen op de Europese handelsplatformen en op de internationale concurrentie. Het valt eveneens toe te juichen dat de Europese Commissie een latere evaluatie van de nieuwe regels gepland heeft. |
| --- | --- |

3.1.9.

3.2.   Consolidated tapes, artikelen 22 en 27, MiFIR-voorstel

| 3.2.1. | Het EESC spreekt nogmaals (6) zijn steun uit voor het voorstel van de Commissie ter invoering van Europese consolidated tapes. Bij een technisch goede uitvoering zullen alle marktdeelnemers vrijwel in realtime toegang kunnen krijgen tot handelsgegevens — over aandelen, indexfondsen op de beurs, obligaties en afgeleide financiële instrumenten — van alle handelsplatformen in de EU. Als zodanig zou de geconsolideerde tape in belangrijke mate kunnen helpen om een einde te maken aan de gefragmenteerde markten. Het succes van de consolidated tapes zal echter sterk afhangen van hun praktische uitvoering (verplichting om gegevens te verstrekken, gegevensnormen, toegang tot gegevens, kwaliteit van gegevens, gegevensbeveiliging, gegevensbescherming (voor zover van toepassing), het oplossen van de transparantieproblemen door aan afgeleide financiële instrumenten gedurende hun looptijd (en niet van dag tot dag) een internationaal effectenidentificatienummer (International Securities Identification Number, ISIN) toe te kennen, gebruik van geavanceerde technologieën, operationele veerkracht, gemakkelijke en kosteneffectieve toegang). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Voorwaarde voor succes is ook dat alle gegevensverstrekkers op niet-discriminerende basis aan dezelfde strenge kwaliteitseisen worden onderworpen, of het nu beurzen of banken dan wel conventionele gegevensverstrekkers of fintechbedrijven zijn. De kwaliteit van de gegevens en een goede governancestructuur zijn eveneens doorslaggevend voor het welslagen van de consolidated tapes. Het is van essentieel belang dat de kwaliteit van de gegevens en de governance van het CT-systeem voortdurend worden gecontroleerd en indien nodig worden aangepast. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Het EESC steunt het weldoordachte voorstel om de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) een centrale rol te geven bij de permanente monitoring van de consolidated tapes. Het EESC hoopt dat de ESMA — en ook de nationale toezichthouders voor de effectenmarkt — hiervoor ook de nodige financiële, materiële en personele middelen ter beschikking zullen worden gesteld. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | De selectieprocedures voor steeds één CT-exploitant per activaklasse zijn van groot belang. Het EESC hecht grote waarde aan soepele en transparante selectieprocedures, vooral omdat de eerste CT-exploitanten een groot concurrentievoordeel zullen hebben verworven wanneer het na vijf jaar tot een nieuwe aanbesteding komt. Het is dan ook te wensen dat een breed scala aan marktpartijen zich op de aanbestedingen inschrijft. Het is een goede zaak dat de selectiecriteria nauwgezet geformuleerd zijn en dat bovendien is aangegeven aan welke organisatorische vereisten de verstrekkers van consolidated tapes moeten voldoen. Het EESC kan zich vinden in de aanpak waarbij verstrekkers van consolidated tapes aan het eind van elk kwartaal op hun kosteloos toegankelijke website prestatiestatistieken en incidentverslagen met betrekking tot gegevenskwaliteit en -systemen publiceren. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | De consolidated tapes zullen ook een essentiële stap en essentieel instrument zijn om aanbieders van beleggingsdiensten in staat te stellen met een betere en bredere basis en op eenvoudigere wijze aan hun verplichting tot optimale uitvoering van orders van cliënten (best execution, artikel 27, lid 2, MiFID II) te voldoen. Met name voor retailbeleggers is het behalen van de beste prijs het belangrijkste criterium. Uit voorzorg wijst het EESC er echter wel op dat Europese consolidated tapes niet in de plaats mogen komen van het beginsel van optimale uitvoering. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | De consolidated tapes kunnen alleen volledig doeltreffend zijn als voor de verschillende uitvoeringsplatforms dezelfde concurrentievoorwaarden gelden. De voorstellen van de Europese Commissie om te zorgen voor volledige transparantie van handelsplatformen — met in het bijzonder een verbod op dark pools, waarin handelaren aan geen enkele transparantievereiste zijn onderworpen — kunnen op bijval van het EESC rekenen. |
| --- | --- |

3.2.6.

3.3.   Handelsverplichting voor afgeleide financiële instrumenten, artikel 28 MiFIR-voorstel

| 3.3.1. | Het is een goede zaak dat in het voorstel van de Europese Commissie een systematische fout, die met de publicatie van het Refit-initiatief in het kader van EMIR was ontstaan, wordt rechtgetrokken. Kleine financiële tegenpartijen zullen voortaan wettelijk zijn vrijgesteld van de handelsverplichting en — zoals nu al het geval is — van de clearingverplichting. |
| --- | --- |

3.3.1.

3.4.   Handelsplatform voor aandelen, artikel 23 MiFIR-voorstel

| 3.4.1. | Volgens het voorstel zullen alleen aandelen met een internationaal effectenidentificatienummer (International Securities Identification Number — ISIN) van de Europese Unie onderworpen zijn aan de handelsverplichting voor effecten. En zelfs deze zijn vrijgesteld van de handelsverplichting wanneer de handel buiten de Europese Unie in de lokale valuta plaatsvindt. Het voorstel brengt voordelen met zich mee voor beleggers. Voor effecten met een buiten de Europese Unie gelegen handelsplatform zouden namelijk ook daar de beste prijzen kunnen worden behaald. Dit geldt met name voor aandelen die een ISIN van de EU hebben, maar voornamelijk in GBP op de London Stock Exchange worden verhandeld. Het EESC kan zich dan ook zonder meer vinden in het voorstel. |
| --- | --- |

3.4.1.

3.5.   Payment for order flow (PFOF), artikel 39, onder a), MiFIR-voorstel

| 3.5.1. | Het voorstel verbiedt het zogeheten PFOF-model, waarbij financiële intermediairs door hun handelspartners betaald worden voor het kanaliseren van retailorders van hun cliënten naar die handelspartners. PFOF is vooral een financieringsmodel onder onlinemakelaars, die voor retailbeleggers vaak een goedkoop alternatief zijn voor de traditionele beurshandel. Met name bij zogenoemde zero-commission brokers is het de praktijk om klanten slechts een geringe vergoeding voor de order in rekening te brengen en om inkomsten te verkrijgen uit “terugbetalingen” op het handelsplatform. Vaak gaan alle handelsorders naar op één handelspartner. Deze “terugbetalingen” worden niet aan de klanten meegedeeld. Het EESC is het met de ESMA (7) eens dat deze praktijk onverenigbaar is met de verplichting tot optimale uitvoering en de vereiste prijstransparantie. Anderzijds bieden deze onlinemakelaars goedkope en laagdrempelige toegang tot beleggingsdiensten, met name voor retailbeleggers. Er moet absoluut voor gezorgd worden dat fintechbedrijven en conventionele aanbieders elk met dezelfde kostentransparantie opereren en dat voor hen dezelfde concurrentievoorwaarden gelden. Dit verdient speciale aandacht in het verdere wetgevingsproces. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Daarbij zou ook moet worden nagegaan of PFOF, los van de juridische bedenkingen (optimale uitvoering), met het oog op de marktstructuur niet sowieso al ongewenst zou kunnen zijn: er worden veel te grote handelsvolumes van de beurzen weggeleid, waardoor hun algehele werking in gevaar komt. Een vermindering van de marktliquiditeit zou namelijk haaks staan op de doelstellingen van de kapitaalmarktenunie. Een en ander zou zwaar ten koste gaan van de noodzakelijke markttransparantie (met name de pretransactionele transparantie), met alle gevolgen van dien voor de klanten. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Optimale uitvoering (best execution)

| 3.6.1. | De Europese Commissie stelt voor om plaatsen van uitvoering te ontslaan van de in artikel 27, lid 1, MiFID II opgenomen verplichting om informatie over de kwaliteit van de uitvoering van orders te publiceren. Dat is een zinnig voorstel, omdat duidelijk is dat beleggers deze verslagen in de praktijk niet als nuttige bron van informatie hebben gebruikt, en bovendien zal posttransactionele informatie voortaan via de consolidated tapes beschikbaar zijn. Het EESC begrijpt dat en gaat ermee akkoord. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | In het licht hiervan heeft het echter geen zin dat de ESMA momenteel raadplegingen houdt over aanpassing van de technische reguleringsnormen (TRN 27 en TRN 28), aangezien deze concreet gestalte geven aan de bepaling die de Europese Commissie juist voorstelt te schrappen (artikel 27, lid 2, MiFID II). Niet alleen heeft het geen zin, het brengt voor de betrokken partijen ook administratieve lasten met zich mee die uiteindelijk geen enkel nut dienen. Omwille van een goede en duurzame regelgevingspraktijk moeten dergelijke praktijken worden vermeden. |
| --- | --- |

3.6.2.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2020) 590 final.

1

(2)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s: Kapitaalmarktenunie — Resultaten één jaar na het actieplan; voorstel voor een centraal Europees toegangspunt (European Single Access Point — ESAP); herziening van de verordening betreffende Europese langetermijnbeleggingsinstellingen (Eltif’s); herziening van de Richtlijn beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen (AIFM-richtlijn) en herziening van de verordening betreffende markten in financiële instrumenten (MiFIR).

2

(3)  Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende markten in financiële instrumenten en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 173 van 12.6.2014, blz. 84).

3

(4)  Richtlijn 2014/65/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende markten voor financiële instrumenten en tot wijziging van Richtlijn 2002/92/EG en Richtlijn 2011/61/EU (PB L 173 van 12.6.2014, blz. 349).

4

(5)  Richtlijn (EU) 2021/338 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2021 tot wijziging van Richtlijn 2014/65/EU wat betreft informatievereisten, productgovernance en positielimieten, en Richtlijnen 2013/36/EU en (EU) 2019/878 wat betreft de toepassing daarvan op beleggingsondernemingen, om bij te dragen aan het herstel van de COVID-19-crisis (PB L 68 van 26.2.2021, blz. 14).

5

(6)  PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20.

6

(7)  ESMA Public Statement, document ESMA35-43-2749, datum 13.7.2021: “ESMA warns firms and investors about risks arising from payment of order flow” (alleen in het Engels beschikbaar).

7

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/73 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/73

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “EU-strategie ter bestrijding van antisemitisme en ter bevordering van het Joodse leven (2021-2030)”

(COM(2021) 615 final)

(2022/C 290/13)

| Rapporteur: | Ákos TOPOLÁNSZKY |
| --- | --- |

Rapporteur:

Ákos TOPOLÁNSZKY

| Raadpleging | Europese Commissie, 1.12.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 7.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 145/0/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 1.12.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

7.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

145/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) verdedigt en benadrukt met klem de fundamentele waarden die ten grondslag liggen aan de EU en de Europese co-existentie. Het is van mening dat antisemitisme in welke vorm dan ook onverenigbaar is met Europese waarden en normen, omdat dit leidt tot schendingen van het recht en tot uitsluiting, hetgeen niet alleen een bedreiging vormt voor de betrokken gemeenschappen en het Joodse leven, maar ook voor het Europese erfgoed en het huidige Europa, alsmede voor een democratische Europese toekomst die alleen in een diverse samenleving mogelijk is. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC staat dan ook in grote lijnen achter de invoering van de strategie (1) en vindt het een goede zaak dat er in 2021 een breed raadplegingsproces aan vooraf is gegaan. Het EESC is het er in alle opzichten mee eens dat niet alleen antisemitisme moet worden bestreden, maar dat ook moet worden gestreefd naar overheidsbeleid en samenwerking tussen gemeenschappen die bevorderlijk zijn voor wederzijdse aanvaarding. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is er een groot voorstander van dat de strategie niet alleen betrekking heeft op de bestrijding van antisemitisme, maar ook op de bevordering van het Joodse leven. Joodse gemeenschappen en individuen waren en zijn niet alleen passieve slachtoffers, maar ook actieve deelnemers aan de Europese samenlevingen. Het EESC staat volledig achter de in de strategie geschetste visie op een Europese toekomst waarin Joodse gemeenschappen gedijen en zich ontwikkelen. Het is ervan overtuigd dat antisemitisme niet alleen een inbreuk op de rechten van Europese joden is, maar ook een test voor de Europese gedachte, de Europese co-existentie, de rechtsstaat, de grondrechten en de democratie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC onderschrijft de werkdefinitie van antisemitisme van de Internationale Alliantie ter herinnering van de holocaust (IHRA) (2) en dringt er bij alle lidstaten met klem op aan deze definitie over te nemen en er hun beleidsmaatregelen op te baseren. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC is voornemens dit thema elk jaar op de agenda van een van zijn prioritaire werkorganen te plaatsen en de uitvoering van de strategie eventueel via andere middelen (landenbezoek, onderzoek enz.) te evalueren. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is het ermee eens dat onderwijs als een van de prioriteiten van de strategie wordt aangemerkt. Het speelt immers een sleutelrol bij de bestrijding en preventie van antisemitisme. Onderwijs- en opleidingsmateriaal over relevante kwesties, waaronder etnische onverdraagzaamheid, racisme, haatmisdrijven en vooroordelen, moet worden ontwikkeld in samenwerking met professionele maatschappelijke organisaties en organisaties die de Joodse gemeenschap vertegenwoordigen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | In de media moet consequent gebruik worden gemaakt van alle grondwettelijke en EU-rechtsinstrumenten om antisemitische inhoud aan te pakken. Tegelijkertijd moeten de kennis van en het inzicht in het Joodse leven worden verbeterd door middel van een meer evenwichtige en van fijngevoeligheid getuigende berichtgeving. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Bij het uitstippelen van toekomstig beleid zou de Commissie, ter ondersteuning van het Joodse leven in Europa, moeten nagaan hoe het recht van Joodse gemeenschappen op hun overtuigingen en religieuze riten kan worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC is van mening dat de Joodse cultuur, als integraal onderdeel van de Europese identiteit, veel dichter bij de burgers en het grote publiek moet worden gebracht en toegankelijker moet worden gemaakt. Dit is ook een uitgelezen kans om wederzijds en algemeen begrip te kweken, hetgeen van cruciaal belang is voor de ontwikkeling van zowel de Europese gedachte als de Joodse identiteit en voor de versterking van Joodse gemeenschappen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Een duidelijk en solide wetgevingskader waarin haatzaaiende uitlatingen en aanverwante verschijnselen systematisch worden aangepakt, is een noodzakelijk en onontbeerlijk onderdeel van de Europese rechtsorde, maar is op zich geen afdoende antwoord. Het wetgevingskader moet worden aangevuld met educatieve instrumenten en een systeem van grootschalige programma’s op gemeenschaps- en maatschappelijk niveau waarmee de burgers kunnen worden bereikt. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | De opkomst van het populisme in de wereld maakt duidelijk dat ook moet worden gekeken naar de bredere sociale context van antisemitisme. De ene vorm van haat kan niet worden aangepakt zonder dat aandacht wordt besteed aan en doeltreffend wordt opgetreden tegen de andere. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Alle lidstaten hebben de verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat burgers de vrijheid hebben een bepaalde overtuiging te huldigen of een godsdienst aan te hangen en deze zonder angst te belijden. Intimidatie met ongeacht welk middel of in ongeacht welke mate gericht tegen godsdiensten in het algemeen, en in het bijzonder tegen Joodse geloofsovertuigingen, moet worden beschouwd als een schending van de democratische rechtsorde. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC moedigt de Europese Commissie aan om in het buitenlands beleid — bij de samenwerking met derde landen en internationale organisaties — ruim baan te geven aan de bestrijding van antisemitisme en aan het strategische programma ter ondersteuning van het Joodse leven. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Om de strategie nog doeltreffender te kunnen uitvoeren zou er bovendien binnen de Raad een permanente eenheid moeten worden opgericht die antisemitisme in de gaten houdt en bestrijdt. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC is ervan overtuigd dat ook in de sport, en met name in het voetbal, krachtige aanbevelingen en richtsnoeren nodig zijn, aangezien deze sector vanwege de populariteit en zichtbaarheid ervan een groot risico op antisemitisme inhoudt, maar ook een essentieel instrument kan zijn om dit verschijnsel doeltreffend te bestrijden. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) verdedigt en benadrukt met klem de fundamentele waarden die ten grondslag liggen aan de EU en de Europese co-existentie. Die waarden omvatten eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren (3). Het EESC is van mening dat antisemitisme in welke vorm dan ook onverenigbaar is met Europese waarden en normen, omdat dit leidt tot schendingen van het recht en tot uitsluiting, hetgeen niet alleen een bedreiging vormt voor de betrokken gemeenschappen en het Joodse leven, maar ook voor het Europese erfgoed en het huidige Europa, alsmede voor een democratische Europese toekomst die alleen in een diverse samenleving mogelijk is. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het is echter belangrijk op te merken dat de strategie niet alleen betrekking heeft op de bestrijding van antisemitisme, maar ook op de bevordering van het Joodse leven. Het is zeker een goede zaak dat in de strategie aandacht wordt besteed aan het feit dat Joodse gemeenschappen en individuen niet alleen passieve slachtoffers van het verleden en het heden zijn, maar ook actieve deelnemers aan Europese samenlevingen, die een belangrijke bijdrage leveren aan een divers en inclusief Europa. Het EESC staat volledig achter de in de strategie geschetste visie op een Europese toekomst waarin Joodse gemeenschappen gedijen en zich ontwikkelen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC staat dan ook in grote lijnen achter de invoering van de strategie (4) en vindt het een goede zaak dat er in 2021 een breed raadplegingsproces aan vooraf is gegaan. Het EESC is het er in alle opzichten mee eens dat niet alleen antisemitisme moet worden bestreden, maar dat ook moet worden gestreefd naar overheidsbeleid en samenwerking tussen gemeenschappen die bevorderlijk zijn voor wederzijdse aanvaarding. Het voelt zich ook verplicht om alle inspanningen te steunen die ervoor zorgen dat de Europese burgers met een Joodse achtergrond zich prettig en veilig voelen, overal in Europa welkom zijn en een positief toekomstperspectief in de EU hebben. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het is ervan overtuigd dat antisemitisme niet alleen een inbreuk op de rechten van Europese joden is, maar ook een test voor de Europese gedachte, de Europese co-existentie, de rechtsstaat, de grondrechten en de democratie. Antisemitisme gaat dan ook iedereen en alle politieke en sociale organisaties met verantwoordelijkheden aan, en is een lakmoesproef voor de bevordering van de Europese manier van leven en de bescherming van de burgers en de waarden van de Unie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC is het ermee eens dat de EU-instellingen en de lidstaten een strategie op basis van een gemeenschappelijke aanpak moeten goedkeuren, maar dat dit alleen niet voldoende is. De verbintenissen die voortvloeien uit de in de strategieën vastgelegde waarden moeten eveneens op een meetbare en controleerbare manier worden uitgevoerd en worden erkend als een vanzelfsprekende uiting van Europese co-existentie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Aanbevelingen voortvloeiend uit onafhankelijk en empirisch onderbouwd onderzoek, alsmede onderzoek op basis van communautaire enquêtes, zoals de verklaring van de Raad van 2018 betreffende de bestrijding van antisemitisme (5) en de verklaring van de Raad van 2020 over het mainstreamen van de bestrijding van antisemitisme op alle beleidsterreinen (6), zijn essentieel voor de ontwikkeling en uitvoering van nationale strategieën en de bijbehorende actieplannen, alsmede voor de follow-up en evaluatie ervan. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC beveelt aan dat het door de Europese Commissie gesteunde project NOA (Networks Overcoming Antisemitism), dat gebruik maakt van objectieve vragen en indicatoren op basis van internationale en Europese normen om de door de afzonderlijke lidstaten genomen maatregelen ter bestrijding van antisemitisme te beoordelen (7), op grote schaal in alle lidstaten wordt toegepast, zodat zij hun beleid doeltreffend kunnen uitvoeren en ontwikkelen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Het EESC onderschrijft de werkdefinitie van antisemitisme van de Internationale Alliantie ter herinnering van de holocaust (IHRA) en past die toe. Tegelijkertijd pleit het er met klem voor dat ook alle lidstaten zich achter deze definitie scharen en zich erdoor laten leiden als zij maatregelen vaststellen en bepalen welke activiteiten lokale en nationale instellingen in dit verband zouden moeten ontplooien. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Het feit dat de strategie via een breed raadplegingsproces tot stand is gekomen, wordt door het EESC toegejuicht en als voorbeeldig beschouwd (8). Het beginsel van non-discriminatie en de bepalingen en de geest van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie moeten volledig worden gerespecteerd. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het is een goede zaak dat de lidstaten worden aangemoedigd om, als onmisbaar onderdeel van hun strategie, een nationale coördinator of speciale gezant te benoemen die zij moeten helpen om vrij en autonoom te werken door alle relevante maatschappelijke actoren bij zijn of haar werkzaamheden te betrekken. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Als vertegenwoordiger van het maatschappelijk middenveld in de EU acht het EESC het dringend noodzakelijk om daadkracht te tonen, niet alleen met ad-hoccampagnes of campagnes tegen antisemitisme, maar ook met de oprichting van een permanente EU-missie voor de monitoring van en bewustmaking omtrent antisemitisme. Wat dit betreft, zou er binnen de Raad een permanente eenheid moeten worden opgericht die antisemitisme in de gaten houdt en bestrijdt (9). Het gaat er hierbij niet alleen om dat de EU een belangrijk zichtbaar symbool krijgt, maar ook dat de lidstaten de Europese coördinator ter bestrijding van antisemitisme en ter ondersteuning van het Joodse leven en de werkgroep antisemitisme van het Europees Parlement een steun in de rug geven voor hun waardevolle werk. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Het EESC is voornemens dit thema elk jaar op de agenda van een van zijn prioritaire werkorganen te plaatsen en de uitvoering van de strategie eventueel via andere middelen (landenbezoek, onderzoek enz.) te evalueren. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Onderwijs- en jeugdbeleid

| 3.1. | Het EESC is het ermee eens dat onderwijs als een van de prioriteiten van de strategie wordt aangemerkt. Het speelt immers een sleutelrol bij de bestrijding en preventie van antisemitisme. Hoewel wetgeving en handhaving van de wet, met inbegrip van het strafrecht, zeker een belangrijke rol moeten spelen bij de bestrijding van de overdracht van haat van generatie op generatie, kunnen wat attitudes, het publieke discours en denkwijzen aangaat alleen met onderwijs en een door de gemeenschap gedragen aanpak echt veranderingen worden bewerkstelligd. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Uit het verslag van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) van 2019 (10) blijkt duidelijk dat antisemitische aanvallen zeer vaak gericht zijn tegen 18-34-jarigen en dat velen van hen daarmee dagelijks te maken hebben. Joodse scholen in heel Europa moeten worden beschermd. Het EESC beveelt aan om middelbare scholieren, universiteitsstudenten en jongvolwassenen een prominente rol te geven bij de uitvoering van de strategie, door jeugdleiders en studentenorganisaties in te schakelen en door voortdurend overleg en dialoog met hen te voeren, ook op lokaal niveau. Hun ervaring op het gebied van haatzaaiende uitlatingen, haatmisdrijven, sociale media en onderwijs is ook van het grootste belang, aangezien zij de voornaamste slachtoffers, en soms de voornaamste doelwitten, kunnen zijn van antisemitische aanvallen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Volgens het EESC zou de strategie ook maatregelen op basis van cocreatie moeten omvatten. Daarbij zouden alle belanghebbenden, inclusief andere minderheidsgroepen en vertegenwoordigers van bestaande interreligieuze organisaties, moeten worden betrokken teneinde een en ander de nodige diepgang te verlenen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Universiteiten en wetenschappelijke kringen kunnen soms intellectuele broeinesten van antisemitisme zijn. In de strategie moet prioriteit worden gegeven aan de rol van universitaire kopstukken bij de bestrijding van antisemitisme, zoals uiteengezet in de richtsnoeren van de Unesco, “Addressing antisemitism through education” (11), die zeker op bindende wijze moeten worden uitgevoerd. De richtsnoeren omvatten transparante mechanismen voor de follow-up van uitingen van antisemitisme: een adequate procedure, verslaglegging van incidenten en daaropvolgende monitoring. Daaronder valt ook dat moet worden opgetreden tegen antisemitische maatregelen door de leiding van universiteiten. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Om docenten op scholen en universiteiten een duidelijk inzicht te geven in wat antisemitisme inhoudt, moeten zij ook concreet de beschikking krijgen over de in de strategie genoemde mogelijkheden voor onderwijs/vorming. Evenzo moeten scholen via de organisatie en financiering van het onderwijs worden aangemoedigd om bewustmakings- en kennisontwikkelingsprogramma’s over dit thema uit te voeren, waarbij Joodse burgerlijke en religieuze organisaties moeten worden betrokken, en in het geweer te komen tegen de ontkenning, verdraaiing, versluiering en bagatellisering van de holocaust, en om zich te verzetten tegen pogingen om de nazi’s en hun handlangers te verheerlijken. Dergelijke programma’s zouden deel kunnen uitmaken van (integratie)cursussen voor migranten. Het EESC is van mening dat leden van de besluitvormingsorganen van de EU en de lidstaten ook moeten kunnen deelnemen aan cursussen waarin zij hun vaardigheden ten aanzien van de Joodse gemeenschap en andere minderheden kunnen ontwikkelen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Met het oog op de toekomst en de veiligheid van de Joodse gemeenschap in Europa beveelt het EESC de lidstaten aan om via hun bevoegde ministeries de inhoud en de aandachtspunten van de nationale leerplannen en schoolprogramma’s op het gebied van antisemitisme en de erkenning van Joodse waarden en identiteit te onderzoeken. Ook zouden zij, in samenwerking met professionele maatschappelijke organisaties en organisaties die de Joodse gemeenschap vertegenwoordigen, onderwijs- en opleidingsmateriaal moeten ontwikkelen over relevante kwesties, waaronder etnische onverdraagzaamheid, racisme, haatmisdrijven en vooroordelen. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC beveelt de Commissie aan om toegankelijk lesmateriaal te ontwikkelen waarmee alle betrokken groepen kunnen worden bereikt en waarin, in de taal van het onderwijs en ten behoeve van minderheden, waaronder ook Joodse gemeenschappen, wordt uitgelegd wat het betekent om deel uit te maken van de EU, gebaseerd op democratische waarden en fundamentele mensenrechten, waar diversiteit en antidiscriminatie vanzelfsprekende en impliciete waarden zijn. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC beveelt aan dat middelbare scholen en instellingen voor hoger onderwijs zowel hun inzet voor de bestrijding van antisemitisme als hun erkenning van Joodse waarden tot expliciet onderdeel van hun antidiscriminatiebeleid maken. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC beveelt aan om Joodse jongerenorganisaties een prominente rol te geven in het toekomstige overheidsbeleid ter bevordering van het Joodse leven, en wel op alle in de strategie genoemde gebieden, en ervoor te zorgen dat zij daarbij passende steun krijgen van beleidsmakers. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Media

| 4.1. | Om antisemitische inhoud tegen te gaan, moeten de media, onder meer via campagnes op sociale media, resoluut optreden op basis van gedeelde waarden en zich duidelijk inzetten voor de verspreiding van positieve inhoud waarin de waardigheid en de rechten van minderheden, waaronder die van Joodse afkomst, worden erkend. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | De vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschappen en hun leden in de traditionele media en de sociale media is in de meeste gevallen zeer beperkt en concentreert zich op de gevolgen van antisemitisch geweld en terrorisme en de collectieve herinnering aan de holocaust in Europa, waarvan het belang uiteraard boven elke twijfel verheven is. Er is echter ook behoefte aan positievere inhoud op andere gebieden, zoals hedendaagse Joodse podiumkunsten, Joodse feestdagen of de bevordering van Joodse talen als erkenning van het belang van co-existentie in onze samenlevingen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Afgezien van de cultuur vinden er momenteel in de EU-lidstaten een aantal projecten en initiatieven plaats van Joodse gemeenschappen/maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor een inclusiever en democratischer Europa dat recht doet aan de waarden en doelstellingen van de EU. Deze initiatieven hebben betrekking op een aantal onderwerpen, waaronder de strijd tegen racisme, mensenrechten, milieubescherming en culturele verscheidenheid. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC acht het niet alleen wenselijk dat socialemediakanalen de mogelijkheid bieden om vertrouwd te raken met de traditionele waarden en praktijken van het Jodendom en de historische en religieuze uitingen daarvan, maar dat ook de samenleving als geheel inzicht kan krijgen in de positieve maatschappelijke impact van het activisme van de Joodse gemeenschap, die ook een belangrijke rol zouden kunnen spelen bij de bestrijding van stereotypen (12). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | De kennis en het begrip van het Joodse leven in de media moeten worden verbeterd door middel van opleidingen en informatie voor journalisten, zodat berichtgeving over het Joodse leven evenwichtiger en begripvoller wordt. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | In de media moet consequent gebruik worden gemaakt van alle grondwettelijke en EU-rechtsinstrumenten om antisemitische inhoud aan te pakken. Daartoe moet systematisch onderzoek worden verricht, waarbij de waakhond voor de staatsmedia en toezichthoudende organisaties worden betrokken. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Cultuur

| 5.1. | Het EESC is van mening dat de Joodse cultuur, als integraal onderdeel van de Europese identiteit, veel dichter bij de burgers en het grote publiek moet worden gebracht en toegankelijker moet worden gemaakt. Dit is ook een uitgelezen kans om wederzijds en algemeen begrip te kweken, hetgeen van cruciaal belang is voor de ontwikkeling van zowel de Europese gedachte als de Joodse identiteit en voor de versterking van Joodse gemeenschappen. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het onderwijs in de Joodse cultuur als een vanzelfsprekend, integraal en onlosmakelijk onderdeel van het Europese culturele spectrum wordt steeds noodzakelijker op scholen, aangezien sinds de holocaust minder mensen dagelijks contact hebben met het Joodse leven. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Het EESC is ervan overtuigd dat cultureel erfgoed moet worden erkend, geëerbiedigd en bevorderd, niet simpelweg als een erfenis uit het verleden, maar als een levende en zich ontwikkelende realiteit. Daartoe moet een grotere participatie en betrokkenheid op lokaal niveau worden ondersteund door partnerschappen met belanghebbenden te bevorderen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Hoewel in de strategie wordt verwezen naar het Verdrag van Faro (13), wordt niet ingegaan op de praktische toepassing ervan. Het kader en de richtsnoeren van het Verdrag van Faro moeten in de praktijk worden gebracht ten behoeve van meer samenwerking en ontwikkeling op wetenschappelijk, educatief, cultureel en artistiek gebied, met inbegrip van toerisme. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Het EESC verzoekt de EU-instellingen, de lidstaten, de sociale partners en de maatschappelijke organisaties om de bijdrage van de Joodse gemeenschap aan de EU naar behoren weer te geven en te onderschrijven als een integraal en onvervreemdbaar onderdeel van onze gemeenschappelijke cultuur, bijvoorbeeld door inspiratie te putten uit het initiatief ter viering van 1 700 jaar Joods leven in Duitsland. Het stelt voor de Europese dagen van de Joodse cultuur te steunen en daarbij de relevante instellingen en het maatschappelijk middenveld te betrekken en spoort aan tot samenwerking met de Raad van Europa bij de uitvoering en uitbreiding van zijn programma van Culturele Routes. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Waar een dergelijk initiatief niet bestaat, moeten nationale normen en richtsnoeren worden vastgesteld om het Joodse culturele erfgoed in stand te houden en het nieuw leven in te blazen. Daarbij moet worden gezorgd voor voldoende financiële middelen. De aanwezigheid van de Joodse cultuur in de interculturele dialoog en de weergave ervan moeten worden bevorderd. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Het EESC is van mening dat er geïntegreerde langetermijnstrategieën voor de bescherming van het erfgoed, gebaseerd op de betrokkenheid van lokale gemeenschappen en een multidisciplinaire aanpak, moeten worden ontwikkeld en financieel moeten worden ondersteund. Daartoe moet worden nagegaan wie de relevante belanghebbenden zijn (lokale gemeenschappen, gemeenten, vrijwilligers, activisten, sociale partners, maatschappelijke organisaties, Joodse religieuze gemeenschappen, kerken, regionale en nationale instellingen, overheden), moeten methoden voor informatie, participatie en raadpleging worden uitgewerkt, moeten mogelijkheden voor samenwerking en partnerschappen in kaart worden gebracht en moeten deze processen systematisch worden ondersteund. Het is van essentieel belang dat de Europese Vereniging voor het behoud en de promotie van Joodse cultuur en erfgoed, de grootste organisatie voor de bescherming van het joodse erfgoed in Europa, hierbij betrokken blijft. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Haatzaaiende uitlatingen, haatmisdrijven en veiligheid

| 6.1. | Een duidelijk en solide wetgevingskader waarin haatzaaiende uitlatingen en aanverwante verschijnselen, zoals desinformatie, systematisch worden aangepakt, is een noodzakelijk en onontbeerlijk onderdeel van de Europese rechtsorde, maar is op zich geen afdoende antwoord. Het moet worden aangevuld met educatieve instrumenten en grootschalige programma’s waarmee de burgers kunnen worden bereikt en die onder meer digitale en informatievaardigheden bevorderen, de waarden van verantwoordelijk burgerschap definiëren en opleidingen aanbieden om vooroordelen en desinformatie te bestrijden, teneinde een cultuur van wederzijds begrip tot stand te brengen. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Volgens het EESC is het van essentieel belang de oorzaken van alle vormen van geweld tegen Joodse individuen en gemeenschappen te begrijpen om doeltreffende maatregelen te kunnen nemen, niet alleen via het strafrecht, maar ook via een doeltreffender systeem van maatregelen op gemeenschaps- en maatschappelijk niveau. Daarbij zou het met name zaak zijn bewustmakingscampagnes over non-discriminatie te ondersteunen, maatschappelijke organisaties te helpen om doelgroepen door middel van cursussen in staat te stellen haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven te herkennen en hen aan te moedigen daartegen in actie te komen, en deze organisaties steun en financiële steun te verlenen voor monitoring, informatievergaring en verslaglegging op nationaal en internationaal niveau. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Het EESC is van mening dat niet alle burgers op dit gebied dezelfde verantwoordelijkheid hebben; de verantwoordelijkheid van degenen wier activiteiten de grootste invloed hebben op sociale vooroordelen moet in het bijzonder worden benadrukt en het zijn deze mensen tegen wie men zich indien nodig te weer moet stellen en die in de ernstigste gevallen moeten worden vervolgd. Hiertoe behoren politieke actoren, personen die werkzaam zijn bij overheids- en lokale instanties, en vertegenwoordigers van wetshandhavings- en gerechtelijke instanties. De overtredingen die zij begaan, moeten met voorrang en op passende wijze worden aangepakt. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | De interne bewustmakingsopleidingen in deze instellingen, met name in de wetshandhavingsinstanties, moeten worden verbeterd en er moet regelmatig onderzoek worden verricht om de interne situatie te beoordelen, zodat beleidsmaatregelen kunnen worden uitgewerkt om eventuele vooroordelen onder het personeel op te sporen en de situatie te verbeteren. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Het EESC beveelt het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten aan een grondigere analyse van de huidige veiligheidssituatie en van bedreigingen voor het Joodse leven te verrichten. Tegelijkertijd moeten pogingen tot desinformatie op het niveau van de lidstaten die gericht zijn tegen de Joodse gemeenschap en gebaseerd zijn op onjuiste of verkeerde informatie, met name over rituele handelingen, worden onderzocht en voorkomen door middel van communicatie- en overheidsinstrumenten. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | De geïnstitutionaliseerde mechanismen voor samenwerking tussen de wetshandhavingsinstanties en de organisaties van de Joodse gemeenschap moeten worden versterkt, en de politie moet zo worden opgeleid dat zij dergelijke misdrijven kan herkennen en weet welke vooroordelen eraan ten grondslag liggen. In overeenstemming met de EU-strategie inzake de rechten van slachtoffers (2020-2025) (14) moeten de Joodse gemeenschap en maatschappelijke organisaties worden geholpen om steun te verlenen aan de slachtoffers. Er moeten op EU-niveau op uniforme en omvattende wijze meer vergelijkbare gegevens worden verzameld. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | De opkomst van het populisme in de wereld maakt duidelijk dat bij de bestrijding van antisemitisme ook moet worden gekeken naar de bredere sociale context ervan: vreemdelingenhaat, homofobie, transfobie, racisme en zigeunerhaat gaan vaak hand in hand met antisemitisme, en de ene vorm van haat kan niet worden aangepakt zonder te kijken naar de andere. Het zijn verschillende symptomen van eenzelfde maatschappelijk verschijnsel, die los van elkaar niet goed geduid en bestreden kunnen worden. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | De Joodse gemeenschappen in Europa zien zich genoodzaakt om de beveiliging rond hun scholen, synagogen en gemeenschapscentra op te voeren. De lidstaten zouden hiervoor een breed en alomvattend beleid moeten voeren, met maatregelen en/of financiële middelen om deze problemen aan te pakken, teneinde de veiligheid van Joodse instellingen en het Joodse gemeenschapsleven te waarborgen. |
| --- | --- |

6.8.

7.   Vrijheid van godsdienst en godsdienstpraktijk

| 7.1. | Alle lidstaten hebben de verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat burgers de vrijheid hebben een bepaalde overtuiging te huldigen of een godsdienst aan te hangen en deze zonder angst te belijden. Intimidatie met ongeacht welk middel of in ongeacht welke mate gericht tegen godsdiensten in het algemeen, en in het bijzonder tegen Joodse geloofsovertuigingen, moet worden beschouwd als een schending van de democratische rechtsorde. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | De interreligieuze dialoog moet gebruikmaken van strategieën die gebaseerd zijn op waarden die door de verschillende religieuze organisaties worden gedeeld en mag niet worden beschouwd en uitgevoerd als een eenvoudige blijk van beleefdheid, en deze aanpak moet worden ondersteund met specifieke overheidsinstrumenten. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | De Joodse gemeenschappen willen dat er een einde komt aan de groeiende rechtsonzekerheid rond ritueel slachten (Shechita) en besnijdenis (Brit Mila), en dat deze kwestie op uniforme wijze in de EU-wetgeving wordt geregeld. Het EESC beveelt dan ook aan om deze zaken met de Joodse gemeenschappen te bespreken en bij wet op te lossen, in de wetenschap dat zij, ook in Europa, al duizenden jaren een integraal onderdeel vormen van het actieve Joodse religieuze leven. |
| --- | --- |

7.3.

8.   Internationale dimensie

| 8.1. | Het EESC moedigt de Europese Commissie aan om in het buitenlands beleid — bij de samenwerking met derde landen en internationale organisaties — ruim baan te geven aan de bestrijding van antisemitisme en aan het strategische programma ter ondersteuning van het Joodse leven. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Het EESC is ingenomen met de aandacht die de Commissie in haar mededeling besteedt aan de internationale aspecten en wijst met name op de instrumenten van het nabuurschapsbeleid en de ontwikkelingssamenwerking van de EU, alsmede op de instrumenten om de kandidaat-lidstaten van de EU nader tot de EU te brengen, die zich goed lenen om antisemitisme te bestrijden en het Joodse leven te bevorderen. |
| --- | --- |

8.2.

9.   Sport

| 9.1. | Het EESC is ervan overtuigd dat ook in de sport, en met name in het voetbal, krachtige aanbevelingen en richtsnoeren nodig zijn, aangezien deze sector vanwege de populariteit en zichtbaarheid ervan een groot risico op antisemitisme inhoudt, maar ook een essentieel instrument kan zijn om dit verschijnsel doeltreffend te bestrijden. In dit verband steunt het de richtsnoeren in de FIFA Good Practice Guide on Diversity and Anti-Discrimination, die ook een belangrijke referentie voor de strategie zou kunnen zijn. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | Het is van belang dat de sportbonden en -organisaties hun doelstellingen voor elk thema vaststellen op basis van de aanbevelingen van de FIFA (interne regelgeving, sancties en toezicht op de uitvoering ervan, onderwijs, netwerken en samenwerking, communicatie en gelijke kansen). |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | Het EESC is van mening dat supporters, clubs en verenigingen zich er uitdrukkelijk toe moeten verbinden opleidings- en voorlichtingsprogramma’s te ontwikkelen en op grote schaal toe te passen. De follow-up van dergelijke opleiding zou ook kunnen worden opgelegd als onderdeel van sancties voor supporters, naast of los van strafrechtelijke sancties. |
| --- | --- |

9.3.

| 9.4. | Het EESC dringt aan op de ontwikkeling van educatief materiaal voor de supportersgemeenschap om hen te helpen de historische achtergrond van antisemitisme op de tribunes beter te begrijpen en daarbij een cultuur van inclusie te creëren (15). |
| --- | --- |

9.4.

| 9.5. | Nationale bonden en clubs moeten met sportieve middelen worden aangemoedigd om, in samenwerking met de betrokken lokale organisaties, hun eigen educatieve publicaties en bewustmakingsprogramma’s te ontwikkelen (16). |
| --- | --- |

9.5.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Mededeling van de Commissie over de EU-strategie ter bestrijding van antisemitisme en ter bevordering van het Joodse leven (COM(2021) 615 final).

1

(2)  Antisemitisme is een bepaalde perceptie van Joden die tot uiting kan komen als een gevoel van haat jegens Joden. Retorische en fysieke uitingen van antisemitisme zijn gericht tegen Joodse of niet-Joodse personen en/of hun eigendom en tegen instellingen en religieuze voorzieningen van de Joodse gemeenschap; https://www.holocaustremembrance.com/resources/working-definitions-charters/working-definition-antisemitism

2

(3)  Geconsolideerde versie van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:12012M/TXT&from=NL

3

(4)  Mededeling van de Commissie over de EU-strategie ter bestrijding van antisemitisme en ter bevordering van het Joodse leven (COM(2021) 615 final).

4

(5)  https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15213-2018-INIT/nl/pdf

5

(6)  https://www.consilium.europa.eu/media/47065/st13637-en20.pdf

6

(7)  https://www.noa-project.eu/report-cards/. De methodologie beoordeelt de maatregelen van elke lidstaat op tien gebieden die ook in de strategie aan bod komen: onderwijs, haatmisdrijven, haatzaaiende uitlatingen, media, herdenking van de holocaust, sport, interreligieuze dialoog, godsdienstvrijheid, cultuur en erfgoed, en veiligheid. De normen zijn bijna allemaal gebaseerd op internationale normen, richtlijnen, aanbevelingen of richtsnoeren die door EU-instellingen of andere internationale organisaties (zoals de OVSE of de Unesco) zijn goedgekeurd.

7

(8)  Zo zijn van de 76 punten in de gezamenlijke aanbeveling van negen Europese Joodse organisaties (B’nai B’rith International, CEJI, het Joods Wereldcongres, het Europees Joods Congres, de Europese Unie van Joodse studenten, de Europese Unie voor progressief Jodendom, het Amerikaans Joods Comité, de Europese Vereniging voor het behoud en de promotie van Joodse cultuur en erfgoed en B’nai B’rith Europa) er 58 in de definitieve tekst van de strategie opgenomen.

8

(9)  Inleidende woorden van de voorzitter van het EESC bij het debat over antisemitisme in het kader van het advies SOC/704 “Een Europese strategie ter bestrijding van antisemitisme en steun voor het Joodse leven”, vergadering van de afdeling SOC van 10 februari 2022.

9

(10)  Young Jewish Europeans: perceptions and experiences of antisemitism; https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2019-young-jewish-europeans_en.pdf

10

(11)  https://en.unesco.org/preventing-violent-extremism/education/antisemitism

11

(12)  Voor concrete voorbeelden van dergelijke campagnes en projecten; zie https://www.noa-project.eu/profiles/

12

(13)  https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=199

13

(14)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52020DC0258

14

(15)  Bijvoorbeeld: https://changingthechants.eu/wp-content/uploads/2021/10/Guidelines.ENGpdf.pdf

15

(16)  Goede voorbeelden hiervan zijn de gids van de Chelsea Football Club: https://www.efdn.org/wp-content/uploads/2018/05/CFC-CST-KIOAntisemitism-Stewards-Guide-2018.pdf, en het initiatief Show Racism the Red Card: https://www.theredcard.org/

16

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/81 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/81

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de toepassing van Richtlijn 2009/52/EG van 18 juni 2009 tot vaststelling van minimumnormen inzake sancties en maatregelen tegen werkgevers van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen

(COM(2021) 592 final)

(2022/C 290/14)

Rapporteur:
  Carlos Manuel TRINDADE

| Raadpleging | Europese Commissie, 1.12.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 7.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 129/1/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 1.12.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

7.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

129/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) deelt de mening van de Europese Commissie dat illegale tewerkstelling van mensen die geen verblijfsvergunning hebben voor de EU vanuit economisch oogpunt schadelijk is, omdat “het leidt tot verlies van overheidsgeld, belastingen en sociale bijdragen, de lonen drukt, de arbeidsomstandigheden negatief beïnvloedt en oneerlijke concurrentie tussen bedrijven creëert” en de bedrijven die zich wel aan de wet houden — veruit de meeste — schade berokkent. Feit is ook dat illegale tewerkstelling migranten blootstelt aan de risico’s van “schendingen van individuele en sociale rechten, met name arbeidsuitbuiting, precaire leef- en arbeidsomstandigheden en beperkte of geen toegang tot sociale bescherming” (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC neemt kennis van het standpunt van de Commissie dat de richtlijn de lidstaten de nodige speelruimte biedt om hun eigen aanpak te kiezen en zelf te bepalen hoe ze de doelen willen halen, zodat ze rekening kunnen houden met de specifieke nationale kenmerken van de arbeidsmarkt, de rol van illegale tewerkstelling en irreguliere migratie en de ernst van de overtreding. Alle lidstaten moeten er echter voor zorgen dat de regels daadwerkelijk irreguliere migratie ontmoedigen en illegale tewerkstelling aanpakken (2). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC wijst erop dat de tekortkomingen van deze richtlijn te maken hebben met de manier waarop een en ander wordt omgezet en ten uitvoer wordt gelegd door de lidstaten, en dan vooral met de grote verschillen in sancties, die daardoor in de meeste gevallen een gering afschrikkend effect hebben en de tewerkstelling van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen nauwelijks ontmoedigen, en het feit dat migranten doorgaans niet erg happig zijn om medewerking te verlenen aan de autoriteiten, omdat ze met recht en reden bang zijn om te worden teruggestuurd naar hun land van herkomst. De klachtenmechanismen voor migranten zijn immers over het algemeen ondoeltreffend, omdat er geen permanente, gedetailleerde, verhelderende en sensibiliserende informatie beschikbaar is in de taal van de doelgroep, de inspecties ofwel beperkt zijn (door gebrek aan personeel) ofwel ondoeltreffend en de lidstaten niet tijdig en in voldoende mate verslag uitbrengen en informatie verstrekken om een regelmatige evaluatie van de uitvoering ervan mogelijk te maken. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC verzoekt de lidstaten om zich meer in te zetten voor de toepassing van de richtlijn en actief samen te werken met de Commissie om de doeltreffendheid ervan te waarborgen. Het EESC vindt het een heel goede zaak dat de Commissie bereid is inbreukprocedures in te leiden tegen lidstaten die erin volharden niet alle relevante informatie te verstrekken over de uitvoering van de belangrijkste, uit de richtlijn voortvloeiende verplichtingen inzake sancties, inspecties en bescherming van de rechten van migranten. Het EESC stelt echter voor dat de Commissie, in het kader van de voor 2024 geplande evaluatie van de uitvoering van de richtlijn, nagaat welke sancties kunnen worden vastgesteld of opgelegd aan bedrijven die bewust profiteren van het resultaat van illegale en criminele activiteiten. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC staat vierkant achter de toezeggingen van de Commissie en de aanbevelingen aan de lidstaten op het gebied van sancties, en beveelt aan dat:






  i) | de lidstaten op gepaste wijze gebruikmaken van alle sanctiemogelijkheden waarin de richtlijn voorziet, met name de toepassing van alle aanvullende administratieve maatregelen (verlies van voordelen, uitsluiting van overheidsopdrachten, terugvordering van overheidssubsidies, tijdelijke of permanente sluiting van vestigingen of intrekking van een exploitatievergunning). Het zou ook een goede zaak zijn als de Commissie de lidstaten hierin zou steunen; |
| --- | --- | --- |

1.5.

i)

de lidstaten op gepaste wijze gebruikmaken van alle sanctiemogelijkheden waarin de richtlijn voorziet, met name de toepassing van alle aanvullende administratieve maatregelen (verlies van voordelen, uitsluiting van overheidsopdrachten, terugvordering van overheidssubsidies, tijdelijke of permanente sluiting van vestigingen of intrekking van een exploitatievergunning). Het zou ook een goede zaak zijn als de Commissie de lidstaten hierin zou steunen;

| ii) | de sancties in de lidstaten zo worden geformuleerd dat ze doeltreffend, afschrikkend (meer nadelen dan voordelen) en evenredig zijn, uitgaan van een alomvattende benadering en verankerd zijn in het rechtskader van elke lidstaat, en dat er voor de hele EU een minimumkader van sancties en bestuursrechtelijke maatregelen wordt vastgesteld, die door elke lidstaat via de eigen wetgeving kunnen worden aangevuld naargelang van de specifieke economische en sociale situatie; in het geval van financiële sancties moeten de kosten in ieder geval hoger zijn dan de baten die voortkomen uit de illegale activiteit. |
| --- | --- |

ii)

de sancties in de lidstaten zo worden geformuleerd dat ze doeltreffend, afschrikkend (meer nadelen dan voordelen) en evenredig zijn, uitgaan van een alomvattende benadering en verankerd zijn in het rechtskader van elke lidstaat, en dat er voor de hele EU een minimumkader van sancties en bestuursrechtelijke maatregelen wordt vastgesteld, die door elke lidstaat via de eigen wetgeving kunnen worden aangevuld naargelang van de specifieke economische en sociale situatie; in het geval van financiële sancties moeten de kosten in ieder geval hoger zijn dan de baten die voortkomen uit de illegale activiteit.

| 1.6. | Het EESC staat achter de toezeggingen van de Commissie en de aanbevelingen aan de lidstaten op het gebied van maatregelen ter bescherming van de rechten van irreguliere migranten, en beveelt aan dat:






  i) | wat de samenwerking van de Commissie met de lidstaten betreft:






  — | de Commissie haar dialoog met de lidstaten intensiveert om ervoor te zorgen dat de administratieve procedures die door overheidsinstanties in de lidstaten worden ontwikkeld doeltreffender zijn; |
| --- | --- | --- | --- |

1.6.

i)

wat de samenwerking van de Commissie met de lidstaten betreft:

—

de Commissie haar dialoog met de lidstaten intensiveert om ervoor te zorgen dat de administratieve procedures die door overheidsinstanties in de lidstaten worden ontwikkeld doeltreffender zijn;

| ii) | wat de samenwerking van migranten met de autoriteiten in de strijd tegen illegale arbeid betreft:






  — | de Commissie en de lidstaten aan migranten die samenwerken met de autoriteiten in de strijd tegen werkgevers van illegaal verblijvende werknemers uit derde landen toegang verlenen tot reguliere verblijfs- en werkvergunningen, als middel om hen te motiveren actief samen te werken met de autoriteiten van het gastland; |
| --- | --- | --- |

ii)

wat de samenwerking van migranten met de autoriteiten in de strijd tegen illegale arbeid betreft:

—

de Commissie en de lidstaten aan migranten die samenwerken met de autoriteiten in de strijd tegen werkgevers van illegaal verblijvende werknemers uit derde landen toegang verlenen tot reguliere verblijfs- en werkvergunningen, als middel om hen te motiveren actief samen te werken met de autoriteiten van het gastland;

| iii) | wat de rol van vakbonden, ondernemersorganisaties en maatschappelijke organisaties betreft:






  — | de Commissie ervoor zorgt dat deze instanties toegang krijgen tot specifieke EU-programma’s ter ondersteuning van onder meer voorlichtingsactiviteiten, adviesverlening, juridische en financiële bijstand en opleiding, zodat zij op een concrete manier worden geholpen om hun activiteiten om dit gebied voort te zetten en te verbeteren; |
| --- | --- | --- |

iii)

wat de rol van vakbonden, ondernemersorganisaties en maatschappelijke organisaties betreft:

—

de Commissie ervoor zorgt dat deze instanties toegang krijgen tot specifieke EU-programma’s ter ondersteuning van onder meer voorlichtingsactiviteiten, adviesverlening, juridische en financiële bijstand en opleiding, zodat zij op een concrete manier worden geholpen om hun activiteiten om dit gebied voort te zetten en te verbeteren;

| — | in het licht van de pandemie en de problemen met de eigen middelen, deze medefinancieringsverplichting in specifieke EU-programma’s bij wijze van uitzondering opnieuw wordt bekeken; |
| --- | --- |

—

in het licht van de pandemie en de problemen met de eigen middelen, deze medefinancieringsverplichting in specifieke EU-programma’s bij wijze van uitzondering opnieuw wordt bekeken;

| iv) | wat de aanbevelingen van het EESC aan de lidstaten betreft:






  — | de arbeidsinspecties de nodige middelen krijgen om hun taak doeltreffend te kunnen uitvoeren en met name de meest risicovolle sectoren grondiger te inspecteren; |
| --- | --- | --- |

iv)

wat de aanbevelingen van het EESC aan de lidstaten betreft:

—

de arbeidsinspecties de nodige middelen krijgen om hun taak doeltreffend te kunnen uitvoeren en met name de meest risicovolle sectoren grondiger te inspecteren;

| — | gebruik wordt gemaakt van alle middelen, met name sociale en audiovisuele media, om voorlichtings- en bewustmakingscampagnes te voeren, zowel voor ondernemers die irreguliere migranten uit derde landen in dienst nemen, door hen te wijzen op het risico hiervan, als voor de werknemers zelf, door hen in verschillende talen te wijzen op hun rechten en hoe zij deze kunnen uitoefenen. In deze campagnes moeten vakbonden, ondernemersorganisaties en maatschappelijke organisaties over een eigen ruimte beschikken om hun boodschap over te brengen; |
| --- | --- |

—

gebruik wordt gemaakt van alle middelen, met name sociale en audiovisuele media, om voorlichtings- en bewustmakingscampagnes te voeren, zowel voor ondernemers die irreguliere migranten uit derde landen in dienst nemen, door hen te wijzen op het risico hiervan, als voor de werknemers zelf, door hen in verschillende talen te wijzen op hun rechten en hoe zij deze kunnen uitoefenen. In deze campagnes moeten vakbonden, ondernemersorganisaties en maatschappelijke organisaties over een eigen ruimte beschikken om hun boodschap over te brengen;

| — | er een speciaal telefoonnummer komt voor immigranten die anoniem melding willen maken van uitbuiting en andere wanpraktijken van hun werkgever. |
| --- | --- |

—

er een speciaal telefoonnummer komt voor immigranten die anoniem melding willen maken van uitbuiting en andere wanpraktijken van hun werkgever.

| 1.7. | Het EESC staat achter de toezeggingen van de Commissie en de aanbevelingen aan de lidstaten op het gebied van inspecties, en beveelt aan dat:






  i) | de lidstaten:






  — | inspectiestrategieën vaststellen die in de eerste plaats gericht zijn op risicosectoren, het aantal arbeidsinspecteurs verhogen en de inspecties doeltreffender maken; |
| --- | --- | --- | --- |

1.7.

i)

de lidstaten:

—

inspectiestrategieën vaststellen die in de eerste plaats gericht zijn op risicosectoren, het aantal arbeidsinspecteurs verhogen en de inspecties doeltreffender maken;

| — | uitvoering geven aan de aanbevelingen of normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) over de verhouding tussen het aantal arbeidsinspecteurs en het aantal werknemers, namelijk één inspecteur per 10 000 werknemers, zodat er voldoende personeel beschikbaar is voor het uitvoeren van de arbeidsinspecties; |
| --- | --- |

—

uitvoering geven aan de aanbevelingen of normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) over de verhouding tussen het aantal arbeidsinspecteurs en het aantal werknemers, namelijk één inspecteur per 10 000 werknemers, zodat er voldoende personeel beschikbaar is voor het uitvoeren van de arbeidsinspecties;

| — | in de inspectiestrategie vastleggen dat de inspecties niet samen met de migratieautoriteiten worden uitgevoerd en dat de arbeidsinspecteurs niet verplicht zijn om irreguliere migranten te melden aan de autoriteiten als zij deze aantreffen op de geïnspecteerde werkplekken; |
| --- | --- |

—

in de inspectiestrategie vastleggen dat de inspecties niet samen met de migratieautoriteiten worden uitgevoerd en dat de arbeidsinspecteurs niet verplicht zijn om irreguliere migranten te melden aan de autoriteiten als zij deze aantreffen op de geïnspecteerde werkplekken;

| — | rekening blijven houden met de sociale partners, indien en voor zover deze een rol spelen bij de inspecties; |
| --- | --- |

—

rekening blijven houden met de sociale partners, indien en voor zover deze een rol spelen bij de inspecties;

| — | vakbonden en werkgeversorganisaties in de gelegenheid stellen om, in overeenstemming met de bestaande nationale praktijken maar met inachtneming van de IAO-normen, deel te nemen aan inspectieactiviteiten, met name door het verzamelen en uitwisselen van informatie; |
| --- | --- |

—

vakbonden en werkgeversorganisaties in de gelegenheid stellen om, in overeenstemming met de bestaande nationale praktijken maar met inachtneming van de IAO-normen, deel te nemen aan inspectieactiviteiten, met name door het verzamelen en uitwisselen van informatie;

| ii) | de Commissie:






  — | de lidstaten aanmoedigt om tegen 2024 (het jaar waarin het volgende uitvoeringsverslag moet verschijnen) (3) over een “voldoende aantal” arbeidsinspecteurs te beschikken in verhouding tot het aantal werknemers in elke lidstaat, in overeenstemming met IAO-verdrag nr. 81, en indien zij hier niet in slagen, een wetgevingsinitiatief overweegt om ervoor te zorgen dat deze internationaal geldende normen in de EU worden nageleefd; |
| --- | --- | --- |

ii)

de Commissie:

—

de lidstaten aanmoedigt om tegen 2024 (het jaar waarin het volgende uitvoeringsverslag moet verschijnen) (3) over een “voldoende aantal” arbeidsinspecteurs te beschikken in verhouding tot het aantal werknemers in elke lidstaat, in overeenstemming met IAO-verdrag nr. 81, en indien zij hier niet in slagen, een wetgevingsinitiatief overweegt om ervoor te zorgen dat deze internationaal geldende normen in de EU worden nageleefd;

| iii) | wat de betrokkenheid van de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) bij de inspecties betreft:






  — | de Commissie en de lidstaten erop toezien dat de ELA, overeenkomstig zijn reglement, meer wordt betrokken bij de Europese inspectieactiviteiten, aangezien bekend is dat aanneming en onderaanneming van irreguliere arbeidsmigranten veelal op Europese schaal plaatsvindt, zodat ook op dit niveau inspecties nodig zijn. |
| --- | --- | --- |

iii)

wat de betrokkenheid van de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) bij de inspecties betreft:

—

de Commissie en de lidstaten erop toezien dat de ELA, overeenkomstig zijn reglement, meer wordt betrokken bij de Europese inspectieactiviteiten, aangezien bekend is dat aanneming en onderaanneming van irreguliere arbeidsmigranten veelal op Europese schaal plaatsvindt, zodat ook op dit niveau inspecties nodig zijn.

| 1.8. | Wat de aanzienlijke informatielacunes betreft, is het EESC zeer te spreken over het initiatief van de Commissie om met steun van het Europees migratienetwerk een geautomatiseerd rapportagesysteem en een databank op te zetten, zodat regelmatig actuele en vergelijkbare gegevens kunnen worden verkregen en de huidige problemen kunnen worden overwonnen. Het EESC stelt de Commissie echter voor dat in de desbetreffende wetgeving wordt bepaald dat deze databank niet kan worden gebruikt door de immigratiediensten van de lidstaten om irreguliere werknemers op te sporen en terug te sturen naar hun land van herkomst. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Doelstellingen van de mededeling

| 2.1. | De mededeling van de Commissie, waarover dit advies gaat, beoogt de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2009/52/EG van het Europees Parlement en de Raad (4) en maakt deel uit van de bredere aanpak van het nieuwe migratie- en asielpact. De Commissie zal nagaan hoe de richtlijn doeltreffender kan worden gemaakt en of er nog aanvullende maatregelen nodig zijn. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Met deze mededeling wordt ook voldaan aan de in artikel 16 van de richtlijn vastgestelde verplichting om regelmatig verslag uit te brengen aan het Europees Parlement en de Raad. Er worden maatregelen vastgesteld die nodig zijn om de toepassing van de richtlijn te verbeteren. Daarbij ligt de nadruk op de volgende actiegebieden:






  — | sancties tegen werkgevers (hoofdstuk 2); |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

sancties tegen werkgevers (hoofdstuk 2);

| — | maatregelen ter bescherming van de rechten van irreguliere migranten (hoofdstuk 3); |
| --- | --- |

—

maatregelen ter bescherming van de rechten van irreguliere migranten (hoofdstuk 3);

| — | inspecties (hoofdstuk 4); |
| --- | --- |

—

inspecties (hoofdstuk 4);

| — | aanzienlijke informatielacunes (hoofdstuk 5); |
| --- | --- |

—

aanzienlijke informatielacunes (hoofdstuk 5);

| — | versterking van het EU-optreden tegen illegale tewerkstelling (hoofdstuk 6). |
| --- | --- |

—

versterking van het EU-optreden tegen illegale tewerkstelling (hoofdstuk 6).

| 2.3. | In dit advies worden de belangrijkste aspecten van elk van deze hoofdstukken behandeld. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC neemt er kennis van dat “de omvang van de illegale tewerkstelling in de EU moeilijk in te schatten [is], omdat het een “verborgen” fenomeen is [...]. Er zijn aanwijzingen dat de illegale tewerkstelling van irreguliere migranten groter is waar het aandeel van de informele economische activiteit groot is. Geschat wordt dat de informele economie goed is voor gemiddeld 16,8 % van alle banen in de EU. De omvang van de illegale tewerkstelling van irreguliere migranten is steeds moeilijker te kwantificeren, met name wat betreft de genderspecifieke en kindgevoelige aspecten, aangezien irreguliere migratie moeilijk te schatten blijft” (5). De aard en de omvang van illegale tewerkstelling verschillen van lidstaat tot lidstaat. Een van de belangrijkste uitdagingen is de beschikbaarheid van actuele en nauwkeurige gegevens te verbeteren om het probleem beter te kunnen begrijpen en aan te pakken. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC deelt het standpunt van de Commissie dat “werknemers zonder papieren in de praktijk vaak worden tewerkgesteld via complexe arbeidsrelaties waarbij sprake is van onderaannemingsovereenkomsten, wervers en uitzendbureaus, en ook via onlineplatforms die kortetermijnwerk aanbieden (bijv. bezorging van voedsel en maaltijden, vervoersdiensten), waardoor het moeilijker wordt om werkgevers die irreguliere migranten in dienst nemen te identificeren. In dit verband is de aansprakelijkheid van de volledige keten van werkgevers bedoeld om migranten te beschermen, met name in economische sectoren waar onderaanneming wijdverspreid is, zoals de bouw, en in de nieuwe economische sector platformwerk” (6). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC wijst erop dat de extreme en langdurige schending van de mensenrechten en de rechtsstaat in sommige gevallen in verband kan worden gebracht met andere strafbare feiten en nalatigheid van de staat, zoals blijkt uit het historisch arrest van het EHRM uit 2017[1], waarin de ernstige arbeidsuitbuiting van migrantenwerknemers in de aardbeienvelden van Nea Manolada (Griekenland) als dwangarbeid werd erkend en werd aangegeven dat arbeidsuitbuiting een vorm van mensenhandel is (7). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | In zijn vroegere adviezen heeft het EESC de aandacht gevestigd op de noodzaak om tegelijkertijd maatregelen te nemen om zowel mogelijkheden voor legale immigratie te creëren als de oorzaken van “onregelmatige” immigratie aan te pakken. In zijn initiatiefadvies over het voorstel voor een richtlijn tot vaststelling van sancties voor werkgevers van onderdanen van derde landen die illegaal in de EU verblijven, plaatst het EESC “vraagtekens bij de inhoud van het richtlijnvoorstel, het moment waarop het voorstel is ingediend en de volgorde waarin de wetgevingsvoorstellen zijn goedgekeurd”. Het onderstreept ook “het belang van een adequate tenuitvoerlegging van de richtlijn in de lidstaten, die niet voor een gemakkelijke opgave staan daar i) de monitoringinstanties over onvoldoende geschoold personeel beschikken; ii) de taken tussen de betrokken instanties moeilijk te verdelen zijn, en iii) er een groot aantal bedrijven te controleren zijn”, en constateert tot slot dat de richtlijn “zijn waarde [zou] moeten bewijzen via de daadwerkelijke tenuitvoerlegging ervan”. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ondanks de positieve aspecten van de mededeling betwijfelt het EESC, twaalf jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn, of dit het juiste middel is om de uitbuiting van irreguliere arbeidsmigranten te bestrijden en hun situatie in de gastlanden te regulariseren. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is ook van mening dat de richtlijn betreffende sancties voor werkgevers op zich niet voldoende is om legale migratieroutes te bevorderen en irreguliere immigratie tegen te gaan. Er is een bredere aanpak nodig om de verschillende onderdelen van het EU-beleid op het gebied van legale migratie te koppelen aan de nationale inspanningen om zwartwerk aan te pakken. Het moet gemakkelijker worden voor bedrijven om naar behoren geregulariseerde migranten in dienst te nemen en de regels moeten eenvoudiger, duidelijker en niet al te bureaucratisch zijn. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Specifieke opmerkingen over sancties tegen werkgevers

| 4.1. | Het EESC acht het van groot belang dat in de richtlijn wordt bepaald dat financiële en strafrechtelijke sancties doeltreffend, evenredig en afschrikkend moeten zijn om werkgevers minder in de verleiding te brengen irreguliere migranten in dienst te nemen. Sancties zouden een tegenwicht moeten vormen voor de economische voordelen van het in dienst nemen van irreguliere migranten (8). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ook wijst het EESC op de aanvullende administratieve maatregelen waarin de richtlijn voorziet, zoals het verlies van voordelen, de uitsluiting van overheidsopdrachten, de terugvordering van overheidssubsidies, de tijdelijke of permanente sluiting van vestigingen of de intrekking van een exploitatievergunning. Helaas blijven deze maatregelen in belangrijke mate onderbenut, ook al kunnen ze werkgevers ervan helpen weerhouden irreguliere migranten in dienst te nemen (9). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Er zijn significante verschillen tussen de lidstaten voor wat de hoogte van de opgelegde financiële en strafrechtelijke sancties betreft (de boeten variëren bijvoorbeeld van 3 000 tot 43 000 EUR en de gevangenisstraf van acht dagen tot twaalf jaar) (10). Het zou echter goed zijn om een overzicht te hebben van alle verschillende sancties die in de lidstaten worden toegepast. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC stelt vast dat lidstaten met een strenger sanctiestelsel van mening zijn dat hogere financiële sancties een goed afschrikmiddel zijn voor illegale tewerkstelling, terwijl lidstaten die lagere sancties toepassen of waar het risico van sancties niet opweegt tegen de potentiële winsten uit illegale tewerkstelling, geconstateerd hebben dat de sancties niet voldoende afschrikken. Het is veelzeggend dat elf lidstaten sinds 2014 hun wetgeving hebben gewijzigd om het bedrag van de opgelegde geldboete te verhogen (11). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC begrijpt dat het verschil in de hoogte van de in de lidstaten opgelegde boeten afhankelijk is van verschillende factoren, zoals de economische situatie en de hoogte van het minimumloon in een lidstaat, zoals in de mededeling staat, maar vindt dat dit geen excuus mag zijn voor het bestaan van niet-afschrikkende sancties. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC acht het onaanvaardbaar dat er een groot verschil is tussen de door de lidstaten verstrekte informatie over de toepassing van strafrechtelijke sancties tegen werkgevers en het aantal aanhangig gemaakte zaken. Uit de beschikbare gegevens blijkt echter dat de richtlijn een beperkt effect heeft gehad op het ontmoedigen van illegale tewerkstelling door middel van sancties en dat het, tot grote teleurstelling van het EESC, nog niet mogelijk is gebleken een efficiënt kader voor doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties in de hele EU tot stand te brengen (12). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC stelt vast en benadrukt dat uit de feedback van vertegenwoordigers van vakbonden en ngo’s die tijdens speciale gerichte raadplegingen over het onderwerp werd verzameld blijkt dat sancties tegen malafide werkgevers niet lijken op te wegen tegen de voordelen die zwartwerk en sociale dumping opleveren (13). De werkgevers zijn echter van oordeel dat de sancties streng genoeg zijn en dat het belangrijk is de doeltreffende en evenredige handhaving van sancties in het kader van de tenuitvoerlegging van de richtlijn door elke lidstaat te verbeteren. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Specifieke opmerkingen over maatregelen ter bescherming van de rechten van irreguliere migranten

| 5.1. | Artikel 6, lid 2, en artikel 13 van de richtlijn verlenen irreguliere migranten een aantal rechten om ervoor te zorgen dat zij adequaat worden geïnformeerd over hun rechten, klachten kunnen indienen tegen overtredingen van de arbeidswetgeving en onbetaald loon kunnen invorderen. Het gaat om belangrijke bepalingen om migranten te beschermen tegen het risico van uitbuiting en misbruik (14). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC neemt kennis van de standpunten en analyses van de Commissie op dit gebied en is het hiermee eens, met name op de volgende punten:






  i) | er zijn nog meer inspanningen nodig wat betreft de uitvoering van de beschermende elementen van de richtlijn — met name met betrekking tot toegang tot informatie, toegang tot de rechter en invordering van nabetalingen — en de verlening van verblijfsvergunningen van beperkte duur (15); |
| --- | --- | --- |

5.2.

i)

er zijn nog meer inspanningen nodig wat betreft de uitvoering van de beschermende elementen van de richtlijn — met name met betrekking tot toegang tot informatie, toegang tot de rechter en invordering van nabetalingen — en de verlening van verblijfsvergunningen van beperkte duur (15);

| ii) | een meerderheid van de lidstaten verstrekt alleen algemene informatie over de rechten van werknemers en geen gerichte informatie die relevant is voor de specifieke situatie van irreguliere arbeidsmigranten; |
| --- | --- |

ii)

een meerderheid van de lidstaten verstrekt alleen algemene informatie over de rechten van werknemers en geen gerichte informatie die relevant is voor de specifieke situatie van irreguliere arbeidsmigranten;

| iii) | de samenwerking van overheidsinstanties met sociale partners en niet-gouvernementele organisaties is van cruciaal belang om klachten te vergemakkelijken, aangezien zij vaak rechtstreeks contact met de werknemers hebben en mensen bewust kunnen maken, de migranten over hun rechten kunnen informeren, wederzijds vertrouwen kunnen opbouwen en de werknemers kunnen helpen bij het opsporen van situaties van zwartwerk en arbeidsuitbuiting met het oog op het indienen van een klacht. Ook de rol van sociale partners en niet-gouvernementele organisaties is erg belangrijk om het indienen van klachten te vergemakkelijken, situaties van uitbuiting aan het licht te brengen en ervoor te zorgen dat migranten minder bang zijn om te worden onderworpen aan terugkeerprocedures indien zij door de migratieautoriteiten worden ontdekt. In een grote meerderheid van de lidstaten kent de wet deze belanghebbenden, met name de vakbonden, een belangrijke rol toe binnen het nationale mechanisme om de indiening van klachten te vergemakkelijken (16); |
| --- | --- |

iii)

de samenwerking van overheidsinstanties met sociale partners en niet-gouvernementele organisaties is van cruciaal belang om klachten te vergemakkelijken, aangezien zij vaak rechtstreeks contact met de werknemers hebben en mensen bewust kunnen maken, de migranten over hun rechten kunnen informeren, wederzijds vertrouwen kunnen opbouwen en de werknemers kunnen helpen bij het opsporen van situaties van zwartwerk en arbeidsuitbuiting met het oog op het indienen van een klacht. Ook de rol van sociale partners en niet-gouvernementele organisaties is erg belangrijk om het indienen van klachten te vergemakkelijken, situaties van uitbuiting aan het licht te brengen en ervoor te zorgen dat migranten minder bang zijn om te worden onderworpen aan terugkeerprocedures indien zij door de migratieautoriteiten worden ontdekt. In een grote meerderheid van de lidstaten kent de wet deze belanghebbenden, met name de vakbonden, een belangrijke rol toe binnen het nationale mechanisme om de indiening van klachten te vergemakkelijken (16);

| iv) | irreguliere migranten die het slachtoffer zijn geworden van arbeidsuitbuiting hebben in de praktijk moeite om toegang te krijgen tot verblijfsvergunningsprocedures of om te voldoen aan de voorwaarden voor afgifte van de vergunningen. Belanghebbenden melden dat slachtoffers te weinig toegang hebben tot informatie en juridisch advies over de beschikbaarheid van vergunningen, over de manier waarop zij een aanvraag of verzoek kunnen indienen, over het feit dat de afgifte van vergunningen vaak gekoppeld is aan strafrechtelijke vervolging van bepaalde werkgevers en over het feit dat de vergunning afhankelijk is van de deelname van het slachtoffer aan de strafprocedure, hoewel dit niet vereist is op grond van de richtlijn (17); |
| --- | --- |

iv)

irreguliere migranten die het slachtoffer zijn geworden van arbeidsuitbuiting hebben in de praktijk moeite om toegang te krijgen tot verblijfsvergunningsprocedures of om te voldoen aan de voorwaarden voor afgifte van de vergunningen. Belanghebbenden melden dat slachtoffers te weinig toegang hebben tot informatie en juridisch advies over de beschikbaarheid van vergunningen, over de manier waarop zij een aanvraag of verzoek kunnen indienen, over het feit dat de afgifte van vergunningen vaak gekoppeld is aan strafrechtelijke vervolging van bepaalde werkgevers en over het feit dat de vergunning afhankelijk is van de deelname van het slachtoffer aan de strafprocedure, hoewel dit niet vereist is op grond van de richtlijn (17);

| v) | uit gegevens van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten blijkt dat migranten in een irreguliere situatie in sommige lidstaten geen gebruikmaken van bestaande klachtensystemen. Dit kan een aantal redenen hebben: een gebrek aan stimulansen voor werknemers om zich te melden, beperkte informatie over hun rechten en het beschikbare klachtenmechanisme, economische belemmeringen zoals lidmaatschapsgelden voor vakbonden die alleen leden helpen, en vooral angst om te worden ontdekt, opgepakt en teruggestuurd (18); |
| --- | --- |

v)

uit gegevens van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten blijkt dat migranten in een irreguliere situatie in sommige lidstaten geen gebruikmaken van bestaande klachtensystemen. Dit kan een aantal redenen hebben: een gebrek aan stimulansen voor werknemers om zich te melden, beperkte informatie over hun rechten en het beschikbare klachtenmechanisme, economische belemmeringen zoals lidmaatschapsgelden voor vakbonden die alleen leden helpen, en vooral angst om te worden ontdekt, opgepakt en teruggestuurd (18);

| v) | sociale partners en niet-gouvernementele organisaties spelen ook een centrale rol ter bevordering en uitvoering van de beschermende maatregelen van de richtlijn en om ervoor te zorgen dat meer irreguliere migranten hiervan kunnen profiteren. De Commissie zal de dialoog met de sociale partners en niet-gouvernementele organisaties die werknemers zonder papieren vertegenwoordigen, versterken en zal bij de ontwikkeling van deze activiteiten samenwerken met het Europees platform tegen zwartwerk. |
| --- | --- |

v)

sociale partners en niet-gouvernementele organisaties spelen ook een centrale rol ter bevordering en uitvoering van de beschermende maatregelen van de richtlijn en om ervoor te zorgen dat meer irreguliere migranten hiervan kunnen profiteren. De Commissie zal de dialoog met de sociale partners en niet-gouvernementele organisaties die werknemers zonder papieren vertegenwoordigen, versterken en zal bij de ontwikkeling van deze activiteiten samenwerken met het Europees platform tegen zwartwerk.

| 5.3. | Het EESC waarschuwt dat irreguliere arbeidsmigranten — zelfs wanneer zij door vakbonden, maatschappelijke organisaties of de overheid op de hoogte zijn gebracht van hun rechten — ervoor kunnen kiezen om geen klacht in te dienen tegen hun werkgever wegens achterstallig loon of om mogelijke uitbuitingssituaties niet aan de kaak te stellen, omdat zij niet het risico willen lopen dat zij naar hun land van herkomst worden teruggestuurd, hun inkomen verliezen of, in sommige gevallen, het slachtoffer worden van represailles van hun werkgever. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Specifieke opmerkingen over inspecties

| 6.1. | Het EESC deelt de mening van de Commissie dat inspecties het belangrijkste instrument zijn om werkgevers die irreguliere migranten in dienst hebben alsmede uitbuitingssituaties op te sporen. Het is op basis van de resultaten van inspecties dat werkgevers ter verantwoording kunnen worden geroepen en kunnen worden gesanctioneerd en dat de nodige maatregelen kunnen worden genomen om irreguliere arbeidsmigranten die worden uitgebuit, te beschermen. Krachtens artikel 13, lid 1, van de richtlijn moeten de lidstaten zorgen voor doeltreffende en adequate inspecties op basis van risicobeoordelingen die aan het licht brengen in welke sectoren de risico’s het grootst zijn, zonder welke de doelstellingen van de richtlijn onmogelijk kunnen worden verwezenlijkt (19). Het EESC benadrukt ook dat er niet alleen moet worden gezorgd voor doeltreffende inspecties, maar dat ook andere problemen in verband met de tewerkstelling van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen moeten worden aangepakt. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Het EESC constateert tot zijn verbazing dat er in de mededeling geen enkele keer wordt verwezen naar de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) en haar betrokkenheid bij de Europese inspectieactiviteiten, terwijl toch bekend is dat aanneming en onderaanneming van irreguliere arbeidsmigranten veelal op Europese schaal plaatsvinden, zodat ook op dit niveau inspecties nodig zijn. Hier moet nodig iets aan worden gedaan. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Het EESC staat volledig achter de conclusies van de Commissie over inspecties, met name de volgende:






  i) | het aantal inspecties dat in het huidige systeem wordt uitgevoerd, zal werkgevers er waarschijnlijk niet van weerhouden om irreguliere migranten in dienst te nemen. Het percentage werkgevers dat actief is in een sector die aan inspecties wordt onderworpen, is doorgaans zeer klein; bijgevolg kunnen werkgevers het economische voordeel van illegale tewerkstelling groter achten dan de kans dat zij door inspecties worden betrapt (20); |
| --- | --- | --- |

6.3.

i)

het aantal inspecties dat in het huidige systeem wordt uitgevoerd, zal werkgevers er waarschijnlijk niet van weerhouden om irreguliere migranten in dienst te nemen. Het percentage werkgevers dat actief is in een sector die aan inspecties wordt onderworpen, is doorgaans zeer klein; bijgevolg kunnen werkgevers het economische voordeel van illegale tewerkstelling groter achten dan de kans dat zij door inspecties worden betrapt (20);

| ii) | de lidstaten en andere belanghebbenden melden dat de arbeidsinspectiediensten vaak onderbemand zijn en niet over de nodige middelen beschikken, wat gevolgen heeft voor het aantal en de frequentie van de uitgevoerde inspecties (21); |
| --- | --- |

ii)

de lidstaten en andere belanghebbenden melden dat de arbeidsinspectiediensten vaak onderbemand zijn en niet over de nodige middelen beschikken, wat gevolgen heeft voor het aantal en de frequentie van de uitgevoerde inspecties (21);

| iii) | de belanghebbenden zijn voorstander van het idee om arbeidsinspecties en activiteiten op het gebied van rechtshandhaving en immigratie te scheiden door middel van een “firewall”, die zou garanderen dat irreguliere migranten die tijdens inspecties worden ontdekt niet naar de immigratieautoriteiten worden doorverwezen voor een terugkeerprocedure (22). |
| --- | --- |

iii)

de belanghebbenden zijn voorstander van het idee om arbeidsinspecties en activiteiten op het gebied van rechtshandhaving en immigratie te scheiden door middel van een “firewall”, die zou garanderen dat irreguliere migranten die tijdens inspecties worden ontdekt niet naar de immigratieautoriteiten worden doorverwezen voor een terugkeerprocedure (22).

| 6.4. | In dit verband vindt het EESC het onaanvaardbaar dat in verschillende lidstaten inspecties niet gericht zijn op risicosectoren, in tegenstelling tot wat in de richtlijn wordt geëist (23). In de meeste lidstaten behoren de landbouw, de bouw, de be- en verwerkende industrie, de huishoudelijke en thuiszorg, de sociale bijstand, de horeca en de foodservicesector tot de meest voorkomende risicosectoren. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Het EESC wijst op het feit dat het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) van oordeel is dat wanneer inspecties gezamenlijk worden uitgevoerd door arbeidsautoriteiten en instanties die zich bezighouden met de bestrijding van mensenhandel of andere gespecialiseerde instanties die zijn opgeleid op het gebied van arbeidsuitbuiting, het gemakkelijker is om migranten op te sporen die het slachtoffer zijn van arbeidsuitbuiting of mensenhandel (24). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Wat dit standpunt van het FRA betreft, onderstreept het EESC echter dat belanghebbenden ter plaatse erop wijzen dat uitgebuite werknemers ontmoedigd worden om hun situatie tijdens de inspecties te melden vanwege het risico om aangehouden en teruggestuurd te worden, met name wanneer de inspecties gezamenlijk door de arbeidsinspectie en de politie- en immigratieautoriteiten worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

6.6.

7.   Specifieke opmerkingen over de aanzienlijke informatielacunes

| 7.1. | In de richtlijn is bepaald dat de lidstaten de Commissie jaarlijks in kennis moeten stellen van het aantal inspecties en de resultaten daarvan, van de nabetalingen door werkgevers, van de andere toegepaste maatregelen en van de vergemakkelijking van het indienen van klachten. Deze informatie is essentieel om te kunnen beoordelen hoe de maatregelen van de richtlijn worden uitgevoerd en wat de gevolgen ervan zijn. De lidstaten verstrekken echter zeer beperkte en ongelijke informatie, wat leidt tot aanzienlijke lacunes in de informatie over inspecties en de resultaten daarvan (25). |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Het gebrek aan betrouwbare en volledige informatie maakt het moeilijk om op afdoende wijze te beoordelen of de richtlijn een effect heeft gehad op het ontmoedigen en terugdringen van illegale tewerkstelling en of de strafrechtelijke sancties in de lidstaten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. Een betere verzameling van informatie zou de handhavingsstrategie doeltreffender maken op zowel nationaal als EU-niveau (26). |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Het EESC is zeer te spreken over het initiatief van de Commissie om met steun van het Europees migratienetwerk (EMN) een geautomatiseerd rapportagesysteem en een databank op te zetten, zodat regelmatig actuele en vergelijkbare gegevens kunnen worden verkregen (27). Het EMN kan ook een nuttig instrument zijn om in georganiseerd verband ervaringen uit te wisselen en goede praktijken te delen tussen de lidstaten en alle relevante belanghebbenden. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Het EESC is van mening dat deze databank aan de regels van de algemene verordening gegevensbescherming moet voldoen en niet mag worden gebruikt door de immigratiediensten van de lidstaten om irreguliere werknemers op te sporen en terug te sturen naar hun land van herkomst. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Specifieke opmerkingen over de versterking van het EU-optreden tegen illegale tewerkstelling

| 8.1. | Het EESC staat vierkant achter de volgende, in de mededeling uiteengezette standpunten en intenties van de Commissie: |
| --- | --- |

8.1.

| 8.1.1. | Om irreguliere migratie tegen te gaan, moet de EU alle facetten van dit verschijnsel aanpakken door middel van een brede benadering, zoals aangegeven in het nieuwe pact. De EU dient niet alleen de onderliggende oorzaken van migratie aan te pakken, de strijd tegen migrantensmokkelaars opnieuw op gang te brengen in partnerschap met derde landen en meer legale trajecten naar de EU te openen, maar dient ook illegale tewerkstelling krachtiger aan te pakken, omdat illegale tewerkstelling irreguliere migratie in de hand werkt en een bron van uitbuiting en misbruik is. Daartoe moet worden gezorgd voor een doeltreffendere uitvoering en handhaving van de richtlijn inzake sancties tegen werkgevers, het belangrijkste instrument waarover wij beschikken en waarvan het potentieel nog niet ten volle wordt benut (28). |
| --- | --- |

8.1.1.

| 8.1.2. | De Commissie zal de lidstaten steunen bij hun uitvoeringsinspanningen, maar zal ook voortdurend toezicht houden op de uitvoering van de richtlijn en haar aandacht richten op de effectieve handhaving ervan. Na de goedkeuring van deze mededeling zal de Commissie contact opnemen met de betrokken autoriteiten van de lidstaten om aanvullende informatie te verkrijgen over de uitvoering van de belangrijkste, uit de richtlijn voortvloeiende verplichtingen inzake sancties, inspecties en bescherming van de rechten van migranten, en om mogelijke oplossingen te vinden. Waar nodig zal de Commissie inbreukprocedures inleiden (29). |
| --- | --- |

8.1.2.

| 8.1.3. | Tegen eind 2022 zal de Commissie de in deze mededeling gepresenteerde maatregelen uitvoeren en verslag uitbrengen over de bereikte resultaten in het volgende uitvoeringsverslag, dat uiterlijk in 2024 moet verschijnen. In het licht van de vooruitgang die met de aanbevelingen in deze mededeling en de hernieuwde uitvoerings- en handhavingsinspanningen is geboekt, en rekening houdend met mogelijke ontwikkelingen op het gebied van illegale tewerkstelling en met de vraag of de richtlijn nog steeds geschikt is om daarop te reageren, zal de Commissie vervolgens nagaan of het bestaande rechtskader moet worden gewijzigd (30). |
| --- | --- |

8.1.3.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Mededeling COM(2021) 592 final, blz. 1.

1

(2)  COM(2021) 592 final, paragraaf 1.

2

(3)  COM(2021) 592 final, paragraaf 6.

3

(4)  Richtlijn 2009/52/EG van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2009 tot vaststelling van minimumnormen inzake sancties en maatregelen tegen werkgevers van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen (PB L 168 van 30.6.2009, blz. 24).

4

(5)  COM(2021) 592 final, inleiding.

5

(6)  COM(2021) 592 final, paragraaf 2.3.

6

(7)  Chowdury et ali vs. Griekenland. De erbarmelijke omstandigheden in Manolada trokken de aandacht in 2013, toen voormannen begonnen te schieten en 30 werknemers uit Bangladesh, die protesteerden tegen het uitblijven van hun loon, ernstig gewond raakten.

7

(8)  COM(2021) 592 final, paragraaf 2.

8

(9)  COM(2021) 592 final, paragraaf 2.3.

9

(10)  COM(2021) 592 final, paragrafen 2.1 en 2.2.

10

(11)  COM(2021) 592 final, paragraaf 2.1.

11

(12)  COM(2021) 592 final, paragraaf 2.2.

12

(13)  COM(2021) 592 final, paragraaf 2.2.

13

(14)  COM(2021) 592 final, paragraaf 3.

14

(15)  COM(2021) 592 final, paragraaf 3.

15

(16)  COM(2021) 592 final, paragaaf 3.2.

16

(17)  COM(2021) 592 final, paragraaf 3.2.

17

(18)  COM(2021) 592 final, paragraaf 3.2.

18

(19)  COM(2021) 592 final, paragraaf 4.1.

19

(20)  COM(2021) 592 final, paragraaf 4.1.

20

(21)  COM(2021) 592 final, paragraaf 4.1.

21

(22)  COM(2021) 592 final, paragraaf 4.1.

22

(23)  COM(2021) 592 final, paragraaf 4.1.

23

(24)  COM(2021) 592 final, paragraaf 4.1.

24

(25)  COM(2021) 592 final, paragraaf 5.

25

(26)  COM(2021) 592 final, paragraaf 5.

26

(27)  COM(2021) 592 final, paragraaf 5.

27

(28)  COM(2021) 592 final, paragraaf 6.

28

(29)  COM(2021) 592 final, paragraaf 6.

29

(30)  COM(2021) 592 final, paragraaf 6.

30

---

BIJLAGE

Het volgende wijzigingsvoorstel, dat minstens een kwart van het aantal uitgebrachte stemmen kreeg, werd tijdens de beraadslagingen verworpen (artikel 59, lid 3, van het reglement van orde):

WIJZIGINGSVOORSTEL 5

SOC/705 — Sancties tegen werkgevers van onderdanen van derde landen die illegaal in de EU verblijven

Paragraaf 1.7, punt i), derde streepje

Wijzigen als volgt:

| Afdelingsadvies | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| — | in de inspectiestrategie vastleggen dat de inspecties niet samen met de migratieautoriteiten worden uitgevoerd en dat de arbeidsinspecteurs niet verplicht zijn om irreguliere migranten te melden aan de autoriteiten als zij deze aantreffen op de geïnspecteerde werkplekken; |

Afdelingsadvies

Wijzigingsvoorstel

—

in de inspectiestrategie vastleggen dat de inspecties niet samen met de migratieautoriteiten worden uitgevoerd en dat de arbeidsinspecteurs niet verplicht zijn om irreguliere migranten te melden aan de autoriteiten als zij deze aantreffen op de geïnspecteerde werkplekken;

| — | vragen om verduidelijking van de controlestrategie van de arbeidsinspecties en een beroep doen op hun professionele verantwoordelijkheid om irreguliere migranten op te sporen. Het EESC stelt vast dat de gezamenlijke inspecties door arbeidsinspecties en migratieautoriteiten vaak worden uitgevoerd met het oog op de handhaving van de immigratieregels. Erkend moet worden dat dergelijke inspecties uitgebuite werknemers kunnen ontmoedigen om hun ervaringen tijdens een inspectie te melden. Daarom dringt het EESC aan op een duidelijke omschrijving van de strategie van de arbeidsinspecties en van hun wettelijke verplichtingen. |
| --- | --- |

—

vragen om verduidelijking van de controlestrategie van de arbeidsinspecties en een beroep doen op hun professionele verantwoordelijkheid om irreguliere migranten op te sporen. Het EESC stelt vast dat de gezamenlijke inspecties door arbeidsinspecties en migratieautoriteiten vaak worden uitgevoerd met het oog op de handhaving van de immigratieregels. Erkend moet worden dat dergelijke inspecties uitgebuite werknemers kunnen ontmoedigen om hun ervaringen tijdens een inspectie te melden. Daarom dringt het EESC aan op een duidelijke omschrijving van de strategie van de arbeidsinspecties en van hun wettelijke verplichtingen.

Motivering

Het wijzigingsvoorstel beoogt de rol van inspecteurs te verduidelijken en erop te wijzen dat zij in het kader van hun professionele taken de verantwoordelijkheid hebben om illegale migranten bij de autoriteiten te melden als deze op geïnspecteerde werkplekken worden aangetroffen; ook moet worden erkend dat gezamenlijke inspecties ertoe kunnen leiden dat uitgebuite werknemers huiverig zijn om hun ervaringen tijdens een inspectie te melden. Verduidelijking van de strategie van de arbeidsinspecties is bijzonder wenselijk.

Stemuitslag:

| Vóór: | 48 |
| --- | --- |
| Tegen: | 70 |
| Onthoudingen: | 16 |

Vóór:

48

Tegen:

70

Onthoudingen:

16

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/90 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/90

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Nieuw EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025)”

(COM(2021) 591 final)

(2022/C 290/15)

| Rapporteur: | José Antonio MORENO DÍAZ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Pietro Vittorio BARBIERI |

Rapporteur:

José Antonio MORENO DÍAZ

Corapporteur:

Pietro Vittorio BARBIERI

| Raadpleging | Europese Commissie, 1.12.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 7.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 212/0/5 |

Raadpleging

Europese Commissie, 1.12.2021

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

7.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

212/0/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Migrantensmokkel is een grensoverschrijdende criminele activiteit die het leven van mensen in gevaar brengt, een schending van de grondrechten inhoudt en het ordelijke beheer van migratiestromen verstoort. De afgelopen twintig jaar is de mensensmokkel toegenomen ten gevolge van diverse factoren die mensen ertoe aanzetten hun land van herkomst te verlaten (o.a. mensenrechtenschendingen, geweld, conflicten, ongelijkheden en economische en milieufactoren), maar ook door het gebrek aan legale mogelijkheden om toegang te krijgen tot het grondgebied van vele landen. Als gevolg van de COVID-19-pandemie zijn er meer beperkingen gekomen en daardoor doen steeds meer mensen een beroep op illegale netwerken, wat grote risico’s met zich meebrengt. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Van meet af aan is het Europese migratiebeleid er onder meer op gericht deze criminele activiteit te bestrijden, de uitbuiting van migranten door criminele netwerken te voorkomen en irreguliere migratie minder aantrekkelijk te maken. Het nieuwe EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025) moet worden gezien als een instrument dat continuïteit en vooruitgang brengt in de strijd van de Europese Unie tegen mensenhandel. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Volgens Europol heeft meer dan 90 % van de personen die de Europese Unie op irreguliere wijze binnenkomen, in een bepaald stadium van hun reis een beroep gedaan op smokkelnetwerken. In het kader van de strijd tegen migrantensmokkel beschouwt de Europese Unie het als een prioriteit om met partnerlanden samen te werken om de prikkels voor het ondernemen van gevaarlijke reizen te verminderen, de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie aan te pakken, reguliere migratie en legale en veilige routes naar landen van de Europese Unie te bevorderen, het beheer van de gemeenschappelijke grenzen te versterken, aantrekkende factoren zoals irreguliere banen te reduceren en de terugkeer en re-integratie te faciliteren voor personen die op irreguliere wijze op het EU-grondgebied verblijven. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is ingenomen met het nieuwe EU-actieplan en de alomvattende aanpak die daarin wordt voorgesteld om de werkzaamheden van de Europese Unie ter bestrijding van migrantensmokkel voort te zetten. Het is duidelijk dat mensensmokkel een criminele activiteit vormt waarbij het leven van migranten in gevaar wordt gebracht en hun rechten worden geschonden, misbruik wordt gemaakt van mensen die toegang willen krijgen tot het EU-grondgebied en de veiligheid in de EU wordt bedreigd. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC begrijpt dat de bescherming van de buitengrenzen een prioriteit is voor de Europese Unie, maar wijst erop dat daarbij altijd de mensenrechten moeten worden beschermd en de onschendbaarheid van het internationaal publiekrecht moet worden geëerbiedigd, en mensen moeten worden beschermd en de strafbaarstelling van daden van solidariteit moet worden vermeden. In ieder geval mag de strijd tegen migrantensmokkel nooit gericht zijn tegen de migranten zelf of tegen humanitaire hulp en bijstand ten behoeve van migranten. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC acht het van essentieel belang om migrantensmokkel te bestrijden door middel van een volledige-routeaanpak. Dit betekent dat de voorgestelde maatregelen tegen smokkelnetwerken moeten worden versterkt door de justitiële en politiële samenwerking te verbeteren, de samenwerking en de dialoog met buurlanden inzake de strijd tegen smokkelnetwerken op te voeren, sterker in te zetten op het voorkomen van uitbuiting en het beschermen van gesmokkelde migranten, en irreguliere tewerkstelling en arbeidsuitbuiting op een meer gecoördineerde en krachtige manier te bestrijden. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is het ermee eens dat er een einde moet worden gemaakt aan de vraag om de winsten van netwerken van mensensmokkel te treffen. Voorts waarschuwt het voor de ontwrichting die kan ontstaan wanneer alleen de aanbodzijde (netwerken) wordt aangepakt. In dit verband wijst het EESC erop dat het bestaan van legale, doeltreffende en veilige kanalen en de bescherming van het recht op asiel essentieel zijn om een groot deel van de illegale activiteiten een halt toe te roepen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC veroordeelt ook ten stelligste dat migranten en asielzoekers worden ingezet om de EU te destabiliseren (1). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC wijst erop dat het beschermen van personen, het verstrekken van medische zorg (2) en het betonen van solidariteit niet strafbaar mogen worden gesteld en dat deze handelingen niet op dezelfde wijze mogen worden behandeld als smokkelnetwerken en alleen moeten worden vervolgd als ze opzettelijk gepleegd zijn en met het oogmerk om rechtstreeks of onrechtstreeks een financieel of ander materieel voordeel te verkrijgen (3). De clausule van verplichte vrijstelling van aansprakelijkheid moet uitdrukkelijk worden opgenomen indien er humanitaire motieven waren bij hulp- of bijstandsacties. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Migrantensmokkel is een grensoverschrijdende criminele activiteit die het leven van mensen in gevaar brengt, een schending van de grondrechten inhoudt en het ordelijke beheer van migratiestromen verstoort. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De afgelopen twintig jaar is de mensensmokkel toegenomen ten gevolge van diverse factoren die mensen ertoe aanzetten hun land van herkomst te verlaten (o.a. mensenrechtenschendingen, geweld, conflicten, ongelijkheden en economische en milieufactoren), maar ook door het gebrek aan legale mogelijkheden om toegang te krijgen tot het grondgebied van vele landen. Als gevolg van de COVID-19-pandemie zijn er meer beperkingen gekomen en daardoor doen steeds meer mensen een beroep op illegale netwerken, hetgeen veel risico’s met zich meebrengt (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het belangrijkste verschil tussen migrantensmokkel en mensenhandel is dat bij migrantensmokkel mensen vrijwillig deelnemen aan het migratieproces door een smokkelaar te betalen voor hulp om een internationale grens te overschrijden, terwijl bij mensenhandel de betrokkenen slachtoffers zijn die worden verhandeld met het oog op arbeids- of seksuele uitbuiting of om hun organen weg te nemen, en die behoefte hebben aan bijstand en ondersteuning. Bij mensenhandel komt niet noodzakelijk een grensoverschrijdend aspect kijken. De twee verschijnselen zijn vaak met elkaar verbonden, aangezien slachtoffers van mensensmokkel ten prooi kunnen vallen aan mensenhandelaars die zich schuldig maken aan arbeids- of seksuele uitbuiting of andere vormen van uitbuiting. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Van meet af aan is het Europese migratiebeleid er onder meer op gericht deze criminele activiteit te bestrijden, de uitbuiting van migranten door criminele netwerken te voorkomen en irreguliere migratie minder aantrekkelijk te maken. In het migratie- en asielpact dat de Europese Commissie in 2020 heeft gepresenteerd, wordt opgemerkt dat de bestrijding van migrantensmokkel een prioriteit is en dat “de samenwerking met de landen van herkomst en doorreis [...] [zal worden versterkt] om gevaarlijke reizen en irreguliere oversteken te voorkomen, onder meer door middel van op maat gemaakte partnerschappen tegen migrantensmokkel met derde landen”. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Volgens Europol heeft meer dan 90 % van de personen die de Europese Unie op irreguliere wijze binnenkomen, in een bepaald stadium van hun reis een beroep gedaan op smokkelnetwerken. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het nieuwe EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025) moet worden gezien als een instrument dat continuïteit brengt in de strijd van de Europese Unie tegen mensenhandel. Migrantensmokkel moet niet alleen worden gezien als een migratieprobleem, maar ook als een bedreiging voor de veiligheid van de buitengrenzen van de EU. Goed beheer en passende bescherming van de buitengrenzen van de EU, met inachtneming van het internationale rechtskader en de grondrechten, is van cruciaal belang. De EU moet de gemeenschappelijke normen en procedures versterken en moet daarbij de mensenrechten en de internationale normen respecteren, om migrantensmokkel naar de EU te voorkomen. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In het kader van de strijd tegen migrantensmokkel beschouwt de Europese Unie het als een prioriteit om met partnerlanden samen te werken om de prikkels voor het ondernemen van gevaarlijke reizen te verminderen, de verschillende onderliggende oorzaken van irreguliere migratie aan te pakken, reguliere migratie en legale en veilige routes naar landen van de Europese Unie te bevorderen, het beheer van de gemeenschappelijke grenzen te versterken en de terugkeer en re-integratie te faciliteren voor personen die op irreguliere wijze op het Europees grondgebied verblijven (5). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De strijd tegen mensensmokkel houdt ook in dat de toepassing van de richtlijn inzake sancties tegen werkgevers (6) moet worden versterkt, en dat moet worden begrepen dat irregulier werk irreguliere migratie aantrekt en in verband kan worden gebracht met migrantensmokkel. Wanneer er buitenlandse werknemers zijn die zich in de EU in een irreguliere situatie bevinden, betekent dit dat er irreguliere werkgevers zijn die illegale banen aanbieden die niet voldoen aan de minimumarbeidsvoorwaarden inzake onder meer salaris, werktijden, gezondheid en veiligheid. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | In het nieuwe EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025) wordt rekening gehouden met de resultaten van gerichte raadplegingen en een openbare raadpleging die tussen 19 maart en 11 juni 2021 is gehouden. Door bij te dragen tot het ontwrichten van criminele ondernemingen ondersteunt het ook de doelstellingen van de EU-strategie voor de veiligheidsunie (7), de EU-strategie voor de aanpak van georganiseerde criminaliteit (2021-2025) (8) en de EU-strategie voor de bestrijding van mensenhandel (9). |
| --- | --- |

2.9.

3.   Opmerkingen over het nieuwe EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025)

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het nieuwe EU-actieplan en de alomvattende aanpak die daarin wordt voorgesteld om de werkzaamheden van de Europese Unie ter bestrijding van migrantensmokkel en mensenhandel voort te zetten. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het is duidelijk dat mensensmokkel een criminele activiteit vormt waarbij het leven van migranten in gevaar wordt gebracht en hun rechten worden geschonden, en misbruik wordt gemaakt van mensen die toegang willen krijgen tot het EU-grondgebied. De nodige mechanismen en instrumenten moeten worden ingevoerd om deze criminele activiteit te bestrijden. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC begrijpt dat de bescherming van de buitengrenzen ook een prioriteit is voor de Europese Unie, maar wijst erop dat daarbij altijd de mensenrechten moeten worden beschermd en de onschendbaarheid van het internationaal publiekrecht moet worden geëerbiedigd, en mensen moeten worden beschermd en de strafbaarstelling van daden van solidariteit moet worden vermeden. In ieder geval mag de strijd tegen migrantensmokkel nooit gericht zijn tegen de migranten zelf of tegen humanitaire hulp en bijstand ten behoeve van migranten, en nooit als voorwendsel worden gebruikt om het recht op asiel op EU- en internationaal niveau af te schaffen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het beschermen van personen, het verstrekken van medische zorg (10) en het betonen van solidariteit mogen niet strafbaar worden gesteld en deze handelingen mogen niet op dezelfde wijze worden behandeld als smokkelnetwerken en moeten alleen worden vervolgd als ze opzettelijk gepleegd zijn en met het oogmerk om rechtstreeks of onrechtstreeks een financieel of ander materieel voordeel te verkrijgen (11). De clausule van verplichte vrijstelling van aansprakelijkheid moet uitdrukkelijk worden opgenomen indien er humanitaire motieven waren bij hulp- of bijstandsacties. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC acht het van essentieel belang om migrantensmokkel te bestrijden door middel van een volledige-routeaanpak, en te begrijpen dat het gebrek aan legale en veilige routes een van de redenen is waarom smokkelnetwerken kunnen gedijen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is ook van mening dat irregulier werk in verband kan worden gebracht met netwerken van mensensmokkelaars, die vaak in situaties van arbeidsuitbuiting uitmonden. Het EESC is derhalve van mening dat inspanningen moeten worden geleverd om de tenuitvoerlegging van de richtlijn inzake sancties tegen werkgevers te verbeteren en irreguliere arbeid en arbeidsuitbuiting op een meer gecoördineerde en krachtigere manier te bestrijden. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC acht het noodzakelijk de voorgestelde maatregelen tegen smokkelnetwerken te versterken door de justitiële en politiële samenwerking te verbeteren, de werkzaamheden van het Europees multidisciplinair platform tegen criminaliteitsdreiging (Empact) en Eurojust te ondersteunen en het verzamelen van informatie en de informatiecampagnes over de risico’s van migrantensmokkel bij de bron te verbeteren. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC is tevreden dat deze geïntegreerde aanpak ook een betere samenwerking en dialoog met de buurlanden ter bestrijding van smokkelnetwerken omvat, maar waarschuwt voor een mogelijke negatieve impact op de samenwerking met deze landen, waardoor smokkelnetwerken uiteindelijk sterker zouden worden door oneigenlijk gebruik van concepten als terugkeer en re-integratie. In dit verband moet worden opgemerkt dat in de mededeling van de Commissie terecht wordt gewezen op de steeds groter wordende rol van overheidsactoren bij het kunstmatig voortbrengen en faciliteren van irreguliere immigratie om de EU te destabiliseren. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC acht het van essentieel belang dat de maatregelen ter voorkoming van uitbuiting en ter bescherming van gesmokkelde personen worden versterkt. In dit verband acht het EESC het noodzakelijk om proefprojecten te ontwikkelen in overeenstemming met de volledige-routeaanpak, waarbij overheidsdiensten en sociale actoren uit de landen van herkomst, doorreis en bestemming betrokken zijn. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC is van mening dat de ontwikkeling van operationele partnerschappen op het gebied van de bestrijding van mensensmokkel met derde landen van belang is, maar wijst erop dat de overeenkomsten in kwestie niet in strijd mogen zijn met de leidende beginselen van de Europese Unie en niet mogen worden afgesloten met landen waar systematisch mensenrechtenschendingen plaatsvinden. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC is van mening dat het nieuwe EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2021-2025) erin slaagt de risico’s in kaart te brengen van deze criminele activiteit en de snelheid waarmee smokkelnetwerken zich aan de omstandigheden aanpassen en nieuwe technologieën optimaal in hun voordeel gebruiken. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC is het ermee eens dat er een einde moet komen aan de vraag om de winsten van netwerken van mensensmokkel te treffen, zoals uiteengezet in het nieuwe actieplan. Het waarschuwt echter ook voor de ontwrichting die kan ontstaan wanneer alleen de aanbodzijde (netwerken) wordt aangepakt en wordt voorbijgegaan aan de noodzaak van structurele hervormingen om de vraag te verminderen. In dit verband wijst het EESC erop dat het bestaan van legale, doeltreffende en veilige kanalen en de bescherming van het recht op asiel essentieel zijn om een groot deel van deze illegale activiteiten een halt toe te roepen. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het EESC vreest dat een betere preventie van mensensmokkel — een doelstelling die het deelt — een schending zou kunnen vormen van de mechanismen voor bijstand aan kwetsbare migranten. De afgelopen maanden hebben bepaalde partijen en regeringen steeds vaker stappen ondernomen om daden van solidariteit strafbaar te stellen. Het EESC wijst erop dat het beschermen van kwetsbare personen, het verstrekken van medische zorg (12) en het betonen van solidariteit niet strafbaar mogen worden gesteld en dat deze activiteiten niet op dezelfde wijze mogen worden behandeld als smokkelnetwerken (13). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Het EESC is van mening dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan de slachtoffers van mensensmokkel, met name degenen die kwetsbaarder zijn, zoals (niet-begeleide) minderjarigen (14), personen met een handicap en vrouwen (15). Het Comité zou graag zien dat de Commissie een richtlijn inzake de bescherming van niet begeleide minderjarigen vaststelt waarmee het belang van het kind voorop komt te staan. Voorts moet het optreden van actoren uit het maatschappelijk middenveld, sociale entiteiten en ngo’s die slachtoffers van mensensmokkel helpen en ondersteunen, worden beschouwd als humanitair optreden ter versterking van de EU-beginselen. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Het EESC erkent dat het plan ook relevant is en dat het duidelijk de huidige problemen aanpakt van instrumentalisering van migranten, waarbij overheidsactoren onmiskenbaar betrokken zijn. Net als de Europese Raad (16) veroordeelt het EESC ten stelligste de instrumentalisering van migranten en asielzoekers met als doel te destabiliseren, zoals onlangs het geval was aan de grenzen met Marokko en met name Belarus (17). |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Het EESC wijst erop dat de lidstaten er altijd aan gebonden zijn de internationale verplichtingen na te komen. Zo moeten zij, naast het volledige wetgevingskader van de EU, bijvoorbeeld ook het Verdrag van Genève van 1951 en het Protocol van New York van 1967 betreffende het recht op asiel naleven. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Het beeld dat migratie een bedreiging zou vormen en het discours dat migranten een gevaar zouden betekenen, hebben een ontmenselijkend effect en spelen enkel in het voordeel van degenen die van migranten misbruik willen maken voor geostrategische of nationale politieke doeleinden. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Het EESC betreurt dat de strijd tegen migrantensmokkel een grotere zorg is dan de strijd tegen mensenhandel, die de meest lucratieve criminele activiteit blijft en niet alleen een schending van de mensenrechten inhoudt, maar ook een reële bedreiging vormt voor de nationale veiligheid, de economische groei en duurzame ontwikkeling (18). |
| --- | --- |

3.18.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  EESC-advies REX/554, in voorbereiding.

1

(2)  Verklaring van de Europese Vereniging van artsen (CPME) inzake de strafbaarstelling van daden van solidariteit. Zie ook het verslag van het Europees Parlement (2019): Fit for purpose? The Facilitation Directive and the criminalisation of humanitarian assistance to irregular migrants: 2018 update.

2

(3)  Artikel 6 van het VN-protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht, dat het verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad aanvult.

3

(4)  Global Initiative (2021), The Global Illicit Economy.

4

(5)  PB C 517 van 22.12.2021, blz. 86.

5

(6)  Richtlijn 2009/52/EG.

6

(7)  COM(2020) 605 final.

7

(8)  COM(2021) 170 final.

8

(9)  COM(2021) 171 final.

9

(10)  Verklaring van de Europese Vereniging van artsen (CPME) inzake de strafbaarstelling van daden van solidariteit. Zie ook het verslag van het Europees Parlement (2019): Fit for purpose? The Facilitation Directive and the criminalisation of humanitarian assistance to irregular migrants: 2018 update.

10

(11)  Artikel 6 van het VN-protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht, dat het verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad aanvult.

11

(12)  Verklaring van de Europese Vereniging van artsen (CPME) inzake de strafbaarstelling van daden van solidariteit. Zie ook het verslag van het Europees Parlement (2019) Fit for purpose? The Facilitation Directive and the criminalisation of humanitarian assistance to irregular migrants: 2018 update.

12

(13)  De raad van deskundigen inzake ngo-recht van de conferentie van internationale ngo’s van de Raad van Europa: Using criminal law to restrict the work of NGOs supporting refugees and other migrants in Council of Europe Member States (2019).

13

(14)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 24.

14

(15)  Doelstelling 9 van het mondiaal pact inzake veilige, ordelijke en reguliere migratie: de grensoverschrijdende strijd tegen migrantensmokkel opvoeren. Zie ook punt 25, c): ontwikkeling van genderresponsieve en kindvriendelijke samenwerkingsprotocollen langs migratieroutes, met stapsgewijze maatregelen om gesmokkelde migranten adequaat te identificeren en bij te staan.

15

(16)  JOIN(2021) 32 final, Responding to state-sponsored instrumentalisation of migrants at the EU external border.

16

(17)  https://www.eesc.europa.eu/nl/news-media/presentations/eesc-expresses-its-concern-about-situation-border-belarus

17

(18)  Bigio, J., & Vogelstein, R. B. (2021), Ending Human Trafficking in the Twenty-First Century, Council on Foreign Relations.

18

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/95 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/95

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “Betere arbeidsvoorwaarden voor een sterker sociaal Europa: alle voordelen van de digitalisering voor het werk van de toekomst benutten”

(COM(2021) 761 final)

en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk

(COM(2021) 762 final)

(2022/C 290/16)

| Rapporteur: | Cinzia DEL RIO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Cinzia DEL RIO

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.1.2022
  Raad van de Europese Unie, 4.5.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 7.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 149/80/18 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.1.2022

Raad van de Europese Unie, 4.5.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

7.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

149/80/18

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De pandemie heeft een aantal veranderingen in de arbeidswereld, die al bezig waren, versterkt en de uitbreiding van allerlei vormen van platformwerk versneld, waardoor de groei en de impact van de digitale economie toenemen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In het kader van de uitvoering van de Europese Pijler van sociale rechten is het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) ingenomen met het voorstel van de Europese Commissie voor een richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk (COM(2021) 762 final). Deze regelgeving moet erop gericht zijn duidelijke definities vast te stellen van de criteria voor de kwalificatie van arbeidsverhoudingen en voor het gebruik van algoritmen, en moet zorgen voor toegang tot sociale en arbeidsbescherming en -rechten. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC heeft in een aantal eerdere adviezen, die ook voor dit advies relevant blijven, al gewezen op de kansen en uitdagingen die platformwerk met zich meebrengt, en op de noodzaak om duidelijke en billijke regels vast te stellen teneinde te zorgen voor eerlijke concurrentie op de interne markt, daadwerkelijke toepassing van de rechten van werknemers en betere arbeidsomstandigheden. Het algemene doel is de interne markt te handhaven en te versterken door een gelijk speelveld voor alle actoren te waarborgen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC heeft benadrukt dat de platformeconomie kansen biedt voor zowel bedrijven als werkenden. Bedrijven kunnen nieuwe markten aanboren, kosten verlagen en profiteren van innovaties in digitale technologieën en wereldwijde en lokale toegang tot arbeidskrachten om de efficiëntie te verbeteren en de productiviteit te verhogen. Werkenden krijgen nieuwe mogelijkheden om inkomen te genereren en werk te vinden, die steeds belangrijker en zelfs onmisbaar worden voor kwetsbare groepen, zoals jongeren, migranten en vrouwen. Deze kansen moeten op een sociaal duurzame manier worden aangegrepen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | De geuite zorgen met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden in de platformeconomie zijn onder meer een beperktere toegang tot sociale bescherming en sociale zekerheid, gezondheids- en veiligheidsrisico’s, onzekere arbeid, gefragmenteerde werktijden en ontoereikende inkomensniveaus, en moeilijkheden bij de erkenning van collectieve rechten. Deze zorgen moeten worden aangepakt en er moeten op passende niveaus evenwichtige oplossingen worden ontwikkeld — op Europees en nationaal niveau en via collectieve onderhandelingen waarbij de platforms betrokken zijn. Het EESC acht het noodzakelijk te zorgen voor een gelijke behandeling van “traditionele” ondernemingen en ondernemingen die digitale middelen gebruiken op basis van de functies van algoritmisch beheer om het werk te organiseren en de arbeidsverhoudingen te beheren (aansturing, controle en/of organisatorisch vermogen). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Digitale arbeidsplatforms verschillen in omvang. Voor platform-kmo’s (kleine en middelgrote ondernemingen) zijn er nog andere uitdagingen waarmee rekening moet worden gehouden, onder meer kwesties in verband met de kosten van infrastructuur, administratieve lasten en de aanpassing aan de digitale transformatie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC erkent dat flexibele werktijden een positief kenmerk kunnen zijn van platformwerk, dat met name wordt toegejuicht door degenen die van platformwerk afhankelijk zijn als aanvullende bron van inkomsten. Flexibiliteit moet echter altijd gepaard gaan met de inachtneming van de fundamentele sociale en arbeidsnormen die door de EU-wetgeving worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC is het ermee eens dat de juridische kwalificatie van de arbeidsverhouding en het duidelijke onderscheid met echte zelfstandige arbeid van cruciaal belang zijn om zowel ondernemingen als werkenden rechtszekerheid te bieden en de rechten en bescherming van werkenden te waarborgen. Deze kwestie wordt echter in de verschillende lidstaten verschillend benaderd. Wettelijke bepalingen op specifieke gebieden, rechterlijke uitspraken naar aanleiding van arbeidsgeschillen alsmede collectieve overeenkomsten in specifieke segmenten van platformwerk leiden tot een versnippering van de bestaande regelgeving in de EU en tot ongelijkheid in de manier waarop platformwerkers in de diverse lidstaten worden behandeld. Het is noodzakelijk de wettelijk verantwoordelijke werkgever duidelijk te bepalen, zowel met het oog op fiscale en socialezekerheidsbijdragen als ten bate van collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Europa mag dezelfde vraagstukken niet met verschillende regelgevingsbenaderingen aanpakken. Het EESC steunt het doel van het wetgevingsvoorstel van de Europese Commissie om iets te doen aan de zeer uiteenlopende regelingen in de lidstaten. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC benadrukt dat de nieuwe regels van de richtlijn gebaseerd moeten zijn op het sociale acquis van de EU en duidelijke definities moeten bevatten, die niet strijdig mogen zijn met het wettelijke acquis, collectieve overeenkomsten of de jurisprudentie van de rechtbanken in de afzonderlijke lidstaten. De richtlijn moet een duidelijk rechtskader zijn dat op nationaal niveau moet worden aangepast aan de nationale wetten en praktijken, waarbij met name collectieve onderhandelingen worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Verder gaat dit advies met name in op de volgende aspecten van de voorgestelde richtlijn:

  Kwalificatiecriteria: het EESC benadrukt dat de indelingscriteria in artikel 4 van het voorstel geen recht doen aan de dynamische en snelle ontwikkeling van de digitale markt en voortdurend zouden moeten worden bijgewerkt, waardoor ze vaag en dubbelzinnig worden. Het zou passender zijn om te stellen dat het vermoeden van een arbeidsverhouding in het voordeel moet werken van mensen die hun arbeid en/of diensten verrichten onder de specifieke functies (aansturing, controle en/of organisatorisch vermogen) van algoritmisch beheer die door het betrokken digitale platform worden uitgeoefend, en om bijgevolg de criteria op basis van deze functies vast te stellen. Het EESC is het ermee eens dat platforms de mogelijkheid hebben om het vermoeden van een arbeidsverhouding te weerleggen. |
| --- | --- |

1.11.

Kwalificatiecriteria: het EESC benadrukt dat de indelingscriteria in artikel 4 van het voorstel geen recht doen aan de dynamische en snelle ontwikkeling van de digitale markt en voortdurend zouden moeten worden bijgewerkt, waardoor ze vaag en dubbelzinnig worden. Het zou passender zijn om te stellen dat het vermoeden van een arbeidsverhouding in het voordeel moet werken van mensen die hun arbeid en/of diensten verrichten onder de specifieke functies (aansturing, controle en/of organisatorisch vermogen) van algoritmisch beheer die door het betrokken digitale platform worden uitgeoefend, en om bijgevolg de criteria op basis van deze functies vast te stellen. Het EESC is het ermee eens dat platforms de mogelijkheid hebben om het vermoeden van een arbeidsverhouding te weerleggen.

| 1.12. | Het EESC wijst erop dat de specifieke aspecten van algoritmisch beheer, die een aanzienlijke invloed hebben op de platformwerkers, wellicht niet van toepassing zijn bij de vaststelling van het vermoeden van een arbeidsverhouding met geregistreerde beroepsbeoefenaren of leden van nationale beroepsverenigingen, voor zover deze bestaan. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Regels voor algoritmisch beheer: het EESC is het ermee eens dat algoritmisch beheer een aanzienlijke impact heeft op de arbeidsomstandigheden en transparant moet zijn en een verantwoordingsplicht moet inhouden ten aanzien van werkenden en bedrijven. Algoritmisch beheer houdt toezicht, wijst taken toe, geeft directe instructies die de mate van autonomie beperken en evalueert werkenden, inclusief hun prestaties en gedrag, alsook hun verdiensten en arbeidsomstandigheden, en kan zelfs leiden tot ontslag. De richtlijn moet uitdrukkelijk bepalen dat de in hoofdstuk 3 vastgestelde rechten van toepassing zijn op alle situaties waarin algoritmisch beheer wordt gebruikt in het kader van een arbeidsverhouding. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Volgens het EESC moeten alle platformwerkers een gegarandeerd recht op gegevensoverdraagbaarheid hebben en hun gegevens van platforms kunnen downloaden, met inbegrip van gegevens over vaardigheden. Voorts moeten verdere bepalingen worden toegevoegd om het recht uit te oefenen om een geautomatiseerd of semi-geautomatiseerd besluit te herzien. Beslissingen die van wezenlijke invloed kunnen zijn op een arbeidsverhouding, moeten door mensen worden genomen. Het EESC waardeert het dat het voorstel van de Europese Commissie in deze richting gaat. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC onderstreept het belang van doeltreffende handhaving door middel van een nauwere samenwerking tussen autoriteiten voor gegevensbescherming en arbeidsinspecties en de noodzaak om te verduidelijken waar de verantwoordelijkheden liggen, ook in grensoverschrijdende situaties. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Collectieve rechten: het EESC benadrukt dat in artikel 14 van de richtlijn expliciet moet worden verwezen naar vakbonden, die het recht hebben om collectieve onderhandelingen te voeren. Voorts moeten het recht op informatie en raadpleging, alsmede het recht op collectieve onderhandelingen tot alle platformwerkers worden uitgebreid. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | De richtlijn moet zorgen voor eerlijke ontslagprocedures voor platformwerkers en voor informatie- en raadplegingsprocedures in geval van collectief ontslag. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Conform de doelstellingen van de Europese vaardighedenagenda benadrukt het EESC het belang van een adequate opleiding en informatie voor platformwerkers, die in verschillende talen beschikbaar kan zijn, over hoe ze het platform in kwestie moeten gebruiken en hun digitale vaardigheden kunnen verbeteren. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Inleiding en achtergrond

| 2.1. | De COVID-19-pandemie heeft het gebruik van platformwerk bespoedigd en bepaalde veranderingen op de arbeidsmarkt die al gaande waren, geaccentueerd. Het EESC heeft al benadrukt dat de platformeconomie kansen biedt voor zowel bedrijven als werkenden. Digitale arbeidsplatforms zijn in een aantal economische sectoren snel doorgedrongen. Bedrijven kunnen nieuwe markten aanboren, kosten verlagen en profiteren van innovaties in digitale technologieën en wereldwijde en lokale toegang tot arbeidskrachten om de efficiëntie te verbeteren en de productiviteit te verhogen. Werkenden krijgen nieuwe mogelijkheden om inkomen te genereren en werk te vinden, die steeds belangrijker en zelfs onmisbaar worden voor kwetsbare groepen, zoals jongeren, migranten en vrouwen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Er zijn echter ook haken en ogen in verband met de rechten van werkenden, belastingen, vermogensverdeling en duurzaamheid, die op Europees niveau moeten worden aangepakt (1). Platformwerk neemt een steeds belangrijkere plaats in op de nieuwe productiekaart van economische activiteiten die aan digitale ontwikkeling en de digitale transitie gekoppeld zijn. Het EESC heeft de kansen en risico’s al in een aantal eerdere adviezen (2) (die ook voor dit advies relevant zijn) uiteengezet en daarin opgeroepen tot Europese regelgeving met vastomlijnde definities van de criteria voor de kwalificatie van arbeidsverhoudingen. In zulke regelgeving moeten tevens het gebruik van algoritmen en de toegang tot sociale en arbeidsbescherming en -rechten worden geregeld. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De zwakke economische positie van velen die via een breed scala van digitale arbeidsplatforms werken, leidt tot meer gezondheids- en veiligheidsrisico’s (3) en tot meer baanonzekerheid (4), een ontwikkeling die lastig binnen exacte en specifieke nationale geografische grenzen af te bakenen valt. Bovendien worden in de meeste EU-rechtsstelsels de mechanismen voor de algemene en sociale bescherming van niet-standaard- en atypische werknemers steeds meer uitgehold. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC erkent dat flexibele werktijden een positief kenmerk kunnen zijn van platformwerk, dat vooral wordt toegejuicht door degenen die van platformwerk afhankelijk zijn als aanvullende bron van inkomsten, met name jongeren. Flexibiliteit moet echter altijd gepaard gaan met de inachtneming van de fundamentele sociale en arbeidsnormen die door de EU-wetgeving worden gewaarborgd, en kan worden geregeld bij nationale wetgeving of collectieve overeenkomsten op basis van het desbetreffende EU-rechtskader. Dit is met name nodig voor jongeren die gefragmenteerd werken, een laag en ontoereikend inkomen hebben en zelf hun sociale bijdragen moeten ophoesten om een toekomstig pensioen op te kunnen bouwen (5). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De in elke lidstaat weer andere arbeidsverhoudingen die op digitale arbeidsplatforms ontstaan en zich daar ontwikkelen, zijn niet bevorderlijk voor een uniforme nationale oplossing ter erkenning van de noodzakelijke sociale bescherming, de vereiste gezondheids- en veiligheidsmaatregelen op het werk, een passend inkomensniveau, een passende arbeidstijd en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden. Deze verschillende vormen van arbeidsverhoudingen en de geringe individuele en collectieve bescherming op nationaal niveau wegen op EU-niveau nog zwaarder door, wat de voorwaarden creëert voor sociale dumping en oneerlijke concurrentie, die de doeltreffendheid van de Europese en nationale arbeidsbeschermingsnormen zelf in gevaar brengen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Digitale arbeidsplatforms kunnen worden ingedeeld in twee grote categorieën: online webplatforms en op locatie gebaseerde platforms. Zij verschillen in grootte. Voor platform-kmo’s (kleine en middelgrote ondernemingen) zijn er nog andere uitdagingen waarmee rekening moet worden gehouden, onder meer kwesties in verband met de kosten van infrastructuur, administratieve lasten en de aanpassing aan de digitale transformatie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het aantal mensen dat werkzaam is voor werkgevers die een onlineplatform gebruiken, neemt gestaag toe, niet alleen in de Europese Unie, maar in de hele wereld (6). Zoals de IAO en Eurofound hebben aangetoond, hebben traditionele bedrijven onder meer te kampen met oneerlijke concurrentie van platforms, waarvan sommige niet zijn onderworpen aan de conventionele belasting- en andere regelgeving met betrekking tot hun personeel. Bovendien blijkt uit een flinke hoeveelheid jurisprudentie dat sommige bedrijfsmodellen van platforms erop gericht zijn een concurrentievoordeel op te bouwen door te trachten de geldende regelgeving te omzeilen, of het nu gaat om sociale, milieu- of economische wetgeving (7). Zo’n strategie komt de economische duurzaamheid op lange termijn niet ten goede en schaadt eerlijke concurrentie, met name tussen grote en micro- of kleine platformbedrijven. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Door de digitale transitie, die door de EU sterk wordt gestimuleerd, zullen in de toekomst steeds meer sectoren en beroepen te maken krijgen met dit model van onlineplatforms. Het EESC heeft meerdere keren duidelijk gemaakt (8) dat de regulering van de interne markt moet worden aangescherpt en versterkt om een gelijk speelveld te waarborgen voor alle spelers en dat de digitalisering ten goede moet komen aan werkenden en bedrijven. Het is van essentieel belang een regelgevingskader op te zetten dat door middel van vastomlijnde rechten, verantwoordelijkheden en verplichtingen veilige, eerlijke en gezonde werkomgevingen en arbeidsvoorwaarden waarborgt. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Alle werkenden hebben recht op eerlijke en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden. Dit is een grondbeginsel van het internationaal arbeidsrecht en het EU-recht. Volgens artikel 4 van Richtlijn 2019/1152 zijn werkgevers verplicht hun werknemers informatie te bieden over de belangrijkste aspecten van de arbeidsovereenkomst of -verhouding. Platformwerkers moeten gebonden zijn aan dezelfde arbeidsrechtelijke bepalingen als die welke gelden in het land waar de dienst wordt verleend. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | De kern van het probleem ligt bij een vastomlijnde definitie van “werknemer” en een duidelijk onderscheid tussen die term en een echte “zelfstandige”. De doeltreffendheid van het hele regelgevingskader van de ontwerprichtlijn staat of valt met een duidelijke definitie van deze termen. Uit de genoemde studies (9) blijkt dat in veel gevallen platformwerkers wordt verzocht zich als zelfstandige te laten registreren, en de uitdaging is om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Werkenden moeten de nodige informatie krijgen om te kunnen kiezen of zij werkelijk zelfstandig willen zijn of niet. Uit de studie van de Europese Commissie waarnaar wordt verwezen in het werkdocument van de diensten van de Commissie met de effectbeoordeling van de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk, blijkt dat naar schatting 5,5 miljoen platformwerkers ten onrechte als zelfstandigen worden aangemerkt. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | De lidstaten gaan op diverse manieren om met de wettelijke kwalificatie van arbeidsverhoudingen. Het risico dat arbeidsverhoudingen juridisch verkeerd worden gekwalificeerd, is vooral te wijten aan het gebrek aan wetgeving in nationale rechtsstelsels en het gebrek aan juridische duidelijkheid. Geen enkele lidstaat is er nog in geslaagd om de wettelijke kwalificatie van arbeidsverhoudingen toereikend te regelen. Enkele lidstaten (Italië, Spanje en Frankrijk) hebben voor een sectorale wetgeving gekozen, in het bijzonder voor de vervoerssector en bezorgplatforms. Een groot aantal lidstaten (België, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland en Zweden) heeft wel geprobeerd arbeidsverhoudingen met een onduidelijke kwalificatie te verduidelijken door middel van wetgeving, maar daarbij gaat het om algemene situaties op de arbeidsmarkt, zonder de specifieke kenmerken van platformwerk in aanmerking te nemen. In Italië en Spanje hebben collectieve onderhandelingen een grote rol gespeeld, met specifieke overeenkomsten en protocollen in afwachting van gerichte wettelijke bepalingen. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | De opvatting dat het bestaande regelgevingssysteem in de diverse EU-landen zich momenteel niet leent voor het reguleren van de verschillende profielen van platformwerk, wordt bevestigd door de bijna honderd rechtsgeschillen die door werkenden en/of hun vakbonden aanhangig zijn gemaakt, alsook door het veelvoud aan oplossingen in de jurisprudentie van vele Europese landen. Aan de ene kant bevestigen deze het zelfstandige aspect van de arbeidsverhouding, maar aan de andere kant erkennen deze ook steeds vaker dat er sprake is van werk in loondienst. En dan zijn er nog de oplossingen daartussenin, die de zaak juridisch onbeslist laten (10). Hoewel zulke juridische procedures vaak tot tegenstrijdige uitspraken hebben geleid, betreffen ze veelal bestel- en chauffeursdiensten (platformdiensten op locatie) en worden mensen die voor een platform werken (met name in de vervoers- en bezorgsector, waar de bescherming door middel van contracten en vanuit vakbonden waarschijnlijk het best is geregeld) meestal wel als werknemers bestempeld. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Een ander belangrijk punt is het effect van algoritmisch beheer op de arbeidsomstandigheden, dat inherent is aan het bedrijfsmodel van digitale arbeidsplatforms (11). De aandacht moet uitgaan naar het waarborgen van transparantie en verantwoordingsplicht met betrekking tot algoritmen voor werkenden en bedrijven. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Om deze situatie te verbeteren, hebben bepaalde lidstaten (IT, ES) wetgevingsinitiatieven inzake algoritmisch beheer op de werkplek genomen. Andere lidstaten (AT, BE, CY, CZ, DK, EE, FI, DE, IE, LV, LT, LU, NL, SE) proberen algoritmisch beheer te reguleren door middel van maatregelen binnen hun privacy-, gegevensbeschermings- en non-discriminatiebeleid. In meerdere landen zijn relevante uitspraken door rechtbanken gedaan (FR, IT, NL, PL en LU) (12). Doordat de huidige wetgeving binnen de EU zo versnipperd is, hebben digitale arbeidsplatforms die in verschillende landen opereren ook te maken met verschillende wetten en regels. Gelet op de flexibele, mobiele en snel veranderende aard van de platformeconomie wordt het door het ontbreken van een gemeenschappelijke aanpak lastig om een gelijk speelveld tussen de lidstaten in stand te houden. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | In dit verband valt het initiatief van de Europese instellingen toe te juichen, met specifieke verwijzing naar het pakket maatregelen dat de Europese Commissie op 9 december 2021 heeft ingediend ter verbetering van de arbeidsvoorwaarden op platforms, in het kader van de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten. In het initiatief van de Europese Commissie wordt erkend dat er dringend iets moet worden gedaan aan de verschillende benaderingen van de lidstaten, wordt ingegaan op de hierboven geschetste haken en ogen en wordt een regelgevingsvoorstel met een richtlijn gepresenteerd. |
| --- | --- |

2.15.

3.   Algemene overwegingen

| 3.1. | Het EESC steunt het besluit van de Commissie om een ontwerprichtlijn op te stellen voor platformwerk dat zowel onlinedienstverlening omvat (bijvoorbeeld juridische diensten, vertaaldiensten of freelancers) als fysieke dienstverlening (bijvoorbeeld taxi’s, bezorgdiensten of dienstverlening in huis). Zoals duidelijk verwoord in overweging 49 van het richtlijnvoorstel vraagt de zeer uiteenlopende aard van de omstandigheden, arbeidsvoorwaarden en wetgeving in elke lidstaat eerder om een richtlijn dan om niet-bindende rechtsinstrumenten, met name met het oog op het waarborgen van formele en daadwerkelijke dekking en toereikendheid en transparantie van de socialebeschermingsstelsels, vooral omdat de lidstaten verschillende niveaus van sociale bescherming bieden. Het hoge en alsmaar stijgende aantal rechtszaken en uitspraken waarin platformwerk als loonarbeid wordt aangemerkt, toont maar al te zeer aan dat deze kwestie onvoldoende gereguleerd is, zelfs in nationale rechtssystemen. De lidstaten kunnen het doel om de arbeidsvoorwaarden voor digitale platforms te verbeteren dan ook onvoldoende op eigen kracht bereiken. In overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel kan dat beter op EU-niveau worden gedaan. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In overweging 9 van de ontwerprichtlijn wordt terecht gezegd: “Wanneer platforms in verschillende lidstaten of over de grenzen heen actief zijn, is het vaak onduidelijk waar het platformwerk wordt verricht en door wie. Ook krijgen de nationale autoriteiten niet gemakkelijk toegang tot gegevens over de digitale arbeidsplatforms, zoals het aantal personen dat platformwerk verricht, hun arbeidsstatus en hun arbeidsvoorwaarden. Dit maakt het moeilijk de regels te handhaven, onder meer op het gebied van arbeidsrecht en sociale bescherming.” Het EESC had al gewezen (13) op de noodzaak om in elke lidstaat een platformregister en een Europese gegevensbank van grote en kleine platforms aan te leggen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Deze rechtsonzekerheid werkt in sommige situaties wellicht het ontstaan en de verspreiding van zwartwerk in de hand, evenals betreurenswaardige situaties van uitbuiting en wedijver tussen platformwerkers onderling, die mogelijk ook het slachtoffer zijn van illegale onderaannemingspraktijken. Het gaat vaak om migranten die in een objectief zwakke positie verkeren en niet bekend zijn met de beoogde minimale beschermingsrechten. De voorgestelde richtlijn bevat geen bepaling over onderaanneming en biedt deze platformwerkers dus geen bescherming tegen zulke praktijken (14). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Een aantal punten in de tekst van het voorstel van de Commissie is vaag, algemeen en ambigu. Deze sluiten niet aan op de doelstellingen om sociale en arbeidsrechten te beschermen en te waarborgen, terwijl die doelstellingen in de overwegingen wel duidelijk geformuleerd zijn. Dit geldt met name voor de definitie van de persoon die platformwerk verricht (artikelen 2 en 5) en voor het recht van zowel platformwerkers als vakbondsvertegenwoordigers op informatie en raadpleging (artikel 9, waarin echter alleen specifiek wordt verwezen naar Richtlijn 2002/14/EG). Om te beginnen moet worden opgemerkt dat de bescherming van de rechten van werkenden in deze ontwerprichtlijn vaak gelijk wordt gesteld met de vrijheid van ondernemerschap. De rechten van werkenden en de fundamentele vrijheden moeten naar behoren worden gewaarborgd, overeenkomstig de wetgeving en het Handvest van de grondrechten. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC acht het noodzakelijk dat de richtlijn specifieke bepalingen over arbeidsvoorwaarden en sociale zekerheid bevat die gebaseerd zijn op het beginsel van non-discriminatie, ook met betrekking tot gelijksoortige en vergelijkbare werkenden in dezelfde sector. Dit zou de ontwikkeling van een uniforme contractuele bescherming voor sectoren bevorderen en sociale en fiscale dumping tegengaan. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is ingenomen met de voorgestelde inspanningen van de Commissie om de uitwisseling van goede praktijken in het kader van haar programma voor wederzijds leren te ondersteunen, om de activiteiten van de Europese Arbeidsautoriteit te ondersteunen voor zover dat binnen haar mandaat ligt, en om de lidstaten in voorkomend geval te ondersteunen bij de toepassing van de regels inzake socialezekerheidscoördinatie, bij de opstelling van richtsnoeren daaromtrent en via EU-programma’s (zoals Horizon Europa) (15). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Volgens het EESC moet de ontwerprichtlijn duidelijke referentiecriteria en beginselen bevatten als leidraad voor de nationale wetgevers en om collectieve onderhandelingen aan te moedigen, teneinde regels vast te stellen die zekerheid, veiligheid en voorspelbaarheid bieden in een sterk gedigitaliseerde productieomgeving. Zulke regels moeten een gelijk speelveld tussen digitale arbeidsplatforms en offlinedienstverleners bewerkstelligen. Zij mogen niet indruisen tegen het juridische acquis, mogen geen wijziging inhouden van de inhoud en de reikwijdte van de regels voor het vaststellen van de status van arbeidsverhoudingen in de dienstensector conform de nationale wetgeving, collectieve overeenkomsten, nationale kwalificatiesystemen of de jurisprudentie van de rechtbanken van de afzonderlijke lidstaten, en mogen de eerlijke concurrentie tussen ondernemingen niet ondermijnen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC acht voorts een gelijke behandeling noodzakelijk van “traditionele” bedrijven en bedrijven die digitale controlemiddelen op basis van algoritmisch gegevensbeheer gebruiken. Zij moeten transparant en eerlijk met elkaar kunnen concurreren. De werknemersstatus van degenen die in de betrokken sectoren diensten verlenen en/of activiteiten uitvoeren, moet worden verduidelijkt. Het EESC is ook ingenomen met het streven van de Commissie om echte zelfstandigen te helpen meer helderheid te krijgen over hun status: “Ook zelfstandigen zullen indien nodig worden geholpen om hun status te verduidelijken.” De richtlijn zal zelfstandigen naar verwachting autonomer maken en hen ondersteunen bij het benutten van hun ondernemersmogelijkheden, bijvoorbeeld door hun klantenbestand te ontwikkelen. Degenen die al echte zelfstandigen zijn, zullen de voordelen in verband met hun arbeidssituatie behouden (16). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | In dit licht is het cruciaal dat het toepassingsgebied (artikel 1) wordt verbeterd en minder ambigu wordt, zodat de richtlijn onmiskenbaar van toepassing is op alle digitale arbeidsplatforms. Het is noodzakelijk de feitelijk en wettelijk verantwoordelijke werkgever duidelijk te bepalen, ook met het oog op fiscale en socialezekerheidsbijdragen én ten bate van collectieve onderhandelingen, zonder voorbij te gaan aan de specifieke kenmerken van micro- en kleine platforms. |
| --- | --- |

3.9.

De vermelding “de organisatie van het werk dat door personen wordt verricht” kan leiden tot de ongewenste uitsluiting van bepaalde digitale platforms.

4.   Hoofdstuk 4 — Specifieke opmerkingen

| 4.1. | In dit advies worden met name de volgende aspecten van de ontwerprichtlijn geanalyseerd:






  — | de criteria voor de kwalificatie als werknemer; |
| --- | --- | --- |

4.1.

—

de criteria voor de kwalificatie als werknemer;

| — | algoritmisch beheer; |
| --- | --- |

—

algoritmisch beheer;

| — | collectieve rechten; |
| --- | --- |

—

collectieve rechten;

4.2.   Kwalificatiecriteria

| 4.2.1. | In artikel 4 van het voorstel wordt uiteengezet op basis van welke criteria het wettelijke vermoeden van een arbeidsverhouding wordt vastgesteld. Het EESC tekent aan dat de voorgestelde criteria de dynamiek van de digitale markt en de evolutie van bedrijfsmodellen en werkmethoden moeten weerspiegelen, en dat zij voortdurend moeten worden geactualiseerd. Helaas gaan de in artikel 4 vermelde criteria nog steeds vooral uit van de mate van zeggenschap die het digitale platform over de werkzaamheden van de platformwerker uitoefent. Het EESC meent dat de koppeling van arbeidsbescherming aan de mate van zeggenschap geen juiste afspiegeling is van de onevenwichtige machtsverhouding tussen platform en platformwerkers, en deze ook niet afdoende bijstuurt. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Daarnaast biedt artikel 4 van het voorstel de platforms te veel discretionaire bevoegdheid (voor het wettelijke vermoeden van een arbeidsverhouding moet aan ten minste twee van de vijf criteria worden voldaan). In een omgeving die constant verandert, zou het gemakkelijk zijn deze criteria te omzeilen. Een duidelijk omschreven arbeidsstatus, zelfs voor degenen die weinig uren werken, zou het recht op sociale bescherming, gezondheid en veiligheid, het recht om zich te organiseren en het recht op collectieve onderhandelingen met betrekking tot de gepresteerde arbeidstijd waarborgen, en zou dus de nodige flexibiliteit garanderen. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | De criteria moeten specifieker het risico van verslechterende arbeidsnormen weerspiegelen. De voorkeur gaat dan ook uit naar één criterium voor het wettelijke vermoeden van een arbeidsverhouding, dat platforms kunnen weerleggen op grond van artikel 5, waarin de bewijslast bij het digitale platform wordt gelegd, dat wil zeggen dat het platform moet aantonen dat de platformwerker een zelfstandige is. Terecht wordt in het Commissievoorstel gesteld dat het aan de platforms is om het vermoeden van een arbeidsverhouding te weerleggen. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Zelfstandigen en arbeidsverhoudingen met echte zelfstandigen, waarvoor de richtlijn geen definitie geeft, moeten ook adequaat worden beschermd. Er zijn veel verschillende vormen van platformwerk, die niet in één categorie kunnen worden ondergebracht. Er zijn vormen van werk die kunnen worden beschouwd als vergelijkbaar met werk in loondienst, terwijl andere arbeidsvormen geschoolde beroepsbeoefenaren vereisen en zelfs hooggeschoolden, die in sommige landen vergelijkbaar zijn met degenen die zijn ingeschreven in beroepsregisters of die lid zijn van nationale beroepsverenigingen. De specifieke aspecten van algoritmisch beheer, die een aanzienlijke invloed hebben op de platformwerkers, zijn wellicht niet van toepassing bij de vaststelling van het vermoeden van een arbeidsverhouding met geregistreerde beroepsbeoefenaren of leden van nationale beroepsverenigingen, voor zover deze bestaan. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Het zou derhalve passender zijn om te stellen dat het wettelijke vermoeden van een arbeidsverhouding met betrekking tot digitale arbeidsplatforms in het voordeel moet werken van mensen die hun arbeid en/of diensten verrichten onder de aansturing, controle en/of het organisatorisch vermogen van een digitaal platform dat gebruik maakt van algoritmisch beheer. |
| --- | --- |

4.2.5.

Platforms moeten dit wettelijke vermoeden van een arbeidsverhouding kunnen weerleggen door aan te tonen dat ze geen commerciële zeggenschap uitoefenen over de manier waarop platformwerkers hun diensten/arbeid inrichten, ook niet indirect of impliciet (17).

| 4.2.6. | Een argument dat door rechtbanken vaak wordt aangevoerd in vonnissen over de aard van een arbeidsverhouding (ook bij zaken voor hoge nationale rechtbanken) is dat het platform (en in het bijzonder het algoritmisch beheer) een bepaalde vorm van toezicht had op de manier waarop de platformwerker de dienstverlening verrichtte. Hieruit kan feitelijk worden afgeleid dat de dienstverlening door de platformwerker helemaal in de bedrijfsvoering van het platform is geïntegreerd. Dit aspect op zich onderstreept de noodzaak om als tegenwicht tegen voornoemde zeggenschap voldoende individuele en collectieve waarborgen te bieden aan alle mensen die via een digitaal platform arbeid verrichten of diensten verlenen. |
| --- | --- |

4.2.6.

5.   Specifieke opmerkingen over algoritmisch beheer

| 5.1. | Algoritmisch beheer verwerkt een aanzienlijke hoeveelheid data, houdt toezicht, wijst taken toe, geeft directe instructies die de mate van autonomie beperken en evalueert werkenden, inclusief hun prestaties en gedrag, alsook hun verdiensten en arbeidsomstandigheden, en kan zelfs leiden tot ontslag. Het EESC is ingenomen met het feit dat de ontwerprichtlijn de beginselen van de AVG (algemene verordening gegevensbescherming) volgt. In overeenstemming met artikel 9 in de AVG moet de richtlijn de verwerking van gevoelige persoonsgegevens verbieden, met inbegrip van politieke kleur en lidmaatschap van een vakbond. In de richtlijn moet expliciet worden aangegeven dat de rechten in hoofdstuk 3 op alle gevallen van algoritmisch beheer van toepassing zijn, ook wanneer het platform kan aantonen dat het geen commerciële zeggenschap uitoefent over de manier waarop platformwerkers hun diensten inrichten, ook niet indirect of impliciet, en er dus geen sprake is van een arbeidsverhouding. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | De systemen die door digitale arbeidsplatforms worden gebruikt, werken vaak met artificiële intelligentie (AI). Aangezien platforms zich aan de bepalingen van zowel deze richtlijn als de AI-wet (een productmarktregulering) moeten houden, verzoekt het EESC de Commissie om de ontwerprichtlijn en de AI-wet met elkaar te vergelijken om eventuele inconsistenties en mazen in de regelgeving te vermijden of te verhelpen. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Het EESC verzoekt de Commissie nogmaals (18) om duidelijk vast te leggen wie bevoegd is voor gezondheid en veiligheid, gegevensbescherming, verzekering en wettelijke aansprakelijkheid, wat inhoudt dat de bestaande regelingen moeten worden beoordeeld, aangepast en geharmoniseerd. Het EESC heeft al eerder aangegeven dat door platforms gebruikte algoritmen moeten worden gelijkgesteld met mondelinge of schriftelijke instructies in standaardwerk (19). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Het recht om (semi-)geautomatiseerde besluiten te toetsen, wordt bijzonder verwelkomd. Het EESC is echter van mening dat de Commissie met het oog op de praktische uitoefening van dit recht nog enkele bepalingen moet toevoegen die digitale arbeidsplatforms verplicht stellen om: a) hun algoritmen en systemen volgens het beginsel van veilig ontwerp te ontwikkelen, en b) in overstemming met de gedachte achter de voorgestelde AI-wet, hun eigen algoritmen aan een conformiteitsbeoordeling te onderwerpen, niet alleen voordat ze deze implementeren, maar ook wanneer platformwerkers de arbeid/diensten al verrichten. Een dergelijke conformiteitsbeoordeling moet een multidisciplinair karakter hebben en dus gezamenlijk worden uitgevoerd door de experts die door de vakbonden, het platform en arbeids-, socialezekerheids- en andere relevante instanties zijn aangedragen. Wanneer naar aanleiding van de toetsing van een door algoritmen ingegeven besluit een conflict ontstaat, moeten platformwerkers een beroep op onafhankelijke arbitrage kunnen doen. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Het EESC is echter van mening dat artikel 8 platformwerkers de mogelijkheid moet bieden om zich bij de toetsing van belangrijke besluiten te laten bijstaan door een vakbondsvertegenwoordiger. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Aangezien de recensies van klanten een grote rol spelen in het platformwerkmodel, moeten platformwerkers de mogelijkheden hebben om recensies (als essentieel gegevensonderdeel) op meerdere platforms te gebruiken en over te zetten. Het EESC is van mening dat overdraagbaarheid van gegevens voor alle platformwerkers gewaarborgd moet zijn. Sterker nog, de richtlijn moet platformwerkers garanderen dat zij hun profiel (inclusief hun vaardigheden) kunnen gebruiken om ander werk buiten de platformeconomie te vinden. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Het welslagen van het voorstel van de Commissie staat of valt met een effectieve handhaving. Volgens de voorgestelde richtlijn moeten gegevensbeschermings- en arbeidsautoriteiten met elkaar samenwerken. Het EESC wil de Commissie echter wijzen op het feit dat de gegevensbeschermingsautoriteiten in diverse landen niet de taak hebben om diepgravende onderzoeken naar arbeidskwesties uit te voeren, zeker niet als het om toezicht en verhaal gaat. Het EESC verzoekt de Commissie dan ook om de toegewezen bevoegdheden te verduidelijken en daarbij tevens rekening te houden met grensoverschrijdende zaken alsook met de diensten voor arbeidsinspectie. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Collectieve rechten

| 6.1. | In het hoofdstuk van de richtlijn over rechtshandhaving wordt in artikel 14 gesproken over vertegenwoordigers van personen die platformwerk verrichten, niet over vakbonden. Dit is een kritisch punt, aangezien het belangrijk is expliciet te verwijzen naar vakbondsvertegenwoordigers. Zo wordt voorkomen dat vakverenigingen ad hoc worden opgericht en genieten platformwerkers het recht op collectieve vertegenwoordiging, ook bij geschillen. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Het EESC merkt op dat de richtlijn in informatie- en raadplegingsrechten voorziet. In artikel 9 wordt echter alleen naar Richtlijn 2002/14/EG tot vaststelling van een algemeen kader verwezen. Er moet ook expliciet worden verwezen naar Richtlijn 2001/23/EG inzake de overgang van ondernemingen, Richtlijn 98/59/EG inzake collectief ontslag en Richtlijn 2009/38/EG inzake de Europese ondernemingsraad. Het EESC merkt op dat in artikel 10 de arbeidsrechten uit hoofdstuk 3 van de richtlijn naar alle platformwerkers worden uitgebreid (ook naar degenen zonder arbeidsverhouding), maar dat dit niet geldt voor de informatie- en raadplegingsrechten uit artikel 9. Dit is onterecht. Een duidelijkere definitie van het recht op informatie en raadpleging is geboden ter ondersteuning van collectieve onderhandelingen, ook een recht dat voor alle platformwerkers moet worden erkend (20). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Het EESC onderstreept dat de informatie- en raadplegingsrechten van de vakbondsvertegenwoordigers van platformwerkers (artikel 9) moeten worden gewaarborgd, ook met betrekking tot de parameters, regels en instructies die ten grondslag liggen aan de algoritmen of AI-systemen die invloed hebben op de besluitvorming of op de totstandkoming van besluiten die gevolgen kunnen hebben voor de arbeidsvoorwaarden, de beschikbaarheid van werk en het behoud van werk, met inbegrip van profilering. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Het EESC merkt op dat platformwerkers in verschillende Europese talen beschikbare, adequate en specifieke scholing moeten krijgen over het gebruik van en het werken op het platform en moeten worden opgeleid in de relevante digitale vaardigheden. Zoals in een eerder advies (21) is benadrukt, moet de uitvoering van het actieplan voor digitaal onderwijs 2021-2027 zorgen voor een doeltreffende sociale dialoog met en raadpleging van belanghebbenden, naleving en handhaving van de arbeidsrechten en het recht van werkenden op informatie, raadpleging en participatie, en het vermogen van werkenden om hun digitale en ondernemersvaardigheden te ontwikkelen, met name via beroepsonderwijs en -opleiding, volwasseneneducatie en scholing voor werkenden, teneinde de vaardighedenkloof te dichten waarmee bedrijven te maken hebben. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Zoals al in een eerder advies aangegeven, herinnert het EESC er in verband met de invoering van nieuwe technologieën (zoals robots of intelligente machines) in zijn studie aan dat het belangrijk is dat de vertegenwoordigers van platformwerkers van tevoren geïnformeerd en geraadpleegd worden en dat collectieve onderhandelingen ter begeleiding van de veranderingen die deze technologieën met zich meebrengen, noodzakelijk zijn (22). Deze raadpleging is op grond van de richtlijn betreffende de Europese ondernemingsraad bovendien verplicht (23). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Onderhandelingen omvatten ook sectorale collectieve onderhandelingen, waarin voor een groot deel de rechten van werkenden worden vastgelegd. Toch wordt in de ontwerprichtlijn nergens over sectorale overeenkomsten gesproken. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Eerlijke ontslagprocedures voor platformwerkers en toegang tot onafhankelijke mechanismen voor geschillenbeslechting zijn belangrijke doelstellingen die in een regelgevingskader moeten worden opgenomen. In de ontwerprichtlijn wordt alleen over het ontslag van individuele personen gesproken, terwijl ook de informatie- en raadplegingsprocedures voor collectieve ontslagen aan bod moeten komen, onder verwijzing naar bestaande EU-wetgeving (24). |
| --- | --- |

6.7.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 286 van 16.7.2021, blz. 70, paragraaf 2.7.

1

(2)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 173; PB C 220 van 9.6.2021, blz. 1; PB C 194 van 12.5.2022, blz. 50; PB C 517 van 22.12.2021, blz. 61; PB C 286 van 16.7.2021, blz. 70.

2

(3)  Enquête JRC Colleem II.

3

(4)  Studie van de Commissie (2021).

4

(5)  Europees Jeugdforum, Position paper on Platform work.

5

(6)  Verslag van de IAO getiteld: The role of digital labour platforms in transforming the world of work; verslag van Eurofound uit 2018; document van de diensten van de Commissie over de cijfers en omzet die tijdens de pandemie verdrievoudigden (volgens statistieken van de IAO werd in 2020 in de EU een omzet van 12 miljard EUR behaald); eindverslag van het CEPS uit 2021 getiteld “Digital Labour Platforms in the EU”; onderzoek van EVI uit 2021 getiteld “The definition of worker in the platform economy: exploring workers’ risks and regulatory solutions”.

6

(7)  PB C 123 van 9.4.2021, blz. 1, paragraaf 3.2.7.

7

(8)  PB C 440 van 6.12.2018, blz. 1; PB C 123 van 9.4.2021, blz. 1; PB C 286 van 16.7.2021, blz. 70; PB C 367 van 10.10.2018, blz. 15.

8

(9)  Zie voetnoot 6.

9

(10)  Enkele voorbeelden van rechtszaken waarbij het vonnis luidde dat in de arbeidsrelatie sprake was van loonarbeid: het vonnis van het Franse Hof van Cassatie (Chambre sociale, nr. 374 van 4.3.2020) waarbij het werk van een Uber-chauffeur als loonarbeid werd aangemerkt; het vonnis van het Spaanse Hooggerechtshof (Tribunal Superior de Justicia de Madrid, Sala de lo Social, Sentencia 40/2020 van 17.1.2020) waarbij de arbeidsrelatie tussen de bezorgers en het Deliveroo-platform als loondienst werd aangemerkt; het vonnis van de rechtbank van Barcelona van 13.1.2021 waarbij de arbeidsrelatie van maar liefst 748 bezorgers als loondienst werd aangemerkt. Op grond van het laatste vonnis is het noodzakelijk om nieuwe indexen te onderzoeken op basis waarvan de aard van de verhouding moet worden beoordeeld. De conclusie is dat de flexibele indeling in werkuren sowieso het resultaat is van een keuze van het bedrijf om de commercieel gunstigste uren eruit te pikken en zeker niet is bedoeld om een beter evenwicht tussen werk en privé van de bezorgers te realiseren. Daarom moeten die bezorgers als werknemers worden beschouwd. Daarnaast zijn er nog Belgische, Italiaanse en Nederlandse vonnissen die zelfstandigheid in de arbeidsverhouding uitsloten op grond van een relativering van de zogenaamde vrijheid die de bezorgers hadden bij de concrete invulling van de dienstverlening.

10

(Chambre sociale

Tribunal Superior de Justicia de Madrid, Sala de lo Social, Sentencia

(11)  Studie van de Commissie ter ondersteuning van de effectbeoordeling van de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk.

11

(12)  Studie van de Commissie ter ondersteuning van de effectbeoordeling van de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk.

12

(13)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 173, paragraaf 1.15.

13

(14)  Verslag Fairwork (2021); Fairwork response to the European Commission's Proposal for Directive on Platform Work.

14

(15)  Zie de mededeling van de Commissie.

15

(16)  Mededeling van de Commissie van 9 december 2021 aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Betere arbeidsvoorwaarden voor een sterker sociaal Europa: alle voordelen van de digitalisering voor het werk van de toekomst benutten (COM(2021) 761 final), tekstvak onderaan blz. 10.

16

(17)  Zie de definitie in overweging 30 van de richtsnoeren van de Commissie over het mededingingsrecht en collectieve onderhandelingen: iii) hij omvat, als noodzakelijk en essentieel onderdeel, de organisatie van het werk dat door personen wordt verricht, ongeacht of dat werk online of op een bepaalde locatie wordt verricht. Platforms die het werk van personen niet organiseren, maar alleen de middelen verschaffen waarmee afzonderlijke zelfstandigen hun eindgebruikers kunnen bereiken, worden niet als digitale arbeidsplatforms beschouwd. Een platform dat bijvoorbeeld alleen de beschikbare aanbieders van diensten (bijvoorbeeld loodgieters) in een specifiek gebied groepeert en zichtbaarheid geeft zodat klanten daar naar behoefte gebruik van kunnen maken, wordt niet als digitaal arbeidsplatform beschouwd aangezien de werkzaamheden van deze aanbieders niet hierdoor worden georganiseerd.

17

(18)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 173.

18

(19)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 173, paragraaf 1.8.

19

(20)  PB C 123 van 9.4.2021, blz. 1, paragraaf 3.2.8.

20

(21)  PB C 286 van 16.7.2021, blz. 27.

21

(22)  Studie van het EESC (2017).

22

(23)  PB L 122 van 16.5.2009, blz. 28.

23

(24)  Richtlijn 98/59/EG; Richtlijn 2001/23/EG.

24

---

BIJLAGE

Het volgende tegenadvies, dat minstens een kwart van het aantal uitgebrachte stemmen kreeg, werd tijdens de beraadslagingen verworpen (artikel 43, lid 2, van het reglement van orde):

WIJZIGINGSVOORSTEL 1

SOC/709 — Pakket arbeidsvoorwaarden — platformwerk

Het hele advies door onderstaande tekst vervangen:

1.   Conclusies

| 1.1. | Digitale arbeidsplatforms bevorderen innovatieve diensten en nieuwe bedrijfsmodellen en creëren tal van kansen voor consumenten, bedrijven, werknemers en zelfstandigen. Het concept “digitaal platform” heeft betrekking op een breed scala aan activiteiten, diensten, werkzaamheden en bedrijfsmodellen. Dit betekent dat standaardoplossingen een belemmering kunnen vormen voor innovatie en voor investeringen in de oprichting en ontwikkeling van digitale platforms in de EU. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) erkent dat een aantal problematische aspecten van digitaal platformwerk dienen te worden aangepakt, daar waar die zich voordoen. Alle regelgeving inzake platformwerk moet echter zodanig worden vormgegeven dat flexibiliteit de doorslaggevende drijfveer kan blijven om dit soort werk te verrichten, maar tegelijkertijd de noodzakelijke waarborgen worden geboden voor een adequate bescherming van werknemers, waarbij er ook rekening mee wordt gehouden dat platformwerk voor velen van hen een aanvullende activiteit is (1). Daarom kan het EESC zich in het algemeen vinden in de door de Europese Commissie in het pakket arbeidsvoorwaarden gevolgde aanpak, namelijk de inzet van verschillende instrumenten om het noodzakelijke gunstige klimaat te scheppen dat betere arbeidsvoorwaarden op de digitale platforms mogelijk maakt. Verder dienen de twee aanbevelingen van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming en de verbetering van de bescherming van de gezondheid en de veiligheid op het werk (2) correct te worden geïmplementeerd. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Een van de belangrijkste kwesties is het correct bepalen van het feit of er sprake is van een arbeidsverhouding en het aanpakken van mogelijk verkeerde kwalificaties. Dit betreft echter slechts een minderheid van de platformwerkers, wat ook blijkt uit cijfers van de Commissie: van 5,5 miljoen van de 28,8 miljoen platformwerkers dreigt de arbeidsstatus verkeerd te worden gekwalificeerd. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Hoe dan ook is het EESC van mening dat veel van de kwesties waarop de ontwerprichtlijn betrekking heeft, al in bestaande of toekomstige EU-wetgeving aan bod komen, zoals gegevensbescherming en het recht op informatie en raadpleging van werknemers. Dit betekent dat de uitvoering van die wetgeving indien nodig moet worden versterkt en verbeterd. Een nieuwe richtlijn waarin bestaande rechten worden gedupliceerd, leidt alleen maar tot verwarring en versnippering van het EU-acquis. Als tijdens de uitvoering blijkt dat er verduidelijkingen nodig zijn, moeten in de desbetreffende EU-rechtshandelingen wijzigingen worden aangebracht. Het EESC herinnert de EU-instellingen er in dit verband aan dat de EU vooral nu echt slimme regelgeving nodig heeft en nauwgezet moet nagaan wat de gevolgen van wetgeving voor het concurrentievermogen zijn, zodat bedrijven kunnen innoveren en groeien, banen kunnen scheppen en meerwaarde kunnen creëren voor samenleving en economie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Om de rechtszekerheid te vergroten en onnodige geschillen te voorkomen, zou de nadruk moeten liggen op verduidelijking van de bestaande nationale bepalingen en definities betreffende de status van werknemer, met inachtneming van de regels die ondernemers en andere soorten zelfstandigen autonomie garanderen. Een wettelijke EU-definitie om te bepalen wie als werknemer en wie als zelfstandige platformwerker moet worden aangemerkt, zou niet pertinent noch effectief zijn, want zo’n definitie zou niet alle verschillende modellen van de lidstaten kunnen afdekken en altijd achterlopen op de dynamische ontwikkelingen op de arbeidsmarkten. De invoering van een dergelijke specifieke definitie voor een beperkte groep werknemers op digitale platforms zou leiden tot meer verwarring en rechtsonzekerheid en nationale definities ondermijnen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Aanleiding tot verwarring geeft ook de poging van de Commissie om de richtlijn betrekking te laten hebben op zowel werknemers als zelfstandigen door twee afzonderlijke definities te introduceren van resp. “personen die platformwerk verrichten” en “platformwerkers”. Door het in dezelfde richtlijn tegelijkertijd over verschillende categorieën werkenden te hebben en aan hen uiteenlopende rechten en plichten toe te kennen ontstaat rechtsonzekerheid en wordt de zaak ingewikkeld. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Er bestaat geen rechtvaardiging om de scheidslijn tussen echte zelfstandigen en werknemers te vervagen door regels in te voeren met gevolgen voor ondernemers/zelfstandigen op basis van artikel 153 WEU, dat helemaal geen geschikte rechtsgrond is voor het reguleren van de betrekkingen tussen ondernemingen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | In de ontwerprichtlijn wordt voorgesteld dat als aan twee van vijf criteria wordt voldaan, er bij elke contractuele verhouding sprake moet zijn van een wettelijk vermoeden van een arbeidsverhouding. Maar een groot deel van de in artikel 4, lid 2, voorgestelde criteria bevat standaardclausules voor de betrekkingen tussen ondernemingen, zoals in punt a) “het niveau van de vergoeding wordt daadwerkelijk bepaald of er worden bovengrenzen vastgesteld”, punt c) “de kwaliteit van de resultaten van het werk wordt geverifieerd”, punt d) “de vrijheid om zelf de arbeidstijd of perioden van afwezigheid te kiezen” en punt e) “de mogelijkheid om een klantenbestand op te bouwen”. Dit betekent dat zelfs echte zelfstandigen ten onrechte als werknemers kunnen worden gekwalificeerd en dit vermoeden dan zullen moeten weerleggen als zij hun activiteiten willen blijven uitoefenen. De status van zelfstandige kan alleen worden bekrachtigd in een gerechtelijke of administratieve procedure, hetgeen onnodige administratieve rompslomp voor alle partijen, waaronder de betrokken overheidsinstanties, met zich meebrengt. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | De instelling van een mechanisme om het wettelijke vermoeden van een arbeidsverhouding te weerleggen, is verwarrend en zal waarschijnlijk de juridische duidelijkheid verminderen gezien het feit dat een soortgelijk mechanisme al is opgenomen in de richtlijn betreffende transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden (3) als een van de opties voor de lidstaten. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | In plaats van dat aan twee van vijf criteria moet worden beantwoord, vindt het EESC dat op nationaal niveau en in overeenstemming met de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie moet worden beoordeeld of wordt voldaan aan de criteria voor het vaststellen van de status van werknemer. In dit verband is het EESC ermee ingenomen dat de Commissie voorstelt zich te gaan inspannen voor de uitwisseling van goede praktijken. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC is van mening dat een afzonderlijke reeks regels voor kwesties die verband houden met platformwerk en algoritmisch beheer niet passend of noodzakelijk is. De bestaande regels in de algemene verordening gegevensbescherming (AVG) (4) en de komende AI-wet zullen ook werknemers allerlei rechten met betrekking tot hun persoonsgegevens bieden, samen met een uitgebreide reeks vereisten op het gebied van risicobeheer, menselijk toezicht en transparantie om de risico’s voor gezondheid en veiligheid en de grondrechten te beperken. Onnodige overlappingen en dubbel werk moeten dan ook worden vermeden. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | In het proces van snelle transformatie van de economie en het bedrijfsleven is digitalisering een belangrijke strategische rol gaan spelen, zelfs zozeer dat zij alle sectoren doordringt en van invloed is op de hele waardeketen van producten en diensten, van grote ondernemingen tot kleine bedrijven en micro-ondernemingen. De gevolgen voor de arbeidswereld (nl. nieuwe vormen van werk en nieuwe vormen van bedrijfsorganisatie) zijn door zowel de aard van de veranderingen als door de snelheid waarmee zij zich voltrekken, aanzienlijk. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Digitale arbeidsplatforms kunnen vraag naar en aanbod van arbeid efficiënt op elkaar afstemmen en bieden mensen mogelijkheden om in hun levensonderhoud te voorzien of extra inkomsten te verwerven. Voor consumenten betekent dit dat producten en diensten die anders moeilijk toegankelijk zouden zijn, binnen hun bereik komen te liggen en dat ze uit nieuwe en meer gevarieerde diensten (5) kunnen kiezen. Maar naast kansen creëert digitaal platformwerk, tegelijk met de andere evoluerende vormen van arbeid, ook potentiële problemen, waarvoor specifieke oplossingen nodig kunnen zijn. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De rechtspositie van platformwerkers op de arbeidsmarkt is een essentiële kwestie, waarover de lidstaten zich hebben gebogen en waarover er nationale jurisprudentie bestaat. Een en ander heeft geleid tot een reeks verschillende regels en gerechtelijke uitspraken, op basis van uiteenlopende nationale concepten, modellen en definities, die logischerwijs een afspiegeling vormen van de nationale arbeidsmarktstelsels en -praktijken en die eerbiedigen. De nadruk zou moeten liggen op verduidelijking van de bestaande nationale bepalingen en definities betreffende de status van werknemer, met inachtneming van de regels die ondernemers en andere soorten zelfstandigen autonomie garanderen. In dit verband kunnen ook acties op Europees niveau worden bevorderd, zoals informatie-uitwisseling, voorlichting, scholing en samenwerking tussen overheidsinstanties. Ook voor de sociale partners en de platforms zelf is een belangrijke rol weggelegd. Het regelgevingskader zou op het passende niveau kunnen worden aangepast zonder afbreuk te doen aan goed functionerende nationale praktijken en wetten. Daar waar nodig moet de bescherming van platformwerkers worden verbeterd. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Algemene opmerkingen over de voorgestelde richtlijn

| 3.1. | De Europese Commissie heeft op 9 december een serie maatregelen voorgesteld om de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk te verbeteren en de duurzame groei van digitale arbeidsplatforms in de EU te ondersteunen (6). Het advies dat door de afdeling SOC op 7 maart 2022 is goedgekeurd (dossier SOC/709) gaat alleen over het voorstel voor een richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk. Daarom betreft onderhavig tegenadvies ook voornamelijk dat voorstel. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC erkent dat de recente ontwikkelingen in de arbeidsplatformeconomie nieuwe uitdagingen met zich mee hebben gebracht voor degenen die via dergelijke platforms werken. Zoals de Commissie opmerkt, hangen die uitdagingen onder meer samen met een gebrek aan transparantie en voorspelbaarheid van contractuele regelingen, problemen op het gebied van gezondheid en veiligheid, een verkeerde kwalificatie van de arbeidsstatus, ontoereikende toegang tot sociale bescherming (7) en het algoritmisch beheer van platformwerk. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De voorgestelde richtlijn is echter niet het juiste instrument om de uitdagingen aan te pakken. Bovendien lijkt in het voorstel veruit de meeste nadruk te liggen op de activiteiten van bezorgers en chauffeurs en in het algemeen op platformdiensten op locatie die weinig scholing vereisen, waarmee eraan wordt voorbijgegaan dat de verscheidenheid aan platformwerk veel groter is. De voorgestelde regelgeving is helemaal niet afgestemd op degenen die via platforms onlinewerkzaamheden verrichten. Voorts is geen rekening gehouden met de mogelijke gevolgen van EU-wetgeving ingeval onlineplatforms hun diensten van buiten de EU kunnen leveren (8). Het mogelijke risico op verplaatsing van zulke diensten naar landen buiten de EU (bijv. het VK) en de potentiële daarmee gepaard gaande financiële verliezen moeten op zijn minst in kaart worden gebracht. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Voornoemde uitdagingen zouden in de eerste plaats moeten worden aangepakt met gebruikmaking en indien nodig versterking van de bestaande regelgeving en praktijken. Bovendien zijn er potentieel veel maatregelen die de platforms zelf kunnen nemen, samen met lokale belanghebbenden en sociale partners. De Commissie zou dit moeten ondersteunen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Een wettelijke EU-definitie om te bepalen wie als werknemer en wie als zelfstandige platformwerker moet worden aangemerkt, zou niet pertinent noch effectief zijn, want zo’n definitie zou niet alle verschillende modellen van de lidstaten kunnen afdekken en altijd achterlopen op de dynamische ontwikkelingen op de arbeidsmarkten. De invoering van een dergelijke specifieke definitie voor een beperkte groep werknemers zou alleen maar leiden tot meer verwarring en rechtsonzekerheid en nationale definities ondermijnen. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Specifieke opmerkingen over de voorgestelde richtlijn

4.1.   Toepassingsgebied en definities

| 4.1.1. | Het risico is groot dat veel meer activiteiten van digitale platforms onder het toepassingsgebied en de definities van de voorgestelde richtlijn vallen dan beoogd. De richtlijn lijkt zich in de eerste plaats op laaggeschoolde arbeid te richten, maar met de voorgestelde definities en criteria zouden alle categorieën platformwerk onder de richtlijn vallen, ook als die door echte zelfstandigen worden verricht. |
| --- | --- |

4.1.1.

4.2.   Correcte bepaling van de arbeidsstatus en wettelijk vermoeden van de status van werknemer

| 4.2.1. | Het EESC is het ermee eens dat de lidstaten over de nodige mechanismen moeten beschikken “om de correcte bepaling van de arbeidsstatus van personen die platformwerk verrichten, te controleren en te waarborgen [...]”. Het heeft echter ernstige bedenkingen bij het voorgestelde kader voor het wettelijk vermoeden van de status van werknemer, waarvoor aan twee van de vijf in de richtlijn opgesomde criteria moet worden voldaan. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Met name de criteria genoemd in artikel 4, lid 2, punt a), “het niveau van de vergoeding wordt daadwerkelijk bepaald of er worden bovengrenzen vastgesteld”, punt c) “de kwaliteit van de resultaten van het werk wordt geverifieerd”, punt d) “de vrijheid om zelf de arbeidstijd of perioden van afwezigheid te kiezen” en punt e) “de mogelijkheid om een klantenbestand op te bouwen” worden regelmatig gebruikt in contracten tussen ondernemingen en zouden ertoe leiden dat ook voor echte zelfstandigen het vermoeden van een arbeidsverhouding zou gelden en zij dus zouden worden gedwongen werknemer te worden. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Dit alles staat haaks op de praktijk waarin een algemene beoordeling plaatsvindt van de criteria voor de bepaling van de arbeidsstatus in overeenstemming met de jurisprudentie van de lidstaten. Bovendien zouden platformwerkers op deze manier standaard als werknemers worden aangemerkt en zou het individu de keuze worden ontnomen om als zelfstandige te werken. Het belemmeren van ondernemersactiviteiten is in niemands belang. Aangezien de meeste platformwerkers zichzelf als zelfstandige beschouwen en als zodanig willen worden beschouwd, zou het voorafgaande in strijd zijn met de fundamentele rechten en vrijheden, zoals het recht om een beroep te kiezen, het recht om te werken en de vrijheid van ondernemerschap. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Gelet op de diversiteit van de nationale arbeidsmarktstelsels, de arbeidsrechtelijke tradities en de arbeidsrechtelijke jurisprudentie van de lidstaten en de verschillende definities die bijvoorbeeld in het arbeidsrecht, de belasting- en socialezekerheidsstelsels worden gehanteerd, bestaat het risico dat de vijf in de richtlijn voorgestelde criteria de complexe realiteit van de verschillende mogelijke situaties die zich kunnen voordoen, onvoldoende weerspiegelen. In plaats van dat aan twee van vijf criteria moet worden beantwoord, geeft het EESC de voorkeur aan een algemene beoordeling van de criteria voor het vaststellen van de status van werknemer, zoals algemeen gebruikelijk is in de lidstaten en in de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie. |
| --- | --- |

4.2.4.

4.3.   Mogelijkheid om het wettelijk vermoeden te weerleggen

| 4.3.1. | Het EESC beschouwt de mogelijkheid om het wettelijk vermoeden te weerleggen als een instrument dat waarschijnlijk meer problemen zal creëren dan dat het complexe juridische situaties zal ophelderen. Het instellen van het mechanisme is verwarrend aangezien een soortgelijk mechanisme reeds is opgenomen in de richtlijn betreffende transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden als een van de opties voor de lidstaten. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | De mogelijkheid om het wettelijk vermoeden te weerleggen, leidt niet tot een billijk evenwicht tussen de partijen in de weerleggingsprocedure; aangezien de bewijslast bij het platform wordt gelegd, kan een aan de hand van de vijf criteria vastgesteld wettelijk vermoeden in de praktijk moeilijk worden betwist. Gezien de diversiteit van de nationale definities zullen de vijf criteria en hun relevantie waarschijnlijk op verschillende manieren worden geïnterpreteerd in de lidstaten, hetgeen zou leiden tot een nog complexere jurisprudentiële lappendeken in Europa. Aangezien zowel rechtbanken die zich bezighouden met arbeidsrechtelijke kwesties als administratieve rechtbanken die zich bezighouden met belasting- en socialezekerheidskwesties zich over deze kwestie zouden kunnen buigen, zou het resultaat wel eens minder en niet méér juridische duidelijkheid kunnen zijn. |
| --- | --- |

4.3.2.

4.4.   Algoritmisch beheer

| 4.4.1. | Het EESC staat achter de doelstelling van de Commissie om meer informatie en transparantie te verschaffen over het gebruik van algoritmen bij platformwerk. Het is echter van mening dat een afzonderlijke reeks regels voor kwesties die verband houden met platformwerk niet passend of noodzakelijk is. De bestaande regels in de AVG (9) en de komende AI-wet (10) zullen ook werknemers allerlei rechten met betrekking tot hun persoonsgegevens bieden, samen met een uitgebreide reeks vereisten op het gebied van risicobeheer, menselijk toezicht en transparantie om de risico’s voor gezondheid en veiligheid en de grondrechten te beperken. Onnodige overlappingen en dubbel werk moeten dan ook worden vermeden. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Wat de vorm en inhoud van de door de platforms te verstrekken informatie betreft, moet ervoor worden gezorgd dat de platforms over de nodige speelruimte beschikken om te bepalen met welke technische middelen zij die informatie verstrekken. Hetzelfde geldt voor de methoden voor de evaluatie van risico’s en de menselijke toetsing van belangrijke besluiten. Verder moet ervoor worden gezorgd dat de openbaarmakingsvereisten met betrekking tot de algoritmen niet van toepassing zijn op enigerlei soort bedrijfsgeheimen of vertrouwelijke informatie. Het EESC benadrukt dat de administratieve procedures die noodzakelijk zijn voor de maatregelen inzake algoritmisch beheer, de mogelijkheid moeten bieden verzachtende specifieke maatregelen te nemen voor kleine en middelgrote ondernemingen (11). Zo kunnen langere termijnen worden gegeven voor verzoeken om herziening van algoritmische besluiten en kan de frequentie van de publicatie van relevante informatie worden verminderd. |
| --- | --- |

4.4.2.

4.5.   Collectieve rechten

| 4.5.1. | Het voorstel beoogt te waarborgen dat platformwerkers of hun vertegenwoordigers worden geïnformeerd en geraadpleegd over besluiten die kunnen leiden tot de invoering van ingrijpende veranderingen in het gebruik van systemen voor geautomatiseerde monitoring en besluitvorming zoals bedoeld in artikel 6, lid 1 van de richtlijn. Daartoe wordt in het voorstel verwezen naar Richtlijn 2002/14/EG (12). Aangezien deze verwijzing ruimte biedt voor de toepassing van bestaande, op nationaal niveau vastgestelde informatie- en raadplegingsmechanismen en de bevordering van de sociale dialoog zonder nieuwe mechanismen in te voeren of bestaande mechanismen te dupliceren, kan deze oplossing worden gesteund. De verantwoordelijkheid van digitale arbeidsplatforms om de kosten voor de deskundige te dragen (artikel 9, lid 3), is echter niet verenigbaar met de algemene regels inzake informatie en raadpleging op grond van Richtlijn 2002/14/EG. |
| --- | --- |

4.5.1.

4.6.   Rechtsmiddelen

| 4.6.1. | Het EESC benadrukt dat het onderscheid tussen “werknemers” en “personen die platformwerk verrichten” moet worden verduidelijkt, met name wat betreft de rechtsmiddelen en de rechtshandhaving van de richtlijn. Artikel 18 bevat vergelijkbare regels inzake ontslagbescherming voor beide categorieën, die tot verwarring en een gebrek aan rechtszekerheid kunnen leiden aangezien de rechtsmiddelen voor het arbeidsrecht en het overeenkomstenrecht in de lidstaten gebaseerd zijn op verschillende soorten wetgeving en dus juist niet vergelijkbaar zijn. Evenzo kan artikel 17 (bescherming tegen nadelige behandeling of gevolgen) leiden tot ongewenste gevolgen en problemen in de rechtsstelsels van de lidstaten wanneer verschillende contractuele relaties volgens dezelfde regels moeten worden behandeld. |
| --- | --- |

4.6.1.

4.7.   Geen achteruitgang en gunstigere bepalingen

| 4.7.1. | Van groot belang voor de bevordering van eerlijke arbeidsvoorwaarden bij digitaal platformwerk zijn sociale dialoog en collectieve overeenkomsten op passende niveaus met inachtneming van werkterrein, bevoegdheden en autonomie van de sociale partners in de lidstaten. Daarom bekritiseert het EESC dat collectieve overeenkomsten worden beperkt tot overeenkomsten die gunstiger zijn voor platformwerkers (artikel 20). Deze beperking doet afbreuk aan de autonomie van de sociale partners. |
| --- | --- |

4.7.1.

Motivering

Deze tekst omvat een wijzigingsvoorstel dat een standpunt verwoordt dat over het geheel genomen afwijkt van het door de afdeling gepresenteerde advies en wordt daarom als tegenadvies beschouwd. In dit tegenadvies wordt uiteengezet waarom het Commissievoorstel niet het juiste instrument is om de problematiek van digitaal platformwerk aan te pakken en waarom dit voorstel geen behoorlijke afspiegeling vormt van de complexe realiteit van de diverse situaties die zich in de snel veranderende wereld van digitale platforms kunnen voordoen. Ook wordt in dit tegenadvies gewezen op de belangrijkste tekortkomingen en problematische punten van de ontwerprichtlijn, met name ten aanzien van het wettelijk vermoeden van de status van werknemer en algoritmisch beheer.

Stemuitslag

| Vóór: | 149 |
| --- | --- |
| Tegen: | 80 |
| Onthoudingen: | 17 |

Vóór:

149

Tegen:

80

Onthoudingen:

17

---

(1)  Wat de snelheid betreft waarmee platformwerk in opkomst is, blijkt uit de gegevens van de Colleem I- en II-enquêtes dat deze vorm van arbeid in Europa langzaam maar gestaag toeneemt. Ook is vastgesteld dat voor slechts een klein deel van de beroepsbevolking, ongeveer 1,4 %, platformwerk het voornaamste werk vormt. Verder laat de studie waarnaar wordt verwezen in het effectbeoordelingsverslag van de Commissie zien dat van ongeveer 5,5 miljoen van de 28,8 miljoen platformwerkers de arbeidsstatus verkeerd dreigt te worden gekwalificeerd. Zie JRC Publications Repository, Platformwerkers in Europa, uitkomsten van de Colleem-enquête (europa.eu) en JRC Publications Repository, Nieuwe feiten over platformwerkers in Europa (europa.eu), alsmede het werkdocument van de diensten van de Commissie met het effectbeoordelingsverslag. In een in opdracht van de Europese bezorgplatforms uitgevoerde studie verklaren de meeste bezorgers (72 %) dat platformwerk voor hen een aanvullende activiteit is: 34 % studeert ook en een andere groep (eveneens 34 %) verricht platformwerk om extra inkomsten te hebben naast ander voltijd- of deeltijdwerk. Twee derde van de respondenten (67 %) noemt flexibiliteit de belangrijkste reden om als bezorger te werken. Die flexibiliteit stelt hen in staat om hun bezorgwerk met ander werk, een studie of de zorg voor familieleden te combineren en om extra bij te verdienen naast andere inkomsten. Die flexibiliteit wordt ook genoemd (door 58 % van de respondenten) als het meest aantrekkelijke aspect van het werken als bezorger.

(2)  Aanbeveling van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen en aanbeveling van de Raad betreffende de verbetering van de bescherming van de gezondheid en de veiligheid op het werk van zelfstandigen.

(3)  Richtlijn betreffende transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden.

(4)  Verordening (EU) 2016/679 en COM(2021) 206 final.

(5)  Zie COM(2021) 762 final, toelichting, blz. 1.

(6)  Waaronder: 1) een voorstel voor een richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk; 2) ontwerprichtsnoeren voor de toepassing van het EU-mededingingsrecht op collectieve overeenkomsten met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden van zelfstandigen zonder werknemers, onder meer zij die via digitale arbeidsplatforms werken; 3) oproepen voor nieuwe maatregelen, zoals hieronder beschreven, aan nationale overheden, sociale partners en alle relevante belanghebbenden om betere arbeidsomstandigheden tot stand te brengen voor degenen die via digitale arbeidsplatforms werken (mededeling getiteld “Betere arbeidsvoorwaarden voor een sterker sociaal Europa: alle voordelen van de digitalisering voor het werk van de toekomst benutten”).

(7)  Idem (mededeling) blz. 2.

(8)  Volgens de studie van de Commissie zouden zelfs als alle freelancediensten die via platforms worden verleend in de hele EU27 zouden worden stopgezet, de betrokken bedrijven nog steeds een beroep kunnen doen op freelancers in andere delen van de wereld. Zie de studie van de Commissie ter ondersteuning van de effectbeoordeling van de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk.

(9)  Verordening (EU) 2016/679.

(10)  COM(2021) 206 final.

(11)  Zie COM(2021) 762 final, toelichting, blz. 13.

(12)  Richtlijn 2002/14/EG.

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/109 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/109

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over een Europese strategie voor universiteiten

(COM(2022) 16 final)

en over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad over bruggen bouwen voor doeltreffende Europese samenwerking in het hoger onderwijs

(COM(2022) 17 final)

(2022/C 290/17)

| Rapporteur: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Rapporteur:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Raadpleging | Europese Commissie, 1.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 190/0/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 1.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

190/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) onderstreept het belang van de verklaring van de Europese Commissie over het initiatief: “Universiteiten moeten plaatsen zijn waar vrijheid heerst: vrijheid van meningsuiting, denken, leren, onderzoeken en academische vrijheid in het algemeen. De academische vrijheid kan niet los worden gezien van institutionele autonomie en van de deelname van studenten en medewerkers aan het bestuur van het hoger onderwijs.” (1) Het Comité verzoekt de Europese Commissie, de lidstaten en de instellingen voor hoger onderwijs dit als een leidend beginsel voor de uitvoering van het initiatief te beschouwen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is verheugd dat de lidstaten en de instellingen voor hoger onderwijs in het initiatief worden aangemoedigd de transnationale samenwerking te intensiveren om de vaardigheden en competenties van studenten te verbeteren met het oog op de dubbele transitie van de arbeidsmarkt en de economie, de waarden, de identiteit en de democratie van de EU hoog te houden en de Europese samenleving en economie veerkrachtiger te maken. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC wijst (2) op de belangrijke rol die instellingen voor hoger onderwijs spelen voor een betere verwerving van groene vaardigheden, milieuverantwoordelijkheid en duurzame ontwikkeling, die over de hele linie in de leerresultaten van het onderwijs moeten worden geïntegreerd. Het is ingenomen met de maatregelen die de Europese Commissie wil nemen om de lidstaten en instellingen voor hoger onderwijs te helpen bij de ontwikkeling van nationale en instellingsbrede benaderingen van duurzaamheid en klimaat- en milieugeletterdheid. Er zij op gewezen dat dit belangrijk is voor studenten die deelnemen aan volledige studieprogramma’s en voor lerenden die programma’s voor een leven lang leren van instellingen voor hoger onderwijs volgen, en niet alleen voor microcredentials (3). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC roept de lidstaten en instellingen voor hoger onderwijs op om bij het opzetten van digitaliseringsstrategieën de kwaliteit, billijkheid, gelijkheid en sociale inclusie van hoger onderwijs en onderzoek te verbeteren, gelijke toegang tot digitaal materiaal voor alle studenten te verbeteren en een veilig gebruik van digitale technologieën te ondersteunen — daarbij steeds voorrang gevend aan contactonderwijs, dat sociale interacties mogelijk maakt — en de intellectuele-eigendomsrechten van academici te beschermen. Het Comité dringt er bij de Europese Commissie op aan met studenten en academici samen te werken bij het opzetten van onderwijs- en opleidingsprogramma’s op het gebied van digitale vaardigheden in het kader van het programma Digitaal Europa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Gewezen zij op het belang van evenwichtige partnerschappen tussen instellingen voor hoger onderwijs en bedrijven om tegemoet te komen aan de vaardigheidsbehoeften van studenten, de samenleving en de arbeidsmarkt, en om de toegang voor studenten tot hoogwaardige en betaalde leerlingplaatsen en stages in bedrijven en instellingen te waarborgen en te verruimen. Het EESC verzoekt de lidstaten en de instellingen voor hoger onderwijs de academische vrijheid en de institutionele autonomie te waarborgen, met name wat betreft de samenwerking met niet-academische actoren op het gebied van de ontwikkeling van curricula, vaardigheden en de eisen waaraan academisch personeel moet voldoen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC wijst erop dat de Europese Commissie en elke lidstaat de academische vrijheid en de institutionele autonomie moeten beschermen als fundamentele waarden die in het communiqué van Rome zijn verankerd. Positief is het initiatief inzake allianties van Europese universiteiten, in de vorm van Erasmus+-projecten die vrijwillige en bottom-upacties van instellingen voor hoger onderwijs omvatten; zij zijn belangrijk voor nauwere samenwerking onder democratisch leiderschap. Het EESC vreest dat fundamentele waarden op het spel komen te staan wanneer de Europese Commissie en de Raad deze allianties van Europese universiteiten “institutionaliseren” door van de lidstaten te verlangen dat zij een wettelijk statuut voor de gezamenlijke Europese diploma’s van de allianties invoeren, en voorzien in externe kwaliteitsborging en accreditatie voor gezamenlijke transnationale onderwijsactiviteiten en -programma’s van de allianties. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC wijst op de essentiële waarde van diverse hogeronderwijsinstellingen, die kunnen voorzien in uiteenlopende culturele, educatieve, maatschappelijke en economische behoeften, en dringt erop aan dat de gelijkwaardigheid van hogeronderwijsinstellingen zowel binnen als buiten allianties van Europese universiteiten wordt erkend en het beginsel van vrijheid van kennis wordt geëerbiedigd. Het Comité is ingenomen met de vaststelling van richtsnoeren voor de bescherming van fundamentele academische waarden op basis van het communiqué van Rome, waarbij de relevante sociale partners en belanghebbenden moeten worden betrokken. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC betreurt dat instellingen voor hoger onderwijs te weinig financiële middelen krijgen (4), terwijl hun behoeften tijdens de pandemie zijn toegenomen, en roept de lidstaten op meer overheidsgeld voor deze instellingen te bestemmen. Het is bezorgd over de toenemende privatisering van instellingen voor hoger onderwijs en de toename van particuliere investeringen in hoger onderwijs en onderzoek, die de academische vrijheid en institutionele autonomie in gevaar kunnen brengen, en wijst er ook op dat blijvende financiële steun voor allianties van Europese universiteiten zal zorgen voor duurzame nationale overheidsfinanciering voor alle hogeronderwijsinstellingen. Het EESC roept de lidstaten op om gebruik te maken van het Europees Semester en EU-fondsen, met inbegrip van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, het ESF+, Erasmus+ en Horizon Europa, om hogeronderwijsinstellingen te helpen hun doelstellingen te verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie de investeringen op EU-, nationaal en institutioneel niveau in het hoger onderwijs te monitoren aan de hand van de belangrijke politieke instrumenten van het Europees Semester en de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Het verzoekt de Commissie ook het gebruik van het Europees scorebord voor de hogeronderwijssector en van de bevindingen van de groep deskundigen op het gebied van kwaliteitsinvesteringen in onderwijs en opleiding te beperken tot een ondersteunende rol. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC is bezorgd over de doelstellingen en governance van het Europees scorebord voor de hogeronderwijssector, waarmee jaarlijks de vooruitgang wordt gemeten die in de gehele EU is geboekt met betrekking tot de belangrijkste prioriteiten van het initiatief: inclusie, waarden, kwaliteit en relevantie, mobiliteit, groene en digitale vaardigheden, inzetbaarheid, transnationale samenwerking, technologieoverdracht en kennisvalorisatie. Het Comité verzoekt de Europese Commissie om de rol van dit instrument bij het toezicht op de vooruitgang van de lidstaten en het beheer ervan in verband met het Europees Semester te verduidelijken, en om aan te geven of dit instrument ook zal worden gebruikt voor de monitoring van nationale investeringen in het hoger onderwijs. Het EESC dringt erop aan de rol van de lidstaten, de sociale partners uit het onderwijsveld en de relevante belanghebbenden in het proces te eerbiedigen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC is ingenomen met de oprichting van een Europese waarnemingspost voor de hogeronderwijssector, waarmee de beste huidige gegevensinstrumenten en -capaciteiten van de EU zullen worden samengebracht. Het verzoekt de Europese Commissie om de rol van de lidstaten, de sociale partners uit het onderwijsveld en de relevante belanghebbenden in dit proces te eerbiedigen. De sociale partners spelen een belangrijke rol bij de transitie van onderwijs naar werk, bij het behartigen van de arbeidsmarktbelangen van studenten en bij het verminderen van het aantal NEET’s. Zowel op EU- als op lidstaatniveau moeten meer inspanningen worden geleverd om studenten te volgen bij hun overstap van onderwijs naar werk. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om de sociale partners uit het onderwijsveld en de maatschappelijke organisaties actief te betrekken bij de verdere ontwikkeling van initiatieven en maatregelen van de Commissie in het kader van deze strategie, evenals bij de uitvoering ervan op het niveau van de lidstaten. Dit is belangrijk om ervoor te zorgen dat studenten de vaardigheden verwerven die zij nodig hebben om burgers van een democratie te zijn en om toegang te krijgen tot hoogwaardige banen in het kader van de dubbele transitie. Democratisch bestuur en een doeltreffende sociale dialoog zijn van essentieel belang voor de verbetering van het welzijn van studenten, de academische vrijheid, vaste arbeidsverbanden en de arbeidsvoorwaarden van het personeel, en de institutionele autonomie. Het EESC verzoekt de Europese Commissie om de sociale partners uit het onderwijsveld en de maatschappelijke organisaties te betrekken bij de ontwikkeling van Europese criteria voor de toekenning van het label “Europees diploma”. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC verzoekt de lidstaten en instellingen voor hoger onderwijs om lerenden, academici en onderzoekers doeltreffender te betrekken bij het beheer van het hogeronderwijsbeleid en de institutionele, transnationale samenwerkingsverbanden, door middel van doeltreffend collaboratief leiderschap, collegiaal bestuur en sociale dialoog. Daarbij moet worden gestreefd naar hoogwaardig en inclusief hoger onderwijs en onderzoek, effectieve mobiliteit van studenten, onderzoekers en personeel, en volledige diversiteit (ook wat gendergelijkheid betreft) van studenten, academici, onderzoekers en personeel. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie ervoor te zorgen dat er sociaal overleg met de academische vakbonden plaatsvindt bij de ontwikkeling van een Europees kader voor aantrekkelijke en duurzame loopbanen in het hoger onderwijs, om de arbeidsomstandigheden, het welzijn en de status van academici te verbeteren en academische loopbanen binnen en buiten de academische wereld te ondersteunen. Het vergroten van de deelname van studenten aan het besluitvormingsproces en het verbeteren van de operationele capaciteit van studentenorganisaties zouden een permanent aandachtspunt moeten zijn. Hiervoor zouden ESF+-middelen kunnen worden vrijgemaakt. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC is ingenomen met het voornemen om sterker in te zetten op personeel en studenten met uiteenlopende achtergronden, onder meer door de ontwikkeling van een Europees kader voor diversiteit en inclusie (met aandacht voor de genderkloof), de ondersteuning van onderzoekers die risico’s lopen door middel van richtsnoeren voor universiteiten om hun inclusie te vergemakkelijken, en de ontwikkeling van nationale en institutionele strategieën voor inclusie, met bijzondere aandacht voor vluchtelingen en asielzoekers. Er moet worden gezorgd voor een transparante en eerlijke erkenning van diploma’s uit derde landen, waaronder die van vluchtelingen, via het netwerk van centra voor academische erkenning. Het EESC verzoekt de Europese Commissie, de lidstaten en de instellingen voor hoger onderwijs om dergelijke strategieën samen met studenten en personeel te ontwikkelen, met name met degenen die hun eigen ervaring met strategieontwikkeling kunnen inbrengen. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Het EESC is ingenomen met de verdere ontwikkeling van het initiatief voor een Europese studentenkaart, dat de administratieve lasten in verband met het beheer van de mobiliteit en de uitwisseling van studenten en personeel moet verlichten, maar wijst op het belang van de beveiliging en bescherming van gegevens. Vermindering van de administratieve rompslomp en vergemakkelijking van de overdracht van studiepunten tussen de lidstaten is noodzakelijk om een goede mobiliteit op EU-niveau te waarborgen. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Het EESC is ingenomen met het initiatief om de mobiliteit van studenten en personeel uit te breiden tot derde landen en wijst op het belang van persoonlijke mobiliteit en het waarborgen van gezondheid en veiligheid. Het is ingenomen met het nieuwe Erasmus-handvest voor hoger onderwijs en het nieuwe Erasmus-studentenhandvest, waarin academische vrijheid en integriteit worden geïntegreerd en academische debatten en de uitwisseling van beste praktijken op het gebied van waarden en democratie worden bevorderd als onderdeel van de Jean Monnet-activiteiten voor het hoger onderwijs in het kader van Erasmus+, ook in derde landen. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Achtergrond van het advies

| 2.1. | Na de goedkeuring door de raadsformatie Onderwijszaken, Jeugd, Cultuur en Sport (EJCS) van de conclusies van de Raad over het initiatief “Europese Universiteiten — Een brug slaan tussen hoger onderwijs, onderzoek, innovatie en samenleving: de weg effenen voor een nieuwe dimensie in het Europese hoger onderwijs”, heeft de Europese Commissie twee documenten gepubliceerd. De mededeling van de Commissie over een Europese strategie voor universiteiten schetst de maatregelen van de Europese Commissie op het gebied van hoger onderwijs en onderzoek voor de periode 2022-2024, terwijl het voorstel voor een aanbeveling van de Raad over het bouwen van bruggen voor doeltreffende Europese samenwerking op het gebied van hoger onderwijs — dat door de raadsformatie Onderwijs tijdens de bijeenkomst op 4-5 april 2022 moet worden goedgekeurd — specifieke aanbevelingen voor de lidstaten bevat. Deze initiatieven zijn gericht op de verwezenlijking van de nieuwe EU-doelstelling dat in 2030 ten minste 45 % van de 25-34-jarigen een diploma tertiair onderwijs behaalt (5). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Met dit initiatief wil de Commissie het aantal allianties van Europese universiteiten (momenteel 41) uitbreiden tot 60, met deelname van meer dan 500 universiteiten medio 2024. Er komt een indicatief Erasmus-budget van 1,1 miljard EUR voor 2021-2027, met verschillende ondersteunende initiatieven. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | In de aanbevelingen aan de lidstaten worden zij verzocht instellingen voor hoger onderwijs in staat te stellen innovatieve gezamenlijke transnationale onderwijsactiviteiten (binnen en buiten de EU) te ontwikkelen en uit te voeren, uiterlijk in 2024 een wettelijk statuut voor allianties van Europese universiteiten op te stellen, de uitreiking van een gezamenlijk Europees diploma op nationaal niveau te vergemakkelijken, met een koppeling naar nationale kwalificatiekaders, meer mobiliteit voor studenten en personeel (ook online) te ondersteunen, duurzame financiële steun te verlenen aan allianties van Europese universiteiten, en de academische vrijheid en de institutionele autonomie te bevorderen en te beschermen. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC wijst erop (6) dat het belangrijk is te streven naar meer interactie tussen de Europese hogeronderwijsruimte (EHOR) en de Europese onderzoeksruimte om de kwaliteit en inclusiviteit van hoger onderwijs en onderzoek voor alle studenten te verbeteren, ongeacht hun leeftijd of sociaal-economische achtergrond. Het verbeteren van de kwaliteit en de erkenning van studierichtingen tussen universiteiten onderling moet een belangrijk aandachtspunt zijn van het initiatief inzake Europese universiteiten. Hoewel het hoger onderwijs onder de bevoegdheid van de lidstaten valt, lijken de voorstellen van de Commissie voor een Europees diploma, een Europees academisch statuut en een Europees systeem voor erkenning en kwaliteitscontrole te duiden op een verschuiving in de richting van synchronisatie van studierichtingen in het hoger onderwijs. Het EESC verzoekt derhalve om de ideeën die aan deze initiatieven ten grondslag liggen en de verdere beleidsmaatregelen op dit gebied nader te bespreken met overheden, relevante sociale partners en maatschappelijke organisaties. Het EESC is verheugd dat de sociale partners en de organisaties van het maatschappelijk middenveld via openbare raadplegingen in staat zijn gesteld zich over dit initiatief uit te spreken. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In sommige landen die het Bologna-akkoord hebben ondertekend, komen de academische vrijheid en de institutionele autonomie steeds meer onder vuur te liggen (7). In het communiqué van Rome, dat tijdens de ministeriële conferentie van het Bolognaproces in 2020 door 49 ministeries van de Europese hogeronderwijsruimte is aangenomen, bevestigen de ministers hun toezegging om “onze gemeenschappelijke fundamentele waarden in de hele Europese hogeronderwijsruimte te bevorderen en te beschermen door middel van een intensievere politieke dialoog en samenwerking als noodzakelijke basis voor kwalitatief hoogwaardig leren, onderwijs en onderzoek, alsmede voor democratische samenlevingen”. De ministers beloofden ook “de institutionele autonomie, de academische vrijheid en integriteit, de deelname van studenten en personeel aan het bestuur van het hoger onderwijs, en openbare verantwoordelijkheid voor en door het hoger onderwijs” te zullen handhaven. In bijlage I bij het communiqué van Rome wordt academische vrijheid gedefinieerd als “een onmisbaar aspect van kwalitatief hoogwaardig leren, onderwijs en onderzoek in het hoger onderwijs en van democratie” op basis van institutionele autonomie, en wordt benadrukt dat “samenlevingen niet echt democratisch kunnen zijn zonder de academische vrijheid en de institutionele autonomie te eerbiedigen”. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De COVID-19-pandemie heeft een ongekende impact gehad op onderwijs- en onderzoeksmethoden, het functioneren van universiteiten (de sluiting van campussen en de verschuiving naar onlineleren) en het bestuur van universiteiten. De pandemie heeft ook duidelijk gemaakt hoe groot de maatschappelijke rol van universiteiten is. Ongeveer de helft van alle studenten was van mening dat hun academische prestaties achteruit zijn gegaan met e-onderwijs en dat hun werkdruk is toegenomen met de overschakeling op afstandsonderwijs. De toegang tot digitale vaardigheden, onlinecommunicatie-instrumenten en het internet bleef voor veel sociaal-economisch achtergestelde studenten een probleem. Er was ook een impact op het psychologisch en emotioneel welzijn van studenten (8). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Voor academisch personeel heeft de COVID-19-crisis geleid tot een verslechtering van de arbeidsomstandigheden, waaronder een enorme toename van de werkdruk als gevolg van online en blended leren, en banenverlies voor tijdelijke en gelegenheidspersoneel. Deze ontwikkelingen hebben onevenredig zware gevolgen gehad voor specifieke groepen personeel, zoals vrouwen en etnische minderheden. De pandemie heeft ook negatieve gevolgen gehad voor de geestelijke gezondheid en het welzijn van personeel. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Academisch personeel speelt een cruciale rol bij het verstrekken van kwaliteitsonderwijs en -onderzoek aan universiteiten. Reeds vóór de pandemie had academisch personeel in heel Europa te maken met een afnemende baanzekerheid als gevolg van budgettaire beperkingen, verminderde arbeidskansen, een toenemend aandeel personeelsleden met tijdelijke contracten, deeltijdcontracten of contracten voor bepaalde tijd, en een toenemend aandeel personeelsleden in extern gefinancierde functies. Fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en dito lonen zijn van cruciaal belang als we docenten willen die hun studenten doeltreffend kunnen voorbereiden op de dubbele maatschappelijke en economische transitie. Academisch personeel met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd bevindt zich in een onzekere arbeidssituatie, wat het voor hen moeilijker maakt om hoogwaardig onderwijs en onderzoek te verstrekken resp. af te leveren (9). De COVID-19-pandemie heeft de loopbaanvooruitzichten van postdoctoraatsonderzoekers verslechterd en heeft een negatief effect op hun welzijn. Jongere en vrouwelijke onderzoekers worden vaker geconfronteerd met onzekere omstandigheden en de negatieve gevolgen van de pandemie op dit gebied (10). Het verhogen van de toelages voor doctoraatsonderzoekers en het waarborgen van vrije toegang tot wetenschappelijke literatuur en deelname aan internationale conferenties zouden een prioriteit moeten zijn. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Om de vaardighedentekorten aan te pakken en de toegang van hogeronderwijsstudenten tot de arbeidsmarkt te waarborgen, zijn doeltreffende partnerschappen tussen hogeronderwijsinstellingen en het bedrijfsleven, alsmede de toegang van studenten tot hoogwaardige en betaalde leerling- en stageplaatsen in bedrijven, van essentieel belang. Volgens het EESC moeten partnerschappen tussen bedrijven en het hoger onderwijs voor beide partijen voordeel opleveren zonder druk van buitenaf. Ook moeten ze op een evenwichtige wijze worden vormgegeven zodat bedrijfsonderzoek en innovatie enerzijds en de doelstellingen van openbaar hoger onderwijs en onderzoek anderzijds elk recht van bestaan hebben (11). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Bij het vergemakkelijken van de toegang tot hoger onderwijs moet rekening worden gehouden met het feit dat collegegelden onder druk staat als gevolg van de energieprijzen en de extra kosten in verband met het onderwijsproces (huisvesting, toegang tot literatuur enz.). Extra kosten kunnen worden gesubsidieerd met EU-middelen, waardoor de behoefte aan leningen en andere financiële methoden voor de financiering van universitaire studies wordt verminderd. Er moet worden gezorgd voor synergieën tussen de dynamiek van de technologische vooruitgang en de apparatuur, normen en procedures die in het onderwijs worden gebruikt, teneinde een vlotte overgang van onderwijs naar het beroepsleven te waarborgen. |
| --- | --- |

3.7.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Mededeling van de Commissie over een Europese strategie voor universiteiten, 2022.

1

(2)  PB C 56 van 16.2.2021, blz. 1.

2

(3)  PB C 56 van 16.2.2021, blz. 1.

3

(4)  EUA Public Funding Observatory Report 2019/20.

4

(5)  Resolutie van de Raad betreffende een strategisch kader voor Europese samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding met het oog op de Europese onderwijsruimte en verder (2021-2030).

5

(6)  PB C 10 van 11.1.2021, blz. 40.

6

(7)  https://www.scholarsatrisk.org/academic-freedom-monitoring-project-index/?_gp=1

7

(8)  Europese Commissie, The impact of COVID-19 on higher education: a review of emerging evidence, 2021.

8

(9)  EVO, Report to Rome Ministerial Meeting, 2020.

9

(10)  OESO: Reducing the precarity of academic research careers, 2021.

10

(11)  PB C 10 van 11.1.2021, blz. 40.

11

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/114 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/114

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de energieprestaties van gebouwen (herschikking)

(COM(2021) 802 final — 2021/0426 (COD))

(2022/C 290/18)

| Rapporteur: | Mordechaj Martin SALAMON |
| --- | --- |

Rapporteur:

Mordechaj Martin SALAMON

| Raadpleging | Europees Parlement, 14.2.2022
  Raad, 9.2.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 10.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 212/6/6 |

Raadpleging

Europees Parlement, 14.2.2022

Raad, 9.2.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 194, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

10.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

212/6/6

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het voorstel voor een herschikking van de richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD) kan op bijval van het EESC (Europees Economisch en Sociaal Comité) rekenen. In dit voorstel wordt namelijk ingegaan op de voornaamste in eerdere EESC-adviezen belichte uitdagingen bij het verschaffen van instrumenten om energiearmoede aan te pakken en tot oplossingen te komen voor het probleem dat de langetermijninvesteringen in de bouw structureel tekortschieten. Voorgesteld wordt de renovatie van met name de slechtst presterende gebouwen te stimuleren en de weg in te slaan naar koolstofvrije verwarming en koeling. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC kan zich helemaal vinden in deze EU-benadering om een energie-efficiënte, hoogwaardige gebouwde omgeving zonder fossiele brandstoffen tot stand te brengen, aangezien maatregelen op EU-niveau efficiënter zijn om de noodzakelijke transitie te versnellen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De recente sterke stijgingen van de energieprijzen en de verwachting dat de prijzen tenminste op middellange termijn hoog zullen blijven, maken het volgens het EESC nog belangrijker een strategie in te voeren om energiearmoede te verminderen en uit te bannen. Er moeten concrete maatregelen worden genomen om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren, zodat fatsoenlijke, betaalbare en gezonde huisvesting voor iedereen wordt gewaarborgd. Deze maatregelen moeten ook het veilige verwijderen van asbest omvatten. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC pleit krachtig voor de vaststelling van minimumnormen inzake energieprestaties, in het bijzonder voor de slechtst presterende voor bewoning bestemde gebouwen. Met de invoering van dat beginsel op EU-niveau wordt een flinke stap in de goede richting gezet. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Er zou verstandig aan gedaan worden om van meet af aan een uitgebreidere reeks vereisten voor verbeteringen vast te stellen, met een duidelijker en vollediger tijdschema tot 2050, teneinde toekomstgerichte renovaties aan te moedigen.
  In de EDPB zelf is geen nieuwe financiering geregeld en het is een loodzware opgave om de noodzakelijke renovaties te bekostigen. Volgens het EESC moet er dan ook absoluut voor worden gezorgd dat het kader en de instrumenten waarin de EBPD voorziet om zowel particuliere als bancaire financiële middelen toegankelijk te maken, adequaat zijn. |
| --- | --- |

1.5.

In de EDPB zelf is geen nieuwe financiering geregeld en het is een loodzware opgave om de noodzakelijke renovaties te bekostigen. Volgens het EESC moet er dan ook absoluut voor worden gezorgd dat het kader en de instrumenten waarin de EBPD voorziet om zowel particuliere als bancaire financiële middelen toegankelijk te maken, adequaat zijn.

| 1.6. | Het EESC is positief te spreken over de toegenomen vereisten, betrouwbaarheid en bruikbaarheid van de energieprestatiecertificaten (EPC’s), aangezien zij een centrale rol spelen bij het verbeteren van de energie-efficiëntie van het gebouwenbestand. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het is een goede zaak dat nationale plannen voor de renovatie van gebouwen belangrijker worden en dat er werk wordt gemaakt van verslaglegging over de inspanningen van de lidstaten om energiearmoede terug te dringen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC steunt het voorstel om uiterlijk in 2024 een renovatiepaspoort voor gebouwen in te voeren. Hiermee moeten consumenten vlotter toegang tot informatie krijgen en moeten de kosten bij het plannen van de renovatie van hun gebouwen worden verlaagd. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC onderschrijft dat er voorschriften moeten worden opgenomen om de koolstofemissies van gebouwen gedurende de gehele levenscyclus (productie en bouw, gebruik en einde van de levensduur) te rapporteren, aangezien de belangrijkste klimaateffecten van nieuwe huizen mogelijk uit de materialen en de bouwwerkzaamheden voortkomen. Er moet voor worden gezorgd dat de definitie van “emissievrij gebouw” steeds een optimale wisselwerking met de omliggende energiesystemen mogelijk maakt en alle intrinsieke broeikasgasemissies in aanmerking neemt. Levenscyclusbeoordelingen moeten worden opgevat als projectspecifieke hulpmiddelen om de verschillende keuzes van materialen en technieken met elkaar te vergelijken. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC dringt aan op de invoering van een echt gemeenschappelijke procedure voor opleiding en bijscholing in de bouwsector. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De Commissie heeft een richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD) voorgesteld (herschikking) in het licht van het streven van de Europese Green Deal om tegen 2050 klimaatneutraliteit te bereiken. Met de EPBD wordt in het kader van de “Fit for 55”-strategie gevolg gegeven aan de renovatiegolf-strategie, waarin het doel is vastgesteld om het jaarlijkse energierenovatiepercentage van gebouwen tegen 2030 minstens te verdubbelen en waarin is benadrukt dat er de nodige regelgevings-, financierings- en faciliteringsmaatregelen moeten komen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De EPBD moet de nodige maatregelen en instrumenten aanreiken op de drie aandachtsgebieden van de renovatiegolf-strategie, nl. het aanpakken van energiearmoede en de slechtst presterende gebouwen; het goede voorbeeld van openbare gebouwen en sociale infrastructuur, en het koolstofvrij maken van verwarming en koeling. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Er wordt een reeks wijzigingen van en aanvullingen op de huidige EPDB voorgesteld, te weten:






  — | Vanaf 2030 moeten alle nieuwe gebouwen emissievrije gebouwen zijn; nieuwe openbare gebouwen moeten al uiterlijk in 2027 emissievrij zijn. |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

Vanaf 2030 moeten alle nieuwe gebouwen emissievrije gebouwen zijn; nieuwe openbare gebouwen moeten al uiterlijk in 2027 emissievrij zijn.

| — | Er wordt een nieuwe vereiste aan de lidstaten opgelegd om ervoor te zorgen dat alle gebouwen die eigendom zijn van openbare organen en andere niet voor bewoning bestemde gebouwen uiterlijk in 2027 verbeterd zijn tot ten minste energieprestatieklasse F en uiterlijk in 2030 tot ten minste energieprestatieklasse E. Alle voor bewoning bestemde gebouwen moeten ook uiterlijk in 2030 verbeterd zijn tot ten minste energieprestatieklasse F en uiterlijk in 2033 tot ten minste energieprestatieklasse E. Gelet op de herkalibratie van de energieprestatieklassen zullen de voorschriften ertoe leiden dat meer dan 15 % van het gebouwenbestand tegen 2033 wordt verbeterd. |
| --- | --- |

—

Er wordt een nieuwe vereiste aan de lidstaten opgelegd om ervoor te zorgen dat alle gebouwen die eigendom zijn van openbare organen en andere niet voor bewoning bestemde gebouwen uiterlijk in 2027 verbeterd zijn tot ten minste energieprestatieklasse F en uiterlijk in 2030 tot ten minste energieprestatieklasse E. Alle voor bewoning bestemde gebouwen moeten ook uiterlijk in 2030 verbeterd zijn tot ten minste energieprestatieklasse F en uiterlijk in 2033 tot ten minste energieprestatieklasse E. Gelet op de herkalibratie van de energieprestatieklassen zullen de voorschriften ertoe leiden dat meer dan 15 % van het gebouwenbestand tegen 2033 wordt verbeterd.

| — | De verplichting om te beschikken over een EPC geldt voortaan ook voor gebouwen die een ingrijpende renovatie ondergaan, gebouwen waarvoor een huurcontract wordt verlengd en alle openbare gebouwen. Gebouwen of gebouwunits die te koop of te huur worden aangeboden, moeten een EPC hebben, dat in alle advertenties moet worden vermeld. |
| --- | --- |

—

De verplichting om te beschikken over een EPC geldt voortaan ook voor gebouwen die een ingrijpende renovatie ondergaan, gebouwen waarvoor een huurcontract wordt verlengd en alle openbare gebouwen. Gebouwen of gebouwunits die te koop of te huur worden aangeboden, moeten een EPC hebben, dat in alle advertenties moet worden vermeld.

| — | De nationale plannen voor de renovatie van gebouwen zullen volledig worden geïntegreerd in de nationale energie- en klimaatplannen om de vergelijkbaarheid en het volgen van de vooruitgang mogelijk te maken — met inbegrip van stappenplannen om het gebruik van fossiele brandstoffen voor verwarmings- en koelingsdoeleinden uiterlijk in 2040 af te schaffen. |
| --- | --- |

—

De nationale plannen voor de renovatie van gebouwen zullen volledig worden geïntegreerd in de nationale energie- en klimaatplannen om de vergelijkbaarheid en het volgen van de vooruitgang mogelijk te maken — met inbegrip van stappenplannen om het gebruik van fossiele brandstoffen voor verwarmings- en koelingsdoeleinden uiterlijk in 2040 af te schaffen.

| — | Een renovatiepaspoort voor gebouwen zal consumenten toegang geven tot informatie en hun kosten drukken om zo hun planning en een stapsgewijze renovatie met het oog op nulemissies te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

—

Een renovatiepaspoort voor gebouwen zal consumenten toegang geven tot informatie en hun kosten drukken om zo hun planning en een stapsgewijze renovatie met het oog op nulemissies te vergemakkelijken.

| — | De lidstaten wordt verzocht om renovatieoverwegingen mee te nemen in de regels voor openbare en particuliere financiering en om passende instrumenten vast te stellen, in het bijzonder voor huishoudens met een laag inkomen. |
| --- | --- |

—

De lidstaten wordt verzocht om renovatieoverwegingen mee te nemen in de regels voor openbare en particuliere financiering en om passende instrumenten vast te stellen, in het bijzonder voor huishoudens met een laag inkomen.

| — | Er wordt een horizonclausule opgenomen voor financiële stimulansen om fossiele brandstoffen te gebruiken in gebouwen. |
| --- | --- |

—

Er wordt een horizonclausule opgenomen voor financiële stimulansen om fossiele brandstoffen te gebruiken in gebouwen.

| — | Er moet worden voorzien in laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen en in parkeerruimte voor fietsen. |
| --- | --- |

—

Er moet worden voorzien in laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen en in parkeerruimte voor fietsen.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel voor een herschikking van de richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD). In dit voorstel wordt namelijk ingegaan op de voornaamste uitdagingen waarop in eerdere EESC-adviezen is gewezen om instrumenten aan te reiken om energiearmoede aan te pakken en iets te doen aan het structurele, langdurige gebrek aan financiering op het gebied van gebouwen, door de renovatie van met name de slechtst presterende gebouwen te stimuleren en de weg in te slaan naar koolstofvrije verwarming en koeling. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het probleem van slecht of matig geïsoleerde gebouwen die afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen voor verwarming en koeling doet zich overal in de EU voor. Blijft een gecoördineerd beleid op EU-niveau achterwege, dan is er een risico dat lidstaten onvoldoende maatregelen treffen vanwege bezorgdheid over een ongelijk speelveld. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC is daarom groot voorstander van het voorstel van de Commissie voor een EU-benadering om een energie-efficiënte, hoogwaardige gebouwde omgeving zonder fossiele brandstoffen tot stand te brengen. Maatregelen op EU-niveau zijn efficiënter om de noodzakelijke transitie te versnellen. Een gezamenlijke aanpak op EU-niveau helpt bovendien om de vruchten te plukken van de interne markt, zoals schaalvoordelen en technologische samenwerking tussen de lidstaten. Zo’n aanpak draagt ook bij tot meer zekerheid voor investeerders en ondersteunt in het algemeen de leidende rol die Europa en Europese bedrijven kunnen spelen om wereldwijd op dit gebied het voortouw te nemen en normen te stellen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De recente sterke stijgingen van de energieprijzen en de verwachting dat de prijzen tenminste op middellange termijn hoog zullen blijven, maken het volgens het EESC nog belangrijker een strategie in te voeren om energiearmoede te verminderen en uit te bannen. In 2018 had 6,8 % van de EU-bevolking (d.w.z. 30,3 miljoen mensen) moeite om rekeningen van nutsbedrijven te betalen, met als risico dat de levering zou worden afgesloten. Door de recente ontwikkelingen is dit probleem nog verergerd. Voor de lange termijn moeten er concrete maatregelen worden genomen om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren, zodat fatsoenlijke, betaalbare en gezonde huisvesting voor iedereen wordt gewaarborgd. Dit is dringend noodzakelijk, omdat verwarming en koeling op basis van fossiele brandstoffen duurder zullen worden door de stijgende kosten van ETS-rechten. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC pleit krachtig voor de vaststelling van minimumnormen inzake energieprestaties, in het bijzonder voor de slechtst presterende voor bewoning bestemde gebouwen. Met de invoering van dat beginsel op EU-niveau wordt een flinke stap in de goede richting gezet. Het is evenwel aan de lidstaten om te bepalen of de rest van het voor bewoning bestemde gebouwenbestand eveneens onder op nationaal niveau vastgestelde normen moet vallen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is het ermee eens dat de nadruk wordt gelegd op het uitbannen van energiearmoede door prioritair het slechtst presterende deel van het gebouwenbestand te renoveren, maar dit mag niet tot een gebrek aan verbeteringen voor de overige voor bewoning bestemde gebouwen leiden. Er zou dan ook verstandig aan gedaan worden om van meet af aan een uitgebreidere reeks vereisten voor verbeteringen vast te stellen, met een duidelijker en vollediger tijdschema tot 2050. Dat zal de eigenaren van gebouwen ook inzicht verschaffen in toekomstige vereisten, zodat zij de kosten van renovaties optimaal kunnen plannen. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Aangezien energieprestatiecertificaten (EPC’s) een centraal instrument aan het worden zijn, moeten zij betrouwbaarder en bruikbaarder worden. Het EESC onderschrijft dan ook dat er hogere eisen worden gesteld aan het upgraden naar een digitaal formaat, goede kwaliteit en gedetailleerde inhoud en berekeningsmethoden, betaalbaarheid, toegang tot en publicatie van de EPC’s. Een EPC in papieren vorm moet altijd beschikbaar zijn voor burgers die er behoefte aan hebben. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC vindt het een goede zaak dat de inspanningen van elke lidstaat om energiearmoede te beperken worden meegenomen in de nationale plannen voor de renovatie van gebouwen, waarin zij verslag zullen uitbrengen over de vermindering van het aantal mensen dat met energiearmoede kampt en van het percentage van de bevolking dat niet fatsoenlijk is gehuisvest (denke men aan lekkende muren of daken) of dat te maken heeft met oncomfortabele temperatuursomstandigheden in de woning. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC is er voorstander van om uiterlijk in 2024 een renovatiepaspoort voor gebouwen in te voeren, maar plaatst vraagtekens bij het effect ervan, aangezien het niet verplicht is. Het paspoort zal informatie voor consumenten bij het plannen van de renovatie van hun gebouwen toegankelijker maken en tot lagere kosten leiden. Positief is dat het ook rekening houdt met voordelen in ruimere zin in verband met gezondheid en comfort en de mogelijkheid om het gebouw aan te passen aan de klimaatverandering. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Doorgaans zijn mensen in energiearmoede en ook vele kleine huiseigenaren financieel niet in staat om tot renovatie over te gaan. Volgens het EESC moet er dan ook absoluut voor worden gezorgd dat het kader en de instrumenten waarin de EBPD voorziet om voor financiering te zorgen, adequaat zijn. In dit verband moeten er ook duidelijke toelichtingen en richtsnoeren worden verstrekt over de financiële aspecten van renovatie, met inbegrip van het gebruik van kredieten op lokaal niveau. Het EESC heeft er al eerder (in advies TEN/723) voor gepleit om de verschillende regelingen op elkaar af te stemmen, zodat zij duidelijker en toegankelijker worden voor de betrokken huishoudens en overheidsinstanties. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC onderschrijft dat er in de EPDB voorschriften moeten worden opgenomen om de koolstofemissies van gebouwen gedurende de gehele levenscyclus (productie en bouw, gebruik en einde van de levensduur) te rapporteren. Wanneer er nieuwe energiezuinige gebouwen worden gebouwd, komen de belangrijkste klimaateffecten mogelijk niet voort uit het gebruik van het gebouw, maar uit de materialen en de bouwwerkzaamheden. Levenscyclusbeoordelingen moeten worden opgevat als projectspecifieke hulpmiddelen om de verschillende keuzes van materialen en technieken met elkaar te vergelijken. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | De wijze waarop een “emissievrij gebouw” wordt gedefinieerd moet steeds een optimale wisselwerking met de omliggende energiesystemen mogelijk maken en alle intrinsieke broeikasgasemissies die veroorzaakt worden door het gebruik van bouwmaterialen en de bouwplaats in aanmerking nemen. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | De EDPB zelf voorziet niet in nieuwe financiering, maar bevat wel voorschriften voor de mate van financiering en coördinatie van de financiële inspanningen van de lidstaten om een passend financieel en rechtskader tot stand te brengen, met inbegrip van gerichte financiële steun. Het EESC vraagt zich echter af of financiële middelen in de praktijk vlot beschikbaar zullen worden gesteld voor wie renovaties wil doorvoeren. Het is niet duidelijk of de totale financieringsinspanningen in elke lidstaat zullen volstaan om de streefdoelen voor renovatie te halen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Momenteel is het zo dat financieringsmiddelen en subsidies maar al te vaak pas kunnen worden verstrekt wanneer de renovatie voor energiedoeleinden is afgerond. Hierdoor is het voor veel consumenten moeilijk om met de desbetreffende werkzaamheden van start te gaan. Het EESC beveelt derhalve aan om in de tekst te vermelden dat financieringsregelingen ten minste een deel van de aanloopkosten voor consumenten moeten dekken. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC herhaalt zijn oproep (TEN/749) om een aanzienlijk deel van de 37 % van de faciliteit voor herstel en veerkracht die is gereserveerd voor groene projecten te besteden aan energie-efficiëntieprojecten, afhankelijk van de daadwerkelijke vraag en behoefte in elke lidstaat. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC acht het van cruciaal belang voor het welslagen van de EPBD dat de lidstaten worden verplicht om regelgevingskaders die niet geschikt zijn voor het beoogde doel aan te passen en om niet-economische belemmeringen weg te nemen, waarbij vooral het probleem van gescheiden prikkels veel huiseigenaren en huurders ervan weerhoudt om tot renovatie over te gaan. Tegelijkertijd acht het EESC het noodzakelijk om huurders tegen onevenredige huurprijzen na renovatie te beschermen, hetzij via huursubsidies, hetzij via plafonds voor huurverhogingen. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC vindt dat de richtlijnartikelen over energieprestatiecertificaten (EPC’s) al veel eerder hadden moeten worden herzien. De ervaring met EPC’s in Europa leert dat er een aantal aanpassingen nodig zijn, waarvan er sommige in het huidige voorstel zijn terug te vinden. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC ziet het als een stap vooruit dat de lidstaten de kwaliteit, betrouwbaarheid en betaalbaarheid van EPC’s zullen moeten garanderen en dat zij controles moeten verrichten en een goed werkend controlesysteem moeten opzetten.
  Het EESC beschouwt de verkorte geldigheidstermijn van het EPC van vijf jaar voor het slechtst presterende gebouwenbestand, het feit dat deskundigen gekwalificeerd of gecertificeerd en onafhankelijk moeten zijn en de uitdrukkelijke vereiste om ter plaatse een bezoek te brengen alvorens het EPC wordt verstrekt, als waardevolle verbeteringen. |
| --- | --- |

4.6.

Het EESC beschouwt de verkorte geldigheidstermijn van het EPC van vijf jaar voor het slechtst presterende gebouwenbestand, het feit dat deskundigen gekwalificeerd of gecertificeerd en onafhankelijk moeten zijn en de uitdrukkelijke vereiste om ter plaatse een bezoek te brengen alvorens het EPC wordt verstrekt, als waardevolle verbeteringen.

| 4.7. | Het EESC stelt voor om het EPC bruikbaarder te maken voor consumenten door informatie op te nemen over






  a) | de resterende levensduur van het verwarmingssysteem, de gemiddelde kosten van werkzaamheden, en |
| --- | --- | --- |

4.7.

a)

de resterende levensduur van het verwarmingssysteem, de gemiddelde kosten van werkzaamheden, en

| b) | contactgegevens van het dichtstbijzijnde centrale aanspreekpunt. |
| --- | --- |

b)

contactgegevens van het dichtstbijzijnde centrale aanspreekpunt.

| 4.8. | Het EESC steunt het voorstel om de prestatieklassen (A-F) binnen het EPC op EU-niveau te stroomlijnen en om gemeenschappelijke modellen vast te stellen. Positief zijn ook de voorschriften om op nationaal niveau vlot toegankelijke databanken voor EPC’s, renovatiepaspoorten van gebouwen en indicatoren van gereedheid voor slimme toepassingen op te zetten, in combinatie met de doorgifte van informatie uit de nationale databanken aan de waarnemingspost voor het gebouwenbestand. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC merkt op dat samenhang tussen het renovatiepaspoort voor gebouwen en de energieprestatiecertificaten moet worden gewaarborgd om overlappingen en onnodige extra kosten te vermijden. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het EESC herhaalt zijn verzoek (TEN/723) om de waarnemingspost voor energiearmoede verder te versterken en nauwe samenwerking met de waarnemingspost voor het gebouwenbestand tot stand te brengen. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Voor de Europese burgers zal de toegang tot advisering, informatie, planningsbijstand en financiële begeleiding cruciaal zijn. Geraamd wordt dat de centrale aanspreekpunten momenteel slechts ongeveer 100 000 huiseigenaren per jaar helpen om energierenovaties uit te voeren, terwijl het potentieel in 2030 ongeveer 2 000 000 eigenaren per jaar zou kunnen zijn (1). Het EESC roept op tot betere nationale ontwikkeling en coördinatie van centrale aanspreekpunten, adequate financiering ervan, grensoverschrijdende uitwisseling van beste praktijken en nauwere follow-up door de Commissie. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Het EESC is er voorstander van om de openbare raadpleging over het ontwerp van een nationaal plan voor de renovatie van gebouwen te verruimen en stelt voor om consumentenorganisaties specifiek te vermelden, omdat zij bij uitstek in staat zijn om te beoordelen in hoeverre programma’s en financieringsinstrumenten de consumenten bereiken en om hierover concrete feedback te geven. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC stelt vast dat de indicator van gereedheid voor slimme toepassingen is versterkt door werk te maken van de nodige definities, voorschriften en gegevensuitwisseling, maar betreurt dat voor bewoning bestemde gebouwen nog niet worden meegenomen en dat de vereiste niveaus die moeten worden bereikt nog niet zijn vermeld. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Gelet op de grote investeringen, de verwachte innovaties en de toegenomen bedrijvigheid in de betrokken sectoren, zal er steeds meer behoefte aan geschoolde, omgeschoolde en bijgeschoolde arbeidskrachten zijn. Het EESC is daarom ingenomen met de verplichting voor de lidstaten om onderwijs en opleiding te bevorderen en te financieren teneinde ervoor te zorgen dat werknemers in de gebouwensector over de nodige vaardigheden beschikken, en met de verplichting in dit verband om in het nationaal plan voor de renovatie van gebouwen een overzicht te geven van de capaciteit in de bouwsector en de sectoren energie-efficiëntie en hernieuwbare energie. Het EESC dringt aan op de invoering van een echt gemeenschappelijke procedure voor opleiding en bijscholing in de bouwsector. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Het EESC herhaalt zijn verzoek (CCMI/166) aan de Commissie en de lidstaten om ervoor te zorgen dat schadelijke stoffen tijdens de renovatie van gebouwen worden verwijderd, en beklemtoont dat asbest veilig moet worden verwijderd. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Gelet op de toename van de vraag naar laadinfrastructuur die nu al zichtbaar is, stelt het EESC voor om de vereisten aan te scherpen, onder meer door te bepalen dat er al vroeger slimme oplaadpunten moeten worden geïnstalleerd in niet voor bewoning bestemde gebouwen, mogelijk vóór 2027. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Informatie, advies en financiering voor renovaties zullen hoogstwaarschijnlijk op lokaal en regionaal niveau worden verstrekt. Ook wordt in de EPBD van de lokale en regionale overheden verwacht dat zij het voortouw nemen door hun gebouwen te moderniseren. Het EESC vindt het daarom belangrijk dat er op EU-niveau en op nationaal niveau gekeken en gestreefd wordt naar coördinatie en overleg met lokale en regionale overheden, en dat daarbij ook het potentieel van initiatieven zoals het Burgemeestersconvenant wordt verkend. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Om verder te gaan dan louter rapporteren en om maatregelen met een klimaateffect vóór 2030 aan te moedigen, zou de Commissie tijdig vóór 2030 maximumwaarden voor CO2-emissies per vierkante meter per jaar moeten vaststellen, gecorrigeerd naar klimaatzone. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Het EESC is er voorstander van om meer energiebronnen op te nemen in de definitie van “energie uit hernieuwbare bronnen”, met name waar het gaat om omgevingsenergie die wordt benut door elektrische toestellen zoals warmtepompen, maar stelt voor om biomassa en biogas te definiëren als deels hernieuwbaar, omdat maar een klein deel van de gebruikte biomassa of het geproduceerde biogas als volledig hernieuwbaar kan worden beschouwd. Voor beperkt gebruik tijdens een overgangsperiode, wanneer er geen alternatieven bestaan, zou deze ruimere definitie ook hernieuwbare vloeibare energie (biobrandstoffen en RFNBO’s) kunnen omvatten. Er zou een nieuwe bijlage bij de richtlijn kunnen worden opgenomen waarin het klimaateffect van verschillende vormen van biomassa, van biogasproductie en van vloeibare energie wordt vastgesteld. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Naast emissies die schadelijk zijn voor het klimaat en ongeacht de energiedrager moeten ook de klassieke luchtverontreinigende stoffen niet over het hoofd worden gezien, zoals zwevende deeltjes/fijnstof, NOx en andere stoffen. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Het EESC wijst erop dat de praktijkeffecten van het gebruik van de gekozen definitie van een “emissievrij gebouw” als een gebouw met een lage energiebehoefte waarin alle benodigde energie ter plaatse of in de aangesloten systemen voor stadsverwarming en -koeling moet worden geproduceerd, zorgvuldig moeten worden bekeken. De definitie






  a) | legt in principe regels op voor het gebouw als een “eiland” dat slecht is aangesloten op het omliggende elektriciteitssysteem, aangezien slechts een beperkt aantal externe hernieuwbare energiebronnen expliciet worden toegestaan; |
| --- | --- | --- |

4.21.

a)

legt in principe regels op voor het gebouw als een “eiland” dat slecht is aangesloten op het omliggende elektriciteitssysteem, aangezien slechts een beperkt aantal externe hernieuwbare energiebronnen expliciet worden toegestaan;

| b) | houdt geen rekening met intrinsieke broeikasgasemissies die voortvloeien uit het gebruik van bouwmaterialen en met de emissies op de bouwplaats. |
| --- | --- |

b)

houdt geen rekening met intrinsieke broeikasgasemissies die voortvloeien uit het gebruik van bouwmaterialen en met de emissies op de bouwplaats.

| 4.22. | Het EESC stelt voor om elektriciteit die extern op basis van hernieuwbare energiebronnen wordt geproduceerd, op gelijke voet te behandelen met elektriciteit die ter plaatse voor emissievrije gebouwen wordt geproduceerd. De uitzonderingsclausule in bijlage III, aan het einde van punt I, zal geen algemeen middel bieden om een nationale kostenefficiënte verschuiving naar energie-efficiënte gebouwen tot stand te brengen en ervoor te zorgen dat energiesystemen functioneren op basis van hernieuwbare energie. Het hele energiesysteem uitbreiden met grotere units is per eenheid geproduceerde energie veel goedkoper dan het creëren van kleinere units in elk gebouw. Dit is met name van belang voor perioden waarin de eigen energieproductie van het gebouw (zon/wind) stilligt. Flexibiliteit met betrekking tot het elektriciteitssysteem zal voorts de kosten verlagen binnen het gebouw en in het systeem als geheel. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | De Commissie stelt voor om vanaf 2027 geen subsidies meer te verlenen voor installaties die op fossiele brandstoffen werken. Dit verbaast het EESC, want een redelijke afschrijvingstermijn van 15 jaar betekent dat installaties zullen worden gesubsidieerd die uiterlijk tegen 2040 moeten worden uitgefaseerd. Het EESC beveelt daarom sterk aan om de termijn te vervroegen tot uiterlijk 2025. |
| --- | --- |

4.23.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/423a4cad-df95-11eb-895a-01aa75ed71a1/language-nl

1

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/120 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/120

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende richtsnoeren van de Unie voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk, tot wijziging van Verordening (EU) 2021/1153 en Verordening (EU) nr. 913/2010 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1315/2013

(COM(2021) 812 final — 2021/0420 (COD))

(2022/C 290/19)

| Rapporteur: | Stefan BACK |
| --- | --- |

Rapporteur:

Stefan BACK

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie: 17.2.2022
  Europees Parlement, 7.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 172 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Besluit van de voltallige vergadering | 25.10.2021 |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 10.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 222/1/7 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie: 17.2.2022

Europees Parlement, 7.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 172 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Besluit van de voltallige vergadering

25.10.2021

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

10.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

222/1/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is verheugd over het voorstel, aangezien de huidige TEN-T-verordening in 2013 is aangenomen en het dus hoog tijd was om te komen met een nieuw, geactualiseerd kader dat is afgestemd op de huidige beleidscontext en waarin lering wordt getrokken uit de ervaringen die zijn opgedaan met de huidige verordening. Zo zal de bijgewerkte TEN-T-verordening de infrastructurele basis vormen die nodig is voor de succesvolle verwezenlijking van de doelstellingen van de Commissie die zijn opgenomen in de Green Deal, de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit en het actieplan voor het spoor. Bovendien is het TEN-T in het huidige kader niet naar behoren uitgevoerd en zijn er aanzienlijke vertragingen, en het EESC is dan ook ingenomen met de aangescherpte uitvoeringsregels. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is het ermee eens om de vereisten van het kernnetwerk en die van het uitgebreide netwerk in toenemende mate te harmoniseren, waarbij ze alleen qua tijdpad van elkaar verschillen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC kan zich eveneens vinden in de nadruk op Europese corridors als middel om efficiënt vervoer en multimodaliteit te bevorderen, het krachtige monitoringmechanisme en de versterkte rol van de Europese coördinatoren. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Voorts is het EESC ingenomen met de toegevoegde waarde die voortvloeit uit de synergie-effecten van een betere coördinatie van de Europese corridors met de corridors voor het goederenvervoer per spoor. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Positief is ook dat in het voorstel de nadruk wordt gelegd op het belang van cohesie bij de totstandbrenging van het netwerk; dit houdt in dat zowel voor het passagiers- als voor het goederenvervoer in alle Europese regio’s de toegankelijkheid en connectiviteit moeten worden gewaarborgd, en dat er moet worden gezorgd voor een efficiënte coördinatie en interconnectie tussen, respectievelijk, langeafstands-, regionaal en lokaal verkeer en vervoer in stedelijke knooppunten. Het is dan ook een goede zaak dat de lidstaten er conform artikel 58 van het voorstel voor moeten zorgen dat hun nationale vervoers- en investeringsplannen zijn afgestemd op het vervoersbeleid van de Unie.
  Efficiënte spoorwegverbindingen voor het goederenvervoer met een infrastructuur die voldoende snelheid mogelijk maakt en bijdraagt tot stiptheid, zullen het spoor in staat stellen zijn rol in de intermodale vervoersketen naar behoren te vervullen; multimodaliteit — inclusief het vervoer per spoor — was tot nog toe geen aantrekkelijke optie vanwege het gebrek aan stiptheid van de spoorvervoersdiensten. |
| --- | --- |

1.5.

Efficiënte spoorwegverbindingen voor het goederenvervoer met een infrastructuur die voldoende snelheid mogelijk maakt en bijdraagt tot stiptheid, zullen het spoor in staat stellen zijn rol in de intermodale vervoersketen naar behoren te vervullen; multimodaliteit — inclusief het vervoer per spoor — was tot nog toe geen aantrekkelijke optie vanwege het gebrek aan stiptheid van de spoorvervoersdiensten.

| 1.6. | Het EESC is wat betreft de twee extra coördinerende functies, met betrekking tot de Europese maritieme ruimte en het ERTMS, van mening dat de snelle invoering van het ERTMS gezien de kosten ervan ook aanzienlijke financiële steun vereist. Het EESC is dan ook ingenomen met de suggestie van de Commissie om te overwegen overheidsfinanciering van het ERTMS vrij te stellen van de aanmeldingsverplichting uit hoofde van de staatssteunregels. Voorts zou het EESC graag zien dat tegen 2030 een haalbaarheidsstudie naar de uitvoering van het ERTMS wordt uitgevoerd, waarbij ook rekening wordt gehouden met financieringskwesties.
  In verband met de Europese maritieme ruimte vestigt het EESC de aandacht op de zeebruggen, bestaande uit regelmatige en intensieve veerverbindingen, die kunnen worden gezien als vergelijkbaar met infrastructuur en als projecten van gemeenschappelijk belang die in aanmerking komen voor medefinanciering. |
| --- | --- |

1.6.

In verband met de Europese maritieme ruimte vestigt het EESC de aandacht op de zeebruggen, bestaande uit regelmatige en intensieve veerverbindingen, die kunnen worden gezien als vergelijkbaar met infrastructuur en als projecten van gemeenschappelijk belang die in aanmerking komen voor medefinanciering.

| 1.7. | Het EESC betreurt dat er geen vast tijdpad is vastgesteld voor de voortgangsverslagen van de lidstaten over het uitgebreide netwerk. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC kan zich volledig vinden in de nadruk op een brede, adequate en tijdige raadpleging van alle betrokken partijen over geplande projecten, en herinnert aan zijn advies uit 2012 over het potentieel van het EESC als brug naar het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC neemt met instemming nota van de in artikel 12 uiteengezette algemene prioriteiten voor alle netwerken, waarbij administratieve, technische en operationele belemmeringen worden weggenomen en het gebruik van de infrastructuur wordt geoptimaliseerd. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC roept ertoe op over de gehele linie efficiëntieverhogende maatregelen te bevorderen teneinde multimodaliteit te bevorderen, d.w.z. dat de voordelen van alle vervoerswijzen optimaal worden benut om de best mogelijke resultaten te behalen en dat tegelijkertijd de veiligheid wordt verbeterd en de milieubelasting wordt verminderd. Het EESC vestigt in het bijzonder de aandacht op het belang van het raakvlak tussen vervoer over land en andere vervoerswijzen; bedoeling is immers dat de binnenvaart, de korte vaart en de luchtvaart ten volle bijdragen aan de multimodale keten. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Om ervoor te zorgen dat het netwerk duurzame waarde creëert voor de burgers en bedrijven van de EU, is het van cruciaal belang dat het beter bestand wordt gemaakt tegen de klimaatverandering, natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen. In de planningsfase van een project moet zo vroeg mogelijk rekening worden gehouden met aspecten die verband houden met de weerbaarheid. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Bij verkeersproblemen of noodsituaties moet de voorkeur worden gegeven aan de meest duurzame oplossing. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC vindt het een goede zaak dat aandacht is geschonken aan de ICT-systemen en de mogelijkheden die zij bieden om de ontwikkeling van multimodaal vervoer te bevorderen. De ontwikkeling van het enorme potentieel van digitalisering om de prestaties van het vervoer te verbeteren, moet dan ook bovenaan de agenda komen te staan. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Ook wijst het Comité op de mogelijkheid om via digitale weg beter toezicht te houden op de naleving van de regelgeving inzake werk- en rusttijden, met name in het spoorvervoer; het dringt erop aan dat werk wordt gemaakt van een dergelijk systeem. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC is verheugd over de opneming van stedelijke knooppunten en multimodale terminals als specifieke elementen in het TEN-T, aangezien beide van essentieel belang zijn voor de goede werking van het vervoer. Het stelt vast dat één multimodale terminal meer dan één stedelijk knooppunt kan bedienen, op voorwaarde dat aan de in het voorstel vastgelegde functionele criteria wordt voldaan. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Wat de spoorweginfrastructuur aangaat, merkt het EESC op dat de voorzieningen voor spoorwegpersoneel enorm uiteenlopen. Het personeel zou op zijn minst moeten kunnen rekenen op veilige routes, overnachtingsmogelijkheden, moderne pauzeruimten (koeling, verwarming, hygiëne), nutsvoorzieningen en sanitaire voorzieningen. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Het EESC neemt kennis van de in artikel 29, lid 2, punt b), vastgelegde vereisten inzake rustplaatsen en stelt voor ook hiervoor gemeenschappelijke minimumnormen in te voeren. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Ook verwelkomt het EESC de grotere nadruk op verbindingen met buurlanden, met inbegrip van partnerlanden zoals de EER-lidstaten en Zwitserland, alsook met toetredingslanden. Bedoeling is de uitbreiding van het TEN-T-beleid naar derde landen te bevorderen, met inbegrip van de doelstellingen van duurzaamheid, cohesie, efficiëntie en grotere voordelen voor de gebruikers. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Het EESC is voorts ingenomen met de aandacht voor de betrokkenheid van natuurlijke en rechtspersonen van derde landen bij TEN-T-projecten, aangezien het hier gaat om een zaak van veiligheid en openbare orde, alsook met de kennisgevingsplicht van de lidstaten teneinde ook buiten het algemene kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen in de EU effectbeoordelingen mogelijk te maken. Een en ander komt ook de interoperabiliteit en de naleving van de EU-normen ten goede. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Het EESC stemt ook in met de mogelijkheid om infrastructuurelementen en de opzet van de corridors te wijzigen door middel van gedelegeerde handelingen. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | Het EESC is tevreden dat nu wordt voorgesteld de lidstaten bij de TEN-T-verordening te verplichten onderhoud te plegen aan de TEN-T-infrastructuur. Wel zou het ook in dit verband een monitoringmechanisme en passende sancties in geval van ontoereikend onderhoud op prijs hebben gesteld. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | De doelstellingen inzake de vervoersinfrastructuur wereldwijd die zijn uiteengezet in de “Global Gateway-connectiviteitsstrategie” van de Commissie, zijn een goede zaak. |
| --- | --- |

1.22.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De Commissie heeft op 14 december 2021 een voorstel ingediend voor een nieuwe verordening ter vervanging van de huidige Verordening (EU) nr. 1315/2013 betreffende richtsnoeren van de Unie voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk (“het voorstel”) (COM(2021) 812 — 2021/0420 (COD)); het gaat hier om een kernactie in het kader van de Europese Green Deal en de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | In het voorstel wordt vastgehouden aan de structuur van het trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-T), dat bestaat uit een kernnetwerk en een uitgebreid netwerk. Voor het kernnetwerk geldt nog steeds de uitvoeringstermijn van 2030; het tijdpad voor het uitgebreid kernnetwerk loopt tot 2040, voor het uitgebreide netwerk tot 2050. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De vier specifieke doelstellingen van de huidige TEN-T-Verordening (efficiëntie, cohesie, duurzaamheid en grotere voordelen voor de gebruiker) blijven behouden en worden verder uitgewerkt. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Met het voorstel wordt beoogd de problemen in verband met vertragingen bij de voorbereiding en uitvoering van projecten te verhelpen door de nationale en TEN-T-belangen, -doelstellingen en -verantwoordelijkheden op elkaar af te stemmen en het toezicht te versterken, met name wat betreft de Europese vervoerscorridors en de horizontale prioriteiten, te weten het ERTMS en de Europese maritieme ruimte, waarbij de rol van de Europese coördinator wordt versterkt en de werkplannen rechtskracht krijgen door middel van uitvoeringshandelingen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het voorstel zorgt middels wijzigingen van Verordening (EU) nr. 913/2010 voor de afstemming tussen de corridors voor het goederenvervoer per spoor en de Europese corridors en voorziet in coördinatie tussen beide instrumenten. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | In het voorstel wordt bepaald dat het onderhoud van het TEN-T een verplichting is van de lidstaten. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Bij aanzienlijke vertragingen bij de uitvoering van de netwerken kan de Commissie, indien de vertraging niet objectief gerechtvaardigd is en het probleem niet binnen zes maanden is opgelost, de medefinanciering door de EU intrekken. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC verwelkomt het voorstel, aangezien de huidige TEN-T-verordening in 2013 is vastgesteld en de agenda van het EU-vervoersbeleid sindsdien sterk is veranderd: het Witboek vervoer van 2011 is opgevolgd door de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit van 2020, die onder meer is toegespitst op duurzaamheid, digitalisering en de bevordering van spoor- en multimodaal vervoer. |
| --- | --- |

3.1.

Bovendien is het TEN-T in het kader van de huidige TEN-T-verordening niet naar behoren uitgevoerd en zijn er aanzienlijke vertragingen.

Het was dan ook de hoogste tijd om werk te maken van een voorstel voor een aan de huidige beleidscontext aangepast kader en een infrastructuur op te zetten die verenigbaar is met bijvoorbeeld de Europese Green Deal, de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit en het actieplan voor het spoor, waarbij lering wordt getrokken uit de ervaringen met de huidige verordening. Het EESC heeft in zijn evaluatieverslag 2020 aangegeven dat het kader moest worden geactualiseerd (1).

| 3.2. | Het EESC is het ermee eens om de infrastructuureisen van het kernnetwerk en die van het uitgebreide netwerk in toenemende mate te harmoniseren, waarbij de twee categorieën in wezen alleen qua tijdpad verschillen: het kernnetwerk moet tot stand zijn gebracht in 2030, het zogeheten uitgebreide kernnetwerk in 2040 en het uitgebreide netwerk in 2050. Het EESC blijft bij zijn twijfel over de haalbaarheid van de termijn van 2030, zoals eerder geuit in bovengenoemd evaluatieverslag van 2020, maar herhaalt dat de termijn moet worden gehandhaafd om druk uit te oefenen op de lidstaten. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Positief is dat in het voorstel de nadruk wordt gelegd op het belang van cohesie, wat betekent dat zowel voor het passagiers- als voor het goederenvervoer overal in de EU de toegankelijkheid en connectiviteit moeten worden gewaarborgd, en dit voor vervoer over lange én over korte afstanden; daarnaast kan het EESC zich vinden in de verplichting voor de lidstaten om hun nationale beleid af te stemmen op het EU-vervoersbeleid. Minimumcriteria voor spoorweginfrastructuur zullen de vooruitzichten voor multimodaliteit verbeteren. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC onderschrijft de focus op Europese corridors om efficiënt vervoer en multimodaliteit te bevorderen. Ook steunt het de versterkte rol van de Europese coördinatoren en het krachtige monitoringmechanisme dat een passende en tijdige uitvoering moet verzekeren.
  Het EESC is tevreden over de coördinatie tussen de corridors voor het goederenvervoer per spoor en de Europese corridors wat betreft opzet en beheer; dankzij de synergie-effecten zou dit een aanzienlijke toegevoegde waarde moeten opleveren. |
| --- | --- |

3.4.

Het EESC is tevreden over de coördinatie tussen de corridors voor het goederenvervoer per spoor en de Europese corridors wat betreft opzet en beheer; dankzij de synergie-effecten zou dit een aanzienlijke toegevoegde waarde moeten opleveren.

| 3.5. | Het EESC merkt op dat er ook Europese coördinatoren worden aangesteld voor de Europese maritieme ruimte en het ERTMS. Het EESC beklemtoont dat er financiële steun nodig is voor een snelle uitrol van het ERTMS en staat achter het voorstel om staatssteun vrij te stellen van de aanmeldingsverplichting. De coördinator van de Europese maritieme ruimte zorgt voor de opneming van zeeverbindingen in het trans-Europees vervoersnetwerk en voor de totstandbrenging en verbetering van kortevaartverbindingen. Opgemerkt zij dat taken met als doel een naadloze interface tussen zee- en landvervoer tot stand te brengen, zeer nuttig zijn. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De Europese maritieme ruimte vervangt de snelwegen op zee, die te ingewikkeld zijn bevonden. Het EESC vestigt de aandacht op de zogenaamde zeebruggen, d.w.z. de regelmatige en intensieve ro-ro-veerverbindingen, waarbij veerboten welhaast fungeren als brug. Het vraagt zich af of die zeebruggen niet moeten worden beschouwd als verbindingen die vergelijkbaar zijn met een infrastructuurelement en of zij in aanmerking zouden kunnen komen voor medefinanciering als project van gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC betreurt dat er voor de lidstaten geen vast tijdpad is vastgesteld om informatie aan te leveren over de voortgang van de uitvoering van projecten buiten de Europese corridors. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC hecht niettemin zijn goedkeuring aan het follow-up- en sanctiemechanisme dat wordt toegepast wanneer de projectuitvoering vertraging oploopt terwijl daar geen bevredigende verklaring voor is. Het EESC betreurt dat de enige duidelijk omschreven sanctie erin bestaat de medefinanciering stop te zetten en verzoekt de Commissie alternatieven voor te stellen, zoals bijvoorbeeld een dagelijkse boete zolang er sprake is van vertragingen door nalatigheid. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC is het volledig eens met de focus op een adequate raadpleging van de betrokkenen, zowel de autoriteiten op de verschillende niveaus als het maatschappelijk middenveld, en vindt dat de Commissie in dit verband moet zorgen voor de uitwisseling van goede praktijken. In dit kader herinnert het EESC aan zijn advies “Witboek vervoer: naar participatie en betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld” van 2012 en aan de ontwerprichtsnoeren inzake de participatie van burgers en het maatschappelijk middenveld in EU-vervoersbeleid en -projecten, die zijn besproken tijdens een conferentie die op 24 en 25 oktober 2016 in Milaan werd georganiseerd door de thematische studiegroep Vervoer van het EESC. Het EESC stipt dit ook aan in zijn bovenstaande evaluatie van 2020. Het EESC dringt erop aan zo vroeg mogelijk een brede raadpleging in gang te zetten, waarbij veel aandacht moet uitgaan naar het maatschappelijk middenveld en terdege rekening moet worden gehouden met de ontvangen feedback. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC is ingenomen met de aanvullende voorwaarden voor infrastructuur die zijn vastgesteld ter bevordering van de verwezenlijking van de Green Deal-doelstelling om de CO2-uitstoot vóór 2050 met 90 % te verminderen, alsook met de nadruk die wordt gelegd op de milieuaspecten, met inbegrip van de externe kosten, bij het uitwerken van een project. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC neemt nota van de in artikel 12 uiteengezette algemene prioriteiten voor alle netwerken, waarbij administratieve, technische en operationele belemmeringen worden weggenomen en het gebruik van de infrastructuur wordt geoptimaliseerd (artikel 12, lid 2, punten c) en d)). Dit sluit ook aan op de algemene positieve houding ten aanzien van efficiënt hulpbronnengebruik en innovatie als bedoeld in artikel 43 inzake duurzame goederenvervoersdiensten. In dit verband onderstreept het EESC het belang van een netwerk dat beter bestand is tegen rampen, iets waar al in de planningsfase naar moet worden gekeken. Waar de veerkracht van het netwerk onder druk staat, moet de voorkeur worden gegeven aan duurzame oplossingen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC is derhalve van mening dat meer efficiëntie over de gehele linie het doel moet zijn, aangezien een verbeterde efficiëntie in alle vervoerswijzen zal bijdragen tot betere milieuprestaties, zoals een recente studie van de Zweedse milieu-autoriteit uitwijst (2). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het EESC is ingenomen met het feit dat de lidstaten zowel voor het uitgebreide als voor het kernnetwerk moeten waarborgen dat treinen van 740 m zonder speciale vergunning gebruik kunnen maken van de spoorweginfrastructuur, en dat moet worden overwogen infrastructuur te ontwikkelen voor treinen langer dan 740 m en tot 1 500 m met een aslast van 25,0 t, onder voorbehoud van analyses van de sociaal-economische kosten en baten. De bepaling inzake treinen van 740 m op particuliere spooraansluitingen geldt ook voor multimodale vervoersinfrastructuur. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Het EESC roept ertoe op over de gehele linie efficiëntieverhogende maatregelen te bevorderen teneinde multimodaliteit te bevorderen, d.w.z. dat de voordelen van alle vervoerswijzen optimaal worden benut om de best mogelijke resultaten te behalen en dat tegelijkertijd de veiligheid wordt verbeterd en de milieubelasting wordt verminderd. Het EESC vestigt in het bijzonder de aandacht op het belang van het raakvlak tussen vervoer over land en andere vervoerswijzen; bedoeling is immers dat de binnenvaart, de korte vaart en de luchtvaart ten volle bijdragen aan de multimodale keten. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Gelet op de in het vorige punt genoemde bepaling is het ook opmerkelijk dat de maximale stoptijd voor treinen bij grensovergangen die geldt voor de Europese vervoerscorridors, niet ook geldt voor zowel het kern- als het uitgebreide netwerk. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Het EESC is verheugd over de aandacht die is besteed aan de ICT-systemen voor het vervoer om onder meer het vervoersbeheer en de uitwisseling van informatie tussen vervoerswijzen te vergemakkelijken, teneinde de ontwikkeling van multimodaal vervoer te bevorderen, als een van de prioriteiten voor de ontwikkeling van duurzaam goederenvervoer. Digitalisering kan de efficiëntie, samenhang en duurzaamheid van het vervoer helpen verbeteren; dat enorme potentieel moet zo spoedig mogelijk worden benut. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Het EESC onderschrijft voorts de opneming van stedelijke knooppunten en multimodale terminals als specifieke onderdelen van het TEN-T. Beide zijn van cruciaal belang voor soepele vervoersstromen; stedelijke knooppunten zijn daarbij essentieel voor de eerste en de laatste kilometer en de multimodale terminals spelen een sleutelrol in goed werkend multimodaal vervoer. De voorgestelde criteria inzake de locatie van terminals maken het mogelijk dat één terminal meerdere stedelijke knooppunten bedient. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Het EESC wijst in dit verband op zijn advies over intermodaal vervoer en multimodale logistiek, waarin wordt onderstreept hoe belangrijk digitalisering en multimodale terminals zijn voor de ontwikkeling van multimodaliteit (3). |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Het EESC is verheugd over de toegenomen aandacht voor verbindingen met buurlanden, waaronder partnerlanden zoals de EER-lidstaten en Zwitserland, alsook toetredingslanden, in het bijzonder de Westelijke Balkanlanden, waar de Commissie nader op ingaat in haar mededeling over de uitbreiding van het trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-T) naar naburige derde landen. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Het is in dit verband ook belangrijk dat de mededeling van de Commissie over de Global Gateway-connectiviteitsstrategie (JOIN(2021) 30) wordt uitgevoerd, om zo wereldwijde investeringen in duurzaam, slim, veerkrachtig en veilig vervoer te bevorderen, en dat voor alle vervoerswijzen, en daarnaast al deze vervoerswijzen samen te brengen in een multimodaal systeem. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Het EESC is ook ingenomen met de aandacht voor de betrokkenheid van natuurlijke en rechtspersonen van derde landen bij TEN-T-projecten en met de verplichting voor de lidstaten om de Commissie van die betrokkenheid in kennis te stellen, zodat zij de effecten daarvan op de veiligheid of de openbare orde in de Unie kan beoordelen in alle gevallen waarop Verordening (EU) 2019/452 tot vaststelling van een kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen in de Unie niet van toepassing is. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Het EESC spreekt zijn waardering uit voor de mogelijkheid om infrastructuurelementen en de opzet van de corridors te wijzigen door middel van gedelegeerde handelingen. De vervoersstromen veranderen, en deze mogelijkheid tot aanpassing maakt het gemakkelijker om ervoor te zorgen dat de netwerkinfrastructuur en de opzet van de corridors overeenstemmen met de daadwerkelijke vervoersstromen. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Ten slotte stelt het EESC met tevredenheid vast dat de lidstaten in het voorstel worden verplicht om onderhoud te plegen aan het TEN-T, zoals het EESC suggereerde in zijn bovengenoemde evaluatieverslag. |
| --- | --- |

3.23.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Er moeten adequate infrastructuurvoorzieningen in treinstations komen, zodat het personeel rustpauzes kan nemen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | In aansluiting op de algemene opmerkingen in verband met digitalisering wijst het EESC erop dat ook gebruik kan worden gemaakt van digitalisering om de naleving van de sociale wetgeving te controleren, bijvoorbeeld in de spoorwegsector. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wat het wegvervoer betreft, vindt het EESC dat er minimumcriteria moeten worden vastgesteld, niet alleen inzake beveiligde parkeerterreinen (artikel 29, lid 2, punt c)) maar ook inzake rustplaatsen (artikel 29, lid 2, punt b)). |
| --- | --- |

4.3.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Evaluatie van de richtsnoeren voor het trans-Europees vervoersnet (TEN-T) 2013-2020 (TEN/701).

1

(2)  Modal shift for an environmental lift — rapport 7003 van augustus 2021, met een samenvatting in het Engels.

2

(3)  PB C 374 van 16.9.2021, blz. 1.

3

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/126 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/126

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2010/40/EU betreffende het kader voor het invoeren van intelligente vervoerssystemen op het gebied van wegvervoer en voor interfaces met andere vervoerswijzen

(COM(2021) 813 final — 2021/0419 (COD))

(2022/C 290/20)

| Rapporteur: | Stefan BACK |
| --- | --- |

Rapporteur:

Stefan BACK

| Raadplegingen | Europees Parlement, 27.1.2022
  Raad, 28.1.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 91 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 10.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 225/1/5 |

Raadplegingen

Europees Parlement, 27.1.2022

Raad, 28.1.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 91 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

10.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

225/1/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel, dat volledig in overeenstemming is met de aanbevelingen die het EESC heeft gedaan in zijn eerdere advies over coöperatieve intelligente vervoerssystemen, en is van mening dat het voorstel een aanzienlijke toegevoegde waarde biedt in termen van verbetering, beveiliging, veiligheid en efficiëntie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is voorts verheugd over de verruiming van het toepassingsgebied van de te verstrekken informatie en over de verplichting voor de lidstaten om samen te werken. Het wijst daarbij met name op het verruimde toepassingsgebied van de informatie-uitwisseling over vracht en op de coöperatieve, geconnecteerde en geautomatiseerde mobiliteit, met inbegrip van de communicatie tussen voertuigen, die ook de verkeersveiligheid aanzienlijk verbetert. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC merkt op dat zowel het goederen- als het personenvervoer efficiënter zal worden, omdat het bijvoorbeeld mogelijk wordt de voortgang van een zending te volgen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC onderschrijft dat de informatie-uitwisseling moet worden gestandaardiseerd, maar onderstreept dat er redelijke speelruimte moet blijven voor lokale en bedrijfsspecifieke oplossingen, voor zover die gerechtvaardigd en evenredig zijn en tevens rekening houden met mogelijke gevolgen voor de interne markt. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC onderstreept dat de uitrol van intelligente vervoerssystemen (intelligent transport systems, ITS) een brede maatschappelijke insteek vereist, met aandacht voor tal van andere aspecten naast de puur technische, en een minder brede insteek nadelige gevolgen kan hebben voor zowel de duurzaamheid als voor een efficiënt hulpbronnengebruik. In dit verband onderstreept het EESC hoe belangrijk het is voldoende aandacht en middelen te besteden aan de behoeften van plattelandsgebieden, met inbegrip van de openbare dienstverlening en alternatieve vormen van mobiliteit zoals lopen en fietsen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC vraagt voorts aandacht voor het delen van mobiliteitsmiddelen en merkt op dat in dat verband mogelijk een gedelegeerde handeling inzake ITS-ondersteuning nodig is, waarin bijvoorbeeld wordt ingegaan op de beschikbaarheid van vervoersmiddelen en hun capaciteit, het samenvoegen van reisbehoeften en de vaststelling van mogelijkheden om vervoersmiddelen te combineren teneinde de capaciteit optimaal te benutten. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Een optimale benutting van de beschikbare middelen zal in combinatie met het toenemende aantal emissievrije voertuigen ten goede komen aan de duurzaamheid. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het voorstel is volgens het EESC een belangrijke stap op weg naar een gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens, die toegevoegde waarde oplevert door de efficiëntie te verhogen en de voorwaarden creëert voor betere arbeidsomstandigheden in de vervoerssector, bijvoorbeeld door het makkelijker te maken de wetgeving inzake werk- en rusttijden na te leven en rustplaatsen te vinden en daar toegang toe te krijgen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC merkt op hoe belangrijk vertrouwensopbouw is voor het maatschappelijk draagvlak en voor de goede werking van een systeem dat stoelt op het delen van middelen en informatie. Dit houdt onder meer in dat de privacy, de gegevens en de bedrijfsgeheimen voldoende moeten worden beschermd. Het EESC ziet derhalve uit naar het governancekader dat de Commissie in haar mededeling over een Europese datastrategie heeft aangekondigd. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC merkt voorts met betrekking tot boordgegevens op dat daarbij zowel de consumentenbescherming als de eerlijke concurrentie moet worden gewaarborgd, zoals nader uitgewerkt in paragraaf 3.18. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC vindt dat er dringend een sectorspecifieke verordening moet komen met betrekking tot de toegang tot boordgegevens, functies en hulpmiddelen in voertuigen. Tot dusver laat een dergelijk Commissievoorstel nog op zich wachten, en de consument is daarvan de dupe. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC merkt ook op dat de inclusie van personen met beperkte mobiliteit moet worden verbeterd en roept ertoe op de toegankelijkheidsvoorschriften van Richtlijn (EU) 2019/882 op te nemen in de ITS-vereisten, eventueel via een gedelegeerde handeling. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Tot slot herhaalt het EESC zijn aanbod uit bovengenoemd advies over coöperatieve intelligente vervoerssystemen om de Commissie te helpen bij de uitvoering door op te treden als schakel met het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Het voorstel van de Commissie maakt deel uit van de uitvoering van haar strategie voor duurzame en slimme mobiliteit uit 2020 (“de strategie”) en van de transformatie van het Europese vervoerssysteem. Het voorstel gaat in op de sleutelrol van digitalisering bij de totstandbrenging van een naadloos en efficiënter vervoerssysteem. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Intelligente vervoerssystemen spelen een sleutelrol bij de opbouw van een geconnecteerd en geautomatiseerd multimodaal mobiliteitssysteem dat het vervoer efficiënter, veiliger en duurzamer zal maken. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Overeenkomstig haar mededeling over een Europese datastrategie (COM(2020) 66) heeft de Commissie het huidige voorstel ingediend om bij te dragen tot de uitvoering van de Green Deal-doelstellingen en om Europa voor te bereiden op het digitale tijdperk. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De ITS-richtlijn (2010/40/EU) moet worden bijgewerkt en afgestemd op de technische ontwikkelingen op ITS-gebied, met name om de samenwerking tussen de belanghebbenden en de beschikbaarheid van ITS-diensten te verbeteren. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het voorstel om de ITS-richtlijn te actualiseren maakt deel uit van een wetgevingspakket waarin wordt gestreefd naar vermindering van de CO2-uitstoot, digitalisering en een veerkrachtiger vervoersinfrastructuur. Zo bevatten het voorstel om de TEN-T-verordening (1) te herzien en de mededeling over het nieuwe kader voor stedelijke mobiliteit (2) bepalingen over de invoering van ITS-diensten, zoals de verstrekking van veiligheidsgerelateerde informatie en de ontwikkeling van stedelijke mobiliteit. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De ITS-richtlijn zal een belangrijke plaats innemen in de uitvoering van de gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens, een van de geplande dataruimten voor strategische sectoren in het kader van de Europese datastrategie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Bij het voorstel wordt de ITS-richtlijn gewijzigd door de beschikbaarheid van gegevens en de uitrol van ITS-diensten toe te voegen aan het toepassingsgebied van de richtlijn. De prioritaire actiegebieden zijn herschikt om ze beter af te stemmen op de verschillende soorten ITS-diensten.






  — | In iedere lidstaat wordt een nationaal toegangspunt voor gegevensuitwisseling opgericht. Op een aantal gebieden wordt het verplicht om gegevens uit te wisselen of te verstrekken, en veel gegevens zullen ook worden doorgegeven aan de belanghebbenden. |
| --- | --- | --- |

2.7.

—

In iedere lidstaat wordt een nationaal toegangspunt voor gegevensuitwisseling opgericht. Op een aantal gebieden wordt het verplicht om gegevens uit te wisselen of te verstrekken, en veel gegevens zullen ook worden doorgegeven aan de belanghebbenden.

| — | De lidstaten moeten indien nodig ook met belanghebbenden samenwerken wat betreft de operationele kant van de uitvoering. |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten indien nodig ook met belanghebbenden samenwerken wat betreft de operationele kant van de uitvoering.

| — | Bijlage I met betrekking tot prioritaire gebieden bevat bepalingen inzake de rol van gegevens bij het volgen en traceren van vracht, alsook een nieuw deel over diensten voor coöperatieve, geconnecteerde en geautomatiseerde mobiliteit. |
| --- | --- |

—

Bijlage I met betrekking tot prioritaire gebieden bevat bepalingen inzake de rol van gegevens bij het volgen en traceren van vracht, alsook een nieuw deel over diensten voor coöperatieve, geconnecteerde en geautomatiseerde mobiliteit.

| — | Verder zijn er bepalingen opgenomen met betrekking tot gegevensbescherming en -integriteit. |
| --- | --- |

—

Verder zijn er bepalingen opgenomen met betrekking tot gegevensbescherming en -integriteit.

| — | Een belangrijk element is dat de Commissie de bevoegdheid krijgt gedelegeerde handelingen vast te stellen om bepaalde informatievereisten te actualiseren. |
| --- | --- |

—

Een belangrijk element is dat de Commissie de bevoegdheid krijgt gedelegeerde handelingen vast te stellen om bepaalde informatievereisten te actualiseren.

| — | De lidstaten moeten de Commissie regelmatig verslag uitbrengen over de uitvoering van de richtlijn. |
| --- | --- |

—

De lidstaten moeten de Commissie regelmatig verslag uitbrengen over de uitvoering van de richtlijn.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat volledig aansluit bij de stappen die het EESC heeft aanbevolen in zijn advies over coöperatieve intelligente vervoerssystemen (3). Volgens het EESC biedt het door de Commissie voorgestelde geactualiseerde ITS-systeem een grote toegevoegde waarde in termen van verbeterde beveiliging en veiligheid alsook verbeterde efficiëntie, niet alleen met betrekking tot betere en veiligere verkeersstromen, maar ook ter ondersteuning van efficiënte logistiek. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC is daarom ook verheugd over de verruiming van het toepassingsgebied van de te verstrekken informatie en over het feit dat de lidstaten worden verplicht om samen te werken. Het spreekt zijn bijzondere waardering uit over het verruimde toepassingsgebied van de bepalingen inzake informatie-uitwisseling over vracht en over de uitbreiding van de informatievereisten tot coöperatieve, geconnecteerde en geautomatiseerde mobiliteit. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC gaat ervan uit dat het voorgestelde informatiesysteem ook betrekking heeft op de communicatie tussen voertuigen, waar het reeds om heeft verzocht in zijn advies over de Europese strategie inzake coöperatieve intelligente vervoerssystemen. Het EESC herinnert aan de belangrijke rol die communicatie tussen voertuigen speelt bij het voorkomen van verkeersongevallen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC veronderstelt dat het nu voorgestelde verbeterde systeem voor informatie-uitwisseling een toegevoegde waarde zal opleveren in de vorm van efficiënter personen- en goederenvervoer, en dat bijvoorbeeld ook de betrokkenen een zending gemakkelijk kunnen volgen, aangezien de informatie over de zending nu ook zal worden doorgegeven aan de belanghebbenden. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het merkt op dat in dit stadium vooral gestandaardiseerde informatie wordt uitgewisseld en herhaalt daarom zijn standpunt dat er een redelijke speelruimte moet blijven voor lokale en bedrijfsspecifieke oplossingen, voor zover die gerechtvaardigd en evenredig zijn en tevens rekening houden met mogelijke gevolgen voor de interne markt. Het EESC gaat ervan uit dat dit geen probleem vormt zolang de in het voorgestelde systeem ingevoerde informatie voldoet aan de vastgestelde normen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC merkt op dat de invoering van intelligente vervoerssystemen een brede maatschappelijke insteek vereist en het vervoerssysteem niet automatisch klimaatvriendelijk maakt. De digitalisering van vervoerswijzen (zoals geautomatiseerde autoritten) kan als zodanig zelfs nadelig uitpakken voor het milieubeleid. Intelligente vervoerssystemen moeten worden ontwikkeld, bevorderd en gebruikt op een wijze die toegevoegde waarde oplevert voor het klimaat. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Een efficiënt openbaarvervoerssysteem in het kader van diensten van algemeen (economisch) belang, aangevuld met fietsen en lopen, is essentieel voor duurzame mobiliteit. Het EESC pleit ervoor intelligente vervoerssystemen te bevorderen om het openbaar vervoer te versterken en aan te vullen. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EESC merkt op dat een visie op de ontwikkeling van intelligente vervoerssystemen die louter op de technologie is georiënteerd mogelijk niet bijdraagt tot de verwezenlijking van de gestelde doelen en resultaten — zoals de bijdrage van autodeelsystemen in stedelijke gebieden waar het openbaarvervoersysteem al goed ontwikkeld is. Mogelijk is geautomatiseerd autorijden ook geen toekomstbestendige oplossing voor steden, zeker in steden waar sprake is van congestie en de openbare ruimte schaars is. Het EESC meent daarom dat de grote innovaties op mobiliteitsgebied — elektrificatie, automatisering en het delen van voertuigen — de grootste toegevoegde waarde zullen opleveren indien bij de ontwikkeling en opzet ervan terdege rekening wordt gehouden met de maatschappelijke behoeften, zoals toegankelijkheid, efficiëntie en aspecten van de openbare dienstverlening. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | De raadpleging van de belanghebbenden heeft uitgewezen dat zij grote zorgen hebben over de territoriale dekking. Het EESC betreurt dat in het voorstel niet afzonderlijk wordt opgemerkt dat bij de ontwikkeling van intelligente vervoerssystemen rekening moet worden gehouden met de behoeften van plattelandsgebieden, los van de ontwikkeling ervan in stedelijke gebieden. Het EESC beveelt de Commissie aan bijzondere aandacht te besteden aan de uitbreiding van ITS-systemen tot plattelandsgebieden, aangezien men in die gebieden zeer afhankelijk is van de beschikbaarheid van hoogwaardige openbare diensten en infrastructuur. In een afzonderlijke mededeling, “Een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU” (4), stelt de Commissie eveneens dat basisdiensten en aanverwante infrastructuur in deze gebieden van essentieel belang zijn voor de sociale en economische integratie. Daarom moet men zich er op EU-niveau om bekommeren dat plattelandsgebieden kunnen profiteren van de ITS-oplossingen. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Dit kan met name van belang zijn voor een efficiënte benutting van de vervoerscapaciteit in plattelandsgebieden. De schade als gevolg van het vervoer is niet alleen terug te zien in de uitstoot, maar ook in het gebruik van vervoersmiddelen. Het EESC beveelt de Commissie aan te overwegen in voorkomend geval gedelegeerde handelingen vast te stellen voor het delen van vervoersmiddelen met ondersteuning van ITS. Daarbij moet onder meer aandacht uitgaan naar een slimme, digitaal ondersteunde bundeling van reisbehoeften en het delen van reservecapaciteit (ride-pooling), waaraan grote behoefte bestaat in plattelandsgebieden, waar steeds minder vervoerscapaciteit beschikbaar is en het vanwege de afstanden steeds moeilijker wordt om nieuwe capaciteit op te bouwen. Dergelijke intelligente systemen moeten het mogelijk maken informatie over het voertuiggebruik uit te wisselen en het bestaande systeem uit te breiden met extra passagiers of goederen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC is ingenomen met het feit dat het voorstel niet alleen zal bijdragen tot de uitrol van emissievrije voertuigen, maar ook tot duurzamer vervoer via gedeelde mobiliteitsdiensten, zodat de netto-uitstoot tegen 2050 kan worden teruggebracht tot nul. Een soepeler doorstroming van het wegverkeer en een vermindering van het aantal files komen de milieudoelstellingen op verschillende manieren ten goede. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC ziet de versterking van het ITS-systeem, zoals nu wordt voorgesteld, als een mogelijke eerste stap op weg naar een gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens, die een aanzienlijke toegevoegde waarde zou opleveren in de vorm van verbeterde efficiëntie. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het is evident dat een dergelijke ruimte de verlening van mobiliteit als dienst voor het personen- en het goederenvervoer zou vergemakkelijken en de arbeidsomstandigheden in de vervoerssector kan verbeteren. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Het EESC verwelkomt de bijdrage van ITS aan veilig parkeren voor beroepschauffeurs op het trans-Europese snelwegennet. Telematicatoepassingen voor veilig parkeren kunnen de naleving van de wettelijke rij- en rusttijden bevorderen. Het EESC merkt evenwel op dat het fundamentele probleem voor ondernemingen en beroepschauffeurs gelegen is in de ontoereikende rustvoorzieningen langs snelwegen en “s nachts leidt tot parkeerproblemen. Bij de ontwikkeling van de infrastructuur moeten ook ITS-diensten worden uitgerold (zoals het reserveren van parkeerplaatsen). |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | In dat verband wijst het EESC nogmaals op het belang van vertrouwensopbouw en op het feit dat geen enkele informatieverplichting afbreuk mag doen aan het bedrijfsgeheim, de privacy of de gegevensbescherming. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Het EESC merkt op dat er bij de uitoefening van het recht van de Commissie om gedelegeerde handelingen vast te stellen om specifieke informatieverplichtingen te actualiseren, sprake moet zijn van een gelijk speelveld en vertrouwen ten aanzien van alle betrokkenen bij “gegevensuitwisseling”. Het EESC steunt het verruimde toepassingsgebied van de ITS-richtlijn en de toegevoegde waarde van die verruiming. Het EESC merkt voorts op dat er vertrouwensproblemen bestaan bij de uitwisseling van gegevens en dat er een governancekader voor Europese dataruimten moet worden vastgesteld, met name op strategische gebieden zoals mobiliteit, zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie over een Europese datastrategie (5). |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Ook hier benadrukt het EESC hoe belangrijk het is dat de informatie in het systeem uitsluitend wordt gebruikt voor ITS- en niet voor andere doeleinden. Het EESC herhaalt hoe belangrijk doeltreffende privacy- en gegevensbescherming zijn bij de invoering van intelligente vervoerssystemen. De algemene verordening gegevensbescherming biedt evenwel onvoldoende bescherming wanneer gegevens worden geanonimiseerd met behulp van technologieën (zoals boordgegevens die mobiliteitspatronen laten zien en gezichtsherkenning) die het mogelijk maken conclusies te trekken over individuen of zelfs te discrimineren aan de hand van algoritmen. Werknemers, hun vertegenwoordigers en vakbonden moeten inspraak hebben in en hun veto kunnen uitspreken over het gebruik van persoonsgegevens op het werk. Het EESC benadrukt dat artikel 10 van het voorstel (regels betreffende gegevensbescherming en privacy) dit potentiële risico moet uitsluiten. Dit is van groot belang om het vertrouwen in het systeem en het maatschappelijk draagvlak te vergroten. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Het EESC merkt op dat consumenten de controle moeten behouden over de gegevens die worden gedeeld: hun persoonlijke informatie bij het boeken van diensten of kaartjes, alsook de gegevens die hun auto’s delen met dienstverleners of infrastructuur. Te allen tijde moeten consumenten centraal staan en moeten hun gegevens worden beschermd, met volledige inachtneming van de algemene verordening gegevensbescherming. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Het is hoog tijd regels inzake de toegang tot boordgegevens vast te stellen die de gegevens- en consumentenbescherming en de eerlijke concurrentie ten goede komen. Er zullen monopolies en dominante marktposities ontstaan als de kwestie van boordgegevens wordt overgelaten aan de autofabrikanten. Ook misbruik ligt dan op de loer. De Commissie wordt al geruime tijd verzocht te komen met een regelgevingsvoorstel. Weliswaar heeft zij positieve signalen afgegeven, bijvoorbeeld in de bovengenoemde datastrategie, maar concrete stappen om een voorstel in te dienen zijn tot op heden uitgebleven. Dit verzuim is bijzonder schadelijk voor de belangen van de consument en voor de mogelijkheden van consumenten om de controle over gegevens te behouden en alternatieve, weloverwogen keuzes te maken. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Digitalisering kan helpen om de integratieproblemen waar mensen met beperkte mobiliteit in hun dagelijks leven mee te maken hebben, te verminderen. In die zin moeten de uitdrukkelijke toegankelijkheidsvoorschriften van Richtlijn (EU) 2019/882 voor alle ITS-sectoren programmatisch worden verankerd in deze richtlijn. Het volstaat niet om dit onderwerp enkel te vermelden in een overweging waarin de ontwikkeling van toegankelijkheidskenmerken voor personen met beperkte mobiliteit in het kader van multimodale digitale mobiliteitsdiensten in het vooruitzicht wordt gesteld. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Het EESC is verheugd over de geplande uitwisseling en beschikbaarheid van de in bijlage III bedoelde gegevens met betrekking tot wegen en snelwegen (rijverboden, snelheidsbeperkingen, realtimegegevens over wegafsluitingen, wegwerkzaamheden enz.). In dit kader pleit het EESC voor de ontwikkeling van systemen voor slim verkeersbeheer die de reistijd van het (transit)verkeer op snelwegen kunnen gelijktrekken en zo de verkeersveiligheid en een vlotte doorstroming kunnen waarborgen. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | In dit verband merkt het EESC op dat de Commissie voornemens is de Europese ITS-adviesgroep te raadplegen bij de actualisering van de lijst met verplichte informatie. Het EESC herhaalt zijn aanbod uit bovengenoemd advies om de Commissie te helpen door op te treden als schakel met het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

3.22.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Verordening (EU) nr. 1315/2013.

1

(2)  COM(2021) 811.

2

(3)  PB C 288 van 31.8.2017, blz. 85 en COM(2016) 766.

3

(4)  Een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU — Naar sterkere, verbonden, veerkrachtige en welvarende plattelandsgebieden in 2040 (COM(2021) 345).

4

(5)  COM(2020) 66.

5

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/131 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/131

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s “EU-bodemstrategie voor 2030: profiteren van de voordelen van een gezonde bodem voor mens, voedsel, natuur en klimaat”

(COM(2021) 699 final)

(2022/C 290/21)

| Rapporteur: | Arnaud SCHWARTZ |
| --- | --- |

Rapporteur:

Arnaud SCHWARTZ

| Raadpleging | Europese Commissie, 20.12.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 8.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 169/0/5 |

Raadpleging

Europese Commissie, 20.12.2021

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

8.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

169/0/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Comité is ingenomen met de mededeling van de Europese Commissie over een bodemstrategie voor 2030 en zou graag regelmatig worden geïnformeerd over en actief bijdragen aan de voorbereiding van het voorstel voor bodembescherming. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | De bodem is een strategische en bedreigde economische en ecologische rijkdom en verdient een kader met streefcijfers, programma’s en reglementering. Het Comité verzoekt de Commissie een Europees rechtskader te bevorderen dat op doeltreffende wijze bodemaantasting voorkomt en waarbij herstelprogramma’s worden ondersteund en de routekaart naar een goede gezondheidsstatus van de bodem wordt vastgesteld. Het Comité dringt ook aan op de noodzakelijke toewijzing van middelen uit de Europese begroting voor de uitvoering van de bodemstrategie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Voor de uitvoering van de strategie is de Europese Commissie van plan een bodemgezondheidswet aan te nemen. Het EESC raadt echter aan om de geplande effectbeoordeling uit te voeren en daarna een besluit te nemen over de meest geschikte instrumenten. Om een gelijk speelveld te verzekeren voor alle partijen die actief zijn in de economische sectoren die verband houden met de bodem en het gebruik daarvan, beveelt het EESC ook aan om voor het kader de volgende beginselen aan te houden:






  — | een duidelijke definitie geven van “gezonde bodems”, indicatoren en drempelwaarden die op een wetenschappelijk verantwoorde basis zijn ontwikkeld; |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

een duidelijke definitie geven van “gezonde bodems”, indicatoren en drempelwaarden die op een wetenschappelijk verantwoorde basis zijn ontwikkeld;

| — | duidelijke doelstellingen voor 2030 vaststellen op basis van de definitie van “gezonde bodems”; |
| --- | --- |

—

duidelijke doelstellingen voor 2030 vaststellen op basis van de definitie van “gezonde bodems”;

| — | een adequaat niveau van milieubescherming en klimaatactie garanderen; |
| --- | --- |

—

een adequaat niveau van milieubescherming en klimaatactie garanderen;

| — | het subsidiariteitsbeginsel volledig in acht nemen, gelet op de heterogeniteit van bodems, de uiteenlopende manieren waarop ze gebruikt worden en de eisen in dat verband, de verschillende geologische, klimatologische en landschappelijke omstandigheden, alsmede de diverse gevaren en de al bestaande nationale regels; |
| --- | --- |

—

het subsidiariteitsbeginsel volledig in acht nemen, gelet op de heterogeniteit van bodems, de uiteenlopende manieren waarop ze gebruikt worden en de eisen in dat verband, de verschillende geologische, klimatologische en landschappelijke omstandigheden, alsmede de diverse gevaren en de al bestaande nationale regels;

| — | prioriteit geven aan maatregelen op het gebied van onderwijs, advisering, kennisoverdracht en stimulansen voor bodembescherming in plaats van aanvullende wettelijke verplichtingen; |
| --- | --- |

—

prioriteit geven aan maatregelen op het gebied van onderwijs, advisering, kennisoverdracht en stimulansen voor bodembescherming in plaats van aanvullende wettelijke verplichtingen;

| — | de administratieve lasten voor alle actoren op een redelijk niveau houden en tegelijkertijd de betaalbaarheid ervan waarborgen. |
| --- | --- |

—

de administratieve lasten voor alle actoren op een redelijk niveau houden en tegelijkertijd de betaalbaarheid ervan waarborgen.

| 1.4. | Het Comité beveelt aan over de inhoud van het wetgevingsinitiatief een zo breed mogelijke discussie te voeren met economische en sociale actoren en met maatschappelijke organisaties. Om deze reden verzoekt het Comité de Commissie om zo snel mogelijk een voorstel te publiceren, zodat er binnen het huidige wetgevingsmandaat tijd is voor discussie voordat er wordt gestemd over de tekst. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het Comité benadrukt dat alle aspecten van bodemaantasting moeten worden behandeld, met bijzondere aandacht voor bodemverontreiniging, ruimtebeslag door stedelijke ontwikkeling en infrastructuur, en aantasting van organisch materiaal in landbouwgronden, aangezien deze verschijnselen bijzonder verregaande en mogelijk onomkeerbare gevolgen hebben voor de kwaliteit van de bodem en de mate waarin deze ecosysteemdiensten kan leveren. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Als gevolg van verschillen in klimaat, geologie en landgebruik is er een grote verscheidenheid aan bodems in Europa. Ook de gevaren waaraan bodems zijn blootgesteld verschillen, qua aard en intensiteit. Daarom moet beleid om bodemaantasting te voorkomen op de verschillende geografische en culturele omstandigheden worden afgestemd. De wetgeving van de lidstaten voor bodembescherming is heterogeen en versnipperd, en in veel lidstaten worden allerlei bedreigingen voor de bodem niet afgedekt door beleid en wetgeving. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC wijst ook op de cruciale en dringende noodzaak om de door de mens via de klimaatverandering veroorzaakte impact op bodems aan te pakken. Daarom is het ten zeerste aan te bevelen om in de nieuwe bodemstrategie van de EU maatregelen tegen erosie en woestijnvorming als gevolg van extreme overstromingen, droogtes en branden op te nemen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het Comité maakt zich grote zorgen over het ruimtebeslag als gevolg van verstedelijking, die zich bijna altijd voordoet op vruchtbare grond van vlakten en kustgebieden. De doelstelling dat in 2050 geen grond meer voor bebouwing wordt bestemd moet kracht worden bijgezet met stimulansen voor het hergebruik van verlaten terreinen en het herstel van buiten gebruik geraakte ondoorlatende ondergronden. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het is van prioritair belang, en past in het streven naar een circulaire en hulpbronnenefficiënte economie, om de ecologische productiviteit van de Europese bodem veilig te stellen en zo de voetafdruk van de EU-vraag in derde landen te verkleinen. Het is eveneens van absoluut prioritair belang om de initiatieven inzake garanties voor “ontbossingsvrije” producten in de internationale handel af te ronden. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Op 20 mei 2020 heeft de Commissie haar voorstel voor een EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 gepubliceerd. In deze mededeling wordt benadrukt dat “de bodem een uiterst belangrijke niet-hernieuwbare hulpbron [is] die van vitaal belang is voor de menselijke en economische gezondheid, alsook voor de productie van levensmiddelen en nieuwe geneesmiddelen” (1) en wordt onderstreept dat ruimtebeslag moet worden aangepakt en bodemecosystemen moeten worden hersteld. De Commissie kondigt daarin haar toezegging aan om in 2021 de thematische EU-strategie voor de bodembescherming te actualiseren en om in het kader van Horizon Europa een missie op het gebied van “bodemgezondheid en voedsel” op te zetten teneinde oplossingen te ontwikkelen om de gezondheid en de goede werking van de bodem te herstellen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Op 28 april 2021 heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen over bodembescherming waarin wordt benadrukt dat de bodem in Europa beschermd, duurzaam beheerd en hersteld moet worden om zijn multifunctionele rol en ondersteuningscapaciteit voor de productie van gezond voedsel en grondstoffen te behouden, en de samenleving te voorzien van een groot aantal ecosysteemdiensten. In de resolutie wordt benadrukt dat een gezonde bodem essentieel is voor het verwezenlijken van de doelstellingen van de Europese Green Deal, met inbegrip van klimaatneutraliteit en herstel van de biodiversiteit. Ook het gebrek aan een gelijk speelveld tussen lidstaten door hun verschillende regelingen voor de bescherming van bodems wordt aan de kaak gesteld, en de Commissie wordt verzocht “met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, een EU-breed gemeenschappelijk wettelijk kader voor de bescherming en het duurzame gebruik van bodems te ontwikkelen”. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Op 9 juni 2021 juichte het Europees Parlement de voorgestelde Europese biodiversiteitsstrategie voor 2030 toe met een resolutie waarin, als deel van bijna 200 aanbevelingen, de centrale rol van bodembiodiversiteit sterk werd benadrukt. Het Europees Parlement verzoekt de Commissie wederom met klem een voorstel te doen tot vaststelling van een gemeenschappelijk rechtskader voor de bescherming van de bodem en “voor de doeltreffende integratie van die bescherming in al het relevante EU-beleid”. In zijn resolutie wijst het Europees Parlement erop dat “de EU zich ertoe heeft verbonden tegen 2030 neutraliteit van bodemaantasting te bereiken, maar dat de kans klein is dat die doelstelling wordt behaald” volgens de conclusies in het speciale verslag van de Europese Rekenkamer (2). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Op 17 november 2021 publiceerde de Commissie als onderdeel van de EU-biodiversiteitsstrategie haar voorstel voor een Europese bodemstrategie voor de EU met de ondertitel: “profiteren van de voordelen van een gezonde bodem voor mens, voedsel, natuur en klimaat”. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | In het voorstel van de Commissie wordt de vorige bodemstrategie geactualiseerd overeenkomstig de strategische opdracht van de Europese Green Deal, namelijk om de klimaat- en biodiversiteitscrises aan te pakken en een EU-ambitie voor wereldwijde actie inzake de bodem te onderbouwen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | De strategie is erop gericht een doorslaggevende bijdrage te leveren aan de verwezenlijking van een groot aantal doelstellingen van de Green Deal, waaronder: bestrijding van woestijnvorming en het herstel van aangetaste grond en bodems, en het streven naar een wereld in 2030 die neutraal is wat bodemaantasting betreft (duurzameontwikkelingsdoelstelling (SDG) 15.3); bijdragen aan de verwijdering van broeikasgassen, een goede ecologische en chemische toestand van het oppervlakte- en grondwater in 2027; het verlies van nutriënten beperken met 50 % en het totale gebruik en risico van bestrijdingsmiddelen beperken met 50 % in 2030; bodemverontreiniging verminderen tot niveaus die niet meer als schadelijk worden beschouwd voor de menselijke gezondheid en natuurlijke ecosystemen, zodat er in 2050 sprake is van een gifvrij milieu; geen nettoruimtebeslag in 2050 (3). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De strategie bevat een definitie van een “gezonde bodem”: een bodem die in een goede chemische, biologische en fysieke staat verkeert en derhalve in staat is voortdurend zo veel mogelijk van zijn verwachte ecosysteemdiensten te leveren, zoals voorziening van voedsel en biomassa, wateropslag en -filtratie, de kringloop van minerale voedingsstoffen, ondersteuning van het leven en biodiversiteit, koolstofopslag en ondersteuning van menselijke activiteiten, landschappen en cultureel erfgoed. Deze definitie is in overeenstemming met die van de organisaties van de Verenigde Naties (4). Volgens de in de strategie beschreven visie moet in 2050 een goede bodemkwaliteit zijn bereikt door maatregelen voor duurzaam landgebruik en herstel; de Commissie schat dat momenteel 60 % tot 70 % van de bodems in de EU niet gezond is als rechtstreeks gevolg van huidige beheerspraktijken (5), met grote verschillen tussen de landen. Maar “75 % van de bodems in gezonde staat in 2030, door een radicale verandering van de huidige beheerspraktijken, is zowel een haalbaar als een noodzakelijk doel” (6). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De strategie is erop gericht bodems dezelfde bescherming te bieden als water en lucht en een einde te maken aan het gebrek aan bodemwetgeving op EU-niveau. Derhalve wordt er voor 2023, na een effectbeoordeling, een subsidiariteitsanalyse en een raadpleging van belanghebbenden en de lidstaten, een bodemgezondheidswet aangekondigd. De nieuwe bodemgezondheidswet moet de grensoverschrijdende gevolgen van bodemaantasting aanpakken en beleidscoherentie waarborgen op EU- en nationaal niveau teneinde de doelstellingen van de strategie te verwezenlijken. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | De strategie omvat een combinatie van nieuwe vrijwillige en juridisch bindende maatregelen, die moeten worden ontwikkeld met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en voortbouwend op het bestaande nationale bodembeleid dat gericht is op het:






  — | verbeteren van de bescherming van organische bodems en veengebied; |
| --- | --- | --- |

2.9.

—

verbeteren van de bescherming van organische bodems en veengebied;

| — | ondersteunen van het initiatief van de Commissie voor duurzame koolstofcycli, met inbegrip van het belonen van maatregelen voor koolstofvastlegging in landbouwgronden; |
| --- | --- |

—

ondersteunen van het initiatief van de Commissie voor duurzame koolstofcycli, met inbegrip van het belonen van maatregelen voor koolstofvastlegging in landbouwgronden;

| — | ondersteunen van het hergebruik van afgegraven gronden, waaronder het invoeren van een “paspoort” om te waarborgen dat zij op een veilige manier worden vervoerd, behandeld en hergebruikt; |
| --- | --- |

—

ondersteunen van het hergebruik van afgegraven gronden, waaronder het invoeren van een “paspoort” om te waarborgen dat zij op een veilige manier worden vervoerd, behandeld en hergebruikt;

| — | van de lidstaten vereisen dat zij uiterlijk in 2023 nationale doelstellingen vaststellen voor een vermindering van grond die wordt ingenomen door nieuwe nederzettingen en infrastructuur, overeenkomstig de doelstelling “geen nettoruimtebeslag” in 2050, en het invoeren van een hiërarchie voor een beter gebruik van de bodem in de stad, waarbij hergebruik van de gebouwde omgeving prioriteit krijgt en lokale fiscale voordelen voor de stedelijke transformatie van landbouwgrond geleidelijk worden afgebouwd; |
| --- | --- |

—

van de lidstaten vereisen dat zij uiterlijk in 2023 nationale doelstellingen vaststellen voor een vermindering van grond die wordt ingenomen door nieuwe nederzettingen en infrastructuur, overeenkomstig de doelstelling “geen nettoruimtebeslag” in 2050, en het invoeren van een hiërarchie voor een beter gebruik van de bodem in de stad, waarbij hergebruik van de gebouwde omgeving prioriteit krijgt en lokale fiscale voordelen voor de stedelijke transformatie van landbouwgrond geleidelijk worden afgebouwd;

| — | bevorderen van de veilige en duurzame recycling van organisch materiaal zoals compost, digestaat, zuiveringsslib, verwerkte mest en andere landbouwresiduen; |
| --- | --- |

—

bevorderen van de veilige en duurzame recycling van organisch materiaal zoals compost, digestaat, zuiveringsslib, verwerkte mest en andere landbouwresiduen;

| — | beoordelen, beschermen en herstellen van de biodiversiteit in de bodem; |
| --- | --- |

—

beoordelen, beschermen en herstellen van de biodiversiteit in de bodem;

| — | integreren en coördineren van bodem en waterbeheer en bevorderen van de toepassing van op de natuur gebaseerde oplossingen voor oppervlakte- en regenwaterbeheer; |
| --- | --- |

—

integreren en coördineren van bodem en waterbeheer en bevorderen van de toepassing van op de natuur gebaseerde oplossingen voor oppervlakte- en regenwaterbeheer;

| — | ondersteunen van duurzaam bodembeheer in de landbouw; |
| --- | --- |

—

ondersteunen van duurzaam bodembeheer in de landbouw;

| — | monitoren van tendensen op het gebied van woestijnvorming en vaststellen van maatregelen om bodemaantasting te beperken en te voorkomen; |
| --- | --- |

—

monitoren van tendensen op het gebied van woestijnvorming en vaststellen van maatregelen om bodemaantasting te beperken en te voorkomen;

| — | voorkomen van bodemverontreiniging door het gebruik en het vrijkomen van microplastics, polyfluoralkylstoffen (PFAS) en andere giftige chemicaliën in de bodem te reguleren en te beperken; |
| --- | --- |

—

voorkomen van bodemverontreiniging door het gebruik en het vrijkomen van microplastics, polyfluoralkylstoffen (PFAS) en andere giftige chemicaliën in de bodem te reguleren en te beperken;

| — | samenwerken met de lidstaten om verontreinigde plekken op te sporen en te saneren; |
| --- | --- |

—

samenwerken met de lidstaten om verontreinigde plekken op te sporen en te saneren;

| — | beoordelen van de haalbaarheid om een bodemgezondheidscertificaat in te voeren voor grondtransacties; |
| --- | --- |

—

beoordelen van de haalbaarheid om een bodemgezondheidscertificaat in te voeren voor grondtransacties;

| — | verbeteren van bodemtoezichtactiviteiten en invoeren van digitale instrumenten voor nutriëntenbeheer; |
| --- | --- |

—

verbeteren van bodemtoezichtactiviteiten en invoeren van digitale instrumenten voor nutriëntenbeheer;

| — | ruim financieren van onderzoek naar de biodiversiteit van de bodem en van oplossingen voor bodemaantasting en -verontreiniging; |
| --- | --- |

—

ruim financieren van onderzoek naar de biodiversiteit van de bodem en van oplossingen voor bodemaantasting en -verontreiniging;

| — | zorgen voor communicatie, onderwijs en inbreng van burgers om de bodemgezondheid te bevorderen. |
| --- | --- |

—

zorgen voor communicatie, onderwijs en inbreng van burgers om de bodemgezondheid te bevorderen.

| 2.10. | Het Comité was het in zijn advies NAT/713 uit 2017 getiteld “Landgebruik voor duurzame voedselproductie en ecosysteemdiensten” eens over het doorslaggevende belang van een geactualiseerd EU-beleidskader voor het duurzaam gebruik en de bescherming van de bodem, met name ten aanzien van landbouwgrond, met een definitie van een goede bodemtoestand en uniforme terminologie en geharmoniseerde criteria voor het toezicht, en drong aan op de opname van de beginselen van duurzaam bodembeheer in de beleidsmaatregelen van de EU. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het Comité is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een Europese bodemstrategie voor 2030, dat sterk verankerd is in de Green Deal en de bijbehorende visie om de gevaren van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en milieuaantasting aan te grijpen als een kans om de EU om te vormen tot een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het Comité erkent de strategische rol van gezonde bodems, die in hun geheel en in hun verschillende vormen een van de belangrijkste natuurlijke hulpbronnen vormen waar burgers op kunnen vertrouwen voor hun welzijn en veiligheid. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het Comité is zich ervan bewust dat de bodem een unieke en beperkte hulpbron is die op uiteenlopende manieren onder druk staat. Bodemaantasting en de daarmee gepaard gaande afname van de vruchtbaarheid kan de Europese voetafdruk op mondiale bodems vergroten, waardoor Europa afhankelijker wordt van de invoer van voedsel en van niet voor voeding bestemde grondstoffen uit derde landen waar ontoelaatbare teeltmethoden leiden tot aantasting van de bodem door ontbossing en de uitstoot van broeikasgassen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het is absoluut zaak om de initiatieven inzake garanties voor “ontbossingsvrije” producten in de handel met derde landen af te ronden. Het is een prioriteit, gezien de uitdaging om een circulaire en hulpbronnenefficiënte economie tot stand te brengen, om de impact van de binnenlandse vraag te beperken door de ecologische productiviteit op lange termijn van Europese bodems te beschermen en te herstellen. Een duurzamer gebruik van de bodem op basis van agro-ecologische beginselen kan een groot verschil maken, zowel op Europese als mondiale schaal, om de doelstellingen van de Europese Green Deal en de SDG’s van de Agenda 2030 van de VN te verwezenlijken. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Er moet verder gekeken worden dan het reductionistische concept van de bodem als niet meer dan een ondergrond voor nederzettingen en activiteiten: de bodem is een complex biotisch systeem waarvan de voorziening van ecosysteemdiensten en essentiële goederen afhankelijk is; het beheer daarvan vereist een goed bestuur, waaronder ook het rentmeesterschap van landeigenaren, verantwoordelijk handelen van lokale bestuurders en het optreden van nationale regeringen vallen. Er is behoefte aan Europees leiderschap, aangezien de uitdagingen inzake voedselzekerheid, wateropslag, biodiversiteitsbehoud en de aanpak van de klimaatverandering nauw verbonden zijn met goed bodembeheer. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het Comité benadrukt dat bij de uitvoering van de bodemstrategie conform het subsidiariteitsbeginsel gebruik moet worden gemaakt van billijke methoden en instrumenten voor een duurzaam beheer van de bodem: elk betrokken bestuursniveau moet naast passende taken en verantwoordelijkheden ook voldoende middelen toegewezen krijgen. Aan de ondersteuning van kleine plattelandsgemeenschappen moet speciale aandacht worden geschonken. Ook moeten burgers, maatschappelijke organisaties, vakbonden en bedrijven hier meer bij worden betrokken, met gemeenschappelijke verantwoordelijkheden en middelen voor de nagestreefde bestrijding van bodemaantasting. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Voor de uitvoering van de strategie is de Europese Commissie van plan een bodemgezondheidswet aan te nemen. Het EESC raadt echter aan om eerst de geplande effectbeoordeling uit te voeren en daarna een besluit te nemen over de meest geschikte instrumenten. Het EESC beveelt ook aan voor het kader de volgende beginselen aan te houden, om een gelijk speelveld te verzekeren voor alle partijen die actief zijn in de economische sectoren die verband houden met de bodem en het gebruik daarvan.






  — | een duidelijke definitie geven van “gezonde bodems”, indicatoren en drempelwaarden die op een wetenschappelijk verantwoorde basis zijn ontwikkeld; |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

een duidelijke definitie geven van “gezonde bodems”, indicatoren en drempelwaarden die op een wetenschappelijk verantwoorde basis zijn ontwikkeld;

| — | duidelijke doelstellingen voor 2030 vaststellen op basis van de definitie van “gezonde bodems”; |
| --- | --- |

—

duidelijke doelstellingen voor 2030 vaststellen op basis van de definitie van “gezonde bodems”;

| — | een adequaat niveau van milieubescherming en klimaatactie garanderen; |
| --- | --- |

—

een adequaat niveau van milieubescherming en klimaatactie garanderen;

| — | het subsidiariteitsbeginsel volledig in acht nemen, gelet op de heterogeniteit van bodems, de uiteenlopende manieren waarop ze gebruikt worden en de eisen in dat verband, de verschillende geologische, klimatologische en landschappelijke omstandigheden, alsmede de diverse gevaren en de al bestaande nationale regels; |
| --- | --- |

—

het subsidiariteitsbeginsel volledig in acht nemen, gelet op de heterogeniteit van bodems, de uiteenlopende manieren waarop ze gebruikt worden en de eisen in dat verband, de verschillende geologische, klimatologische en landschappelijke omstandigheden, alsmede de diverse gevaren en de al bestaande nationale regels;

| — | prioriteit geven aan maatregelen op het gebied van onderwijs, advisering, kennisoverdracht en stimulansen voor bodembescherming in plaats van aanvullende wettelijke verplichtingen; |
| --- | --- |

—

prioriteit geven aan maatregelen op het gebied van onderwijs, advisering, kennisoverdracht en stimulansen voor bodembescherming in plaats van aanvullende wettelijke verplichtingen;

| — | de administratieve lasten voor alle actoren op een redelijk niveau houden en tegelijkertijd de betaalbaarheid ervan waarborgen. |
| --- | --- |

—

de administratieve lasten voor alle actoren op een redelijk niveau houden en tegelijkertijd de betaalbaarheid ervan waarborgen.

| 3.8. | Het nieuwe voorstel voor bodembescherming moet leiden tot synergieën met wetgeving inzake klimaat, water, lucht en biodiversiteit, alsook met het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Het Comité verzoekt de Commissie om de presentatie van het beleidskader te vervroegen zodat er een bredere discussie met de verschillende belanghebbenden over de inhoud daarvan mogelijk is voordat de wet tijdens de huidige zittingsperiode ter definitieve goedkeuring wordt voorgelegd. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Wat de verschillende vormen van bodemaantasting betreft, is een van de ernstigste en de moeilijkst te herstellen vormen ongetwijfeld ruimtebeslag verbonden met verstedelijking: in de periode 2012-2018 groeide het ruimtebeslag in de EU-28 met een snelheid van 539 km2 per jaar, waarbij 78 % van de grond ten koste ging van landbouwgebied, terwijl voor slechts 13 % van de stedelijke ontwikkeling grond werd hergebruikt (7). Het Comité is van mening dat de doelstelling “geen nettoruimtebeslag” in 2050 vergezeld moet gaan van kortere tussentijdse en realistische streefcijfers, met stimulansen om hergebruik van verlaten nederzettingen en herstel van ongebruikte verharde oppervlakken aan te moedigen. Bij de doelstellingen om het ruimtebeslag voor stedelijke ontwikkeling en infrastructuur te verminderen kan en moet rekening worden gehouden met de verschillende demografische ontwikkelingen in de lidstaten en regio’s. Er moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de bescherming en het herstel van kustgebieden, met name de kust van de Middellandse Zee, die een verregaande verstedelijking heeft ondergaan, hetgeen de biodiversiteit aan de kust en het toerisme aanzienlijke schade heeft berokkend. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | De onverstoorde bodems van natuurlijke ecosystemen zijn een cruciale bron die bevorderlijk is voor de biodiversiteit en een natuurlijk koolstofreservoir vormt, waarvan de status bewaard moet blijven. Derhalve is het Comité van mening dat in de bodemstrategie prioriteit moet worden gegeven aan de bescherming van dergelijke bodems en de bijbehorende vegetatie, zodat de integriteit ervan behouden blijft en het beheer ervan wordt ondersteund door middel van passende veehouderij of teeltmethoden. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Er moet specifieke steun worden verleend voor de instandhouding van blijvend weiland en grasland, aangezien een goed beheer ervan door duurzame veehouderij kan bijdragen aan het behoud van koolstofrijke bodems. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Organisch materiaal in de bodem is cruciaal ter regulering van het vermogen van de bodem om een hoog biodiversiteitsgehalte te ondersteunen en ecosysteemdiensten te verlenen die samenhangen met zijn vruchtbaarheid, en vormt ook een reservoir van aan de atmosfeer onttrokken koolstof. De afname van organisch materiaal in de Europese bodems is een grote bron van zorg, met name wegens het verlies aan vruchtbaarheid en de risico’s op woestijnvorming die hiermee gepaard gaan, maar ook wegens de hieruit voortvloeiende broeikasgasemissies: er is berekend dat deze meer dan 170 Mton CO2 per jaar (8) bedragen, ofwel meer dan 4 % van de globale broeikasgasemissies van de EU-27, wat hoofdzakelijk komt door de verandering in landgebruik van organische en veengronden. Met de nieuwe bodemstrategie moet de bescherming van veengebieden en wetlands worden gehandhaafd, en moeten landbouwers adequaat worden ondersteund met nieuwe inkomstenbronnen voor de toepassing van praktijken op basis van agro-ecologische concepten die het behoud en de toename van organisch materiaal in bodems ten goede komen. De verspreiding van kennis met betrekking tot goede praktijken en duurzaam beheer van landbouwgrond moet prioriteit krijgen en met name gericht zijn op kleine landbouwers. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het Comité benadrukt niet alleen het belang van organisch materiaal in de bodem, maar wijst er ook op dat uitputting of verlies van minerale voedingsstoffen in de bodem dient te worden voorkomen. Het gebruik van meststoffen moet worden afgestemd op de behoeften van gewassen, waarbij overmatig gebruik moet worden vermeden en moet worden gestreefd naar een vermindering met 50 % van de stikstof- en fosforlekkage uit de bodem tussen nu en 2030, in overeenstemming met de doelstellingen van de “van boer tot bord”-strategie. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Bodems die recent of minder recent industrieel verontreinigd zijn, blijven een bedreiging voor de volksgezondheid en de chemische toestand van watervoorraden: 2,8 miljoen locaties in de EU bevatten mogelijk verontreinigde grond, waarvan er ongeveer 390 000 moeten worden gesaneerd (9). Besluiten over de manier waarop dat moet gebeuren dienen aan de hand van duurzame saneringscriteria te worden genomen en moeten gebaseerd zijn op locatiespecifieke risicoanalyses. Het Comité verwacht dat de strategie op basis van de meest vergevorderde nationale ervaringen zal zorgen voor homogene methoden en criteria voor de uitvoering van deze procedures, zodat de grote inconsistenties die bestaan tussen verschillende nationale regelingen worden vermeden. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het Comité waardeert het dat in de strategie de nadruk ligt op het belangrijke concept “gezonde bodem” (10) en wijst erop dat er een systeem van doeltreffende indicatoren moet komen om de gezondheidsstatus van bodems eenduidig in een bodemgezondheidsindex weer te geven. Ook wijst het op de algemene streefcijfers die moeten worden behaald en op hun inbedding in de verscheidenheid van Europese bodem- en klimaatomstandigheden. Teneinde toezicht te houden op de verwezenlijking van deze doelstellingen moeten er betrouwbare instrumenten beschikbaar zijn voor een ondubbelzinnige vaststelling van de bodemgezondheidsindex per afzonderlijk perceel. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het Comité wijst erop dat er meer bewustzijn en kennis moet worden gecreëerd over de bodem, zijn ecologie en functies. Daartoe moet er ondersteuning worden geboden voor voorlichtingsprogramma’s voor burgers en onderwijs voor scholen, evenals opleidingen voor landbouwers en, in het algemeen, voor personen die beroepsmatig met de grond en de bodem werken, in traditionele of opkomende gebieden van de bio-economie en de circulaire economie, alsmede voor lokale en regionale besluitvormers, van wie de keuzes die bepalend zijn voor veranderingen in landgebruik afhankelijk zijn. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | De toegang tot een gezonde bodem is cruciaal voor verschillende economische sectoren. De economische en sociale gevolgen van de strategie mogen dan ook niet negatief uitpakken voor hun banen en hun concurrentievermogen. Het is met name van belang dat inkomens worden veiliggesteld voor gemeenschappen en gezinnen op het platteland die voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van de bodem. De strategie moet zorgen voor een billijke verdeling van de kosten en baten over de belanghebbenden: kwetsbare groepen en regio’s moeten worden beschermd, zelfvoorzienende landbouwers moeten steun krijgen en aan behoeftige gemeenschappen moeten middelen worden toegewezen. |
| --- | --- |

4.9.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Europese Commissie, 2020, Biodiversiteitsstrategie voor 2030; https://ec.europa.eu/environment/strategy/biodiversity-strategy-2030_en

1

Biodiversiteitsstrategie voor 2030

(2)  Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer nr. 33/2018: “Bestrijding van woestijnvorming in de EU: een groeiende bedreiging waartegen meer moet worden ondernomen”.

2

(3)  De strategie noemt de bodem het complexe en biologisch actieve stelsel (de pedosfeer) dat de vegetatie op het land ondersteunt en interageert met de hydrosfeer. Het omvat geen mariene en meersedimenten. Volgens de mededelingen van de FAO ligt de bodem aan de basis van 95 % van de wereldwijde voedselproductie.

3

(4)  Gezonde bodems vormen de basis voor een gezonde voedselproductie, FAO, 2015; https://www.fao.org/documents/card/en/c/645883cd-ba28-4b16-a7b8-34babbb3c505/

4

Gezonde bodems vormen de basis voor een gezonde voedselproductie

(5)  Europese Commissie 2020, Caring for soil is caring for Life, Report of the Mission Board for Soil Health and Food; https://op.europa.eu/en/web/eu-law-and-publications/publication-detail/-/publication/32d5d312-b689-11ea-bb7a-01aa75ed71a1

5

Caring for soil is caring for Life

(6)  Ibidem.

6

(7)  EEA (2020), Land take in Europe — Indicator assessment; https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/land-take-3/assessment

7

(8)  JRC-EC (2015), Soil threats in Europe: status, methods, drivers and effects on ecosystem services, technical report; https://esdac.jrc.ec.europa.eu/public_path/shared_folder/doc_pub/EUR27607.pdf

8

Soil threats in Europe: status, methods, drivers and effects on ecosystem services

(9)  JRC-EC 2018, Status of local soil contamination in Europe; https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC107508

9

Status of local soil contamination in Europe

(10)  “Visie en doelstellingen: een goede bodemgezondheid bereiken tegen 2050”, Europese Commissie, 2021, EU-bodemstrategie voor 2030; https://ec.europa.eu/environment/publications/eu-soil-strategy-2030_en

10

EU-bodemstrategie voor 2030

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/137 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/137

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU

(COM(2021) 345 final)

(2022/C 290/22)

| Rapporteur: | Lidija PAVIĆ-ROGOŠIĆ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Piroska KÁLLAY |

Rapporteur:

Lidija PAVIĆ-ROGOŠIĆ

Corapporteur:

Piroska KÁLLAY

| Raadpleging | Europese Commissie, 10.8.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 9.2.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 222/1/5 |

Raadpleging

Europese Commissie, 10.8.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

9.2.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

222/1/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is over het algemeen zeer te spreken over de langetermijnvisie van de Europese Commissie voor plattelandsgebieden. Ook de voorstellen voor een actieplan, dat een plattelandspact met Europese, nationale, regionale en lokale belanghebbenden omvat ter ondersteuning van deze visie, worden toegejuicht, evenals de voorstellen voor de oprichting van een waarnemingspost voor het platteland en de invoering van een mechanisme voor plattelandstoetsing (“rural proofing”). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het is echter onduidelijk welke gevolgen de structuur en de inhoud van het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) van de Commissie en de strategische GLB-plannen van elke lidstaat zullen hebben voor deze langetermijnvisie en hoe de Commissie de samenhang tussen het GLB en andere beleidsterreinen en de meerwaarde daarvan denkt te waarborgen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC onderschrijft de prioriteiten van het actieplan om “sterker, verbonden, veerkrachtig en welvarend” te worden, en vindt dat het creëren van welvaart (gedefinieerd als een in sociaal en milieuopzicht duurzame manier van leven) voor alle burgers, ongeacht waar zij wonen, voorop moet staan. Als het actieplan daadwerkelijk wordt uitgevoerd, kan het Europese platteland de toekomst met optimisme en vertrouwen tegemoetzien. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De Commissie wil de gestelde doelen bereiken via het plattelandspact en het actieplan voor het platteland; het is echter van groot belang dat hieraan op alle niveaus — nationaal, regionaal en lokaal — wordt meegewerkt. Het EESC is van mening dat de Raad van ministers, elk voorzitterschap van de Raad, het Europees Parlement, het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) en het EESC zelf, evenals maatschappelijke organisaties en netwerken, allemaal een rol moeten spelen in het uitdragen van deze visie, die alleen in praktijk kan worden gebracht als er een behoorlijk gefinancierd actieplan, met duidelijke doelstellingen en deadlines voor een transparante meting, aan ten grondslag ligt. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC is ook zeer te spreken over het aangescherpte beleid met betrekking tot plattelandstoetsing en de oprichting van een transparante waarnemingspost om de vooruitgang te monitoren (1). Uitwisseling van informatie en overleg met de sociale partners en de partners uit het maatschappelijk middenveld zijn van essentieel belang. Het EESC is bereid om hierbij ondersteuning te bieden, bijvoorbeeld door bij te dragen aan de werkzaamheden van de nieuwe themagroep voor plattelandstoetsing van het Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling (ENPO). |
| --- | --- |

1.5.

Aanbevelingen

| 1.6. | Het EESC is van oordeel dat grotere betrokkenheid en empowerment van plaatselijke ruraal-urbane participatieve en maatschappelijke organisaties nodig zijn om de langetermijnvisie goed over het voetlicht te brengen en iedereen erbij te betrekken. Het Europees Plattelandsparlement en andere bestaande netwerken, evenals de huidige Conferentie over de toekomst van Europa, moeten een belangrijke rol spelen bij het in kaart brengen van wat er leeft onder de lokale bevolking. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ook zouden het door de Commissie opgerichte Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling en de onder auspiciën van diverse directoraten-generaal ingestelde groepen voor de dialoog met het maatschappelijk middenveld voor een transparante verslaglegging in twee richtingen moeten zorgen. Het EESC is eveneens van mening dat, hoewel het waardering heeft voor de toezeggingen met betrekking tot plattelandstoetsing die in het onderzoeksprogramma Horizon zijn gedaan, meer diensten van de Commissie moeten laten zien dat zij zich voor de volle honderd procent inzetten voor deze visie. Zo moet met name de plattelandstoetsing worden uitgebreid tot de programma’s Creatief Europa en Erasmus Plus. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Volgens het EESC moet de Commissie in het kader van het plattelandspact een governancemodel ontwikkelen waarbij lokale overheden en lokale, zowel particuliere als non-profitbedrijven betrokken zijn, die samenwerken met lokale democratische structuren en sociale partners, om ervoor te zorgen dat de plaatselijke bevolking wordt gehoord en de langetermijnvisie met succes in praktijk kan worden gebracht. Het pact moet voortbouwen op de ervaringen die met de beste praktijken van Leader en CLLD zijn opgedaan, en elk Raadsvoorzitterschap moet het concept van het pact in de hele Unie promoten. De Commissie en de lidstaten moeten optreden als actieve facilitators en financiers van proefprojecten. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Gemeenschappelijke prioriteiten moeten worden vastgesteld aan de hand van bottom-up- en op gegevens gebaseerde methoden. Het effect van de pandemie op het actieplan moet opnieuw worden beoordeeld; daarbij moet worden gekeken naar de impact van de toegenomen vraag naar plattelandswoningen, nieuwe handelsruimte in dorpen en betere openbare diensten, alsook naar het effect van een groter aantal verplaatsingen naar plattelandsgebieden en een grotere vraag naar recreatief, groen, cultureel en gezondheidstoerisme. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het opstellen van een handvest van de rechten en plichten van stads- en plattelandsgebieden kan burgers verder helpen begrijpen hoe hun ambities op het gebied van welzijn kunnen worden vervuld en hen aanzetten tot actie, terwijl de pijler van sociale rechten als leidraad moet dienen voor alle acties. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Ongeveer 136 miljoen mensen in de EU wonen op het platteland, oftewel bijna 30 % van de EU-bevolking. Als gevolg van allerlei factoren, die in eerdere adviezen van het EESC (2) zijn belicht, is de kloof in economisch en sociaal welzijn tussen de stedelijke en plattelandsbevolking steeds groter geworden. Hoewel plattelandsgebieden een cruciale rol spelen in de economische en sociale cohesie, evenals in duurzame voedselproductie, hebben zij te maken met een bevolkingskrimp, met name door het vertrek van jongeren. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Plattelandsgebieden worden van oudsher gesteund door diverse instanties en financiële instrumenten op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau, zij het op een enigszins versnipperde, onsamenhangende en frustrerend bureaucratische manier. Overheidsmaatregelen hebben slechts gedeeltelijk succes gehad. Vooral in de meer afgelegen plattelandsgebieden en op eilanden hebben zij weinig gedaan om de afnemende economische bedrijvigheid, de slechte digitale connectiviteit, de uittocht van jongeren en de teloorgang van essentiële openbare diensten, rurale ambachtelijke vaardigheden, biodiversiteit en cultureel erfgoed tegen te gaan. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Daarom pleit het EESC voor een veel meer geïntegreerde en vooral billijke en plaatsgebonden aanpak om deze onevenwichtigheden te verhelpen. Zoals vastgesteld in het advies “Naar een alomvattende strategie voor duurzame plattelands- en stadsontwikkeling” (NAT/820) (3), is er een holistische, multisectorale en geïntegreerde aanpak nodig om ervoor te zorgen dat “geen enkel gebied en geen enkele burger achterblijft”. Ook wordt een lans gebroken voor een partnerschap van alle burgers, gebaseerd op wederzijds begrip en respect voor de troeven van zowel stedelijke als plattelandsgebieden. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In reactie op de uitdagingen waarmee plattelandsgebieden worden geconfronteerd heeft de Europese Commissie in juni 2021 een mededeling gepubliceerd waarin een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden in de EU tot 2040 uiteengezet wordt (4). Deze mededeling bevat voorstellen voor een plattelandspact waarbij belanghebbenden op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau worden betrokken om een visie en een actieplan voor sterkere, verbonden, veerkrachtige en welvarende plattelandsgebieden te ondersteunen. De mededeling voorziet ook in de oprichting van een waarnemingspost voor het platteland om het verzamelen en analyseren van gegevens over de situatie in plattelandsgebieden te verbeteren en in een mechanisme voor plattelandstoetsing om de verwachte impact van belangrijke wetgevingsinitiatieven van de EU voor plattelandsgebieden te beoordelen. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Vooruitlopend op bovengenoemd gezamenlijk optreden, dat tijdens de Conferentie over de toekomst van Europa verder kan worden ingevuld, geeft het EESC hierbij te kennen dat het de langetermijnvisie van de Europese Commissie voor de plattelandsgebieden van de EU in grote lijnen onderschrijft en achter het initiatief en de inzet van het voorzitterschap van de Commissie staat. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC is van mening dat een visie inclusief, begrijpelijk voor een breed publiek, inspirerend en realiseerbaar moet zijn. Voorts is het EESC ingenomen met de bijzondere aandacht voor afgelegen en minder ontwikkelde plattelandsgebieden en eilanden. Het is echter onduidelijk welke gevolgen de structuur en de inhoud van het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) van de Commissie en de strategische GLB-plannen van elke lidstaat zullen hebben voor deze langetermijnvisie en hoe de Commissie de samenhang tussen het GLB en andere beleidsterreinen en de meerwaarde daarvan denkt te waarborgen. Het GLB moet in staat zijn landbouw- en voedselbeleid te combineren met territoriale ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De Europese Commissie heeft op grote schaal overleg gepleegd met burgers, zowel op het platteland als in de stad, en heeft nauwer samengewerkt met organisaties van belanghebbenden via platforms zoals het Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling (ENPO) en gerichte raadplegingen (5). Een en ander werd ook geschraagd door onderzoeksscenario’s van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (6) en binnen de Commissie hebben verschillende departementen samen aan deze visie gewerkt. Het EESC juicht deze aanpak toe. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC is van oordeel dat grotere betrokkenheid en empowerment van plaatselijke ruraal-urbane participatieve en maatschappelijke organisaties nodig is om de langetermijnvisie goed over het voetlicht te brengen en iedereen erbij te betrekken. Het onlangs door de Commissie opgerichte kenniscentrum voor participatieve en overlegdemocratie zou een forum kunnen zijn voor het ontwikkelen van goede praktijken en het leggen van verbanden tussen lokale en bredere beleidsstructuren. In de visie wordt met name verwezen naar de werkzaamheden van het Europees Plattelandsparlement, als voorbeeld van hoe lokale standpunten kenbaar kunnen worden gemaakt en hoe een platform met prioriteiten voor samenwerking met hoge beleidsfunctionarissen kan worden gecreëerd. Ook het werk en de bijdragen van andere bestaande netwerken zijn belangrijk. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De lokale geraadpleegde partijen moeten kunnen zien dat er naar hun standpunten is geluisterd en dat zij de ontwikkelingen mede vorm kunnen geven. Daarom zouden het door de Commissie opgerichte Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling (ENPO, het toekomstige GLB-netwerk) en de onder auspiciën van diverse directoraten-generaal ingestelde groepen voor de dialoog met het maatschappelijk middenveld voor een transparante verslaglegging in twee richtingen moeten zorgen. Het ENPO zal een bijdrage leveren met twee nieuwe themagroepen over de revitalisering van het platteland en over plattelandstoetsing, met name op nationaal en regionaal niveau. Het EESC kijkt met belangstelling uit naar de resultaten van hun werkzaamheden in de komende maanden. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is ook van mening dat meer diensten van de Commissie, waaronder de diensten die verantwoordelijk zijn voor cultuur, onderzoek en innovatie, onderwijs en opleiding, mobiliteit en vervoer, jeugd, werkgelegenheid, sociale zaken en inclusie, klimaatactie, energie, milieu en andere relevante gebieden, moeten laten zien dat zij zich voor de volle honderd procent inzetten voor deze visie. De besluiten over de financieringsperiode 2021-2027 zijn echter vóór de publicatie van de mededeling genomen. In deze periode ligt de verantwoordelijkheid voor het opnemen van de behoeften van het platteland in relevante programma’s hoofdzakelijk bij het nationale, regionale en lokale bestuur. Als het beleid en de financiering niet op alle niveaus op elkaar worden afgestemd en gecoördineerd, liggen verwarring en onbegrip op de loer. De Europese instellingen moeten er ook voor zorgen dat het meerjarig financieel kader (MFK) en de herstel- en veerkrachtfaciliteit in overeenstemming zijn met de Europese Green Deal en de wetgevingsinstrumenten daarvan en de uitvoering van de plattelandsvisie kunnen financieren. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Hoewel de datums voor de start van het actieplan en voor een aantal tussentijdse evaluaties worden vermeld, zijn de deadlines voor de voltooiing van de afzonderlijke programma’s niet bekend. Een aantal datums zal waarschijnlijk niet worden gehaald en het nieuwe GLB met zijn bijdrage aan de visie zal pas in 2023 beschikbaar zijn. Ook moet duidelijk worden gemaakt hoe een en ander zich verhoudt tot de mondiale klimaat- en andere streefdata. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Om inspirerend te zijn, moet de visie, zoals aanbevolen in het advies over een strategie voor duurzame plattelands- en stadsontwikkeling (NAT/820), worden geschraagd door een handvest van de rechten en plichten van stads- en plattelandsgebieden, dat op grote schaal wordt gepropageerd en uitgelegd, zodat alle burgers begrijpen hoe hun ambities op het gebied van welzijn kunnen worden waargemaakt. Het EESC is van mening dat de motivatie om te handelen en een verschil te maken afhankelijk is van een scherp inzicht in de problematiek en een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid en vertrouwen. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | De Commissie wil de gestelde doelen bereiken via het pact en het actieplan; het is echter van groot belang dat alle lidstaten, regio’s en lokale gemeenschappen hieraan meewerken. De vaststelling van streefdoelen op het niveau van de Commissie is een uitdaging, maar het vaststellen van streefdoelen en het behalen van resultaten op nationaal, regionaal en lokaal niveau is nog veel moeilijker. Het EESC is van mening dat de Raad, het Europees Parlement, het CvdR en het EESC zelf, evenals maatschappelijke organisaties en netwerken, ook allemaal een rol moeten spelen in het uitdragen van de visie. Anders zou een inconsistente uitvoering de verschillen nog kunnen vergroten, omdat op sommige plaatsen wel en op andere niet van het actieplan wordt geprofiteerd. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC is voorts van mening dat de Commissie ook kan leren van landen en regio’s buiten de EU en ervaringen met hen kan uitwisselen, aangezien verschillende delen van de wereld met soortgelijke rurale/urbane uitdagingen en kansen worden geconfronteerd. Het EESC juicht het toe dat de Commissie de mededeling over een langetermijnvisie voor plattelandsgebieden aan onze partners in de Westelijke Balkan en Turkije heeft voorgelegd. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Volgens het EESC moet de Commissie in het kader van het plattelandspact een governancemodel ontwikkelen waarbij lokale overheden en lokale, zowel particuliere als non-profitbedrijven betrokken zijn, die samenwerken met lokale democratische structuren en sociale partners, om ervoor te zorgen dat de plaatselijke bevolking wordt gehoord en de langetermijnvisie met succes in praktijk kan worden gebracht. Een groter gebruik van hybride instrumenten voor interactie kan de participatie vergroten, terwijl de bijdrage van lokale actoren duidelijk moet worden aangetoond. De Commissie en de lidstaten moeten optreden als actieve facilitators en financiers van proefprojecten. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het pact moet voortbouwen op de ervaringen die met de beste praktijken van Leader en CLLD zijn opgedaan, en elk Raadsvoorzitterschap moet het concept van het pact gedurende de periode van het voorzitterschap promoten. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC is van mening dat plattelandsontwikkeling uitgebreid aan bod moet komen in het regionale ontwikkelingsbeleid en dat Leader en CLLD een belangrijk onderdeel moeten vormen van territoriale ontwikkeling. Het EESC erkent dat het cohesiebeleid voor de periode na 2020 een nieuwe horizontale beleidsdoelstelling voor geïntegreerde en duurzame territoriale en lokale ontwikkeling introduceert om ervoor te zorgen dat niemand achterblijft, ongeacht waar mensen wonen. Het biedt de lidstaten ook een flexibel kader om plattelandsgebieden te ondersteunen en hun specifieke uitdagingen aan te pakken. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De visie kan alleen in praktijk worden gebracht als er een behoorlijk gefinancierd actieplan, met duidelijke doelstellingen en deadlines voor een transparante meting voor alle EU-instellingen en lidstaten, aan ten grondslag ligt. Het EESC kijkt uit naar het resultaat van de werkzaamheden van de Commissie medio 2023, wanneer de balans wordt opgemaakt van de geplande acties voor plattelandsgebieden — in het kader van het GLB en het cohesiebeleid — voor de programmeringsperiode 2021-2027. Hieruit moet duidelijk blijken welke lacunes moeten worden opgevuld. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC kijkt ook uit naar het openbaar verslag dat de Commissie in het eerste kwartaal van 2024 zal uitbrengen op basis van de uitvoering van het EU-actieplan voor het platteland, waarin een reeks beschouwingen wordt opgenomen over mogelijkheden voor versterkte steunmaatregelen en financiering voor plattelandsgebieden, dat als input kan dienen voor de voorbereidingen voor de periode 2028-2034. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC onderschrijft de prioriteiten van het actieplan om te zorgen voor sterkere, verbonden, veerkrachtige en welvarende plattelandsgebieden, evenals de nadruk op specifieke maatregelen voor elke prioriteit. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Onder het actiegebied “sterkere plattelandsgebieden” schetst de Commissie het kader voor vanuit de gemeenschap geleide besluitvorming, met uitgebreide gender- en andere sociaal inclusieve mogelijkheden voor innovatieve oplossingen. De stem van de plattelandsjeugd moet worden gehoord en jongeren moeten worden betrokken bij de besluitvorming op alle bestuursniveaus. In het kader van het Erasmus Plus-programma moeten er specifieke mogelijkheden worden geboden om leiderschapsvaardigheden te ontwikkelen en meer begrip tussen jongeren op het platteland en in de stad te creëren. Er moet eveneens specifieke aandacht worden besteed aan vrouwen, door hun werkgelegenheids- en opleidingsmogelijkheden te vergroten en maatregelen te nemen die een betere combinatie van werk en privéleven mogelijk maken. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Waar het gaat om bedrijfsondersteuning, mag niet alleen naar landbouw worden gekeken, maar moet de blik ook worden gericht op duurzame plattelandsactiviteiten in ruimere zin en moet rekening worden gehouden met lokale meerwaarde, de circulaire economie en het potentieel om de mondiale doelstellingen op het gebied van hernieuwbare energie, gezondheid en cultureel toerisme te realiseren. Concrete voorbeelden zijn “fair food”-programma’s (bijv. herkomstaanduidingen, bestrijding van oneerlijke handelspraktijken, promotie van gecertificeerde producten) en de financiering van alternatieve verwarmingsoplossingen. Het scheppen van fatsoenlijke banen, met name hoogwaardige werkgelegenheid, is van essentieel belang voor de duurzame ontwikkeling van plattelandsgebieden. Er kunnen specifieke maatregelen nodig zijn om de levens- en arbeidsomstandigheden van seizoenarbeiders te verbeteren. Ook zijn er andere innovatieve maatregelen nodig, inclusief belastingprikkels (7), om jongeren ertoe aan te sporen terug te keren naar het platteland. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Er moet gestroomlijnde financiële steun, ook in de vorm van aangepaste belastingheffing, aan met name kleine en middelgrote ondernemingen worden verstrekt uit bronnen als de herstel- en veerkrachtfaciliteit, InvestEU en de Europese Investeringsbank. In alle gevallen moet deze steun een plattelandstoetsing ondergaan. In het geval van sociale ondernemingen moet vrijwilligerswerk, als tegenhanger van financiële steun, worden bevorderd. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Wat het actiegebied “verbonden plattelandsgebieden” betreft, beveelt het EESC ten zeerste aan om vaart te zetten achter het initiatief “digitaal decennium” van de Commissie en te waarborgen dat het ook alle plattelandsgebieden omvat, zodat zij kunnen innoveren, zakelijke banden kunnen ontwikkelen en gezondheidszorg, onderwijs en sociale achterstand kunnen aanpakken. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Een inclusieve samenleving kan niet zonder duurzame vervoerssystemen en de noodzakelijke overstap van een op fossiele brandstoffen gebaseerd systeem naar een op hernieuwbare energie gestoeld systeem zal voor afgelegen plattelandsgebieden niet alleen uitdagingen met zich meebrengen, maar ook kansen creëren. In deze context spelen toegankelijke en betaalbare openbaarvervoerssystemen een grote rol bij het opvangen van demografische veranderingen en het stoppen van bevolkingsafname. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Wat het actiegebied “veerkrachtige plattelandsgebieden” betreft, wordt in de Europese Green Deal van de Commissie erkend dat duurzame landbouw, bosbouw en andere hulpbronnen te land en te water een enorme bijdrage kunnen leveren aan de wereldwijde beperking van klimaatverandering in bredere zin, en worden voorstellen gedaan voor de levering van ecosysteemdiensten, de instandhouding en het herstel van de biodiversiteit, groenere landbouw en de bevordering van cultuurlandschappen als manieren om in plattelandsgebieden aan economische veerkracht en welzijn te werken. Met de “Bodemdeal voor Europa” zal de verslaglegging in de lidstaten worden verbeterd. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC staat achter deze aanpak, maar wijst erop dat veerkracht ook te maken heeft met cohesie binnen de gemeenschap, betrekkingen tussen de generaties, het aanbod van onderwijs en opleiding en de overdracht van vaardigheden. Het EESC pleit voor meer nadruk op sociale veerkracht en voor een bredere aanpak. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | De Europese pijler van sociale rechten moet worden gerespecteerd door steun te bieden aan kwaliteitsvolle werkgelegenheid op het platteland, fatsoenlijk werk en behoorlijke arbeidsomstandigheden. De sociale partners moeten formeel worden betrokken bij het uitstippelen van het economisch en sociaal beleid via de sociale dialoog op lokaal en regionaal niveau. De Europese Green Deal moet ook een inclusief sociaal akkoord zijn. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Wat het actiegebied “welvarende plattelandsgebieden” betreft, erkent de Commissie dat plattelandsgebieden moeten diversifiëren en moeten uitgaan van “duurzame lokale economische strategieën”. Het EESC onderschrijft deze oproep, maar wijst erop dat peri-urbane en afgelegen gebieden verschillende verwachtingen kunnen hebben. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Het EESC stelt vast dat de pandemie bepaalde ontwikkelingen op het vlak van duurzame voedselproductie en op arbeidsgebied heeft versneld en tot nieuwe banen, thuiswerken en nieuwe vormen van werken heeft geleid. Ook is er behoefte ontstaan aan een nieuwe aanpak om de levenskwaliteit op het platteland te verbeteren, zodat de mensen er onder fatsoenlijke omstandigheden kunnen blijven werken. Naarmate de digitalisering van het beroepsleven doorgaat, zou indien nodig meer kunnen worden ingezet op het creëren van vlot toegankelijke flexwerkruimten als openbare dienst in leegstaande dorps- en buurtcentra. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | In afgelegen en minder ontwikkelde plattelandsgebieden wordt een lagere levenskwaliteit toegeschreven aan een gebrek aan laagdrempelige toegang tot overheidsdiensten en aan een slechtere openbare dienstverlening in het algemeen. Er is behoefte aan een grondige verbetering van de onderwijsvoorzieningen en de sociale en gezondheidszorg voor alle leeftijden en aan meer en betere sociale huisvesting. Zoals het EESC al heeft benadrukt in zijn advies over demografische uitdagingen in de EU in het licht van de ongelijkheid op economisch en ontwikkelingsvlak (SOC/628) (8), is de bescherming van de levensstandaard van gezinnen, inclusief de bevordering van kinderopvang en educatieve ondersteuning, cruciaal om de ontvolking van het platteland en kleine en middelgrote provinciesteden tegen te gaan. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Gemeenschappelijke prioriteiten moeten worden vastgesteld aan de hand van bottom-up- en op gegevens gebaseerde methoden. Het effect van de pandemie op het actieplan moet opnieuw worden beoordeeld; daarbij moet worden gekeken naar de impact van de toegenomen vraag naar plattelandswoningen, nieuwe handelsruimte in dorpen en meer openbare diensten, alsook naar het effect van een groter aantal verplaatsingen naar plattelandsgebieden en een grotere vraag naar recreatief, groen, cultureel en gezondheidstoerisme. Het EESC is van mening dat een toenemende migratie van steden naar peri-urbane en misschien wel landelijke gebieden in het algemeen spanningen kan veroorzaken tussen de traditionele economische bedrijvigheid op het platteland en de verwachtingen van mensen die voor rust en recreatie zijn gekomen, waardoor soms bemiddeling nodig is. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | De Commissie moet snel werk maken van de follow-up en mainstreaming van veel van de waardevolle lessen die uit de onderzoeksprojecten in het kader van Horizon zijn getrokken. Programma’s als LIFE (9), Robust (10), Rubizmo (11), Sherpa (12), Smart Villages (13), Farmwell (14) en tal van andere hebben de nodige handvatten aangereikt om de visie in praktijk te helpen brengen. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Het EESC vindt voorts dat het creëren van welvaart (gedefinieerd als een in sociaal en milieuopzicht duurzame manier van leven) voor alle burgers, ongeacht waar zij wonen, voorop moet staan. Welvaart mag niet uitsluitend vanuit economisch oogpunt worden bekeken, maar moet worden aangevuld met een gemeenschapsgerichte aanpak die gericht is op sociale en milieuduurzaamheid. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Het EESC is ingenomen met de vlaggenschipinitiatieven die in het actieplan worden voorgesteld, aangezien hierin prioriteit wordt gegeven aan de reacties op de raadpleging. De uitdaging is volgens het EESC om de gecombineerde middelen van de Commissie, in samenwerking met de lidstaten en de regio’s, naadloos en met voldoende budget op elkaar af te stemmen om een positief effect te hebben op de lokale bevolking en regio. Het voorstel om een centraal loket voor steun in te voeren en een toolkit inzake financieringsmogelijkheden, voor zover beschikbaar, moet worden toegejuicht; hiervoor is echter ook een duidelijk tijdschema nodig. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Het Nieuw Europees Bauhaus, bedoeld als bijdrage aan de uitvoering van de Green Deal, toont aan dat de Commissie op een meer inclusieve en gezamenlijke beleidsvorming en -uitvoering aanstuurt. |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Het EESC is ook zeer te spreken over het aangescherpte beleid met betrekking tot plattelandstoetsing en de oprichting van een transparante waarnemingspost om de vooruitgang te monitoren. |
| --- | --- |

4.23.

| 4.24. | Hoewel het concept van plattelandstoetsing niet nieuw is (zie de Verklaring van Cork 2.0 (15)), kan het EESC zich niet aan de indruk onttrekken dat noch de Commissie als geheel, noch de lidstaten en regio’s werkelijk vastberaden zijn om er een permanent karakter aan te geven. Wat het concept ondermijnt, is dat veel begrotingsmiddelen worden toegewezen per hoofd van de bevolking, wat nadelig uitpakt voor dunbevolkte gebieden. De ervaring heeft geleerd dat beleidsmaatregelen die gebaseerd zijn op stedelijke behoeften en vervolgens moeten worden toegepast op plattelandsgebieden, problemen opleveren qua geschiktheid en timing. Tegelijkertijd is het moeilijk om snelle en transparante boekhoudkundige procedures te ontwikkelen en alle betrokken diensten zover te krijgen dat ze instemmen met een plattelandstoetsing. |
| --- | --- |

4.24.

| 4.25. | Niettemin erkent het EESC de inspanningen van de Commissie om meer rekening te houden met de gevolgen van beleidsmaatregelen voor het platteland en hoopt het dat een allesomvattende manier van stedelijke en rurale beleidsvorming en toewijzing van middelen dit streven ondersteunt. Het EESC verzoekt de Commissie om jaarlijks een verslag te publiceren over welke diensten, lidstaten en regio’s op welke beleidsterreinen een plattelandstoetsing hebben uitgevoerd en hoe. Goede voorbeelden van “rural proofing” verdienen aandacht. Het EESC is er voorstander van dat plattelandstoetsing wordt toegevoegd aan de agenda voor betere regelgeving en roept de lidstaten ook op om het beginsel van “rural proofing” eventueel ook toe te passen op nationaal, regionaal en lokaal niveau. |
| --- | --- |

4.25.

| 4.26. | Tot slot is het EESC blij met het voornemen om binnen de Commissie een waarnemingspost op te richten om de verzameling en analyse van gegevens te verbeteren en tevens de algemene uitvoering van het actieplan te ondersteunen. Wel pleit het voor transparantie en duidelijkheid wat betreft planning, budgettering en doelstellingen en voor externe controle hierop door vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

4.26.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Informatief rapport van het EESC over de evaluatie van de impact van het GLB op de territoriale ontwikkeling van plattelandsgebieden.

1

(2)  Initiatiefadvies van het EESC “Naar een holistische strategie voor duurzame plattelands- en stadsontwikkeling” (PB C 105 van 4.3.2022, blz. 49); informatief rapport van het EESC over de evaluatie van de impact van het GLB op de territoriale ontwikkeling van plattelandsgebieden; initiatiefadvies van het EESC over een geïntegreerde aanpak voor plattelandsgebieden in de EU, met bijzondere nadruk op de kwetsbare regio’s (PB C 429 van 11.12.2020, blz. 60).

2

(3)  Informatief rapport van het EESC over de evaluatie van de impact van het GLB op de territoriale ontwikkeling van plattelandsgebieden.

3

(4)  https://europa.eu/!TH39QH

4

(5)  Werkdocument van de diensten van de Commissie — Raadpleging van belanghebbenden — Samenvattend verslag (SWD(2021) 167 final).

5

(6)  JRC Publications Repository — Scenarios for EU Rural Areas 2040.

6

Scenarios for EU Rural Areas 2040

(7)  In diverse lidstaten zijn voorbeelden hiervan te vinden (o.a. in de regio Castilla-La Mancha in Spanje (jccm.es), https://bit.ly/3Llp0hb).

7

(8)  Advies van het EESC over demografische uitdagingen in de EU in het licht van de ongelijkheid op economisch en ontwikkelingsvlak (PB C 232 van 14.7.2020, blz. 1).

8

(9)  https://ec.europa.eu/growth/industry/strategy/hydrogen/funding-guide/eu-programmes-funds/life-programme_en

9

(10)  https://rural-urban.eu/

10

(11)  https://rubizmo.eu/

11

(12)  https://rural-interfaces.eu/what-is-sherpa/

12

(13)  https://enrd.ec.europa.eu/smart-and-competitive-rural-areas/smart-villages/smart-villages-portal_en

13

(14)  https://farmwell-h2020.eu/

14

(15)  Advies van het EESC “Van de verklaring van Cork 2.0 naar concrete stappen” (PB C 345 van 13.10.2017, blz. 37).

15

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/143 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/143

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht en tot vervanging van Richtlijn 2008/99/EG

(COM(2021) 851 final — 2021/0422 (COD))

(2022/C 290/23)

| Rapporteur: | Arnaud SCHWARTZ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Ozlem YILDIRIM |

Rapporteur:

Arnaud SCHWARTZ

Corapporteur:

Ozlem YILDIRIM

| Raadpleging | Europese Commissie, 2.5.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 83, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 8.3.2022 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 215/3/6 |

Raadpleging

Europese Commissie, 2.5.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 83, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

8.3.2022

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

215/3/6

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het Commissievoorstel voor een herziening van de richtlijn inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht en tot vervanging van Richtlijn 2008/99/EG (richtlijn milieucriminaliteit), waarmee de Commissie de belangrijkste tekortkomingen van de huidige richtlijn wil rechtzetten en de toename van het aantal milieudelicten in Europa wil aanpakken. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC wijst erop dat het toepassingsgebied nog steeds wordt bepaald aan de hand van een lijst van delicten en dat het in het voorstel ontbreekt aan een definitie van onafhankelijke algemene inbreuken die het milieu schaden of in gevaar brengen. De lijst van delicten moet worden uitgebreid tot zo veel mogelijk soorten misdrijven, om te vermijden dat de richtlijn milieucriminaliteit kort na de inwerkingtreding ervan opnieuw zou moeten worden herzien en dat bepaalde milieugerelateerde criminele activiteiten onbestraft zouden blijven. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De tenuitvoerlegging van het milieustrafrecht in Europa moet dringend worden verbeterd en een richtlijn milieucriminaliteit met duidelijkere bepalingen zou daartoe bijdragen. De voorgestelde elementen waarmee rekening zou moeten worden gehouden bij het bepalen of er sprake is van aanzienlijke schade, zijn in de ogen van het EESC onbevredigend. Het wijst erop dat wellicht verdere richtsnoeren nodig zijn en dat een op zichzelf staande definitie van “aanzienlijke schade” meer duidelijkheid zou scheppen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het is een goede zaak dat in de overwegingen wordt verwezen naar ecocide, maar het EESC is van mening dat deze term ook in het dispositief van de richtlijn moet worden opgenomen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC staat achter de invoering van minimumnormen voor de vaststelling van maximumsancties tegen particulieren en rechtspersonen. Wel is het EESC van mening dat er pas echt sprake kan zijn van doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties als de niveaus ervan aanzienlijk worden verhoogd. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC verzoekt de Commissie na te gaan of de bevoegdheid van het Europees Openbaar Ministerie kan worden uitgebreid tot milieudelicten, dit met het oog op de oprichting van een Groen Europees Openbaar Ministerie, dat mee de strijd zou kunnen aangaan tegen milieudelicten waarbij er sprake is van banden met de georganiseerde misdaad. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC beklemtoont dat de handhavingsketen moet worden versterkt en dat de tenuitvoerlegging van het Europees milieustrafrecht moet worden verbeterd. Het herhaalt zijn aanbeveling aan de lidstaten uit informatief rapport NAT/767, “Evaluatie van de richtlijn milieucriminaliteit” (1), om gespecialiseerde politiediensten in het leven te roepen en openbare aanklagers, rechters en rechtbanken aan te stellen die zich bezighouden met milieucriminaliteit. Het EESC is van mening dat de richtlijn milieucriminaliteit alleen vruchten zal afwerpen als zij gepaard gaat met toereikende middelen en opleiding op het niveau van de lidstaten. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Milieudelicten vormen wereldwijd de op drie na meest winstgevende categorie strafbare feiten en zijn volgens gegevens van Eurojust bezig aan een opmars in de Europese Unie (2). Hoewel het aantal grensoverschrijdende veroordelingen voor milieudelicten niet wezenlijk is toegenomen, is het percentage in Europa gepleegde milieudelicten wel gestegen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De Europese Commissie heeft op 15 december 2021 een voorstel gepubliceerd voor de herziening en vervanging van Richtlijn 2008/99/EG inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Doel van de richtlijn is gemeenschappelijke minimumvoorschriften voor de strafbaarstelling van milieucriminaliteit vast te leggen en de tekortkomingen van de huidige Richtlijn 2008/99/EG aan te pakken. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In 2020 heeft de Commissie een evaluatie van Richtlijn 2008/99/EG gepubliceerd (3), waarin zij de vinger legt op een aantal belangrijke tekortkomingen die onder meer betrekking hebben op de handhaving in de praktijk, het beperkte toepassingsgebied, de definitie van delicten, de hoogte van de sancties, de vage juridische terminologie, het gebrek aan grensoverschrijdende samenwerking en de aansprakelijkheidsregeling voor rechtspersonen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De voorgestelde richtlijn heeft tot doel de doeltreffendheid van onderzoek en vervolging te verbeteren door het toepassingsgebied te actualiseren en vage termen in de definities van milieucriminaliteit te verduidelijken of te schrappen. Ook wil de Commissie voor doeltreffende, afschrikkende en evenredige soorten en niveaus van sancties voor milieucriminaliteit zorgen, grensoverschrijdend onderzoek en grensoverschrijdende vervolging bevorderen, de besluitvorming inzake milieucriminaliteit grondiger onderbouwen door betere verzameling en verspreiding van statistische gegevens, en de operationele doeltreffendheid van de nationale handhavingsketens verbeteren om onderzoek, vervolging en sancties te bevorderen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het voorstel is gebaseerd op artikel 83, lid 2, VWEU, waarmee beter de link wordt gelegd met de grensoverschrijdende aard van milieucriminaliteit en waaraan de EU de bevoegdheid ontleent om minimumvoorschriften vast te stellen met betrekking tot de bepaling van strafbare feiten en sancties; dit gold niet voor de vorige rechtsgrondslag uit de periode vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het voorstel is dan ook gericht op de harmonisatie van het gebruik van het strafrecht als laatste redmiddel om de naleving van het volledige EU-acquis op het gebied van milieuwetgeving, met inbegrip van de Europese Green Deal, af te dwingen, met oog voor de EU-doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling, de verbetering van de kwaliteit van het milieu en de naleving van het beginsel dat de vervuiler betaalt. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het Commissievoorstel voor de herziening en vervanging van Richtlijn 2008/99/EG inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht, waarmee de Commissie de belangrijkste tekortkomingen van de huidige richtlijn wil rechtzetten en de toename van het aantal milieudelicten in Europa wil aanpakken. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De Europese Unie speelt internationaal een voortrekkersrol in de strijd tegen de wereldwijde klimaatverandering en de bescherming van het milieu. Het EESC is van mening dat de bestrijding van (georganiseerde) milieucriminaliteit op Europees niveau een cruciaal aspect is van deze leidersrol en benadrukt dat de samenwerking met de buurlanden van de EU en andere derde landen moet worden opgevoerd. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC gelooft dat deze herziening de aanpak van de toename van de (georganiseerde) milieucriminaliteit in Europa vooruit zal helpen. Het is ingenomen met het besluit om de disfunctionele oude richtlijn milieucriminaliteit niet te wijzigen maar volledig te vervangen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De tenuitvoerlegging van het milieustrafrecht in Europa moet dringend worden verbeterd en een richtlijn milieucriminaliteit met duidelijkere bepalingen zal daartoe bijdragen. Voorts is het EESC ten zeerste ingenomen met de concrete verplichtingen met betrekking tot de uitvoering van nationale strategieën, de verslagleggingsverplichtingen en de minimumvereisten inzake middelen, opleiding en onderzoeksinstrumenten. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ook kan het EESC zich vinden in de voorgestelde uitbreiding van het toepassingsgebied van de richtlijn milieucriminaliteit. Met de voorgestelde herziene definitie van het begrip “onwettig” worden heel wat dubbelzinnigheden weggenomen en dankzij de aanzienlijke uitbreiding van de lijst delicten zal het milieu-acquis veel beter beschermd kunnen worden. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het ontbreekt in het voorstel aan een definitie van onafhankelijke algemene inbreuken die het milieu schaden of in gevaar brengen. Het toepassingsgebied van de richtlijn milieucriminaliteit wordt weliswaar aanzienlijk uitgebreid, maar blijft gekoppeld aan dat van verschillende andere rechtsgebieden en aan secundaire EU-wetgeving, waardoor de richtlijn onder meer afhankelijk wordt van het bestuursrecht en niet toekomstbestendig is. Om de voorgestelde exclusieve lijst van delicten te kunnen bijwerken zullen in de toekomst wellicht wetgevingsprocedures in werking moeten worden gesteld. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het is een goede zaak dat in de overwegingen wordt verwezen naar ecocide, maar het EESC is van mening dat dit begrip ook in het dispositief van de richtlijn moet worden opgenomen. Voorts benadrukt het dat alle verwijzingen naar ecocide in overeenstemming moeten zijn met de formulering die het panel van onafhankelijke deskundigen voor de wettelijke definitie van ecocide in juni 2021 heeft voorgesteld (4). Het EESC pleit ervoor dat met ecocide wordt verwezen naar onwettige of opzettelijke handelingen die worden begaan in het volle besef dat er een aanzienlijke kans bestaat dat deze handelingen het milieu ernstige en grootschalige of langdurige schade toebrengen. Het zou graag zien dat in de overwegingen wordt verwezen naar gewapende conflicten, aangezien deze in bijna alle gevallen onder de definitie van ecocide vallen. Het valt dan ook te betreuren dat geen van de voorgestelde maatregelen of aangehaalde uitspraken op deze gevallen van toepassing zijn. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | In zijn informatief rapport NAT/767, “Evaluatie van de richtlijn milieucriminaliteit”, heeft het EESC een aantal aanbevelingen voor de herziening van de richtlijn geformuleerd. Nu de Commissie een nieuw voorstel heeft uitgebracht, wil het EESC er nogmaals op wijzen dat de herziening van de richtlijn milieucriminaliteit moet worden aangegrepen om het in het gevaar brengen van het milieu algemeen strafbaar te stellen, een permanente dialoog tussen overheidsinstanties en maatschappelijke organisaties tot stand te brengen en het toepassingsgebied van het milieustrafrecht uit te breiden tot cybercriminaliteit op milieugebied. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Uit diverse onderzoeken is gebleken dat milieudelicten steeds vaker gelinkt zijn aan corruptie of fungeren als basisdelict dat het witwassen van geld mogelijk maakt. Nu er meer middelen uit de EU-begroting naar de groene transitie gaan, vergroot ook het risico dat het gebruik ervan tot dergelijk crimineel gedrag leidt. Afvalbeheer behoort tot de meest risicovolle sectoren, maar er kan ook sprake zijn van corruptie, witwaspraktijken en fraude in vele andere sectoren die van invloed zijn op milieubescherming. Het is een goede zaak dat deze risico’s in de overwegingen zijn opgenomen, maar er moeten meer middelen worden uitgetrokken voor het opsporen en onderzoeken van dergelijke delicten, alsook voor de opleiding van rechtshandhavers en de toegang van maatschappelijke organisaties en journalisten tot informatie die dergelijk gedrag kan onthullen. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | In zijn informatief rapport NAT/824, “Milieubescherming als voorwaarde voor eerbiediging van de grondrechten” (5), roept het EESC de EU met klem op zo snel mogelijk voorstellen voor een richtlijn inzake duurzame corporate governance en voor een Europese anti-SLAPP-wet (Strategic Lawsuits Against Public Participation) in te dienen, teneinde milieuactivisten, journalisten en klokkenluiders te beschermen. Het herhaalt hier deze aanbevelingen en is ingenomen met de bepaling inzake de bescherming van personen die milieudelicten melden of medewerking verlenen aan het onderzoek. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC verwelkomt de harmonisatie van minimumnormen voor straffen en sancties, de uitbreiding van de definitie van strafbare gedragingen tot ernstige nalatigheid en gevaarsdelicten, de opname van verzwarende en verzachtende omstandigheden en de verwijzing naar bijkomende straffen en sancties. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC steunt de oproep van het Parlement in zijn verslag 2020/2027 (INI) om bedrijven aansprakelijk te stellen voor milieuschade en verzoekt de Commissie na te gaan of de bevoegdheid van het Europees Openbaar Ministerie kan worden uitgebreid tot milieudelicten, dit met het oog op de oprichting van een Groen Europees Openbaar Ministerie, dat mee de strijd zou kunnen aangaan tegen milieudelicten waarbij er sprake is van banden met de georganiseerde misdaad. Voorts zou de Commissie moeten bekijken of het mogelijk is het mandaat van het Europees Bureau voor fraudebestrijding uit te breiden tot administratieve onderzoeken naar milieudelicten. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1.   Straffen en sancties

| 4.1.1. | Het EESC staat achter de invoering van minimumnormen voor de vaststelling van maximumsancties tegen particulieren en rechtspersonen. Daarnaast is het een goede zaak dat de Commissie erkent dat het mogelijk moet zijn zowel administratieve als strafrechtelijke boeten op te leggen alsook gebruik te maken van bevriezing en inbeslagneming, met inachtneming van het basisbeginsel dat niemand tweemaal voor hetzelfde delict kan worden vervolgd. Wel is het EESC van mening dat er pas echt sprake kan zijn van doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties als de niveaus ervan aanzienlijk worden verhoogd. Door inbreuken op het milieurecht minder zwaar te bestraffen dan inbreuken op andere gebieden van het EU-recht, zoals het mededingingsrecht, wordt het verkeerde signaal gegeven dat het EU-acquis op het gebied van milieuwetgeving, met inbegrip van de Europese Green Deal en de klimaatdoelstellingen voor 2030, geen prioriteit zou hebben. |
| --- | --- |

4.1.1.

4.2.   Milieudelicten

| 4.2.1. | Het EESC schaart zich achter het verslag van het EP over de aansprakelijkheid van bedrijven voor milieuschade (2020/2027(INI)), waarin de Commissie wordt opgeroepen om na te gaan of milieudelicten kunnen worden opgenomen in de in artikel 83, lid 1, VWEU vastgelegde uitputtende opsomming van tien categorieën strafbare feiten (6). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Het is een goede zaak dat de lijst delicten in het voorstel voor een richtlijn milieucriminaliteit wordt uitgebreid. Het EESC is met name ingenomen met de toevoeging van inbreuken op Richtlijn 2011/92/EU betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | De lijst van delicten moet worden uitgebreid tot zo veel mogelijk soorten misdrijven, om te voorkomen dat de richtlijn milieucriminaliteit kort na de inwerkingtreding ervan opnieuw zou moet worden herzien en dat bepaalde milieugerelateerde criminele activiteiten onbestraft zouden blijven. Het EESC dringt er bij de medewetgevers op aan om voorstellen te doen voor uitbreiding van de lijst van gedragingen die strafbaar worden gesteld wanneer zij wederrechtelijk zijn en opzettelijk of door ernstige nalatigheid worden begaan. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   Definitie van “aanzienlijke schade”

| 4.3.1. | Gebleken is dat de dubbelzinnige term “aanzienlijke schade” uit de oude richtlijn milieucriminaliteit doeltreffend onderzoek en effectieve vervolging in de weg staat. De voorgestelde elementen waarmee rekening zou moeten worden gehouden bij het bepalen of er sprake is van aanzienlijke schade, zijn in de ogen van het EESC evenwel onbevredigend. Het wijst erop dat wellicht verdere richtsnoeren nodig zijn en dat een op zichzelf staande definitie van “aanzienlijke schade” meer duidelijkheid zou scheppen. Daarmee zou een grote stap worden gezet op weg naar de broodnodige volledige harmonisatie van definities, parameters en interpretaties in het kader van de richtlijn milieucriminaliteit. |
| --- | --- |

4.3.1.

4.4.   Strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen

| 4.4.1. | Het EESC erkent dat de regelgeving inzake de aansprakelijkheid van ondernemingen en moedermaatschappijen sterk verschilt van lidstaat tot lidstaat, maar betreurt dat de oorspronkelijke formulering inzake de aansprakelijkheid van rechtspersonen niet wordt herzien met het oog op verdere harmonisatie. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Het EESC vestigt de aandacht op het verslag van het EP over de aansprakelijkheid van bedrijven voor milieuschade (2020/2027(INI)), waarin wordt gesteld dat ondernemingen, overeenkomstig het beginsel dat de vervuiler betaalt, de volledige kosten moeten dragen van milieuschade die zij rechtstreeks hebben veroorzaakt, zodat zij ertoe worden aangezet om milieukosten te internaliseren, en externalisering van deze kosten wordt vermeden. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Het EESC maakt zich zorgen over de uitdrukkelijke uitsluiting van aansprakelijkheid van overheidsinstanties en wijst erop dat niets de vervolging van plegers van milieudelicten in de weg mag staan; dat geldt met name wanneer vergunningen werden verkregen door corruptie bij overheidsinstanties. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   Interactie met het publiek

| 4.5.1. | Het EESC is ingenomen met de bepaling inzake de bescherming van klokkenluiders en personen die milieudelicten melden of medewerking verlenen aan het onderzoek. Het beklemtoont dat het publiek en maatschappelijke organisaties een belangrijke rol spelen bij het opsporen en melden van milieudelicten en dat overheidsinstanties milieuactivisten beter moeten beschermen en de dialoog met deze groepen moeten aanzwengelen. De bescherming van personen die milieudelicten melden of medewerking verlenen aan het onderzoek moet zich uitstrekken tot natuurlijke en rechtspersonen. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Het EESC is ermee ingenomen dat in het voorstel aandacht uitgaat naar de bescherming van personen die milieudelicten melden of medewerking verlenen aan het onderzoek. De afgelopen jaren echter zijn niet alleen klokkenluiders maar ook milieuactivisten en onderzoeksjournalisten die verslag uitbrachten over milieudelicten, zwaar onder druk gezet of het slachtoffer geworden van geweld. Het is dan ook aan de Europese Commissie om ervoor te zorgen dat de lidstaten klokkenluiders alsook de personen die hen helpen bij het openbaar maken van hun bevindingen, zoals activisten of journalisten, naar behoren beschermen. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | De erkenning dat het betrokken publiek het recht heeft om deel te nemen aan bepaalde procedures is een goede zaak. Wel is het zaak dit recht toe te passen en uit te leggen in het licht van artikel 2, lid 5, van het Verdrag van Aarhus (7). Aangezien het milieu zichzelf niet kan verdedigen en niet zelf de gang naar de rechter kan maken, benadrukt het EESC het belang van een adequate toegang van de burger tot de rechter, zoals vastgelegd in artikel 9, lid 3, van het Verdrag van Aarhus. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Het EESC moedigt de Europese instellingen en de lidstaten aan om ook meer steun te verlenen aan milieuactivisten buiten de Europese Unie, zowel via diplomatieke weg als via de Economische Commissie voor Europa van de VN en maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | Ook zou het maatschappelijk middenveld moeten worden betrokken bij de tenuitvoerlegging van de nieuwe richtlijn milieucriminaliteit. |
| --- | --- |

4.5.5.

| 4.5.6. | Er zij op gewezen dat de “handhavingsketen” in de context van de problematiek van milieucriminaliteit en de aanpak ervan maar de tweede helft is van de hele “toeleveringsketen” (m.a.w.: het plegen-opsporen-melden-vervolgen-bestraffen van delicten). Uit studies die voorafgingen aan het informatief rapport van het EESC NAT/767 is gebleken dat er in de eerste helft van de keten in elke fase sprake was van enorme lacunes, wat met name te wijten is aan het feit dat de kennis en perceptie van milieudelicten in de samenleving nogal eens verschillen. De hele samenleving moet meer inzicht krijgen in deze problematiek en zich bewust worden van het belang ervan; het is immers het gebrek aan maatschappelijke verantwoordelijkheid dat de efficiëntie van de handhavingsketen ondermijnt. Het is cruciaal dat het maatschappelijk middenveld een stem in het kapittel krijgt, wat inhoudt dat opleiding en communicatie met het publiek noodzakelijk zijn. |
| --- | --- |

4.5.6.

4.6.   Handhavingsketen

| 4.6.1. | Het EESC is ingenomen met de bepalingen inzake preventie, middelen, opleiding, onderzoeksinstrumenten, grensoverschrijdende samenwerking en nationale strategieën. Het herhaalt zijn aanbeveling aan de lidstaten (zie informatief rapport NAT/767) om gespecialiseerde politiediensten in het leven te roepen en openbare aanklagers, rechters en rechtbanken aan te stellen die zich bezighouden met milieucriminaliteit. Zoals uit de evaluatie van de huidige richtlijn milieucriminaliteit, overleg met belanghebbenden en academische studies is gebleken, vormen de geringe deskundigheid en schaarse beschikbare middelen voor de bestrijding van (georganiseerde) milieucriminaliteit in de lidstaten een enorme belemmering voor de opsporing, vervolging en handhaving. Het EESC is van mening dat de richtlijn milieucriminaliteit alleen vruchten zal afwerpen als zij gepaard gaat met toereikende middelen en opleiding op het niveau van de lidstaten. De voorgestelde nationale strategieën zijn alvast een stap in de goede richting. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Het opnemen van milieu-informatie, met inbegrip van door rechtspersonen gepleegde misdrijven, in het niet-financiële deel van het jaarverslag van bedrijven, zou een belangrijk onderdeel van maatschappelijk verantwoord ondernemen kunnen zijn. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   Opleiding en onderwijs

| 4.7.1. | Er is zowel behoefte aan opleiding van nationale ambtenaren als aan bewustmaking van het publiek. Het EESC is ingenomen met de mededeling van de Commissie over het opvoeren van de strijd tegen milieucriminaliteit en roept de Commissie op om de lidstaten verder te ondersteunen door professionele netwerken in het leven te roepen, nieuwe opsporings- en handhavingsinstrumenten te ontwikkelen en de opleidingsprogramma’s voor rechters en openbare aanklagers te herzien. Het wijst er evenwel op dat de onderwijs- en opleidingsprogramma’s niet uitsluitend gericht mogen zijn op de deelname van nationale ambtenaren aan de handhavingsketen, maar moeten worden uitgebreid tot een breder publiek. |
| --- | --- |

4.7.1.

4.8.   Rapportage van gegevens en misdaadstatistieken

| 4.8.1. | Het EESC is ingenomen met de voorgestelde verplichtingen inzake gegevensverzameling en verslaglegging, maar vestigt de aandacht op het Eurojust-rapport waarin wordt aangetoond dat het ontbreken van een universeel aanvaarde definitie van het begrip milieudelict problemen oplevert voor het verzamelen van relevante gegevens en misdaadstatistieken (8). |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Het is positief dat de Commissie heeft toegezegd om de twee jaar verslag te zullen uitbrengen over de gegevens die de lidstaten hebben ingezonden. Wel wil het EESC hierbij aanstippen dat de jaarlijkse nationale misdaadstatistieken deze tweejaarlijkse evaluatie van de tenuitvoerlegging van het milieubeleid moeten onderbouwen en versterken. |
| --- | --- |

4.8.2.

5.   Omzetting en financiële uitvoering

| 5.1. | Milieudelicten schaden in de eerste plaats het milieu en de gezondheid, maar verstoren ook de mededinging en de circulariteit en vormen een aanslag op de openbare middelen omdat herstel- en saneringskosten worden geëxternaliseerd; bovendien wordt het beginsel dat de vervuiler betaalt, omzeild, zodat de belastingbetaler opdraait voor de kosten. Als de handhaving tekortschiet en het toebrengen van schade aan het milieu niet adequaat wordt bestraft, ook via het strafrecht, zullen milieudelicten de hele Europese Green Deal op losse schroeven zetten. Het EESC is dan ook van mening dat de kosten van de omzetting en uitvoering van de richtlijn milieucriminaliteit zullen worden gecompenseerd door de positieve impact op de openbare middelen van de EU en de lidstaten. |
| --- | --- |

5.1.

6.   Regionaliteit en subsidiariteit

| 6.1. | Het EESC stelt vast dat milieudelicten vrijwel altijd plaatsvinden op lokaal, gemeentelijk of subregionaal niveau, ook al kunnen de gevolgen ervan wijdverspreid zijn: zo zijn bronnen van verontreiniging niet alleen specifiek, geconcentreerd of versnipperd, maar ook cumulatief. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | De maatregelen op het gebied van opsporing en rapportage moeten worden versterkt en er moet een plaatsgebonden aanpak worden gevolgd. De technische uitrusting, personele middelen en vaardigheden, functionele verantwoordelijkheid en budgettaire en financiële middelen moeten worden toegesneden op deze regionale uitdaging. |
| --- | --- |

6.2.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  NAT/767 — Evaluatie van de richtlijn milieucriminaliteit (informatief rapport).

1

(2)  Report on Eurojust’s Casework on Environmental Crime — januari 2021.

2

(3)  SWD(2020) 259 final van 28 oktober 2020.

3

(4)  Stop Ecocide Foundation, juni 2021, Independent Expert Panel for the Legal Definition of Ecocide, Commentary and Core Text.

4

(5)  NAT/824 — Milieubescherming als voorwaarde voor eerbiediging van de grondrechten (informatief rapport).

5

(6)  Verslag van het Europees Parlement 2020/2027(INI).

6

(7)  Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE).

7

(8)  Report on Eurojust’s Casework on Environmental Crime — januari 2021.

8

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/149 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/149

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan

(COM(2022) 51 final — 2022/0035 (COD))

(2022/C 290/24)

| Algemeen rapporteur: | Francisco Javier GARAT PÉREZ |
| --- | --- |

Algemeen rapporteur:

Francisco Javier GARAT PÉREZ

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.2.2022
  Raad, 28.2.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 24.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 219/0/0 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.2.2022

Raad, 28.2.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de voltallige vergadering

24.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

219/0/0

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC herhaalt nogmaals zijn standpunt in verband met het voorstel voor een verordening, zoals verwoord in zijn advies 2018/05155 (1) en zijn advies 2020/02842 (2), waarvan de conclusies en aanbevelingen hieronder uiteengezet worden. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC acht het noodzakelijk om de instandhoudings- en controlemaatregelen die zijn vastgesteld door de Visserijorganisatie voor het noordwestelijke deel van de Atlantische Oceaan (NAFO), om te zetten in EU-recht om tot een gelijke en efficiënte toepassing van die maatregelen binnen de EU te komen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Niettemin is het EESC van mening dat dit voorstel geen doeltreffend mechanisme bevat voor de omzetting van de door de NAFO vastgestelde normen en dat het de noodzaak om die normen jaarlijks bij te werken, niet wegneemt. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is voorstander van een doeltreffender en eenvoudiger mechanisme en stelt dan ook een verordening voor bestaande uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC benadrukt dat de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen waarmee aan de Commissie de bevoegdheid wordt toegekend om regelgeving op te stellen buiten de gewone procedures om, een risico inhoudt. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Samenvatting van het wetgevingsvoorstel

| 2.1. | De belangrijkste doelstelling van dit voorstel bestaat erin de instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (NAFO) tijdens zijn jaarvergadering in september 2021 heeft goedgekeurd, in het recht van de Unie op te nemen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de wijzigingen die betrekking hebben op de berekening van het “overige”-quotum en waarbij met betrekking tot de inspectie van aanlandingen flankerende maatregelen worden ingevoerd voor kabeljauw in sector 3M en voor Groenlandse heilbot/zwarte heilbot. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Daarnaast omvatten de wijzigingen nieuwe bepalingen inzake aanvullende procedures, ernstige inbreuken met betrekking tot het gebruik van maaswijdten of roosters, verscherpte maatregelen voor de follow-up van inbreuken, en de toezending van documenten aan de NAFO en het Europees Bureau voor visserijcontrole. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het voorstel kent de Commissie bevoegdheden toe om Verordening (EU) 2019/833 te wijzigen wat betreft de inspectie van aanlandingen van Groenlandse heilbot/zwarte heilbot en de controlemaatregelen voor kabeljauw in sector 3M, mocht de NAFO haar maatregelen in de toekomst wijzigen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Het EESC erkent dat deze bepalingen snel moeten worden goedgekeurd om de vaartuigen van de Unie in staat te stellen op gelijke voet met vaartuigen van andere verdragsluitende partijen bij de NAFO te vissen. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC acht het noodzakelijk om de tijdens de laatste jaarvergadering van de NAFO goedgekeurde instandhoudings- en controlemaatregelen om te zetten in EU-recht teneinde te waarborgen dat die binnen de EU op homogene wijze worden toegepast. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC is echter van mening dat deze omzettingsprocedure nog steeds niet op een doeltreffend mechanisme berust, aangezien deze maatregelen elk jaar worden gewijzigd en de administratieve procedures van de EU veel tijd in beslag nemen, wat zorgt voor een voortdurende discrepantie tussen de door de NAFO vastgestelde normen en de EU-wetgeving. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC herhaalt dat er een meer gestroomlijnde procedure moet komen, zoals de procedure die het in 2019 en 2020 heeft voorgesteld en die werd gesteund door de overheidsdiensten van de lidstaten en de betrokken sectoren. Het zou gaan om een eenvoudige verordening bestaande uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de jaarlijks door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC waarschuwt nogmaals dat handhaving van de verordening kan leiden tot tegenstrijdige regels, of ten minste tot perioden van rechtsonzekerheid voor overheden en bedrijven, die niet weten of zij zich aan de oude, in de EU geldende regels of aan de nieuwe regels moeten houden. Dit leidt bovendien tot verstoringen in de uitvoering van maatregelen ten opzichte van vloten van buiten de EU. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het enige wat met de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen wordt bereikt, is dat de Commissie regels kan vaststellen buiten de gewone procedures om. |
| --- | --- |

3.5.

Brussel, 24 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Advies van het EESC “Instandhoudings- en controlemaatregelen die van toepassing zijn in het gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan” (PB C 159 van 10.5.2019, blz. 60).

1

(2)  Advies van het EESC “Instandhoudings- en handhavingsmaatregelen — NAFO” (PB C 429 van 11.12.2020, blz. 279).

2

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/151 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/151

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG betreffende de verlenging van de toepassingsperiode van de facultatieve verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten en van het snellereactiemechanisme tegen btw-fraude

(COM(2022) 39 final — 2022/0027 (CNS))

(2022/C 290/25)

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 28.2.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 113 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 194/1/4 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 28.2.2022

Rechtsgrondslag

Artikel 113 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

194/1/4

Het Comité kan zich vinden in de inhoud van het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG betreffende de verlenging van de toepassingsperiode van de facultatieve verleggingsregeling voor leveringen van bepaalde fraudegevoelige goederen en diensten en van het snellereactiemechanisme tegen btw-fraude. Aangezien het verder geen commentaar heeft op dit voorstel, heeft het tijdens zijn op 23 en 24 maart 2022 gehouden 568e zitting (vergadering van 23 maart) met 196 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 4 onthoudingen, besloten om hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/152 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/152

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking 2003/17/EG van de Raad wat betreft de toepassingsperiode ervan en de gelijkwaardigheid van in Bolivia verrichte veldkeuringen van gewassen voor de teelt van zaaigranen en gewassen voor de teelt van zaaizaad van oliehoudende planten en vezelgewassen en de gelijkwaardigheid van in Bolivia voortgebrachte zaaigranen en zaaizaad van oliehoudende planten en vezelgewassen

(COM(2022) 26 final — 2021/0016 (COD))

(2022/C 290/26)

| Raadpleging | Europees Parlement, 14.2.2022
  Raad, 8.2.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 178/1/7 |

Raadpleging

Europees Parlement, 14.2.2022

Raad, 8.2.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

178/1/7

Aangezien het Comité zich in zijn op 14 februari 2018 goedgekeurde advies “Gelijkwaardigheid van keuringen — zaaizaden uit Brazilië en Moldavië” (1) al heeft uitgesproken over de inhoud van dit voorstel, heeft het tijdens zijn op 23 en 24 maart 2022 gehouden 568e zitting (vergadering van 23 maart) met 178 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 7 onthoudingen, besloten geen nieuw advies op te stellen, maar te verwijzen naar het standpunt dat het in bovengenoemd advies heeft ingenomen.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 227 van 28.6.2018, blz. 76.

1

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/153 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/153

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van overgangsbepalingen voor de verpakking en etikettering van diergeneesmiddelen waarvoor overeenkomstig Richtlijn 2001/82/EG en Verordening (EG) nr. 726/2004 een vergunning is verleend

(COM(2022) 76 final — 2022/0053 (COD))

(2022/C 290/27)

| Raadpleging | Europees Parlement, 7.3.2022
  Raad, 11.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 114, 168, lid 4, punt b), en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 193/0/4 |

Raadpleging

Europees Parlement, 7.3.2022

Raad, 11.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 114, 168, lid 4, punt b), en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

193/0/4

Aangezien het Comité instemt met het voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 23 en 24 maart 2022 gehouden 568e zitting (vergadering van 23 maart) met 193 stemmen voor, bij 4 onthoudingen, besloten hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

| 29.7.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 290/154 |
| --- | --- | --- | --- |

29.7.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 290/154

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 wat betreft maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa (CARE)

(COM(2022) 109 final — 2019/0075 (COD))

(2022/C 290/28)

| Raadpleging | Europees Parlement, 10.3.2022
  Raad, 10.3.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 175, lid 3, 177 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 23.3.2022 |
| Zitting nr. | 568 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 199/0/6 |

Raadpleging

Europees Parlement, 10.3.2022

Raad, 10.3.2022

Rechtsgrondslag

Artikelen 175, lid 3, 177 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de voltallige vergadering

23.3.2022

Zitting nr.

568

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

199/0/6

Het Comité stemt volledig met het voorstel in en heeft zich over dit thema reeds uitgesproken in eerdere adviezen, namelijk SOC/597 — Europees Sociaal Fonds+, goedgekeurd op 17 oktober 2018, ECO/462 — Verordening betreffende het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds, goedgekeurd op 17 oktober 2018, en ook in zijn standpuntnota’s SOC/651— Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen (FEAD)/COVID-19-crisis, ECO/517 — Europese structuur- en investeringsfondsen — Uitzonderlijke flexibiliteit. Tijdens zijn op 23 en 24 maart 2022 gehouden 568e zitting (vergadering van 23 maart 2022) besloot het met 199 stemmen vóór en geen stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, een positief advies over de voorgestelde tekst uit te brengen en te verwijzen naar het standpunt dat het in bovengenoemde adviezen heeft ingenomen.

Brussel, 23 maart 2022.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---